You are on page 1of 9

2.

ANALIZA TELEVIZIJSKE SLIKE 1
2.ANALIZA TELEVIZIJSKE SLIKE

Ovdje ćemo razmatrati način formiranja televizjske slike, princip njenog prenosa, te metode analize slike u
TV tehnici. Kao uvodna ilustracija će se koristiti postupak reprodukcije slike u filmskoj tehnici.
2.1 Elementi slika i dinamika slika

Pri posmatranju predmeta ili prizora u prirodi mi razlikujemo pojedine objekte
Kao detalje unutar samih objekata: takvi objekti mogu imati “neograničen” broj boja,
zatim diskontinualnu kao i kontinualnu promjenu sjajnosti. Međutim, pri reprodukciji
slika se postiže određen broj nijansi boja kao i određen broj stepena promjena sjajnosti, tj.
promjena sjanosti je diskontinualna. Uveličavanjem neke fotografije možemo zapaziti
njenu zrnastu struktura, u ovisnosti od kvaliteta emulzije; primjer fotografije u uveličanja
njenog dijela dati su na Sl.2.1.
Sama zrnca imaju jednaku sjajnost po svojoj površini, a međusobno se razlikuju prema
sadržaju scene koju predstavljaju.

Najmanji detalji u slici koji se mogu razlikovati predstavljaju elemente slika; ovi elementi
se u televizisjkoj tehnici naziju pixel-1. Ako su detalji u prizoru manji od elementata slike
oni neće biti reproducirani. Fotogragija veličine 25x25 cm cm sadrži oko 150 miliona
Sl.2.1-Fotografija(dolje) i uveličani isječak (gore) otkrivaju elemente slika
2.ANALIZA TELEVIZIJSKE SLIKE 2
zrnaca tj. elemenata slike. Kvalitet fotografije zavisi od broja zrnaca. U slučaju statičke
slike se sjajnosti, kao ni pobudna čistoća odnosno dominatna talasna dužina ne mijenjaju.
Zadatak televizije je, naravno, prenos “pokretnih slika” što znači da su pomenuti osjećaji
boja- objektivni ili subjektivni zavisni od vremena.
Razmotrimo najprije, kao ilustraciju , slučaj rješavanja problema reprodukcije pokretnih
slika u domenu filmske tehnike. Na Sl.2 su prikazani kotur filmske trake(a)- širine 35
mm, te odsječak same filmske trake(b).




Vidimo da filmska traka predstavlja PVC vrpcu, koja je perforirana sa strana, što
omogućuje vuču iste tj premotavanje na drugi kotur. Unutar trake se nalaze okviri koji
predstavljaju nizove statičkih slika; to su uzastopne snimke neke scene, u ovom slučaju to
je kretanje tačnije –udaljavanje- balona od posmatrača. Pomoću izvora svjetlosti se
osvjetljavaju okviri koji prolaze ispred izvora. Između okvira postoji zamračenje. Slike se
projiciraju na filmsko platno određenom brzinom i to je dinamika slika, koja u slučaju
filma iznosi 24 slike/sekundi. Zahvaljujući osobinama oka, perzistenciji i inerciji, oko
vrši integraciju susjednih okvira te se dobija utisak stalnog tj. kontinualnog kretanja.
Međutim, frekvencija od 24 Hz je niska odnosno niža je od kritične frekvencije
treperenja(CFF), tako da slika treperi što zamara oko posmatrača. Ovaj problem se može
riješiti povecanjem broja slika na traci ali to nameće potrebu povećanja ukupne dužine
LEGENDA:
Premotavanje trake
Kretanje detalja

Zamračenje između okvira

Prekid osvjetljaja za vrijeme
okvira

Perforacija za vuču trake

Pravac izvora svjetlosti

Sl.2.2- Reprodukcija pokretnih slika sa filmske trake
a) kotur filmske trake 35mm
b) “Kretanje” detalja(balon) u slici

a) b)

2.ANALIZA TELEVIZIJSKE SLIKE 3
filmske trake kao i povecanje brzine premotavanja trake, što se pokazalo nepraktičnim.
Stoga se tijekom projiciranja svakog okvira svjetlo kratkotrajno prekida, tj. uvode se
poluslike, čime se frekvencija projiciranja povećava na 48 Hz.
Na osnovu ovog primjera, u kome se slike projiciraju na platno određenom brzinom,
zaključujemo da je potrebno postići projiciranje slika određenom brzinom te se stoga
koristi i pojam dinamika slika.

2.2 Princip prijenosa optičkih informacija

U TV se praktično prenose optičke informacije, pored informacija o zvuku koji prati
sliku. U cilju pojednostavljenja prezentacije koncepta prijenosa optičkih informacija
predpostavimo da su prizori oko nas u crno/bijelomambijentu
Ako posmatramo ravnomjerno obojenu površinu, npr. sivi karton, tada možemo smatrati
da posmatramo sliku sastavljenu od elemenata koji imaju istu sjajnost, tako da takva slika
posjeduje jednu optičku informaciju- sjajnost elemenata. Međutim, različite slike, te
prizori u urbanom okruženju ili u prirodi sadrže elemente slike koji se razlikuju po
sjajnosti što znači da takve slike posjeduju određene optičke informacije. Razmotrimo
konceptualno jednu mogućnost prijenosa optičke informacije o stanju jednog od
elemenata određene slike.
U ovom primjeru svjetlost iz izvora svjetlosti pada na sliku. Refelektovana svjetlost sa
jednog elementa slike pada na fotodiodu koja generise pomocu kruga baterije struju koja
je srazmjerna intenzitetu svjetlosti. Ista struja se prenosi preko linije i predotpora do
LED, čija svjetlost pada na zastor čime se regeneriše izvorni elemenat slike.
U prezentovanom primjeru prenosa optičke informacije o stanju jednog elementa slike se
razlikuju tri faze:
PRENOS INFORMACIJE
O/E
konverzija
E/O
konverzija
ANALIZA
SLIKE
SINTEZA
SLIKE
Foto
Dioda
LED
Baterija
Slika 2.3 – Ilustracija principa prenosa optičke informacije o stanju osvjetljaja jednog elementa
slike
2.ANALIZA TELEVIZIJSKE SLIKE 4
• analiza slike koju u osnovi predstavlja opto/elektronska konverzija izvedena uz
pomoć fotodiode
• prenosni sistem koji u ovom slučaju označava linija prenosa električne struje-
srazmjerne intenzitetu svjetlosti reflektovane sa elementa izvorne slike.
• u trećoj fazi se obavlja elektr/ optička konverzija izvedena pomoću LED.
Sada se možemo vratiti na problem prijenosa optičkih informacija o stanju svih elementa
jedne slike. Prethodni primjer sugeriše u praktičnom smislu potrebu istovremenog
prenosa optičkih informacija svih elemenata slike, sistema koliko slika ima elemenata
(piksela). Međutim, imajući u vidu da slika ima u pravilu veoma veliki piksela, reda
nekoliko stotina kilopiksela do par Megapiksela postaje izvjesno da implementacija
ovakvog sistem nije praktičke ostvariva.
Stoga se u televizijskoj tehnici optičke informacije elementa slike prenose jedna za
drugom tj. sekvencijalno tako da je dovoljno implementirati jedan kanal prijenosa.
Medjutim, za ovakvu analizu slike neophodno je postići veliku brzinu prijenosa.

2.3 Proces analize slike

Analiza TV slike se obavlja u TV kameri koja za ovu svrhu sadrži analizator slike, koji se
može realizovati pomoću elektronske cijevi za analizu slike ili analizatora slike na bazi
poluvodičkih elemenata (SS senzori). Za prijenos TV signala se mogu koristiti tazličiti
mediji prenosa, dok se Sinteza TV slike obavlja u TV prijemniku. Pri tome treba
naglasiti da se optičke informacije elemenata slike treba vjerno reprodukovati u TV
prijemniku, ali se i način prikupljanja optičkih informacija u analizatoru slike mora
primijeniti identično i u fazi sinteze slike. Usto treba napomenuti da se sinteza slike
obavlja
gotovo
istovremen
o sa
sintezom
slike,
imajući u
vidu
unošenje
kašnjenja
ovisno od
dužine
prenosnog
puta.

Ovi
zahtjevi praktično impliciraju potrebu sinhronizacije stupnja analize slike i stupnja
sinteze slike.
Proces analize slike, kao i sinteze slike u slučaju korištenja cijevnih O/E konvertora za
analizu – u TV kameri- i E/O konvertora za sintezu- u TV prijemniklu- se može
realizovati pomoću brzog mlaza elektrona u elektronskim cijevima. Pri tome se nastoji
opt

elektr
opt

elektr
mlaz čitanja mlaz ispisivanja
konverter konverter
linije u slici
električni signal
sinhronizacija
Slika 2.4- Sinhronizacija čitanja i ispisivanja linija slike
2.ANALIZA TELEVIZIJSKE SLIKE 5
Mlaz elektrona
+Q
1
+Q
n
Slika 2.5- Blok shema vidikona(a) i
ekvivalentna električna shema
procesa analize slike(b)
da površina poprečnog presjeka mlaza elektrona odgovora definisanoj provršini elelenta
slike, koja je definisana odabranom rezolucijom slike.
Proces analize slike ilustrovan je primjerom na slici 2.5, gdje je prikazana blok-shema
elektronske cijevi vidikona u svojstvu analizatora slike(a). U ovom slučaju se prizor-
strijelica projicira preko sočiva na povrčinu fotoprovodnog sloja elektrode elektronske
cijevi. Pošto elementi fotoprovodnog sloja mijenjaju svoje stanje vodljivosti u ovisnosti
od elemenata slike koji su projiciranji na iste, optički prizor se preslikava u mozaik
potencijalnog reljefa što ima za posljedicu stvaranja elementarnih naboja u sloju.
Ekvivalentna električna shema(b) dobijena je prezentacijom elemenata mozaika
fotoprovodnog sloja pomoću redne veze elementarnih kondenzatora i fotoosjetljivih
otpornika. Budući da je otpornost elemetarnih foto otpornika proporcionalna osvjetljaju
optičkih elemenata slike , koje prezentuju, naboji kondenzatora biti će proporcionalni
trenutnoj otpornosti relevantnih fotootpornika.
U katodi elektronskog topa se producira tanki mlaz elektrona, koji se nakon fokusiranja
dovodi uz pomoć skretnog sistema do pojedinih elemensta fotoprovodnog sloja. Tom
2.ANALIZA TELEVIZIJSKE SLIKE 6
prilikom nastaje neutralizacija +naboja +Q
1

do +Q
n
što ima za posljedicu proticanja
elemetarnih strja na otporniku R. Elemetarni padovi napona na ovom otporniku stvaraju
video signal
u
video
= i R (2.1)
Ukoliko je slika dinamična tada se mijenjaju i električna stanja elemenata fotoprovodnog
sloja pa se dobija promjenjivi video signal. Na ovaj način se obavlja proces analize slika.
2.4 Metode analize slike

Proces analize slike govori o fizikalnim odnosima u fotoprovodnom sloju i formiranju
elementarnih struja koje proizvode na otporniku R odgovarajući signal. Međutim, ovom
prilikom nije definisano kako će se kretati mlaz elektrona po površini fooprovodnog
sloja, tijekom analize elemenata mozaika. Zapravo, ranije smo napomenuli da način
sinteze slike mora biti isti kao i prilikom analize slike, a usto i sinhronizovan.
Obzirom da analizu obavlja mlaz elektrona tada je povoljno koristiti jednostavno kretanje
mlaza kao što je to pravolinijsko. pri tome je najpogodnije za analizu mozaika koristi
koncept „čitanja knjige“. To znači npr. kretanje sa lijevo na desno- čitanje-, zatim brz
povratak sa desno na lijevo- ne čitanje- ali na početak novog reda što označava jedan
ciklus kretanja po horizontali.
Praktično, opisana analiza slike se postiže istovremenim kretanjem mlaza elektrona
horizontalno i vertikalno: pri tome je jasno da pošto se jedna „slika“ sastoji od većeg
broja linija to će se tokom jednog ciklusa vertikalnog kretanja-odozgo na dolje i brzi
povratak na vrh slike-obaviti veći broj ciklusa horizontalnog kretanja.
Ciklusi horizontalnog i vertikalnog skretanja mlaz u elektronskoj cijevi mogu se
opstvariti pomoću struja testerastog oblika koje napajaju skretene zavojnice. Valni oblici
struja horizontalnog(a) i vertikalnog kretanja(b)prezentirani su na slici 2.6.
T
h
= t
ah
+ t
ph
(2.2)

T
v
= t
av
+ t
pv
(2.3)












Odnosi između intervala struja analize-t
a
i struja povratka- t
p
, kao i ukupnih perioda
ponavljanja kretanja po horizontali- T
h
i po vertikali - T
v
slike prikazani su relacijama 2.6.
ponovićemo činjenicu da se u vremenu povratka, kako po horizontali tako i po vertikali,
ne vrši analiza slike, tako da je tim intervalima ekran „zamračen“. Međutim, pokazaćemo
da ti intevali nisu nekorisni, jer se u njih smještaju sinhro impulsi kai i takozvani impulsi
zamračenja.
a)
b)
t
ah
t
ph
i
h
T
h
t
av
t
pv
i
v
T
v
Slika 2.6- Struje horizontalnog(a) i
vertikalnog(b) kretanja mlaza elektrona
t
t
2.ANALIZA TELEVIZIJSKE SLIKE 7
Razlikuju se dva postupka analize slike; progresivna analiza(progressive scan) i analiza
sa proredom (interlace scanning). Razmotrićemo pojedinačno oba postupka ili metode
analize.
a) Progresivna analiza
Ovdje se polazi od činjenica da svaka slika predstavlja jedan okvir-frame, te da se vrši
uzastopna analiza elementa slike prema sukcesivnim slikama.
Na narednom primjeru(sl. 2.7) ćemo ilustrovati ovaj metod analize, tako što će se kao
prizor slika za analizu(a) definisati. veliki tamni ”+“ na svijetloj plohi.

























Za
analizu ove slike smo upotrijebili 6 linija za horizontalno i jedan ciklus za vertikalno
kretanje mlaza elektrona po slici. U vremenskom dijagramu video signala smo definisali
tri nivoa signala osbjetljaja: bijelo-white, crno-black i prazno-blank.
Dobijeni video signal je prikazan kao
u
video
=f(t) (2.4)
Vidimo da prva linija prelazi cijelom putanjom preko svijetle površine slike te je stoga video
signal u intervalu horizontalne analize (t
ah
) visok tj. white. Po završetku vremena analize prve
linije nastaje povratak mlaza na početak nove linije(t
ph
) pa u tom intervalu nema signala odnosno
video signal pada na nivo blank-prazno. Druga linija prelazi djelomično preko dijela tamnog
znaka “+” i stoga nivo video signala u kratkom intervalu pada na vrijednost crnog-black. Treća
linija značajnijim dijelom prelazi preko tamne površine znaka +, zbog čega nastaje duži interval
crnog-black u video signalu. Naredne linije su kopije prethodnih situacija te se video signal
ponavlja.
1
2
3
4
5
6
a)
1
2
3
4
5
6
c)
Slika 2.7- Progresivna analiza:Prizor-slika koja se analizira(a), Struje horizontalnog i
vertikalnog kretanja mlaza elektrona te vremenski dijagram napona video signala (b), te
izgled slike nakon sinteze (c)
i
h
i
v
u
video

b)
white
black
blank
T
h

T
v
1

2

3

4

5

6

1

2

3

4

5

6

t
t
t
2.ANALIZA TELEVIZIJSKE SLIKE 8
Međutim, sintetizirana slike ne izgleda uvjerljivo i samo uz dobru asocijaciju i inegraciju
možemo zaključiti da je izvorni signal bio tamni debeli +.
Razlog tome je subjektivan: naime, u cilju pojednostavljenja ilustracije i preglednosti
objašnjenja progresivne analize uzeli smo mali broj linija(samo 6). U slučaju korištenja
nekoliko stotina linija sitacija bi bila u potpunosti prihvatljiva
b) Analiza sa proredom
Analiza slike sa proredom nastala je po uzoru na snimanje i reprodukciju slike u filmu.
Naime, usvojeno je da se za dinamiku slika u TV projicira 25 slika u sekundi. Budući da
je frekvencija od 25 Hz , u ovisnosti od uslova posmatranja reprodukovane slike, bliska
kritičnoj frekvenciji treperenje(CFF) usvojeno je da se umjesto povećanja broja slika
odnosno frame-ova uvedu poluslike –fields. Razlikuju se prva poluslika, koja sadrži
neparne linije i druga poluslika koja sadrži parne linije. Na ovaj način se povećava
frekvencija projiciranja na 50 Hz, jer oko nije u stanju da razdvoji poluslike nego i dalje
tretira projekciju slika.
Prikazaćemo grafički odnose u slučaju formiranja prve poluslike( Sl. 2.8): u cilju
održanja prglednosti posmatramo konceptualni model slike sa malim brojem linija.

Vidimo da prvu-neparnu sliku obrazuju neparne linije u nizu 1 do 13:trajektorija mlaza
elektrona koju opisiju koordinate od A do D. Prva polovina 13-te linije je vidljiva, a
druga nije jer počinje vertikalni povrat naviše kada ekran takođe treba biti zamračen.
Vertikalni povratak mlaza obuhvata trajektoriju između koordinata D i G. Primjećujemo
da se mlaz analize slike vraća u tačkuG, koja označava početak druge-parne poluslike.
Analiza parne slike sa ogovarajućom horizontalnom i vertikalnom vremenskom bazom
predstavljen je na slici 2.9.
Slika 2.8- Analiza slike sa proredom: konfiguracija linija i vremenske baze linija
i poluslika za prvu(neparnu) polusliku
1
3
5
7
9
11
13
A
C
F
15
G
B
E
13
D
(H)
1
3 5 7 9 11 13 15 2
B
C
A
D E
F H
G
T
h

T
v
=T
psl
i
h
i
v
t

t

2.ANALIZA TELEVIZIJSKE SLIKE 9
Parnu sliku formiraju linije od 2 do 12: trajektorija mlaza elektrona opisana je
koordinatama od G do I. Povratak mlaza elektrona naviše počinje od tačke I a završava u
tačci A: zbog toga linija broj 14 nije vidljiva.
Na ovaj način mlaz elektrona počinje analizu nove neparne slike te se cilkus nastavlja.
U analizi slike sa proredom uočavamo sljedeće probleme:
• nakon analize neparne poluslike mlaz elektrona treba da se vrati na vrh slike, ali
ne u tačku A nego na početak parne slike, što je u našem slučaju tačka G.
• nakon analize parne poluslike mlaz elektrona treba da se vrati na vrh slike, ali ne
u tačku G, nego na početak nove neparne slike, što je u našem slučaju tačka A.
• naredni problem predstavlja zahtjev da se parne linije ispisuju na sredini razmaka
neparnih
Navedni problemi impliciraju uslov da ukupna slika sadrži neparan broj linija, a da
trajanje poluslike iznosi polovinu trajanja slike.U konkretnom primjeru CCIR sistema
slika se sastoji od 625 linija, pri čemu je trajanje svake poluslike 312 i ½ linija.
(1)
2
4
6
8
10
12
A G 15
K
I
14
J
H
t
15 2 4 6 8 10 12 14 1
Slika 2.9- Analiza slike sa proredom: konfiguracija linija i vremenske
baze linija i poluslika za drugu(parnu) polusliku
T
v
=T
psl
T
h
=T
L
G
i
h

i
v
H
I
J
K
A
t