You are on page 1of 6

C

U
M
H
U
R

Y
E
T

T
A
R

42
rfat n. bali
**
Nihat Halk Pepeyi 4 Kasm 1942 g-
n stanbul Emniyet Mdrl g-
revine getirildi.
2
18 Kasm 1942 gn
Ankaradan stanbula gelerek gre-
ve balad.
3
Pepeyi greve baladk-
tan ksa bir sre sonra mesleki tet-
kik gezisi iin Avrupaya gidecekti. 6
Ocak 1943 tarihinde cra Vekilleri
Heyeti, Almanya ile Alman igali al-
tnda bulunan memleketlere tetkik
seyahati iin gnderilecek olan Ha-
lk Pepeyi ile Emniyet Umum M-
drl Drdnc ube Mdr Sa-
lhattin Korkuda diplomatik pasa-
port verilmesini kararlatrd.
4
Dr-
dnc ubenin sorumluluk alan ya-
banclar ve aznlklard.
5
Nihat Halk
Pepeyi ve Salhattin Korkud 10 Ocak
1943 gn trenle Almanyaya hare-
ket etti. Boalan stanbul Emniyet
Mdrl makamna da orum Va-
lisi Muzaffer Akaln vekleten atan-
d.
6
Pepeyinin greve balamasn-
Nihat Halk Pepeyinin greve balamasndan yaklak bir ay sonra basnda,
16 Mart 1921 tarihinde Berlinde bir Ermeni suikasti sonucu hayatn kaybeden
eski Sadrazam Talt Paann kemiklerinin stanbula nakledilecei haberi yer
ald. Her ne kadar cra Vekilleri Heyeti Kararnamesinde Nihat Halk Pepeyi
ile Salhattin Korkudun Almanya gezilerinden meslek tetkik olarak sz
ediliyorsa da, basn Almanya ziyaretinin Talt Paann kemiklerinin
Trkiyeye getirilmesi iin yapldn yazacakt.
Nihat Halk
Pepeyi (Sada)
24 Eyll 1962de
Topta
Cezaevinde.
* ileri Bakanl sicil dosyas ve eserlerine gre
Nihat Haluk Pepeyi.
** Bu makalenin aratrma ve yazm safhasnda
yardmlarn esirgemeyen; 50, 51 ve 52 sayl dipnotlar
da belirtilen belgelerin kopyalarn veren Dorothy
Wein, merhum Tark Pepeyi, T.C. ileri Bakanl
Personel Genel Mdrl Sicil ubesi Memuru Zlfali
manolu ve merhum Nihat Halk Pepeyinin torunu
Halk Pepeyiye teekkr ederim.
rfat n. bali
bamsz aratrmac
istanbul emniyet mdr nihat haluk pepeyi
*
almanyadan ne getirdi -1
talat paann kemiklerini mi?
nazi frnlar m?
42 47 RFAT BAL++ 26/5/06 11:11 Page 42
T
O
P
L
U
M
S
A
L

T
A
R

H

1
5
0
H
A
Z

R
A
N

2
0
0
6
dan yaklak bir ay sonra basnda, 16
Mart 1921 tarihinde Berlinde bir Er-
meni suikasti sonucu hayatn kay-
beden eski Sadrazam Talt Paann
kemiklerinin stanbula nakledilece-
i haberi yer ald.
7
Her ne kadar c-
ra Vekilleri Heyeti Kararnamesinde
Nihat Halk Pepeyi ile Salhattin
Korkudun Almanya gezilerinden
meslek tetkik olarak sz ediliyor-
sa da, basn Almanya ziyaretinin Ta-
lt Paann kemiklerinin Trkiyeye
getirilmesi iin yapldn yazacakt.
Basna gre Pepeyi, Talt Paann
kemiklerini yurda getirecek heyetin
bakan olarak Almanyaya gitmiti.
Yaplan ilk programa gre heyet 5
ubat 1943 gn Trkiyeye dne-
cekti ancak, iade ilemlerinin gecik-
mesinden tr dn 15 ubat tari-
hine ertelenmiti.
8
Buna ramen
Pepeyi ve Korkud basnda belirtilen
tarihten gn nce, 11 ubat 1943
gn trenle stanbula dnecekti.
9
Talt Paann kemikleri ise 21 ubat
1943 gn trenle Almanyadan yola
kacak,
10
25 ubat gn stanbula
varacak,
11
naa nce ili Shhat Yur-
duna kaldrlacak, ayn gnn le-
den sonrasnda da askeri merasimle
Abidei Hrriyet Tepesinde gmle-
cekti.
12
Pepeyi, Sirkeci Garnda s-
tanbul Emniyet Mdr Vekili Muzaf-
fer Akaln, stanbul Emniyet Mdr
Muavini Ahmet Demir, ube mdr-
leri, dostlar ve basn mensuplar ta-
rafndan karlanacakt. Ardndan
stanbul Valisi Dr. Ltfi Krdar ma-
kamnda ziyaret ederek gezisiyle il-
gili bilgi verecek, birka gn sonra
da Ankaraya hareket edip ilgili ma-
kamlar bilgilendirecekti.
13
Bir gaze-
tecinin geziyle ilgili intibalarn ve
Talt Paann kemiklerinin nakli
meselesini sormas zerine Pepeyi
u cevab verecekti:
14
Malm olduu zere meslek tet-
kiklerde bulunmak zere Salahttin
Korkudla birlikte Almanyaya git-
mitik. Bu seyahatimiz umumiyet
itibariyle iyi geti. yi intibalarla
dnm bulunuyoruz. Ben [Talt
Paann kemiklerinin nakli] bu me-
sele ile megul olmadm. Mamafih
Paann kemiklerinin memleketimi-
ze nakledileceinden ve bu hususta
Almanya ile bir anlamaya varld-
ndan malmattarm.
Pepeyinin Berlinde Nazi subaylar
tarafndan karlanmasn gsterir
bir fotorafn da refakat ettii bu il-
gin mlakat, yaynlandnn ertesi
gn Pepeyi tarafndan tekzip edi-
lecekti. Bu tekzip btn gazetelere
yollanacakt. Pepeyinin tekzibi ve
Haber Akam Postasnn konuyla
ilgili izahat yleydi:
17
(mlakat ar-
ka sayfada kutudadr).
Dn gazetemizde, Read Mahmut
imzasile, istihbaratta alan arkada-
mzn polis mdrmz Halk Ni-
hat Pepeyi ile yaptn syledii bir
mlkat neretmitik, dn akam,
polis mdrmzn imzasn tayan
u tavzihi [dzeltmeyi] aldk. Aynen
nerediyoruz:
Haber Gazetesi Neriyat
Mdrlne
Bugnk (12.2.943) Haber gazetesin-
de Avrupa seyahatimizin intibalar-
na dair bir yaz grdm. Haber gaze-
tesi muharririyle byle bir konuma
yapmadm gibi gazetede kan fo-
toraf da ben vermedim. Ben ve ar-
kadam Salhattin Korkut Alman-
yaya ve Avrupann baz byk e-
hirlerine mesleimize ait tetkikat
iin gnderildik ve bir ay kadar de-
vam eden bu seyahatten memnun-
lukla dndk. Keyfiyetin bu yolda
aydnlatlmasn rica ederim.
Emniyet Mdr
Halk Nihat Pepeyi
Polis mdrmzn bu tezkeresin-
den de aka anlalaca vehile
Read Mahmudun polis mdr-
mzle yaptn syledii ve bizim
de kendisine inanarak nerettii-
miz bu konumann aslsz olduu,
Emniyet Mdrmzn ehrimize
dn ile seyahatinin meslek tet-
kikat maksadile vukubulmasndan
ibaret olan havadise muharip
Nihat Halk Pepeyi kimdir?
1
Nihat Halk Pepeyi, 1314 (1898) ylnda
Selanike bal Katerin kazasnda dodu.
Mektebi Mlkiye mezunu olan Pepeyinin
ilk memuriyeti, 1 Kanunievvel 1337
(1 Aralk 1918)-17 Terinevvel 1338
(17 Ekim 1919) tarihleri arasnda Hendek
Numune Mektebi Mdrlyd. Akyaz
Nahiye Mdrl, Nusaybin, Sndrg,
Ayvalk, Mustafa Kemalpaa, Eminn,
Fatih ve ankaya kaymakamlklarnda
bulunduktan sonra stanbula Vali
Muavini olarak atand (30 Kasm 1939-20
Austos 1940). Daha sonra Siirt ve
Burdur valilii yapt. 18 Kasm 1942-4
Eyll 1943 tarihleri arasnda stanbul
Emniyet Mdrl grevinde bulundu.
Daha sonra Erzurum (20 Eyll 1943-29
Kasm 1945), Antalya (8 Aralk 1945-12
Kasm 1946) valilikleri, Emniyet Genel
Mdrl (13 Kasm 1946-7 Temmuz
1947), ileri Bakanl kinci
Mstearl (7 Temmuz 1947-2 Eyll
1950) ve Ktahya (16 Eyll 1950-2 Haziran
1952), Merkez (3 Haziran 1952-18 Nisan
1953) valilii grevlerinde bulundu. 18
Nisan 1953 tarihinde emekliye ayrld.
Pepeyi emekliye ayrldktan sonra DPne
girdi. X. dnem (1954-1957) Ktahya, XI.
dnem (1957-1960) stanbul milletvekili
seildi. 27 Mays 1960 htilalinden sonra
tutukland ve Topta Cezaevine
konuldu. 27 Mays 1972 tarihinde vefat
eden Pepeyi, Edirnekap ehitliine
defnedildi. Pepeyinin ilgin bir yan,
destans slupta yazan bir air olmasdr.
Eserleri unlardr: Gemi Zamann
Masallar, smail ile Glizar-Tamar
Hatun ile Sleyman ah, stanbul,
Hsn-i Tabiat Matbaas, 1928. Trk
Destanna Giri, lk Kitaphanesi,
stanbul, 1934. Mtareke: Destan, Becid
Basmevi, stanbul, 1938. Mill Mcadele
Destan, nkilp Kitabevi, stanbul, 1940.
anakkale: Destan, Yeni Kitap,
stanbul, 1936. Erenler, Gaziler, smail
Akgn Basmevi, stanbul, 1951.
Nihat Halk
Pepeyi, 18 Kasm
1942-4 Eyll
1943 tarihleri
arasnda
stanbul
Emniyet
Mdrl
grevinde
bulundu.
42 47 RFAT BAL++ 26/5/06 11:11 Page 43
C
U
M
H
U
R

Y
E
T

T
A
R

memleketlerde ehirlerin manzara-


lar ve otomobil ve tayyarelerde
telsizler bulunmas vesaire gibi
imdiye kadar muhtelif ajans ha-
berleri, tercme rportajlar ve in-
tiba yazlarnda okunmu olan te-
ferruat ve malmatn da ilve edil-
dii anlalmtr.
Bylece kendi intibalarn Emniyet
Mdrne atfetmek suretile gaze-
tecilikte muvaffakyet gayretini
meslek drstlnn caiz grmi-
yecei dereceye kararak gazetesi-
ni hem resm makamlara, hem de
okuyucularna kar ilk olarak by-
le bir vaziyete sokan arkadamzn
teessrmz mucip hareketi kar-
snda zerimize den vazife yapl-
d gibi burada da Emniyet Md-
rmzden ve okuyucularmzdan
ayrca zr dileriz.
Nihat Halk Pepeyi stanbul Emniyet
Mdrl grevinde uzun sre kal-
mayacak, 9 Austos 1943 tarihli cra
Vekilleri Heyeti karar mucibince Er-
zurum valiliine tayin edilecekti.
18
23
Ekim 1945 tarihine kadar bu grevde
kalan Pepeyi daha sonra da Antalya
valiliine tayin edildi.
19
almanya gezisinin
amac neydi?
Yeeni Tark Pepeyiye gre
Nihat Halk Pepeyinin yeeni mer-
hum Tark Pepeyiye gre Halk Bey
Talt Paann kemiklerini getirmek
iin Almanyaya gitmi, stanbul
Emniyet Mdr Muavini Ahmet De-
mir de kendisine refakat etmiti.
20
Tark Pepeyiye gre amcas geziden
yle bahsetmiti:
21
Heyet halinde, bakan amcam ol-
mak zere, [Almanyaya gitti] ve
Hitlerin de muvaffakiyetiyle n-
nyle bir irtibat oldu. nnnn
tensibi ile amcam Almanlarn gn-
derdii bir uakla Berline gitti ve
orada Hitlerle konutu, grt.
Onlarn rejimlerini, dikta rejimini
grd ve o rejimden tiksindi. nk
amcam rahmetli derdi ki, gster-
miler, bizde her ey vesikaya tbi.
Bir yumurta fazla ald diye biz idam
ettik demiler. nfaz yerini gster-
miler. Amcam tiksindi bunlar g-
rnce. yle rejim grmedim diyor-
du. Trkiye'de byle bir ey ola-
maz diyordu. Biz hayrhah nankr
insanlarz eklinde konuuyordu.
Btn sahillerde snaklar varm.
Denizalt snaklar. Tahkim edil-
mi sahiller. Ondan sonra gda
maddelerinin tevzi sistemi. O za-
Gezinin amac Talat Paann kemiklerini getirmek mi?
Pepeyiyi karlayan gazeteciler
arasnda yer alan Haber Akam Postas
muhabiri Reat Mahmud meslektalarn
atlatacak, Pepeyiden uzunca bir
beyanat almaya muvaffak olacakt.
Reat Mahmut ile Pepeyi arasnda
cereyan eden grme yle idi:
15
Kendisini karladm zaman gayet
neeli bir tavrla,
Geleceimi dn yazmsnz. Haber,
bana ayak sektirmiyor, dedi.
Beyanat! Diye rica ettim.
Beyanat veremem, salhiyetim yok.
O halde yediiniz itiiniz sizin olsun,
grdklerinizi anlatn diye ayak diredim.
Halk Nihat, mehur tavazuu ile:
Vallahi, dedi, hangisini syliyeyim?
Seyahate geen ay iinde ktk. Benimle
beraber eski stanbul Emniyet Direktr
Vekili Salhattin Korkud da vard. Evvel
Sofyaya uradk. Ondan sonra Belgrad,
Pete, Viyana, Prag, Berlin, Essen,
Utreht, Lhi, Amsterdam, Anvers,
Brksel, Paris, Bordo, Lruer,
Karlstroher, Manheyn, Haydelberge
kadar uzandk.
Seyahatinizin sebebi iin birok eyler
yazld, kimisi Talt Paann kemiklerini
getirmek, kimisi de Ekrem Knig
16
iin
gittiinizi syledi.
Hayr, biz sadece meslek tetkikler
yapmak iin seyahat ettik.
Size kimler mihmandarlk ediyordu?
Alman polis erkn.
Herhangi bir hava hcumu grdnz
m?
Eer Berline teahhrl [gecikmeli]
gitmemi olsaydk Berlinin ngiliz uaklar
tarafndan bombalandn grecektik.
Yalnz Essen bombardmanna ahid
olduk.
Snaklar nasl?
Grdklerimiz mkemmeldi.
Bir ey, nazar dikkatimizi celbetti.
Bombardmandan sonra en ge yirmi drt
saat iinde bombardman tahribat tahta
perdelerle maskeleniyor. Bylelikle her
halde maneviyatn bozulmamas
gzetilmi olacak.
Alman devlet reisi Hitleri grdnz m?
Hayr, yalnz Gbelsin nutkunu
dinledik. Bu muhakkak ki hatip bir
sanatkr. Nutku lgnca alklyorlard.
Alklamyan tek bir kii varsa Salhattinle
bendim. nk, Almanca konutuu iin
ne dediini anlyamyorduk.
Sayn Emniyet Mdrmz sigarasn
tazeledikten sonra:
Bir ey ok hayretimizi mucip oldu,
dedi.
Nedir o ey?
Berlindeki otomobillerin telsizleri.
Otomobillerde telsiz tekilat m var?
Evet. Biz otomobilimizde,
oturduumuz yerde mesel sefarethane ile
veya herhangi bir yerle mkemmelen
telgraflayorduk. Bunun iin
otomobilin bir yerde durmu olmas art
deildir. Otomobiller sratle giderken de
telsiz muhaberelerini temin etmek
mmkn oluyor. Otomobilde telsiz telgraf!
Bu, belki sizin bindiiniz arabaya
mahsustu.
Zannetmem. nk umumi tertibat
veya tekilt olmasa, bir tek arabada dahi
telsizle muhabere imknsz olmas lzm
gelir.
Meslek tetkikleriniz?
Almanyada Trklere kar derin bir
muhabbet beslendiini grdk. Trk
polisini ok beendiklerini aka
sylediler. Sonra, uradmz her
binaya, daha biz gelmeden Trk bayraklar
ekiliyordu.
Dnte baka yerlere uradnz m?
Dnte drt gn tayyare ile seyahat
ettik. Rusyaya gittik. Kiyefi grdk.
Lehistanda Krakovil, Romanyada Bkrei
ziyaret ettik ve dn Sofyaya geldik.
Sofyadan stanbula trenle geldik.
Biraz, dndkten sonra:
nsan gurbette anl bayramz
grdke heyecanlanyor. Ben de,
Berlinde istikbalimize gelen bir generalin
gsnde Umum Harp hatras olarak
Trk bayrakl bir madalya grnce o kadar
heyecanlandm ki, kendimi tutamadm,
anl bayramz selmlar gibi boyun
krdm.
Nihat Halk
Pepeyinin
yeeni merhum
Tark Pepeyiye
gre Halk Bey
Talt Paann
kemiklerini
getirmek iin
Almanyaya
gitmiti.
42 47 RFAT BAL++ 26/5/06 11:11 Page 44
T
O
P
L
U
M
S
A
L

T
A
R

H

1
5
0
H
A
Z

R
A
N

2
0
0
6
45
man bizde de yakn zamana kadar
hep karne vard. Bizim nfus kat-
larmz felaketti. Btn bunlar ora-
da ett etmi, grm. Buraya ge-
lince ilgili bakanlklara, mstear-
lara anlatm bunlar. Almanya
byle yapyor. Benim grdklerim
bunlardr diye. Ve gayet gaddar ve
sert hareket ettiklerini, Almanlarn
pek byle menfaatlerini her eyin
stnde tuttuklarn, stn rk na-
zariyesini takip ettiklerini, Yahudi-
lere eziyet, cefa yaptklarn btn
bunlar detaylaryla anlatmt.
Soykrm kamplarna gtrmemi-
ler. Dediim gibi mstahkem mevki-
leri gstermiler. Top yuvalarn,
denizalt yuvalarn, ondan sonra
buralarn alamayacan, karadan
denizden bir taaruz vukuunda der-
hal def edileceini [sylemiler].
Hitler tarafndan [kabul edildi]. Bir
altn kabzal tabanca, bir altn siga-
ra tabakas [hediye edildi]. Amcam
1960 ihtillinde ieriye alnd za-
man uzun mddet aylk alamad.
Emekli ayln da alamad. Mebus
ayln da alamad. O zaman aile
zarurete dt. Evdeki gm m-
m ne varsa, bu arada o tabanca-
nn da satldn yok pahasna gitti-
ini hatrlyorum. Kim ald onu da
bilmiyorum.
Bozkurt ve Gkbr
Dergilerinin yayncs
Reha Ouz Trkkana gre
II. Dnya Sava yllarnda faaliyet
gsteren Trklk akmna men-
sup renci, subay ve yaynclarn
tutuklanp yarglanmalar, Trk si-
yasi tarihine 3 Mays 1944 Turanc-
lar Davas olarak geti. Tutuklanan-
lar arasnda yer alan Reha Ouz
Trkkan hatratnda, tutuklu iken
tabi olduu ikenceden ve Pepe-
yinin Almanya gezisinden yle
bahsetmekte:
22
Bamdan birka kar mesafede,
her biri sokak ampul kadar byk
, belki de drt gayet iri ampul ya-
nyordu. Iklar mavimtrak beyazd.
Ampullerin iinde mutat harici hele-
zon bir takm filmanlar vard. Son-
radan rendiime gre, bunlar o
zamanki polis mdr, Nazi Alman-
yaya bir seyahat esnasnda renip
getirmi. Mahiyetlerini bilmiyorum,
fakat tesirlerini pek iyi biliyorum. Bu
mthi scak gnde, havasz darack
tabutluk iinde yarattklar muazzam
scakl bir tarafa brakn. Asl kor-
kuncu, insann banda ve beyninde
yarattklar sancyd. Tarifi zor bir
sanc. En iddetli ba arsyla bir
alakas yok. Ar akaklar ve aln na-
hiyesinde deil, kafann orta ve st
taraflarnda. Sanki kzgn iler bey-
ninize sokuluyor ve iinde oynatl-
yormu gibi. Gzlerim kslyor, di-
lerim gcrdyor ve avazm kt ka-
dar baryordum. Kollarmdan asl
olarak, terden suya batm gibi srl-
sklam ve inktasz lklarla bara-
rak sallanp durdum.
Yeen Tark Pepeyiye gre, Reha
Ouz Trkkann, amcas Halk Pe-
peyiye ynelik olan ve yakn tarih-
te bir televizyon programnda da
tekrarlad bu sulamalar tamamen
gerek dyd.
23
Britanya Dileri
Bakanlna gre
Britanya Dileri Bakanlna gre,
Halk Pepeyi Almanlarn daveti
zerine igal altndaki lkelerde
Gestaponun alma yntemlerini
birinci elden gzlemleyecekti.
24
Pe-
peyinin stanbuldan Erzurum vali-
liine atanmas zerine Britanya
Bakonsolosluunun hazrlad bir
dier raporda ise Pepeyinin, ken-
disine verilen snrlar iinde yardm
etmeye ve ibirliine ak biri oldu-
u belirtiliyordu.
25
aznlklara gre -
balat frnlar sylentisi
stanbullu Yahudilere gre Halk Pe-
peyinin Almanyay ziyaret etmesi-
nin tek amac, insan yakma frnlar-
n yerinde inceleyip benzeri bir tesi-
si Trkiyede kurmakt. Dnemi ya-
am stanbullu Yahudilere gre h-
Hayr, yalnz Gbelsin nutkunu dinledik.
Bu, muhakkak ki hatip bir sanatkr. Nutku lgnca
alklyorlard. Alklamyan tek bir kii varsa
Salhattinle bendim. nk, Almanca konutuu
iin ne dediini anlyamyorduk.
Yahudi
Kunduraclar,
20. Yzyln
ba.
Kaynak: Beth
Hatefutsoth Mzesi
Fotoraf Arivi,
Tel Aviv
42 47 RFAT BAL++ 26/5/06 11:11 Page 45
C
U
M
H
U
R

Y
E
T

T
A
R

46
kmet, Yunanistan ve Bulgaristan
igal ederek Trakya snrlarna daya-
nan Nazilerin Trkiyeyi de igal et-
meleri halinde kullanlmak zere in-
san yakma frnlar ina etmiti.
Otuzlu, krkl yllarda ciddi bir Yahu-
di nfusunun yaad Balatta, ek-
mek frn olarak ina edildii syle-
nen ancak hibir zaman retime ge-
meyen bacal bir bina Balatl Yahudi-
ler tarafndan Los Ornos de Balat
(Balat frnlar) olarak anlacaktr. Bu
bina Et ve Balk Kurumunun deposu
olarak kullanlacak ve Bedrettin Da-
lann bykehir belediye bakanl-
srasnda yklacakt. Balatl birok
Yahudi, bu binann II. Dnya Sava
yllarnda stanbulda ina edildii
yaygn olarak sylenen insan yakma
frnlarnn ta kendisi olduunu id-
dia ediyordu.
27
Baka Balatllar ise,
Balatn Lonca semtinde ina edilmi
ve dularla tehiz edilmi modern bir
hamamn Balat frnlar olduunu
ileri sreceklerdi. Temerkz kampla-
rndaki gaz odalarnda dularn mev-
cut olmas ve ykanma bahanesi ile
buraya gtrlen Yahudilerin du-
lardan fkrtlan zehirli gazla katle-
dilmeleri nedeniyle Balatl Yahudile-
rin zihninde bu hamam, imha frn
olarak yer etmiti. Haskyde de
benzeri frnlarn mevcudiyetinden
bahsedilecekti.
28
Balatl Yahudilerle yaplan bir szl
tarih almasnda da Balat frnla-
r konusu gndeme gelecekti. Sor-
gulanan Balatllar, bacal binann
Yahudileri yakmak iin ina edilen
bir frn olduunu, yaklan insanla-
rn derilerinin bacadan uumamas
iin de bacann tepesine bir kafes
yerletirildiini sylyorlard. Ayn
kiilere gre, frnlar iin gerekli
tehizatn Almanyadan gemilerle
getirilmesi tasarlanmt. Ancak
mehul bir nedenle geminin stan-
bula gelememesi sonucu tehizat
da getirilememiti.
29
Sorgulanan
Balatllar frnlarn gerek olduu-
nu, baz hakikatler var ki budur ya-
ni szleriyle dile getireceklerdi.
Ayn kiilere gre Reisicumhur s-
met nn Trkiye Yahudilerini im-
ha etmek niyetinde deildi. Frnla-
r, Nazileri oyalamak maksadyla in-
a etmiti.
30
Benzer bir ekilde Jo-
zef Bencuya adnda bir Yahudi, ba-
basnn kendisine defalarca anlat-
t u izlenimi aktaracakt:
31
Trk hkmeti Hitlerin basksn-
dan kurtulmak iin Musevi kkenli
vatandalarn Akaleye gnder-
mitir. Varlk Vergisi iin gsterme-
lik tarafdr. nk Akaleye sade-
ce Varlk Vergisi verebilecek Yahu-
diler deil, varlklar olmayanlar da
gnderilmitir. Varlk Vergisi veren-
ler de gnderilmitir. Yahudilerin
yallar ve kadnlar dndakiler
buraya gnderilmitir. Yallara da
tembih edilmitir ki fazla darda
dolamasnlar, mmkn olduunca
evde otursunlar diye. Trkiyeye
vurmaktan vazgeen Hitler o zaman
Trkiyeden u istekte bulunuyordu:
Trkler Yahudileri frnlarda yaksn-
lar. Hatta bir ara frnlarn Trki-
yeye gnderilmesi gndeme gel-
mi, ancak Trkiye, biz hallederiz,
deyince bu defa frnlarn krokileri
Almanlar tarafndan gnderilmitir.
Bu bask karsnda smet Paa ve
Fevzi akmak Akale srgnn icat
ederek bu baskdan bir sre de olsa
kurtulmay planlamlardr.
Akaledeki bu kampta ibadet yerle-
ri mevcuttu. Ktphane ve benzeri
hizmetlerden yararlanlyordu. Ba-
bam kampn komutann anlata an-
lata bitiremezdi. Albayn her zaman
kaps akt. Herkes ok rahatlkla
grebiliyordu. Hitler tehlikesi ne
zaman bitti, kamp yeri de bitti ve
herkes geri dnd. Hitlere yaplan
bu oyun yle gzel oynanm ki, ba-
zen ehirde Yahudi Trk vatanda-
lar gezdirilirmi ve hatta bir defa
da dumanlar tttrlm kamp ye-
rinden. Sanki frnlar tttrlm
gibi. Bu hadise tamamen Trk Dev-
letinin Trk vatanda olan Yahudi-
leri korumak ve Hitlerin basksn-
dan kurtulmak iindi.
Yahudilerin dile getirdikleri bu
inan bir yerde gerek bir bilgiye
dayanyordu. O da, 1948 ylnda ba-
snda yer alan frn tehizatnn s-
tanbula ulamad haberiydi:
Mahrukat Ofisinin tasfiye edilmek-
te olduunu yazmtk. Ofisin malla-
r arasnda Balatta inas yarda ka-
lan asr [modern] frn da vardr. Bu
frn da yaknda sata karlacak-
tr. Frnn tamamlanmas iin l-
zumlu makine ve aletlerin bir ksm
harb yznden yolda kaybolmutur.
Bu sebeple tamamlanamamtr.
Byk bir arsaya ve binaya sahip
olan frnn bir ksm makineleri
yerlerine konulmutur. Belediye ta-
rafndan bir mddet evvel yaptr-
u anda mevcut
olmayan Balat
Frn.
Kaynak:
Marie-Christine VaroL,
Balat Fauburg Judif
dstanbul, 1989
42 47 RFAT BAL++ 26/5/06 11:11 Page 46
T
O
P
L
U
M
S
A
L

T
A
R

H

1
5
0
H
A
Z

R
A
N

2
0
0
6
47
lan keifte 300 bin lira sarfedildii
takdirde frnn iler hale gelecei
de anlalmtr.
Bu tesisin sata karlaca haberi
zerine baz bankalar tasfiye komis-
yonuna mracaat ederek talip ol-
mulardr. Frn bugnk hale gelin-
ceye kadar 800 bin lira sarfedilmi-
tir. Fakat taliplerin fazlal yzn-
den bunun daha fazlaya satlaca
anlalmaktadr. Bu frn tamamlan-
d takdirde ehirde sarfedilen
gnlk ekmein te birini hazrla-
yaca syleniyor.
32
Bu sylentiler yakn tarihe kadar s-
regelecektir. Balat frnlar konusu-
nun 1992 ylnda yeniden gndeme
gelmesi zerine aradan yarm asr
gemesine ramen sekiz stanbullu
Yahudi, Bina, bizleri yakmak iin
yaplm. nn, Hitlere Rusya d-
nnde Yahudiler iin gerekli ha-
zrln yaplaca szn verdii
iin yaplm bu bina. Hitlerin Rusya
dnnde bizler frna gnderile-
cektik szleriyle, aradan geen elli
yla ramen bu inancn halen canl
olduunu bir kere daha gsterecek-
lerdi.
33
stanbullu Rum Z.ye gre,
Reisicumhur smet nn Yahudileri
imha etme teknolojisini renmesi
iin dnemin emniyet mdr muavi-
nini Almanyaya yollamt. Emniyet
mdr muavini geri dndnde bu
frnlar ina etmiti.
34
Bir baka ta-
nk, insan yakma frnlarnn nasl
altklarn renmesi iin Alman-
yaya gnderilenin, isim zikrederek,
stanbul Emniyet Mdr Halk Pe-
peyi olduunu syleyecekti. Bu kii-
ye gre Pepeyi dnnde, Ben bu
ii yapamam, beceremem diyerek
grevinden istifa etmiti.
35
Yakma
frnlar sylentisi son derece yay-
gnd ve yaynlanmam bir tiyatro
eserine bile konu olacakt.
36
Bu sy-
lenti sadece stanbula has deildi,
zmirde de geerliydi. Karata sem-
tinde zel bir frn kurulduu ve Ya-
hudilere sizleri burada yakacaz
denildii sylenmekteydi.
37
zmirli
Di hekimi Eli aul da anlarnda
Bahribaba Parkndaki alanda ina
edilmi, ancak hi kullanlmam bir
binann Yahudileri imha etmek iin
ina edilmi frnlar olduu sylenti-
sinin zmir Yahudileri arasnda do-
latndan sz etmekte.
38
dipnotlar
1 Pepeyinin biyografisi, T.C. ileri Bakanl
Arivindeki 1560 sicil sayl dosyasnda yer alan
bilgilerden derlendi. Pepeyi hakknda birok
biyografi maddesi mevcuttur. Grebildiklerim
unlardr: M. Behet Yazar, Edebiyatlarmz
ve Trk Edebiyat, Kanaat Kitabevi, stanbul,
1938, s.168-174; Murat Uraz, Trk Edip ve
airleri, Tefeyyz Kitabevi, stanbul, 1940, cilt 3, s.
27-28; Rakm Ziyaolu, stanbul Kadlar,
ehreminileri, Belediye Reisleri ve Partileri
Tarihi, smail Akgn Kitabevi, stanbul, 1971, s.
385-386; hsan Ik, Trkiye Yazarlar
Ansiklopedisi, Elvan Yaynlar, Ankara, 2004,
s.1501-1502; Sosyalist Kltr Ansiklopedisi,
May Yaynlar, stanbul, 1980, cilt 7, s. 934;
Seyit Kemal Karaaliolu, Resimli Trk
Edebiyatlar Szl, nklap Yaynlar,
stanbul, 1974, s. 324; Rauf Mutluay,
ada Trk Edebiyat 1980-1972, Gerek
Yaynevi, stanbul, 1973, s. 242; Yrd. Do. Dr.
Necat Birinci, Trk Edebiyat Ansiklopedisi,
Tercman Yaynlar, stanbul, 1985, s. 98;
Hseyin Karakan, iirimizin Cumhuriyeti,
stanbul Matbaas, stanbul, 1958, cilt 1, s. 116;
Dnden Bugne stanbul Ansiklopedisi, Trkiye
Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakf, stanbul,
1995, cilt 8, s. 358; Kzm ztrk, Trk
Parlamento Tarihi TBMM X. Dnem
(1954-1957,) II. cilt Milletvekillerinin
zgemileri, TBMM Vakf Yaynlar,
Ankara, 1994, s. 624-625.
2 T.C. Babakanlk Cumhuriyet Arivi, 4 Kasm 1942
tarih, 17702 say, 30.11.1.0 fon kodlu, 157.34.9 yer
sayl belge.
3 Halk Nihat Pepeyi dn vazifesine balad,
Tasviri Efkr, 19 Kasm 1942.
4 T.C. Babakanlk Cumhuriyet Arivi, 6 Ocak 1943
tarih, 2/19825 say, 112-251 dosya, 30.18.1.2 fon
kodlu, 100.110.11 yer numaral belge.
5 Trkiye Cumhuriyeti Dneminde Polis
Hizmetleri,
www.sakarya.pol.tr/mudurluk/hakkimizda/tcpls.a
sp Bu web sitesinde yer alan bilgiye gre, 19
Mays 1930 tarih ve 1624 sayl Dahiliye Vekleti
Merkez Tekilat ve Vazifeleri Hakknda Kanuna
gre Drdnc ube aznlklar ve yabanclardan
sorumluydu.
6 ileri Bakanl Arivi, 1560 sicil sayl zlk
dosyas. stanbul Valisi Ltfi Krdarn Dahiliye
Vekletine gnderdii 11 Ocak 1943 tarihli mektup.
7 Hkmetimizin ok gzel bir karar,
Cumhuriyet, 12 Aralk 1942.
8 Talt Paann kemikleri 15 ubatta
memleketimize getirilmi olacak,
Haber Akam Postas, 8 ubat 1943.
9 Polis mdrmz bu sabah Berlinden geldi,
Son Telgraf, 12 ubat 1943.
10 Talt Paann kemikleri getiriliyor,
Son Posta, 22 ubat 1943.
11 Talt Paann cenazesi memlekete geldi,
Akam, 25 ubat 1943.
12 Talt Paann na merasimle vatan toprana
gmld, Akam, 26 ubat 1943.
13 Emniyet Mdrmz Avrupadan geldi,
Vatan, 12 ubat 1943.
14 Polis mdrmz bu sabah Berlinden geldi,
Son Telgraf, 12 ubat 1943.
15 Reat Mahmud, Emniyet Mdr bu sabah geldi,
Haber Akam Postas, 12 ubat 1943.
16 adam Ekrem Knigin ad uak kaaklna
karmt. Ekrem Knig, 7 Ocak 1943 tarihinde
Pariste yakalanm ve Budapeteye
gnderilmiti. Burada dosyas gzden
geirildikten sonra Trkiyeye gnderilecekti.
(Ekrem Knig Macaristana kadar getirildi,
Cumhuriyet, 8 Ocak 1943). Bu konuda ayrntl
bilgiler iin bkz. Sinan Kuneralp, spanya
Savanda Uak Ticareti ve Ekrem Knig, Tarih
ve Toplum, Aralk 1988, cilt 10, say 60, s. 6-7;
Mete Tunay, Ekrem Knigin Uak Kaakl, -
Sinan Kuneralpin leri Srd gibi Milliyetiler
Adna m, Yoksa Cumhuriyetiler Hesabna m
Yaplmtr?, Tarih ve Toplum, Aralk 1988, cilt
10, say 60, s. 8; Cemil Koak, Yolsuzluk
Trihinden Bir Sayfa: Knig Olay, Gr,
say 19, (ubat-Mart 1995), s. 68-75;
Cemil Koak, Amerikan Dileri Bakanl
Belgeleri Inda Knig Olayna (Yeniden) Bir
Bak ve Bz Notlar, 7. Ulusal Sosyal Bilimler
Kongresi, (21-23 Kasm 2001/Trk Sosyal
Bilimler Dernei/ODT/Ankara).
17 Emniyet Mdrnn tekzibi, Haber Akam
Postas, 13 ubat 1943. Ayn tekzip Cumhuriyet ve
Vatan gazetelerinde de yer ald.
18 T.C. Babakanlk Cumhuriyet Arivi, 9 Austos
1943 tarih, 2/20419 say, 71-465 dosya, 30.18.1.2 fon
kodlu, 102.59.5 yer sayl belge.
19 T.C. Babakanlk Cumhuriyet Arivi, 23 Ekim 1945
tarih, 3/3238 say, 2934 dosya, 30.18.1.2 fon kodlu,
109.63.11 yer sayl belge.
20 Tark Pepeyi ile Mart 2004 tarihindeki grme.
Talt Paann kemiklerinin Trkiyeye getirilmesi
konusunun Trkiye Cumhuriyeti tarafndan m,
yoksa Almanya tarafndan m ortaya atld
mehuldr. Yrd.Do.Dr. Hasan Babacana gre her
ikisi de mmknd. Trkiye Cumhuriyeti, naan
memlekete getirilmesinin zamannn geldiine
siyaseten karar vermi olabilir veya savan
aleyhlerine dnd bir zamanda tarafszln
muhafaza etmeye alan Trkiyede Nazilere
ynelik bir sempatinin olumas iin Naziler de
bu teklifi Trk hkmetine yapm olabilirlerdi.
Hasan Babacan, Mehmed Talt Paa
1874-1921, Trk Tarih Kurumu, Ankara,
2005, s. 246.
21 Tark Pepeyi ile Mart 2004 tarihindeki grme.
22 Reha Ouz Trkkan, Tabutluktan Gurbete,
Boazii Yaynlar, stanbul, 1975, s. 66-67.
23 Tark Pepeyi ile Mart 2004 tarihindeki grme.
24 Public Record Office, FO 371/37501/R404/207/44
sayl belge.
25 Public Record Office, FO 195/2477 sayl 6 Austos
1943 tarihli belge.
26 Bu konu daha nce ilenmitir. Bkz. Rfat N. Bali,
kinci Dnya Sava Yllarnda Trkiyede
Aznlklar, II. Balat Frnlar Sylentisi, Tarih ve
Toplum, cilt 30, Aralk 1998, say 180, s. 11-17.
27 Eli aul, Tres tristes datas en la historia de los
Judios de Turkia, Los Muestros,
Haziran 1994, sh. 10.
28 Marie-Christine Varol, Balat Faubourg Juif
dIstanbul, sis Yaynclk, stanbul 1989, s. 10-11.
29 Yahya Koolu, Gayrimslim Hayatlar,
Metis Yaynlar, stanbul, 2001, s. 139.
30 Marie-Christine Bornes Varol, Le Judo-Espagnol
Vernaculaire dIstanbul, Universit de la
Sorbonne Nouvelle Paris III, 1992. Yaynlanmam
doktora tezi, cilt 1, s. 102-103.
31 Erta Tinar, Ben Erta Tinar Susurluun Kara
Kutusu, Akis Kitap, stanbul, 2006, s. 49-50.
32 Balattaki asr frn, Akam, 16 Eyll 1948.
33 Mehmet G, Cevap bekleyen bir soru daha:
Balattaki iki bacal binann srr ne?, Nokta,
19 Temmuz 1992, s. 24-25. Nokta Dergisinin haber
yapt bu konu basnda tartma yaratt. Bkz.
Hasan Pulur, Balattaki Krematoryum,
Milliyet, 18 Temmuz 1992.
34 Mihal Vasilyadis ile 3 Eyll 1998 tarihli grme.
35 Cilda Kamhi ile 3 ubat 2003 tarihli grme.
36 Nissim M. Benezra, Marchal akmak Drame
dune Scne, (t.y.), yaynlanmam daktilo yaz-
mas, s. 31-32.
37 Avner Levi, kinci Dnya Savanda ve ncesinde
Trk Yahudileri, Tarih ve Toplum, Ekim 1996,
say 154, s. 14-21, s. 20.
38 Eli aul, Tres tristes datas en la historia de los
Judios de Turkia, Los Muestros, Haziran 1994, s. 10.
42 47 RFAT BAL++ 26/5/06 11:11 Page 47