CORPUS THOMISTICUM

Sancti Thomae de Aquino
Expositio super Iob ad litteram
a capite ! ad caput I
Caput "#
$%&'"() Super Iob* cap+ "#
Respondens autem Elipha, Themanites dixit+ Auditis -erbis Iob*
Elipha, non ad pro.unditatem sententiarum eius respondet sed
nititur ad calumniose reprehendendum aliqua -erba a Iob prolata*
secundum super.iciem ipsorum -erborum ea considerans et non
secundum pro.unditatem intellectus eorum+ Et primo quidem
reprehendit hoc quod Iob dixerat in principio suae locutionis et
mihi est cor sicut et -obis* nec in.erior -estri sum* in quo quidem
de duobus eum notat/ primo quidem de inani 0loria quia se ipsum
commendat* et hoc est quod dicit numquid sapiens respondebit
quasi in -entum loquens/ in -entum enim loqui -idetur qui ad
0loriam captandam -erba componit1 secundo autem de iracundia*
propter hoc quod obiur0ando loqui inceperat cum dixerat er0o
-os estis soli homines etc+* et ideo subdit et implebit ardore
stomachum suum* idest iracundia animum suum2 3einde
reprehendit eum de hoc quod dixerat disputare cum 3eo cupio* et
iterum duo tantum ne .acias mihi* et tunc a .acie tua non
abscondar etc+* in quo quidem eum notat multipliciter/ primo
quidem de superbia quia contra maiorem se contendit* et hoc est
quod dicit ar0uis eum -erbis qui non est aequalis tui1 secundo de
stultitia quia Elipha, talem disputationem noci-am reputabat*
unde subdit et loqueris quod tibi non expedit* disputando scilicet
cum 3eo+ Et quare non expediat cum eo disputare* ostendit per
hoc quod huiusmodi disputatio duo -alde necessaria excludere
-idetur* quorum primum est timor 3ei/ qui enim timet aliquem
non praesumit cum eo contendere* unde etiam et Iob supra
dixerat .ortitudo tua non me terreat* et ideo Elipha, hic subdit
quantum in te est e-acuasti timorem* quia scilicet conatus es a te
timorem 3ei excludere1 secundum est oratio ad 3eum/ non enim
est eiusdem contendere cum aliquo et eum ro0are* et ideo subdit
et tulisti* idest abstulisti* preces coram domino* contra id quod
supra Elipha, dixerat quamobrem e0o deprecabor dominum+
3isputa-erat autem Iob cum 3eo non ex superbia sed ex .iducia
-eritatis* sed Elipha, temerarie iudica-it hoc ex iniquitate
procedere* unde subdit docuit enim iniquitas tua os tuum1 et hoc
ex e..ectu apparet quia blasphemas* unde sequitur et imitaris
lin0uam blasphemantium+ 4lasphemans enim est qui 3ei
iustitiam ne0at* sed lin0uam blasphemantis imitari -idetur qui
cum 3eo disputat de eius iustitia/ disputare enim de aliquo
-idetur esse dubitantis de illo* dubitans autem propinquus est
ne0anti+ !olens er0o Elipha, contra disputationem Iob loqui*
primo dicit quod Iob tam mani.este male locutus est quod non
indi0et alio reprehensore sed ipsa -erba eius indicant eius
malitiam* et hoc est quod dicit condemnabit te os tuum et non
e0o* et labia tua respondebunt tibi* quasi dicat/ non indi0ent
-erba tua alio respondente sed ipsa se interimunt+ Ostendit tamen
multipliciter disputationem praedictam non .uisse con-enientem/
primo quidem per comparationem eius ad omnes creaturas1 si
enim aliqua creatura cum 3eo contendere posset* hoc praecipue
competeret primae et excellentissimae creaturae/ quod non
con-eniebat Iob* unde dicit numquid primus homo tu natus es et
ante omnes colles .ormatus* ut ex hoc scilicet competat tibi pro
toto humano 0enere -el pro tota creatura disputare cum 3eo2
Secundo per comparationem ad 3eum/ ille enim potest cum
aliquo de .actis eius disputare con-enienter qui co0noscit
rationem qua ille cum quo disputat operatur* quam quidem
co0noscere potest dupliciter/ uno modo ut ab eo addiscens* alio
modo ut per superiorem sapientiam de .actis alterius iudicans1
sed neutrum competit Iob in comparatione hominis ad 3eum* et
hoc est quod dicit numquid consilium 3ei audisti* quantum ad
primum* et in.erior te erit eius sapientia* quantum ad secundum*
ut sic cum 3eo disputare possis2 Tertio per comparationem ad
alios homines* quibus non ma0is sciens apparet ut ex .iducia
maioris scientiae cum 3eo disputare praesumat* unde dicit quid
nosti* scilicet per .idem -el re-elationem* quod i0noremus2 5uid
intelli0is* naturali co0nitione* quod nesciamus2 Sed quia posset
se Iob iactare de scientia accepta ab aliis* subdit et senes* scilicet
di0nitate scientiae et -itae* et antiqui tempore sunt in nobis multo
-etustiores quam patres tui* idest quam ma0istri tui a quibus
scientiam accepisti -el* ad litteram* quam tui pro0enitores1 per
maiorem autem -etustatem maiorem sapientiam -ult intelli0i*
quia per experimentum lon0i temporis aliquis sapientior redditur+
5uarto ex parte ipsius Iob ostendit disputationem eius cum 3eo
.uisse incon-enientem* et primo quidem quia .uit ei noci-a*
explicans quod supra dixerat loqueris quod tibi non expedit* unde
dicit numquid 0rande est ut consoletur te 3eus2 5uasi dicat/
.acile est 3eo ut te ad statum prosperitatis reducat* quia ipse
-ulnerat et medetur* ut supra dixerat* sed -erba tua pra-a hoc
prohibent* quibus iram 3ei ma0is contra te pro-ocas+ Secundo
ostendit quod .uit -ana et superba* quasi exponens quod supra
dixerat numquid sapiens respondebit quasi in -entum loquens2
Unde subdit quid te ele-at cor tuum* scilicet per superbiam* ut
intantum de tua sapientia praesumas2 Et si0num superbiae
ostendit subdens et quasi ma0na co0itans* attonitos habes
oculos2 Cum enim aliquis aliqua ma0na et mirabilia considerat* in
stuporem adducitur et exinde contin0it quod oculos attonitos
habet+ Tertio ostendit quod disputatio eius .uit praesumptuosa et
impia* exponens quod supra dixerat ar0uis eum -erbis qui non est
aequalis tui* unde subdit quid tumet contra 3eum spiritus tuus* ut
pro.eras de ore tuo huiuscemodi sermones* quibus scilicet 3eum
ad disputationem pro-ocas2 5uid est homo ut immaculatus sit et
cetera+ Postquam Elipha, reprehenderat Iob de hoc quod 3eum
ad disputandum pro-oca-erat* quod -idebatur ad
praesumptionem sapientiae pertinere* nunc reprehendit eum de
praesumptione iustitiae quia dixerat si .uero iudicatus* scio quod
iustus in-eniar+ 5uod quidem Elipha, impu0nat* primo quidem ex
.ra0ilitate condicionis humanae per quam homo* et di..iculter
-itat peccatum* unde dicit quid est homo ut immaculatus sit2 Et
etiam di..iculter operatur bonum* unde subdit et ut iustus
appareat natus de muliere2 5uia* ut dicitur Pro-+* in abundanti
iustitia -irtus maxima est* quae non -idetur competere ei qui ex
in.irma re ori0inem habet+ Secundo impu0nat idem ex
comparatione sublimiorum creaturarum* unde subdit ecce inter
sanctos eius* idest An0elos* nemo est immutabilis* scilicet per
naturam propriam sed solum dono di-inae 0ratiae* quin possit in
peccatum de.lecti1 et caeli* qui tenent supremum locum puritatis
inter corpora* non sunt mundi* in conspectu eius* idest per
comparationem ad ipsum* quia sunt materiales et corporei et
mutabiles+ Tertio impu0nat idem ex propria condicione ipsius Iob*
quasi a maiori concludens/ quanto ma0is abominabilis* per
peccatum* et inutilis* per de.ectum iustitiae* homo qui bibit quasi
aquam iniquitatem* idest qui pro nihilo et absque aliqua
obser-atione iniquitatem committit1 qui enim bibit -inum cum
aliqua obser-atione bibit ne inebrietur* quod in potu aquae non
obser-atur/ in hoc er0o ipsum Iob notat quod de .acili ad
iniquitatem declinaret* sicut aliquis de .acili et in promptu habet
quod aquam bibat+ Ostendam tibi* audi me et cetera+ Postquam
Elipha, reprehenderat Iob quod 3eum ad disputationem
pro-oca-erat et quod de sua iustitia praesumebat* nunc
reprehendit eum de -erbis quae disputando dixerat* et praecipue
de illis arbitraris me inimicum tuum1 contra .olium quod -ento
rapitur ostendit potentiam tuam* et posuisti in ner-o et cetera+ Et
primo excitat attentionem dicens ostendam tibi* scilicet illud
quod a 3eo quaerebas* audi me attente1 unde autem ostendere
possit* mani.estat subdens quod -idi* scilicet ex proprio intellectu
in-eniens* narrabo tibi1 et iterum non erubescam dicere quod ab
aliis audi-i* eos in auctoritatem inducens* quia sapientes
con.itentur et non abscondunt patres suos* a quibus scilicet
sapientiam perceperunt/ hoc enim insipientium et superborum est
ut quae ab aliis acceperunt sibi ascribant+ Et quare non sint
abscondendi* ex eorum di0nitate ostendit cum subdit quibus solis
data est terra1 et potest hoc indi..erenter et sub eodem sensu
re.erri -el ad sapientes -el ad patres sapientum* quos -ult intelli0i
etiam sapientes/ sapientibus enim solis terra data esse dicitur
quia bonorum terrenorum ipsi sunt domini* utentes eis ad suum
bonum* insipientes autem utuntur eis ad suum damnum*
secundum illud Sap+ I! "" creaturae .actae sunt in muscipulam
pedibus insipientium+ Et iterum ad eorundem di0nitatem
ostendendam subdit et non transibit alienus per eos* quia
-idelicet hi qui sunt a sapientia alieni consortio sapientum
annumerari non possunt1 -el quia sapientes ab extraneis non
suppeditantur/ per illos enim alienus transire dicitur qui ab aliquo
alieno -incuntur et subiciuntur+ Postquam er0o auditorem
attentum reddiderat* iam contra -erba Iob disputantis respondere
conatur* ex quibus duo intellexit/ primo quidem quod Iob in
an0ustia et timore -i-ebat* quasi 3eo eum persequente et insidias
ei ponente* quia dixerat arbitraris me inimicum tuum et
obser-asti omnes semitas meas1 secundo quia de sua
consumptione credebat eum dubitare* quia dixerat scribis contra
me amaritudines* et consumere me -is peccatis adolescentiae
meae/ primo er0o loquitur contra primum et secundo contra
secundum* ibi habitabit in ci-itatibus desolatis+ Ostendit er0o
primo ex qua radice praedicta suspicio in corde Iob oriatur/ quia
ex eius impietate et -oluntate nocendi* unde dicit cunctis diebus
suis impius superbit* idest extollitur contra 3eum et in
nocumentum hominum+ 3ies autem suos dicit non dies -itae eius
sed dies potestatis -el prosperitatis1 sed quia -oluntas nocendi
est homini a se ipso* potestas autem a 3eo* non potest scire
quanto tempore ei detur potestas implendi suam impiam
-oluntatem* unde subditur et numerus annorum incertus est
t6rannidis eius+ Et ex ista incertitudine sequitur suspicio et timor*
quam consequenter describit dicens sonitus terroris semper in
auribus illius* quia scilicet ad quemlibet rumorem timet aliquid
contra se parari* quasi de nullo con.idens* propter quod subdit et
cum pax sit* ille insidias suspicatur* idest cum nullus contra eum
aliquid moliatur* ipse tamen de omnibus .ormidat propter suam
impiam -oluntatem qua paratus esset omnibus nocere+ Cum
autem aliquis de aliquibus suis inimicis timet* potest sperare
liberationem* etiam si ad horam succumbat* per adiutorium
amicorum1 sed ille qui de nullo con.idit sed de omnibus timet* non
potest sperare quod post oppressionem rele-etur* et ideo subdit
non credit quod re-erti possit de tenebris ad lucem* idest de statu
ad-ersitatis in statum prosperitatis* circumspectans undique
0ladium* idest ex omni parte inimicos sibi imminere -idens1 et hoc
specialiter dicit propter hoc quod Iob dixerat quasi putredo
consumendus sum* et quasi -estimentum quod comeditur a tinea*
per quod intellexit Elipha, Iob desperare de sua liberatione+
Contin0it autem quandoque quod aliquis t6rannus etsi ab
omnibus extraneis timeat* habet tamen aliquos .amiliares et
domesticos cum quibus secure con-ersatur1 sed quando est
superabundans malitia eius* etiam a domesticis suis timet cum
quibus -i-it* unde sequitur cum se mo-erit ad quaerendum
panem* no-it quod paratus sit in manu eius tenebrarum dies*
idest mortis* quasi dicat/ non solum insidias suspicatur in actibus
exterioribus in quibus necesse habet cum extraneis con-ersari*
sed etiam in actibus domesticis comedendo et bibendo et
huiusmodi* a domesticis suis mortem sibi parari credens+ Et cum
ipse sic timeat de omnibus* non quiescit sed contra eos quos
timet semper aliquid machinatur* et sic crescit ei timoris occasio*
unde subdit terrebit eum tribulatio* scilicet ab aliis sibi imminens*
et an0ustia -allabit eum* scilicet per cordis timorem ex omni
parte* sicut re0em qui praeparatur ad proelium/ rex enim qui
praeparatur ad proelium sic an0ustiatur timore ne perdat quod
tamen molitur inimicos destruere+ 5uo autem merito in tantam
miseriam timoris impius et t6rannus de-eniat* ostendit subdens
tetendit enim ad-ersus 3eum manum suam* contra 3eum a0endo*
et contra omnipotentem roboratus est* idest potentia sibi data
usus est contra 3eum+ Et quomodo contra 3eum e0erit* ostendit
subdens cucurrit ad-ersus eum erecto collo* idest superbiendo/
per superbiam enim maxime homo 3eo resistit cui per
humilitatem subici debet* secundum illud Eccli+ "& initium
superbiae hominis apostatare a 3eo1 et sicut ille qui 3eum dili0it
in -ia eius currere dicitur propter promptitudinem -oluntatis ad
ser-iendum ei* ita et superbus propter praesumptionem spiritus
contra 3eum currere dicitur+ Superbia autem ex abundantia
temporalium rerum oriri solet* et ideo sequitur et pin0ui cer-ice
armatus est* scilicet contra 3eum superbiendo/ pin0uedo enim ex
abundantia humorum causatur* unde abundantiam temporalium
si0ni.icat+ Sicut autem humilitas principium est sapientiae* ita et
superbia sapientiae est impedimentum* unde sequitur operuit
.aciem eius crassitudo/ per operimentum enim .aciei
impedimentum co0nitionis desi0natur+ 7ec solum opulentia quae
est superbiae causa in ipso in-enitur* sed etiam ad collaterales
eius deri-atur* unde sequitur et de lateribus eius ar-ina dependet+
Per quae omnia si0ni.icare intendit quod Iob ex opulentia in
superbiam incidit* per quam contra 3eum se erexit et t6rannidem
in homines exercuit* et ideo in hanc suspicionem de-enit ut 3eum
sibi ad-ersarium et insidiatorem suspicaretur+ Habitabit in
ci-itatibus desolatis et cetera+ Postquam ostendit Elipha,
an0ustias timoris quas impius patitur etiam in statu prosperitatis
existens* nunc loquitur de amaritudinibus quibus in ad-ersitatem
deiectus consumitur* propter hoc quod Iob dixerat scribis contra
me amaritudines* et consumere me -is peccatis adolescentiae
meae+ Inter alias amaritudines primam ponit quod e..icitur
.u0iti-us1 est autem .u0iti-orum consuetudo quod loca occulta et
inhabitata quaerunt* et ideo dicit habitabit in ci-itatibus desolatis
et in domibus desertis* quae in tumulos sunt redactae/ huiusmodi
enim loca consue-erunt esse .u0iti-orum receptacula+ Secundam*
quod suis di-itiis spoliatur* unde dicit non ditabitur* ut scilicet de
no-o di-itias acquirat* nec perse-erabit substantia eius* ut
di-itias prius acquisitas retinere possit+ Tertiam ponit
impossibilitatem recuperandi* dicens nec mittet in terra radicem
suam/ arbor enim si extirpetur et iterum plantetur* con-alescit si
in terram mittat radicem* sed si in terram radicem mittere non
possit* non potest iterum con-alescere+ Et quasi hoc exponens
subdit non recedet de tenebris* idest de statu ad-ersitatis1 et
rationem non redeundi ad lucem assi0nat subdens ramos eius
are.aciet .lamma/ arbor enim si extirpata .uerit* ramis -irentibus
adhuc remanet spes reparationis quia possunt inseri -el plantari*
sed si rami comburantur* nulla spes ultra remanet recuperationis1
rami autem hominis sunt .ilii et aliae personae coniunctae per
quas homo interdum a statu ad-ersitatis resur0it* sed .ilii Iob
occisi erant et eius .amilia perierat1 et ipsemet in.irmitate
oppressus erat* quod innuit subdens et au.eretur spiritu oris sui*
idest superbia -erborum suorum* ut non posset aliquo modo
recuperationem sperare* nec etiam a 3eo quem superbia
-erborum o..endit* unde subdit non credat .rustra errore deceptus
quod aliquo pretio redimendus sit* idest quod aliquo auxilio
liberandus sit de tribulatione+ 5uartam amaritudinem ponit
abbre-iationem -itae* unde subdit antequam dies eius impleantur
peribit* idest morietur antequam per.iciatur tempus aetatis eius*
et manus eius arescent* idest eius .ilii et propinqui de.icient+ Et
subdit exemplum dicens laedetur quasi -inea in primo .lore
botrus eius* quae quidem laesio ex .ri0ore solet accidere* unde
si0ni.icat exteriorem persecutionem1 et quasi oli-a proiciens
.lorem suum* quod solet accidere ex aliqua interiori causa* unde
si0ni.icat meritum ad-ersitatis ex parte ipsius qui patitur+ Unde
de hoc merito subdit con0re0atio enim h6pocritae sterilis* idest
illa quae con0re0antur ab h6pocrita in.ructuosa redduntur* et
i0nis de-orabit tabernacula eorum qui munera libenter accipiunt/
.it enim interdum ex di-ino iudicio ut ea quae male acquisita sunt
de .acili consumantur1 et hoc dicit notans Iob de rapacitate et
h6pocrisi quasi propter huiusmodi peccata ei ad-ersitas acciderit+
Et addit tertium peccatum* scilicet dolositatem* unde sequitur
concepit dolorem* idest praeexco0ita-it in corde suo qualiter alii
dolorem in.erret1 cuius quidem conceptus partus est nocumentum
iniuste illatum* unde sequitur et peperit iniquitatem+ Adiun0it
consequenter modum quo hoc per.iciat dicens et uterus eius
praeparat dolos/ h6pocritarum enim est non mani.este sed dolose
aliis nocumentum in.erre1 per uterum autem cor intelli0itur in quo
.iunt conceptus spirituales* sicut in utero conceptus corporales+
Caput "8
$%&'"&) Super Iob* cap+ "8
Respondens autem Iob dixit et cetera+ Elipha, in sua responsione
durius contra Iob locutus .uerat/ unde Iob in principio sui
sermonis eum ar0uit de indecenti consolatione* primo quidem
quia .requenter eadem repetebat* tam ipse quam amici eius* unde
dicit audi-i .requenter talia* quasi dicat/ -estra locutio semper
circa idem -ersatur+ 3i-ersis enim -erbis ad idem intendebant*
scilicet ad ar0uendum Iob quod pro peccatis suis in ad-ersitates
inciderat* et ideo subdit consolatores onerosi omnes -os estis/
consolatoris enim o..icium est ea dicere quibus dolor miti0etur1
onerosus er0o consolator est qui ea loquitur quae ma0is animum
exasperant+ Possent tamen haec excusationem habere quando ad
utilitatem aliquam -erba exasperantia pro.errentur et -eritatem
continerent aut etiam bre-iter et pertranseundo dicerentur* sed si
aliquis -erba exasperantia contristatum .also* inutiliter et prolixe
prosequatur* onerosus consolator -idetur* unde subdit numquid
habebunt .inem -erba -entosa2 In hoc enim quod dicit numquid
habebunt .inem* ostendit quod prolixe immorabantur circa -erba
exasperantia1 in hoc -ero quod dicit -erba -entosa* ostendit quod
inutilia et .alsa erant* soliditatem non habentia+ Ostendit autem
consequenter quod non erat paritas ex utraque parte in hac
disputatione quia amici Iob absque molestia loquebantur* unde
dicit aut aliquid molestum tibi est si loquaris2 5uasi dicat/ ideo
tam prolixe loqueris in meam calumniam quia ex hoc nullam
molestiam sentis1 Iob autem molestabatur+ Et ne aliquis crederet
quod haec disputatio esset .acilis amicis Iob propter eminentem
scientiam* Iob autem molesta propter scientiae de.ectum* hoc
excludit ostendens quod si ad-ersitate non deprimeretur et esset
in statu amicorum suorum* similia loqui posset* unde dicit
poteram et e0o similia -obis loqui* scilicet si ad-ersitate non
0ra-arer+ Et huius rei experiendae sibi .acultatem desiderat
dicens atque utinam esset anima -estra pro anima mea* ut scilicet
-os ad-ersitatem pateremini quam e0o patior+ 5uod quidem dicit
non a..ectu odii aut li-ore -indictae sed ut a crudelitate qua
utebantur* suis -erbis Iob exasperantes* re-ocarentur dum
sentirent sibi esse aspera -erba similia si eis dicerentur/ unde
subdit consolarer et e0o -os sermonibus* scilicet similibus quibus
-os me consolamini* et mo-erem caput meum super -os* in
si0num compassionis -el in si0num reprobationis* sicut -os me
ar0uitis1 et etiam roborarem -os ore meo* ne per impatientiam
de.iceretis* et mo-erem labia* scilicet ad loquendum* quasi
parcens -obis* idest simulans me ex misericordia quam ad -os
haberem loqui* sicut -os circa me .acitis+ Sic i0itur le-e esset mihi
loqui sicut et -obis si in statu -estro essem* sed nunc impedior
dolore qui non tollitur neque locutione neque taciturnitate* unde
subdit sed quid a0am2 Si locutus .uero non quiescet dolor meus*
et si tacuero non recedet a me+ Est autem duplex dolor/ unus
quidem interior qui tristitia nominatur* pro-eniens ex
apprehensione alicuius mali inhaerentis1 alius autem est dolor
exterior qui est dolor secundum sensum* puta ex solutione
continui pro-eniens -el ex aliquo huiusmodi+ Primus quidem
i0itur horum dolorum collocutione tolli potest* non autem
secundus* et ideo consequenter ostendit quod intelli0it de hoc
secundo dolore qui -erbis non tollitur* dicens nunc autem
oppressit me dolor meus* idest impedi-it me ne .aciliter et libere
uti possim ratiocinatione sicut antea solebam/ nam cum est dolor
-ehemens in sensu* oportet quod intentio animae a-ocetur -el
impediatur ab intellectualium consideratione+ Et quod de dolore
corporali intelli0at* ostendit subdens et in nihilum redacti sunt
omnes artus mei/ omnia enim membra eius ulcerata erant* sicut
supra dictum est quod Satan percussit Iob ulcere pessimo a
planta pedis usque ad -erticem+ Et non solum dissipationes
membrorum dolorem sensibilem mihi in0erunt* sed etiam sunt in
ar0umentum contra me/ amici enim Iob -identes eum sic
ulceratum ex hoc ar0umentabantur quod 0ra-iter peccasset*
putantes hoc ei in poena peccati accidisse* et hoc est quod
sequitur ru0ae meae testimonium dicunt contra me/ ex
in.irmitatibus enim corru0atur corpus propter humidi
consumptionem sicut et ex senectute+ 5uomodo autem ru0ae
contra ipsum testimonium perhibeant* ostendit subdens et
suscitatur .alsiloquus ad-ersum .aciem meam* contradicens mihi/
.alsum enim dixerat Elipha, quod propter peccatum in hanc
in.irmitatem incidisset+ !el potest dici quod Iob intellexit per
spiritum sanctum suam ad-ersitatem a 3iabolo procuratam* 3eo
permittente1 unde quicquid passus est -el in damnis rerum et
.iliorum -el in proprii corporis ulcere -el etiam in molestatione
uxoris et amicorum* totum hoc 3iabolo attribuit quasi insti0anti/
ipsum er0o -ocat .alsiloquum contra suam .aciem suscitatum quia
intelli0ebat insti0ante 3iabolo amicos suos contradicentes ei+ Et
secundum hunc sensum planius est quod sequitur colle0it
.urorem suum in me/ -idetur enim 3iabolus totum .urorem suum
contra Iob colle0isse dum omni modo nocendi ipsum impu0na-it1
et non solum in praeterito me a..lixit sed etiam in .uturum mihi
comminatur* et hoc est quod sequitur et comminans mihi
in.remuit contra me dentibus suis+ Et loquitur per similitudinem
bestiae quae homini comminando dentes contra ipsum parat1 hoc
autem dicit propter hoc quod Elipha, usque ad mortem ei sub
persona impii mala imminere praenuntia-erat/ intelli0ebat autem
Iob huiusmodi comminationes per os Elipha, a 3iabolo esse
procuratas* et ideo dicebat quod dentibus contra eum
in.remuerat+ 7on solum autem Elipha, -erbis comminationis
contra eum usus .uerat mala praenuntiando sed etiam de .actis
eius male iudica-erat* eum impium et h6pocritam nominans* et
ideo subdit hostis meus terribilibus oculis me intuitus est/
placidis enim oculis aliquem aliquis intuetur quando .acta eius
beni0ne interpretatur* sed quando bona interpretatur in malum
tunc terribilibus oculis intuetur* et ideo subdit aperuerunt super
me ora sua* scilicet amici mei ab hoste meo insti0ati1 et hoc
exponit subdens exprobrantes percusserunt maxillam meam/ ille
enim dicitur in .aciem aliquem percutere qui ei improperium in
.acie dicit1 amici autem Iob multa improperia contra eum
dixerant* peccata multa ei exprobrantes+ Et quia iusti homines
-identes peccata puniri de iustitia laetantur* secundum illud
Psalmi laetabitur iustus cum -iderit -indictam* amici Iob se iustos
reputantes* Iob autem peccatorem* de poenis eius 0audebant
quodammodo quasi di-inae iustitiae con0ratulantes* et ideo
sequitur satiati sunt poenis meis+ Et ne aliquis crederet quod Iob
opinaretur huiusmodi poenas sibi a 3eo in.lictas non esse quia
dixerat ab hoste se esse a..lictum* ad hoc excludendum subdit
conclusit me 3eus apud iniquum* idest 3iabolum* concedendo me
scilicet potestati ipsius* et manibus impiorum me tradidit*
quantum ad eos qui instinctu 3iaboli eum -el .actis -el -erbis
a..lixerant/ intellexit enim Iob a..lictiones suas sibi per 3iabolum
quidem sed 3eo permittente irro0atas+ Et huius si0num e-idens
ostendit quadruplex/ primo quidem quia a maxima prosperitate
non paulatim decidit* sicut consuetum est in rebus humanis* sed
subito totaliter corruit* quod non -idetur potuisse subito casu
accidere sed ex sola di-ina ordinatione* et hoc est quod dicit e0o
ille opulentus quondam repente contritus sum1 et in hoc quod
dicit opulentus desi0natur di-itiarum abundantia* in hoc autem
quod dicit ille desi0natur claritas .amae eius qua ab omnibus
demonstrabatur+ Secundum autem si0num est quod totaliter
corruit* ad quod si0ni.icandum subdit tenuit cer-icem meam*
con.re0it me1 et loquitur ad similitudinem alicuius .ortissimi -iri
qui* alicuius debilis cer-ice apprehensa* eam con.rin0eret et sic
totaliter eum de -ita au.erret/ sic enim Iob -idebatur totaliter
prosperitatis statum amisisse+ Tertium si0num est quod non una
ad-ersitate sed multis simul concurrentibus oppressus .uit* ut
supra narratum est* et quantum ad hoc subdit posuit me sibi
quasi in si0num* quod scilicet ponitur di-ersis sa0ittis .eriendum*
et ideo subdit circumdedit me lanceis suis* ubi tripliciter
multitudinem suarum ad-ersitatum describit/ primo namque
ostendit se exterius -ulneratum in rebus possessis* et ad hoc
pertinet quod dicit circumdedit me lanceis suis1 res enim
exteriores circa nos sunt quasi extrinsecae/ tunc er0o homo
lanceis ad-ersitatis circumdatur quando in rebus exterioribus
damni.icatur+ Secundo autem dicit se percussum interius
quantum ad personarum a..lictionem* et hoc est quod subdit
con-ulnera-it lumbos meos* quasi dicat/ non solum in circuitu
lanceatus sum* sed -ulnera per-enerunt usque ad interiora in
quibus delectabatur* quae per lumbos si0ni.icantur in quibus est
delectatio -el etiam 0enerationis ori0o* unde etiam per lumbos
.ilii oppressi possunt desi0nari1 et insuper ostendit
multiplicitatem percussionis ex acerbitate -ulneris* cum subdit
non pepercit* quasi retrahens manum suam a percussione ne
0ra-ius o..enderet* sed 0ra-issime laesit* et hoc est quod subdit
et e..udit in terram -iscera mea* quia scilicet omnes .ilios suos et
.ilias una ruina in mortem oppressit+ Tertio ostendit multitudinem
percussionis ex his quae in propria persona est passus* unde
subdit concidit me* in propria scilicet persona* -ulnere ulceris
pessimi* super -ulnus mortis .iliorum+ 5uartum si0num est* quod
eius tribulatio ex di-ina pro-identia processerit* quod resisti non
potuit nec remedium adhiberi* secundum illud quod supra I "(
dictum est 3eus cuius irae resistere nemo potest* et hoc est quod
subdit irruit in me quasi 0i0as* cui propter ma0nitudinem
potestatis homo debilis resistere non potest+ Et possunt haec
omnia intelli0i -el de 3eo qui conclusit* -el melius de iniquo*
scilicet 3iabolo* apud quem conclusit+ Haec i0itur omnia
commemora-it Iob de ma0nitudine suae ad-ersitatis ad
ostendendum quod non de pari poterat cum eis contendere* quia
ab huiusmodi ad-ersitatibus immunes erant+ !erum Elipha, eum
de superbia nota-erat dicens quid te ele-at cor tuum etc+ quae
tanto .uisset detestabilior quanto per 0ra-es ad-ersitates
emendari potuisset* secundum quod contra quosdam in Psalmo
dicitur dissipati sunt nec compuncti1 et ideo consequenter
descripta sua ad-ersitate* ostendit se humiliatum* primo quidem
quantum ad exteriorem habitum* cum dicit saccum consui super
cutem meam/ talis enim habitus est humilitatis si0num* ut le0itur
de 7ini-itis Ion+ III #1 similiter etiam cinis adhibetur ad
reco0noscendum propriam .ra0ilitatem 9 unde Abraham dixit :en+
!III ;< loquar ad dominum meum* cum sim pul-is et cinis 9*
unde subdit et operui cinere carnem meam/ le0itur enim supra
quod in sterquilinio sedebat in si0num humilitatis+ Secundo
ostendit suam humilitatem per multitudinem .letus* cuius duo
si0na ponit/ primo quidem tumorem .aciei* cum dicit .acies mea
intumuit a .letu/ ascendens enim multa lacrimarum materia ad
caput* .acies plorantium intumescit1 secundum -ero
impedimentum -isus* et hoc est quod subdit et palpebrae meae
cali0a-erunt* scilicet a .letu/ ad litteram enim propter discursum
humorum -isus oculorum impeditur+ Ex his autem quae de
0ra-itate suae ad-ersitatis praemisit et de ma0nitudine suae
humiliationis* posset aliquis suspicari quod ipse* quasi
reco0noscens 0ra-itatem suorum peccatorum* se paenitendo
humilia-erit reputans se pro suis peccatis a..lictum* quod Elipha,
innuere -olebat dicens ecce inter sanctos nemo immutabilis etc+*
et ideo ad hoc remo-endum dicit haec passus sum absque
iniquitate manus meae* per quod excludit a se peccata operum1
subdit autem cum haberem mundas ad 3eum preces* ut excludat
a se peccatum inde-otionis et omissionis* per quod -idetur
respondere ei quod supra I "& dixerat Sophar si iniquitatem
quae est in manu tua abstuleris* le-are poteris manum tuam
absque macula+ Sed ad excludendum innocentiam Iob Elipha, iam
bis usus .uerat ar0umento supposito ex .ra0ilitate terrenae
naturae/ nam supra I! "% dixerat ecce qui ser-iunt ei non sunt
stabiles* quanto ma0is hi qui habitant domos luteas* et postea
supra ! "# idem repetierat dicens caeli non sunt mundi in
conspectu eius* quanto ma0is abominabilis et inutilis homo1 et
ideo ad hoc excludendum subdit terra* ne operias san0uinem
meum* et intelli0it per san0uinem sui corporis a..lictionem/ hic
autem san0uis operiretur si pro culpa .uisset e..usus* sic enim
non haberet 0loriam1 operiretur autem a terra si occasione
terrenae .ra0ilitatis praesumptio de praecedenti culpa
praesumeretur+ Si autem san0uis eius absque culpa .uit e..usus*
iustam querelam habuit contra e..undentem* sicut :en+ I! "=
dicitur ecce -ox san0uinis .ratris tui clamat ad me de terra1 hic
autem clamor lateret si iniusta conquestio sua -ideretur* quasi
eius qui pro culpa .uerit punitus* et ideo subdit neque in-eniat in
te locum latendi clamor meus* ut scilicet ex terrenae
con-ersationis .ra0ilitate -idear iniuste conqueri* quasi sim pro
culpa punitus+ !erum est autem quod di..icile est hominem
terrena con-ersatione absque iniquitate peccati mortalis uti* non
est tamen impossibile* 3eo adiu-ante per 0ratiam* qui etiam
interioris puritatis est testis* et ideo subdit ecce enim in caelo
testis meus* quasi dicat/ ideo terra non potest operire san0uinem
meum quia maius est testimonium caeli quam praesumptio de
.ra0ilitate terrae+ Est autem hic testis caeli idoneus quia etiam
conscientiae secreta rimatur* unde subdit et conscius meus in
excelsis* quasi dicat/ ideo in in.imo terrae non potest locum
latendi clamor meus in-enire quia conscientia mea nota est in
excelso+ !erbosi amici mei et cetera+ Postquam Iob descripsit
ma0nitudinem suae ad-ersitatis et suam humilitatem et
innocentiam* procedit ulterius ad improbandum -anam
consolationem quam amici eius ei .requenter iterabant* scilicet de
spe temporalis prosperitatis recuperandae* unde et Elipha, supra
dixerat numquid 0rande est ut consoletur te 3eus et cetera+ Unde
huius consolationis -anitatem ostendere intendens* praemittit
-erbosi amici mei* quasi dicat/ -erba inania mihi promittunt1 non
enim in temporalibus recuperandis est consolatio mea sed in 3ei
.ruitione adipiscenda* et hoc est quod subdit ad 3eum stillat
oculus meus* idest lacrimatur prae 3ei desiderio* secundum illud
Psalmi .uerunt mihi lacrimae meae panes die ac nocte* dum
dicitur mihi quotidie/ ubi est 3eus tuus2 Et ad expositionem eius
quod dixerat subdit atque utinam sic iudicaretur -ir cum 3eo
quomodo iudicatur .ilius hominis cum colle0a suo+ Iudicatur enim
-ir cum colle0a suo dum unus alteri praesentialiter adest et
in-icem sibi suas rationes promunt/ desiderabat er0o 3eo
praesens existere et rationes di-inorum operum et iudiciorum
co0noscere* in quo .elicitas humana consistit* in cuius spe erat
eius consolatio* non in -anis amicorum -erbis quibus
recuperationem temporalis prosperitatis promittebant1 et ideo ad
ostendendam -anitatem huius promissionis subiun0it ecce enim
bre-es anni transeunt* quia scilicet homo bre-i -i-it tempore* ut
supra III " dictum est1 temporis autem -itae Iob iam transierat
ma0na pars* unde bre-es anni ei restabant in quibus si esset
prosperitas non ma0nam consolationem a..erret propter temporis
bre-itatem+ >uerunt autem aliqui qui credebant hominem post
mortem iterato ad praesentis -itae cursum redire* et sic -ideri
posset quod in spe terrenae prosperitatis recuperandae saltem in
illa .utura -ita* posset Iob consolationem habere1 et ideo ad hoc
excludendum subdit et semitam per quam non re-ertar ambulo/
homo enim in hac mortali -ita per aetatis processum tendit in
mortem* nec in hoc processu iteratio potest esse* ut scilicet
iterato homo sit puer et aetates huius -itae perambulet+
Caput "<
$%&'"#) Super Iob* cap+ "<
Spiritus meus attenuabitur et cetera+ Ostenderat superius Iob
multiplicitatem suae a..lictionis et mentis humilitatem et
innocentiam et -itae irre-ertibilis bre-itatem ex qua -erbositas
amicorum eius con-incebatur* et ideo in hoc capitulo intendit
mani.estare praemissa et .inaliter eorum i0norantiam concludere+
Primo autem incipit mani.estare quod dixerat de processu -itae
humanae* et praemittit causam bre-itatis -itae* cum dicit spiritus
meus attenuabitur/ -ita enim corporis est per -itales spiritus qui a
corde ad omnia membra di..unduntur* qui quandiu in corpore
durant corpus -i-it1 sed quando -irtus caloris naturalis incipit
debilitari in corde* huiusmodi spiritus minuuntur* quam quidem
diminutionem et debilitationem per spiritus attenuationem
desi0nat+ Et huius causae subiun0it e..ectum dicens dies mei
bre-iabuntur/ debilitas enim -italis spiritus abbre-iat dies -itae+
Et ne aliquis crederet quod attenuatus spiritus iterum roborandus
esset secundum speciem huius -itae mortalis* ad hoc
excludendum subdit et solum mihi superest sepulcrum* quasi
dicat/ .initis huius bre-ibus -itae diebus* nihil de praesenti -ita
mihi relinquitur nisi sepulcrum et ea quae sepulcro con-eniunt+
3einde alio modo consolationis eorum -anum ostendit/
consolabantur enim eum dicentes huiusmodi ad-ersitates propter
peccata ei pro-enisse* de quibus si paeniteret ad prosperitatem
rediret1 sed ipse hoc excludens dicit non pecca-i* quia scilicet non
habebat conscientiam remordentem de aliquo 0ra-i peccato
propter quod tantas ad-ersitates incurrisset* unde et in.ra !II
8 dicit neque enim reprehendit me cor meum in omni -ita mea et
ideo non est contra id quod dicitur I Ioh+ I % si dixerimus quia
peccatum non habemus* ipsi nos seducimus* et per hoc exprimit
quod supra dixerat de sua innocentia haec passus sum absque
iniquitate manus meae+ Subdit autem et in amaritudinibus
moratur oculus meus1 pluraliter autem dicit amaritudinibus*
propter multiplices ad-ersitates quas supra enumera-it1 dicit
autem moratur* quia quam-is inter amaritudines se humilia-erit
saccum consuens super cutem suam* adhuc tamen amaritudines
perse-erant1 attribuit autem amaritudines oculo propter .letum*
de quo supra dixerat .acies mea intumuit a .letu* et iterum ad
3eum stillat oculus meus* quia sic oculus eius .lebat inter
amaritudines quod ad solum di-inum auxilium intendebat* et ideo
hic subditur libera me/ intelli0ebat enim se ab eo solo liberari
posse qui eum apud iniquum concluserat+ 7on autem sic se
liberari ab ad-ersitate petebat sicut qui post ad-ersitatem
prosperitatem terrenam assequuntur* sed petit ut ad celsitudinem
spiritualem perducatur* unde subdit et pone me iuxta te/ quia
enim 3eus est ipsa essentia bonitatis* necesse est ut qui iuxta
3eum ponitur a malo liberetur+ Ponitur autem homo iuxta 3eum
inquantum ei mente appropinquat per co0nitionem et amorem*
sed hoc quidem imper.ecte contin0it in statu -iae in quo homo
impu0nationes patitur* et quia est iuxta 3eum positus ab eis non
superatur1 per.ecte autem homo mente iuxta 3eum ponitur in
statu ultimae .elicitatis in quo impu0nationes iam pati non potest*
et hoc est quod desiderare se ostendit dicens et cuius-is manus
pu0net contra me* quia scilicet quantumcumque aliqui me -elint
impu0nare* si iuxta te per.ecte positus .uero nullius impu0natio
me molestabit/ hoc est er0o in quo Iob inter amaritudines
consolationem habebat* sperans se iuxta 3eum ponendum ubi
impu0nationes timere non posset+ Hanc autem spiritualem
consolationem ipsius Iob amici eius -erbosi non intelli0ebant* et
ideo subdit cor eorum lon0e .ecisti a disciplina* scilicet tua
spirituali* per quam doces spiritualia bona contemptis
temporalibus sperare1 et quia in solis temporalibus et in.imis
rebus spem ponunt* ad spiritualem altitudinem per-enire non
possunt ut iuxta 3eum ponantur* et hoc est quod subdit propterea
non exaltabuntur+ Et ex hoc quod lon0e .acti sunt a disciplina
spirituali* procedit quod sola temporalia Elipha, Iob in
consolationem promittebat* et hoc est quod subdit praedam
pollicetur sociis* idest temporalium adeptionem quae uni
ad-enire non possunt nisi alio amittente* unde temporalium
acquisitio depraedationi assimulatur+ 7on est autem hoc
uni-ersaliter -erum ut post poenitentiam homines temporalem
prosperitatem recuperent* quia nec boni semper temporali
prosperitate .lorent* unde subdit et oculi .iliorum eius de.icient1
.ilios eius dicit illos qui eius promissioni credentes ex bonis quae
a0unt temporalia sperant* sed dum ea non assequuntur oculi
eorum de.iciunt* quasi a spe sua decidentes+ Sicut autem bene
a0entibus temporalia Elipha, promittebat* ita etiam omnes
ad-ersitates temporales propter peccata eius qui patitur
asserebat pro-enire1 et quia Iob multas ad-ersitates passus erat*
eum in exemplum apud -ul0us ponebat* et hoc est quod subdit
posuit me quasi in pro-erbium -ul0i et exemplum suum coram
eis* quia scilicet ad suam sententiam asserendam de causa
ad-ersitatum Iob in exemplum ponebat* ac si esset pro peccato
punitus+ Pertinet autem ad iustorum ,elum ut -identes per .alsam
doctrinam rectitudinem di-inorum iudiciorum per-erti
indi0nentur* et ideo Iob consequenter ma0nitudinem sui ,eli
ostendit dupliciter/ primo quidem per quandam mentis
turbationem 9 ira enim per -itium oculum caecat* sed ira per
,elum oculum turbat* ut :re0orius dicit 9* et ideo subdit cali0a-it
ad indi0nationem oculus meus* scilicet rationis* cuius acies est
per iram ,eli turbata1 secundo per hoc quod ira per ,elum etiam in
corpore ex dolore quandam commotionem .acit 9 unde dicitur I
Mach+ II ;& quod Mathathias -idens Iudaeum idolis sacri.icantem
doluit et contremuerunt renes eius 9* et ideo hic subditur et
membra mea quasi in nihilum sunt redacta* inquantum scilicet per
dolorem corpus hominis tabescere -idetur+ Posset autem aliquis
credere quod ista oculi cali0atio contra iustitiam esset et
indi0natio contra innocentiam* et ideo ad hoc excludendum
subdit stupebunt iusti super hoc* quasi diceret/ etiam ad iustos
pertinet ut -identes malorum doctrinam obstupescant* et hunc
stuporem supra cali0ationem dixit+ Sequitur autem et innocens
contra h6pocritam suscitabitur* quasi dicat/ non est contra
innocentiam si aliquis contra h6pocritam per-ersorem -erae
doctrinae per ,elum iustitiae indi0natus concitetur+ Et quia* ut
dictum est* ira per ,elum animum turbat sed non caecat* sic -ir
iustus stupet -el cali0at ex ,elo quod tamen a iustitia non recedit*
et hoc est quod subdit et tenebit iustus -iam suam* quia scilicet
non deseret eam propter iram ,eli/ talis enim ira non praecedit
rationem sed sequitur* et ideo non potest hominem a iustitia
separare1 utilis enim est ira per ,elum quia .acit hominem cum
maiore animi .ortitudine insur0ere contra mala* et hoc est quod
subdit et mundis manibus addet .ortitudinem* concitatus scilicet
per ,elum* unde et philosophus dicit in III Ethicorum quod ira
.ortitudinem iu-at+ I0itur -os omnes con-ertimini et cetera+
Postquam Iob proposuerat ea ex quibus sententia Elipha,
con.utatur* hic colli0it praemissa et ordinat ea ad propositum
ostendendum+ Et primo excitat attentionem dicens i0itur* ex quo
scilicet praedicta sunt -era* -os omnes* qui scilicet contra me
con-enistis et patres -estri* con-ertimini a -estris erroribus* et
-enite ad -eritatem considerandam* qua perspecta patebit
quantum a -era sapientia lon0e sitis* et hoc est quod subdit et
non in-eniam in -obis ullum sapientem* et hoc dicit ad
reprimendam iactantiam Elipha,* qui supra ! ' dixerat quid
nosti quod i0noremus etc+* et iterum sapientes con.itentur et
cetera+ In hoc autem praecipue eorum insipientiam ostendere
intendit quod ei consolationem temporalis prosperitatis
promittebant* contra quod primo proponit tempus -itae suae iam
in ma0na parte esse elapsum* et hoc est quod dicit dies mei
transierunt+ 3einde proponit mala quae patitur cum subdit
co0itationes meae dissipatae sunt* idest impeditae a quieta
contemplatione sapientiae propter acerbitatem corporalis doloris*
et hoc est quod subdit torquentes cor meum* quia -idelicet eius
co0itationes a sua-i consideratione -eritatis erant deductae in
amaritudinem qua cor torquebatur+ Hoc autem tormentum cordis
nec nox interrumpebat quae est tempus deputatum humanae
quieti* unde subdit noctem -erterunt in diem* quia -idelicet
propter praedictas co0itationes noctem ducebat insomnem sicut
diem+ Est autem 0ra-ius pati somni de.ectum in nocte quam in
die* quia in die rele-atur animus hominis ex hominum societate et
lucis aspectu/ et ideo dum nox ei esset insomnis desiderabat eam
cito .iniri* et hoc est quod subdit et rursum post tenebras spero
lucem* idest spero quod lux diei post tenebras noctis rursus
ad-eniat+ Sed quia Elipha, eum inducebat ut omnia ad-ersa
patienter toleraret sub expectatione .uturi* ideo consequenter
ostendit quid sibi in .uturum de temporalibus rebus residuum
-ideatur* unde dicit si sustinuero* idest patienter porta-ero
huiusmodi dolores* nihil mihi restat nisi habitatio sepulcri* et hoc
est quod dicit In.ernus domus mea est1 -ocat autem In.ernum
sepulcrum secundum opinionem eorum contra quos disputabat*
qui non credebant animam hominis remanere post mortem sed
solum corpus in sepulcro* quod -ocabant In.ernum quia in.ra
terram situatur+ Homo autem in sepulcro iacens tenebras patitur
tum propter de.ectum sensus tum etiam propter de.ectum
exterioris lucis* et ideo subdit in tenebris stra-i lectulum meum+
Sicut autem homo nascens a parentibus ori0inem sumit ex qua
cum eis a..initatem contrahit* ita post mortem in sepulcro iacens
in putredinem et -ermes resol-itur quae ex eius corpore
0enerantur* et ideo subdit putredini dixi/ pater meus es1 mater
mea et soror mea* -ermibus* quasi dicat/ cum nulla alia re
temporali remanebit mihi a..initas in sepulcro nisi cum putredine
et -ermibus+ Ex his er0o quasi ad incon-eniens deducens
concludit dicens ubi est er0o nunc praestolatio mea2 5uasi
diceret/ si propter expectationem temporalis prosperitatis
consolarer* -ana esset expectatio mea+ Et iterum ad maius
incon-eniens deducit subdens et patientiam meam quis
considerat2 5uasi dicat/ si sustinuero per patientiam* nihilominus
non restat nisi sepulcrum et eius tenebrae* putredines et -ermes1
si er0o propter temporalia bona promerenda a 3eo patientiam
haberem* sequeretur quod 3eus patientiam non consideraret*
quod est abne0are pro-identiam+ Et ne .orte aliquis diceret quod
etiam in sepulcro temporalis prosperitas sibi daretur a 3eo* ideo
hoc quasi irridens subdit in pro.undissimum In.ernum descendent
omnia mea* idest quicquid meum est ad sepulcrum deducetur
quod mihi solum superest1 putasne saltem ibi erit requies mihi2
Idest numquid ibi etiam debeo expectare prosperitatem
terrenam2 Mani.estum est hoc ridiculum esse+
Caput "%
$%&'"8) Super Iob* cap+ "%
Respondens autem 4aldath Suites et cetera+ 5uia praemissa
-erba beati Iob 4aldath Suites comprehendere intellectu non
potuit* puta-it ut quae ipse non intelli0ebat etiam a dicente
inaniter pro.errentur* unde in principio suae responsionis dicit
usque ad quem .inem -erba iactabis2 Ubi de tribus eum -idetur
ar0uere/ primo quidem de ine..icacia locutionis* ac si praemissa
-erba Iob ad nihil con.irmandum e..icaciam haberent* quod
si0ni.icatur in hoc quod dicit usque ad quem .inem1 secundo
ar0uit eum de -ana multiplicatione -erborum* ac si praemissis
-erbis Iob pondus sententiarum deesset* quod si0ni.icatur in hoc
quod dicit -erba1 tertio notat eum de inordinata connexione
-erborum* quod si0ni.icatur in hoc quod dicit iactabis/ ille enim
dicitur -erba iactare qui ea inordinate spar0it* quam-is etiam
possit hoc tertium ad iactantiam elationis re.erri+ Haec autem tria
pro-eniunt in locutione alicuius ex de.ectu intellectus1 cum eo
autem qui de.icit intellectu inutilis est collatio* et ideo subdit
intelli0e prius et sic loquamur* quasi dicat/ ex hoc quod
ine..icaciter* le-iter et inordinate loqueris patet quod de.icis
intellectu* unde prius insiste ut intelli0as et postea poterimus
con.erre ad in-icem+ 3einde ar0uit eum de praesumptione quia
eos non reputa-erat sapientes cum dixit non in-eniam in -obis
ullum sapientem* et ideo ad hoc respondens subdit quare reputati
sumus ut iumenta et sorduimus coram te2 Homo enim qui
sapientia caret similis iumentis -idetur et sordidus* quia in
sapientia honor hominis et ornatus consistit+ Consequenter
reprehendit eum de iracundia quia dixerat cali0a-it ad
indi0nationem oculus meus* quod pra-e intellexerat credens quod
esset talis indi0natio quae ei lumen sapientiae abstulisset* non
attendens id quod postea dixerat et tenebit iustus -iam suam* et
ideo subdit quid perdis animam tuam in .urore tuo2 Ille enim in
.urore animam perdit qui propter .urorem a sapientia et iustitia
excidit quae sunt praecipue animae bona+ His i0itur praemissis
quibus personam Iob nota-it de de.ectu intellectus* de
praesumptione et de .urore* accedit consequenter ad principale
propositum de quo contro-ersia -ertebatur* scilicet quod
ad-ersitates praesentis -itae erant poenae peccatorum* contra
quod Iob dixit non pecca-i* et in amaritudinibus moratur oculus
meus+ Sed quia 4aldath ad assertionem suae sententiae
rationibus uti non poterat* -oluit suam sententiam astruere quasi
ex communi opinione .irmissimam* et ideo compara-it eam rebus
quae amo-eri non possunt* scilicet terrae et rupibus* unde dicit
numquid propter te derelinquetur terra et trans.erentur rupes de
loco suo2 5uasi dicat/ haec sententia* quod ad-ersitates accidunt
pro peccatis* .irma est sicut terra et rupes/ numquid er0o poterit
remo-eri propter tuas disputationes ut innocens comproberis2
3einde prosequitur di..usius suam sententiam* enarrans per
sin0ula mala quae peccatoribus pro-eniunt* inter quae primo
ponit cessationem prosperorum successuum* quos comparat luci
quia qui ambulat in luce non o..endit* ut dicitur Ioh+ I '* unde
-identur in luce ambulare quibus omnia prospere succedunt ad
-otum1 de huius er0o lucis* idest prosperitatis* amissione dicit
nonne lux impii extin0uetur* idest prosperitas cessabit2 Sicut
autem lux corporalis ex .lamma i0nis procedit* ita etiam claritas
prosperitatis ex hominis a..ectu procedit dum sibi pro-enit quod
optat* et ideo subdit nec splendebit .lamma i0nis eius2 Per i0nem
enim ardor amoris si0ni.icari solet* secundum illud Cant+ !III 8
lampades eius* lampades i0nis atque .lammarum+ Est autem
considerandum quod prosperitas successus humani ex duplici
causa procedit/ quandoque quidem ex humana pro-identia* puta
cum homo prudenter et caute sin0ula quaeque disponit* et
quantum ad hoc de cessatione prosperitatis dicit lux
obtenebrescet in tabernaculo illius* quia scilicet tam ipse quam
sui .amiliares prudentia in consiliis carebunt1 quandoque -ero
prosperitas humani successus ex causa superiori procedit* scilicet
ex di-ina pro-identia* et quantum ad hoc cessationem
prosperitatis describens dicit et lucerna quae super eum est
extin0uetur* non quidem ut in se non luceat sed ut impium non
illustret+ Et bene pro-identiam hominis lucem dixit quasi ab alio
mutuatam* pro-identiam 3ei lucernam quasi per se lucentem+
Praemisit autem de luce humanae pro-identiae* quia per hoc
quod homo lucem rationis dimittit -idetur mereri ut luce di-inae
pro-identiae non prote0atur+ Consequenter post cessationem
prosperitatis subiun0it de ad-ersitate* circa quam primo ponit
impedimenta operationis et conatus1 ex duobus autem homo
nititur ad e..ectum suae operationis per-enire/ uno modo per
propriam .ortitudinem* et contra hoc dicit artabuntur 0ressus
-irtutis eius* quia -idelicet conatus .ortitudinis eius amplos
processus habere non potuit1 alio modo conatur homo ad aliquid
obtinendum per sapientiam* et quantum ad hoc dicit et
praecipitabit eum consilium suum* dum scilicet id quod
exco0ita-it tamquam utile .iat ei damnosum+ Horum autem
impedimentorum causam ex ipso eius peccato dicit procedere
cum subdit immisit enim in rete pedes suos/ sicut enim ille qui
sponte ponit pedem in reti se praeparat captioni* ita ille qui se
sponte in0erit ad peccandum ad hoc se disponit ut processus eius
impediantur* secundum illud Pro-+ ! ;; iniquitates suae capiunt
impium1 et sicut in reti sunt di-ersae maculae* ita etiam in
peccato sunt multae di-ersitates quibus homines di-ersimode
illaqueantur* et ideo subdit et in maculis eius ambulat* dum
scilicet procedit de uno 0enere peccati in aliud -el de uno modo
peccandi in alium+ Et quia ipse sponte in0erit se periculis et non
desistit sed semper procedit ulterius* ideo quandoque
impedimentum sentiet* unde subdit tenebitur planta illius laqueo*
idest processus -oluntatis et operationis eius aliquo contrario
impedietur+ Huiusmodi autem nocumenta ex triplici causa
pro-eniunt in peccato procedentibus/ primo quidem ex parte
ipsius peccantis qui quanto plus peccat tanto plus au0et sibi
desiderium peccandi* et quantum ad hoc subdit et exardescet
contra eum sitis* quia -idelicet quandoque homo peccator ex
ratione considerat aliquid sibi esse noci-um* sed .er-ens
desiderium peccandi compellit eum contra suam sententiam
a0ere+ Secundo* causa nocumenti est quandoque ex ipsis rebus in
quibus peccat* sicut dicit Eccl+ ! "; di-itiae conser-antur in
malum domini sui1 huiusmodi autem nocumenta pro-eniunt
quandoque ex rebus iam adeptis* et quantum ad hoc dicit
abscondita est in terra pedica eius* quia -idelicet in ipsis terrenis
rebus latet aliquod periculum unde pedes peccatoris capiantur1
quandoque autem huiusmodi nocumenta pro-eniunt dum homo
est in -ia acquirendi* et quantum ad hoc dicit et decipula eius
super semitam* quia -idelicet antequam adipiscatur peccator
quod quaerit* in ipsa -ia latent eius pericula+ Tertio causantur
huiusmodi nocumenta ex parte aliorum hominum quorum insidiae
et impu0nationes .ormidantur* unde subdit undique terrebunt
eum .ormidines* quia* ut dicitur Sap+ !II "=* cum sit timida
nequitia* data est in omnium condemnationem1 cum autem homo
ab omnibus sibi ca-et* necesse est quod in multis actus eius
impediantur* unde subdit et in-ol-ent pedes eius* ut scilicet non
possit quoquam libere procedere+ Attenuetur .ame robur eius et
cetera+ Praemiserat 4aldath poenas peccatorum ad exteriores
ad-ersitates pertinentes* hic autem incipit prosequi poenas
pertinentes ad personas eorum+ Est autem considerandum quod
ipsa peccata exterioribus ad-ersitatibus implicant* et ideo
ad-ersitates exteriores prosecutus est praenuntiando quasi cum
quadam certitudine1 poenae autem corporales non -identur
directe causari ex ipsis peccatis nisi .orte ex aliquibus* sicut
praecipue ex 0ula et luxuria quibus aliquis in proprium corpus
peccat* et ideo corporales poenas non prosequitur denuntiando
sed ma0is imprecando+ Praemittit autem poenas corporales
praecedentes mortem* et quia per nutrimentum conser-atur -ita*
primo imprecatur ei nutrimenti subtractionem ex qua primitus
homo incipit debilitari* et quantum ad hoc dicit attenuetur .ame
robur eius+ 3einde autem de.iciente nutrimento* etiam
subtrahitur -ita* et quantum ad hoc subdit et inedia in-adat
costas eius* per quod si0ni.icatur debilitatio -italium
operationum* quarum principium est cor quod sub costis
continetur+ Corporis autem bona quae per .amem attenuari
incipiunt per mortem totaliter consumuntur1 bona autem
praecipua corporis -identur esse pulcritudo et .ortitudo* et ideo
subdit de-oret pulcritudinem cutis eius* quia scilicet pulcritudo in
exteriori apparentia consideratur* et consumat brachia illius* in
quibus praecipue attenditur .ortitudo* primo0enita mors* idest
tempesti-a* naturalis aetatis .inem prae-eniens+ Mortuus autem
homo a domo sua exportatur* et quantum ad hoc subdit a-ellatur
de tabernaculo suo .iducia eius* quia scilicet spem suam non in
3eo posuit sed in opulentia et 0loria domus suae* de qua post
mortem eicitur+ Eiectus autem de domo sua* sepulcro includitur
ubi totaliter exterminatur a morte* et quantum ad hoc subdit et
calcet super eum quasi rex interitus* quia scilicet mors quasi re0is
plena potestate eum in pul-erem conterit+ Eo autem e0resso de
domo eius* remanent mortui domestici cum quibus in -ita
societatem habuit* et quantum ad hoc subdit habitent in
tabernaculo eius socii illius qui non est* idest mortui qui iam esse
desiit in rebus humanis+ 3omestici autem* patrono mortuo*
luctum a0unt et aliqua si0na tristitiae demonstrant -el quantum
ad ni0ras et sordidas -estes -el etiam quantum ad aliquos .etidos
odores* et quantum ad hoc dicit asper0atur in tabernaculo illius
sulphur* per quod intelli0untur omnia quae possunt esse si0na
tristitiae* sicut et boni odores assumuntur in si0num laetitiae+
Homine autem mortuo* .requenter omnia quae .uerunt eius
depereunt* quod consequenter ostendens primo incipit a
terraenascentibus* quorum quaedam eo mortuo remanent adhuc
seminata* et quantum ad haec dicit deorsum radices eius
siccentur* ut scilicet si quid semina-it -el planta-it destruatur ut
.ructum non .erat1 quaedam -ero iam sunt perducta ad .ructum* et
quantum ad haec subdit sursum autem atteratur messis eius1 et
potest hoc re.erri ad quaecumque ne0otia inchoata -el iam pene
per.ecta+ 3einde procedit ad .amam quae de homine remanet post
mortem* ex qua quidam desiderant se in memoriis hominum
-icturos et 0loriam habere etiam post mortem* unde quantum ad
deletionem peccatoris de memoriis hominum subdit memoria
illius pereat de terra1 quantum autem ad cessationem celebris
.amae ipsius subdit et non celebretur nomen eius in plateis* quod
si0nanter dicit quia non est celebritas nominis nisi apud
multitudinem* quae in plateis solet in-eniri+ Et sic cessante
memoria et nominis celebritate* claritas 0loriae eius
commutabitur in tenebras perpetuae obli-ionis* et hoc est quod
subdit expellet eum de luce in tenebras* idest de 0loria mundana
in obli-ionem+ Cessante autem .ama eius et corpore consumpto
per mortem* iam nihil ipsius remanebit in mundo* quia 4aldath et
socii eius opinabantur quod anima non remaneret post mortem/ et
de orbe trans.eret eum* ut scilicet nihil eius in mundo remaneat+
Sed quia parentes etiam in .iliis -i-unt* ideo ad hoc excludendum
subdit non erit semen eius* quia .ilii ipsius morientur* neque
pro0enies in populo suo* quia nec nepotes aut pronepotes
remanebunt* nec etiam aliqui ad ipsum pertinentes* unde subdit
nec ullae reliquiae in re0ionibus eius* idest nec consan0uinei nec
domestici per quos de ipso memoria habeatur+ 5uis autem
e..ectus ex hoc sequatur in cordibus aliorum* ostendit cum subdit
in die eius* quae scilicet est dies perditionis ipsius* stupebunt
no-issimi* idest minores de populo* prae nimia admiratione* non
-alentes considerare quomodo tanta 0loria peccatoris subito in
nihilum sit redacta1 et quantum ad maiores subdit et primos
in-adet horror* timentes scilicet ne eis e-eniat simile+ Et -idetur
hoc induxisse ad respondendum ei quod Iob supra I! ;" dixerat
si-e nobiles .uerint .ilii eius si-e i0nobiles* non intelli0et* attamen
caro eius dum -i-it dolebit* ex quo -idebatur Iob comminationes
amicorum -el promissiones de e-entibus .uturis contin0entibus
post mortem con.utasse1 sed hic 4aldath respondet quod
huiusmodi in.ortunia quae post mortem accidunt* etsi mortuus
non co0noscat* in.li0untur tamen a 3eo 9 huiusmodi poenae 9
propter correptionem aliorum+ Et quia praemiserat quasdam
poenas peccatoris ad -iam praesentis -itae pertinentes* quasdam
-ero ad .inem -iae* scilicet ad mortem -el ad ea quae post mortem
e-eniunt* ideo quasi epilo0ando subdit haec er0o sunt
tabernacula iniqui* idest processus eius in -ia praesentis -itae/
tabernaculis enim -iatores utuntur1 quantum autem ad ultimum
.inem qui est quasi terminus motus* subdit et iste locus eius qui
i0norat 3eum* -el per in.idelitatem -el per inoboedientiam+
Caput "'
$%&'"<) Super Iob* cap+ "'
Respondens autem Iob dixit/ usquequo a..li0itis animam meam et
cetera+ 4aldath in praemissis -erbis ad duo intendisse -idetur/
primo quidem ad con.utandum Iob de insipientia et superbia et
.urore* per quod eum a..li0ere intendebat similiter aliis amicis
suis* et ideo dicit usquequo a..li0itis animam meam2 Secundo ad
con.irmandum suam sententiam quod ad-ersitates praesentis
-itae pro peccatis pro-eniunt* quod quidem prolixe prosecutus
.uerat enumerando di-ersas ad-ersitates absque alia probatione
inducta* et quantum ad hoc subdit et atteritis me sermonibus*
idest -erbis .ati0atis* non probationibus con-incitis2 Est autem
tolerabile si semel aliquis contra amicum suum loquatur* sed si
homo multiplicet huiusmodi -erba -idetur esse malitiae
con.irmatae* unde subdit en decies con.udistis me* et ipsi
loquendo et me cum quadam indi0natione audiendo/ ante hanc
autem responsionem quinquies Iob in-enitur locutus si
incipiamus ab hoc quod dixit pereat dies in qua natus sum* et
quinquies ei respondisse amici sui in-eniuntur1 saltem autem
prae con.usione etsi non propter amicitiam debuissent ab a..licti
a..lictione cessare* unde subdit et non erubescitis opprimentes
me* scilicet tam opprobriis quam prolixitate -erborum me
0ra-antes+ Inter cetera autem opprobria -idetur eum 4aldath de
i0norantia notasse* cum dixit intelli0e prius et sic loquamur* quae
quidem i0norantia toleranda ab amicis esset* et propter eam
excusandus* non autem erat ei improperanda maxime tempore
ad-ersitatis* et ideo subdit nempe si i0nora-i* mecum erit
i0norantia mea* quasi dicat/ nihil -os sed me solum 0ra-at* unde
ad -os non pertinebat inter ad-ersa mihi i0norantiam
improperare* et ideo subdit at -os contra me eri0imini* scilicet
excellentiam -estram ostentantes* et ar0uitis me opprobriis meis*
idest quae ad me solum pertinent et alios non 0ra-ant+ 5uibus
praemissis ad con.utationem amicorum pertinentibus* accedit ad
principale propositum prosequendum* intendens ostendere
.alsum esse quod dicebant quod praesentes ad-ersitates semper
propter peccata praeterita pro-eniunt+ Ex qua suppositione statim
a principio ad incon-eniens ducit dicens saltem nunc intelli0ite
quia 3eus non aequo iudicio a..lixerit me* quasi dicat/ si
ad-ersitates non ad-eniunt nisi pro peccatis* non est aequum 3ei
iudicium quo me non 0ra-iter peccantem 0ra-iter a..lixit1 dicit
autem saltem nunc* quia hactenus non ita particulariter
enumera-it suas ad-ersitates sicut nunc+ 7on solum autem se
dicit ad-ersitatibus a..lictum* sed etiam eis conclusum ut -iam
e-adendi in-enire non possit* unde sequitur et .la0ellis suis me
cinxerit* quia scilicet ipsa .la0ella remediorum -iam subtraxerunt1
et hoc secundum primo incipit prosequi+ Potest autem in
ad-ersitatibus remedium in-eniri primo quidem per auxilium
humanum* et hoc dupliciter/ uno modo in ipso .acto* puta cum
aliquis ab aliquo -iolenter opprimitur et ab alio succursum habet*
et ad hoc excludendum dicit ecce clamabo -im patiens* et nemo
exaudiet* quasi dicat/ si clamarem contra eos qui me -iolenter
opprimunt nullus exaudiret ut auxilium .erret1 alio modo post
.actum* puta cum aliquis iniuriam passus conqueritur iudici qui
eum sententialiter restituit et -indicat* et hoc excludens subdit
-oci.erabor* et non est qui iudicet* idest si -oci.erarer
conquerendo non adesset iudex qui me suo iudicio liberaret+
Secundo in-enitur in ad-ersitatibus remedium ab ipso homine qui
ad-ersitates e-adit* et hoc dupliciter/ uno modo per potentiam* et
hoc excludit dicens semitam meam circumsepsit* et transire non
possum* quasi dicat/ tot impedimenta processibus meis apposuit
ut ea amo-ere non possim1 alio modo per prudentiam* et ad hoc
excludendum subdit et in calle meo tenebras posuit* ut scilicet
non -ideam qualiter sit procedendum+ 3einde exclusis remediis*
subiun0it ad-ersitates incipiens ab exterioribus bonis quae
perdidit* inter quae primo ponit iacturam honoris et 0loriae cum
dicit spolia-it me 0loria mea* quia cum prius in honore et
re-erentia haberetur* tunc etiam eum iuniores tempore irridebant*
ut dicitur in.ra "+ Secundo ponit dispendium di0nitatis cum
subdit et abstulit coronam de capite meo* quia qui ante sedebat
quasi rex circumstante exercitu* ut dicitur in.ra I ;#* nunc
sedens in sterquilinio testa saniem radebat* ut dictum est supra II
%+ Tertio ponit damnum exteriorum rerum cum dicit destruxit me
undique* scilicet de-astatis omnibus exterioribus bonis* et pereo*
ad-ersitate durante* quia non est spes recuperandi* unde subdit
et quasi a-ulsae arbori abstulit spem meam/ arbor enim quandiu
radicibus terrae inhaeret habet spem si praecisi .uerint rami eius
ut rursum -irescat* sed si e-ellantur eius radices de terra necesse
est ut siccetur et pereat1 ita etiam ipse* quasi a-ulsis radicibus*
nullam habebat spem prosperitatem temporalem recuperandi+
Radix autem spei est duplex/ una quidem ex parte di-ini auxilii*
alia -ero ex parte auxilii humani1 radix autem spei quae est ex
di-ino auxilio -idebatur esse a-ulsa per hoc quod 3eus ei 0ra-iter
-idebatur iratus* secundum illorum opinionem qui di-inam
punitionem in solis ad-ersitatibus huius -itae ponebant* unde
dicit iratus est contra me .uror eius* quod dicit ad desi0nandum
-ehementiam irae/ nam .uror est ira accensa+ Solet autem .uror
quo -ehementior est eo citius transire* et sic potest in .uturum
remanere spes de irato* sed si ira in odium transeat iam non
-idetur spes ulla restare* et ad hoc si0ni.icandum subdit et sic me
habuit quasi hostem suum/ ab inimico autem non speratur
remedium+ 3i-inae autem irae et odii si0num ponit cum subdit
simul -enerunt latrones eius/ latrones nominat Sabaeos et
Chaldaeos et 3aemones qui eius bona -asta-erant simul quasi ex
condicto1 quos nominat 3ei latrones quasi hoc ex ordinatione
di-ina conti0erit* sicut etiam amici Iob dicebant+ Praedicti autem
latrones depraedati sunt Iob publice absque aliqua re-erentia -el
metu* unde subdit et .ecerunt sibi -iam per me* quasi/ ita me sunt
depraedati sicut hostis qui in-enitur in -ia+ In.esta-erunt etiam
eum uni-ersaliter et perse-eranter* et quantum ad hoc subdit et
obsederunt* scilicet perse-eranter* in 06ro* idest uni-ersaliter
quantum ad omnia* tabernaculum meum* idest bona domus meae+
3einde ostendit a-ulsam esse radicem spei quae est ex humano
auxilio* ostendens quod nihil auxilii poterat expectare de quibus
ma0is -idebatur* et enumerat primo illos qui sunt habitatione
domus separati* incipiens a .ratribus* dicens .ratres meos lon0e
.ecit a me* ut scilicet mihi auxilium .erre -el non -elint -el non
possint1 deinde ponit .amiliares amicos cum subdit et noti mei
quasi alieni recesserunt a me* mihi scilicet auxilium non .erentes1
quantum autem ad consan0uineos -el quacumque alia
necessitudine coniunctos subdit dereliquerunt me propinqui mei*
auxilium non .erentes1 quantum -ero ad illos cum quibus
aliquando .uerat con-ersatus subdit et qui me no-erant* scilicet
olim quasi .amiliarem amicum* nunc in tribulatione obliti sunt
mei* scilicet de me non curantes+ Post hos accedit ad
enumerandum domesticos dicens inquilini domus meae* qui
scilicet mihi ser-ire consue-erant* et ancillae sicut alienum
habuerunt me* de meis scilicet a..lictionibus non curantes* et
quasi pere0rinus .ui in oculis eorum* me scilicet penitus
contemnentes+ 3einde de inoboedientia ser-orum subdit ser-um
meum -oca-i et non respondit mihi1 addit autem et superbum
contemptum/ ore proprio deprecabar illum* idest oportebat me ad
eum a0ere non imperio sed precibus propter hoc quod me
contemnebat+ 3einde enumerat personas maxime coniunctas*
scilicet uxorem et .ilios1 solet autem uxori maxime delectabilis
.ieri praesentia -iri* nisi .orte ex aliqua 0ra-i corruptione
horribilis reddatur* et ad hoc si0ni.icandum subdit halitum meum
exhorruit uxor mea* scilicet propter .etorem ulcerum ex quibus ei
horribilis reddebatur+ >iliorum autem est solo nutu parentis
-oluntatem implere1 ex ma0no autem contemptu parentis
pro-enit quod patrem* cui oportet a .ilio re-erentiam exhiberi*
oporteat suppliciter .ilium deprecari* et ad hoc ostendendum
subdit et orabam .ilios uteri mei+ Sed hoc -idetur contra id quod
dictum est supra I "'* quod .ilii eius et .iliae oppressi sunt per
domus ruinam1 sed potest dici quod aliqui par-uli remanserant
qui non inter.uerant illi con-i-io* -el .orte aliqui .ilii .iliorum* qui
mortem propriorum parentum peccatis propriis imputantes
peccatis Iob ipsum contemnebant+ Postquam i0itur se despectum
dixit a domesticis et a .orinsecis* ostendit consequenter se
despectum esse et a stultis et a sapientibus+ Est autem stultorum
proprium quod eos despiciant quos in miseriis -ident* quia sola
bona terrena honoranda putant* et ideo dicit stulti quoque
despexerunt me* scilicet corde praesentem* et cum ab eis
recessissem detrahebant mihi* scilicet ore pronuntiantes quae in
praesentia dicere -erebantur+ 3einde etiam se a sapientibus
despectum dicit quos aliquando .amiliares habuerat* unde dicit
abominati sunt me quondam consiliarii mei* quos scilicet propter
eorum sapientiam ad meum consilium admittebam* et quem
maxime dili0ebam ad-ersatus est me/ et .orte hoc dicit propter
aliquem eorum qui praesentes aderant* qui ei 0ra-ius
ad-ersabatur+ Sic i0itur praemissis ad-ersitatibus quae pertinent
ad exteriora* subiun0it de proprii corporis consumptione dicens
pelli meae* consumptis carnibus* adhaesit os meum* quia scilicet
propter 0ra-itatem ae0ritudinis carnes eius consumptae erant ita
quod cutis eius ossibus adhaereret+ Sed quia labia sunt carnea
quae dentibus sicut ossibus adhaerent* ideo ad haec excipienda
subdit et derelicta sunt tantummodo labia circa dentes meos* per
quod -idetur occulte innuere quod omnibus aliis o..iciis
membrorum cessantibus* solum ei remanserat locutionis o..icium+
Enumeratis er0o ad-ersitatibus suis* eos ad compassionem in-itat
0eminans misericordiae petitionem propter multitudinem
miseriarum* dicens miseremini mei* miseremini mei* saltem -os*
amici mei* ex quo ab aliis sum derelictus1 causa autem miserendi
est miseria* quae tanto 0ra-ior est quanto a .ortiori inducitur* et
ideo subdit quia manus domini teti0it me/ intelli0ebat enim se a
3eo percussum+ 7on -idetur autem decens ut homo a..licto
a..lictionem addat* et ideo subdit quare persequimini me sicut
3eus2 5uasi dicat/ su..icit mihi persecutio quae est a 3eo*
-estrum autem esset ma0is consolationem adhibere+ 5ualiter
autem eum persequerentur ostendit subdens et carnibus meis
saturamini2 5uod proprie ad detractores pertinet* qui carnibus
humanis -esci dicuntur inquantum in in.irmitatibus aliorum
delectantur/ caro enim est in.irmior pars animalis+ 5uis mihi
tribuat ut scribantur et cetera+ 3ixerat superius Iob spem suam
esse ablatam quasi arboris a-ulsae* quod quidem dixit re.erens ad
spem temporalis prosperitatis recuperandae* ad quam eum amici
eius multipliciter incitabant1 hanc autem spem sibi habendam non
esse supra multipliciter ostendit ad di-ersa incon-enientia
deducendo* nunc autem mani.este suam intentionem aperit
ostendens se praedicta non dixisse quasi de 3eo desperans* sed
quia altiorem spem de eo 0erebat non quidem relatam ad
praesentia bona sed ad .utura+ Et quia 0randia et mira et certa
dicturus erat* praeostendit desiderium suum ad hoc quod
sententia quam dicturus erat in .ide posterorum perpetuetur1
transmittimus autem sensus et -erba nostra in posteros per
Scripturae o..icium* et ideo dicit quis mihi tribuat ut scribantur
sermones mei* quos scilicet dicturus sum de spe quam in 3eo
.irma-i* ne obli-ioni deleantur2 Solent autem ea quae atramento
scribuntur per lon0inquitatem temporis deleri* et ideo quando
-olumus aliquam Scripturam in lon0inquum ser-ari* non solum
per modum Scripturae eam describimus sed per aliquam
impressionem si-e in pelle si-e in metallo si-e in lapide1 et quia
illud quod sperabat non erat in proximo .uturum sed in .ine
temporum reser-atur implendum* ideo subdit quis mihi det ut
exarentur in libro stilo .erreo* quasi impressione aliqua .acta in
pelle* aut* si hoc parum est* impressione .acta .ortiori in lamina
plumbi* -el* si et hoc parum -idetur* certe sculpantur stilo .erreo
in silice2 5ui sunt autem hi sermones quos tanta dili0entia -elit
conser-ari* ostendit subdens scio enim quod redemptor meus
-i-it* et si0nanter hoc per modum causae assi0nat/ ea enim quae
pro certo non habemus non curamus mandare memoriae* et ideo
si0nanter dicit scio enim* scilicet per certitudinem .idei+ Est
autem haec spes de 0loria resurrectionis .uturae* circa quam
primo assi0nat causam cum dicit redemptor meus -i-it+ Ubi
considerandum quod homo qui immortalis .uerat constitutus a
3eo mortem per peccatum incurrit* secundum illud Rom+ ! "; per
unum hominem peccatum in hunc mundum intra-it* et per
peccatum mors* a quo quidem peccato per Christum redimendum
erat 0enus humanum* quod Iob per spiritum .idei prae-idebat+
Redemit autem nos Christus de peccato per mortem pro nobis
moriendo1 non autem sic mortuus est quod eum mors absorberet*
quia etsi mortuus sit secundum humanitatem mori tamen non
potuit secundum di-initatem1 ex -ita autem di-initatis etiam
humanitas est reparata ad -itam resur0endo* secundum illud II ad
Cor+ ult+ nam etsi cruci.ixus est ex in.irmitate nostra* sed -i-it ex
-irtute 3ei1 et -ita autem Christi resur0entis ad omnes homines
di..undetur in resurrectione communi* unde et ibidem subdit
apostolus1 nam et nos in.irmi sumus in illo* sed -i-emus in eo
-irtute 3ei in nobis* unde et dominus dicit Iob ! ;# mortui
audient -ocem .ilii 3ei* et qui audierint -i-ent/ sicut enim pater
habet -itam in semet ipso sic dedit et .ilio -itam habere in semet
ipso+ Est er0o primordialis causa resurrectionis humanae -ita .ilii
3ei* quae non sumpsit initium ex Maria* sicut Ebionitae dixerunt*
sed semper .uit* secundum illud Hebr+ ult+ Iesus Christus heri et
hodie* ipse et in saecula* et ideo si0nanter non dicit redemptor
meus -i-et sed -i-it+ Et ex hac causa .uturam resurrectionem
praenuntiat* tempus ipsius determinans* cum subdit et in
no-issimo die de terra surrecturus sum* ubi considerandum est
quod quidam ponentes motum caeli et hunc statum mundi in
aeternum duraturum* posuerunt quod post certas re-olutiones
annorum* redeuntibus stellis ad situs eosdem* homines mortui
repararentur ad -itam1 cum autem dies ex motu caeli causetur* si
motus caeli in aeternum durabit nullus erit no-issimus dies/ et
ideo ad praedictum errorem tollendum si0nanter dicit in
no-issimo die* et concordat sententiae domini* qui dicit Ioh+ !I &=
e0o resuscitabo eum in no-issimo die+ >uerunt alii qui dixerunt
quod homines resur0ent resumendo non terrena sed quaedam
caelestia corpora* sed ad hoc excludendum subdit et rursum
circumdabor pelle mea* quod si0nanter dicit quia supra dixerat
solam pellem circa ossa remansisse1 ex ipso autem modo loquendi
rationem resurrectionis assi0nat* ne scilicet anima a proprio
indumento semper remaneat denudata+ Rursus .uerunt alii qui
dicerent animam idem corpus quod deposuerat resumpturam sed
secundum condicionem eandem* ut scilicet indi0eat cibis et
potibus et alia opera carnalia huius -itae exerceat* sed hoc
excludit subdens et in carne mea -idebo 3eum+ Mani.estum est
enim quod caro hominis secundum statum -itae praesentis
corruptibilis est1 corpus autem quod corrumpitur a00ra-at
animam* ut dicitur Sap+ I "#* et ideo nullus in hac mortali carne
-i-ens potest 3eum -idere1 sed caro quam anima in resurrectione
resumet eadem quidem erit per substantiam sed incorruptionem
habebit ex di-ino munere* secundum illud apostoli I ad Cor+ ! #(
oportet corruptibile hoc induere incorruptionem* et ideo illa caro
huius erit condicionis quod in nullo animam impediet quin 3eum
possit -idere* sed erit ei omnino subiecta+ 5uod i0norans
Porph6rius dixit quod animae* ad hoc quod .iat beata* omne
corpus .u0iendum est* quasi anima sit 3eum -isura non homo* et
ad hoc excludendum subdit quem -isurus sum e0o ipse* quasi
dicat/ non solum anima mea 3eum -idebit sed e0o ipse qui ex
anima et corpore subsisto+ Et ut ostendat quod illius -isionis
etiam suo modo erit particeps corpus* subiun0it et oculi mei
conspecturi sunt* non quia oculi corporis di-inam essentiam sunt
-isuri sed quia oculi corporis -idebunt 3eum hominem .actum1
-idebunt etiam 0loriam 3ei in creatura re.ul0entem* secundum
Au0ustinum in .ine de ci-itate 3ei+ Et ut idem numero non solum
specie reparandus homo credatur ad 3eum -idendum* subiun0it
et non alius* scilicet numero* ne credatur talem se -itae
reparationem expectare qualem describit Aristoteles in II de
0eneratione* dicens quod quorumcumque substantia est
corruptibilis mota reiterantur eadem specie non eadem numero+
His i0itur praemissis de causa resurrectionis* tempore et modo* et
0loria resur0entis et identitate eiusdem* subiun0it reposita est
haec spes mea in sinu meo* quasi dicat/ non est spes mea in
terrenis quae -ane promittitis* sed in .utura resurrectionis 0loria+
Si0nanter autem dicit reposita est in sinu meo* ad ostendendum
quod hanc spem non solum habebat in -erbis sed in corde
absconditam* non dubiam sed .irmissimam* non quasi -ilem sed
quasi pretiosissimam/ quod enim in sinu absconditur in occulto
habetur et .irmiter conser-atur et carum reputatur+ Sic er0o
ostensa altitudine spei suae quam habebat de 3eo* excludit
eorum calumnias quas contra eum quaerebant* quasi 3ei spem et
timorem abiecisset quia in temporalibus spem non ponebat* unde
subdit quare er0o nunc dicitis/ persequamur eum* scilicet
tamquam de 3eo desperantem -el 3eum non timentem* et
radicem -erbi in-eniamus contra eum* improbando dicta mea
quasi pro-identiam 3ei ne0a-erim2 5uam non ne0o sed assero
dicens praemia et poenas a 3eo praeparari hominibus etiam post
hanc -itam* et ideo subdit .u0ite er0o a .acie 0ladii* idest di-inae
ultionis in .utura -ita -obis reser-atae* quam-is temporali
prosperitate .loreatis* quoniam ultor iniquitatum 0ladius eius*
idest ultio quam ipse proprie inducet post mortem1 et scitote esse
iudicium* non solum in hac -ita sed etiam post hanc -itam in
resurrectione bonorum et malorum+
Caput ;=
$%&'"%) Super Iob* cap+ ;=
Respondens autem Sophar 7aamathites dixit/ idcirco co0itationes
meae et cetera+ Sophar* audita sententia Iob de spe .uturae -itae*
acquie-isse -idetur* unde et post hanc responsionem secundam
eius tertio nihil contradixit+ Sed tamen adhuc erat aliquid in corde
eius quod a priori sententia eum non permittebat omnino
recedere/ putabat enim quod etsi in .utura -ita .ierent
retributiones et punitiones pro meritis* ut a Iob didicerat*
nihilominus tamen adhuc ei -idebatur quod prosperitates et
ad-ersitates huius -itae hominibus dispensarentur a 3eo pro
merito -irtutum -el peccatorum* et ideo quasi in parte con-ictus
et in parte adhuc primam sententiam retinens dicit idcirco* scilicet
propter -erba quae dicis de spe .uturae -itae* co0itationes meae
-ariae succedunt sibi+ Et ut non intelli0antur huiusmodi -ariae
co0itationes ad eandem sententiam pertinere* sicut cum aliquis
ad eandem conclusionem -arias rationes exco0itat* subdit et
mens in di-ersa rapitur* scilicet -iolentia rationum quae induci
possunt pro utraque sententia nunc ad unum nunc ad aliud ducor*
quasi non su..iceret ad contrarias rationes sol-endas+ !idebatur
enim ei quod sententiam Iob de spe .uturae -itae repudiare non
deberet* et ideo subdit doctrinam qua me ar0uis audiam*
credendo scilicet quod dixisti de resurrectione .utura* sed tamen
adhuc totaliter primam sententiam non dimitto* et hoc est quod
subdit et spiritus intelli0entiae meae respondebit mihi* quasi
dicat/ adhuc intellectus meus habet quid pro sententia sua
respondeat+ Hoc autem -idebatur ei certissimum et experimento
probatum quod mali etsi aliqua prosperitate 0audeant* tamen illa
sit bre-is et cito in hac -ita etiam .iniatur -el per .estinam mortem
-el per aliquam subsequentem ad-ersitatem* et hoc est quod
subdit hoc scio* considerans scilicet a principio ex quo est positus
homo super terram* quasi diceret a principio humani 0eneris*
quod laus impiorum bre-is sit/ laudantur enim quandoque ad
modicum propter aliqua bonitatis si0na et initia quae in eis
apparent* sed illa statim obnubilantur ex iniquis operibus quae in
eis apparent* et ideo 0audium quod habent de .a-ore quem
capiunt ex sua simulatione in bre-i pertransit* et hoc est quod
subdit et 0audium h6pocritae ad instar puncti* quasi in momento
pertransiet* quia postea ex .ructibus suis co0noscitur* ut dicitur
Matth+ !II "8+ Contin0it enim quandoque quod ex illo .a-ore
quem bre-i tempore ex sua simulatione capta-it ad aliquem altum
statum sublimatus est* unde consequenter ostendit quod nec hoc
ei stabile erit* dicens si ascenderit usque in caelum superbia eius*
idest si propter altum statum quem adeptus est in tantam
ascendat superbiam quod non reputet se caducum quasi terrenum
sed immobilem quasi caelestem* et caput eius nubes teti0erit* ut
scilicet ultra communem statum hominum promo-eatur* quasi
sterquilinium in .ine perdetur* -el per .estinam mortem ex qua
redditur humanum cada-er -ile et abominabile quasi stercus*
secundum illud Ier+ I ;; cadet morticinum hominis quasi stercus
super .aciem re0ionis* -el per hoc quod eius malitia dete0etur et
ab omnibus reputabitur -ilis* secundum illud Eccli+ I "= omnis
mulier quae est .ornicaria quasi stercus in -ia conculcabitur+ Eius
autem superbia deiecta* stupor in cordibus hominum orietur de
tam subita deiectione* et re-erentia quae habebatur ad ipsum
cessabit* unde subditur et qui eum -iderant dicent/ ubi est2 !el
mirantes -el contemnentes+ Et ut ostendat eius deiectionem
irreparabilem esse* subdit -elut somnium a-olans non in-enietur/
sicut enim a-is .aciliter a-olando au.ertur ab oculis hominum* ita
etiam somnia de .acili au.eruntur a co0nitione humana1 et quia
eorum nullum manet -esti0ium -el debile* neque ad aliquem
testimonium per quod si perdatur possit requiri* ideo
irreparabiliter transit eius co0nitio/ et similiter dat intelli0ere
quod casus impiorum sit irreparabilis+ Et huius irreparabilitatis
causam ostendit multiplicem/ primo quidem ex parte ipsius
peccatoris qui perit* unde dicitur transibit sicut -isio nocturna*
quae quidem est -isio phantasmatis non permanentis* et ideo
postquam desierit ad eam reditus haberi non potest1 -isio autem
diurna est alicuius rei permanentis* quam si aliquis -idere desierit
ad eam -idendam rursus recurrere potest1 et similiter quandiu
peccator manet* si ad-ersitas ei ad-eniat potest reparatio sperari*
sed quando ipse ex hac -ita transierit nulla ulterius reparatio
speratur+ Secundo autem ex parte aliorum hominum ostendit
casum eius irreparabilem* cum subdit oculus qui eum -iderat non
-idebit/ ea enim quae ab oculis recedunt de .acili etiam a memoria
transeunt* unde mortui qui subtrahuntur humanis aspectibus de
.acili obli-ioni traduntur* ut sic nec in memoriis hominum 0loriam
habeant nec amici eorum amplius auxilium praestare curent+
Tertio ostendit causam irreparabilitatis eius* quia non potest
redire ad priorem statum* unde subdit nec ultra intuebitur eum
locus eius/ non enim potest redire homo post mortem ad eundem
modum -i-endi+ Et non solum ipse deicietur et in propria persona
transiens et oculis hominum subtractus proprio loco numquam
restituendus* sed etiam .ilii pro peccato eius punientur* unde
sequitur .ilii eius atterentur e0estate* iusto scilicet 3ei iudicio* ut
quia pro di-itiis .iliorum pecca-it in hoc etiam spe sua .rustretur*
.iliis eius pauperibus e..ectis+ 3einde quasi acquiescens iam
sententiae Iob* subiun0it etiam de poenis .uturae -itae dicens et
manus illius reddent ei dolorem suum* idest pro operibus
peccatorum quae .ecit dolorem patietur in poenis+ Et quod ista
retributio doloris sit intelli0enda post mortem* apparet per hoc
quod subditur ossa eius implebuntur -itiis adolescentiae eius et
cum eo in pul-ere dormient* quasi dicat/ etiam post mortem
quando carnes eius in pul-erem resol-entur* solis ossibus in
sepulcro remanentibus* poenam patietur pro peccatis* non solum
quae in senectute sed etiam quae in adolescentia commisit quae
est ma0is praeceps ad peccandum+ Et causam quare etiam post
mortem puniatur pro peccatis* ostendit subdens cum enim dulce
.uerit in ore eius malum* abscondit illud sub lin0ua sua* et
loquitur ad similitudinem hominis dulcem cibum comedentis* qui
non cito illum absorbet sed diu tenet in ore ut diutius delectetur+
Unde hanc similitudinem exponens subdit parcet illi* scilicet malo
-el peccato quod est ei dulce* nolens illud destruere1 quod quidem
destrueret deserendo* unde sequitur et non relinquit illud1 quare
autem non relinquat* ostendit subdens et celabit in 0utture suo*
idest nulli mani.estabit* et propter hoc nullus ei peccatum
occultum dissuadebit neque aliquod remedium adhibebit quod
adhibetur peccata sua con.itentibus/ haec est er0o causa quare
peccata alicuius puniuntur post mortem quia ea in -ita relinquere
noluit+ Panis eius in utero illius et cetera+ 5uia dixerat quod ossa
impii replenda sunt -itiis adolescentiae eius* ut scilicet pro eis
puniatur post mortem* nunc de poenis eius prosequitur latius* et
primo ostendit quod bona quae in hoc mundo habuit ei -ertentur
in mala+ Et utitur similitudine comedentis cui cibus quandoque in
malum con-ertitur* et hoc duobus modis/ uno modo quando cibus
indi0estus interius manet et con-ertitur in humores -enenosos* et
quantum ad hoc dicit panis eius in utero illius -ertetur in .el
aspidum intrinsecus* quasi dicat/ sicut quandoque cibus comestus
-ertitur in humores -enenosos* ita et bona quae in hoc mundo
habuit perse-eranter usque ad mortem ei -ertentur in
amaritudinem mortis+ Secundo cibus comestus quandoque si
di0eri non potest per -omitum extra eicitur cum abominatione et
dolore* ita etiam quandoque contin0it quod homines peccatores
bona temporalia quae in hoc mundo acquirunt* quia eis bene non
utuntur* quasi indi0esta di-ino iudicio cum dolore amittunt* unde
subdit di-itias quas de-ora-it* idest rapaciter acquisi-it* e-omet*
idest cum abominatione perdet* et de -entre eius* idest de eius
dominio* extrahet eas 3eus* quia scilicet di-ino iudicio per
quandam -iolentiam ei au.erentur+ 7ec solum bona quae habuit ei
-ertentur in malum* sed etiam ab inimicis mala patietur et .acto et
-erbo* et ideo duo exempla ponit/ primum quidem de aspide quae
mordendo inter.icit* unde dicit caput aspidum sur0et* scilicet
contra eum ad eum mordendum* per quod si0ni.icatur aliquis
male.actorum princeps -el etiam 3iabolus eum in-adens1
secundum exemplum ponit de -ipera quae lin0ua sua -enena
di..undit* unde sequitur et occidet eum lin0ua -iperae* per quam
intelli0itur quodcumque nocumentum pro-eniens ex lin0ua
hominis quasi -enenum ex lin0ua -iperae+ 3einde subiun0it
poenam ex pri-atione bonorum cum subdit non -ideat ri-ulos
.luminis torrentis mellis et but6ri+ Mel autem et but6rum in hoc
con-eniunt quod utrumque sua-e est ad edendum* sed mel o..icio
apum ex .loribus colli0itur* but6rum autem ministerio hominum
ex lacte domesticorum animalium sumitur1 unde per mel potest
si0ni.icari quodcumque bonum delectabile pro-eniens absque
industria hominum* per but6rum autem desi0natur aliquod
bonum delectans ex studio humano pro-eniens+ Torrens autem
subito super-enit et ex insperato1 in .lumine abundantia
desi0natur propter aquarum multitudinem1 in ri-ulis autem
distributio bonorum desi0natur/ non enim omnes omnia habent
neque temporalia neque spiritualia bona* sed quidam haec
quidam illa+ 3atur er0o intelli0i quod bonis* secundum Sophar
sententiam* sua-itas bonorum pro-eniat abundanter et ex
insperato* tum ex humano ministerio tum ex pro-identia di-ina
sine humana industria* secundum tamen quandam ordinatam
distributionem* qua quidem distributione pri-andum asserit
peccatorem+ Et quia quandoque ex multitudine poenarum homo
de.icit ut ulteriores poenas sustinere non possit* subiun0it quod
peccator quam-is in hac -ita multipliciter puniatur tamen ulterius
reser-atur ad poenas .uturae -itae* unde sequitur luet quae .ecit
omnia* idest pro sin0ulis peccatis suis poenam patietur* nec
tamen consumetur* scilicet secundum animam quae .uturis poenis
reser-atur+ Consequenter ostendit con-enientiam poenarum ad
culpas cum subdit iuxta multitudinem adin-entionum suarum*
idest peccatorum quae sollicite exco0ita-it* sic et sustinebit* quia
scilicet poena per quandam con-enientiam culpae respondebit+ Et
primo hoc mani.estat quantum ad culpam rapacitatis* in qua duo
per ordinem ponit* quorum primum est -iolenta depraedatio
quam si0ni.icat subdens quoniam con.rin0ens nuda-it domum
pauperis* in con.ractione quidem -iolentiam si0ni.icans* in
nudatione rapinam1 secundo ponit restitutionis ne0li0entiam* et
quantum ad hoc subdit domum rapuit et non aedi.ica-it eam*
quasi dicat/ ea quae de domo rapuit -el quae in domo
con.rin0endo destruxit recompensare ne0lexit+ Huic autem
culpae con-enientem poenam subiun0it dicens nec est satiatus
-enter eius* quasi dicat/ quia nuda-it domum pauperis eum de
bonis suis satiari non sinens* ideo appetitus eius non est satiatus
neque de bonis quae iure possidet neque de his quae iniuste
acquisi-it* quia* sicut dicitur Eccl+ ! '* a-arus non implebitur
pecunia* et qui amat di-itias .ructum non capiet ab eis* et
quantum ad hoc secundum subdit et cum habuerit quae
concupierat* possidere non poterit* quia -el ipse subtrahetur eis
-el illa subtrahentur ei1 et hoc con-eniens est* ut quia ea quae
rapuit sponte restituere noluit ea in-itus amittat+ 3einde
mani.estat idem in culpa -oracitatis quam ponit subdens non
remansit de cibo eius* quia scilicet quicquid habuit in suos usus
con-ertit* nihil in aliorum necessitatem reser-ans+ Et subiun0it
con-enientem poenam dicens propterea nihil permanebit de bonis
eius* scilicet ei quia omnia perdet* et hoc est con-eniens poena
quantum ad hoc quod de bonis suis aliis noluit reser-are/ unde
iustum est ut nihil ei reser-etur+ 5uantum -ero ad hoc quod
super.lua in suos usus consumpsit* subiun0it aliam con-enientem
poenam dicens cum satiatus .uerit* artabitur* et loquitur ad
similitudinem hominis qui nimis comedit* cuius -iscera artantur
ex nimio cibo compressa* per quod si0ni.icatur quod homo qui
super.lua in suos usus expendit -el qui super.lua sibi acquisi-it
artationem quandam patietur* non -alens omnia acquisita recte
disponere* sicut patet ?uc+ II "% de di-ite cuius a0er uberes
.ructus protulerat* quod -oluit horrea sua destruere ut .aceret
ampliora+ Ex artatione autem -iscerum sequitur inordinatus calor
et anxietas* unde subdit et aestuabit* et similiter illi qui multa sibi
inordinate con0re0ant nimia sollicitudine a..li0untur1 demum ex
super.luo cibo ad omnia membra solet dolor per-enire* unde
subdit et omnis dolor irruet in eum/ similiter etiam his qui
super.lua con0re0a-erunt multiplex dolor exoritur dum in
pluribus dispendia patiuntur+ Considerans er0o Sophar quod
saturitas impii est ei noci-a* quasi ex ,elo iustitiae optat ei
saturitatem bonorum temporalium ut poenam patiatur* unde
sequitur utinam impleatur -enter eius* scilicet abundantia
temporalium bonorum* ut emittat in eum* scilicet 3eus* iram
.uroris sui* idest -indictam sine misericordia+ Et modum irae
ostendit subdens et pluat super illum bellum suum1 et in hoc quod
dicit pluat desi0nat malorum abundantiam1 in hoc quod dicit
super illum* idest supra -ires peccatoris* desi0nat impotentiam
resistendi1 in hoc autem quod dicit bellum suum ostendit quod
mala non in.eruntur ei ad correctionem per modum disciplinae
qua pater casti0at .ilium* sed per modum exterminii quo hostes
perduntur1 unde subdit .u0iet arma .errea* idest poenas
praesentes* impatienter eas sustinendo* quae ad modum 0ladii
.errei .eriunt de propinquo1 et irruet in arcum aereum* idest in
poenas .uturae -itae quae quasi .eriunt a remotis ad modum arcus
aerei* qui est in.ran0ibilis* ut .uturarum poenarum
interminabilitas desi0netur+ Exponit autem consequenter huius
arcus processum dicens eductus et e0rediens de -a0ina sua*
supple erit arcus ille/ quandiu enim arcus est in -a0ina non
percutit* et similiter ultio .uturae damnationis quandiu est in 3ei
praescientia quasi in quadam -a0ina non damnat* sed educitur de
hac -a0ina per malitiam pro-ocantem 3eum* et tunc e0reditur per
dispositionem di-inam+ Et eius e..ectum ostendit subdens et
.ul0urans in amaritudinem suam/ sicut enim .ul0ur de supernis et
subito et cum -iolentia et claritate -enit* ita illa ultio in.eretur
peccatori a 3eo ex impro-iso cum tanta -iolentia quod resisti non
poterit* et cum tanta claritate iustitiae quod excusationis locus
non erit* et ex hoc peccator replebitur amaritudine+ 3einde
poenas ultionis explicat per partes* et primo quantum ad hoc
quod sub potestate 3aemonum tradetur* et quantum ad hoc
subdit -adent et -enient super eum horribiles* idest liberam
potestatem super eum accipient 3aemones+ 3einde ponit poenam
damni cum subdit omnes tenebrae absconditae sunt in occultis
eius* quia scilicet per.ectas tenebras interiores et exteriores
patietur* elon0atus a claritate 3ei1 quod quidem in occulto dicit
esse quia sicut sanctorum claritas in hac -ita nobis occulta est* ita
et tenebrositas impiorum+ 3einde ponit poenam sensus cum dicit
de-orabit eum* non quidem consumendo sed sua a..lictione
absorbendo* i0nis* scilicet :ehennae* qui non succenditur* scilicet
humano studio sed di-ina -irtute* secundum illud Is+ ((
.latus domini sicut torrens sulphuris succendens eam+ In his
autem poenis nullum auxilium sibi aderit* unde subdit a..li0etur
relictus in tabernaculo suo* idest ex hoc quod relinquetur sine
auxilio in loco poenarum sibi deputato+ Positis er0o poenis quas
in se ipso patietur* subiun0it poenas quae pertinent ad ipsum
secundum quod post mortem remanet in hac -ita* et primo
quidem quantum ad hoc quod remanet in memoriis hominum*
dicens re-elabunt caeli iniquitatem eius* idest caelesti -irtute .iet
quod iniquitas eius re-eletur post mortem quae latebat in -ita* et
terra consur0et ad-ersus eum* quia mani.estata eius iniquitate*
homines terreni etiam contra mortuum turbabuntur qui .orte
-i-um re-erebantur+ 3einde ponit poenam eius quantum ad hoc
quod remanet in .iliis* cum dicit apertum erit 0ermen domus
illius* idest .ilii eius expositi erunt tribulationibus1 et hoc 0ermen
detrahetur* scilicet de hac -ita* in die .uroris domini* idest in die
-indictae di-inae1 quam-is possit et hoc ad .inale iudicium re.erri*
in quo sancti re-elabunt iniquitatem peccatoris et totus mundus
pu0nabit contra insensatos et 0ermina* idest opera peccati*
mani.estabuntur et tandem impius detrahetur in In.ernum+
3einde epilo0ando subdit haec est pars hominis impii a 3eo* idest
quam sibi acquisi-it impiis operibus* et hereditas -erborum eius a
domino* quam scilicet sibi acquisi-it pra-is -erbis+ Et
considerandum quod inter praemissa praesentibus poenis .uturas
commiscuit+
Caput ;"
$%&'"') Super Iob* cap+ ;"
Respondens autem Iob dixit/ audite* quaeso et cetera+ 5uia
Sophar in praemissis -erbis quantum ad aliquid iam sententiae
Iob consenserat ut poneret peccata puniri post mortem* quam-is
adhuc in hoc suam sententiam retineret quod etiam in -ita ista
peccata temporaliter puniuntur* erectus .uit Iob in spem
con-ertendi eos totaliter ad -eram sententiam* et ideo primo
humiliter inducit eos ad attentionem* cum dicit audite* quaeso*
sermones meos+ Et quia hactenus cum quadam irrisione eius
-erba audierant* subdit et a0ite paenitentiam* scilicet de hoc quod
-erba mea irrisistis -el quod -eritati contradixistis1 et quia iam
omnes bis locuti estis* sustinete me ut et e0o loquar* respondendo
scilicet ad ea quae ultimo proposita sunt+ Et ne antequam
audirent iudicium condemnationis pro.erant* subdit et post mea*
si -idebitur* -erba ridete* quasi dicat/ si iudicatis meam hanc
sententiam derisibilem esse1 prius tamen meam responsionem
audiatis* quae si -obis non satis.aciat postea poteritis iustius
irridere+ Et ne -ideantur eius -erba despicienda .ore* ostendit
quod de ma0nis locuturus est* scilicet de di-inis iudiciis non de
humanis* unde subdit numquid contra hominem disputatio mea
est ut merito non debeam contristari2 5uasi dicat/ si ad hoc
tenderet meae disputationis intentio ut inquirerem an aliquis
homo iuste -el iniuste me a..lixerit* qualitercumque hoc
accidisset* merito tristitia carerem1 sed disputatio mea tendit ad
inquirendum quomodo hoc iusto 3ei iudicio acciderit+ Et quia de
ma0na re est ista disputatio* est audienda attente* unde dicit
attendite me1 est etiam audienda non le-iter et cum irrisione sed
ma0is 0ra-iter et cum stupore* unde subdit et obstupescite1 est
etiam audienda silenter et sine mussitatione* unde subdit et
superponite di0itum ori -estro+ Et ne -ideatur hoc iactanter dicere
quasi ad de.erendum honorem suae auctoritati* ostendit se etiam
in altitudine huius quaestionis stupere* unde subdit et e0o
quando recordatus .uero perstupesco* ne scilicet in tanta
quaestione in aliquo a -eritate de.iciam aut irre-erenter de di-inis
iudiciis loquar1 timor autem iste non sistit in mente sed per-enit
usque ad carnem* unde subdit et concutit carnem meam tremor/
ex -ehementi enim animi passione etiam caro immutatur+ 5uibus
praemissis su..icientibus ad attentionem excitandam* procedit ad
quaestionem1 et quia Sophar dixerat quod prosperitates malorum*
si quae sunt* bre-i .iniuntur et in malum eis -ertuntur* ideo haec
statim Iob improbat dicens quare er0o impii -i-unt* scilicet diu2
5uasi dicat/ si impius sic* -elut a-is a-olans et -elut -isio
nocturna* cito transit* unde est quod multi impii habent -itae
diuturnitatem2 Item si 0audium h6pocritae est ad instar puncti et
eius ascensus cito deicitur* quare suble-ati sunt* idest in
honoribus promoti2 Item si di-itias quas de-ora-it e-omit* quare
sunt con.ortati di-itiis* idest quare eorum di-itiae sunt eis
con.irmatae2 Contra hoc etiam quod dixerat .ilii eius atterentur
e0estate* dicit semen eorum permanet coram eis* idest .ilii* eis
-identibus* perse-erant1 et idem subiun0it de aliis personis
coniunctis dicens propinquorum turba et nepotum in conspectu
eorum1 per quod duplicem prosperitatem desi0nat* quia nec
eorum propinqui subtrahuntur per mortem* quod si0ni.icat in hoc
quod dicit permanet* nec elon0antur per exilium -el aliquid
huiusmodi* quod desi0nat per hoc quod dicit coram eis et in
conspectu eorum+ 3einde prosequitur per partes praemissam
prosperitatem impiorum* primo quidem quantum ad ipsos*
praemittens immunitatem a malo cum dicit domus eorum* idest
.amiliae eorum cum necessariis rebus* securae sunt* scilicet ab
insultu hostium* et pacatae* idest carentes interna dissensione1 et
etiam immunes sunt a di-ino .la0ello* et quantum ad hoc subdit et
non est -ir0a 3ei super illos* quia scilicet pro peccatis suis non
corri0untur in hac -ita+ Et subiun0it de multiplicatione bonorum*
quia scilicet bona eorum non sunt sterilia nec .ructu suo
pri-antur* et hoc mani.estat in specie boum qui apud antiquos
acceptissimi erant propter a0riculturam+ Unde dicit bos eorum*
idest -acca* concepit* per quod tollitur sterilitas* est autem
conceptio primum in .ructi.icatione animalium1 secundum est
.ormatio .etus concepti in -entre et perductio ad per.ectum* quod
impeditur per aborsum* et quantum ad hoc dicit et non aborti-it1
tertium autem est partus* et quantum ad hoc dicit -acca peperit*
idem si0ni.icans nomine bo-is et -accae* et utitur utroque -el
propter ornatum sermonis -el propter necessitatem metri1
quartum autem est educatio prolis* et quantum ad hoc subdit et
non est pri-ata .etu suo* morte scilicet praeoccupante+
Consequenter autem subdit de prosperitate quantum ad .ilios*
circa quod primo ponit prolis multitudinem cum dicit e0rediuntur*
scilicet in plateis ambulantes* non prae-enti morte* quasi 0re0es
par-uli eorum* scilicet in multitudine et mutua concordia1
secundo ponit eorum incolumitatem cum subdit et in.antes eorum
exultant lusibus* quasi non 0emunt in.irmitatibus1 tertio ponit
eorum disciplinam qua apud antiquos liberi instruebantur in
musicis* unde dicit tenent t6mpanum et citharam* et 0audent ad
sonitum or0ani* quasi instructi ad hoc quod et ipsi con-enienter
musica utantur et alios audiendo prudenter iudicent+ Sed ne
aliquis dicat quod haec eorum prosperitas modicum durat ad
instar puncti* contra hoc subdit ducunt in bonis dies suos* quasi
dicat/ omnes dies -itae suae in prosperitate pera0unt+ 7ecesse est
autem ex communi condicione quod .inaliter sentiant mortem*
sed tamen hanc patiuntur absque praecedenti an0ustia* unde
subdit et in puncto ad In.erna descendunt* idest in mortem/
omnes enim antiqui ante redemptoris ad-entum* de quo supra
locutus .uerat* ad In.erna descendebant1 sed quidam
ad-ersitatibus pressi in -ita* non subito sed per multas
amaritudines ad In.erna descendebant* sicut Iacob dixit :en+
!II (# descendam ad .ilium meum lu0ens in In.ernum1 sed illi
qui prosperitate -i0ent usque ad mortem quasi in puncto usque
ad In.erna descendunt+ Posset autem responderi quod impii inter
multa mala quae .aciunt* meruerunt a 3eo prosperitatem
terrenam -el eum amando -el co0noscendo -el ei
qualibuscumque operibus ser-iendo -el saltem bona temporalia
ab ipso petendo* sed hoc excludit subdens qui dixerunt 3eo*
scilicet ex corde proposito quasi ex certa malitia peccantes/
recede a nobis* quod pertinet ad de.ectum amoris* scientiam
-iarum tuarum nolumus* quod pertinet ad de.ectum co0nitionis
per i0norantiam a..ectatam/ -iae autem 3ei dicuntur praecepta et
iudicia eius quibus ab ipso disponimur1 quis est omnipotens ut
ser-iamus ei2 5uod pertinet ad de.ectum bonorum operum
pro-enientem ex 3ei contemptu* et quid nobis prodest si
adora-erimus eum2 5uod pertinet ad contemptum petitionis
propter de.ectum spei+ Sic er0o e-identissime con.uta-it eorum
sententiam* ostendens quod prosperitas temporalis non semper
est praemium -irtutis nec ad-ersitas temporalis est poena
peccati* quia impii .requenter prosperantur in hac -ita nihil boni
merentes a 3eo* et cum hoc nullas 0ra-es ad-ersitates patiuntur+
Posset autem aliquis obicere/ si malis prospera e-eniunt et
ad-ersitatibus carent* er0o nulla est ratio a malitia declinandi*
unde Eccl+ I ( dicitur eadem cunctis e-eniunt* unde et corda
.iliorum hominum implentur malitia1 sed huic obiectioni
respondet dicens -erum tamen quia non sunt in manu eorum bona
sua* consilium eorum lon0e sit a me+ Circa quod sciendum est
quod in manu hominis* idest in potestate ipsius* sunt quaedam
bona* scilicet -oluntaria -irtutum opera quorum est dominus per
liberum arbitrium 0ratia 3ei iu-atum* et ideo huiusmodi bona
semper possunt retinere -irtuosi quandiu -olunt* et propter hoc
consilium sectandi huiusmodi bona est acceptandum1 sed bona
temporalis prosperitatis non sunt in potestate habentium ut
possint ea acquirere -el retinere cum -olunt* et ideo abiciendum
est eorum consilium quo 3eum et iustitiam contemnunt ut
prospere -i-ant* quia per hoc non possunt assequi quod intendunt
sed quandoque ad-ersitatibus premuntur+ Est autem
considerandum ulterius quod ad-ersitas impii 0ra-ior est quam
iusti* quia cum iustus ad-ersitatem patitur temporalem remanet
ei .ulcimentum -irtutis et consolatio in 3eo* unde non totaliter
dissipatur1 sed malis* amissis temporalibus bonis quae sola sibi
quaesierunt* nullum remanet .ulcimentum/ unde subditur
quotiens lucerna* idest prosperitas* impiorum extin0uitur* idest
.initur* et super-enit eis* scilicet di-ino iudicio* inundatio* idest
0ra-is tempestas ad-ersitatis* et quotiens 3eus di-idit* idest sub
certa mensura distribuit* dolores* idest a..lictiones aliquas* .uroris
sui* idest ex eius .urore pro-enientes* erunt* impii scilicet* sicut
paleae ante .aciem -enti* quae scilicet propter le-itatem resistere
non possunt -ento* et sicut .a-illa* quae scilicet remanet li0no
combusto* quam turbo disper0it* quia scilicet non habet humorem
ut simul se teneat/ ita etiam impii* -eniente ad-ersitate* resistere
non possunt quia carent .ulcimento di-inae spei* et per di-ersas
co0itationes disper0untur carentes humore -irtutis+ Et post hoc
subdit de ad-ersitate quantum ad .ilios cum dicit 3eus ser-abit
.iliis illius dolorem patris* quia scilicet poena patris pertin0it
usque ad .ilios imitatores paternae malitiae+ 7ec di..eretur hoc
usque post mortem patris sed -i-ente et co0noscente patre hoc
erit* unde subdit et cum reddiderit* scilicet 3eus poenam .iliis*
tunc sciet* scilicet pater* unde subdit -idebunt oculi eius
inter.ectionem suam* idest .iliorum suorum* -el quamcumque
ad-ersitatem* et in hoc ipso de .urore omnipotentis bibet* quia
hoc ipsum pertinet ad poenam patris quod .ilii eo -i-ente
puniuntur* non autem si punirentur post eius mortem* unde
subdit quid enim ad eum pertinet de domo sua post se2 Idest non
a..li0eretur a .uturis in.ortuniis posterorum* maxime cum
peccator post mortem hoc i0noret* sicut supra I! ;" dictum est
si-e nobiles .uerint .ilii eius si-e i0nobiles* non intelli0et1 aut
etiam quid pertinet ad eum si numerus mensium eius dimidietur/
non potest de hoc dolere in -ita quia hoc i0norabat .uturum+
7umquid 3eum docebit quispiam et cetera+ 5uia supra Iob
proposuerat quod impiis in hac -ita quandoque prospera
quandoque ad-ersa ad-eniunt* quod .acit apud homines
dubitationem* ideo ad huius dubitationis solutionem accedens
praemittit quod hoc non pro-enit ex de.ectu di-inae scientiae*
quasi eum lateat malitia illorum quibus prospere cedit* et ideo
dicit numquid 3eum docebit quispiam scientiam2 5uasi dicat/
non indi0et ut ab aliquo instruatur de meritis hominum ut sciat
quibus prospera et quibus reddat ad-ersa+ 5uod autem subdit qui
excelsos iudicat potest dupliciter adiun0i/ uno modo ut sit sensus
quod 3eus non indi0et instructione alicuius ad hoc quod possit
excelsos iudicare* idest eos qui prosperantur in hoc mundo* sicut
in rebus humanis indi0ent iudices instrui per testes de meritis
iudicandorum1 alio modo potest intelli0i ut inducatur quasi
probatio praecedentis/ quod enim 3eus omnia sciat et quod ab
aliis instrui non indi0eat patet per hoc quod ipse habet iudicium
super quantumcumque excelsos1 nullus autem iudicat quae
i0norat/ unde non potest esse quod alicuius quantumcumque
excelsa scientia lateat ipsum+ Praemissa i0itur su..icientia di-inae
scientiae* subdit dubitationis materiam quae potest accidere
super di-ersa humanarum rerum dispositione* in qua quidam
prosperantur usque ad mortem* quidam -ero in miseria
moriuntur+ Consistit autem temporalis prosperitas primo quidem
in potestate* et quantum ad hoc dicit iste moritur robustus*
secundo in corporis sanitate* et quantum ad hoc subdit et sanus*
tertio in exteriorum rerum opulentia* et quantum ad hoc subdit
di-es* quarto in consiliorum et operum prospero successu* et
quantum ad hoc subdit et .elix/ dicitur enim .elix apud quosdam
cui omnia succedunt ad -otum+ Ut autem non solum di-itias
su..icientes sed etiam superabundantes si0ni.icet* subdit -iscera
eius plena sunt adipe/ adeps enim propter superabundantiam
nutrimenti 0eneratur+ Et ut rursus ostendat eius potentiam
multiplicibus auxiliis su..ultam* subdit et medullis ossa illius
irri0antur/ per ossa enim .ortitudo desi0natur quorum robur
nutrimento medullarum sustentatur+ Subiun0it autem de aliorum
ad-ersitate dicens alius -ero moritur in amaritudine animae suae*
quod scilicet pertinet ad interiores dolores quos homines
concipiunt -el de corporalibus nocumentis -el ex in.ortunatis
e-entibus1 addit autem absque ullis opibus ad desi0nandum
exteriorum rerum de.ectum+ Sed tamen cum sic di-ersi.icentur in
-ita cum aequalitate meritorum* non potest dici quod saltem in
his quae sunt post mortem di-ersa ad corpus pertinentia eorum
sors commutetur/ aequaliter enim eorum corpora disponuntur
post mortem* unde subdit et tamen simul in pul-ere dormient*
idest aequaliter in terra sepelientur* et -ermes operient eos* idest
aequaliter eorum corpora putrescent/ unde patet quod non potest
assi0nari ratio di..erentiae quae est inter homines secundum
prosperitatem et ad-ersitatem* in his quae sunt aequalis meriti
-el demeriti* ex di-ersa corporum dispositione post mortem+ Erat
autem opinio amicorum Iob quod ratio praedictae di-ersitatis
esset ex di-ersitate meritorum* quod est contra id quod
experimento apparet de hoc quod impiorum quidam
prosperantur* quidam ad-ersa patiuntur1 unde quasi iam
improbatam eorum opinionem -ituperando commemorat cum
subdit certe no-i co0itationes -estras* quibus scilicet Iob
temerarie condemnabant* et sententias* scilicet exterioribus
-erbis prolatas* contra me iniquas* quia scilicet iniquae impietatis
me ar0uitis ex ad-ersis quae patior1 unde subdit dicitis enim/ ubi
est domus principis2 Et ubi tabernacula impiorum2 5uasi
dicerent/ tu simul cum .amilia tua ex altitudine tanti principatus
cecidisti sicut solent de.icere tabernacula impiorum+ Sic i0itur per
ea quae supra dixerat ostensa iniquitate sententiae ipsorum*
accedit ad determinandum -eritatem+ Et praemittit hoc quod
dicturus est non esse no-um sed apud multos di-ul0atum* subdit
enim interro0ate quemlibet de -iatoribus* quasi dicat/ non oportet
me cum ma0no studio testimonium quaerere* quia haberi poterit
a quibuscumque transeuntibus per -iam1 -el -iatores dicit eos qui
hac -ita utuntur non ut termino sed ut -ia1 et haec eadem illum
intelli0ere co0noscetis* quae scilicet dicturus sum -obis/ unde
inexcusabiles estis qui a -eritate receditis quam omnes
communiter tenent+ 5uam quidem -eritatem exponit subdens
quia in diem perditionis ser-atur malus* quasi dicat/ quod in hac
-ita non punitur sed prosperatur* hoc ideo est quia reser-atur eius
punitio in aliud tempus quando 0ra-ius punietur* unde subdit et
ad diem .uroris ducitur/ quia enim .uror est ira accensa* nomine
.uroris acrior -indicta si0ni.icatur+ 5uare autem in diem
perditionis et .uroris ser-etur* ostendit subdens quis ar0uet
coram eo -iam eius2 Et quae .ecit quis reddet illi2 Ubi duas
rationes assi0nare -idetur* quarum prima est quia intantum est
sapientiae imperceptibilis ut nec per poenas erudiretur ut suam
reco0nosceret culpam* sed inter .la0ella murmuraret quasi
punitus iniuste* et hoc est quod dicit quis ar0uet coram eo* idest
ut ipse reco0noscat -iam eius* scilicet iniquam2 Alia ratio est quia
poenae huius -itae non sunt su..icientes ad tantarum culparum
punitionem* quia si acerbae sunt cito interimunt* et hoc est quod
dicit et quae .ecit quis reddet illi* scilicet in hac -ita2 Et ideo quasi
concludit quod dies praedictus perditionis et .uroris non est in
hac -ita sed post mortem* subdit enim ipse ad sepulcrum ducetur*
scilicet mortuus* et tamen secundum animam -i-et* et hoc est
quod subdit et in con0erie mortuorum -i0ilabit* quia scilicet licet
-ideatur dormire per corporis mortem* -i0ilabit tamen per animae
-itam+ Et ne -ideatur post mortem transire ad 0audium* subdit
dulcis .uit 0lareis Coc6ti/ quia enim testimonium etiam -iatorum
in-oca-it* -eritatem de poenis malorum post mortem proponit
sub .abula quae -ul0ariter .erebatur* quod scilicet in In.erno inter
alios esset quidam .lu-ius nomine Coc6tus* qui interpretatur
luctus* quo animae malorum perducuntur1 et sicut alii .lu-ii
trahunt 0lareas* ita ille .lu-ius quodammodo in-ol-ebat animas
impiorum/ dicitur er0o impius dulcis .uisse 0lareis Coc6ti quia
eius con-ersatio acceptabilis .uit malis* et ideo inter malos qui
sunt in luctu locum habebit+ E..ectum autem huius .lu-ii quantum
ad homines subdit/ et post se omnem hominem trahit* quia
scilicet omnes homines cum quodam luctu moriuntur/ quod enim
est post mortem est quasi postremum huius .lu-ii* cuius anterius
est quod in hac -ita a0itur* et ideo subdit et ante se
innumerabiles* quia scilicet plurimos etiam in hac -ita
praeoccupat luctus+ Sic i0itur Iob per ordinem suam sententiam
explica-it* primo quidem supra I ;# ostendens spem iustorum
tendere in remunerationem .uturae -itae* hic autem exprimit
poenam reser-ari malis post mortem* et ideo ex utraque parte
con.utata ad-ersariorum sententia subdit quomodo i0itur
consolamini me .rustra* scilicet promittendo temporalem
prosperitatem* cum responsio -estra repu0nare ostensa sit
-eritati2 In hoc quod dicitis hominibus deputari praemia et
poenas in hac -ita* quod supra multipliciter est improbatum+

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful