You are on page 1of 14

!"#$%& ()*)$ +,-./, !0.,01 "21.

0131-,,/45 %640789 &0:;3<=-:-


(*$(( >?@! ()*)$ABCD>

1


BULDAN DOKUMACILI!ININ TAR"HSEL SRE "ER"S"NDE
LKEM"ZDEK" YER"

Nuray KESK!N
1
Melek ARPACI GNDO"AN
1
zcan ZTRK
1
1
Buldan Meslek Yksekokulu Pamukkale niversitesi - DEN!ZL!

nurayk@pau.edu.tr marpaci@pau.edu.tr serseriasik0320@hotmail.com

ZET

21. yzylda bilim ve teknoloji alannda ya#anan hzl de$i#imler, toplum ya#amn nemli lde etkilemektedir.
Bu hzl de$i#imler ierisinde olumlu geli#meler ya#and$ gibi geleneksel olarak ya#atlmaya al#lan el
sanatlarmzda olumsuz geli#melerin de ya#and$ gzlemlenmektedir. Geleneksel el sanatlarmz ierisinde yer
alan dokumaclk da teknolojik geli#meler kar#snda tutunamam# ve el tezghlarnn yerini o$unlukla motorlu
dokuma tezghlarna brakm#tr.
Bu al#mada; geleneksel el sanatlarmz ierisinde yer alan el dokumacl$nn i#lem basamaklarndan
bahsedilmi#tir. al#mada Buldan Dokumacl$nn tarihsel sreci ve gnmzdeki konumu belirlenmi#tir.
al#mada; el dokuma tezghlarn da retilen Buldan kuma#larndan rnekler verilmi#tir.


Anahtar Kelimeler: El sanatlar, Dokumaclk, Buldan, Buldan Bezi, Tezgh.

1.G"R"#

Dokumacl$ ile Trkiye ve Dnya genelinde adn duyurmu# olan Buldan Denizlinin
ilelerinden biri olup dokumaclk tarihi kurulu# tarihine kadar uzanan bir ilemizdir.

Buldann ok eski tarihlerden gnmze gelen kyden ileye dn#m serveninin ilk yazl
kaynaklar 1530lara ait Osmanl kaynaklardr.1530a ait Osmanl kaytlarnda bugnk
Buldan'n olu#tu$u ky ad Buldan, Cihar#enbe, a$# grlmektedir. O yllarda Buldan'n
93 hane ile di$er 2 kyden daha byk bir ky oldu$u yazl kaynaklardan anla#lmaktadr.
1600lerden sonra bu ky Buldan olarak birle#mi#tir. O dnemlerde Buldan'n en nemli
geim kayna$ dokumaclktr. Dokumacl$n yan sra hayvanclk ve tarmla da
u$ra#lm#tr. Buldan 1889da 43 ky 18 mahallesi olan bir iledir. Buldan 1779da Aydn
iline ba$l bir bucak olmu#tur.1807 yllarnda ise Aydn' a ba$l ile olmu#, Denizlinin ile
iken 1983te sancak ve 1923te il olmas nedeniyle bu tarihlerden sonra Denizli'ye
ba$lanm#tr [1].

Dokumaclk Trklerde eski bir gelenektir ve Trkler hemen hemen her a$da
Tekstil Uygrl$nn bir paras olmu#tur. Buldanda da dokumaclk kent tarihi kadar
eskidir. M.. 2.yy kadar gtrlen Buldan da dokumacl$n kkleri, Romallar dnemindeki
Tripolisteki dokumaclkla ili#kilendirilmektedir. Ayrca TBA (Trkiye Bilimler
Akademisi) adna incelemeler yapan arkeoloji ekibi Buldan ve civarnda ilkel dokuma
tezghlarnda kullanlan topraktan yaplma tezgh a$rlklar bulmu#lardr
(buldan.meb.gov.tr). 14.yzylda !bni Batudann . Orada pamuktan altn i#lemeli kuma#
imal olunur ki ba#ka rne$i yoktur. Kaliteli pamu$un kuvvetli e$rilmi# olmas nedeniyle
dokumalar uzun mrldr. Bu kuma# beldenin ismiyle anlr. dedi$i Buldan bezi ve
Buldan dokumacl$nn tarihi bir belgesidir [2]-[3].

Keskin, N., Gndo$an,A.,M., ztrk, .
2



2. BULDAN DOKUMACILI!ININ TAR"H" SREC"

Dokuma; atk, zg ipliklerinin dikey a yapacak #ekilde, birbirinin altndan, stnden
geirilmesiyle ortaya kan dz yzeyli rndr. Dokuma tezghlarnda zg denilen yan
yana duran ipliklerin gc, nire denilen aralarla bir ksmnn yukar kaldrlmas, di$er
ksmnn a#a$ ekilmesi suretiyle alan aralktan ki bu aral$a a$zlk denir, mekik
yardmyla atk denilen ipliklerin geirilmesiyle olu#turulan dz yzeylerdir [4].

Dokumaclk, Trklerin ana yurdu olan Orta Asyada olduka nemli bir sanat kolu idi. Daha
sonra Seluklularla Anadoluya g eden bu sanat, Osmanl dneminde altn devrini
ya#am#tr [5]. Dokumacl$n srekli bir geim kayna$ oldu$u merkezlerden biri de Denizli
ve ileleri iinde dokumackta nemli bir yeri bulunan Buldandr.

M.. 2. yy.da kuruldu$u bilinen Buldann dokuma ve tekstildeki ba#arlarnn tm
gnmze kadar gelmi#tir. Blgenin her trl ticari mal bulundurmas ve ticaret yollar
zerinde olmas nedeniyle evreden al#-veri# iin yreye gelenler birbirlerine, "BUL DA
AL" diyerek Buldan kelimesinin do$masna neden olmu#tur. Yrenin kltrel kimli$ini
yanstan Buldan bezi ve Buldan dokumacl$nn tarihi kentin tarihi ile ba#lam#tr. Trkler
henz Anadoluya gelmeden nce bugnk ismiyle Yenice kent olan Antik Tripolis halknn
dokumacl$ bildi$i ve 1094 ylnda Seluklu Trklerinin ynetimine giren yre halknn
dokumacl$ Trkler e $retti$i rivayet edilmektedir. Kentin dokumaclk tarihi ile ilgili
rivayetlerden biri de; Orta Asyann kuzeyinden gelen Trklerin Anadoluda konakladklar
yerlerde dokumacl$ $renerek, Buldandaki kestane deresinin bulundu$u blgeye gelip
Buldan dokumacl$na burada ba#lam# olmalardr [6].

Osmano$ullarnn henz Bursa'ya yerle#meden Germiyano$ullarnn aracl$ ile Buldan'dan
kuma# temin ettikleri tarihi kaytlarda mevcuttur. Osmanl Devletinin kurulu#undan sonra da
sarayn dokuma ihtiyacnn bir ksm BULDAN'dan sa$lanm#tr. Ertu$rul Gzi'nin ili$i
(Bkz: Resim 1), Barbaros'un #al, Padi#ah Gen Osman'n gmle$i Buldan'da dokunmu#tur.
Trk dokuma kuma# ve i#lemelerinde motifler genellikle bitkiseldir. Lale, Karanfil gibi
iekler ve e#itli dallar zellikle XVI. yzylda ok kullanlm#tr. Renkler krmz ba#ta
olmak zere ini mavisi, gvez, pi#mi# ayva ve safran sarsdr. Bu gelenek BULDAN
dokuma ve i#lemelerinde de aka grlr. Desenler geometrik bitkiseldir. Renklere ise
krmz, sar ve beyaz hkimdir. Krmz renkli bezler bayrak yapmnda di$er renkler ise sark
ve i ama#r imalinde kullanlm#tr [2].


Resim 1: Ertu!rul Gzinin Buldanda hazrlanan ili!i

Keskin, N., Gndo$an,A.,M., ztrk, .
3

Erdo$ana gre [7]; ulhaclk Buldan Kazasnn mesleki karakterini ortaya koymas
asndan son derece nemli bir meslektir. Genel manada dokumaclk olarak tanmlanan bu
meslek, tpk madencilik ve askeri ara-gere yapm gibi, Osmanl !mparatorlu$unda
ticaretin ana dallarndan birini olu#turmaktayd. ulhaclkla ilgili al#malar yapan Ba#aran
[8] (2006) elinde bulunan 1922 tarihli bir belgeden de Milli Mcadele safhasnda ulhaclk
mesle$inin yok olmamas iin Buldan Mdafaa-i Hukuk-u Milli Riyasetine sunulan bir arz ile
areler arand$ gz nne serilmektedir.

Buldanda ulha mesle$inin nemi zerinde durulan belgede, birok ailenin bu meslek ile
u$ra#t$ belirtilmektedir. Oktruva vergisinin !zmir, Manisa ve !stanbulda alnmad$
vurgulanmaktayd. Oktruva, eskiden bir kente girerken ticari e#yalardan ya da #ahslardan
alnan vergiye verilen addr. Duhuliye resmi deyimi ile de ifade edilmi#tir [8] . 1894 ylnda
tutulan kaytlara gre, 508 hanenin (%41,6) ulhaclk yapt$ Buldanda, mahalle yerle#im
niteleri iinde ulhacl$n bulunmad$ mahalle yoktur. Buna mukabil, ulhaclk iftlik ve
karyelerde yaygn olan meslek de$ildir. iftlik ve karyelerdeki toplam ulhac says 21 olup;
bunlarn tamam Direbolu Karyesinde ikamet etmektedirler [9] [10].

Osmanl !mparatorlu$unun son dnemlerine (1879'dan 1908'e kadar) ait kaytlardan (Aydn
Vilayeti Salnamelerinden) Denizli yresinde dokumacl$n vb. mesleklerin oldu$u
$renilmektedir. Ayrca o tarihlerde Sarayky' de iki rr fabrikasnn faaliyette bulundu$u
kaydedilmektedir. Denizli ve yresinde nce ynl dokuma olarak yaplan imalat, zamanla
yerini pamuklu dokumaya brakm#tr. Bununda, ku#kusuz temelinde pamuk tarmnn yrede
yaygnla#masyla yakn bir ili#kisi vardr. Osmanl !mparatorlu$unun son dneminde Denizli
ve yakn evresinde dokumaclk olduka geli#mi# oldu$u grlmekle birlikte; bu sektrdeki
retim biimi son derece ilkel tezghlarda gerekle#tirilen bir el sanat grnmndedir
Genellikle dokuma tezghlarnda bir ki#i al#makta; o da aile bireylerinden biri olmaktadr.
Ksaca henz, i#i kullanmnn sz konusu oldu$u atlye tipi retim #ekline geilmemi#tir
[11].

Buldanda ilk dokumalar hemen hemen her evde yer alan ilkel el tezghlarnda yaplmaktadr.
Resim 2de ve Resim 3de ukur el tezgh rnekleri grlmektedir. Bu tezghlar bir ukur ve
etrafnda ki drt kazktan olu#maktadr. Bu kazk dedi$imiz direkler tezghn atsn
olu#turmaktadrlar. Tefe, dzen a$ac, tarak, dem, marmar, selmin, makaralar gibi asl
unsurlar dzeni tamamlarlar. A#a$marmar, yukarmarmar, selmin, takka, dem, tarak,
ayakaklar, elcik, tefe, mbar, mekik gibi dzenekler el tezghnn temel paralardr. Bu
paralarn maharetli ellerle bir btn olu#turmas sonucu dokuma sanatnn en gzel bezleri ve
kuma#lar dokunmu# ve Buldan Bezi adn alm#tr [12].

Keskin, N., Gndo$an,A.,M., ztrk, .
4



Resim 2: ukur Tezgh [27] Resim 3: ukur Tezgh rne!i


Buldanda daha nceleri ukur el tezghlar yaygn olarak grlmekle birlikte ukura girilerek
al#lan bu tezghlarda al#an ki#ilerin romatizmal hastalklara ok yakaland$
bilinmektedir. Daha sonra zamanla dz zemin zerinde al#lan el tezghlarna (Bkz. Resim
4) gei# gzlenmi#tir [13].




Resim 4: El Tezgh [12]

Ana baba ipleri hazrlar, tezghta i#lerler. Gen kzlar mallarn dikim ve paketlenmesini
yaparlar. ocuklarda masur makinalarnda masur sararlar. retim iin ailece al#lr. Buldan
da ilk dokuma kooperatifi 1937 ylnda kurulmu#tur. Daha sonralar Esnaf Kefalet
Kooperatifleri, esnaf odalar ve dokumac birlikleri kurulmu#tur [12].

Buldanda dokumaclk yzyllardan beri el ve ukur tezghlaryla yrtlrken, teknolojik
ilerlemelerin etkisiyle de$i#imler gstermi# ve 1958-1960 yllarnda motorlu tezghlara gei#
yaplm#tr. Motorlu tezghlarn kullanmyla birlikte retimde art#lar sa$lanm#tr. A#a$da
Resim 5te ve Resim 6da motorlu tezgh rnekleri grlmektedir.

Keskin, N., Gndo$an,A.,M., ztrk, .
5


Resim 5 ve 6: Motorlu Tezgah [28]
Gemi#te Buldan ve evresinde dokuma boyamacl$ do$al kaynaklardan elde edilen
hammaddelerle yaplmaktayd. Bunlar ayva ekirde$i, nar kabu$u, ceviz yapra$ ve me#e
palamudu gibi yrede do$adan kolay elde edilebilen kaynaklardr. Genellikle retilen
mamuller para dokuma ve metre dokuma olarak iki gruba ayrlmaktadr. Para dokuma
rnleri: Pe#tamal, stlk, havlu, ar#af, mendil, sofralktr. Metre dokuma rnleri ise:
Buldan bkls, havlu, tentelik, elbezi, astar ve kanaviedir. A#a$da Resim 7 ve 8de toplu
olarak Buldan slkleri, pe#tamalleri, mendilleri, kanaviesi ve havlu rnekleri verilmi#tir.


Resim 7: Bayan ve erkek pe"tamal rnekleri[27]




Resim 8: Soldan sa!a do!ru Buldan slkleri, pe"tamalleri, mendilleri, kanaviesi ve havlu rnekleri
Keskin, N., Gndo$an,A.,M., ztrk, .
6


3. BULDAN BKLS (BULDAN BEZ")

XV. yzyl Osmanl kaytlarnda brmck adyla tanmlanan ipekli kuma#lara ve
gnmzde pek ok blgede dokunan pamuklu dokumalara da bu yredebkl
denilmektedir [5]. Normal ipli$e gre, daha fazla bklm# kvrak da denilen pamuk
ipli$inden bezaya$ rg tekni$iyle dokunan ve tezghta 14 sklk/cm zg-14 sklk/cm atk
bulunan bu dokumalar maalesef Buldan merkezinde says bir ka gemeyen usta tarafndan
retilmektedir. Emek isteyen ince bir sanat olan bu i# kolundan, 1331 ylnda ibn-i Batuta
Orada pamuktan altn i#lemeli kuma# imal olunur ki misli yoktur. Pamu$un nefis olmas ve
kuvvetli e$rilmi# bulunmas dolaysyla ziyade dayanr. Bu kuma# beldenin adyla anlr
#eklinde bahsedilen [22], metre dokumalardan Buldan bkls, atkda bkl iplik
kullanld$ iin kvrml bir yzeye sahiptir ve di$er bir ad da Buldan bezidir [13].

Yaplan ara#trmalarda eski seyyahlarn ve tarihilerin Denizli ve Buldan' ziyaretleri srasnda
"Bo$as Bezin" dokundu$undan ve yksek kalitelerinden bahsettiklerine rastlanm#tr.
13.yy'da ilk kez !bn-i Batuda tarafndan kaydedilen ve saray kadnlar iin (akalem) denen
ince brmck bezleri nce ak alemli bez, 17 yy'da bo$as ad ile kar#mza kan bu dokuma
e#idi, 1883 ylnda Balkanlardan gelen gmenlerin, yaygn bir #ekilde dokumaya girmeleri
ile "muhacir bezi" adn alm#tr. 1930 ylnda bir tr daha geli#tirilerek renkli ve bukle olarak
dz, kareli, izgili desenler i#lenmi#tir. Yine bu dnemde valinin emriyle, bez !zmir
okullarnda nlklk olarak kullanld$ bilinmektedir. Bylece Buldan byk bir pazar
bulmu#tur. Bu dokuma grofon ad altnda 20 yl devam etmi#tir. 2. Dnya Sava#'ndan
sonra dokuma fabrikalar, el dokumasn etkilemi# ve tezghlar da bkl dokumasna son
vererek astar dokumaya ba#lam#lardr.1950 ylnda bklnn ba#ka bir tipi "Ho# gr" ad ile
dokunmaya ba#lam#tr. 1970' ten itibaren bkl bez "%ile Bezi" olarak tannnca, byk bir
pazar bulmu# ve yeniden dokunmaya ba#lanm#tr. Pahal ipek iplikleri arasna keten, pamuk
iplikler katlarak yaplan ubuklu, izgili dokuma rnekleri Helali ad ile dokunmu#tur.
Brmck konusunda, Macar Trkolo$u Zoltan Gombocz, zellikle brmck szc$n
ele alarak, bu deyi#in Macaristandan Manuryaya dek bilindi$ini yazmaktadr. Anlam
olarak, brnmek, sarnmak, rtnmek temelindeki Brmck szc$, dokumaclkta ok
bkml ipek iplikler ile dokunmu#, dokuma anlamndadr. !pek ipli$i yerine ok bkml,
yn, keten veya pamuk, iplikleri ile buru#uk yzey grnml dokumalar halk arsnda
Kvrak, Bkl Bez veya yre ad ile anlan, Mora Bezi, Buldan Bezi, %ile Bezi,
Kastamonu Sar Kvrak bezi diye tannm#tr. Fakat byk o$unlukla motorlu tezghlarla
el tezghlar rekabet edemedi$inden sreksiz ve tek tk el tezgh bkl dokumaktadr. %ile
bezi ad ile bkl duyulmaya ba#laynca, bkl beze ilenin ad verilerek hem bir rekabet,
hem de ayrma iste$iyle Buldan bezi denmeye ba#lam#tr. Btn bu ad de$i#tirmeler
nedeniyle ilede her ad kullanlmasna ra$men yinede bkl veya brmck ad en ok
kullanlmaktadr [12].

Brmck, temel dokuma rglerinin en basit ve sa$lam olan, bezaya$ dokuma
rgsndedir. Genellikle ok bkml ipliklerin atk olarak kullanld$ Brmck
dokumalarnda, hem atk hem de zg ipliklerinin ok bkml oldu$u rneklerde vardr.
Dokuma karakteristik, buru#uk yapsn, scak, sabunlu suda ykanmasndan sonra kazanr.
!pliklerin bkm oranna gre eni daralan dokumann, buru#uk yaps ile vcut arasnda hava
kald$ ve kuma# vcuda yap#mad$ iin s yaltm sa$lanr. Bu nedenle Brmck
dokumalar genellikle i giyimde kullanlm#tr (Bkz: Resim 9-10) [14].

Keskin, N., Gndo$an,A.,M., ztrk, .
7



Resim 9- ok bkml atk, Normal bkml
zg, Bezaya! dokuma rgs
(izim: Prof. Aydn U#URLU [14].

Resim 10- Ykama sonras dokusal yzey
grnm (izim: Prof. Aydn U#URLU) [14].


Buldan bezinden (brmck) yaplm# giysiler do$al giysilerdir ve kullanmlar durumunda
bir ok avantajlarndan sz edilebilir:
Bu kuma#lar;
- % 100 pamuktur
- Terletmez
- Vcuda nefes aldrr
- Serin tutar
- Rahat ve sa$lkldr.


4. GNMZDE BULDAN DOKUMACILI!I

!smini ilenin adndan alan Buldan Bezine olan ilginin Osmanl !mparatorlu$u hkmdar ve
yaknlarna kadar uzand$ bilinmektedir. Bugn ise birok devlet adam ve sanat, Buldan el
dokumalarna byk ilgi gstermektedir. rnlerin el sanat olmas ve hibir kimyasal madde
iermemesi, sregelen bu ilginin en nemli kayna$ olarak grlmektedir [15]. Gemi#te
Buldan boyamacl$nda yrede yeti#en bitkilerden (Sar iin sumak, siyah ve kahve iin
palamut, ye#il iin ceviz, bej ve tonlar iin so$an kabu$u kullanlm#tr) boya elde edilirken
gnmzde kolay ve ucuz olan kimyasal boyalarn kullanm yaygnla#m#tr.

Buldan yresinde halk tarafndan sk kullanlan bir sz vardr. Halkn eme$i ipliktir.
Olduka ilkel ara ve gerelerle retilen iplik, boyanr ve el tezghlarndan tablo gibi
mkemmel birer eser olarak kullanma sunulur. Yrede daha nceleri ipek ve pamuk
kullanlrken, maliyetinin yksek olmas, imalatnn g olu#u gibi nedenlerle ipek yerine,
fabrikasyon imalat flo# ve pamuk iplikler kullanlmaktadr. !pekli bir dokuma iin kendileri
koza yeti#tirdi$i gibi S$t, demi# ve Bursadan da koza getirilmektedir [16].

Eskiden oldu$u gibi gnmze gelindi$inde de hala Buldanda dokumacl$n ev ekonomisi
biiminde yapld$ grlmekle birlikte; Buldanda dokumaclk; 1. Ev Sanayi 2. Kk
Sanayi 3. Atlyelerde Toplu al#ma 4. Fabrika Tipi !#letmeler #eklindedir [17] Buldanda
her ev bir fabrikadr. Ailenin en kk bireyinden en ya#l bireyine kadar herkes
dokumacl$n iindedir. Buldan da kuma#lar el eme$i gz nuruyla ilmek ilmek dokunur.
Keskin, N., Gndo$an,A.,M., ztrk, .
8

Buldan dokumalarnn her ilmi$inde sevdalar vardr. Buldan da birka dokuma tr d#nda
her trl dokuma e#idi dokunur. Kendine zg dokuma tr d#nda Buldan da dokunan
havlular i piyasadan ziyade yurt d# pazarlarda byk ra$bet grmektedir. Son yllarda el
gcyle al#an a$a tezghlarda dokunan ev tekstili rnleri Buldann en ok aranan
rnleridir. Ancak teknolojik geli#imin bir sonucu olan seri retim Buldanda da kendini
gstermi#tir. Bugn kaml el tezghlarnn yerini, motorlu mekanik tezghlar almaktadr
[16]. Motorlu tezghlarn yaygnla#mas, seri retime geilmesi, ulusal pazarla ve dnya
ekonomisiyle giderek artan btnle#me nedeniyle Buldann toplumsal yaps nemli lde
de$i#mi# ve toplumsal snflar arasndaki farklar belirginle#mi#tir. !plik ticareti yapan, havlu
bez gibi iki temel rnn pazarlanmasnda byk rol oynayan ve yzlerce motorlu tezgh
sahibine fason i# vererek onlar istihdam eden bir tccar-imalat tabakann ortaya kmas
buna rnektir.

Buldan el dokumaclar Buldan bezinin kendilerine baba yadigr oldu$unu belirtmekte ve
srdrebildikleri srece mesleklerini ya#atacaklarn sylemektedirler. Onlar iin buldan bezi,
hobi, sevda, ekmek teknesi gibi grlmektedir [18]. Ancak reticilerin kooperatifle#ememesi
ve bir birlik altnda toplanarak ortak hareket edememeleri Buldan dokumacl$nn
ya#atlmasnda sorunlarn oldu$unu gstermektedir.

Gnmzde retim maliyetlerin artmas sonucunda ucuz ve kalitesi d#k in mal dokuma
rnlerini satan dkknlar ortaya km# ve Buldanda retilen dokumalarn sat#n
etkilemi#tir. Buldan halknn deyimiyle Buldanl in mal satarak kendi kendini
baltalamaktadr. nk Buldanda asl olan retimdir, gnmzde ise bu faaliyet retimden
ticarete kaymaya ba#lam#tr. Bylece el-dokumacl$ geri plana itilmi# ve pazarn daralmas
ekonomik gelirde d##e neden olmu#tur.

Bardak ve arkada#larnn yapt$ ara#trmaya gre de; rnlerini o$unlukla Buldan
merkezde toptan veya perakende olarak sat#a sunan esnaf, inden ithal edilen rnleri bir
tehdit olarak alglamaktadr. Ara#trma bulgularna gre; inden ithal yoluyla gelen rnlerin
piyasaya girmesi sonucunda Buldan dokumalarnn sat#larnda azalma oldu$u belirtilmi#tir.

Yine ayn ara#trmada, Buldan dokumalarna rakip olarak grlen in tehdidine kar#
atlabilecek admlar belirleyebilmek zere ak ulu olarak sorulan Buldan tekstilinin
geli#mesi iin sizce neler yaplmaldr? sorusuna verilen cevaplarn tasnif edilmesi
sonucunda 18 faktr belirlenmi#tir. Bu faktrler, kalite art#, tantm, birliktelik, in
rnlerinin engellenmesi, markala#ma, kalite kontrol, te#vik, ar-ge al#malar, rn
e#itlemesi, aya$a giderek sat#n engellenmesi, fabrikasyon retimin azaltlmas, maliyet
d#nn sa$lanmas, profesyonel da$tm, standart fiyat uygulamas, tasarm
zenginle#tirilmesi, teknolojik yenilikler, te#hir salonu uygulamas ve yeni pazarlar
aray#larnn olmasdr. Bu faktrlerden kalite art#, tantm ve birliktelik faktrlerinin Buldan
tekstilini geli#tirmede en nemli faktrler oldu$u belirlenmi#tir. Buldanl dokumaclar,
Buldan tekstil rnlerinin tercih edilmesinde en nemli neden olarak ev tekstili ksmn
olu#turan paralarn el i#lemesi ile donatlm# olmas veya dokumann elde yaplm#
olmasnn etkili oldu$u d#ncesindedir. Bu ba$lamda rnlerin hem katma de$erinin
arttrlmas hem de daha fazla tercih edilebilmesinin sa$lanabilmesi amacyla rn zerindeki
el eme$inin arttrlmasna dnk olarak el tezghlarnn saysnn ve niteli$inin artrlmas ve
bu reticilerin komisyonculara/araclara ezdirilmemesi amacyla bunlarn bir at altna
getirildi$i bir kooperatifin olu#turulmas nemli grlmektedir. Buldan bezinin tercih
edilmesinde en nemli faktrn kaliteden ok el eme$i oldu$unun d#nlmesi de ilgintir.
rnler el eme$i oldu$u iin tercih edilmekte ancak kalite konusunda satclar/reticiler
Keskin, N., Gndo$an,A.,M., ztrk, .
9

eksiklikler grmektedir. Bu anlamda hem kalite art# hem de el eme$i art# sa$lanabilirse
zellikle d# pazarlarda ba#arl olma olasl$nn artaca$ d#nlebilir.

Maliyetlerin yksekli$i, in, Hindistan ve Banglade# gibi Uzakdo$u lkelerinin tehdidi gibi
nedenlerle Buldan bezinin markala#mas ve katma de$eri yksek rnlere ynelmesi
gerekmektedir. Ancak byle bir uygulamann riskleri de vardr. Bu yksek gelir grubuna mal
satan markal firmalarn kendi aralarndaki rekabeti ve retti$i rnlerin giderek standart hale
gelip aynla#mas sonucu; sat#lar d#mekte ve krlarda a#a$ ekilmektedir. Bu bakmdan salt
markal rnler satmak byk risk iermekte ve Buldan bezinin daha az zellikli, daha d#k
fiyatla satlabilece$i, nfusun bol oldu$u lkelere pazarlanmas byk nem ta#maktadr. Bu
lkeler Trkiyenin kuzeyinde Ukrayna, Rusya, Trk Cumhuriyetleri Do$usunda ise ine
kadar olan lkeler, Afrika, Gney Amerika ve Arap lkeleridir. [19]

Gnmzde Buldan bezinin retiminde fabrikala#ma srecinin ba#lamasna ra$men
geleneksel el dokumacl$ da srdrlmektedir. Dokumaclar evlerin bir blmnde ev-
atlyeleri gelene$ini ya#atmaktadrlar.

2009'da yaplan Buldan Tekstil Sanayinin Geli#imi ve Envanter Ara#trmasna gre ilede
evlerde toplam 45 adet el tezgh, 260 adet jakarl kara tezgh, 111 adet armrl kara tezgh,
38 adet yuval kara tezgh, 27 adet mekanik nak# makinesi, 58 adet bilgisayar destekli nak#
makinesi, 124 adet kasnak makinesi bulunmaktadr. !# yerlerinde ise, 102 adet motorlu
tezgh, 65 adet armrl kara tezgh, 52 adet jakarl kara tezgh, 10 adet yuval kara tezgh,
39 adet bilgisayar destekli nak# makinesi ve13 adet kasnak makinesi bulunmaktadr. [13]

Dokumaclar kuma#lara Buldan gl, ku#gz, bademli, siyah stlk, pancarl, muskal
isimlerini verdikleri motifleri yllardr i#leyerek ustala#m#lardr. Bu motifler geleneksel
olarak ya#atlmaya al#lsa da ellerinde bir ar#iv bulunmamakta ve babadan o$ula raklk
ustalk yntemiyle aktarlmaktadr. Yeni nesil genlerin baba mesle$i dokumacl$a ok scak
bakmamalar, ba#ka mesleklere ynelmeleri vb. nedenlerle bu motifler yok olmaya yz
tutmaktadr. Ayrca teknolojik a$n gereklerine uyularak yeni modernize motifler
dokumalarda yerini alm#tr. Modernize edilmi# dokuma resimleri a#a$da Resim 11-12-13-
14de grlebilir.




Resim 11: Modernize havlu rnekleri

Keskin, N., Gndo$an,A.,M., ztrk, .
10



Resim 12: Modernize bluz rnekleri



Resim 13 : Modernize elbise rnekleri



Resim 14 : Modernize edilmi" rnler [28]


Dokuma merkezlerinin asrlar boyu ayn il ve yrelerde bulunmas rastlant de$ildir. Osmanl
dneminde de esnaf loncalarnn iyi rgtlenmi# olmas, sarayn bu i#e ehemmiyet vermesi
gibi nedenlerle dokumaclk olduka nemli bir sanat kolu haline gelmi#tir. yle ki saraya
ba$l dokuma ustalarnn, zel gnlerde padi#aha hediye edilmek zere kuma#lar
hazrladklar ve kar#l$nda byk paralar aldklar bilinmektedir. Bu dllerden ama ise
Keskin, N., Gndo$an,A.,M., ztrk, .
11

sanat ve zanaatlar zendirip, kendi sanatlarnda ilerlemeleri iin te#vik etmekti. Bugn ise
kkeni olduka eskilere dayanan bu ananevi sanatmz ya#atma abas ierisinde olan
Buldana ve Buldanlya yeterli ilgi gsterilmemektedir. Gerek kamu kurumlarnn, gerek zel
mte#ebbislerin ve bilim-sanat insanlarnn bu konuya hassasiyetle yakla#arak, Buldan
dokuma gelene$inin, teknoloji ve sanat esteti$i ile birle#tirerek gelecek ku#aklara aktarlmas
iin zmler retmeleri gerekmektedir. [21]

Gnmzde Buldan dokumalarnda markala#maya gidilmesi, reklam ve tutundurma
al#malarnn iyi yaplmas gerekmektedir. Bu ba$lamda a#a$da Buldan dokumalar zerine
gnmz medyasnda kan haberlerden alntlar verilmi#tir.

Buldann son ipek ustas Habib D#kaya Saf ipekten el tezgahlarnda yapt$mz dokumalar
di$er illere satmaya giderdik. Sonra !stanbuldan alclar gelmeye ba#lad, Vakko, Beymen
gibi nl markalar dokumalarmz almaya geldi. Sonradan mallarmzn de$erini anlayan
simsarlar mallarmz alp bizim isimlerini bilemedi$imiz ki#ilere pazarladlar derken [23]
gnmzde retim ve pazarlama srelerinde farkllk yaratlmas gerekti$ini belirtmi#tir.

Musa Keserlio$lu, kendi yapt$ el tezghlarnda pe#tamal, slk, halep, y$ma havlu
dokumu#tur. %imdilerde pek bilinmeyen ukur tezghlarn ve krklarn minyatrlerini
yapmakta ve pazarlamaktadr. Keserlio$lu Bu tezghlar bize atalarmzn mirasdr Zira
dokumacl$ bilmeyen bu tezghlar yapamaz. Tm Buldanlmz birlik olmaya, dokumaclk
sanatmza sahip kmaya davet ediyorum. zellikle genlerimiz bu kltrmze sahip
kmaldr dedi. Musa Usta minyatrn yapt$ ukur el tezghlarnda 1945de Alman
Harbi esnasnda (2. Dnya Sava#) yarallarnda tedavisinde kullanlmak zere sarg bezi ve
grapon dokuduklarn, bunu hi unutamad$n szlerine ekledi [24].

7 Temmuz 2009 tarihli Milliyet gazetesinde yaynlanan habere gre; Dnyann en nl el
dokumalarndan olan ve birok devlet adamnn sarayn ssleyen Buldan kuma#lar, in
rnlerine yenik d#memek iin direniyor.. denilmi#tir.

12 Mays 2007 tarihli Sabah gazetesinde yaynlanan habere gre; Buldan Kaymakaml$ El
Sanatlar Merkezi'nde (BELSAM) el tezghnda dokunan kuma#larn !talya Ba#bakan Silvio
Berlusconi, ABD Ba#kan George W. Bush, !ngiltere Ba#bakan Tony Blair ve !ngiltere
Kraliyet Ailesi'nin evine 'zel sipari#' ile girdi$ini bildirmi#tir [25].

30 Mays 2005 tarihli Aksiyon dergisinde yaynlanan Akagndzn Kalite Karn
Doyurmuyor ba#lkl yazsnda; !hsan Dnmez !srail, Kanada ve Porto Rico ile ba#layan
ihracat portfyne Yunanistan, Avusturya ve !talya'y da eklemi#. Ancak, Buldan
dokumasnn gelece$iyle ilgili iyimser tahminler yapmaktan uzak duruyor. Ona gre devlet
destek vermezse dokuma tezghlarnn tkrts kesilebilir demi#tir [26].

5. SONU OLARAK;

Buldan dokumacl$ yzyllar ncesinden gnmze uzanan tarihi srecinin birok
a#amasnda de$i#imler geirmesine ra$men ayakta kalabilme mcadelesi vermektedir. Bu
ba$lamda gzlenen ilk de$i#im dokuma tezghlarnda ba#lam#tr. Gemi#te ukur ve el
tezghlar kullanlrken, gnmzde motorlu tezghlara gei# ya#anm#tr. Saylar olduka
Keskin, N., Gndo$an,A.,M., ztrk, .
12

azalmasna ra$men hala el tezghlarna sahip olan Buldan, geleneksel el dokumacl$n
ya#atmaya al#maktadr.

Buldan iplikleri gemi#te ipek ve pamuk a$rlkl iken gnmzde maliyet art#larna
direnememi# bunun sonucunda alternatif rnler olan ipek yerine, fabrikasyon imalat flo# ve
pamuk iplikler kullanlmaktadr. Boyamaclkta kullanlan do$al kk boyalarn yerini de yine
kolay ve ucuz olan kimyasal boyalar alm#tr. Hala Buldanda retimi gerekle#en dokuma
rnleri hem a$n gereklerine uygun olarak modernize edilmekte hem de gelenekselli$ini
koruyarak Trkiye ve dnya pazarnda sat#a sunulmaktadr.

Gnmzde tekstil sektrn tehdit eden en nemli unsurlardan olan in vb. do$u lkelerinin
Trkiye pazarna girmesiyle birlikte ya#anan kriz Buldan dokumacl$n da olumsuz ynde
etkilemi#tir. Bu olumsuzlu$un giderilebilmesi iin bu tr rnlerin sat#nn ilede
yasaklanmas gerekmektedir.

Hala yzyllardr aile i#letmecili$i olarak yrtlen dokumaclk zanaatnn ya#atlabilmesi
iin al#malar yaplmaldr. %imdiye kadar raklk-ustalk ili#kisiyle babadan o$ula geen
dokumaclk $retiminin ya#atlmas iin yeni e$itim yntemlerinin (okul, kurs vb.)
yaygnla#trlmas ve genlere a#lanmas gerekir.

%u anda Trkiye ve dnya pazarnda yer alan Buldan dokumacl$nn ayakta kalabilmesi iin
markala#ma srecini tamamlamalar, birlik ve beraberli$in sa$lanabilmesi iin etkin bir
kooperatif sisteminin kurulmas gerekmektedir. Etkin bir kooperatifle#me sa$lanamazsa
Buldan dokumalar zamana kar# duramayacaktr.

Sonu olarak; geleneksel Buldan bezlerinden retilen rnler ierisinde yer alan ar#aflar,
havlular, pe#tamallar, po#ular, mendiller, kurulama bezleri, #allar, elbiseler, bluzlar, etekler
vb. birok rn gemi#ten gnmze Buldan dokumas olarak varl$n devam ettirecektir.
Bizce sa$lk ve shhatini d#nen herkes Buldan dokumalarn kullanmaldr. Kamu kurum ve
kurulu#lar ve zel sektr ba#ta olmak zere Buldan dokumalarna gereken nem verilmeli ve
gelecek ku#aklara aktarlmas iin zmler retilmelidir.


5.KAYNAKLAR

[1] www.buldan.bel.tr, 2010.

[2] www.buldan.gov.tr, 2010.

[3] %evik, F.%., Ho#akal, U.A., Buldan Kltr Mirasnn Korunmas ve Yerel Kalknmann
Sa$lanmas. Buldan Kltr Miras Dergisi/Buldan Kaymakaml$ ve Buldan Belediyesi
Kltr Yayn, Sayfa 3, Buldan. 2008.

[4] www.turkcebilgi.com, 2010

[5] Anonim, Byk Larousse Szlk ve Ansiklopedi, Cilt: 4, !stanbul. 1987.

[6] Arpac, M., Utkun, E., Yresel Buldan Dokumalarnn Gemi#teki ve Gnmzdeki
Kullanm Alanlarnn Kar#la#trlmas. Uluslararas Katlml Gzel Sanatlar ve Tasarm
Sempozyumu. 18-24 Ekim Eski#ehir. 2009.
Keskin, N., Gndo$an,A.,M., ztrk, .
13


[7] Erdo$an, Z., Buldan Dokumacl$ ve !lede retilen Dz Dokumalarn Baz zellikleri
zerine Bir Ara#trma, (Baslmam# Doktora Tezi, Ankara niversitesi Fen Bilimleri
Enstits), 1996.

[8] Ba#aran, M., ulha Mesle$inin nemine !li#kin Bir Belge (Milli Mcadele Dnemi)
Buldan Sempozyumu. 23-24 Kasm Buldan. 2006.

[9] Bayo$lu, A., Ekonomik ve Sosyal Adan Tarihte Buldan. Buldan Belediyesi Kltr
Yaynlar, Kasm, Buldan. 2006.

[10] Parmakszo$lu, !., (Hazrlayan) !bn Batuta, Seyahatname. MEB, !stanbul.1971.

[11] Buran, G.,Denizli !li Sanayisinin, Sektrel Da$lmna Gre Ekonomik Durumu.
Ba#bakanlk Devlet !statistik Enstits Ara#trma Tetkik !statistik Teknikleri Daire Ba#kanl$
Yaynlar, Sayfa 62, Ankara. 1999.

[12] http://site.mynet.com/ugurkzlz, 2010

[13] Ertu$rul, !., Utkun, E., Buldan Tekstil Sanayinin Geli#imi Ve Envanter Ara#trmas.
Ekin Basm Yayn Da$tm, Sayfa 25-89, Buldan. 2009.

[14] U$urlu, A., U$urlu, S. S., Yrenin Kltrel Kimli$i Olarak Buldan Bezi Buldan
Sempozyumu. 23-24 Kasm Buldan. 2006.

[15] Bardak, A., Ha#lo$lu, %.B., Buldan Dokumaclk !#letmelerinde G Birli$i: Ortak
Marka Perakendecilik, Kent Esnaf ve Zanaatkarlarnn Sorunlar ve zm nerileri, Kam
Yaynlar 1. Bask, Sayfa 33-48, Mays. 2008.

[16] Ayta, A., Hidayeto$lu, M. H., Buldan Mekikli Dokumalar. Milli Folklor Aylk
Uluslarars Halk Bilimi Dergisi Cilt: 8, Say: 62, 49-52 Yaz 2004.

[17] Ayata, S., Kasabada Zenaat retimi ve Toplumsal Tabakala#ma (Buldan), ODT
Geli#me Dergisi, Cilt:15, 49-72, 1988.

[18] Marangoz, M. , Akyldz, M., Do$al ve Kltrel Mirasn Korunmas Asndan Co$rafi
!#aretlerin nemi ve Buldan Bezi rne$i. Buldan Sempozyumu. 23-24 Kasm Buldan. 2006.

[19] Ba$rak, A., Dalbudak, M., Kkrek, S., Buldan Tekstilinin D# Pazarlama, Ar-ge ve
Kalite !yile#tirme Sorunlar ve zm Yollar, Buldan Sempozyumu. 23-24 Kasm Buldan.
2006.

[20] GRSU, N., Trk Dokumaclk Sanat. Redhouse Yaynlar, Sayfa 18-19, !stanbul.
1988.

[21] Ylmaz, S., Tekstil Uygarl$ ve Buldan. 23-24 Kasm, Buldan Sempozyumu. 261-273,
2006.

[22] Ya$an, %. Y., Trk El Dokumacl$, !stanbul. 1978.

Keskin, N., Gndo$an,A.,M., ztrk, .
14

[23] www.aksam.com.tr, 2010

[24] http://buldandayasam.net, 2010

[25] http://arsiv.sabah.com.tr, 2010

[26] Akagndz, . ., http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber 14036-34-genc-osmana-
gomlek-emine-erdogana-sal.html, 2010.

[27] http://www.turksanatlari.com, 2010.

[28] http://www.toreci.com.tr, 2010.

[28] http://www.ibrahimodel.com, 2010.