You are on page 1of 8

21.

YZYIL
[37]
ubat 11 Say: 26
* Avrasya Ulusal niversitesi- Astana / Kazakistan, aynur_nogayeva@yahoo.com
1 Joseph S. Nye, Yumuak G, (ev. R. . Aydn), Elips Kitap, Ankara 2005, s.5
2 a.g.e, s.20
3 Ramo, Joshua Cooper, The Beijing Consensus, Londra: Foreign Policy Centre Yaynlar, 2004
4 a.g.e
5 Berkofsky, Axel, The Hard Facts On Soft Power, Asia Times, 25 Mays 2007, <http://www.atimes.com/ati-
mes/china/e25ad02.html>,
6 BBC Country Release 2008
Yumuak g kavram, bir lkenin kltr, siyasi idealleri gibi ekici yanlarn kullanarak
bakalarn yanna ekme yolu olarak tanmlanabilir. lk kez 1990da Joseph Nye tarafndan,
Amerikann askeri ve ekonomik gcne elik eden, istediini zor kullanmak veya para vermek
yerine kendine ekme yoluyla elde etme becerisi anlamnda kullanlmtr.
1
Askeri ve ekonomik
adan dnyann en gl devleti olan ABDnin mevcut sert gcn, yumuak gc ile pe-
kitirdiinin farknda olan byk g adaylar ayn ynteme bavurmaktadr. almamzda
kresel g olma yolunda ilerleyen inin kaynaa yani kltr, siyasi deerler ve d politi-
kaya dayanan
2
yumuak gc erevesinde kulland yntem ve aralar incelenmektedir.
1. Yumuak Gcn Bir Arac Olarak Pekin Konsenss
1.1. Pekin Konsenss Nedir?
Pekin Konsenss kavram, 2004 ylnda Joshua Ramo tarafndan ortaya atlmtr.
3
Asln-
da, Washington Konsenss olarak adlandrlan, Dnya Bankas ile Uluslararas Para Fonu
eliyle uygulanan ve tahrip edilmi ekonomilerle sonulanan Washington en iyisini bilir yak-
lamna kar inin yeni bir yaklam gelitirme arzusunu ortaya koymaktadr. Pekin Konsen-
ss, sadece ekonomi deil, politika, hayat kalitesi ve kresel g dengesine ilikin dncele-
ri de iermektedir.
4
Ne Dnya Bankas, ne de Para Fonu, Afrika, Gney-Dou Asya ve Orta As-
yaya yeterince ekonomik destek salamam, bu yzden bu blgeler inin d ve ticari politi-
kalarnda nemli yere sahip olmulardr. lkelere yaplan ekonomik ve finansal destein iyi y-
netim, demokrasi, effaflk, hukuk stnl, insan haklar gibi kriterlere balayan Bat ekono-
mik modelinin aksine Pekin Konsenss bu tr sorunlar benimsememektedir.
5
Dolaysyla
bunun Washington konsenssne gre daha cazip geldii savunulmaktadr.
Orta Asyadaki sonularnn bilinmemesiyle birlikte dier Asya, Afrika blgelerinde yaplan
anket sonularna gre, inin giriimlerini olumlu karlayanlarn oran yarsndan fazla iken,
ABDyi destekleyenlerin oran yzde 38de kalmtr.
6
inin otoriter ynetim art piyasa eko-
nomisi formlnn ABDnin piyasa ekonomisi art demokratik hkmet formlnden daha
inin Orta Asyadaki
Yumuak Gc
Dr. Ainur NOGAYEVA*
Dr. Ainur Nogayeva
21. YZYIL
[38]
ubat 11 Say: 26
popler olduuna dair grler mevcuttur.
7
Kimi aratrmaclara gre, bu olumlu imajda inin
yapt cmert destekler de etkili olmaktadr.
ABDnin Washington konsenssne kar inin devlet gcn simgeledii ve kulland
Konfys retisi, hrriyete kar otorite, haklara kar sorumluluklara nem vermektedir. Ay-
rca Konfys toplumlarda devlete kar haklar gelenei yoktur, bireysel haklar ancak dev-
lete yaratldklar lde vardr.
8
Ancak bu merkeziyetilik ve otoriterlik, gruplar ve partilerin
atmasnn gayri meru olarak grlmesi, uyum ve ibirliinin, uyumazlk ve yarmadan s-
tn tutulmas, dzenin korunmas ve hiyerariye sayg gibi temel fikirler olarak sunulmaktadr.
inli aratrmaclara gre, inin ihtiya duyduu ey, istikrardr. in iin sava zaman de-
ildir tezinin savunucularnn banda da inin Barl Ykselii teorisinin yaratcs
Zheng Bijian gelmektedir. Ona gre ekonomik ve sosyal kalknma, inin temel ve hatta tek n-
celiidir.
9
Amerikann nde gelen uzmanlarndan Joseph Nye da inin barl ykseliinin,
tehdit alglamalarn yumuattn ve dier devletlerin ine kar olan ittifaklara katlma olasl-
n azalttn ileri srmektedir.
10
1.2 Pekin Konsenssn Orta Asyada Uygulama abalar ve in Tehdidi
Pekin Konsenssn Orta Asyada uygulamaya koyan in, bunun iin anghay birlii
rgtn () semitir. Zira siyasi deerler ile d politika inin yumuak gcnn kay-
7 Samuel Huntington, Demokrasinin nc Dalgas, (ev.: Ergun zbudun), Diamond, L., Plattner, M.F., (Der.),
Demokrasinin Kresel Ykselii, Yetkin Yay., Ankara 1995, s.31- 52;
8 Huntington, a.g.e s.42
9 Axel Berkofsky, a.g.m.
10 Joseph Nye, The Rise Of Chinas Soft Power, Wall Street Journal Asia,2005.
inin Orta Asyadaki Yumuak Gc
21. YZYIL
[39]
ubat 11 Say: 26
naklarndan birini oluturmaktadr. Blge lkelerinin in tehdidi kaygsyla inden ekin-
meleri inin bu yola bavurmasna neden olmutur.
Sar Tehdit olarak da adlandrlan ve Orta Asyann yan sra Rusyada da yaygn olan bu
dncenin temelinde, in ile uzun bir snrn paylalmasndan dolay inlilerin hem askeri,
hem de demografik olarak istilasna urama korkusu yatmaktadr. inin ekonomik bymesine
bal gelitirilen inin hammadde eklentisi/uzants haline gelme korkusu da mevcuttur. Bu teh-
didin algs, tarihte blge lkelerinin boylar halinde Rus etkisi altna girmesine yol amtr. Zi-
ra blgede yaygn olan gr, Rus boyunduruu deridendir, zamanla ypranr gider, ininki ise
demirdendir. eklindedir.
in tehdidine dair tartmalar, bamszlklarn kazandktan sonra en ok Kazakistan ve Kr-
gzistanda yaanm: in ile snr belirleme srecinde Kaza-
kistan ynetimi, muhalefet tarafndan sert bir dille eletiril-
mi, Krgzistanda ise babakann istifasna kadar gidilmi-
tir. in ile olan snr meselesi gndemdeyken, 2000lerde
tartmalar sessiz istila, ekonomik istila sylemleriyle
yeniden alevlenmitir.
Blge lkelerinde ve Rusyada komu ine ynelik
sar tehdit alglamas gncelliini korumasa da, hassas ko-
nulardan birini oluturmaya devam etmektedir. inin eski-
den beri gelen etnocentrizm temelli alglamalarnn ve -
karlarnn deimediine, sadece yeni taktik ve yntemler
benimsediine dair dnceler hala arlk kazanmaktadr.
Bat, Rus ve blge basnnda genie yer alan Sar tehdit
alglamasnn nne ancak kendisini doru anlatma, barl imaj almalaryla geebilece-
inin bilincinde olan in ynetimi, bu ynde almalarn younlatrmtr.
Pekin Konsenss fikri bir model olarak Orta Asyada anghay Ruhu eklinde denen-
mektedir. anghay ruhu, karlkl kar, devletleraras gven, eitlik, ibirlii ve danmanlk,
ok boyutlu kltrel ve dini farkllklara sayg ilkelerini kapsamaktadr. Bu ilkeler, inin bar
iinde yaama ilkesine paralel olup inin uluslararas sorunlar zmeye ynelik yeni modeli-
nin teklifi, yeni dnce tarz olarak sunulmaktadr.
11
Geen dnemin Bakan da, Biz,
uluslararas camiann nun blok ve ideolojik elikilerden, bask ve antajdan, fakir ve zen-
gin ayrmndan uzak, yeni kresel gvenlik mimarisinin/yapsnn oluturulmasna ynelik ama-
larn ve eilimlerini iyi anlamasn istiyoruz demektedir.
12
inli aratrmaclar da devlet yetkilileri gibi, her frsatta dnya dzeninin adil olmadn,
ABDnin kresel liderliine kar olduklarn dile getirmektedirler. Bunun yerine de karlk-
l gven, eitlik ve birlikte hareket etmeyi ngren yeni konseptin uygulanmas gerektii savu-
nulmaktadr. Bu konsept de anghay ruhu olarak ortaya atlan nun temel ilkelerine ben-
zerlik gstermektedir.
13
Dolaysyla ini Orta Asya politikalarnn temel arac olan ere-
vesinde anghay ruhu, inin Pekin konsenss inisiyatifinin Orta Asyada denemesi ola-
rak karmza kmaktadr.
Washington en iyisini
bilir yaklamna kar
in, hrriyete kar
otorite, haklara kar
sorumluluklara nem
veren ve devleti n
plana karan Pekin
Konsenssn
oluturmutur.
11 Ren Dongfeng, The Central Asia Policies Of China, Russia And The Usa And The Shanghai Cooperation Organi-
zation Process, AView From China, Stockholm International Peace Research Institute, 2003, s. 2
12 Dongfeng, a.g.e
13 SjunGuanka, Vseobemljuwaja Koncepcija Nacionalnoj Bezopasnosti Kitaja (inin Geni Kapsaml Ulusal G-
venlik Konsepti), Rossija V Globalnoj Politike, 2009 http://www.globalaffairs.ru/numbers/38/11950.html
Dr. Ainur Nogayeva
21. YZYIL
[40]
ubat 11 Say: 26
inin Pekin konsenss inisiyatifi, kimileri tarafndan ABDnin dzenine kar bir mey-
dan okuma olarak grlmektedir. Kimilerine gre de inin gcn artrmas, ABD politikalar-
nn zne deil (inin bunu yapacak ne gc, ne de istei bulunuyor), yntemlerine kar ol-
duunun bir iaretidir. Bununla birlikte Pekin Konsess, inin kendi siyasi deerlerini ser-
gileme/benimsetme giriimi olarak da alglanabilir.
2. Yumuak Gcn Kayna olarak lkenin D Politikas
Siyasi deerlerini yanstan Pekin Konsenssnn yan sra inin d politikasndaki sos-
yal tabanl yatrmlar ile dk faizli bor verme /bor silme gibi Asya ve Afrika lkelerindeki
faaliyetleri in imajn olumlu etkilemektedir.
ABD aratrmaclar, inlilere kar olan nefretin
14
yerine ini bir model olarak benimseme
duygusunun geldiine dikkat ekmektedirler. Bunun bir nedeni, inin blge lkelerine yapt
yatrmlar, ki bu yatrmlarnn karl projeler ve gsteri yerine daha sosyal amal olmas da
inin halk seviyesinde imajn dzeltmesinde mthi etkisi olduu vurgulanmaktadr. rnein,
daha nce yaptklar gibi byk futbol sahalar ina etmek yerine in iadamlar malarya ile m-
cadele eden kliniklere destek vermeyi tercih etmektedirler.
15
Bunun dier nedeni, inin i ile-
rine karmama ve barl politikasdr. Sorunlu blgelere bar glerini gnderen ancak
lkelerin ynetimine ilikin eletiri ve nasihatte bulunmayan bir lke imajna sahiptir. Bu imaj
Orta Asya rneinde ABD destekli STKlarn desteiyle gerekletiine inanlan renkli dev-
rim denemeleri bakmndan nemlidir.
14 rnein, 1990l yllarda inlilerin mallar yakld Endonezyada 2000li sonlarna gelindiinde in kltr gnle-
ri kutlanmakta ve inliler Parlamento iin adayln koymaktadrlar.
15 Joshua Kurlantzick, Charm Offensive: How Chinas Soft Power Is Transforming The World, Foreign Policy Re-
search Institute, http://www.fpri.org/enotes/200708.kurlantzick.chinacharmoffensive.html ,2007
inin Orta Asyadaki Yumuak Gc
21. YZYIL
[41]
ubat 11 Say: 26
lkenin i politikasndaki gelimeler de inin dardaki imajna olumlu katk salamakta
ve yumuak gcn arttrmaktadr. Bunlar arasnda lkenin ekonomik mucize gerekletir-
dii algs, ekonomi, savunma ve spordaki baarlar, fze-uzay almalar saylabilir.
inin ekonomik bymesinden korkusu olan birok dnya lkesinde gnmzde bu korku-
nun azaldn grmekteyiz. Bu da rnein basnda yer alan inden ihra edilen mallara ilikin
haberlerin yansmasnda aka grlmektedir: ABDyle kyaslandnda Gney Dou Asyada
buna daha az dikkat ekilmektedir. Bu da bu lkelerin inin ekonomik ortak olarak alglanma-
sndan kaynaklanmaktadr.
16
Ekonomik kriz ile birlikte Bat mali sisteminin krlganl gzler nne serilirken inin kri-
ze ramen bymesi, in modeline zenilmesine yol amtr. Enerji alanlarna yatrm ola-
naklarndan askeri modernizasyona kadar eitli alanlarda
ok sayda ikili anlama imzalayan Krgzistan heyetinin
Ocak 2010daki son Pekin ziyaretinde bu durum aka g-
rlmektedir. erevesinde blge lkelerine dk faizli
kredi salayan in hkmeti, enerji sektrnde sknt eken
Krgzistana elektrik santrallerinin yapmnda yardmc ola-
can belirtmesiyle adeta kurtarc roln stlenmitir.
Krgz yetkilinin inin baarlar hayran vericidir ve in
bu baarnn srrn komularla da paylamal szleri dnya-
da daha nceki benzer yansmalaryla birlikte aslnda inin
yumuak gcnn etkisinin rneini oluturmaktadr.
3. Popler Kltr ve Eitim Programlar
3.1. Eitim Programlar
inin yumuak gcn denedii dier alan da st
kltr, yani eitim ve bilime verdii destektir. inin ABDnin tecrbesinden yararlandn
sylenebilir. Dnya genlerine inde eitim vererek imajna katk salanmak ve doru tantm-
la ini cazibe merkezi yapmak istenmektedir. Bunun iin in, hem kltrel faaliyetlerde bu-
lunan, hem de tm dnyada ince renme merkezi grevini yrten Konfys Okullarn kul-
lanlmaktadr. in, Fakir lkelerde ortaokul ve niversite eitimine de destek salamakta; rne-
in, Afrika ve Gneydou lkelerindeki rencilere in niversiteleri iin burs vermektedir. Bu
uygulama 15 yl ierisinde indeki yabanc renci saysn, 110,000-140,000 civarna getirebil-
mitir.
17
Bir kltr-eitim projesi olarak grlen Konfys Okullarnn Dnya halklarna in di-
li ve kltrn tantarak in ve dnya lkeleri arasnda dostane ilikilerin kurulmasn amala-
d belirtilmektedir.
18
Konfys Enstits tznde, bu okullarn misyonu, inin dnyada
daha iyi anlalmas, dnyada plralizmin gelitirilmesi ve uyumlu toplumun oluturulmas ola-
rak belirtilmitir. Bu kurumlarn inin siyasi nitelikli faaliyetlerin de yer almad, eitim, kl-
tr ve ekonomi alanndaki ibirliinin arttrlmasna ynelik alt da ifade edilmektedir.
19
lk Konfys Enstits, Kasm 2004te Kore Cumhuriyetinin Seul kentinde kurulmutur.
16 Kurlantzick, a.g.e
17 Kurlantzick, a.g.e.
18 http://china-ekb.ru/school/about.html
19 Konfyus Enstitlerinden Dnya Kltrne Katk in Uluslararas Radyosu, 10 Aralk 2008.
inin uluslararas
sorunlar zmeye
ynelik yeni modeli,
angay Ruhu ile
ekillenmitir ve
karlkl kar,
devletleraras gven,
eitlik, ibirlii ve
danmanlk, ok
boyutlu kltrel ve dini
farkllklara sayg
ilkelerini iermektedir.
Dr. Ainur Nogayeva
21. YZYIL
[42]
ubat 11 Say: 26
2007 sonunda, Asyada 65, Avrupada 73, Amerikada 51, Afrikada 16, Okyanusyada 6 olmak
zere 64 lkede 210 Konfys okulunun faaliyet gster hale gelmitir.
20
in Devlet Maviri
ve Konfys Enstitleri Merkez Konseyi Bakan Liu Yandong, 9 Aralk 2008de Pekinde d-
zenlenen 3. Konfys Enstitleri Konferansndaki al konumasnda, dnyann 78 lke ve
blgesinde 249 Konfys Enstits ve 56 Konfys Snfnn kurulduunu; ayrca yerel koul-
lara gre esnek eitim yntemleriyle, okullarda, semtlerde ve iletmelerde 6000den fazla in-
ce retim birimi oluturulduunu, buralarda 130 bin kaytl rencinin eitim grdn, d-
zenlenen kltrel faaliyetlere 1.4 milyon kiinin katldn belirtmitir.
Orta Asyada ilk Konfys okulu zbekistan-Takentte almtr.
21
Bu okul iki kere
Dnyann En yi Konfys Enstits unvann almtr.
22
Ayrca in, her yl erevesin-
de zbekistana 20 lisans ve yksek lisans kontenjan salamaktadr. 5 zbek niversitesinde de
ince kurslar almtr.
23
Konfys Enstits, Ekim 2008de Tacik Devlet niversitesi bn-
yesinde alm; 29 Austos 2008de in Cumhurbakan Hu Jintaonun Agabat ziyaretinde de
Trkmenistan iin gndeme getirilmitir.
in niversitelerinde yaklak 3000 rencisi eitim alan Kazakistanda ilk Konfys
okulu Avrasya niversitesinde, ikincisi ubat 2009da Almat Farabi niversitesi bnyesinde
almtr. Mays 2009da da Bat Kazakistanda in yatrmclarnn youn ilgisini eken Aktobe
ehrinde cretsiz ince eitimi vermek zere nc Konfys okulunun almas iin niyet
mutabakat imzaland. lk yl Kazakistanda eitim alan renciler, sonraki 3 yllk eitimi ise
inde tamamlayacaklardr. Blge yneticileri, ince renmelerinden sonra yerli halkn in
firmalarnda istihdam edilmesiyle blgenin yakn gelecekteki en byk sorunu olan ucuz inli
iilerle mcadele edilebileceini dnmektedir. Yani blge lkelerinin aleyhine olan durumu
lehe evirme niyeti bulunmaktadr. Giriimler sivil alanla da snrl deildir, Nisan 2006da Ka-
zakistan Savunma Bakanl bnyesindeki dil merkezinde Kazak askerler iin ince kurs al-
m, lkedeki in askeri atae, inin Kazakistan Silahl Kuvvetlerine 3 milyon Dolar hibe sa-
lamaya hazr olduunu dile getirmitir.
24
in hkmeti, psikolojik unsuru olarak kulland blgedeki Konfys okullarn, ile
ilikilendirmektedirler. rnein, Bikekteki okul, nn 15. Kurulu gn olan 15 Haziran
2008de almtr.
3.2. Popler Kltr ve Orta Asyadaki in medyas
in hzl bymesinden dolay oluan tedirginlik ve korkunun almas iin kendini farkl ta-
ntmak ve elde ettii baarlardan dolay kendine hayran kalnmasn salamak asndan nemli
admlar atmtr.
in kltr, uluslararas dzeyde komnist devrimden beri grlmemi bir biimde yank
uyandrmaktadr. 2000 ylnda inliler ilk Nobel dllerini edebiyat alannda Gao Xing Jian ile
almtr. Avrupa ve Amerikada genlerin okuyamadklar in harfleri ile vcutlarna dvmeler
20 http://www.confucius.nstu.ru 2009
21 Obobwenie: Novaja Stadija Vsestoronnego Rasshirenija Sotrudnichestva Kitaja I Uzbekistana, Sinhua Haber
Ajans, 2007.
22 Obzor: Kitajsko-Uzbekistanskie Otnoshenija - Eto Otnoshenija Druzhby, Vzaimodoverija I Sotrudnichestva, Jan-
min Jibao,2009, http://russian.peopledaily.com.cn/95181/6687788.html
23 Turkiston-Press (Ezhenedelnyj Vestnik NIA), 27 Mart- 2 Mays 2009.
24 Yulija Yakusheva, Kitajskij Yazyk Delo Gosudarstvennoj Vazhnosti,2007, http://www.ia-centr.ru/archive/pub-
lic_detailsc1ca.html?id=983
inin Orta Asyadaki Yumuak Gc
21. YZYIL
[43]
ubat 11 Say: 26
yaptklar grlmektedir.
25
2008 Pekin Olimpiyatlarnda da dnya lkelerinin hayranlk ve zen-
me duygusunu inli sporcularn baars ekmitir. Baarlarnn srr ise arkalarndaki srekli
devlet desteiydi.
in sinemasndaki baarlar da gze arpmaktadr. rnein, btesi 15 milyon dolar bulan
Kaplan ve Ejderha, uluslararas baar kazanm, sadece ABDde 128 milyon dolar gie yap-
mtr. Filmin kadrosu uluslararas alanda tannm Hong Konglu, Tayvanl, kta in ve Malez-
yadan etnik inli yldzlardan olumutur. inin eitli ehirlerinde ekilen bu film, dnyada
pek ok dle aday gsterilmi, En yi Yabanc Film Oscar dahil, 4 Oscar dl kazanm-
tr.
inin blgedeki yumuak gc in basn yoluyla
da yaygnlamaktadr. Kazakistan ve Krgzistanda birer
ince gazete yaynlanmas ve 2006dan beri Orta Asyada
datlan Kazaka baslan ve inin tantan Komu adl
derginin yan sra, ince televizyonun da kurulmas gndem-
dedir. 25 Eyll 2009dan itibaren Rusa yayn yapan ST
Tv adl in kanal yayna balamtr. Krgzlara ini daha
iyi tantmay amalayan in televizyonunun yayn iin bir
Krgz kanal ile 5 yllk kira anlamas yaplmtr. Buna g-
re in, lkeye gneybatdaki komu lkelerinden de merke-
zi Krgz kanallarnn yan sra komu lkelerinin kanallarn
da ekebilecek dijital vericiler salayacaktr.
26
3. inin Yumuak Gcnn Blgedeki Etkileri/Meyveleri
Rusyada in etkisi, her yl dzenlenen Rusyann sanal alanna katkda bulunan Ulusal dl
yarmasnda da gzlemlenmitir. in hakknda yayn yapan bir sitenin de bu yarmada yer al-
mas, inli kullanclar harekete geirdi. Bu durumdan endie duyan Rus yetkilileri inden ge-
len oylarda snrlamaya gitmek zorunda kalmtr. lgin olansa in hakkndaki olumsuz haber-
lerin, Rusyada ine ynelik ilgiyi daha da arttrmas ve bir nevi reklam grevini grmesidir.
Rusyann Bat ile ilikilerindeki soukluk dnemiyle birletiinde durum inin lehine ile-
mektedir.
27
in in, Orta Asya blgesindeki yumuak gc, bavul ticareti yapan Orta Asyallarn ine
srekli olarak gidip gelmelerinde de etkilidir. Gittiklerinde sadece in mallarn deil, in kl-
trndeki manevi deerleri de transfer etmektedirler. Bu yzden blge lkelerinde eski in
inanc olan Feng Shui etkisini grmek mmkndr. rnein, blge lkelerinde neredeyse her
ticaret noktasnda para getireceine inanlan para aac, aznda bozuk para sktrlan kurba-
a veya uzun mr ve bereketi temsil ettiine inanlan kaplumbaaya rastlamak mmkndr.
Ayrca yazl basn ve gndelik konumalardan, bozuk musluun suyun israf edildii ve milli ser-
vetin kaybna yol at iin deil, FengShuiya gre evden para ve bereketin gittiini simgele-
dii iin iyi olmad veya aynann girite aslmasnn FengShuiya uygun olmad renilebilir.
in felsefesi, gnlk hayata girmekle kalmamakta; orta ve uzun vadede insan hayatn etki-
25 Studwell, Joe., in Ryas. Dnyann Kefedilmemi En Byk Pazarnn Aratrlmas, (ev.: Zeynep Sakin), s-
tanbul: Ledo Yay. 2007
26 Kyrgyzstan: V Bishkeke Nachinaet Vewanie Russkojazychnyj Kanal Centralnogo Televidenija Kitaja, Fergana
Haber Ajans, 25 Eyll 2009, <http://www.ferghana.ru/news.php?id=13064&mode=snews>, (25.09.2009).
27 Sergey Druzhinin, O Premii Runeta Uznal Ves Kitay, ChinaPRO, 2009.
inin ekonomik
mucize
gerekletirmesi,
ekonomi, savunma ve
spordaki baarlar,
fze-uzay almalar,
dardaki imajna
olumlu katk
salamakta ve
yumuak gcn
arttrmaktadr.
Dr. Ainur Nogayeva
21. YZYIL
[44]
ubat 11 Say: 26
leyebilecei sinyalleri de vermektedir. rnein, Orta As-
yada yaygn olan, inlilere de Tan dneminde (618
907yy) Hun Trklerinden geen 12 yllk hayvan takvimi
bir mutasyona/deiime uratlarak blge halkna adeta bir
rehber takvim olarak sunulmaktadr. Gemite gebe ha-
yat yaayan blge halk hayvan takvimini kulland iin
in tarafndan empoze edilen ve Rusyada da Dou takvi-
mi olarak bilinen bu takvimi yadrgamamaktadr. Ancak bu
takvimi gebe hayatnda kullanlandan farkl klan ise insan
hayatndaki belirleyici roldr. rnein, bir yl sadece bir
maymun yl deil, krmz (ate) maymun yl olarak sunarak
bu hayvann adn tayan ylda neler giyilmesi/yenilmesi ge-
rektiine, bunlar yapmayp sene sahibini kzdranlar nelerin
beklediine dair bilgiler yln balanmasndan birka ay nce yazl ve grsel basnda genie yer
almaktadr. Ayrca in takviminin, doacak ocuun cinsinin kesin bir ekilde belirlediine de
blge halknn inanc byktr.
Ateizmin baskn olduu Sovyetlerden farkl olarak Komnist in bin yllk geleneklerine hep
sahip kmtr. SSCBnin yklmasndan sonra blge halklar atalarnn geleneklerine dnme yo-
lunu tutmutur ancak mankurtlaan
28
insanlarn says az deildir. 1990 sonras bu blge, sz
konusu boluu doldurmak iin uraan eitli misyoner faaliyetler iin bakir alan olutur-
maktayd. Gnmzde misyoner faaliyetler bir nevi denetim altnda alnmtr. Ancak bu dar-
dan ihra edilmeye allan dnce ve deer benimsetme gayretlerini azaltmam, sadece bun-
lar ekil deitirmeye sevk etmitir. Bu dnceler kimi zaman bireysel olup, kimi zaman ise
devletlerin ulusal karlarna hizmet etmektedirler. Geleneksel inan ve dncelerini terk edip
baka dinlere geenlerin yan sra dardan ho ve mazlum grnen kk eylere byk nem
ykleyen insanlara da bakalarnn karlarna hizmet edip etmediklerini ve bunu yaparken de
kendi deerlerinin yok olmasna neden olup olmad sorusunun sorulmas nemlidir. Zira bir l-
kenin yumuak gcn kullanmasnn asl amacnn tekileri, sizin istediiniz eyleri isteme
noktasna gtrmek olduu unutulmamaldr.
inin blgede gcn arttrma konusunda ilerleme salamasnn srr, bir lke ile (mnferit
veya mterek) askeri, siyasi ilikilerin gelitirilmesinin yan sra o lkenin kamuoyunu etkile-
mesi, o lkede olumlu imaj yaratmas gerektiini anlamasnda ve almalarn bu ynde yrt-
mesinde sakldr. in, Orta Asyadaki tehdit alglamalarnn krlmasnda nemli ilerlemelere im-
za atm grnmektedir. 21. YZYIL
28 Bu terim nl yazar Cengiz Aytmatov tarafndan sadece efendisi tanmak iin beyini etkisiz hale getirilen kleler
iin kullanlm ve gemiini bilmeyen marjinal insan anlam tamaktadr.
Ateizmin baskn olduu
Sovyetlerden farkl
olarak Komnist in
bin yllk geleneklerine
hep sahip kmtr.
imdi Sovyetlerden
boalan alana kendi
kltrn
yerletirmektedir.