OSMANLI Ş

IX
ş Heyeti -   ı Board
İ İ - NEJAT GÖYUNC
HEATH W. LOWRY
THE JOURNAL OF OTTOMAN. STUDIES
IX
İ - 1989
l_ __ _
Ş İ İ
MAKEDONYA'DA BULGAR ÇETE İ İ *
MIJf!Wir AYDIN
A) Makedonya'daki Bulgar Komiteleri'nin Faaliyetleri
1) Makedonya'daki Bulgar Komiteleri
Ayastefanos ş ı ile kurulan Büyük BUlgaristan'dan
Makedonya ve Ş Ru:zl?.eli Vilayeti'nin ı ı ı muhalefetle
ş ı Bulgarlar, bu topraklara yeniden sahip olabilmek için,
Berlin ş ı   sonra ğ .bir faaliyet içerisine ş
lerdir. Fakat ğ mevkii itibariyle Ş Rumeli Vilayeti'nin
Bulgaristan ile Makedonya arasmda ı ı önce-
likle bu vilayet ile ilgilenmeye mecbiir ı ı ş ı İ ş bu sebep-
ledir ki Bulgarlar, 1885 senesinde Ş Rumeli Vilayeti'nin Bulga-
ristan ı ilhakmdan soll!a, Makedonya ile ciddi bir ş
de ilgilenmeye ş ı ş ı
Bulgarlar, Makedonya'ya dair . olan faaliyetlerini, ı
komiteler ı ı ve birer çete .hareketi ş ş
dir. Bu komiteler-in maksatlan ise, Makedonya'da katliam yapmak,
kons.olos ı veya resmi ı kundaklamak siiretiyle ka-
ı ş ı ı . ı idaresinin aczini ı son-
ra, Avrupa Devletleri'nin müdahalesi ile, bu bölgeyi   ı
illiakma sunmak ş ı ş ı genellikle
«Bulga;r Fesad ı   ş ı ı bu komiteler, isim-
leri ve gayeleri ne olursa olsun, netice itibariyle yukanda belirtme-
ye ı ş ı ğ ı ı maksat istikametinde faaliyet ş Bu
komitelerden tespit edebildiklerimizin ı Ş :
* ı ma.ka.le, 12-13 ı 1988 ·tarihlerinde   ı ı U1Mlar-
ı Makedonya Etüdler-i. ı ğ olara1c ı ş
210
a) Bulgar-Makedon Merkez Komitesi (1879)
1
b) Makedonya Komitesi (1887, Köprülü, Gevgili,
c) Muhibb-i Vatan Cemiyeti (1887, Hasköy)3
d) Merkezi Edirne-Makedonya Komitesi (189ü, Sofya )
4
e) Makedonya Talebe ş ı (1892, Sofya)U
f) Makedonya Politik Cemiyeti (1895, Varna)
6
g) Genç Makedonya Cemiyeti (1896, Sofya) '
h) Makedonya Bulgar Komitesi (19{}2)
8
ş ı ı maksat için faaliyetlerde ı .ve ı ı
ı isimlerine daha sonra tesadüf ğ halde ı ı yuka-
ı belirtmeye ı ş ı ğ ı ı bu komiteler, bir müddet sonra arala-
ı meydana gelen ihtilaf sebebiyle, Santralistler ve Varhovist-
ler olarak iki .gruba ı ı ş ı :
a) Santralistler = Dahili Makedonya İ ı Komitesi: B'!llgar
komitecilerinden ı ş ı ğ ı kurulan bu komite-
nin ı «MakeiUJrnty(JJ ı ı ı ı ı ı ı ile . hare-
ket ederek, hiç bir taraftan ı ı ı din ve ı
ı ı yapmadan, sadece ı ı gayretleri 'ile, ğ ı ı
bir Makedonya Devleti tesis etmek ş

• 23 ı 1893 tap-
hinde Selanik'te kurulan bu komitenin ı Sandanski, Sa-
rafof, Garavanof, Delçef, Baniçe, Arnavudef, Gorgi, ,.Nikolof, Todo-
rof ş meydana ş

• Fakat bu komitenin ta-
ı Nazif Ku yucuklu, Bulgaristan,   ı 1987, s . 40.
2 ş ı ı ı ş (BA), Bulgaristan irade '(Bl), Nr. 684.
3 BA, Bl, Nr. 692.
4 Yusuf Hikmet ı Türk ı ı An-lcara Ül63, I/1, 68.
5 Nazif Kuyucuklu, ı eser, s. 40.
6 BA, Bt, N.r. 1101.
7 BA, Bl, N<J;. 1214: .
8 BA, Bt, Nr. 1397, 14'30, 1437.
9 Ş Muhsin-i Fani, 10 Temmu:;: İ ı ı ve ı ş 'J.1üccar-
za:de İ Hilmi), İ 1336, s. 63; Tahsin Uzer
1
ı Ş ı
TariM ve Son ı Yönetimi, Ankara 1979, s. 119; ı Kuyucu·klu, Aym
eser; s. 42. · ·
10 Tahsin Uzer, ı eser, s. 118; Nazif Kuyucu·klu, ı eseT, s. 41.
211
kip ğ siyaset ş ı ı bir iyimserlik ğ bile, ı ı
gizleyecek bir yol olsa gerektir. Zira Santralistler, nüfUs ı ı
dan bir mozaik eserini ı ı ı ve ş Bulgaristan olmak
üzere ş hükUmetierin takip ettikleri ilhak ğ
men, hem de hiç bir taraftan ı almadan· ı is-
tikla.Iini elde etmeye ı ş ı pek mümkün görünmemektedir.
Her ne kadar bu komite içerisinde samimi olarak ğ ı ı bir Ma-
kedonya için ı ş varsa da, buradaki ı ı ğ ı
ı M akeilxmtJJfi,» ı ile etraftaki hükUmetierin ı
. mani olmak ve ı topraklanndan ı ş bir Makedonya'
ı kolay bir ş ı ı sunmak ğ bu
korniteye mensup bulunduklan halde, Varhovistler gibi ilhak taraf-
ı ı mevcii.diyeti ile söylemek ı
b) Varhovistler = Makedonya Yüksek Komitesi: Bulgar ko:
mitecUerinden ı ş ı ğ ı kUTUlan bu komite ise,
ı ı ı ı ile hareket ş ve maksat-
ı ı da, ı Bulgaristan ı ı ş be-
. ş

• Bu komite, 1895 senesinin ı Sofya'da kurul-
ş ve ı arasmda da Mihalovski, Sonçef, Sugarof,. Ka-
nazirof, Sava, Apostol, Dosho, Yovan Aleksi, Dulra, ·Lazar, ı
ve ş yer ı ş ı

  Daimi sflrette Bul·garistan'dan ı
destek ve himaye gören Varhovistler, ı Bulgaristan'a
için ğ bir faaliyet içerisinde ş ve- bu
ı ı ı ı kuvvetleri ile ı müsS,demelere gi-
ş gibi, bazden de Santralistlerle ş ı ş ı ş


2) Bulgar Komiteleri'nin Propaganda Faaliyetleri
Bulgar komitecileri, ı elde edebilmek için hem Ma-
kedonya dahilinde ve hem ·de haricinde olmak üzere, ş bir pro-
paganda faaliyeti içerisinde ş ı Makedonya dahilinde
ı propagandalar, bölge ahalisini ı Devleti aleyhinde
ll Nazif ı eser, s. 42-43.
12 ı Uzer, ı eser, s. 117.
1-3 Nazif Kuyucuklu, ı eser, s. 45.
14 Talhsin ı eser, s . 118.
15 Nazif Kuy.ucuklu, ı eser, s. 46.
212
tahrik ederek, arzillanan   ı ve ş _idaresi ile
mümkün ğ ı ı ı ı yönelik olürken, baric-
te ı propagandalar ise, Bulgaristan'da tertiplenen mitingler
ve Avrupa Devletleri nezdinde-ki ş ş cereyan et-
ş Avrupa Devletleri'ne ı ı müracaatla:nnda, ı
ı ğ ı ı ı tatbik ğ Ma-
kedonya'daki ı ı idaresinin sebep ğ ve
böLgedeki nüfus ekseriyetinin Bulgarlar lehinqe ğ inan-
ı ı ş komiteciler, Bulgaristan dahilinde de, bu meseleyi
Bulgar a:halinin zihinlerinde ı Jutmak, göJ!üllÜ komiteciler yaz-
ı ve para toplamak gibi faaliyetlerde ş ı

Hatta
bu ı ı daha ş bir sahaya yayabilmek ı ı gaze-
teler ve ilannameler ş ş

• Bu ı Londra Balkan
Komitesi'nin ş ı Mister Boxstone'un İ gazetelerinde ya-
ı ı ğ ı ı

ile, Ruscuk'da ş Ma:kedonya isimli ga-
zeteyi zikretmek mümkündüz-2°. Yine bu türlü ş olmak
üzere, Genç Makedonya Cemiyeti ı hem Makedonya'daki
ve hem de Bulgaristan'daki ı hitaben «MdkeikJrJ'II!ffl
Komit'es:i ı ı ı ı ı Da'IJ.et» ş ı ğ ı ı 17 Ekim 1896- tarihinde
bir ilanname ı ı ş ı Burada, ı Devleti'ni ı ı bir
ş ve ı bir ş hayvan olarak ı ı komiteci-
ler, ı ğ ı selameti ı ı 'VÜcudunun ortadan ı ı
ı ı ğ silahianan Ermenileril). ve ı ken-
disinden hesap sormak üzere ğ çok ı tarihte ş gö-
ş bir mücadeleye ş ve kendileri ile ligilenme-
yen Avrupa Devletleri'ni bu meseleye d8:hil ederek ı
ş ı lüzU.muna ş ederek, «'Ull1ta!n bar.CU» ı ı bu
mücadeleleriniJ;t, Bulgaristan ı ğ de belirt-
mektedirler"21. ·
16 BA, Bl, N-r. 1083.
17 BA, Bl, Nr. 1109.
18 BA, Bl, Nr. 695, 11l>l, Ytldtz Marüzat (YM), Nr. 11435.
19 Ta:hsin U.zer, ı eser, s. 117, 156.
20 BA, Bl, Nr. 825.
21 BA, Bl, Nr. 1214.
1
./
213
3) Bulgar Komiteleri'nin ı ı ı
Bulgar komitecilerin Makedonya'daki çete faaliyetleri, daha zi-
yade Bulgaristan'daki komiteler ı ş ve ne ş
kilde hareket ğ tertiplenen miting ve ı neticesin-
de ş ı ı ı ş Buna göre, önce Bulgaristan'da gönüllü fe:..
toplayan bu komiteler2
8
, bu gönüllüleri ·Bulgar İ ı
idaresinde ğ   ı her birine birer Bulgar· pasaportti ve-
rerek'25, dikkati çekmeyecek bir ı ile'2
6
, üç ş ş gruplar
halinde
27
ve ı olarak Makedonya'ya ş

• Paha
sonra Bulgaristan'dan gizlice Makedonya'ya sevkedilen silahlar, bu-
rada komitecilere ğ ı ı ı ş ı bölümde, Bulgar komitecilerin
Makedonya için ı ı çete hareketlerinin ı ı ile il-
gili olan ı ş ı ş etmek istiyoruz.
Bulgaristan ğ   ikinci katibi ve ı Harbiye
ı Fethi Bey, 13 Temmuz .1895 tarihinde İ
bul'a ğ mektubunda ş bilgileri vermektedir: «Filibe'nin
Saattepesi mahallesinde oturan Apostol Lazarof'un evinde uzun za-
mandan beri depolanmakta olan 50 adet Martini Henrj ğ v.e
ı ı tedavisinde ı çok ı ilaç, komitecilere
ş ı ı ı geçen ş ı dört arabaya ş
Malama ı bir. k.omitecinin id3,resinde · 'B.ata:k ve Çepne istikame-
tinde ilerleyen bu arabalar, _Filibe'nin ş ı mahallesinde bu-
lunan ve Oktrova olarak tabir olunan Ş Gümrük ı  
geldiklerinde, gümrük ı ı ş ı
ı kontrol isteyen memiirlar, ı ı Makedonya•
daki Bulgar komitecilere ait malzemeler ğ ğ hiç bir
ş ı geçmelerine müsaade ş Köstendil'
deki komiteciler de, komite ı para ı ı gibi, Fransa'dan
22 BA, Bi, Nr. 1079.
23 BA, Bl, Nr. 1037, 1110, ··1162.
24 BA, Bl, Nr. 1353, 1395.
25 BA, Bl, Nr. 1262.
26 BA, İ Nr. 1458.
27 BA, Bl, Nr. 1081.
28 BA, Bl, Nr. 1353, 1:395.
214
temin ettikleri dinarnit makinesi ı seyyar telgraf ı ı ı Kös-
tendil'den ı büyük caddeden ı götüreceklerdir»
29

. . .
Burada temas etmek ğ 13 Nisan 1894 tarihli vesika
ise Kosova Vilayeti'nden İ çekilen bir telgrafnamedeki bil-
gilere ·aittir, Sofya'dan Kosova'ya geçen ı bir ı
ı ğ ı ve ı göre, ğ     ı ı
mak bahanesiyle ı Pirlepe, Ohri, Ostroga, Köprülü,
ve Gevgili ı İ ı ı kadar Bulgar, bu ı ı bii'
kaç zengini ı Sofya'da tertiplenen bir ı ı ı ş
ı Bu ı komitecilerin hissiyatma hitap eden ı
nutuklar söylendikten sonra, köyiiliere silah ve mühimmat, fakir ço-
cuklara da para ğ gibi, yeni komiteler meydana getirilmesi
ş ı ı ı ş ı Ekserisi ı · ve Selanik ahalisinden olan
bu komiteciler, ı ı da, Rum ve Arnavud ı çete
faaliyetlerine ş konsolos ve din ı ı ğ ı
veya öldürmek ı Devletleri'ne, ı Devleti'nin
Makedonya'daki ş temin· ğ göstermek, ş tes-
pit ş ·
ll Ocak 1895 tarihli bir vesikadan da, Makedonya Bulgar Ko-
mitesi ı kendilerine silah verilen 160 kadar Bulgar komi-
tecinin, arnele kiyafetinde ve üçer ş ş gruplar halinde Ohri
ve ı ı ı ı ş Üsküp ve ı da
sevkedileceklerini ğ

• ğ taraftan,: komiteciler için
üniforma mahiyetindekibir ı ı ceket, pantalon ve ş tor-
ı önce küçük bir gruba ı olmak ve ileride umfuntm kabUJ
edilmek üzere, Karlova'daki Makedonya Komitesi ı 12
Temin uz 1896 tarihinde ı ı ı ş ı

• Yine bu me yanda, 1& bar-
gir .yükü hazii elbise, 4 Mart 1903 tarihinde Sofya'dan Dubniça'ya
ş

• 12 Mart 189& tarihli bir vesikada da, Sofya'da:ki
Makedonya Komitesi'nin ş on günden beri gönüllü toplamakta ol-
ğ bunlara pasaport verilerek ı bir ş Makedonya'ya
orada kendilerine silah ğ ı ı ğ ı ve ı ı 1 .. 500'e
29 BA, İ Nr. 11:26.
30 BA, İ Nr. 1047.
31 BA, Bt, Nr. 1081.
,
-
32 BA, İ Nr. 1119.
33 BA, Bf. Nr. 1528.
ı
)
ı
.
215
ş ı da, çete faaliyetlerine ş ı ı


Yine bu maksatla, Ş Rumeli'nin Burgaz ı ğ ı Alagün
köyündeki Aleksi Kapakof'un evinde 4ü0 kadar tüfek ve çok ı
cebehanenin ı ğ ı ı 29 Mart .1898 tarihli bir vesikadan ğ
renebilmekteyiz35. Kosova Vilayeti Polis ş ş Efendi
de, 4 ı 1902 tarihinde ı   takdim olunan ı Ma-
kedonya Bulgar Komitesi ı geçirilen ve
da nizamnameler, davetnameler, risaleler, silahlar, komitenin ş
anahtan, ş mektuplar ve komitenin ı orgam olarak Bul-
garistan'da ş gazetelerin de ğ 297 adet ı
bir cedvelini vermektedir
36
• -
4) Bulgar Komiteleri'nin Makedonya'daki Çete Faaliyetleri
Makedonya'da faaliyet gösteren Bulgar Komiteleri'nin meyda-
na getirdikleri en büyük hadise, 1903 senesindeki Ilinden İ   ı
Fakat bu komiteler, Makedonya'daki ş ihlal etmeyi kendileri-
ne bir siyaset olarak seçtiklerinden, bu maksatla mütemadiyen ha-
ı ı ı bulunmaya ı ş ı ı ş da, bazen ş ı ı ş
Bu türlü ı ı ı belirtmeye ı ş ı ş ı Ş de,
ş ettikleri ı çete ı ş vesikalann-
dan istifade ile vermeye ş ı ·
Bulgar Komitecileri'nin ı ı tatbike koyabilmeleri, b,em
kendi ı ve hem de ı Devleti'nin ı ğ ı tedbirlere
ğ ı ı ş da, özellikle 1894-18Q5 ve 19.0.1-1003. seneleri ı
da daha ğ bir faaliyet içerisinde ı ı ş olmak-
ı Daha 31 Ocak 1887 tarihinde, Ş Rumeli dahilindeki Ko-
ı köyüne ait kadar Bulgar komiteci, ı ı ı R;ul-
peler köyünün ı tepesindeki ı karakoluna gelerek, ·as-
kerlere hitaben ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ş
de ş ve daha sonra da ş ı ş ı Silah sesinin du-
ı üzerine Ş köyünden bir grup ı askeri hadis--e
mahalline ş ve askerlerin ğ gören komiteciler, sa:klan-
ı ş ı ş olduk-tan sonra ortaya ı komiteciler, tekrar
34 BA, İ Nr. 1262.
35 BA, İ Nr. 1-271.
36 BA, İ Nr. 1476.
216
karakol üzerine ş ı ş ve ı ı içeriye ş de, bu
defa ı askerinin ş ı ı vermesi üzerine ı bir mü-
sademe ş ı ş ve neticede, bir komiteci ı ile birlikte yaka-
ı ğ firar ş


Tespit ğ bir ş hadise, 28 ı 1891 tarihin-
de meydana ş ı · hududundaki Gabreve mevkiinde bir
ş bir ş ı bir jandarma ve dört nefer süvari devriye_ gezer-
lerken, saat on ı ı odun kesrnek ı ı
ı ı geçtiklerini ş ve ı ı el ş ı Bu ha-
diseyi ı bilen ı köyü ahalisinden 200 kadar ı Bulgar,
ı ı ı geçerek ı askeri ile ı müsademeye Ş
ı ı ı bilgi verilmeyen vesikada, ş isa-
bet etmesi sebebiyle bir askerin kolunun ı ı ı ğ ı bildirilmektedir.
Belki bu hadisenin, basit bir ı ı ihlali ğ ş Fakat
ı vesikada, ı bundan önce de ı ı ı geçerek, ı ha-
diselere· sebebiyet verdikleri ve ı ı da, bir zamanlar
ki Rumeli Vilayeti dahilinde ğ halde, daha sonra ı
Devleti'ne ı ı ı ve ı mühim ı ele ge-
çirmek ğ ı belirtilmektedir
38

Bulgar Komiteciler, ilk büyük çete hareketlerini 9 ğ 1895
tarihinde ve Rupcoz ı ğ ı ı ı köyünde ş
ş Selanik ı ı ı Ferik Ali ı ş   ı bil-
ğ göre, ı 400 ı tahmin olunan ve
süvarilerin de ğ ı 9 ğ Cuma gecesi" saat
sekizde, hane adedi 270'i ş ı ı köyünü ı ş ı Köy-
lülerin ellerindeki ı yetersiz ı sebebiyle ciddi bir mu-
kavemet ile ş ı ş komiteciler, köyü ş ş ve 262
haneyi ı ş ı

• Bu ı neticesinde on sekiz erkek; üç ka-
ı ve ş çocuk silahla öldürülürken, evleri içerisinde yanarak ha-
ı ı kaybeden 125 ş de cesetleri ı ı ı ş ı Beraber-
lerinde bir de ğ topu ş olan komiteciler, bu top ile ş ı ş
ı ş ve köyün camii ile minaresini tahrip ş ı

• Bul-
37 BA, Bl, Nr. 661.
38 BA, Bi, Nr. ·953.
39 BA, Bi, Nr. 1139.
40 BA, Bi, Nr. 1144.
: ......·
217
garistan ğ ikinci katibi Fethi Bey'in 16 ğ 1895 ta-
rihinde ğ göre, bu ı Batak köyü ı da .ka-
ı ı ş ve ı   ş on gün ı   etrafta komitecilere rastlayan
yedi yolCU, ı SUretiyle ı ı ş


Bulgar _ Komiteleri'nin Makedonya'daki çete faaliyetleri .içeri-
sinde Bulgar Hafi Köy ş ı   mühim bir yer ş «Destnik»
tabir olunan gruplardan meydana bu ş   Bulgaristan'dan
gelen ve voyvoda ı ş ı ı emrinde ğ hal-
de, bir kaç Bulgar köyü ı bir merkez meydana getirerek,
komitenin ı ı burada· ı ş ve ı haber gönder-
mek suretiyle, çok ı   çevre _köylerden ğ kadar ko-
miteci ş Voyvoda ı verilen emir üzerine
istenilen köyü ı ı ve katliamlarda bulunan bu komiteciler,
vazifelerini ı sonra ı zamanda köylerine dönerek,
çift ve ı ı ş masum birer Bulgar köylüsü rolünü
ş Tabir caiz ise «giitndüz ı gece ı olan
bu ş eli silah ı ı   maddi durumu mü-
sait olanlardan_ ı almak ve ğ de, ı ı ve ·klavuz-
luk hizmetlerinde kullanmak SUretiyle, Bulgar_ köylülerden azami
ş istifade cihetine ş


Bulgar Komiteelleri'nin ı   ı askeri ile bir
mücadeleye girmek ğ   Avrupa Devletleri'nin müdahalesini da-
vet etmek ğ daha önce ş İ ş   ı ş ı akis uyan-
ı böyle bir hadise için komite liderlerinden· Sandanski ve
ş ı   1902 senesinÇle ı Ue ı ı   Ame-
ı bir ga-zeteci olan Miss Stone ve ş ı ı ı ğ
ı ı ş ve 50.000 lira fidye ı  
best ı ı ş

• Ş 1902 tarihli bir vesikada bu hadise:
nin sebeplerine ş edilmekte ve komitecilerin, bir taraftan ko-
miteye para tedarik ederlerken, ğ taraftan da Makedonya'daki
ş ğ ı ğ ı ı ı   ı idaresini
kötülemeye ı ş ı ı ı Yine komiteciler, 1904 se-
nesinde Makedonya'daki konsoloslardan birini ğ ı bü-
41 BA, İ   Nr. 1132.
42 BA, Bl, Nr. 1493; Tahsin U zer, ı eser , s . 199.
43 Ta'hsin Uzer, ı eser, s. 76.
44 BA, Bi, Nr. 1428, 1463.
218
yük miktarda fidye ı ı ı ş da, bu konuda ı
Devleti'nin ı ğ ı tedbirler sebebiyle ş ı ı ı ı ş ı  
Makedonya'da ş ı bir isyan ı uzun zamandan
beri ı ı yapmakta olan Bulgar Komiteciler, İ olarak ad-
ı ı ve 2/3 ğ 1903 gecesine tesadüf eden Aya İ Yor-
tusu'nda isyana ş ı ş ı Komite .. 1iderlerinden Sara.fof'un
idaresinde hareket eden ve ı 30 .. 000 kadar tahmin olunan bu
isyan hareketini ı Vilayeti'nde merkez kaza ile
ı Resne ve Pirlepe; Kosova Vilayeti'nde Koçana, Osmaniye
ve Koçarin; Selanik Vilayeti'nde de merkez kaza ile, Serez sanca-
ğ ı bütün nahiye ve köylere kadar ı ş ı Genel ı
ile belirtecek olursak komiteciler, Müslüman ı ahali-
sini katliama tabi tuttuklan gibi, demiryolu ve köprüleri havaya
ş telgraf ı ı tahrip ş çiftlikleri, hükUmet
ı ı :ve jandarma ı ı ı ş ı Tabiidir ki bu
ı ş ı ı içerisinde, Müslümaniann ğ ğ yer-
lerde de Bulgarlar ı ı ğ ş ı Üç ay kadar süren
bu hadiseler neticesinde isyan ı ı ş yeniden ğ
ı ş ı ş isyan hareketinin ı girmemekle birlik-
te, komitecilerin, Ermenileri takliden ş ı ı
ı ı ve ı vapuruna bomba ı ·hadiselerine te-
mas etmek istiyoruz .
. 27 Nisan 1903 tarihinde Selanik'ten İ   a .. ğ hareket
eden ve Fransa'ya ait Mesajeri Maritime ı   ı ı
kebir ı vapuruna, Köprülü ı Bulgar muallimi Yorgi'nin
ğ saatli ı ı ile, vapurda büyük ölçüde ha-
sar meydana ş ı tahkikat neticesinde Üsküp'te ya-
kalanan Yorgi; ·mahkemece idam ı mahkUm ş de,
Sultan II; Abdülhamid'in ı üzerine, bu cezadan ş


. .
Bu hadisenin ertesi günü ş ı iki üç araba. ile Selanik'teki
ı ı   ı ş ı binasma ş bir grup Bulgar Ko-
banka önünde nöbet tutan asker, bekçi ve polisin üzerine
aniden bombalar ş ı ş ı Bu esnada, ş ş kadar
45 BA, Bl, Nr. 163-7.
46 Ta:hsin Uzer, ı eser, s. 154.
47 BA, Bl, Nr. 1540; YM, Nr. 11204; T.a:hsin Uzer, ı ı ı eser, s. 1{i5.
219
tahmin olunan ğ bir komiteci grubu da, ğ ş istikametler:-
den banka binasma bombalar ı ş ı ı !esiri ile
bankada ı ı ·postahane ş olmak üzere, çevredeki
binalarda da hasar meydana ş Bu ı ş ı ı komiteciler·
den ikisi ölü ve üçü ı olarak ele geçirilirken, etrafta ş
görülenler de tevkif ş Selanik Valisi Hasan Fehmi. Pa·
ş   ı ğ bilgiye göre, bu ı ı neticesinde bir asker ve bir
bekçi ş bir polis ile bekçinin ğ da ı ş ı


B) Bulgar Komiteleri'nin ı Bulgaristan'm
Siyaseti · · ·
1) Bulgar   Takip ğ Siyaset
Ş ı ı kesin olarak belirtmek gerekir ki, Makedonya'daki
muhtelif komite faaliyetleri, Bulgar Komiteciler ile ş ı ş ve on-
larla birlikte devam ş Zira, Bulgar Komiteleri'nin faaliyt:t-
lere ş ı sonra ı Bulgarlara ı istemeyen
civardaki bükilmetler de kendi komitelerini faaliyete geÇ.irince, Ma-
kedonya, Bulgar, Yunan, ı ve Arnavud komitecilerin nüfuz mü-
cadelesi verdikleri bir saha haline ş . . Fakat bu komiteler
içerisinde en fazla tesir icra eden, hiç ş Bulgar Komiteciler
ş ı ·
Bulgar bu derece ğ bir faaliyet içerisinde
ı ı birinci sebebi, Makedonya'daki ı içe:.
risinde nüfus ı ı önemli bir ı ş etmeleri ise, ikin-
cisi ve en miihimmi de,   gördükleri ı ol·
ş  

• Zaten Bulgar bükilmeti ·de, 1887 senesinden itibaren böy-
le bir siyaset takip etmekle, hem   ı ı kata-
bilmek ve hem de bu konuyu milli bir mesele haline
dikkatleri ı ş ı çekerek, muhaliflerinin tenkidlerinden ı
mak gibi, iki ı menfaat ğ cihetine ş

• Za-
ten 18 Nisan 1887 tarihli bir irade,   ı bu konudaki mak·
sadmm, önce   ı istlla ile ı ş ve
48 BA, B!, Nr. 1540.
49 BA, Bl, Nr. 1132.
50 BA, Bl, Nr. 658.
220
daha ·sonra İ ilan etmek ğ ı bir ifade ile belirt-
mektedir1.
  ı takip ğ Makedonya siyasetinde, Bulgaristan
Prensleri'nin rolü büyüktür. Prens Aleksandr, 1887 senesin-
de ı ğ ı bir ş Prenslikten istifa.etse bile, Bulgarlar Ma-
kedonya'ya girdikleri vakit, kendisinin de gönüllü.olarak Bulgar
ordusunda yer almak ğ İ ı ş

• Prens   ı
Makedonya'ya ğ bu ilgi, Prens Ferdinand için de


Zira, sayfiyesi dahi ı  

Ferdinand, komiteci-
lerin 1895 senesinde Sofya' da ı ı bir ı ş ş
ve hatta kendilerine, ş talimatlar ş Yine, ğ günü
sebebiyle 26 Ş 1895 tarihinde, Sofya'daki Aleksandr Mey-
ı   tertiplenen bir merasime ı Prens Ferdinand, daha
sonra, kendisini tebrik için evine gelen Bulgarlarla Makedonya me-
selesini ş ş ve burada, 31 Mart 1895 tarihinde, yeni bir top-
ı ı ı ı ş ı ı ı ş ı Bu ı ş Make-
donya'dakiler olmak üzere, Romanya ve ğ bölgelerdeki Make-
ı da davet ş Bu maksatla ı ve yal-
ı komite ı ı gizlice ğ ı ı davetiyelerde ise, Sofya Mer-
kez. Komitesi'nin ş ile, henüz ş ş ş ş ve
kasabalardaki ı ı bu ı birer temsilci gön-
dermeleri ş

• ·
Bulgaristan, Makedonya'daki hadiseleri çok ı takjp et-
ş ve hatta, hadiselere sebebiyet vermesi yüzünden, meselenin biz-
zat içerisinde ş Zira, kendi ı gönüllüler top-
ı bu gönüllüleri Bulgar ı ı idaresinde ğ
sonra, birer komiteci olarak Makedonya'ya ş   ı
bu komitecilerin- silah ve cebehane ı da Bulgaristan ı
dan ş ı ı ş ı Mesela, çete faaliyetlerinde ı mak-
ı iki gece ı 4:.000 adet Ş marka ğ ğ ı
51 BA, Bl, Nr. 692, 696.
52 BA, Bl, Nr. 692.
·53 BA, Bl, Nr. 1485.
54 BA, Bl, Nr. 1069.
55 BA, Bl, Nr. 1100.
56 BA, Bl, Nr. 1083.
57 BA, Bl, Nr. 1138.
221
ı ı ş ı ı ve Hasköy'den Makedonya'ya gidece'k komitecilerin her biri-
ne 50 Frank ğ 2 Temmuz 1895 tarihli bir vesikadan ğ
renebilmekteyiz58. Bu komiteciler bazden de, kendilerine verilen Bul-
gar pasaportu ile önce ı ve oradan da Makedonya'ya geç-
ş
ğ taraftan Bulgar gazeteleri de, gerek komitecilere moral
ı ve gerekse ı Devleti'ni acz içerisinde gös.ter-
mek ı ş ş ş ı Mesela bu gaze-
teler, 1894 senesindeki ı ı Selanik Vilayeti dahilinde bir
ı ş çeteleri ortaya ı ı ğ ı halde, ya ı Devleti'nin
. bunlar üzerine asker ğ veya gönderilenlerin, ş üze-
rine gitmekten çekindiklerini, hatta bu çetelerin, Müslümanlardan
meydana ğ iddia ş


Bütün bu faaliY.etlerine ğ Bulgaristan, ı Devleti'
ne ş ı olan sadakatinden bahsederek, Makedonya'da ş ğ
ı taraftar ğ ve bu ı gerekli terbirleri alaca-
ğ ı ı ş

• 1895 senesinde meydana gelen Ya-
ı ı köyü ı ı düzenleyenler ı Bulgar süvari.;
2
ve ni-
zamiye83 askerini ğ tespit ş ğ bir ifade ile
Bulgaristan, ş ı Devleti'ne ğ ı bir prenslik izleni-
mini ı dikkatleri üzerine çekmemeye ı ş ı gerçek-
te ise, hadislerin en mühim sebebi ş Mesela, ı Dev-
.leti'nin 1898 senesinde Makedonya için ı ğ ı askeri tedbirlerden ra-
ı ş ve bu ı ı ğ ı ı da, «?umumi ı   ı ı
makd-a. ı bu, ha7tiJr? ı ı ı ı ğ ı ı ı ı 'ken-
d·isini mecbWr lui.$etmektedJir» ş ş

• Hatta, Bulgar-
ı Makedonya'daki komitecilere önayak ğ ve bu konuda ted-
bir ı ı ğ ı takdirde, ı Devleti'nin ·komitecilere ş ı ş
det ğ ı Bulgaristan Harbiye Müdiri'ne ı ı ı ğ ı
mücür, bir eliyle ı ı ı ı tutarak ğ ı bir ifade ile tedbir-
58 BA, Bl, Nr. 1141.
59 BA, Bl, Nr. 1083.
60 BA, Bl, Nr. 1063.
61 BA, Bl, Nr. ·917, 1398, 1464.
62 BA, Bl, Nr. 11-31.
63 BA, Bl, Nr.
64 BA, Bl, Nr. 1262.
222
krine. mz de imib"'l. Mlimrk ı ı ı ş cevap ş
tir»lla.
ğ taraftan Bulgaristan, ı bir ı ğ ı
ğ belirterek, ·burada meydana gelen hadiselerle
ı herhangi bir ilgisi ı ğ ı ı söylemek sUretiyle, mesuliyeti üze-
rinden atmaya ı ş ı ş ı

• Halbuki; meydana gelen
hadiselerde ı rolünü bilen ı ı kendi-
lerine ait ğ ı ı her ı Bulgar HükUmeti'ne ş
tJ.ro7.
N eti ce ı Makedonya bir «fesad ı haline
gelen Bulgaristan, bir taraftan ş ğ komiteleri Makedonya'
ya gönderirken, ğ taraftan _da, bu komitecilere ş ı tedbirler
ı ş gibi görünmeye ı ş ı ş ı

• Yani, Sultan II. Abdülha-
mid'in ş ş   ı ı ı diyen bir siyaset takip
ş

• .
2) Bulgar Tü.ccarvekilleri'nin Faaliyetleri
ı .Makedonya için verdikleri mücadele, sadece komi-
te· faaliyetlerinden ibaret ğ Bu ı ğ meslek ı
ile birlikte tüccarvekilieri de, gerek Bulgaristan lehinde propagan-
dalar yapmak · ve gerekse komitecilere ı ı olmak sfiretiyle,
faaliyetlerde ş ı ş 1897 senesindeki ı
Y'\].D.an Harpi ı ı Yunanistan'a ş ı olan husu-
metinden istifade eden Bulgaristan, Makedonya'da kendi lehinde .
ı ğ ı ş ı ş ı Mesela 11 Nisan 1897 tari-
hinde, ş İ ı Markof Efendi, Se-
lanik, ı Üsküp ve ğ birer tesisi
için, ı mürncaatta ş

• Bu ı ğ
diren . ı ise, sadece bir ticaret merkezi olan için bu
talebi kabili ş ve Bulgar hakimlerinden Atanos Petrof Efendi'
65 BA, Bt, Nr. U26.
66 ·BA, Bi, Nr. 1517.
67 BA, Bt, Nr. 1081, 1082, YM. Nr. 11204.
68 BA, Bl, Nr. 1464.
69 BA, Bi, Nr. 1138.
70 BA, İ Nr. 1128, leff: 5 .

223
nin tayinine ı ş ı Üsküp ve ğ için
talep olunan tüccarvekillikleri ise, bu merkezlerin ticaretle herhap.-
gi bir ilgisinin ı ş ı sebebiyle ı ı ş

• Fakat ı mak-
ı ticaret olmayan Bulgarlar, bu konuda mütemadiyen ı
edince, ı Nikola Stoyçef, Üsküb'e Yordan Petrof ve De-
ğ da Kostantin ı Dimitrof Efendilerin tayinine muvaf-
fak ş ı


Bu tayinlerden sonra Bulgaristan, bu defa da, henüz memftri-
yeti resmen ı ı ş olan Efendi'yi, tüccarvekili ı ı
Siroz'a ş Selanik Valisi ı ş ı 31 ı 1898
tarihinde İ ğ telgrafnameden ğ ğ göre,
Bulgaristan'dan ı ğ ı talimat ile hareket eden !vanof Efendi, Si-
roz'daki Bulgarlara ı Devieti ı ı ı ı ya-
ı ı ğ ı ğ için faaliyetlere ş ı ş ve hatta, ı Bul-
ı evine davet ederek, kendileri ile ş ı ş ı

• Bu
husus ile ilgili olarak, 17 Ş 1901 tarihinde, Bulgaristan tara-
ı ı ğ gönderilen Naumof Efendi ise,
daha önce ı Devleti aleyhinde faaliyetlerde ş oldu-
ğ ı ı tasdik ğ gibi, hiç bir Os-
ı vilayetine ı ı da ş ı ı ı ş ı

• Yine bu
konuda, daha önce Selanik'te iken devlet aleyhinde faaliyetlerde bu-
lunan· ve bilahire ı tayin ş olan bir tüccarvekilinin,
burada da ş ı ğ ı ve ı ilkbaharda ş
hadiselerin ı ı ı ı ı ı sebebiyle, bir an . önce
vazifeden ı ı dair olan ı V§.lisi'nin talebini, 23 Ocak
1903 tarihli bir vesikadan ğ ı İ ı

  Hülasa, Bulgar tüc-
carvekilierinin bir «kornsolos» gibi göstermekte ı
ı görülmektedir.
3) Bulgar Papas ve Muallimlerin Faaliyetleri
Makedonya'daki Bulgar papas ve muallimleri de, tüccarvekil-
Ieri gibi, Bulgaristan lehinde ğ faaliyetlerde ı
71 BA, İ Nr. 1128.
7·2 BA, İ Nr. 11-29.
73 BA, İ Nr. 1480, leff : 1
74 BA, İ Nr.
7-5 BA, İ Nr. 1499.
224
Mesela, 6 Mart 1899 tarihli bir iradede, Kosova Vilayeti'ndeki pa-
pas ve- muallimlerin pek ğ Makedonya Komitesi'ne mensup
ı bu komitenin ş ı Manof ve Matof ı
ı ş ı komite faaliyetleri sebebiyle 1898 senesinde vilayet ha-
ricine ı ı ı ğ ı İ ş   muallim   ı komite ı bir
bakkaldan para ı ğ ı ve Kosova'daki komite ı içerisin-
de en çok faaliyette ı Bulgar Metrepalidi ile tüccarve-
kili Rizof'un ğ belirtilmektedir. Yine ı vesikada, Rizof'un
Sofya'da ğ bir ı komite ş ı ğ ı da ı ğ ı ı ve
Kosova'daki komite ı bu ş ı
ı vilayet baricine ı ı ı ı ğ ğ •
17 Mart 1902 tarihli bir vesikada da, :Strumiça Bulgar Metrepalidi
Gerasim Efendi'nin, komite ı ş ı ı ı sebebiyle, ya
ı kanimi muamelenin ı ı veya, Strumiça'dan uzak-
ş ı ı ı ı lüzümu belirtilmektedir. Zira, Selanik Valisi'nin bu
konudaki ı ı din ı ı komite faaliyetlerine ı
ı ı gören ahalinin, bu hususta onlardan: cesaret alarak, daha da
ileri gidecekleri ifade ,edilmektedir".
1890 senesinde de,   ı İ ı Vol-
koviç Efendi, önce Atina'ya ş ve oradan Selanik'e geçerek İ
giliz, Belçika ve Romanya ı ile ş ş
tur. Selanik'te iken iki defa da Bulgar mektebine giderek, mektebin
müdirve muallimleri ile ş Volkoviç Efendi, ·daha sonra Sof-
ya üzerinden İ   ş Efendi'nin bu ziyaret-
ler serlsi, ı   ş ş ve 28 ı 1890 tarihli bir ira-
dede ğ ·gibi, bunun son derece dikkate ş bir konu ol-
ğ ve ı bir ı ğ dile ş


C) Bulgar Komiteleri'nin Faaliyetleri ş ı ı ı
Devleti'nin Takip ğ Siyaset
1) Bulgar ı ş ı Takip Edilen Siyaset
ı Devleti, Makedonya'da faaliyet gösteren Bulgar Ko-
mitecilerin ı ı ı ş   ve bu hususta
BA, Bt, Nr. 1325.
7.7 BA, İ Nr. 1438.
7-8 BA, İ Nr .. 675.
225
icab eden tedbirleri, zamanmda almaya ı ş ı ş ı

• Daha 1887 se-
nesinde, yani Ş Rumeli meselesi aktüalitesini henüz ş
ken, ı Bulgaristan'a ilhak etmek ı gerek
Bulgaristan'da ve gerekse Köprü1ü ve Gevgili ı Make-
donya Komitesi ı bir cemiyetin ğ bildiren bir' ira-
de ile Selanik, ı ve Kosova valileri ikaz ş Bu ·irS:-
deye göre, komitecilerin faaliyetlerinden zamanmda haberdar oia-
bilmek ı gizli tahkikatlar ı ı ı ş
ş ı son derece dikkatli olunarak herhangi ·bir hadisenin ı ı
asla ı verilmemesi ve bu konuda zerre kadar kusunt İ
lerin, kanunun en ş ı ile ı ı ı ı bilinme-
si, kendilerine ı ı ı ş ı

• Bu kabil emirler, Makedonya'da
vazifeli bulunan ğ mülki ve askeri memurlara da, müteaddid
defalar İ ı ş

• ·
ı Devleti, Bulgar Komiteleri'nin Makedonya'daki faali-
yetlerine mani olabilmek ı gerek hudud. üzerinde ve ge-
rekse Makedonya dahilinde bir ı tedbirler ı ş ı Bu meyan-
da, hudud ı asker sevkedilirken, mevcud birliklerin de sa-
ı ı ı ı ı ş ı Fakat, ı askeri tedbirler daha ziyade hu-
duda yönelik ş ve böylece, Makedonya'daki komitecilerin But-
garistan ile olan ı kesilmeye ı ş ı ı ş ı

• Mesela, 18 Hazi-
ran 1896 tarihli bir irade ile, hudud: üzerindeki ş ı ı
·gece gündüz kontrol ı bulundurulmas! ve ş ı ş geç-
mek isteyenlerin derhal ı ş ı ı ı ş ı

• Yine bu
maksatla, hududun her ı asker ve jandarma bulundlll1!1a-
ı ğ göz ı ı devriye ı ı gezdirilmesine
karar ş   Bu konuya 'bir ı ı ı ı ı ş
tine'deki ı hudud' boyunda devriye üze-
re, 26 Haziran 1896 tarihinde Koçana'ya sevkini zikredebiliriz
85

79 BA., Bl, Nr. 14'31.
80 BA, B!, Nr. 684, 1553.
81 BA., Bl, Nr. 816, 1020, 1047, 1214.
82 BA, Bl, Nr. 1110.
83 BA, Bl, Nr. 1196, 1-eff: 1.
84 BA, YM, Nr. 11447.
85 BA, Bl, Nr. 1197.
226
Hududa sevkedilen askeri birlikler, Bulgaristan'dan ı
lecek silah nakline ve komitecilerin Makedonya'ya geçmelerine 111-ani
olurlarken, Makedonya dahilinde bulunanlar ise, ş muhafa-
ı için ı ş ı ş ı Mesela, Bulgar Komitecilerin ğ olarak
ı Ohri, ı Pirlepe, Florina ve Kesriye gibi her
kaza, bir kaç. daireye ş ve ,bu dairelerin en münasip yerle-
rine, birer bölükten az olmamak ş ı asker ş ş Ay-
ı bu daireler ı devriye ı gezdirilirken, her kaza
merkezinde de, ı ı kuvvet olarak birer tabur asker bulundu-
ş Bu konuda fazla girmemekle birlikte, Ru-
.meli redif askerinin silah ı ı ı ş ı ı

Anadolu'dan asker nak-
linin göz önünde ş

mevcud-birliklerin ı ı ı ı ı
ı ş ı ı ve komitecilerin takibi için Takip Kuvvetleri ı ğ ı  
ı ş ş

sayabiliriz. Yine, ı askeri tedbirlerle ilgili
oJarak bir kaç rakam vermek gerekirse, ı Makedonya'
ı ı dahilinde olan Üçüncü Ordu'nun mevcudu, 14 Haziran
1887 tarihinde 18.240 nefer iken
90
bu mevcud, 15 Haziran 1904 ta-
rihine kadar tedricen 66.524 nefere ı ı ı ş ı

• ı maksada
uygun olarak, askeri ·birliklerin hangi taburunun hangi ayda nere-
de ı mevsim ş ı göz önünde tutularak cedveller
halinde tespit ğ gibi, Bulgaristan ı gelebilecek. her-
hangi bir taarruzda tatbike konulmak üzere, Seraskerlik ı
ca ı «halt.ekat ı ı ı ş ı


ı Devleti'nin komitecilere ş ı ı ğ ı tedbirler sade.ce
askeri mahiyette ı ş bu hususta bir ı ı daha
müracaat ş 'Mesela, Üsküp'te mahkfun bulunan Kaptan
Görgi, komitelerin ı ı devlete bildirmek ve devletin ı ğ ı ted-
birler-in ş ı ş ı ı ı olmak ı 22 ı
1898 tarihinde serbest ı ı ı ş ı

• ı 29 Nisan l894 tari-
hinde ı bir karar ile, komitecileri ölü veya di:i-i olarak yakalar
86 BA, İ Nr. lMa; YM. Nr. 10422.
87 BA, YM: NJ:. 11445.
88 BA, İ Nr. 1458.
89 BA, YM, Nr. 11615.
90 BA, ı Esa..s, Nr. 14-88'/31-88-12.
9l BA, YM, Nr. 12740.
92 BA, İ Nr. 93·21.
93 BA, İ Nr. 1-283.
227
ı getirenlere, müka.fat ğ ilan ş  

• Bu konuda ı
·nan tedbirlerden biri de, yakalanan emsallerine ibret
olmak ı ı ı ve Bulgar köylülerin, birbirle-
ri ı kefil ı ş

• ı Devleti, bütün
ı ı ı hafiye ı vazifelendirmek ı ko-
mitecilerin maksat ve faaliyetlerine ı olmaya ı ş ı ş ı

• Me-
sela, hafiye ı istihdam etmek ı Kosova Vilayeti'
ne tahsis olunan 8.364: ı ş ı kafi· gelmemesi sebebiyle bu
miktar, 9 Nisan 1901 tarihinden 18.000 ş ı ı ı ş ı     27
Ocak 1902 tarihinde de, komite fertleriyle ı ş buluna-
rak ı hal ve hareketlerine ı olmak ı ş ı
ı Haydar Bey Selanik'e ş  


. .
2) ı ş ı Takip Edilen Siyaset
ı Devleti, ı ş ı takip ğ siyasette ne ka-
dar sert tedbirler ı ş ı ahalisine de ı nispette
ş davranarak, ı ı ı ı ı ş ı ş ı Bu
maksatla ı ı ş N asihat ı ş ş ve
bilhassa, komiteellerle ı mücadeleler ı ahatiyi gü-
cendirmemeye ı ş ı ş ı Mesela bu hususta, 2 Aralik 1895 tarihin-
de ş ı ı ı tedbirlerini ş ı
a) Gayrimüslim nüfus nispetine göre Selanik ve Yanya'ya Rum;
İ ş   Katolik; ı Kosova ve   Bulgar milletin-
den, tecrübeli ve okur yazar ı ş ı birer vali muavi-
ni tayin edilmesi.
b) Edirne, Selanik, Yanya ve İ ş   Rum, ı ve
Kosova'ya Bulgar ı birer adiiye ş ta-
yin edilmesi. ·
. c) ı cemaatleri ı bir kilise meselesi bulundu-
ğ bu meselenin sür'atle ve     mahal ı
ş halledilmesi.
94 BA, Bi, Nr. 1063.
95 BA, YM, Nr. 11447.
96 BA, Bl, Nr. 1499.
97 BA, Bi, Nr. 1397.
98 BA, Bl, Nr. 1425.
228
d) ı cemaatlerinin ş mekteplerinden, İ
mekteplerine talebe ş ş ı için, ş ı her
vilayetin maarif ı ş ı Türkçe muallimleri ta-
yin edilmesi.
e) ı kasaba ve köylerdeki Müslümanlar ile ı
ı bulunan mer'a, arazi ve · emlak ı ı halli için,
vilayetlere ve ş heyetlerine emirler gönderilmesi.
f) Bundan böyle, devlet dairelerine, belediyelere ve Ziraat Ban-
ı   personel ı ğ ı zaman, Müslümanlara ğ kadar, ı
ristiyan katip ve hademelere de ı ı ı
g) Bulgar piskoposlan meselesi, ş ı ş ı ve önemli bir hu-
sus ğ münasip bir ş hallinin, ileri bir tarihe ı
ı ı
ğ taraftan ı 5 ğ 1903 tarihinde Selanik, Ko-
sova ve ı valilikleri ile ş Hüseyin Hilmi ş   gön-
ğ emirlerle, Makedonya ahalisinin komitecilere meyletmemesi
için, kendilerine nasihatlerde bulunmak ı N asihat Ko-
ı meydana getirilmesini ş Bu 'komisyonlar; ad-
liye ş mülki ve askeri bir ile, her bölgenin ahalisin-
den seçilecek muteber bir ş meydana gelecekti. Fakat ihtiyac
·halip.de, merkez ı ile beraber, memleketin ş ı
ve · köylerin İ Heyeti'nden ı ş de, Nasihat Ko-
ı için kafi ı ı
ı Devleti, komitecilere ş ı ı mücadelelerde yer-
li ahalinili ı can ve ı hiç l;>ir ş zarar gelmemesine,
.özellikle dikRat edilmesini ş

• Hatta bu hususta, komite-
cilerin takibinde ilimali görülenler ile yerli ahaliye zarar verenler,
devlet ı ı suçlu ş ve her iki suçun fail-
lerinin de,. ı ı ğ ı ş Mesela, 18 Eylul
1903 tarihinqe Rumeli ş ğ   gönderilen bir ı devlete
ı ahalinin ı can ve ı ı komitecilerin
ı bulunsalar bile, nedamet ı halinde kendilerine
99 BA, İ Nr. 1158.
100 BA, İ Nr. 11448.
101 BA, İ Nr. 1436.
o
229
zarar verilmemesi ve bir ı ı ı ğ ı ı halka tecavüzüne
meydan ı ı ı ş ı komitecilerin ı ı ile
ğ çekilen ahaliye, vali, mutasarnf, kaza ı !dare
Meclisi'nin !slam ve ı ı ile, dini reisierden meydana
gelen heyetler ·gönderilerek, devletin kendileri ı olan iyi
yetlerinin münasip bir lisanla ı ı ve eskiden ğ gibi,
ı içerisinde kendi ş ş ı ı ı ı ı
ş ğ taraftan da, Makedonya'daki mülki ve askeri
memuriara gönderilen emirler ile, ş temin edebilmek için, can-
siperane bir ş ve gece gündüz ı ş ı ş


Yine ı Devleti, 5 Nisan 1902 tarihi itibariyle, Makedon-
ya'daki Bulgar ahalinin Anadolu'daki madenlerde, ş ı
ve bilhassa ğ Demiryolu'nda ı ş imkan verilme-
sini ş ı ı ş ı Bu konu ile ilgili iradede, Makedonya'daki
Bulgarlarm ı ı komitelere mensup ı ı fakat ı ş
mak ı Bulgaristan'a ve Yunanistan'a gittiklerinde komi-
teciler ta:rafmdan ı ı ı ı .belirtilerek böylece hem geçim-
lerini temin edebilmelerine imkan ğ ı ş ğ ı ve hem de ko-
mitecilerle ş ı ı ğ 'ifade edilmek-
tedir103.
Bütün ı ı ı ı Devleti, ninden İ ı esna-
ı kaçmak veya göçrnek süretiyle Bulgaristan'a ş
30.000 kadar ı ı geri dönme isteklerini de ı
ş Hatta, 14 ı 1904 tarihli ·bir 'karar ile, bu ı
hududdan köylerine nakilleri ı geçecek zaman içerisinde,
kir ı ·beslenme ı ı ş ı üzere, 100.000
ş ı peksimed ve yiyecek ğ ı ı ı ş ı

• ı
selere ş edenlerin istifadesi ı ı bir de umUmi af ilan
ş 6 Ocak 1904 tarihinde ilan olunan ve ciddi bir suçun faili
ı faydalanabilecekleri af ı ş denilmektedir:
«MemuJ:Uk-i ş ı ı   ı ve ditn;amvit V'e SÔ!ir auU V'e ede-
ı ı ile w ı ve ı 'emiriyye V'.e
ecnebi vapurunu tahr-ip etmeler·inden ı ı ı olan ş
102 •BA, YM, Nr. 11615.
103 BA, Bt, Nr. 1453.
104 BA, Bt, Nr. 1495; YM, Nr. 12091.
230
ı olmaik ı Ru'IYOOU ı ı ş mthur ğ
ti§tl§at bir taknrrb ceraime -tasaif;di ve Vnde'l-muMk:erme m,ah-
H7Um ve henüz ı ikimal oltwJvmiwy,atnaik mJe!l)küf olatn ve ı ı
havf ve ı ile ı ı   ı iltica yahUd ı ı ı
ı ı ihtifa ı ı ı ı lsl&m ı ı
rit$;1ty,(}IYI, te1Jeari §aluim.'fJrliin   ı ı ı ı ı ali   ı ı IS'e-
niyye-i luwr'etJj, padi§ahi ı ı
3) Bulgaristan'a ş ı Takip Edilen Siyaset
Makedonya'daki komite faaliyetlerinemani olmak ve ş te-
min edebilmek hususunda, Bulgaristan'a ş ı takip edilen siya-
setin önemi büyüktür. Zira, Makedonya'daki ş ih131e yönelik
hareketler, ı bir ş de olsa, Bulgaristan ı tatbi-
ke ş
ı Bulgaristan, Berlin ı ş ı göre ı Dev-
leti'ne ğ ı bir 1>renslik ise de, tatbikatta .bu ğ ı ı ğ ı ciddiye ı
ı hiç bir yönü nievcud ğ Bununla birlikte, Makedonya'daki
komitecileri maddi ve manevi ı destekleyen Bulgaristan,
1887 senesinden itibaren önemli miktardaki askerini ş askeri
tatbikatlar olmak üzere, türlü bahanelerie Ş Rumeli'de ı
tutarak, meydana gelebilecek bir mücadeleye ı ı ı olmaya ça-
ı ş ı ş ı Fakat ı Devleti, ı Makedonya ko-
nusunda takip ğ siyasetine ı ve faaliyetlerinden de haber-
dar ş Mesela 11 Oca:k 1895 tarihli ibir iradeden, Bulga-
ristan idaresinin Makedonya'daki muallimler ve papaslar ·He muha-
bere halinde ğ yerli ahaliyi isyana ş ğ kendi
topraklarmda çeteler ı ı ğ ı ı ve bir isyan halinde bu çetelerin,
Makedonya'ya gireceklerini ğ

ı 22 Eyiui 1903
tarihli bir Encümen-i vükela ı ş ihlal edenler
hernekadar Makedonya'daki Bulgar Komitecileri ise de, ı fesad
ı ı Bulgaristan'da ğ ı bir ifade ile belirtilmek-
ı .
105 BA, YM, Nr. 11904.
106 BA, Bi, Nr. 660, 664, 1038.
107 BA, İ NT. 1081, 1082.
108 ı YM, Nr. 11629.
231
Bu durum ş ı ı zihinlere, bütün bu hadiselerin sebebi Bul-
garistan ğ halde, ı Devleti'nin onu bu siyasetinden ni-
çin ğ gibi bir sualin gelmesi mümkündür. Zaten Make-
donya ile ilgilf Ôla:r a:k kaleme ı eserlerde, ı Devleti'nin
tenkid ğ husus, daha ziyade meselenin bu safbasma aittir
109

Fakat hemen belirtmek gerekir ki, Makedonya konusunda Bulgaris-
  ı ı meseleyi ı Devleti'nin dahili bir problemi ol-
maktan ı ı ı platformalara çekmek ve ı ı
nüfus ekseriyetinin Bulgarlar lehinde ğ ı bu toprak-
ı kendisine verilmesini ğ ş

• ı ı
ı ş ı ğ ı ı gibi, ı gazetecinin ı ı ı ı vapu-
runa bomba ı ı ı ı ı ve İ İ
bu türden hadiselerdir. İ ş bu sebeple, Bulgaristan Makedonya me-
selesini ı siyaset ı çeklll:ek istedikçe, ı
Devleti, bu.konuyu dahili bir meselesi olarak ele ı Avrupa Dev-
letleri'nin müdahalesine ı verebilecek bir hadisenin meydana
gelmemesi için ı ş ı

• Bu siyasete, ı Devleti'nin Bul-
garistan'a ş ı kuvvet ı ihtimalini de dahil edebiliriz.
15 ı 1903 tarihli bir iradede, Bulgar Komitecilerin Ş
çete hareketleri ğ devletler ı ğ halde, ş
Rusya sefiri olmak üzere İ   sefirlerin, ı   komi-
tecilere ş ı ş muamele edilmemesi talebinde ı
ı kendilerine cevap olar ak zaten ı tedbirlerin ğ kadar
m, 'kendiler-ine cevrup olarak, zaten ı tedbirlerin ğ kadar
tam bir itidal ile har eket edilmesini tavsiye eyledikleri, yer almak-
ı
ı ı Devleti, Makeqonya'ya ş ı takip ğ siya-
setinden ı   ı bir çok defa ikaz ş Mesela 1895
senesinde, bu türlü siyasetinden ı meydana gelebilecek hadise-
lerin mesUliyetinin kendisine ait ğ ı gerek Komi-
ğ ve gerekse İ ı ğ ı ı ı bir çok ker-
re Bulgaristan'a ş

• Yine 3 ı 1896 tarihinde, ko-
109 Ş Muhsin-i Flini, .A.ym eser, s. 67.
llO BA, İ Nr. 11-38.
lll BA, İ Nr. 1460, 1541; YM, Nr. 9321.
ll:2 BA, Bl, Nr. ll53.
llS BA, Bi, Nr. 1081, 1082; YM, Nr. ll204.
232
mitecUere ı ğ ı ı sebebiyle, sert bir ş Bulgaris-
  ı dikkati ş

• 6 Mart 1900 tarihli bir irade ile de, Bul-
  ı komitecilere ş ı tedbir almaktaki ğ kinaye
edilerek, ı ı hükumet ı i.s.e ı  
ne mdtni ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı   ı ı ğ ı bildirilmektedirm.
ğ taraftan,   ı zahiri olarak sadakatini ı
ı Devleti için ı ı ı ş ve Bulgar HükUmeti'nin
takip ğ siyasete ğ ı ğ gibP
1
.", ko-
mitecilere ğ ı ğ ı ğ devam etmesi halinde, ş
lerindeki Bulgar tüccarvekilliklerinin ı ğ de, kendileri-
ne ş


Fakat ı Devleti, Makedonya meselesi ile ilgili olarak
  ı dikkatin! Ç.ekerken bile, bu hususta Avrupa Devletle-
ri'ni ş ı ihmal ş ı ı ve böylece, ileride meydana ge-
lebilecek hadiselerden ı   ı ı ı ğ ı ı daha ş
ı tespite ı ş ı ş ı Mesela, ı köyüne ı ı ı
ş ı Bul-gar askerinin de ş ı

ve 1895 ı Makedonya ahalisinin galeyana getirilmesindeki
  ı rolü, ı Devleti ı Avrupa Devletleri'
ne ş

... Hatta,   ı komitecileri desteklemek-
ten vazgeçmesi için, 3{) Nisan 1903 tarihinde, ı ı
Rusya ve Avusturya nezdinde ş dahi ş




Bütün bunlara ğ ı Devleti'nin için al-
ı ğ ı tedbirlerin ş ya ı ş ı ğ ı ı · söyleyebilmek güçtür. Bu netice-
nin birinci sebebi, ı   bu konudaki ş ı ı derecede ihtiyat-
kar siyaseti ş ise, ikincisi de, Makedonya'daki devlet memurla-
ı ı suiistimalleri ş Mesela, ı Bulgar Metrepolid-
hanesi'nin mahzeninde -2.000 kadar tüfek ve bol miktarda cebehane-
nin ğ ı Valisi ı ı   ğ za-
114 BA, İ .Nr. 1218.
ll{) BA, Bl, Nr. 1853.
116 BA, Bl, Nr. 1-354, 1436.
117 BA, YM, Nr. 11206.
118 BA, İ Nr. 1492.
119 BA, İ N.r. 1131, 1143. . ·
..
120 BA, İ Nr. 1147.
121 'BA, YM, Nr. 11206.
233
man, 3 Ocak 1903 tarihinde gönderilen cevapta, mahzen ş ı ı ı
da bir ş bulunamaz ise, ı bu durumunu ş konu-
su yapacaklan, ğ ı mevcudiyeti muhakkak ise, ya met-
ş ı ı ı veya tarassud ı ı ı ş
tir122. ı ı 30 Nisan 1903- tarihinde, Makedonya'daki ko-
mitecilerin ellerindeki ı toplamak isterken ·hile, bu karanndan
Avrupa Devletleri'ni haberdar ş


Belki bu durumu, ı Devleti'ne müdahele için ı kol-
layan Avrupa Devletleri'ne ş ı Sultan II. Abdülhamid'in takip et-
ğ ve bir çok yönden ş ı ı olan siyaseti ile izah
etmek mümkündür. Fakat Makedonya'daki devlet ı ı me.:
swiyetsizlikleri, mühim bir sebep olarak ş ı ı ı ı
Zaten, ı tedbirlere ğ hala Bulgaristan'dan Makedonya'
ya ı komitecilerin geçebilmeleri ve ş bir türlü temin edi-
lememesi, dikkatimizi bu noktaya çekmektedir. Nitekim, Selanik
ı ı ı Ferik Ali ı ş 15 Temmuz 1895 tarihin-
de İ   ğ ş telgrafnamesinde, komitecilere ş ı
ı ı gereken tedbirlerle ilgili olarak üç aydan beri takdim etti-
ğ ı ğ ı ğ bahanesi ile, ı zevat taratm-
dan gereken önemin ğ ve hatta bu ı ş ı ı
bakaretiere maruz ı ğ ı ı üzülere·k ifade etmektedirm. Aym ko-
nuya, 17 Ekim 1902 tarihinde Sultan II. Abdülhamid ı da
ş edilmektedir. Burada ş Bulgaristan'daki silahiann na-
ı olup da Makedonya'ya ğ bu hususta askeri ve mülki
ı bu derece gaflet ve ı ı sebebinin ş ı
ı ğ ı ve hal böyle olunca, ı bu memurlardan ne hizmet bek-
ğ gerçekten merak konusu ğ esefle dile getir-
ı
Netice olarak, İ İ   ı meydana gelmesi ile de kabul
ğ gibi ı Devleti'nin ı ğ ı tedbirler kafi ş
ve Makedonya meselesi, ı bir mahiyet ı ş olarak,
1912/ 13 Balkan Harbi'ne kadar, devletin ş gelen problemlerin-
den ·biri olmaya devam ş
122 BA, Bl, Nr. ı
123 ·BA, YM, Nr. 11206.
124 BA, İ Nr. 1139, leff: 3.
125 BA, İ Nr. 1494.
234
Biz burada, Makedonya meselesinin bir cephesi olan Bulgar
Çete· Faaliyetleri'ne, ı ş belgeleri ile temas etm_eye ı ş
ı konu, sadece Bulgar Çete Faaliyetleri'nden ibaret olsa
bile, bir makalenin hacmi içerisine ı ğ ı ı kadar girift bir
mahiyet arzetmektedir .. Bu sebepten ı   ı ğ mi-
saller, tüccarvekillerinin, ı ı   ı ve mual-
limlerin faaliyetleri gibi, meselenin ·mevcut literatürde pek yer ve-
rilmeyen. ı   sadece dikkatleri çekmek ı ma-
tnfdur. Fakat bizim için tarihi bir hadise ı ğ   bugün
dahi :Balkan milletlerinin hararetle ilgilendiideri ve onlar için hala
aktüel olan böyle bir meselenin, hem Rumeli'deki ı idaresinin
ı bir muhasebesini yapmak ve hem de, bu konuda mlistakil
bir ı ş ı dilimize ı ı ı ı ı ğ ı ı   ş
ı ı ı ş olmak üzere yerli ve ı literatürden istifade
ı tedkiki edilmesinin ı   özellikle belirtmek istemekteyiz.