You are on page 1of 15

0

FAKULTET ELEKTROTEHNIKE
ENERGETSKA ELEKTROTEHNIKA
G: 2012/13














Seminarski rad na temu:Navier-Stokes
jednaine








Student:Nedim Imirovid Datum:


1


SADRAJ
1 Uvod.2
2 Navier-Stokes jednaine (metodi rjeavanja)..3
3 Osobine..4
3.1 Nelinearnost4
3.2 Turbulencija.4
3.3 Primjenjivost..5
4 Derivacija i opis.6
4.1 Konvektivno ubrzanje..6
4.2 Naprezanja7
4.3 Ostale sile.7
4.4 Ostale jednaine..8
5 Nestiljivi tok Newtonovog fluida.8
5.1 Pravougle koordinate..9
5.2 Cilindrine koordinate.10
5.3 Sferne koordinate11
6 Formulacija funkcije strujanja12
7 Zakljuak..13


2


1 Uvod
NavierStokesove jednaine, koje su dobile naziv po Claude-Louisu
Navieru i Georgeu Gabrielu Stokesu, opisuju
kretanje viskoznih nestiljivih fluidnih substanci.Ove jednaine dobijaju se
primjenom drugog Newtonovog zakona na kretanje fluida, zajedno sa
pretpostavkom da je naprezanje fluida suma lanova koji
opisuju viskoznost (proporcionalni gradijentu brzine), plus lan koji
oznaava pritisak.

NavierStokesove jednaine predmet su velikog interesovanja matematike.Iako
djeluje iznenaujude, zbog njihove iroke praktine upotrebe, matematiari jo nisu
dokazali da rjeenja u tri dimenzije uvijek postoje (postojanje), ili da, ako postoje, da
ona ne sadre beskonanosti, singularnosti ili diskontinuitete (prekide).Ovi problemi
nazivaju se problemi postojanja i glatkode NavierStokesovih jednaina.Matematiki
institut Clay ovaj problem nazvao je jednim od sedam najznaajnijih otvorenih
problema u matematici, te je ponudio nagradu od 1.000.000 dolara za rjeenje ili
kontra-primjer.
Pored toga to Navier-Stokes jednaine imaju veliki matematiki znaaj, one su
takodje bitne i kod opisivanja mnogih fizikih pojava bez obzira da li se radilo o
akademskim problemima ili o konkrentnim praktinim primjenama.Navier-Stokes
jednaine mogu biti upotrijebljene kao modeli za odredjivanje vremena (stanje
atmosfere), proraun okeanskih struja, tok vode u cijevima, protok vazduha oko
krila.
Navier-Stokes jednaine u svojoj potpunoj i pojednostavljenoj formi od velike su
pomodi pri dizajnu letjelica, auta, podmornica, zatim pri prouavanju protoka krvi
kroz krvne sudove (i to predstavlja domen primjene Navier-Stokes jednaina jer
imamo strujanje fluida kroz cijevi).Postoji velika primjena Navier-Stokes jednaina
gdje god imamo strujanje fluida.
Zbog velikog znaaja ovih jednaina i njihovog rjeavanja organiziraju se i
konferencije na ovu temu.Tako imamo poznatu konferenciju o Navier-Stokes
jednainama i njihovoj numerikoj analizi koja je odrana u Italiji 1992 te poslije
1997 godine.
3

Interes matematike analize za neliearne fenomene doveo je do povedane
medjuzavisnosti i suradnje mnogih naunika iz raznih oblasti.Takodje i nagli razvoj
kompjuterske tehnike i napredak u matematikoj analizi ohrabrio je industriju za
upotrebu nelinearnih matematikih modela za rjeavanje tehnolokih problema.
Nastojanja u razumijevanju nelinearnih problema dovelo je do razvoja matematikih
aplikacija u mnogim podrujima nauke ukljuujudi i mehaniku fluida.
Na ovim konferencijama nastoje se odrediti objedinjavajude i zajednike take za
bududa istraivanja.
Zadnje konferencije na ovu temu su odrane u Veneciji 8-12 aprila 2013 i 21-24 maja
na univerzitetu za matematiku Achen-u.
2 Navier-Stokes jednaine (metodi rjeavanja)
Vedina radova na Navier-Stokes jednainama vrena je pod pretpostavkom
nestiljivog i Newtonovog fluida.Navier-Stokes jednaine su u principu nelinearne
parcijalne diferencijalne jednaine koje se naravno ne mogu rijeiti analitiki.U tom
sluaju koriste se metodi numerike analize koji su na raspolaganju.
Prilikom primjene Navier-Stokes jednaina nailazimo na sljedede problem:s jedne
strane su to problemi vezani za opis poznatih rezultata u odnosu na postejeda,
jedinstvena i u nekim sluajevima regularna rjeenja za linearni, nelinearni sluaj, i
za stabilno vremenski ovisno stanje.S druge strane tu su problemi vezani za
aproksimaciju problema to podrazumijeva diskretizaciju:konane razlike i metod
konanih elemenata za prostorne varijable, te konane razlike i frakcioni koraci za
vremensku varijablu.Kod ovih problema pitanje stabilnosti i konvergencije takodje
se uzimaju u obzir.
Navier-Stokes jednaine diktiraju, kao rjeenje brzinu, a ne poziciju.Rjeenje Navier-
Stokes jednaina se naziva polje brzine ili polje toka, to predstavlja opis brzine
fluida u datoj taki prostora i vremena.Jednom kada je odredjeno polje brzine,
ostale veliine od interesa (kao to su protok, ili privlane sile) se mogu odrediti.Ovo
je neto drugaije od onoga to vidimo u klasinoj mehanici gdje su rjeenja
predstavljena kao trajektorije pozicije.Prouavanje brzine umjesto pozicije ima vie
smisla za fluide, medjutim vizualizacija ovakvog rjeenja podrazumijeva vie
trajektorija.

4


3 Osobine

3.1 Nelinearnost
Kao to smo ved rekli Navier-Stokes jednaine su nelinearne parcijalne diferencijalne
jednaine u gotovo svakoj situaciji.U nekim sluajevima, kao to je
jednodimenzionalni tok i Stokes-ov tok, jednaine se mogu svesti na
linearne.Nelinearnost ini mnoge probleme teko rjeivim ili nemogudim za rijeiti.
Nelinearnost je povezana sa konvektivnim ubrzanjem, koje je povezano sa
promjenom brzine i pozicije.Svaki konvektivni tok, bez obzira da li podrazumijeva
turbulenciju ili ne, ukljuuje nelinearnost.
3.2 Turbulencija
Turbulencija je vremenski ovisno haotino ponaanje koje susredemo kod mnogih
fluida.Generalno se smatra da je turbulencija povezana sa inercijom fluida.Takodje se
smatra, ali se ne moe tvrditi sa sigurnodu, da Navier-Stokes jednaine opisuju
regularno turbulenciju.
Do numerikog rjeenja Navier-Stokes jednaina za turbulentni tok je veoma teko
dodi, stabilnost rjeenja zahtijeva finu rezoluciju mree tako da vrijeme za proraun
postane znaajno veliko i nemogude za proraun.Jedan od naina da se rijei
turbulentni tok je da se korisiti tzv. laminar solver (rjeenje bazirano na laminarnom
strujanju) koje se primjenjuje kod vremenski nestabilnog rjeenja, koje ne konvergira
na odgovarajudi nain.U borbi protiv ovakvih problema, tzv time-averaged (vremenski
prosjene ili vremenski usrednjene) jednaine kao to je Reynolds-averaged Navier-
Stokes (RANS equation) jednaine se koriste kod praktinih prorauna dinamike
fluida.Stvarno vremensko usrednjenje (

) varijable je definisano kao:


RANS jednaine su vremenski usrednjene jednaine kretanja za fluidni tok.Ideja iza
jednaina je Reynoldsova dekompozicija, gdje se trenutni kvantiteti (koliine)
5

dekomponuju u vremenski usrednjene vrijednosti.Ovu ideju je predloio Osborne
Reynolds.RANS jednaine se primarno koriste za opis turbulentnog toka.
Neki modeli opisivanja turbulentnog toka ukljuuju Spalart-Allmaras, k- (k-
omega), k- (k-epsilon), and SST modele koji su u sutini varijacije na RANS jednaine.
Jo jedna tehnika za numeriko rjeavanje Navier-Stokes jednaina je LES (Large Eddy
Simulation).LES je matematiki model za turbulenciju koji se koristi za proraun
dinamike fluida.Prvobitno je predloen 1963 godine od strane Joseph Smagorinsky za
simulaciju atmosferskih strujanja.Od tada je LES aplikacija znatno uznapredovala i
danas se koristi u mnogim oblastima inenjerstva.LES aplikacija se koristi i kod
rjeavanja Navier-Stokes jednaina tako to reducira (smanjuje) opseg duljine skale
(koja znatno utie na rjeenje Navier-Stokes jednaine) i pri tome smanjuje trokove
prorauna.Princip rada LES aplikacije je low pass filtering tj. niske frekvencije proputa
dok visoke frekvencije priguuje.Upravo je ova operacija je aplicirana kod Navier-
Stokes jednaina koja eliminira male skale rjeenja.Ovaj nain rjeavanja je znatno
skuplji u odnosu na RANS metod (u vremensko smislu i memorijskim kapacitetima
raunara), ali daje bolje rezultate s obzirom da su skale vedih turbulencija rijeene.
3.3 Primjenjivost
Zajedno sa ostalim jednainama i dobro formulisanim graninim uslovima, Navier-
Stokes jednaine mogu dosta tano modelirati kretanje fluida.
Navier-Stokes jednaine pretpostavljaju da se fluid razmatra u kontinuumu i da se ne
krede relativistikim brzinama.U uslovima malih veliina (skala), realni fluidi sainjeni
od diskretnih molekula de uzrokovati rjeenja koja se razlikuju od rjeenja dobijenih za
kontinuualne fluide modelirane Navier-Stokes jednainama.
Drugo ogranienje je jednostavno komplikovana priroda jednaine.Da bi se izbjeglo
ovo ogranienje uvodi se odredjena aproksimacija tj. razmatraju se Newtonovi fluidi
to dovodi do pojednostavljena Navier-Stokes jednaine.Kod Newtonovog fluida
smatra se da je promjena viskoznosti linearna.




6

4 Derivacija i opis
Navier-Stokes jednaina se moe napisati generalno kao:
(

)
je brzina toka, je gustina fluida, je pritisak, je komponenta totalnog tenzora
naprezanja, i predstavlja ostale masene sile (sile po jedinici volumena).Ova
jednaina u sebi sublimira zakon o odranju mase i energije u fluidu i predstavlja
aplikaciju drugog Newtonovog zakona za kontinuum.
Jednaina se esto zapisuje i u sljededem obliku:


Lijeva strana jednaine opisuje ubrzanje, desna strana jednaine uzima u obzir sve
masene sile (npr gravitacija) i divergenciju naprezanja.
4.1 Konvektivno ubrzanje
Vaan dio Navier-Stokes jednaine je prisustvo konvektivnog ubrzanja, koji predstavlja
efekt vremenski nezavisnog ubrzanja fluida u odnosu na protok.Dok individualne
estice fluida doivljavaju vremenski zavisno ubrzanje, konvektivno ubrzanje fluidnog
toka je prostorni efekat, jedan primjer je ubrzanje fluida kroz mlaznice.
Konvektivno ubrzanje je predstavljeno kao nelinearni kvantitet:
,
koji moe biti predstavljen kao ( ) ili kao (), gdje je tenzor derivacije
vektora brzine Obje interpretacije daju isti rezultat, nezavisno od koordinatnog
sistema.





7


4.2 Naprezanja
Efekti naprezanja u fluidu su predstavljeni preko i lanova, ovi lanovi
predstavljaju gradijente povrinskih sila, analogno naprezanjima kod vrstih tijela.
se naziva gradijent pritiska i proizilazi iz izotropnog dijela Cauchy-evog tenzora
naprezanja.Ovaj dio je dat kao normalno naprezanje koje se pojavljuje u gotovo svim
situacijama, dinamikim ili ne.Anizotropni dio tenzora naprezanja dat je preko lana
, koji opisuje viskozne sile.Za nestiljivi tok ovo predstavlja samo efekat smicanja.
Dakle, predstavlja derivatorni tenzor naprezanja, a tenzor naprezanja je jednak:

I predstavlja matricu identiteta dimenzija 3x3.
Interesantno je to da kod Navier-Stokes jednaina je gradijent pritiska vaan, a ne sam
pritisak.Efekat gradijenta pritiska je da ubrzava tok fluida u smjeru vedeg pritiska ka
manjem.
4.3 Ostale sile
Vektorsko polje predstavlja masene sile.Uglavnom se sastoji od gravitacione sile, ali
moe ukljuivati i druge vrste sila kao npr. elektromagnetna sila.Kod neinercijalnih
koordinatnih sistema mogu se pojaviti i sile povezane sa rotacijom.
esto se ove sile nazivaju i konzervativne sile i mogu se predstaviti kao gradijent
nekog skalara kao .S obzirom da se pritisak pojavljuje samo kao gradijent,
to implicira da se problem moe rijeiti bez masenih sila.Masene sile se mogu pojaviti
kod modificiranog pritiska

.Sada pritisak i sila na desnoj strain Navier-


Stokes jednaine postaju:
( )






8

4.4 Ostale jednaine
Pored Navier-Stokes jednaina za rjeavanje problema vezanih za dinamiku fluida
potrebno je poznavati i neke druge informacije, preko nekih drugih jednaina.Prije
svega se misli na granine uslove, na jednaine koje opisuju zakon o odranju mase i
energije i sl.
5 Nestiljivi tok Newtonovog fluida
Uglavnom se radi jednostavnosti rjeavanja posmatra nestiljivi tok Newtonovog
fluida.Uvaavajudi prethodnu injenicu sada Navier-Stokes jednaina (za nestiljivi
tok) glasi:
(


Ovdje kao i u prethodnim sluajevima predstavlja ostale masene sile kao to su
gravitaciona sila, centrifugalna sila.lan je zamijenjen sa

.Ovo se moe
uraditi kada je fluid nestiljiv, homogen i Newtonov. je konstantna veliina i naziva
se dinamika viskoznost.

U ovoj jednaini definisano je i znaenje pojedinih lanova.Treba primijetiti da su
konvektivni lanovi nelinearni.
Ove jednaine se koriste za trodimenzionalne koordinatne sisteme:Kartezijanski
(pravougli), cilindrini i sferni.Jednaine za Kartezijanski (pravougli) koordinatni
sistem slijede direktno iz vektorske jednaine, a vektorska forma Navier-Stokes
jednaina zahtijeva odredjeni tenzorski proraun to znai da pisanje jednaina u
drugim koordinatnim sistemima nije tako jednostavno kao za sluaj skalarnih
jednaina.



9


5.1 Pravougle koordinate
Eksplicitno zapisujemo vektorsku jednainu na sljededi nain:



Gravitacija uvrtena kao masena sila, te da de vrijednosti zavisiti od orijentacije
gravitacija u odnosu na odabrane koordinate.
Jednaina kontinuiteta glasi:

Komponente brzine (zavisne varijable za koje de problem biti rijeen) su . Ovaj
sistem od etiri jednaine predstavlja najede koriteni i prouavani oblik. On
predstavlja nelinearni sistem parcijalnih diferencijalnih jednaina, ija rjeenja je
prilino teko pronadi.








10



5.2 Cilindrine koordinate
Navier-Stokes jednaine za cilindrini koordinatni sistem su:



Komponente gravitacije, opdenito, nede biti konstantne, meutim, za vedinu
primjena se, ili koordinate izaberu tako da komponente gravitacije budu konstantne
ili se pretpostavi da se gravitaciji suprostavlja polje pritiska (na primjer, strujanje u
horizontalnoj cijevi se tretira normalno, bez gravitacije i bez gradijenta vertikalnog
pritiska).
Jednaina kontinuiteta glasi:



Ovo predstavljanje NavierStokesovih jednaina za nestiljivo strujanje u
cilindrinim koordinatama je drugo po frekvenciji pojavljivanja i koritenja u teoriji i
praksi (prvo je bilo predstavljanje u pravouglim koordinatama, opisano iznad).
Cilindrine koordinate se biraju kako bi se iskoristila simetrija, tako da se
komponente brzine mogu ponititi. Vrlo est primjer osno simetrinog strujanja,
gdje nema tangencijalne brzine (

), dok ostale veliine ne zavise od :




11





5.3 Sferne coordinate
U sfernim koordinatama Navier-Stokes jednaine su:






Jednaina kontinuiteta mase de glasiti:




12

6 Formulacija funkcije strujanja
Raunajudi rotor NavierStokesove jednaine rezultira eliminacijom pritiska. Ovo je
posebno lagano za uoiti ako se pretpostavi dvodimenzionalno strujanje u
pravouglim koordinatama ( , te da da postoji veliina koja zavisi od ). Tada se
jednaina svodi na:


Diferenciranjem prve po , a druge po , te oduzimanjem, dobijamo jednaine u
kojima je eliminisan pritisak i svaka potencijalna sila. Definisanjem funkcije
strujanja preko

rezultira time da je uslov kontinuiteta mase bezuslovno zadovoljen (ako je data
funkcija strujanja neprekidna), te se tada poetna jednaina svodi na jednu, koja
glasi:

gdje je

biharmonijski operator i je kinematska viskoznost,

. Ova jednaina,
zajedno sa odreenim graninim uslovima, opisuje dvodimenzionalno strujanje
fluida, uzimajudi samo kinematsku viskoznost kao parametar. Uoite da se jednaina
za Stokesovo strujanje dobija kada se pretpostavit da je desna strana jednaine
jednaka nuli.





13


7 Zakljuak
Na osnovu prethodno izloenog, moe se ustanoviti da Navier-Stokes jednaine
imaju veliki znaaj u oblastima gdje se koriste, a to je prije svega dinamika fluida i
turbulentno strujanje.Najvedi problem kod Navier-Stokes jednaina je taj da su to
parcijalne diferencijalne jednaine (esto i nelinarne), pa iz tog razloga je veoma
oteano njihovo rjeavanje.Danas ne postoji jedinstven nain na koji je mogude
rijeiti ove jednaine (samim time i problem koji se opisuju istoimenim
jednainama).Postoje samo odreene metode i aplikacije koje omogudavaju
rjeavanje specifinih sluajeva.Danas se intenzivno radi po pitanju ovog problema
prije svega zbog vanosti u praktinim primjenama, ali rjeenje ovog problema je
bitno i sa matematike stanovita.
Cilj ovog rada nije bio da se obuhvate svi detalji vezani za Navier-Stokes jednaine i
nihovo rjeavanje, ved da se upoznamo sa osnovama ovih jednaina i njihove
kompleksnosti po pitanju rjeavanja i na kraju znaaja koje imaju navedene
jednaine.












14


LITERATURA
[1] Internet (Literatura koja je dostupna na internetu na ovu temu, te lanci sa
konferencije u Italiji 1992 i 1997 godine)