You are on page 1of 31

1.

GİRİŞ
İlk yarı geçirgen membran 1748’de aynı zamanda osmoz olayını da laboratuar
şartlarında ispat eden Fransız Abble Nollet taraından yapılmıştır! "aklaşık olarak bir y#zyıl
sonra 18$7’de Alman kimya%ı &raube da'a ileri se(iyede membran dizayn etmiştir! 1)*+’lerin
sonuna do,ru -ni(ersity o Florida’dan .eid (e /reton ilk olarak sel#loz asetatdan ters osmoz
membranı #retmişlerdir! .eid (e /reton’un #retti,i sel#loz asetat ters osmoz membranın d#ş#k
akı deza(anta0ı 1oeb (e 2ourira0an taraından geliştirilen y#ksek akı (e y#ksek tuz ret oranı
3zelli,ine sa'ip yeni bir membran #retimi ile aşılabilmiş (e b3yle%e ti%ari #retiminin 3n#n#
açılmıştır 41oeb (e 2ourira0an5 1)$67! 1oeb (e 2ourira0an taraından geliştirilen ters osmoz
membranı 1+ misli da'a azla akı #retebilmiş (e 8)* oranında tuz ret kapasitesine sa'ip
olmuştur! 1)7+’lerin sonundan g#n#m#ze kadar ise s#rekli geliştirilebilir 3zelli,i ile membran
teknolo0ileri yaygın olarak kullanılmaktadır!
9embran teknolo0ilerinin en 3nemli 3zelliklerinden biri s#rekli geliştirilebilir olmasıdır!
Aynı kapsamda membran #reti%ilerinin (erdi,i bilgilere g3re 1)8+ yılından g#n#m#ze bir
membrandan elde edilen s#z#nt# suyu miktarı #ç misli artmıştır! Aynı zaman diliminde5 bir
membranın #retim maliyeti ise 8)+ d#şm#şt#r! /u (erilerle beraber5 1)8+ yılında kurulan bir
ters osmoz tesisinin yatırım maliyeti ile bug#n 6+ kat da'a azla s#z#nt# suyu elde edilebilen
tesis kurmak m#mk#n olabilmektedir 4Filtration (e 2eparation5 :++*7!
;#n#m#zde membran teknolo0isi sistemleri ç3z#nm#ş madde konsantrasyonu ile
içerdi,i partik#l boyutu geniş bir aralıkta de,işen deniz5 ne'ir5 kuyu (e g3l sularından end#stri
tipine g3re karakterizasyonu de,işen atıksuların arıtılmasına kadar çok arklı alanlarda
kullanılmaktadır! 9embran teknolo0ilerinin tari'ine çok kısa bir g3z atılırsa arıtılmış su
kapasitesini 1+ kat arttıran ilk ti%ari membran #retiminin 1)$:’de5 y#ksek miktarda tuz
giderimini sa,layan kompozit membran #retiminin 1)7:’de5 ilk deniz suyu ters osmoz tesisinin
kuruluşunun ise 1)7*’de oldu,u g3r#lmektedir 4&ung5 :++77! /ug#n ise membran #reti%ilerinin
(erdi,i bilgiye g3re d#nyada g#nde toplam yaklaşık 1!6<1+
16
m
6
su s3z konusu teknolo0iler ile
arıtılmaktadır! =i,er bir deyişle son 6+ yılda membran teknolo0isi sistemlerinin kullanımının
b#y#k bir 'ızla arttı,ı g3r#lm#şt#r! =olayısıyla odak noktası membran olan (e bu noktadan
'areketle teknolo0isi (e dolayısıyla (erimlili,inde çok b#y#k gelişme g3steren ters osmoz5
nanoilltrasyon (e ultrailtrasyon olarak uygulanan membran teknolo0isi sistemleri 'akkında
&#rkiye şartları açısından araştırma (e de,erlendirme yapmanın b#y#k 3nemi bulunmaktadır!
Aynı kapsamda &#rkiye’de membran teknolo0ileri uygulana%ak içme suyu arıtma
tesisleri konusunda ilk yatırım (e işletme maliyetlerinin tespiti g#n%el yapıla%ak bu (e benzeri
çalışmalarla m#mk#n olabile%ek (e de(let taraından yatırım strate0ileri belirlenirken
de,erlendirmelerde 3n%# rol# oynaya%aktır! /u amaçla membran teknolo0isi sistemlerinin
1
&#rkiye’de içme (e kullanma suyu temininde kullanılmasında zaten kısıtlı olan inasman
kaynaklarının de(let taraından optimize edilerek kullanılması sa,lanabile%ektir!
=#nyadaki suyun 8)75:’si denizlerde5 8+56:’si buz da,ları (e buzullarda5 geri kalan
kısmı ise g3l5 ne'ir (e akarsularda5 ayrı%a 'a(ada su bu'arı 'alinde bulunmaktadır! ;3r#ld#,#
#zere d#nyada tatlı su miktarı çok azdır! /unun da 8))’u ya çok zor temin edilebile%ek yerlerde
ya da Amazon (e 2ibirya gibi yaklaşılması (e yaşanılması çok zor b3lgelerde bulunmaktadır! 2u
problemini ç3zmek için tekli edilen metotlardan biri de deniz sularının tatlılaştırılmasıdır!
>alen d#nyada kullanılan tatlı suyun milyonda 7’si (e A/=’de kullanılanın milyonda :*’i bu
yolla elde edilmektedir! /ug#n içme suyu i'tiya%ı5 toplam su i'tiya%ının 87?8’ini teşkil
etmektedir! "alnız%a içme suyunun bile5 bu metotla elde edilmesi oldukça pa'alı olmaktadır!
;ele%ekte su i'tiya%ının karşılanması için bu usule baş(urmak çok 3nemli ekonomik (e teknik
problemlere sebep olabile%ektir! @#nk# genel olarak tatlılaştırma5 tuzlu suyu bu'arlaştırıp tekrar
toplama yoluyla olmaktadır! /u ise çe(reyi ısıtmak demektir! A,er b#t#n su i'tiyaçlarını bu
yolla karşılamak istersek5 en g#zel turistik sa'iller5 arıtma tesisleriyle dola%akB buralarda
ortalama sı%aklık arta%aktır!
:
5.006.194
2.799.000
2.134.233
1.284.327
638.377 637.900
560.764
492.824 483.668 423.427
0
1.000.000
2.000.000
3.000.000
4.000.000
5.000.000
6.000.000
Suudi
Arabistan
Amerika
Birleşik
Devletleri
Birleşik
Arap
mirli!i
"uve#t $ib#a %ap&n#a "atar 'span#a 'tal#a 'ran
K
a
p
a
s
i
t
e

(
m
3
/
g
ü
n
)
2. SUYUN ÖNEMİ VE KULLANILDIĞI YERLER
2u do,ada en bol bulunan (e g#nl#k 'ayatımızda en çok rastlanan bileşiklerden biridir!
Atmoserde 81?: oranında5 %anlılarda ise da'a b#y#k oranda bulunur! İnsan (#%udunun 87+’i5
bitkilerin 8)+’ı sudur! Ayrı%a birçok kaya (e minerallerin kimyasal yapılarında bulunur! Ne'ir5
g3l (e deniz seklinde yery#z#n#n d3rtte #ç# sularla kaplıdır! /u şekilde bakıldı,ında5
yery#z#ndeki me(%ut suyun ne kadar çok oldu,u5 t#m insanların gereksinimlerini ra'atça
karşılayabile%e,i (e t#kenmez bir kaynak oldu,u d#ş#n#lebilir! >albuki toplan su miktarının
8)75$’sı denizlerde bulunan tuzlu sulardır! &uzlu suyun 3zellikleri insanların gereksinimlerini
karşılamak açısından uygun de,ildir! Caralardaki toplam su miktarı5 yery#z#nde me(%ut suların
8:54’#n# oluşturmaktadır! Caralarda me(%ut suyun teorik5 kullanılabilir tatlı su kapasitesi
an%ak karalardaki suyun 81+’u kadarıdır! /u miktar da yery#z#ndeki toplam su potansiyelinin
8+56’# kadardır! /u sonuç5 gele%ekte arta%ak olan su gereksinmelerinin karşılanmasının giderek
da'a b#y#k boyutlarda sorunlar yarata%a,ını ortaya koymaktadır! D nedenle do,anın arma,anı
olan su kaynaklarının dikkatli kullanılması5 su kirlenmesinde 3nleyi%i tedbirler alınması5 atık su
temizlenmesinde de da'a azla araştırma (e yatırımlara yer (erilmesi gerekmektedir! 2u
salaştırma (e atık su sorunları5 şe'irleşmenin en 3nemli problemlerinden biridir!
23z konusu tuzlu sular içilebile%ek nitelikte suya d3n#şt#r#l#rse su temini açısından
sınırsız bir potansiyel elde edile%e,i açıktır! 1))$ yılı itibarıyla d#nya #zerindeki tuz giderme
tesislerinin toplam kapasitesiB g#nl#k 175* milyon m
6
t#r! 2ekil :!1!de d#nyada en y#ksek
kapasiteyle deniz suyundan tuz gidererek tatlı su elde eden 1+ #lke g3r#lmektedir! &#rkiye ise
yaklaşık 6$++ m
6
Eg#n kapasite ile bu #lkelerin çok gerisinde kalmaktadır!
Şekil 2.1: &uz ;iderme Capasitesi An "#ksek Dn Flke 4Gorld’s Gater Drg!7
6
3. DENİZ SUYU ÖZELLİKLERİ VE İÇME SUYU KALİTESİ AKIMINDAN TUZLU
SU
İçme suyu temini d#nyanın giderek b#y#yen bir sorunu olup5 su sıkıntısının
giderilmesinde kullanılan çeşitli yollar me(%uttur! /unlarB tutumlu (e 3lç#l# bir su sariyatı5
ya,mur sularının biriktirilip kullanıma sunulması5 su azlası olan b3lgelerden su kıtlı,ı olan
b3lgelere su naklinin sa,lanması5 deniz suyu (eya az tuzlu yeraltı sularının tuzlarının çeşitli
metotlarla giderilmesi olarak sayılabilir! ;erek yasamın gerekse kalkınmanın (azgeçilmez bir
girdisi olan suyun kirletilmesinin (e gereksiz sariyatının 3n#ne geçilmesi şarttır! Flkelere g3re
yıllık sekt3rel su kullanımı &ablo 6!1’de g3sterilmektedir!
T!"l# 3.1: Flkelere ;3re "ıllık 2ekt3rel 2u Cullanımı
$lkele% Y&l
T#'l!( S)
S!%*i+!,&
E-.el
K)ll!/&(
E/01.,%i+el
K)ll!/&(
T!%&(.!l
K)ll!/&(
E-.el
K)ll!/&(
E/01.,%i+el
K)ll!/&(
T!%&(.!l
K)ll!/&(
2k(
3
3+&l4 254 254 254 2(
3
3ki6i3+&l4 2(
3
3ki6i3+&l4 2(
3
3ki6i3+&l4
A/=
1))
*
4$)5++ 1: 4$ 4: :+6 777 7+)
Haponya
1))
+
)+58+ 17 66 *+ 1:: :67 6*)
&#rkiye
1))
:
615$+ 1$ 11 76 77 *6 64$
A(usturya
1))
1
:5*: 1) 76 8 *8 ::: :4
/elçika
1))
+
)5++ 11 8* 4 )7 74$ 6*
=animarka
1))
+
15:+ 6+ :7 46 $8 $1 )8
Fransa
1))
4
64588 1$ $) 1* )4 4+7 8)
Almanya
1))
+
*858* 14 $8 18 1++ 484 1:8
"unanistan
1))
+
$5++ 8 :) $6 4* 1$4 6*7
İtalya
1))
+
*$5:+ 14 :7 *) 168 :$* *8+
>ollanda
1))
1
758+ * $1 64 :* 6++ 1$7
İspanya
1))
4
6656+ 1: :$ $: 1++ :18 *1)
İs(eç
1))
4
:5)$ 6$ ** ) 1:+ 186 6+
İs(içre
1))
4
:5$+ :6 76 4 81 :*$ 14
İngiltere
1))
4
1157* :+ 77 6 4+ 1** $
.usya
1))
4
7751+ 1) $1 :+ 1++ 6:7 1+*
Canada
1))
+
4658) 11 8+ ) 1*7 1144 114
@in
1)8
+
4$+5++ $ 7 87 :: :* 614
/rezilya
1))
+
6$547 46 17 4+ )6 67 8$
/irleşik Arap Am!
1))
*
:511 :4 ) $7 :+7 78 *78
4
=#nya #zerindeki denizlerin tuzluluk içerikleri &ablo 6!:’ de (erilmiş olup5 tuz
oranlarının 8+57? 8456 arasında de,işti,i g3r#lmektedir! =enizden denize tuz içeri,i b#y#k
3lç#de arklılıklar g3sterir! =enizlere olan tatlı su akısına ba,lı olarak tuz içeri,i y#ksek ya da
az olabilmektedir!
T!"l# 3.2: =#nya Fzerindeki @eşitli =enizlerin &uzluluk Dranları
Denizler Tuz Konsantrasyonu (%)
Standart deni) su#u 35
Balt*k deni)i 7
+a)ar deni)i 13
,asi-ik &k#anusu 34
Atlantik &k#anusu 36
"*)*ldeni) 43
Basra ".r-e)i 43
"aradeni) 18
/armara deni)i 22
0e deni)i 38
Akdeni) 43
=eniz suyunun bileşenleri Iekil 6!1’de açık olarak iade edilmektedir!
Şekil 3.1: =eniz 2uyunun Cimyasal /ileşenleri
*
"arb&nat1 12 ,&tas#um S3l-at1 32
S&d#um "l&rid1 772
"alsi#um S3l-at1 42
/a0ne)#um S3l-at1
52
/a0ne)#um "l&rid1
102
=eniz suyu normalde do,ada bulunan b#t#n elementleri içermektedir! =enizlerde organik
(e inorganik olarak bulunan bu bileşenler5 deniz suyunun tuzunu gideren sistemlerde birçok
probleme sebebiyet (ermektedir! /u sistemlerde zamanla oluşan yosun tabakalarının yanı sıra5
yine bu sistemlerin iç çeperlerinde meydana gelen tortu 'alindeki kabuklaşma baslı%a
problemlerdir! 2istem içinde artan sı%aklık5 tuzun ç3z#nme kabiliyetini azaltır e( bu durum
ç3kelmeye yol açar! @3kelme oluşumunun y#ksek sı%aklıklarda meydana gelmesi sebebiyle
çalışma sı%aklı,ının en azla 1:+
o
J de tutulması ç3kelme oluşumunu engelleme açısından
aydalıdır!
3.1. De/i7 S)+)/)/ Ö7ellikle%i
3.1.1. De/i7 S)+)/)/ T)7l)l)8)
=eniz suyunun tuzlulu,unu oluşturan belli baslı erimiş tuzlar sırasıylaB klor5 sodyum5
s#latlar5 magnezyum5 kalsiyum5 potasyum bikarbonat (e bromdur! /ilinen t#m elementler
deniz suyunda me(%uttur! İçindeki brom (e iyotların5 klor ile de,iştirildi,i 1 kg sudaki toplam
klor iyot (e bromun gram olarak miktarına tuzluluk denir (e aşa,ıdaki orm#lle 'esaplanırK
2L +5+6 M 158+* Jl
?
2L &uzluluk oranı 487
Jl
?
L Clor miktarı 4gr7
2on zamanlarda da'a pratik (e g#(enilir oldu,u için tuzluluk tayini elektriksel
iletkenlik 3lç#mleriyle yapılmaktadır! &uzluluk denizlerde genel olarak derinlikle artar! /u artış
miktarı b#y#k de,ildir! "azın ise bu'arlaşma nedeniyle tuzluluk artısı y#zeye do,rudur!
Dkyanuslarda tuzluluk 8 654?658 arasındadır! &uzlulu,un derinli,e g3re di,er kısımlara nazaran
da'a 'ızlı de,işti,i b3lgeye 'aloklin tabakası denir!
3.1.2. De/i7 S)+)/)/ S&9!kl&8&
=eniz y#zeyinde (e y#zeye yakın b3lgelerde su sı%aklı,ı 'em me(simlik 'em de
g#nl#k de,işim g3sterir! 2u derinli,inin az oldu,u kıyı kesimleri dışında5 deniz tabanına
yakın b3lgelerde su sı%aklı,ı 3nemli bir de,işiklik g3stermez! 2uyun y#zeyi ile deniz tabanı
arasında sı%aklı,ın derinli,e g3re di,er kısımlara nazaran çok da'a 'ızlı de,işti,i b3lgeye
termoklin tabaka denir! &ermoklin b3lgesinin #zerinde yer alan su tabakasının sı%aklı,ı5 yazın
dipteki tabakanın sı%aklı,ından da'a azladır!
3.1.3. De/i7 S)+)/)/ Y#8)/l)8)
"o,unluk5 deniz suyunda tabakalaşmaya (e akıntıların oluşmasına etki eden 3nemli bir
akt3rd#r! =eniz suyunun yo,unlu,uB basın%a5 derinli,e5 tuzlulu,a (e su sı%aklı,ına ba,lı olarak
$
de,işiklik g3sterir (e 4
o
J deki yo,unlu,u 1+++ kgE m
6
olan sa sudan azladır! "o,unlukB
tuzluluk (e sı%aklık de,işimlerine ba,lı olarak derinlikle de,işir! ;enellikle az yo,un bir #st
tabaka (e tabanda yo,un bir alt tabaka me(%uttur! /u iki tabaka arasında yo,unlu,un derinli,e
g3re 'ızla de,işti,i pinoklin tabaka yer alır!
3.2. De/i7 S)+)/0!/ İ:(e -e K)ll!/(! S)+) $%e,(e Tek/ikle%i
&#m do,al sular belli konsantrasyon oranlarında ç3z#nm#ş tuz içerirler! İçerdikleri
toplam ç3z#nm#ş madde konsantrasyonuna 4&@97 ba,lı olarak sular sınılandırılmaktadır!
/una g3reB &@9N1+++ mgElt ise tatlı su5 &@9O1+++?6*+++ mgElt ise a%ı su 4yer altı suyu75
&@9O6*+++ mgElt ise deniz suyu olarak adlandırılır! =eniz suyunun tuzunu gideren y3ntemler
Iekil 6!:’ de sınılandırılmıştır!
Şekil 3.2: &uz ;iderme "3ntemleri
7
TUZ GİDERME YÖNTEMLERİ
&A.9İC
"PN&A91A.
9ACANİC
ANA.Hİ1İ
"PN&A91A.
;enleşmeli
=amıtma
Caynatma /u'arlaşma
Alektrodiyaliz
&ers Dsmoz
İyon =e,işimi
Cristalizasyon
;. DENİZ SUYUNDAN TERS <SM<ZLA İÇME SUYU $RETİMİ
&ers osmoz teknolo0isi5 bilinen en 'assas membran iltrasyon teknolo0isidir! Atık suyun
yeniden kullanılabilmesini sa,lamak ama%ıyla5 genellikle end#striyel atık su arıtımında
kullanılan ç3z#nm#ş anorganik (e organik maddelerin sudan uzaklaştırılması ya da geri
kazanılması ama%ıyla y#ksek basınç uygulanan bir sistemdir!
&ers osmoz 4&D7 tekni,i 1)7+Qlerden bu yana d#nyada kullanılmaktadır! İlk baslarda
çok pa'alı oldu,undan yalnız%a gemilerde deniz suyundan içme suyu elde edilmesi ama%ıyla
kullanılan bu teknik5 zaman içerisinde u%uzlayarak e(lerimizde tezga' altına kadar girmiştir!
;elişen membran #retim teknikleri ile &D ile #retilen suyun maliyeti de çok azalmıştır!
&ers osmoz işlemi esnasında5 basın%a i'tiyaç duyulur (e bu basınç bir pompa (asıtası ile
sa,lanır! &ers osmoz #nitenin içere%e,i membran sayısı5 membran tipi5 uygulana%ak basınç5 geri
kazanım oranı gibi bilgiler5 an%ak 'am su karakterinin çok iyi analiz edilmesi ile elde edilebilir!
;.1. Te%. <7(#7 Si.,e(i/0e K)ll!/&l!/ Tek/ik Te%i(le%
İ+#/: 2uda ç3z#n#rken elektron almış (eya elektron (ermiş tabii bir mineral! Prne,in5
sora tuzu 4NaJl7 suda ç3z#nd#,#nde 4Na
M
7 (e 4Jl
?
7 iyonları oluşur!
De(i/e%!li7e 2Dei+#/i7e4: 2u içinde bulunan mineralleri (e iyonları sudan ayırmaktır!
Rdeiyonize suS (eya Rdemineralize suS minerallerden arınmış sa sudur!
Re=e/e%!.+#/: Cimyasal bir işlem yaparak iyon de,iştiri%i reçineleri ilk durumuna
getirmek5 yenilemektir!
İle,ke/lik: 2uyun elektrik iletme kabiliyetidir! 2u içinde ç3z#nm#ş mineral miktarı
arttıkça suyun iletkenli,i artar!
T#'l!( Ç>71/(1ş M!00e Mik,!%&: 2u içinde ç3z#nm#ş 'alde bulunan minerallerin
a,ırlıklarının toplamıdır5 mgElitre %insinden 3lç#l#r! 2u içindeki ç3z#nm#ş madde miktarı
ço,aldıkça suyun iletkenli,i y#kselir!
T#'l!( Se%,lik: 2u içinde ç3z#nm#ş 'alde bulunan Calsiyum 4Ja
M
7 (e 9agnezyum
49g
M
7 bileşiklerinin toplamıdır! 2ertlik #lkemizde #ç de,işik birim ile iade edilirK JaJD
6
?
4kalsiyum karbonat7 %insinden mgEltB Fransız sertli,i 41+ mgElt JaJD6
?
7B Alman 2ertli,i 4 175)
mgElt JaJD6
?
7!
8
T#'l!( Alk!li/i,e: 2uyun asidi n3tralize etme kabiliyetidir! 2u içinde bulunan JD6
?
5
>JD6
?
5 (e D>
?
iyonlarının toplamıdır! &oplam alkalinite mgElt JaJD6
?
%insinden iade edilir!
'?: 2uyun asidik olma durumunu iade eder! p> de,eri + ile 14 sayıları arasında olur!
p>L7 n3tr bir suyun sayısal de,eridir! p> + ile $5* de,eri arasında ise su RasidikS5 p> de,eri 8
ile 14 arasında ise su RbazikS (eya RalkaliS olarak nitelendirilir!
Ç>71/(1ş K!%"#/0i#k.i,: 2u içinde ç3z#nm#ş 'alde bulunan JD: gazının mgElt
%insinden miktarını belirler!
Me("%!/: &abiattaki %anlılarda zar olarak adlandırılan5 yarı geçirgen iki boyutlu
biyolo0ik organın ters osmoz sistemi içinde g3re(ini yapan sentetik zardır!
;.2. Te%. <.(#7 Si.,e(i/i/ Ç!l&6(! @%e/.i"i
&ers osmoz işleminin çalışması %i'az #zerinde bulunan membranlar sayesinde olur! 2u
membranlar #zerinde bulunan g3zeneklerden5 y#ksek basınç altında geçmeye zorlanır! /u işlem
esnasında su molek#lleri (e bazı inorganik molek#ller bu g3zeneklerden geçebilirken suyun
içindeki maddelerin ço,u bu g3zeneklerden geçemez (e konsantre su olarak dışarı atılır!
"apılan bu işlem di,er iltrasyon sistemlerine g3re istenilen kapasitede çok da'a iyi su kalitesi
elde etmeye olanak (erir! ;elişen teknolo0i ile beraber tamamen otomatik ters osmoz %i'azları
#retimi m#mk#n olmuş (e istenilen debide y#ksek kaliteli su eldesi ile ters osmoz %i'azları
proesyonel arıtımda #st sıralara y#kselmiştir!
Dsmoz olayı do,ada %anlıların yaşamında çok 3nemli bir role sa'iptir! Dsmoz ilkesini bilmeden
ters osmozu anlamak zordur! Dsmoz 4geçişme7 olayı do,ada bitki k3klerinin topraktan suyu
almaları5 beden içindeki '#%relerin beslenmesi için kandan sı(ı alıp (ermeleri5 b3breklerde
kanın idrardan ayrılması gibi birçok yerde kusursuz olarak çalışmaktadır! Dsmoz ile topraktaki
sular5 bitki k3k# #zerindeki zarı açarak da'a çok tuzlu olan bitki içindeki suların içine girer!
Dysa toprak içindeki suyun basın%ı y#ksek bir a,a%ın k3k#ndeki suyun basın%ından da'a azdır!
/una ra,men5 topraktaki az mineralli su 1++ metre y#kseklikteki a,a%ın da'i k3k# içine girer (e
b3yle%e a,aç i'tiya%ı olan suyu (e mineralleri alır (e yaşamına de(am eder! /u do,a olayı az
mineralli suyun da'a çok mineralli suya kıyasla bir basın%ı oldu,unu kanıtlar! 2uların tuzluluk
4mineral7 arkından do,an bu osmotik basınç sayesinde5 aynı atmoserik basınç altında bulunan
su5 %anlıları (eya '#%releri ayıran zardan 4yani membrandan7 di,er taraa kolay%a geçer! /u
do,a olayında5 bir zar ile ayrılan sular arasında bildi,imiz bilesik kaplar kanunu geçerli de,ildir!
)
&ers osmoz 4&D7 %i'azları ile bu do,a olayını tersine isleterek çok k3t# (e tuzlu
sulardan iyi su elde etmek m#mk#n oluyor! 2emadaki gibi5 bir kabı yarı geçirgen &D membranı
ile ikiye ayırırsak5 bir taraa deniz suyu (e di,er taraa sa su koyarsak5 sa suyun deniz suyu
taraına geçmesini engellemek için deniz suyu taraına basınç uygulamamız gerekir! &ers osmoz
olarak adlandırılan bu teknik ile imal edilmiş %i'azlar bug#n d#nyada (e #lkemizde ener0i
santrallerinden tekstil boya'anelerine5 meşrubat #retiminden içme suyu #retimine kadar birçok
yerde karsımıza çıkmaktadır!
&D %i'azının çalışma şekli insan (e 'ay(andaki b3breklerin çalışmasına benzer!
/3brek5 kandaki zararlı nesneleri ayırır (e bir miktar su ile bunları idrar olarak (#%ut dışına atar!
&D %i'azı da sudaki mineralleri ayırır (e bunları dışarı atabilmek için bir miktar suya i'tiya%ı
(ardır! 9ineralleri atmak için yeterli miktarda su olmazsa5 aynı b3brek taşı misali &D içinde de
taşlar oluşur!
Şekil ;.1: Dsmoz (e &ers Dsmozun /asitçe ;3sterilişi
1+
Şekil ;.2: &ers Dsmoz
4!6! &ers Dsmoz 9embranl!%&
9embran iltrasyonuna dayanan ters osmoz sistemleri5 membran y#zeyine paralel
ola%ak şekilde basınçlandırılmış akış ile beslenir! /u akışın bir b3l#m# membrandan geçme
e,ilimi g3sterir! 9embrandan geçemeyen partik#l (e ç3z#nm#ş mineraller geride derişik bir
sol#syon bırakır! =erişik sol#syon5 membranın y#zeyine paralel olarak akar! /3yle%e ç3z#nm#ş
minerallerin (e partik#llerin membran #zerinde yı,ılması engellenmiş olur!
Şekil ;.3: 9embranın @alışması
&ers osmoz membranları5 t#m ç3z#nm#ş tuzlar5 inorganik molek#ller (e molek#l a,ırlı,ı
yaklaşık 1++Q den da'a b#y#k olan organik molek#llere karşı bariyer g3re(ini g3r#r! 2u
molek#lleri5 başka deyişle membrandan serbestçe geçebilen molek#ller5 arıtılmış #retim akışını
oluşturur! &ers osmoz sistemlerinin ç3z#nm#ş tuzlardan su molek#llerini ayırma (erimi 8 )* ?
8)) arasındadır! 9embrandan geçen suyun debisi5 membrandan suyun transeri için gerekli net
çalışma basın%ı 4membrandaki 'idrolik basınç arkı ? membrandaki osmotik basınç arkı 7 ile
orantılıdır! 9embrandan geçemeyen konsantre ç3zeltinin debisi5 membrandaki tuz
konsantrasyonu arkı ile do,ru orantılıdır! &ers osmoz sistemleri suda bulunan gazlar 'ari%inde
'emen 'emen t#m yaban%ı maddeleri tutar!
@3z#nm#ş mineral (e suyun arklı k#tle transerleri oldu,u için membran ç3z#nm#ş
minerallerin geçmesine izin (ermemektedir! Dperasyon basın%ı arttırıldı,ında5 konsantre akış
debisinde de,işme olmaksızın5 membranB ç3z#nm#ş minerallerin bir kısmını geçirmek için
zorlanmış olur (e s#z#lme (erimi azalır! =olayısıyla istenilen kalitede #retim suyu elde etmek
için ters osmoz sisteminin (erimini etkileyen akt3rlerin bilinmesi (e bu kriterlere g3re dizayn
edilmesi gerekmektedir!
/u kriterler aşa,ıdaki gibi sıralanabilirK
Dperasyon /asın%ı5 2ı%aklık5 ;eri Cazanma5 /esleme 2uyu @3z#nm#ş 9ineral
Consantrasyonu5 9embran &ipi
11
;.; A%&,(!0! K)ll!/&l!/ Te%. <.(#. Me("%!/ K#/*iA1%!.+#/l!%&
2u arıtımında 'ali'azırda d3rt membran konigurasyonu kullanılmaktadır! /unlar5
tubuler5 'olloT ine iber5 spiral Tound (e plate (e ramedir!
&ers osmoz sistemlerinde kullanılan ço,u yarı geçirgen membranlar5 asimetrik yo,unluklu
%ast polimer ilmlerdir! "ani çok in%e yo,unluklu bir bariyer tabakasına sa'iptir! /u tabaka :!*
%m kalınlıkta da'a g3zenekli substrate ile desteklenir! 2u5 g3zenek çapı +!+++1 Um olan
membran arasından geçer! İnsan saçının çapı 1++ Um oldu,u unutulmamalıdır! 41*7
;.;.1. T)")le% M#0el
&ubuler modeller uzun s#redir bilinmektedir! =izaynı basit (e kolaydır! Fni(ersitelerde
araştırma ama%ı ile tubuler modeller kullanılmaktadır! @#nk# bu modellerle .eynold sayısını
'esaplamak (e k#tle transer sabitleri 'akkında teori kurmak kolaydır! 2eramik5 karbon (eya
plastikten #retilmiş g3zenekli t#plerin iç çapları 65: mm! ile :!* %m! arasında de,işir! ;3zenekli
t#p#n iç taraı membranla kaplanmıştır! /asınçlı besleme suyu5 membranın (eya membran ilm
iç taraından girip g3zenekli t#p arasından çıkarak arıtılmış su elde edilir! &ubuler modeller5
t#rb#lanslı şartlarda çalıştırıldı,ı için zamanla kirlenmeye karşı bir dere%eye kadar dayanıklıdır!
9embran #retimi y#ksek maliyetli oldu,u için b#y#k 'a%imli su arıtma tesislerinde kullanılmaz!
Fakat k#ç#k kapasiteli end#stride kullanılabilir! &ubuler elemanlar birim 'a%im başına k#ç#k
membran alanına sa'iptir 4Iekil 4!47! &ubuler modeller askıda katı maddeler için toleranslıdır!
&ubuler modellerin en b#y#k deza(anta0ları5 çok yer gerektirir! 9embranların de,işimi oldukça
zor (e zaman alabilir! /#y#k kapasiteliler çok ener0i t#ketir! ;eniş iç 'a%minden dolayı
temizlemek zor (e za'metlidir! &ubuler dizaynını de,iştirmek zor (e maliyetlidir!
Şekil ;.;: &ubuler 9odel
1:
;.;.2. S'i%!l B#)/0 M#0el
/ir zar oluşturulmak #zere #ç taraı sızdırmaz yapılarak kapatılmış g3zenekli destek
le('a ile ayrılmış iki d#z tabaka membrandan ibarettir! =3rd#n%# taraı ise arıtılmış suyu
toplamak #zere g3zenekli plastik boruya yapışık olarak ba,lanmıştır! /u membran zarların iki
(eya da'a azlası5 arıtılmış suyu toplayan g3zenekli t#pe yapıştırılır (e spiral şekilde yu(arlanır!
2piral Tound model5 03lemsi bir ruloya benzer! 2piral mod#llerin ço,u5 genel olarak iber glase
kapta seri olarak ba,lanır! 4Iekil 4!*7! =estek tabakaları5 basınç d#ş#ş#n# minimize etmek (e
da'a y#ksek paketleme yo,unlu,u elde etmek için dizayn edilir! "#ksek basınç kararlılı,ındadır!
@apı 4+ %m!’e kadar olanlar (ardır! 2piral Tound modellerin yo,unlu,u 6++V1+++ m
:
Em
6
arasında de,işir! Ayrı%a spiral? Tound mod#ller5 t#rb#lansı ilerletmek için ekipman destekleri ile
dizayn edilir! /3yle%e membrana karşı k#tle transeri artırılabilir! 2on zamanlarda geliştirilen
modeller y#ksek y#zey alanına sa'ip oldu,u için end#striyel amaçlıda kullanılmaktadır! 2on
zamanlarda içe%ek (e ka,ıt sanayinde geniş olarak kullanılmaktadır! 2piral Tound modelleri
y#ksek sı%aklıklarda (e y#ksek p>’larda kullanmak m#mk#nd#r! 2on zamanlarda bu modelde
'ızlı bir gelişme g3zlenmektedir!




Şekil ;.C: 2piral Gound 9odel
16
;.;.3. ?#ll#D Ei"e% M#01lle%
>olloT iber mod#ller5 silindirik sert basınçlı kapların içine bo'çalanmış k#ç#k çaplı çok
sayıda membranlardan ibarettir! /ir mod#l #zerinde iberler dış taratan bastırılır! &ubuler
modellerde oldu,u gibi su beslemesi genellikle iberin iç taraından aşa,ı do,ru yapılır! =este
içine 'er bir saç gibi olan iberler - şeklinde yerleştirilir (e 'er iki u%u5 epoksi reçine destek
tıkaçla tutulmaktadır! >olloT iber mod#llerde kapiller 3zellikli olanlar $++V1:++ m
:
Em
6
5 iber
olanların ise 6+!+++ m
:
Em
6
kadar y#ksek paketleme yo,unlu,una sa'iptir 4Iekil 4!$7! >olloT
iber modeller model 'a%mi başına di,erlerine g3re da'a y#ksek membran y#zey alanına (e
kapasiteye sa'iptir! /elli perormans kapasitesi için boyutları di,er mod#llerden çok da'a
k#ç#kt#r! >olloT iber modeller di,er modellerden d#ş#k işletme maliyetine sa'iptir!
=olayısıyla spiral Tound modellere g3re da'a kısa s#rede tıkanır (eya kirlenir!

Şekil ;.F: >olloT Fiber 9od#ller
;.;.;. @l!,e -e E%!(e Me("%!/ M#01lle%
=airesel (eya kare plakalar arasına sandTi%' edilmiş membranlardır! WlateErame
mod#llerde5 ara le('alar ile destekleyi%iler arasına d#z tabaka membranlar yerleştirilir! "apısı
basittir! =estekleyi%iler5 besleme suyu için akış kanalı oluşturur! /esleme suyu d#z tabakadan
akarak bir tabakadan di,erine geçer! 2on yıllarda yeni modellerde paketleme yo,unlu,u
arttırılmıştır 4Iekil 4!7 notK renkli şekil 9-& irmasından temin edilmiştir!7! WlateErame
14
membran mod#llerin bakımı5 s3kme (e takma işlemi kolaylı,ından dolayı da'a sa,lıklı
yapılabilir! =a'a azla besleme suyu (erildi,inden dolayı da'a azla suyu geri kazanmak
m#mk#nd#r! =olayısıyla da'a sık aralıklarla tıkanmaya neden olur! "o,unlu,u 1++V4++ m
:
Em
6
arasında de,işir! 2on yıllarda geliştirilen yeni modellerde 8:* ç3z#nm#ş katı madde içeren
suları arıtan modeller geliştirilmiştir! İşletme basın%ı 4*++ psi’a kadar çıkarılabilmektedir! /u
modellerle metal kaplama sanayinde oluşan atık sulardan5 metallerin geri kazanılmasında
kullanılmaktadır!


Şekil ;.G: WlateEFrame 9embran 9od#ller
4!C. Te%. <.(#7 @e%*#%(!/.&/& E,kile+e/ E!k,>%le%
T!"l# ;.1: &ers Dsmozda Fretim Akışı (e &uz ;eçirgenli,ini Atkileyen Fakt3rler
A%,&6 $%e,i( Ak&6& T)7 Ge:i%Ae/li8i
Atkili /asınç H I
2ı%aklık H H
;eri Cazanım I H
/esleme @3z#nm#ş 9ineral Consantrasyonu I H
Artış H Azalma I
S)+)/ Ti'i TDS 0e8e%i 2''(4 Me("%!/ Ji/.i
&atlı 2u N 1+++ &op Gater 9embranları
A%ı :+++ N &=2 N 7+++ /rakis' Gater 9embranları
&uzlu (e =eniz 2uyu 7+++ N &=2 N 6$+++ 2ea Gater 9embranları
4!F. Te%. <.(#7l! A%&,&l!/ M!00ele% -e A%&,&l(! <%!/l!%&
T!"l# ;.2. &ers Dsmozla Arıtılan 9addeler (e Arıtılma Dranları
1*
T!"l# ;.3: Cirleti%ilerin Neden Dldu,u 2orunlar (e Cirleti%ileri Arıtma "3ntemleri
KİRLETİJİLER S<RUNLAR ARITMA YÖNTEMLERİ
1$
ARITILAN MADDELER VE ARITMA <RANLARI
A2/A2& 8)8?)) CA=9İ"-9 8)*?)*
A.2ANİC 8)4?)$ 9A;NAX"-9 8)*?)8
A1F9İN"-9 8)$?)8 9AN;ANAX 8)7?)7
A9DN"-9 8)+?)* Nİ&.A& 8)+?)*
/İCA./DNA& 8)+?)* NİCA1 8)7?))
/ACY. 8)7?)8 WD&A2"-9 8)4?)7
/A."-9 8)$?)8 .A="DAC&İZİ&A 8)6?)7
/.D9 8)+?$* 2İ1İ2 8):?)*
/AC&A.İ ))8 2İ"ANF. 8):?)*
/D.A& 8*+?** 2İ1İCA& 8)4?)$
JİZA 8)*?)7 2F1FA& 8)7?)8
@İNCD 8)7?)) 2D="-9 88)?)+
=A9İ. 8)7?)8 2A.&1İC 8)$?)8
;F9FI 8)*?)7 Xararlı Dtları Pnleyi%iler )88
C1D.F. 8)+?)*
C-.I-N 8)$?)8
C.D9 )$8
A,ır metaller 9etalik tat5 &ıkanmalar
&ers Dzmoz5
demineralizasyon
Westisitler5 &>9 Cansero0en 9addeler
&ers Dzmoz5
demineralizasyon
-çu%u Drganik
/ileşikler
Coku (e &>9 oluşumu Carbon Filtre5 &ers Dzmoz
"#ksek &=25
iletkenlik
&uzluluk =amıtma5 &ers Dzmoz
Nitrat /ebeklerde /lue?baby >astalı,ı &ers Dzmoz5 2elekti .eçine
;.G Te%. <.(#. Si.,e(i/i/ A-!/,!=l!%&
• &esis ilk yatırım maliyeti d#ş#kt#r!
• İnsan m#da'alesine gerek olmadan tam otomatik olarak çalışır!
• İşletme masraı (e ener0i sariyatı d#ş#kt#r!
• Fniteleri 'er açıdan korozyona karşı dayanıklıdır!
• 2on teknolo0i ile #retilmiş olup5 mikroproses3r kumandalıdır!
• 2uyu kimyasal 'er'angi bir madde kullanmaksızın arıtır!
• ;#nde 1:+ lt! den binler%e m
6
e kadar sa,lıklı (e g#(enli içme (e kullanma suyu sa,lar!
• 9onta0ı Colaylıkla yapılır!
• Cendine 3zg# deposu ile arıtılmış suyun uzun s#re sa,lıklı kalmasını sa,lar!
;.K Te%. <.(#. Si.,e(i/i/ De7!-!/,!=l!%&
&ers osmos sisteminin deza(anta0 teşkil edebile%ek azla bir yanı yoktur
şartlandırmalarına (e kullanım talimatlarına uyuldu,u s#re%e iyi bir (erimle 6 ile 4 sene çalışır!
Fakat çok sert suların iyileştirilmesi için5 membranların kireçlenmesini 3nlemek (eya çok k#ç#k
kapasiteli &D %i'azlarının işletilmesini kolaylaştırmak maksadı ile kimyasal doza0 (eya 3n
iltrasyon işlemi uygulanmalıdır! /uda ek maliyet demektir!
&ers osmoz sistemler sulardaki t#m maddeleri gidermez! Carbon dioksit gibi gazlar
yanında etanol gibi sı(ıları ters osmoz membran arasından reddedilmeden geçer! &ers osmoz
17
sistemlerde bazı organik maddeleri 4tri 'alo metanlar5 pestisitleri (e di,er ZDJ’ları7 etkili
olarak bertara etmek m#mk#n de,ildir!
4!). Te%. <.(#7)/ K)ll!/&l0&8& Di8e% Al!/l!%
[ İçme suyu #retimi
[ Alkols#z bira #retimi
[ Ieker şurubunun 'azırlanması
[ 9ey(e suyu (e meşrubat sanayi
[ /u'ar kazanı besleme suyunun 'azırlanması
[ /u'ar 0enerat3r# besleme suyunun 'azırlanması
[ 2o,utma suyunun 'azırlanması
[ Aner0i santralleri
[ .eçineli demineralize 3n%esi suyun salaştırılması
[ Cimya sanayi
[ =eniz suyundan gemiler için kullanma (e içme suyu #retimi
[ Askeri (e strate0ik 3nemi olan yerler için içme (e kullanma suyu #retimi
18
*!&F.Cİ"AQ=A =ANİX 2-"-N=AN &A.2 D29DX1A İ@9A 2-"- F.A&İ9İ
Cırsal alanlarda tuzlu (e a%ı su kaynaklarından yenilenebilir ener0i kullanarak içme (e
kullanma suyu #reten ilk tesis 9u,laQnın Fet'iye ilçesinde kuruldu! A(rupa /irli,i 4A/7
destekli5 Fet'iyeQye ba,lı Pl#deniz beldesinde kurulan tesis ile deniz suyu5 kaliteli bir içme
suyuna d3n#şt#r#lebiliyor! &uzlu (e A%ı 2uların "enilenebilir Aner0i Caynakları ile Cırsal
Alanlarda Cullanılabilmesi için &uzsuzlaştırma 2istemleri -ygulamaları Wro0esi 4A=İ.A7
kapsamında bir ilk3,retim okulunun içme suyu karşılanıyor! Wro0e ile çok y#ksek kalitede içme
suyunun elde edilmesi sa,lanıyor!
"er altı sularının kuraklı,ın etkisiyle derinlere çekilmesi5 su sıkıntısı yaşayan b3lgelerde
deniz suyu arıtma sistemlerinin 'ızla yaygınlaşmasına neden oldu! Age b3lgesinde turistik
tesislerle başlayan deniz suyu arıtma tesisi yatırımları5 yazlık siteler (e abrikalarda da
yayılmaya başladı! =eniz suyu arıtma sistemlerini uygulayan &#rkiyeQnin en eski irmalarından
A\uamat%' &#rkiyeQnin Age /3lge 9#d#r# Filiz Artu,5 d#nyada 3zellikle A/=5 A(ustralya (e
C3rez #lkelerinde yaygın olarak kullanılan sistemin teknolo0ik gelişimle birlikte (erimlili,inin
arttı,ını (e iyatlarının d#şt#,#n# s3yledi! 2istemin denizden çekilen suyun y#ksek basınçla
tuzunun ayrıştırılması y3ntemiyle çalıştı,ını kaydeden Artu,5 son yıllardaki kuraklık te'didiyle
sisteme ilgi g3sterilmeye başlandı,ını iade etti!
=eniz suyundan tatlı su elde etme pro0elerine turistik tesislerin yanında belediyelerin de
ilgisi artıyor! Cıyı şeridinde bulunan (e su sıkıntısı çeken bi çok belediye konuyla ilgili izibilite
pro0esi 'azırlarken /alıkesirQe ba,lı A(şa Adası /elediyesi (e /odrum /elediyesi yatırım
aşamasına geldi! &esisle ilgili i'ale s#re%i yargıda olan /alıkesirQe ba,lı A(şa AdasıQnda
saniyede 4$ litre su #retebile%ek bir tesis kurulması planlanıyor! Wro0e 'ayata geçirildi,inde5
#retile%ek 1 ton suyun maliyetinin 1 "&1 olarak 'esaplandı,ı5 pro0e kapsamında adanın di,er
b3lgelere de su satabile%e,i iade ediliyor!
=eniz kıyısına açılan kuyulardan alınan suların $+ bar basınçta ayrıştırılması temeline
dayanan ters osmos y3ntemiyle5 1 metrek#p tatlı su elde edilmesi maliyetinin5 deniz suyunun
tuzluluk oranına g3re de,işmek #zere ortalama 1 dolara kadar indi,i belirtiliyor! 2istemi
kullanan @eşme Dntur Dteli &eknik 9#d#r# Ieik =o,an5 otelin içme suyu 'ariç t#m
i'tiyaçlarını g#nl#k 6:+ ton kapasiteli tesisten karşıladıklarını5 su maliyetinin belediyenin
sa,ladı,ı şebeke suyu maliyetinin yarısına kadar indi,ini s3yledi!
1)
Pte yandan su arıtma teknolo0isi konusunda bazı &#rk şirketlerinin de Ar?;e çalışması
y#r#tt#,# iade ediliyor! Zestel İ%ra Curulu /aşkanı Pmer "#ng#l5 deniz suyundan 'em ener0i
'em tatlı su #retimi yapabile%ek bir pro0eyi tamamlamak #zere olduklarını s3yledi!
:+
$. @R<SES TASARIMI
Şekil F.1: -rla &ers Dsmoz 2istemi Akış Ieması
Arıtma tesisi aşa,ıdaki #nitelerden oluşa%aktır!
• Pn @3kt#rme Ze Yzgara 2istemi
• >amsu /esleme =eposu Ze /esleme Wompaları
• Dtomatik @ok Catmanlı Cum Filtreleri
• Cartuş Filtreler
• "#ksek /asınç Wompaları5 .esirk#lasyon Wompaları Ze /asınç Aşan03r Fnitesi
• &ers Dsmoz Fnitesi
• .emineralizasyon Fnitesi
• &emiz 2u =eposu
• &rao Ze Henerat3r
$.1 Ö/ Ç>k,1%(e Ve I7A!%! Si.,e(i
>am deniz suyu5 karada yapılan tesis girişindeki (anadan sonra 3n ç3kt#rme 'aznesine
alınmaktadır! /u 'aznede 'am su içerisinde denizden gelebile%ek olan kum gibi malzemelerin
ç3keltilmesi sa,lanmaktadır! Pn ç3kt#rme 'aznesinden sonra 'am su giriş kanalına girmektedir!
;iriş kanalı iki g3zl# ızgara kanalına açılmaktadır! Canal girişinde bulunan ızgara kanal
kapakları yardımı ile ızgara kanalına su girişi sa,lanabilmektir! Caba ızgarada açıklık 1* mm (e
in%e ızgarada ise 1 mm dir!
:1
$.2 ?!(.) e.le(e De'#.) Ve e.le(e @#('!l!%&
>amsu besleme deposu denizden %azibe ile gelen suyun 3n iltrasyondan sonra bir
depoda depolanması (e sisteme pompalar ile kontroll# bir şekilde beslenmesi için
kullanılmaktadır! /u depo aynı zamanda5 su alma yapısı a,zının 'emen sonrasında dozlanan
klor doza0ın su ile temas s#resini de sa,lamaktadır! =epo betonarme olarak inşa edile%ek (e
denizsuyunun depoya (ere%e,i mu'temel zararları 3nlemek #zere5 içeriden (e dışarıdan
izolasyon malzemesi ile kaplanmaktadır! /asınçlı çalışa%ak olan iltrasyon sistemini beslemek
için tesiste 6 asil5 arıza (e bakım durumu için de 1 yedek deniz suyuna uygun duple< paslanmaz
çelik malzemeli 'amsu besleme pompası kullanılmaktadır!
$.3 <,#(!,ik Ç#k K!,(!/l& K)( Eil,%ele%i
>am suda bulunan :+ mikron (e da'a b#y#k partik#lleri tutup5 bulanıklı,ı gidererek
zaman (e ark basın%a ba,lı olarak gerekli ters yıkama işlemini otomatik olarak
yapabilmektedir! /u sayede suda bulunan askıda katı madde5 bulanıklık gibi iziksel kirliliklerin
giderilmesi sa,lanmaktadır! Filtre 3n%esinde suda kalan askıda katı madde (e kolloidal
maddelerin loklaştırılarak iltrede tutulabilir 'ale getirilmesi ama%ı ile koag#lant 4FeJl
6
7
dozlaması yapılmaktadır! =eniz suyu ters ozmoz sistemi 3n%esinde kullanılan iltrasyon
sisteminde 3nerilen iltrasyon kesit 'ızı N14 mE' dir! /u 'ız dikkate alınarak yapılan
'esaplamalar do,rultusunda tesiste 7 adet basınçlı kum iltresi kullanılmaktadır! Filtreler arklı
kalınlıklarda5 arklı gran#l boyut (e 3zg#l a,ırlıktaki minerallerden oluşan iltre yata,ında
arıtım sa,layan çok katmanlı olarak planlanmıştır! Filtre yatak malzemesi b#y#k çaptan k#ç#,e
do,ru çakıl5 kum (e en #st tabakada antrasit ola%ak şekilde aşa,ıdan yukarıya do,ru dizilmiştir!
=eniz suyunun korozi 3zellikte olması nedeniyle iltre tank malzemesi y#ksek muka(emetli
korozyona karşı dirençli Fiber &ak(iyeli Wlastik 4F.W7 malzemeden yapılması planlanmıştır!
$.; K!%,)6 Eil,%ele%
Filtrelenmiş (e kimyasallar dozlanmış su5 y#ksek basınç pompaları (e membranları
korumak ama%ıyla * mikron iltrasyon 'assasiyetine sa'ip kartuş iltrelerden geçirilmektedir!
>er ters osmoz 'attında 1 adet kartuş iltre kullanılmaktadır! Cartuşların iltre kılı g3(desi
korozyona dayanıklı F.W malzeme olarak planlanmış olup5 içerisine * mikronluk polipropilen
4WW7 malzemeden yapılmış kartuşlar yerleştirilmektedir!
::
$.C Y1k.ek !.&/: @#('!l!%&L Re.i%k1l!.+#/ @#('!l!%& Ve !.&/: E6!/=>% $/i,e.i
"#ksek basınç pompaları membranların i'tiyaç duydu,u işletme basın%ını (e debiyi
sa,laya%ak şekilde 'er 'atta bir adet olmak #zere deniz suyuna dayanıklı duple< paslanmaz
çelik malzemeden imal edilmiş 6 adet pompa kullanılması planlanmıştır!
&ers Dzmoz #nitesinden çıkan konsantre suyun sa'ip oldu,u y#ksek basınç5 ener0i geri
kazanım #nitesi yardımıyla sisteme geri kazandırılmaktadır! Aner0i geri kazanım #nitesi 'er
'atta bir adet olmak #zere toplam 6 adet deniz suyuna dayanıklı malzemeden imal edilmiş W]
4Wressure A<%a'ger7 kullanılmaktadır!
"#ksek basınç sistemi için )+41 malzemeden #retilmiş 46 asil5 1 yedek7 resirk#lasyon
4booster7 pompası kullanılmaktadır!
$.F Te%. <.(#7 $/i,e.i
1! aşamada kurula%ak toplam 4+++ m
6
Eg#n #r#n suyu kapasitesine sa'ip tesis 6 paralel
&ers Dzmoz 'attından oluşmaktadır!
>er bir 'at :+ adet membran kılıı (e 1:+ adet membrandan oluşmakta olup5 4+++
m
6
Eg#n #r#n suyu #retebilmek için toplamda $+ adet kılı (e 6$+ adet membran
kullanılmaktadır! &ers osmoz sisteminde5 y#ksek d#zeyde tuz giderme kapasitesi (e denizsuyu
arıtmada y#ksek perormansı olan5 in%e ilm kompozit 4&FJ7 spiral sarımlı 8 inç çaplı5 4+ inç
uzunlukta denizsuyu membranları 4>ydranauti%s 2GJ*7 seçilmiştir!
&ers osmoz sistemi tasarımıB 1* ^J su sı%aklı,ı5 :8+++ mgEl &=2 (e 8 *+ geri kazanım
oranına g3re yapılmıştır! An%ak 2istem tasarımında deniz suyunun min! 1+_J (e ma<! :*_J
ola%a,ı da dikkate alınarak /asınç (e &=2 de,işim aralı,ı kontrol edilmiştir! &ers Dzmoz
membranlarının 3mr#B kullanıma (e kimyasal yıkama sıklı,ına ba,lı olarak de,işebilmekle
beraber min! 6 yıl olarak 3ng3r#lmektedir! &asarım yapılırken membran 3mr# 6 yıl oldu,u
dikkate alınmıştır! An 3nemli tasarım parametrelerinden birisi olan lu< de,eri 1:5* lEm
:
E'
olarak seçilmiştir!
&ers Dzmoz sistemi belli bir s#re için çalışmadı,ı durumlarda (e kimyasal yıkama
işleminden sonra durulama #nitesi yardımıyla durulanmaktadır 4lus'ing7! =urulama işlemi için
ters ozmoz sisteminden elde edilen #r#n suyu kullanılmaktadır!
&ers Dzmoz #nitesi membranlarının y#zeyinde biriken inorganik kirleti%ileri gidermek
için kimyasal yıkama yapılmaktadır! Cimyasal yıkama işleminin sıklı,ı 'am suyun iziksel (e
kimyasal 3zelliklerine (e sistemin (erimine g3re belirlene%ektir!
:6
$.G Re(i/e%!li7!.+#/ $/i,e.i
9embranlardan elde edilen #r#n suyu da,ıtım sisteminde korozyon problemine neden
olabile%e,indenB remineralizasyon işleminden geçirilmesi d#ş#n#lm#ş olup5 bu amaçla
içerisinde remineralizasyon medyası 4dolamit7 bulunan iltreler kullanılmaktadır!
$.K Ki(+!.!ll!%
Ö/ -e S#/ Kl#%l!(!M >am suda bulunması mu'temel olan demir (e mangan i'ti(asını
oksitlemek (e olası mikroorganizmalara karşı dezeneksiyon sa,lamak ama%ıyla klor doza0
#nitesi kullanılmaktadır! Clor5 oksidasyonu (e dezeneksiyonu sa,lamak için 'am su deposu
3n%esinde 4su alma yapısı krepin a,zından sonra7 gerekti,i zaman dozlanması yapıla%ak şekilde
planlanmıştır!
.emineralizasyon #nitesi çıkışında dezeneksiyon ama%ıyla son klorlama yapılmaktadır!
K#!A1l!/,M >am suda bulunan askıda katı madde (e organik madde giderim (eriminin
arttırılabilmesi için 3n arıtımda kullanıla%ak kum iltreleri 3n%esinde kolag#lant 4FeJl67
dozlanmaktadır!
A/,i.k!l!/,M 9embran sistemi 3n%esinde iltrelenmiş suya5 membranlarda iyonların
ç3kelmesinden kaynaklanabile%ek kabuklaşmayı (e tıkanmayı 3nlemek ama%ıyla antiskalant
dozlanmaktadır!
S#0+)( Me,!i.1l*i, 2N!
2
S
2
<
C
4M 2uda bulunan bakiye klorun5 ters ozmoz membranlarına
(ere%e,i zararı 3nlemek ama%ı ile bakiye klor ile 'ızla reaksiyona girerek indirgeyen sodyum
meta bis#lit dozlanmaktadır! &ers Dzmoz membranlarının girişindeki klor konsantrasyonu D.W
online olarak kontrol edilmektedir! &esis girişinde 3n klorlama yapılmaması 'alinde sodyum
bis#lit dozlamasına i'tiyaç olmaya%aktır!
A.i,M &ers Dzmoz sisteminin girişinde gerekmesi 'alinde 'am suyun p> de,eri d#ş#r#lerek
membranlarda kireç ç3kelme riski minimuma indirmek ama%ıyla d#ş#n#lm#şt#r Asit doza0ı
'am su giriş debisine (e belirlenmiş p> de,erine g3re otomatik kontroll# olarak yapılmaktadır!
:4
F.N $%1/ S)+) De'#.)
=olamit iltrasyon sisteminden geçirilmiş sular #r#n suyu deposunda toplanmaktadır! Arıtılmış
su kalitesi Rİnsani &#ketim Amaçlı 2ular >akkında "3netmelikS te içme?kullanma suyu için
belirlenen parametre de,erlerini sa,lamaktadır!
F.1O K#/.!/,%e S) De6!%= ?!,,&
&ers Dsmoz sisteminden çıkan konsantre su :7* m uzunlu,unda >=WA 4++mm WN1+ boru ile
denize deşar0 edilmektedir! Consantre su5 y#ksek yo,unlukta tuzluluk içermesi nedeniyle
seyrelmenin sa,lanması ama%ıyla /oru 'attında di#z3r yardımıyla suyun seyreltilerek deşar0ı
sa,lanmaktadır!
F.11 E/e%=i T1ke,i(i
/elirlenen prosese g3re yapılan de,erlendirmelerde tesisten #retilen 1 m
6
su için gerekli
elektrik t#ketimi 651 kT'Em
6
olarak belirlenmiştir!
:*
7! >A2AW1A9A1A.
Te.i.i/ 1%e,i( k!'!.i,e.i K (
3
3PQ,i%. Şekil F.1Q0e 6e(!,ik #l!%!k A>.,e%ile/ ,e%.
#.(#7 ,e.i.i/i/ !/! ele(!/l!%&/! !i, (!l7e(e (!li+e,le%i ele !l&/!%!k +!'&l!/
Pe.!'l!(!l!%&/ .#/):l!%& T!"l# G.1Q0e -e%il(i6,i%.
T!"l# G.1: &esisin yıllık yatırım maliyetleri
Te%. <.(#7 Te.i.i Y!,&%&( M!li+e,i
1 >a(alandırma `1!:::
: NaDJl ?doza0lama sistemi `1!:::
6 >Jl ?doza0lama sistemi `1!:::
4 Anti2likat ?doza0lama sistemi `1!:::
* Pn Filtre `1+!4):
$ Cartuş Filtre `1:!*)6
7 &ers Dsmoz &esisi `$8!6+$
8 Wompa `4!48+
) Zana `1!1**
1+ 9onta0 (e işletime sunma `8!$++
11 "edek Warça `1!6:$
1: Control 2istemi `14!$:*

T<@LAM R12F.;FC
/u b3l#mde5 işletme aal oldu,u s#re%e5 işlenmemiş sudan itibaren 8 m
6
’l#k suyun
#retimine kadar saatte ortaya çıka%ak maliyet5 birim iyatlar (e miktar bilançosu g3z 3n#ne
alınarak 'esaplanmış (e &ablo 7!:’de sunulmuştur!
T!"l# G.2: &esisin yıllık işletme maliyetleri
Te%. <.(#7 Te.i.i İ6le,(e M!li+e,i
Aner0i `16!7:8
Cimye(i 9addeler `4!)14
İşlenmemiş 2u `16!:$+
>izmet /edeli `6!68+
1aboratu(ar `811
/akım `4!+$1
9od#l Aşınması `:!$++

:$
T<@LAM R;2.GC;
&ablo 7!6’de işletme (e yatırım maliyetlerinin 4enlasyon g3z 3n#nde tutularak7
'esaplanmıştır! &esisin kullanım s#resi * yıl olarak alınmıştır! &#rkiye’de aiz oranlarının
de,işkenli,i nedeniyle 'esaplar5 ek aiz oranı 81:5 enlasyon ortalama 86!* olarak alınmıştır!
T!"l# G.3: &esisin enlasyon ile maliyeti
"atırım 9aliyeti `1:$!4$*
Cullanım 2#resi * "ıl
>esaplanmış Faiz Dranı 1:8
Anlasyon =e,eri 65*+8
1 m
6
su iyatı :57
İ6le,(e M!li+e,le%i
1!"ıl `4:!7*45+
:!"ıl `44!:*+54
6!"ıl `4*!7))5:
4!"ıl `47!4+:51
*!"ıl `4)!+$15:
İ:(e S)+) M!li+e,le%i
1!"ıl `1**!*:+5+
:!"ıl `1$+!)$65:
6!"ıl `1$$!*)$5)
4!"ıl `17:!4:758
*!"ıl `178!4$:58
"ıllık İşletme 2aati `7!:++
Capasite 8 m
6
Es
"ıllık Capasite *7!$++ m
6
Es
&ablo 7!4’de tesise ait 'er periyottaki gelir gider arkları 'esaplanmıştır! ;iderler
4yatırım (e işletme maliyetleri7 (e gelirler 4içme suyu satışından elde edilen gelirler7 olarak ele
alınarak karşılaştırılmıştır!
T!"l# G.;: &esisin 'esap akış tablosu
?e.!' Ak&6 T!"l#.)
@e%i+#, Gi0e%le% Geli%le%
E!%k
De8e%
+
`1:$!4$*5
+
?`1:$!4$*
1 `4:!7*45+
`1**!*:
+
`11:!7$$
: `44!:*+54
`1$+!)$
6
`11$!716
6 `4*!7))5:
`1$$!*)
7
`1:+!7)8
:7
4 `47!4+:51
`17:!4:
8
`1:*!+:$
* `4)!+$15:
`178!4$
6
`1:)!4+:
T!"l# G.C: &esis Amortizasyon >esabı
A(#%,i7!.+#/ ?e.!"&
@e%i+#, Geli%SGi0e% A(#%,i7e E0ile9ek Mik,!%
+ ?`1:$!4$*
1 `11:!7$$ ?`16!$))
: `11$!716 `1+6!+14
6 `1:+!7)8 `::6!81:
4 `1:*!+:$ `648!867
* `1:)!4+: `478!:6)
T
D
!(#%,i7!.+#/ .1%e.iL A +!,&%&l!/ !/! '!%! -e R #%,!l!(! Ae%i >0e(e #l(!k
17e%e !(#%,i7!.+#/ .1%e.i !6!8&0!ki i*!0e ile ")l)/)%.
&
D
T A 3 R
)/! A>%eM ,e%. #.(#7 ,e.i.i i:i/ AL 1:$4$* ` -e .L 1:+)41 ` #l(!k 17e%eM
T
D
T A 3 R T 12F;FC 3 12ON;1 T 1LO;C +&l #l!%!k ")l)/)%.
T!"l# G.F: =e,erlendirme 2onuçları
De8e%le/0i%(e S#/):l!%&
&esis Jinsi "atırım 9aliyeti İşletme 9aliyeti Amortizasyon
&ers Dsmoz `1:$!4$* `4:!7*4 15+4* yıl
:8
8. S<NUÇ
&ers osmos sistemi kullanım talimatlarına (e şartlandırmalarına uyuldu,u s#re%e son
dere%e sorunsuz (e iddia edilenin aksine maliyetini bir senede çıkarta%ak kadar uygun bir
sistemdir! /ug#n #lkemizde ters osmos sistemi b#y#k kurumsal şirketlerin yanı sıra artık yerel
işletmelerde de kullanılmaktadır! >emen 'emen 'er sanayi’de 3nemli bir yer tutan suyun5
istenilen nitelikte olması 3nemli bir kalite unsuru oldu,u için işletmeler taraından 'er geçen
g#n da'a azla talep edilmektedir!
&ers osmos sistemi g#nl#k 'ayatta tezga' altı sistemleri olarak e(lere de girmekte (e
kullanı%ılarına içimi 'oş (e çok iyi kalitede su temin etmekte (e 'er geçen g#n kullanı%ısı
artmaktadır!
&ers osmos sistemi çok kolay işletilen5 çok az bakım gerektiren m#kemmel bir su
'azırlama tekni,idir!
:)
N.KAYNAKLAR
1. .obert A! 1AJA" (e 2idney 1DA/ 41)7:75 Yndustrial Wro%essing Git' 9embranes
2. A!"aşa5 .e(erse Dsmosıs 2u Arıtma 2istemleri5 :! &esisat 9#'endisli,i Congresi
3. =esignin JEY .D 2ystems5 by Weter 2!JastTrig't5 W!A! Tater JonditioningaWurii%ation5
2eptember 1))4
;. A!/urkut5 /u'ar Cazanı /esi 2uyu >azırlanması 6! &esisat 9#'endisli,i Congresi
C. &ers Dsmoz İşletmelerinde "apılan >atalar5 2u =#nyası5 2u (e @e(re =ergisi5 Aralık :++8
2ayısı
F. 9embran &eknolo0ileri (e -ygulamaları 2empozyumu5 9A9&AC :++)
G. 9!/us%'5 G!A!9i%kols5 .edu%ing energy %omsumption in seaTater desalination5 :++4
K. >!Coseoglu5 N!Cabay5 9!"uksel5 2!2arp5 D!Arar5 9!Citis5 /oron remo(al rom seaTater
using 'ig' re0e%tion 2G.D membranes?&'e impa%ts o p>5 eed %on%ertration5 pressure5 and
%ross?loT (elo%ity! =esalination ::7 4:++8?2y!:*6?:$67
N. .e(erse Dsmosis Wro%ess5 Japture .eport5 -!2! AWA5 1))$
1O. Pzt#rk 9!5 b&ers Dsmoz 2istemlerle 2uların Arıtımı’5 &esisat =ergisi5 İstanbul5 :++:
11. 9ak!9#'!>alil Aren5 P,r!;3r!/arbaros /atur5 &uzdan Arındırma 4=esalination7 2istemleri
(e /ir ;#ç 2antralinin &uzdan Arındırma &esisinin İn%elenmesi5 9akale
12. -luda, Fni(ersitesi 9#'endislik?9imarlık Fak#ltesi =ergisi5 Jilt 75 2ayı 15 =eniz
2uyundan &atlı 2u Aldesinin &eknik (e Akonomik Analizi5 :++:
13. Y]!-lusal &esisat 9#'endisli,i Congresi5 Arol "AIA5 &ers Dsmoz 2u Arıtma &ekni,i (e
9u'teli Cullanım Alanları
1;. İt# =ergisi5 2u kirlenmesi kontrol#5 Jilt :+5 2ayı 15 )7?11+5 &#rkiye’de kululabile%ek tuz
gideren membran teknolo0isi sistemleri için bilimsel esaslı tasarıma dayalı maliyet analizlerinin
yapılması
1C. 9urlu "!5 :++15 2u (e Atıksu 9#'endisli,i @e(re Cirlenmesi (e Control# (e Control#5 2u
Zakı "ayınları5 İstanbul
1F. Arkek J!5 A,ıralio,lu N!5 :++$5 2u Caynakları 9#'endisli,i5 /eta "ayın%ılık5 İstanbul5
*!baskı
6+
61