You are on page 1of 31

GİRİŞ

 İlk yarı geçirgen membran 1748’de aynı zamanda osmoz
olayını da laboratuar şartlarında ispat eden Fransız Abble
Nollet tarafından yapılmıştır.
 Yaklaşık olarak bir yüzyıl sonra 1867’de Alman kimyacı
Traube daha ileri seviyede membran dizayn etmiştir.
1950’lerin sonuna doğru University of Florida’dan Reid ve
Breton ilk olarak selüloz asetatdan ters osmoz membranı
üretmişlerdir.
 Loeb ve Sourirajan tarafından geliştirilen ters osmoz
membranı 10 misli daha fazla akı üretebilmiş ve %95
oranında tuz ret kapasitesine sahip olmuştur.
 1970’lerin sonundan günümüze kadar ise sürekli
geliştirilebilir özelliği ile membran teknolojileri yaygın olarak
kullanılmaktadır.
 Günümüzde membran teknolojisi sistemleri
çözünmüş madde konsantrasyonu ile içerdiği
partikül boyutu geniş bir aralıkta değişen deniz,
nehir, kuyu ve göl sularından endüstri tipine göre
karakterizasyonu değişen atıksuların arıtılmasına
kadar çok farklı alanlarda kullanılmaktadır.

 Dünyadaki suyun %97,2’si denizlerde, %0,32’si buz
dağları ve buzullarda, geri kalan kısmı ise göl, nehir
ve akarsularda, ayrıca havada su buharı halinde
bulunmaktadır. Görüldüğü üzere dünyada tatlı su
miktarı çok azdır.

 Bugün içme suyu ihtiyacı, toplam su ihtiyacının %7-8’ini
teşkil etmektedir. Su problemini çözmek için teklif edilen
metotlardan biri de deniz sularının tatlılaştırılmasıdır.

 Yalnızca içme suyunun bile, bu metotla elde edilmesi
oldukça pahalı olmaktadır. Gelecekte su ihtiyacının
karşılanması için bu usule başvurmak çok önemli
ekonomik ve teknik problemlere sebep olabilecektir.
Çünkü genel olarak tatlılaştırma, tuzlu suyu
buharlaştırıp tekrar toplama yoluyla olmaktadır. Bu ise
çevreyi ısıtmak demektir.

 Şekilde dünyada en yüksek kapasiteyle deniz
suyundan tuz gidererek tatlı su elde eden 10 ülke
görülmektedir. Türkiye ise yaklaşık 3600 m
3
/gün
kapasite ile bu ülkelerin çok gerisinde kalmaktadır.
5.006.194
2.799.000
2.134.233
1.284.327
638.377 637.900
560.764
492.824 483.668
423.427
0
1.000.000
2.000.000
3.000.000
4.000.000
5.000.000
6.000.000
Suudi
Arabistan
Amerika
Birleşik
Devletleri
Birleşik
Arap
Emirliği
Kuveyt Libya Japonya Katar İspanya İtalya İran
K
a
p
a
s
i
t
e

(
m
3
/
g
ü
n
)
Ülkeler Yıl
Toplam Su
Sarfiyatı
Evsel
Kullanım
Endüstriyel
Kullanım
Tarımsal
Kullanım
Evsel
Kullanım
Endüstriyel
Kullanım
Tarımsal
Kullanım
(km
3
/yıl) (%) (%) (%) (m
3
/kişi/yıl) (m
3
/kişi/yıl) (m
3
/kişi/yıl)
ABD 1995 469,00 12 46 42 203 777 709
Japonya 1990 90,80 17 33 50 122 237 359
Türkiye 1992 31,60 16 11 73 77 53 346
Avusturya 1991 2,52 19 73 8 58 222 24
Belçika 1990 9,00 11 85 4 97 746 35
Danimarka 1990 1,20 30 27 43 68 61 98
Fransa 1994 34,88 16 69 15 94 407 89
Almanya 1990 58,85 14 68 18 100 484 128
Yunanistan 1990 6,00 8 29 63 45 164 357
İtalya 1990 56,20 14 27 59 138 265 580
Hollanda 1991 7,80 5 61 34 25 300 167
İspanya 1994 33,30 12 26 62 100 218 519
Brezilya 1990 36,47 43 17 40 93 37 86
Birleşik Arap
Em.
1995 2,11 24 9 67 207 78 578
 Dünya üzerindeki denizlerin tuzluluk içerikleri Tablo’ da
verilmiş olup, tuz oranlarının %0,7- %4,3 arasında
değiştiği görülmektedir. Denizden denize tuz içeriği
büyük ölçüde farklılıklar gösterir.
 Denizlere olan tatlı su akısına bağlı olarak tuz içeriği
yüksek ya da az olabilmektedir.
DÜNYA ÜZERİNDEKİ ÇEŞİTLİ DENİZLERİN TUZLULUK ORANLARI
Denizler Tuz Konsantrasyonu (%)
Standart deniz suyu 35
Baltık denizi 7
Hazar denizi 13
Pasifik okyanusu 34
Atlantik okyanusu 36
Kızıldeniz 43
Basra Körfezi 43
Karadeniz 18
Marmara denizi 22
Ege denizi 38
Akdeniz 43
DENİZ SUYUNUN KİMYASAL BİLEŞENLERİ
Karbonat, 1% Potasyum Sülfat, 3%
Sodyum Klorid, 77%
Kalsiyum Sülfat, 4%
Magnezyum Sülfat,
5%
Magnezyum Klorid,
10%
 Deniz suyunun tuzluluğunu oluşturan belli başlı erimiş tuzlar
sırasıyla; klor, sodyum, sülfatlar, magnezyum, kalsiyum, potasyum
bikarbonat ve bromdur. Bilinen tüm elementler deniz suyunda
mevcuttur.
TUZ GİDERME YÖNTEMLERİ
TERMİK YÖNTEMLER
MEKANİK ENERJİLİ
YÖNTEMLER
Genleşmeli
Damıtma
Kaynatma Buharlaşma
Elektrodiyaliz
Ters Osmoz
İyon Değişimi
Kristalizasyon
 Ters osmoz teknolojisi, bilinen en hassas membran
filtrasyon teknolojisidir. Atık suyun yeniden
kullanılabilmesini sağlamak amacıyla, genellikle endüstriyel
atık su arıtımında kullanılan çözünmüş anorganik ve
organik maddelerin sudan uzaklaştırılması ya da geri
kazanılması amacıyla yüksek basınç uygulanan bir
sistemdir.
 Ters osmoz (TO) tekniği 1970'lerden bu yana dünyada
kullanılmaktadır. İlk baslarda çok pahalı olduğundan
yalnızca gemilerde deniz suyundan içme suyu elde
edilmesi amacıyla kullanılan bu teknik, zaman içerisinde
ucuzlayarak evlerimizde tezgah altına kadar girmiştir.
Gelişen membran üretim teknikleri ile TO ile üretilen suyun
maliyeti de çok azalmıştır.


DENİZ SUYUNDAN TERS OSMOZLA İÇME SUYU ÜRETİMİ
 Ters osmoz işlemi esnasında, basınca ihtiyaç duyulur ve bu
basınç bir pompa vasıtası ile sağlanır. Ters osmoz ünitenin
içereceği membran sayısı, membran tipi, uygulanacak
basınç, geri kazanım oranı gibi bilgiler, ancak ham su
karakterinin çok iyi analiz edilmesi ile elde edilebilir.


DENİZ SUYUNDAN TERS OSMOZLA İÇME SUYU ÜRETİMİ
 Ters osmoz işleminin çalışması cihaz üzerinde bulunan
membranlar sayesinde olur. Su membranlar üzerinde
bulunan gözeneklerden, yüksek basınç altında geçmeye
zorlanır. Bu işlem esnasında su molekülleri ve bazı
inorganik moleküller bu gözeneklerden geçebilirken suyun
içindeki maddelerin çoğu bu gözeneklerden geçemez ve
konsantre su olarak dışarı atılır.

TERS OSMOZ SİSTEMİNİN ÇALIŞMA PRENSİBİ
 Ters osmoz membranları, tüm çözünmüş tuzlar, inorganik
moleküller ve molekül ağırlığı yaklaşık 100' den daha büyük olan
organik moleküllere karşı bariyer görevini görür.
 Su molekülleri, başka deyişle membrandan serbestçe geçebilen
moleküller, arıtılmış üretim akışını oluşturur.
 Ters osmoz sistemlerinin çözünmüş tuzlardan su moleküllerini
ayırma verimi % 95 - %99 arasındadır.
 Membrandan geçen suyun debisi, membrandan suyun transferi
için gerekli net çalışma basıncı (membrandaki hidrolik basınç
farkı - membrandaki osmotik basınç farkı ) ile orantılıdır.
 Membrandan geçemeyen konsantre çözeltinin debisi,
membrandaki tuz konsantrasyonu farkı ile doğru orantılıdır.
 Ters osmoz sistemleri suda bulunan gazlar haricinde hemen
hemen tüm yabancı maddeleri tutar.
TERS OSMOZ MEMBRANLARI
TERS OSMOZ PERFORMANSINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER
Artış Üretim Akışı Tuz Geçirgenliği
Etkili Basınç ↑ ↓
Sıcaklık ↑ ↑
Geri Kazanım ↓ ↑
Besleme Çözünmüş Mineral Konsantrasyonu ↓ ↑
Artış ↑ Azalma ↓
 Tesis ilk yatırım maliyeti düşüktür.
 İnsan müdahalesine gerek olmadan tam otomatik olarak
çalışır.
 İşletme masrafı ve enerji sarfiyatı düşüktür.
 Üniteleri her açıdan korozyona karşı dayanıklıdır.
 Suyu kimyasal herhangi bir madde kullanmaksızın arıtır.
 Günde 120 lt. den binlerce m
3
e kadar sağlıklı ve güvenli
içme ve kullanma suyu sağlar.
 Montajı Kolaylıkla yapılır.
 Kendine özgü deposu ile arıtılmış suyun uzun süre sağlıklı
kalmasını sağlar.

TERS OSMOZ SİSTEMİNİN AVANTAJLARI
 İçme suyu üretimi
 Şeker şurubunun hazırlanması
 Meyve suyu ve meşrubat sanayi
 Buhar kazanı besleme suyunun hazırlanması
 Buhar jeneratörü besleme suyunun hazırlanması
 Soğutma suyunun hazırlanması
 Enerji santralleri
 Kimya sanayi
 Deniz suyundan gemiler için kullanma ve içme suyu üretimi
 Askeri ve stratejik önemi olan yerler için içme ve kullanma
suyu üretimi
TERS OSMOZUN KULLANILDIĞI DİĞER ALANLAR
 Deniz kıyısına açılan kuyulardan alınan suların 60 bar
basınçta ayrıştırılması temeline dayanan ters osmos
yöntemiyle, 1 metreküp tatlı su elde edilmesi maliyetinin,
deniz suyunun tuzluluk oranına göre değişmek üzere ortalama
1 dolara kadar indiği belirtiliyor. Sistemi kullanan Çeşme Ontur
Oteli Teknik Müdürü Şefik Doğan, otelin içme suyu hariç tüm
ihtiyaçlarını günlük 320 ton kapasiteli tesisten karşıladıklarını,
su maliyetinin belediyenin sağladığı şebeke suyu maliyetinin
yarısına kadar indiğini söyledi.
 Kıyı şeridinde bulunan ve su sıkıntısı çeken bi çok belediye
konuyla ilgili fizibilite projesi hazırlarken Balıkesir'e bağlı Avşa
Adası Belediyesi ve Bodrum Belediyesi yatırım aşamasına
geldi. Tesisle ilgili ihale süreci yargıda olan Balıkesir'e bağlı
Avşa Adası'nda saniyede 46 litre su üretebilecek bir tesis
kurulması planlanıyor.
TÜRKİYE’DE DENİZ SUYUNDAN TERS OSMOZLA İÇME SUYU ÜRETİMİ
PROSES TASARIMI
PROSES ÜNİTELERİ
Arıtma tesisi aşağıdaki ünitelerden oluşacaktır.
 Ön Çöktürme Ve Izgara Sistemi
 Hamsu Besleme Deposu Ve Besleme Pompaları
 Otomatik Çok Katmanlı Kum Filtreleri
 Kartuş Filtreler
 Yüksek Basınç Pompaları, Resirkülasyon Pompaları Ve Basınç Eşanjör
Ünitesi
 Ters Osmoz Ünitesi
 Remineralizasyon Ünitesi
 Temiz Su Deposu
 Trafo Ve Jeneratör
ÖN ÇÖKTÜRME VE IZGARA SISTEMI
 Ham deniz suyu, karada yapılan tesis girişindeki vanadan sonra ön
çöktürme haznesine alınmaktadır.

 Bu haznede ham su içerisinde denizden gelebilecek olan kum gibi
malzemelerin çökeltilmesi sağlanmaktadır.

 Ön çöktürme haznesinden sonra ham su giriş kanalına girmektedir.
Giriş kanalı iki gözlü ızgara kanalına açılmaktadır.

 Kanal girişinde bulunan ızgara kanal kapakları yardımı ile ızgara
kanalına su girişi sağlanabilmektir.

 Kaba ızgarada açıklık 15 mm ve ince ızgarada ise 1 mm dir.
OTOMATİK ÇOK KATMANLI KUM FİLTRELERİ
 Ham suda bulunan 20 mikron ve daha büyük partikülleri tutup,
bulanıklığı gidererek zaman ve fark basınca bağlı olarak gerekli ters
yıkama işlemini otomatik olarak yapabilmektedir.

 Bu sayede suda bulunan askıda katı madde, bulanıklık gibi fiziksel
kirliliklerin giderilmesi sağlanmaktadır.

 Filtre öncesinde suda kalan askıda katı madde ve kolloidal maddelerin
floklaştırılarak filtrede tutulabilir hale getirilmesi amacı ile koagülant
(FeCl
3
) dozlaması yapılmaktadır.
KARTUŞ FİLTRELER
 Filtrelenmiş ve kimyasallar dozlanmış su, yüksek basınç pompaları ve
membranları korumak amacıyla 5 mikron filtrasyon hassasiyetine sahip
kartuş filtrelerden geçirilmektedir. Her ters osmoz hattında 1 adet kartuş
filtre kullanılmaktadır.
YÜKSEK BASINÇ POMPALARI
 Yüksek basınç pompaları membranların ihtiyaç duyduğu işletme
basıncını ve debiyi sağlayacak şekilde her hatta bir adet olmak üzere
deniz suyuna dayanıklı paslanmaz çelik malzemeden imal edilmiş 3
adet pompa kullanılması planlanmıştır.
TERS OSMOZ ÜNİTESİ
 Her bir hat 20 adet membran kılıfı ve 120 adet membrandan oluşmakta
olup, 4000 m
3
/gün ürün suyu üretebilmek için toplamda 60 adet kılıf ve
360 adet membran kullanılmaktadır. Ters osmoz sisteminde, yüksek
düzeyde tuz giderme kapasitesi ve denizsuyu arıtmada yüksek
performansı olan, ince film kompozit spiral sarımlı 8 inç çaplı, 40 inç
uzunlukta deniz suyu membranları seçilmiştir.

TERS OSMOZ ÜNİTESİ
 Ters osmoz sistemi tasarımı; 15 ºC su sıcaklığı, 28000 mg/l TDS ve %
50 geri kazanım oranına göre yapılmıştır.

 Sistem tasarımında deniz suyunun min. 10˚C ve max. 25˚C olacağı da
dikkate alınarak Basınç ve TDS değişim aralığı kontrol edilmiştir.

 Ters Ozmoz membranlarının ömrü; kullanıma ve kimyasal yıkama
sıklığına bağlı olarak değişebilmekle beraber minimum 3 yıl olarak
öngörülmektedir.

 Tasarım yapılırken membran ömrü 5 yıl olduğu dikkate alınmıştır.
KULLANILAN KIMYASALLAR
Ön ve Son Klorlama;
Ham suda bulunması muhtemel olan demir ve mangan ihtivasını
oksitlemek ve olası mikroorganizmalara karşı dezenfeksiyon sağlamak
amacıyla klor dozaj ünitesi kullanılmaktadır. Klor, oksidasyonu ve
dezenfeksiyonu sağlamak için ham su deposu öncesinde (su alma yapısı
krepin ağzından sonra) gerektiği zaman dozlanması yapılacak şekilde
planlanmıştır.

Antiskalant; Membran sistemi öncesinde filtrelenmiş suya,
membranlarda iyonların çökelmesinden kaynaklanabilecek kabuklaşmayı
ve tıkanmayı önlemek amacıyla antiskalant dozlanmaktadır.
KULLANILAN KIMYASALLAR
 Sodyum MetaBisülfit (Na
2
S
2
O
5
);
 Suda bulunan bakiye klorun, ters ozmoz membranlarına vereceği
zararı önlemek amacı ile bakiye klor ile hızla reaksiyona girerek
indirgeyen sodyum meta bisülfit dozlanmaktadır.

 Tesis girişinde ön klorlama yapılmaması halinde sodyum bisülfit
dozlamasına ihtiyaç olmayacaktır.

Asit;
 Ters Ozmoz sisteminin girişinde gerekmesi halinde ham suyun pH
değeri düşürülerek membranlarda kireç çökelme riski minimuma
indirmek amacıyla düşünülmüştür.
 Asit dozajı ham su giriş debisine ve belirlenmiş pH değerine göre
otomatik kontrollü olarak yapılmaktadır.
HESAPLAMALAR
Ters Osmoz Tesisi Yatırım Maliyeti
1 Havalandırma $1.222
2
NaOCl -dozajlama
sistemi
$1.222
3 HCl -dozajlama sistemi $1.222
4
AntiSlikat -dozajlama
sistemi
$1.222
5 Ön Filtre $10.492
6 Kartuş Filtre $12.593
7 Ters Osmoz Tesisi $68.306
8 Pompa $4.480
9 Vana $1.155
10
Montaj ve işletime
sunma
$8.600
11 Yedek Parça $1.326
12 Kontrol Sistemi $14.625

TOPLAM $126.465
Ters Osmoz Tesisi İşletme Maliyeti
Enerji $13.728
Kimyevi Maddeler $4.914
İşlenmemiş Su $13.260
Hizmet Bedeli $3.380
Laboratuvar $811
Bakım $4.061
Modül Aşınması $2.600

TOPLAM $42.754
HESAPLAMALAR
Yatırım Maliyeti $126.465
Kullanım Süresi 5 Yıl
Hesaplanmış Faiz Oranı 12%
Enflasyon Değeri 3,50%
1 m
3
su fiyatı 2,7
İşletme Maliyetleri
1.Yıl $42.754,0
2.Yıl $44.250,4
3.Yıl $45.799,2
4.Yıl $47.402,1
5.Yıl $49.061,2
İçme Suyu Maliyetleri
1.Yıl $155.520,0
2.Yıl $160.963,2
3.Yıl $166.596,9
4.Yıl $172.427,8
5.Yıl $178.462,8
Yıllık İşletme Saati $7.200
Kapasite 8 m
3
/s
Yıllık Kapasite 57.600 m
3
/s
Hesap Akış Tablosu
Periyot Giderler Gelirler Fark Değer
0 $126.465,0 -$126.465
1 $42.754,0 $155.520 $112.766
2 $44.250,4 $160.963 $116.713
3 $45.799,2 $166.597 $120.798
4 $47.402,1 $172.428 $125.026
5 $49.061,2 $178.463 $129.402
Amortizasyon Hesabı
Periyot Gelir-Gider Amortize Edilecek Miktar
0 -$126.465
1 $112.766 -$13.699
2 $116.713 $103.014
3 $120.798 $223.812
4 $125.026 $348.837
5 $129.402 $478.239
Değerlendirme Sonuçları
Tesis Cinsi Yatırım Maliyeti İşletme Maliyeti Amortizasyon
Ters Osmoz $126.465 $42.754 1,045 yıl
Buna göre; ters osmoz tesisi için A= 126465 $ ve R= 120941 $ olmak üzere;

T
w
= A / R = 126465 / 120941 = 1,045 yıl olarak bulunur.
SONUÇ
 Ters osmos sistemi kullanım talimatlarına ve
şartlandırmalarına uyulduğu sürece son derece
sorunsuz ve iddia edilenin aksine maliyetini bir
senede çıkartacak kadar uygun bir sistemdir.

 Bugün ülkemizde ters osmos sistemi büyük
kurumsal şirketlerin yanı sıra artık yerel
işletmelerde de kullanılmaktadır.

 Hemen hemen her sanayi’de önemli bir yer tutan
suyun, istenilen nitelikte olması önemli bir kalite
unsuru olduğu için işletmeler tarafından her geçen
gün daha fazla talep edilmektedir.