Zbornik naučnih radova, Vol. 14 br.

5 (2008)

UDK: 634.23: 546/.542.1 Pregledni rad

SAVREMENI SISTEMI GAJENJA TREŠNJE
N. Mićić, G. Đurić, M. Cvetković, D. Marinković* Izvod: U radu je izložen osnovni koncept gajenja trešnje u sistemima na dohvat ruke i u odnosu na gustinu sklopa izvršena je klasifikacija sistema gajenja na ekstenzivne, poluintenzivne i intenzivne. Za svaki sistem gajenja i gustinu sklopa dat je broj stabala po jedinici površine i uzgojna forma. Posebn osvrt posvećen je diskusiji intenzivnih sistema gajenja na podlogama srednje i veće bujnosti. Diskusija biološke osnove za pomotehniku trešnje osvetljava problem visokog rodnog potencijala odnosno rodnosti koja za posledicu ima i povećanje ogolevanja rodnog drveta. Diskusijom strukture rodnog drveta i rezidbe trešnje naznačeni su osnovni parametri prinosa kao genetskog potencijala za čiju realizaciju je potrebno obezbediti projektovani broj rodnih grančica i dužinu nosača rodnog drveta. Ključne reči: trešnja, sistem gajenja, pomotehnika, zahvati u rezidbi. Koncept gajenja trešnje u sistemima na dohvat ruke Trešnja je vrsta kod koje je put od ekstenzivnih do visokointenzivnih sistema gajenja pređen za relativno kratko vreme. Razvoj ovih sistema gajenja išao je analogno konceptu koji je realizovan kod drugih voćnih vrsta: selekcija slabobujnih podloga, izbor kombinacija sorta/podloga i razvoj uzgojnih formi saglasno konceptu vretena (Mićić i sar. 1996, 1997, 2005. i 2008 a). Konačni cilj podrazumevao je svođenje skeleta na stožinu i definisanje rezidbe saglasno biologiji formiranja i dinamici plodonošenja različitih kategorija rodnog drveta (Mićić i sar, 2005). Selekcija slabobujnih podloga za trešnju dala je očekivane rezultate u relativno kratkom roku (Callesen, 1997). Naime, podloge kao modifikator bujnosti rasta, dobijene su sa redukcijom rasta od sejanca (100%) do slabo bujnih podloga (20 % od bujnosti sejanca) sa skalom redukcije od 5 % do 10 % (Balmer, 1997., Gutzwiler i Lang, 2001., Lang et al. 2001., Usenik i Štampar, 2008.) (sl. 1). Definisanje uzgojnih formi i sistema rezidbe za intenziviranje gajenja trešnje na bujnim podlogama prethodilo je uspešnoj selekciji slabobujnih podloga (Zahn, 1986.). Ipak, tek uvođenjem u proizvodnju većeg broja podloga manje bujnosti došlo je do razvoja brojnih sistema gajenja sa gustinom sklopa od 300x5000 sadnica/ha. Na osnovu gustine sklopa izvršena je i klasifikacija sistema gajenja prema stepenu intenzivnosti (Hrotko et. al., 1997 a, Lauri et al., 1997):
* Prof. dr Nikola Mićić, prof. dr Gordana Đurić, mr Miljan Cvetković, Poljoprivredni fakultet Banjaluka, mr Dejan Marinković, Institut PKB Agroekonomik, Padinska Skela.

33

Zbornik naučnih radova, Vol. 14 br. 5 (2008)

120 110 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

Sejanac P. avium

Colt

SL 64

MaxMa Delbar 14

Cab 6P

120 110 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

MaxMa Delbar 97

Gisela 12

Piku 4(S)

Gisela 6

Weiroot 158

Gisela 5

Sl. 1. Pregled bujnosti aktuelnih podloga trešnje. Variranje u razvijenosti habitusa različitih sorti trešnje u kombinaciji sa datim podlogama javlja se kao rezultanta interakcijskog odnosa između kalem komponenata. Za zasade sa visokom gustinom sklopa o ovoj činjenici treba posebno voditi računa (Mićić orig.) Overview of actual ground basis cherry growth. Differences concerning a habitus development of various sorts of cherry in combination with mentioned grounds come out as a resultant of interactivity relations among grafting components. In the plantings with a high structure thickness this fact should be particularly considered (Mićić orig.) ● Ekstenzivni zasadi → Zasadi sa rastojanjem 6 × 5 m. Gustina sklopa je 333 stabla/ha ili 30 m2 hranidbenog prostora po jednom stablu. Uzojni oblici ovih zasada obuhvataju različite tipove piramida i kotlastih krošnji. Formiranjem niskog debla i većeg broja skeletnih grana, tražena su rešenja za kontrolisanje bujnosti i stvaranje uslova za bolji pristup unutrašnjosti stabla, pre svega radi lakše berbe. → Zasadi sa rastojanjem 5 × 5 m. Gustina sklopa je 400 stabla/ha ili 25 m2 hranidbenog prostora po jednom stablu. Uzgojni oblici su različite modifikacije poboljšanih kombinovanih piramida. → Zasadi sa rastojanjem 5,5 × 4 m. Gustina sklopa je 454 stabla/ha ili 22 m2 hranidbenog prostora po jednom stablu. Uzgojni oblici su različiti tipovi palmeta. Zbog velike visine plodonosnog zida berba plodova vrši se sa platformi u više nivoa. ● Poluintenzivni zasadi → Zasadi sa rastojanjem 5,0 × 3 m. Gustina sklopa je 666 stabla/ha ili 15 m2 hranidbenog prostora po jednom stablu. Uzgojni oblici su različite modifikacije vretenaste piramide do vretenastog grma. 34

Zbornik naučnih radova, Vol. 14 br. 5 (2008)

→ Zasadi sa rastojanjem 4,0 × 2,5 m. Gustina sklopa je 1000 stabla/ha ili 10 m2 hranidbenog prostora po jednom stablu. Uzgojni oblici su uske vretenaste piramide do klasičnih vretena na podlogama veće bujnosti. ● Intenzivni zasadi → Zasadi sa rastojanjem 5,0 × 1,5 m. Gustina sklopa je 1330 stabla/ha ili 7,5 m2 hranidbenog prostora po jednom stablu. Uzgojni oblici su različite modifikacije transverzalnih “Y” sistema i sistem solaksea. Fertirigacija i stabilna armatura su značajni elementi ovih sistema gajenja. → Zasadi sa rastojanjem 5,0 × 1,25 m. Gustina sklopa je 1600 stabla/ha ili 6,25 m2 hranidbenog prostora po jednom stablu. Sistem uzgoja su različite modifikacije “V” sadnje vretenaste uzgojne forme trešnje. → Zasadi sa rastojanjem 4,0 × 1,5 m. Gustina sklopa je 1660 stabla/ha ili 6,0 m2 hranidbenog prostora po jednom stablu. Modifikacije vretenastih osovina u položaju tranferzalnog “Y”-a, odnosno različiti načini otvorenosti plodonosnog zida i varijacije u visini debla osnovni su elementi za razvoj modifikacija u ovim sistemima gajenja. → Zasadi sa rastojanjem 5,0 × 1,0 m. Gustina sklopa je 2000 stabla/ha ili 5,0 m2 hranidbenog prostora po jednom stablu. Uzgojni oblik je “V” sadnja uskog vretena. U sistem gajenja uključuje se i armatura za zaštita od grada, od ptica i zaštitu od kiše u vreme dozrevanja da se spreči pucanje plodova. → Zasadi sa rastojanjem 4,5 × 0,8 m. Gustina sklopa je 2770 stabla/ha ili 3,6 m2 hranidbenog prostora po jednom stablu. Uzgojni oblik je usko vitko vreteno trešnje i modifikacije vretenaste uzgojne forme od Zan-ovog do Vogel-ovog vretena na podlogama slabe bujnosti. → Zasadi sa rastojanjem 4,0 × 0,6 m. Gustina sklopa je 4150 stabla/ha ili 2,4 m2 hranidbenog prostora po jednom stablu. Uzgojni oblik je kordunica ili uska vretenasta osovina. Datim pregledom razmaka sadnje uočava se da je sklop voćaka po jednom ha za dvadesetak godina povećan za 12 puta (od 333 − 4125 stabala/ha). Ovde je važno da se naglasi da je u istom periodu životni prostor stabla smanjen sa 30 m2 na 2,4 m2, a da su prinosi po ha povećani za 3 puta, odnosno od 7,5 t/ha na 25 t/ha (Weber, 1997). Intenzivni sistemi gajenja na podlogama veće bujnosti Brojna iskustva u gajenju trešnje na aktuelnim podlogama slabe bujnosti ukazuju na određena otvorena pitanja koja se u budućnosti moraju rešiti kako bi se kontrola rasta i plodonošenja dovela na nivo potpune održivosti visokih prinosa i kvaliteta ploda (Lang, 2001. Mićić i sar., 2008 b). Visoko intenzivni sistemi gajenja na podlogama slabe bujnosti za postizanje visokih prinosa i odgovarajućeg kvaliteta ploda teže uzgojnim formama kordunica visoke gustine sklopa sa potpunom kontrolom navodnjavanja i ishrane uz odgovarajuću armaturu koja je neophodna. Kao osnovno otvoreno pitanje postavlja se zadržavanje vegetativnih tačaka rasta u zoni centralne osovine koje su neophodne za kontrolu formiranja i cikličnu zamenu rodnog drveta odgovarajućeg rodnog potencijala (Mićić, i sar., 2008 b). 35

Zbornik naučnih radova, Vol. 14 br. 5 (2008)

Broj stabala / ha

Kordunica Solakse Y -palmeta Otvoreni Modifikovane vaze plodonosni zid etvoro osovinska vretena "V"- sadnja vretena Vretenast a pitamida Vretena Kotlasta vaza Španski grm Kombinovana piramida Španski grm

4,0 × 0,5 m 4,0 × 0,8 m 3,5 × 1,0 m

1950

10 ×10 m

6× 5 m

4 × 1,5 m 5 × 2,5m 5 × 1 m 4 × 2 m 3,5 × 1,5 m 5× 4 m 5× 5 m 5 × 3 m 4× 3 m

3,5 × 1,0 m 4,5 × 0,8 m 4 × 1,0 m

1950

1960

1970

1980

1990

2000 ` 05

Sl. 2. Grafički prikaz dinamike razvoja sistema gajenja kod trešnje. Sredinom osamdesetih godina došlo je do izražene ekspanzije novih uzgojnih oblika i različitih modifikacija uzgojnih formi koje su već našle primenu kod drugih vrsta koštičavih voćaka. Istovremeno gustina sklopa u gajenju trešnje za samo dvadeset godina povećala se za deset puta − od 500 do 5000 sadnica / ha (Mićić orig.) Graphic presentation of cherry growth system development dynamics. In mid 80’s appeared an outstanding expansion of new growing forms and various modifications of the growing forms, which already were implemented to the other sorts of stone-fruits. At the same time a structure thickness in cherry growing has been increased for ten times for the period of just twenty years – from 500 to 5000 seedlings per ha (Mićić orig.) Intenziviranje sistema gajenja na podlogama veće bujnosti traži visoku preciznost i stručnost u agro i pomotehnici formiranja uzgojne forme, odnosno kontroli formiranja i uspostavljanju osnovne strukture habitusa i cikličnoj smeni svih kategorija prirasta koji čine dati sistem gajenja. Sasvim zadovoljavajući uspeh u sistemima gajenja na podlogama veće bujnosti postignut je kod uzgojnih formi Zan-ovo, Vögel-ovo i Bruner-ovo vreteno, dok modifikovane forme španskog grma čini se daju nešto više mogućnosti i slobode za uspeh u intenziviranju uzgoja trešnje.

36

Zbornik naučnih radova, Vol. 14 br. 5 (2008)

Zan-ovo vreteno u osnovi se svodi na preciznu kontrolu u rasporedu prirasta duž stožine (proređivanje pupoljaka) i dinamiku njihovog formiranja (pinsiranje prirasta na određenim pozicijama) kako bi se postigla izbalansiranost skeletne strukture i nosača rodnog drveta. Paralelno u strukturi habitusa uzgojne, forme raspoređeni su i kratki prirasti - patrljci, na kojima se zadržava vegetativna aktivnost za cikličnu smenu ili obnavljanje rasta sa projektovanih pozicija i odgovarajućom dinamikom (Zahn, 1990, 1992, 1996.). Vogel-ovim vretenom postiže se isti cilj ali se veći akcenat stavlja na pinsiranje i proređivanje mladara u određenim fazama razvoja (Lang, 2000., Lang et. al. 2001.). Bruner-ovo vreteno se oslanja na projektovane povratne rezove u letnjoj rezidbi (brunerov rez) koji u određenoj fazi razvoja redukuje bujnost (Bruner 1990). Razlike između ova tri pristupa u osnovi nisu velike, tako da danas proizvođači najčešće kombinuju ova rešenja pod opštim nazivom vreteno trešnje, čime postižu usklađen rast i plodonošenje različitih kombinacija sorta podloga (Hrotko et. al., 1997 b, 1997 c, Lang, 2001, Green 2005). Španski grm je uzgojna forma koja akcenat stavlja na manje preciznu kontrolu ciklične smene u formiranju i plodonošenju rodnog drveta i u pomotehničkom smislu relativno radikalnog tretmana skletne strukture. Naime, skeletna struktura kod ovog sistema gajenja formira se veoma nisko u slobodnom rasporedu u vidu diska sa koga se gotovo vertikalno ili pod manjim uglom prema vertikali razvijaju višegodišnji nosači rodnog drveta. Zamena ovih nosača vrši se u višegodišnjem ciklusu njihovim uklanjanjem na odgovarajući patrlj sa koga se dobijaju novi prirasti na zamenu (Perez, 2005).
Ravan III reza Ravan II reza

A

B

Sl. 3. Šematski prikaz skeletne strukture uzgojnog oblika španski grm: A - skeletna struktura formirana završno sa drugom ravni reza i koristi se kod slabo bujnih kombinacija sorta podloga (zasadi veće gustine); B - skeletna struktura formirana završno sa III ravni reza i koristi se kod bujnih kombinacija sorta podloga (Mićić orig.) Schematic presentation of skeletal structure of growing form called a Spanish bush: A- skeletal structure finally formed by the second cut level, and which is used at combinations of ground sorts of poor exuberance (plantings of stronger thickness); B- skeletal structure finally formed by the third cut level, and which is used at combinations of ground sorts of high exuberance (Mićić orig.) 37

Zbornik naučnih radova, Vol. 14 br. 5 (2008)

Biološke osnove pomotehnike trešnje U intenzivnim sistemima gajenja najveći broj zahvata izvodi se rezidbom na zeleno, pa je pitanje genotipskih specifičnosti u rastu i razvoju svih kategorija prirasta na stablu osnovni element za uspeh u rezidbi, a time i intenzivnom gajenju trešnje. Trešnja ima dve kategorije zimskih pupoljaka: vegetativne i cvetne pupoljke. U vegetativnim pupoljcima nalazi se samo vegetaciona kupa bez primordija budućih organa koji će se iz nje razviti, a u generativnim − cvetnim pupoljcima, nalaze se samo primordije cvetova koje će dati cvast i u ovim pupoljcima nema diferenciranih vegetacionih kupa, kao ni meristematskog tkiva koje može diferencirati nastavak vegetativnog rasta (Mićić, 1992, Lučić i sar. 1996).

Sl. 4. Generativni pupoljci trešnje su čisto cvetni pupoljci, što znači da posle plodonošenja nodusi na kojima su bili formirani ovi pupoljci ogolevaju. Ogolevanje nodusa na kojima su bili formirani cvetni pupoljci predstavlja normalan završetak generativnog ciklusa organogeneze i na njega se ne može uticati bilo kakvim merama agro- i pomotehnike (Mićić orig.) Generative cherry buds are completely flower buds, what means that after fruit yielding the noduses on which they were formed become bare. The becoming bare of noduses which had formed flower buds is a normal ending of generative cycles of organogenesis, and it could not be under influence of any measures of agro-technique and pomo-technique(Mićić orig.) Za definisanje zahvata u pomotehnici, a posebno rezidbe u toku vegetacije značajno je pitanje, koje vegetacione kupe u pazusima listova će do ulaska u period mirovanja dati vegetativne, a koje generativne pupoljke. Ovo je i ključno pitanje za definisanje zahvata u zelenoj rezidbi. Naime, prilikom zelene rezidbe koštičavih voćaka svi zahvati moraju podrazumevati tretman budućih vegetativnih pupoljaka u pazusima listova jer rezovi na buduće generativne pupoljke nemaju efekat zato što nodusi sa ovim pupoljcima ogolevaju. Kod trešnje dominira akrotonični rast što podrazumeva izrazito jaku snagu rasta vršnih pupoljaka, podređenost bočnih razgranjenja i različit stepen ogoljavanja koji je upravo proporcionalan sa rodnošću (Mićić i Čmelik 1983). Tačnije, što je rodnost veća veće je i ogolevanje rodnog drveta (Mićić i sar., 1992).

38

Zbornik naučnih radova, Vol. 14 br. 5 (2008)

v - zona vegetativnih pupoljaka na rodnim
gran icama.

g - zona generativnih pupoljaka na rodnim

v

gran icama. Bo ni pupoljci ako se formiraju na bilo kojoj poziciji duž gran ice uvek su cvetni pupoljci. granica izme u zone vegetativnih i zone generativnih pupoljaka jasno je diferencirana

v g

g

v g

A

B

B

C

Sl. 5. Šematski prikaz rodnih grančica trešnje: A - vita rodna grančica, B - kratka rodna grančica, i C - majska kitica. Bez obzira na dužinu rodnih grančica vegetativna i generativna zona pupoljaka na grančici jasno su podeljene prema pupoljcima na centralnoj poziciji na nodusu. Naime, zanemarujući bočne kolateralne pupoljke na nodusima koji su isključivo cvetni, vegetativni pupoljci nalaze se u vršnoj zoni grančice, a cvetni pupoljci u bazi. Svi pupoljci u vegetativnoj ili generativnoj zoni na centralnom položaju su iste kategorije što znači da između njih postoji jasna granica (Mićić orig.) Schematic presentation of productive cherry branches: A- slim productive branch, B-short productive branch, and C-May bouquet. Regardless the length of productive branches vegetative and generative zone of buds on branch is clearly divided towards the buds in the central position on nodus. Namely, taking in no consideration side collateral buds on the noduses, which are without exception flower ones, the vegetative buds are placed in the top zone of branch, and flower ones in the basic part. All the buds as in vegetative as in generative zone being in the central position are of the same category, what means that there is a clear dividing line between them (Mićić orig.) 39

Zbornik naučnih radova, Vol. 14 br. 5 (2008)

v g

v g oz1

1 god.

2 god .

oz1

g

3 god .

oz1,2

v

g

4 god .

oz1 oz2

Starost gran ice - rodnog vora

v g oz

vegetativni pupoljci generativni pupoljc i ogolele zone posle razvoja generativnih pupoljaka

a

b

c

Sl. 6. Analiza plodonošenja i stvaranja rodnog čvora kao kategorije starog rodnog drveta kod rodnih grančica - majska kitica jasno pokazuje da je plodonošenje upravo proporcionalno ogoljevanju kao normalnom načinu završetka generativnog ciklusa organogeneze. Jasno je izražen pad rodnog potencijala od treće godine starosti nerazgranatog rodnog čvora nastalog plodonošenjem. Iz ovoga se opravdano može usvojiti zaključak da nosači rodnog drveta na kome se formiraju majske kitice sa trećom godinom starosti treba rezidbom isključiti iz proizvodnje uz prethodno i blagovremeno formiranje novih nosača rodnog drveta za zamenu (Mićić orig.) The analysis of fruit growth and creating of productive node as a category of old productive tree at the cherry branch-May bouquet clearly shows that the fruit growth is directly proportional to tree bareness as a common way of ending the generative cycle of organogenesis. Significant decrease of growth potential of unbranched productive node, which is formed after the fruiting, is clear after the third year of its age. From this point of view, it could be concluded that the bearer of productive tree that bring May bouquets have to be disconnected from production after the third year by trimming, together with previous and prompt forming of new bearer of productive tree replacement (Mićić, orig.)

40

oz1,2,3

v

v g

v g

Zbornik naučnih radova, Vol. 14 br. 5 (2008)

oz ogolele zone posle razvoja generativnih pupoljaka g generativni pupoljci v vegetativni pupoljci v

v

g
oz1,2,3
4 godine

v - vegetativni p upoljci, g - generativn i pu poljci, zo - zona ogo lja vanja posle ra zvoja generativnih pupoljaka.

v

g

v

v

1 godina

2 godine

oz1

g

g

oz

1 godišnja gran.

Rodni vor (2-god.)

Rodni vor (3-god.)

Starost rodne gran ice - rodnog vora (rast u jednom pravcu bez razgranjenja)

Sl. 7. Analiza plodonošenja i stvaranja rodnog čvora kao kategorije starog rodnog drveta kod vitih rodnih grančica jasno pokazuje da je plodonošenje upravo proporcionalno ogolevanju (delovi grančica bez prisustva tačaka rasta) kao normalnom načinu završetka generativnog ciklusa organogeneze. Izražen pad rodnog potencijala od treće godine starosti bez obzira na razgranjenja rodnog čvora nastalog rastom i plodonošenjem vite rodne grančice, u potpunosti otvara pitanje rezidbe posmatrano kroz definisanje načina formiranja i zamene rodnog drveta koje će plodonosoti. Ključni problem su pozicije vegetativnih pupoljaka i njihovo aktiviranje na stvaranju nosača rodnog drveta na zamenu (Mićić orig.) Analyze of fruit growth and creating of productive node as a category of old productive tree at the slim branches clearly shows that fruit growth is directly proportional to tree bareness (parts of branches without existence of spots of growth) as a common way of ending of the generative cycles of organogenesis. Significant decrease of growth potent ional since the third year regardless the productive node wide branch out caused by growth and fruit growth of the slim productive branch, completely opens a question of trimming considered from the point of defining the method of forming and replacement by a productive tree that will bring fruits. The key problem is the position of vegetative buds and their activation to create bearer of productive tree replacement (Mićić orig.) 41

3 godine

oz1,2

g

Zbornik naučnih radova, Vol. 14 br. 5 (2008)

oz ogolele zone posle razvoja generativnih pupoljaka g generativni pupoljci v vegetativni pupoljci

A

B

C

Sl. 8. Grafički prikaz odnosa zona vegetativnog rasta, plodonošenja i ogolevanja kod nosača rodnog drveta različite starosti: A − kod nosača rodnog drveta starog tri godine sve tri zone imaju relativno ujednačen odnos, ali i visok potencijal rasta i plodonošenja; B − kod nosača rodnog drveta starog šest godina zone vegetativnog rasta i plodonošenja bitno su smanjene a najveći deo grane je ogoleo − bez prisustva aktivnih tačaka rasta; C − kod nosača rodnog drveta starog deset godina zona vegetativnog rasta svedena je isključivo na održavanje životnih aktivnosti a zona plodonošenja postoji samo simbolično (Mićić orig.) Graphic presentation of relations among vegetative growth zones, fruit bringing, and becoming bare of a bearer of productive tree being of various oldness: A- at the bearer of productive tree being old three years all three zones have relatively similar and balanced relation, but also a high potential of growth and fruit giving; B- at the bearer of productive tree being old six years the zones of vegetative growth and fruit growth are significantly decreased, and most part of branch is bare- without presence of any active growth spots; C- at the bearers of productive fruit old ten years the zone of vegetative growth is reduced only to maintenance of life activities, and the zone of fruit growth exists just symbolically (Mićić orig.)

42

Zbornik naučnih radova, Vol. 14 br. 5 (2008)

Kod koštičavih voćaka čije rodne grančice imaju čisto cvetne pupoljke u različitom odnosu i kombinacijama sa vegetativnim pupoljcima, analitička podela na različite tipove organogeneze rodnog drveta uglavnom se odnosi na vremenski period i poredak grananja koji je potreban vegetativnim tačkama da formiraju određene tipove rodnih grančica. Takođe, struktura pupoljaka, odnosno, struktura kategorija prirasta i određenih tipova rodnih grančica koje se formiraju grananjem i plodonošenjem rodnog drveta, značajni su za definisanje zahvata u pomotehnici - vremena izvođenja rezidbe, lokacije i načina izvođenja zahvata itd. (Mićić i sar., 1995.) Formiranje rodnih grančica kod trešnje pokazuje različito ponašanje koje je uslovljeno sa starošću nosača rodnog drveta, odnosno, poredcima grananja. Razlike se ispoljavaju u strukturi pojedinih kategorija prirasta i strukturi tipova rodnih grančica sa izraženom tendencijom smanjenja snage rasta i rodnog potencijala u višim poredcima grananja rodnih čvorova ili nosača rodnog drveta. Pomotehničko rešenje podrazumeva, pre svega, primenu zahvata podmlađivanja, ali se kod trešnje kao ograničavajući faktor javlja diferencijacija centralnih vegetacionih kupa nodusa duž rodnih grančica. Naime, zahvati moraju biti izbalansirani sa dužinom mladara - centralnim pozicijama na kojim se dominantno formiraju cvetni pupoljci, jer sledi proces ogolevanja, pa zahvat podmlađivanja neće dati adekvatan odgovor (Mićić i Đurić, 1994, 1995). Struktura rodnog drveta i rezidba Rezidba za kontrolu rasta i rodnosti kod trešnje najčešće se primenjuje u cilju sprečavanja prerođavanja, ali i za otvaranje unutrašnjosti krošnje radi bolje osvetljenosti. Najčešće se režu mladari u leto sa ciljem adekvatne kontrole razvoja stabla kao i za redukciju dužine rodnih nosača koji se pripremaju da formiraju rodno drvo i plodonose za dve godine. Veličina i broj plodova po jedinici proizvodne površine moraju biti izbalansirani u odnosu na broj novih prirasta i njihov uticaj na veličinu plodova, posebno kada se rezovi prave na dvo- tro- ili višegodišnjem drvetu. Ovaj tip prikraćivanja može obuhvatiti oko 20 - 25% nosača rodnog drveta u toku jedne vegatacije ili manje, da ne utiče na krupnoću plodova (Đurić et al., 1997., Charlotte et al., 1998). Zimska rezidba primenjuje se samo kao korekcija letnje rezidbe ili je svedena na proređivanje pupoljaka i kratkih rodnih grančica. Savremeni sistemi gajenja, koji teže konceptu “zasada na dohvat ruke”, svoju ekonomsku opravdanost postižu sledećim standardima: • prosečni prinosi od 17 − 20 t/ha; • pri gustini sklopa od 1250 sadnica/ha (4 × 2 m) prosečni prinosi po stablu od 14 − 16kg; • prosečna krupnoća ploda preko od 30 mm u prečniku (prosečna masa ploda veća od 11,5 g). Za dostizanje ovih standarda neophodno je obezbediti 10,5 − 12,0 m (+ 20 % za rezervu) nosača rodnog drveta po stablu (kratke rodne grančice), odnosno 1,4 − 1,6 kg plodova po 1m nosača rodnog drveta. Problem rezidbe na rod nije formiranje rodnih pupoljaka već dobijanje novih prirasta za sukcesivnu zamenu nosača rodnog drveta. Otvoreno je pitanje i u pristupu proređivanju plodova ili proređivanju pupoljaka. 43

Zbornik naučnih radova, Vol. 14 br. 5 (2008)

Zaključak Intenzivni sistemi gajenja kod trešnje dali su ohrabrujuće rezultate ali je otvoreno i više pitanja koja traže potvrdu u širokoj proizvodnji. Uzgojne forme u intenzivnim sistemima gajenja kao osnovno pitanje traže pomotehničko definisanje zahvata za zadržavanje vegetativnih tačaka rasta na odogovarajućim pozicijama, sa kojih će se formirati nosači rodnog drveta za njegovu cikličnu zamenu i podmlađivanje. Činjenica da je rodni potencijal obrnuto proporcionalan vegetativnom rastu, predstavlja izraženu biološku zakonitost u rastu i razvoju pupoljaka trešnje, koja limitira pristup u definisanju svih zahvata u rezidbi i drugim pomotehničkim zahvatima. Sistemi gajenja, velike gustine sklopa, koji podrazumevaju podloge slabe bujnosti, kao osnovni problem u rezidbi ispoljavaju odsustvo vegetativnih tačaka rasta na pozicijama koje omogućavaju cikličnu smenu rodnog drveta. Kontrola razvoja vegetativnih tačaka rasta značajno lakše se može postići na stablima gajenim na podlogama veće bujnosti. Sa ekonomskog i privredno-biološkog aspekta proizvodnje čini se opravdanim, agroi pomotehnička proučavanja sistema rezidbe i razvoja uzgojne forme, intenzivnije usmeriti prema podlogama srednje i veće bujnosti. Literatura 1. Balmer M. (1997): Preliminary Results on Planting Densities and Rain Covering for Sweet Cherry on Dwarfing Rootstock. Acta Horticulturae 468:433-441. 2. Brunner T. (1990): Physiological fruit tree training for intensive growing. Akadémiai Kiadó, Budapest. 3. Callesen O. (1997) Overview lecture. Recent Developments in Cherry Rootstock Research. Acta Horticulturae 468:219-229. 4. Charlotte M., Guimond Lang G., Preston K. Andrews (1998): Timing and Severity of Summer Pruning Affects Flower Initiation and Shoot Regrowth in Sweet Cherry, Hortscience 33(4):647-649. 5. Đurić Gordana., Čeganjac Miomirka., Mićić N., Nikolić M. (1997): Cropping Potential of Different Types of Bearing Branches in Sweet Cherry under the Conditions of Čačak. Acta Horticulturae 468:471-477. 6. Green K. (2005): High Density Cherry System in Australia. Acta Horticulturae 667:319-324. 7. Gutzwiler J., G.A. Lang. (2001): Sweet cherry crop load and vigor management on Gisela® rootstocks. Acta Horticulturae 557:321-325. 8. Hrotko K., Simon G., Magyar L., Hanusz B. (1997a): Experiences with Sweet cherry Spindle Trees. Acta Horticulturae 451:637-324. 9. Hrotko K., Simon G. Magyar L. (1997b): Modified Brunner-Spindle as a Training System for Semi-Intensive Sweet Cherry Orchards. Acta Horticulturae 468:459-465. 10. Hrotko K., Simon G. Magyar L. (1997c): Training of Slender Spindel Trees for Intensive Sweet Cherry Orchards. Acta Horticulturae 468:465-471. 11. Lang G., R. Andersen., T. Robinson. (2001): Gaining on Gisela® cherries. Fruit Grower 121(1):17-18. 44

Zbornik naučnih radova, Vol. 14 br. 5 (2008)

12. Lang G.A. (2000): Pacific Northwest cherry research - results and practical applications (WSU/Prosser report). Proc. Washington State Hortic. Assoc. 95:201-203. 13. Lang G.A. (2001): Intensive sweet cherry orchard systems - rootstocks, vigor, precocity, productivity, and management. Compact Fruit Tree 34(1): 23-26. 14. Lučić P., Đurić G. Mićić N. (1996): Voćarstvo I, Institut za istraživanja u poljoprivredi Srbija, Nolit i Partenon, 529 str. 15. Mićić N., Čmelik Z. (1983): Abortiranje vršnog dijela mladara nekih vrsta roda Prunus. Radovi Poljoprivrednog fakulteta Univerziteta u Sarajevu, God XXXI, 35: 15 – 20. 16. Mićić N. (1992): Prilog klasifikaciji generativnih pupoljaka voćaka. Jug. voć. 97 – 98: 3 – 15. 17. Mićić N., Đurić G. (1994): Biološke osnove rezidbe voćaka u rodu. Savremena poljoprivreda, 42, 1 – 2.: 121 – 128. 18. Mićić N., Đurić G. (1995): Zavisnost toka diferencijacije od položaja vegetacionih kupa na nodusu mladara u vrsta voćaka iz roda Prunus. Jugosl. voćar. 29, 111–112: 67 – 75. 19. Mićić N., Đurić G., Dabić G. (1992): Odbacivanje cvijetnih pupoljaka koštičavih voćaka kao posljedica prekida diferencijacije začetaka cvjetova. Radovi Poljoprivrednog fakulteta Univerziteta u Sarajevu. God. XL, 44: 87 – 97. 20. Mićić N., Đurić G., Jevtić S., Lučić P. (1995): The Basis for Defining a Model of Ecological Functions of the Organogenesis in Fruit Crops. J. Sci. Agric. Res. 57, 203: 89–99. 21. Mićić N., Đurić G., Stanojević V., Radoš Lj. (1997): Sistemi gajenja kao faktor intenziviranja proizvodnje koštičavih voćaka. INI – AGRO-EKONOMIK – Zbornik naučnih radova 3, 1: 211–219. 22. Mićić N., Đurić G., Cvetković M. (2005): Sistemi gajenja i rezidba šljive. Grafika Jureš, Čačak 60 str. ISBN 86-83575-34-9. COBISS.SR-ID 127560972. 23. Mićić N., Đurić G., Cvetković M. (2008): Sistemi gajenja i rezidba breskve. Grafika Jureš, Čačak, 60 str. ISBN 978-86-85575-43-5. COBISS.SR-ID 146198284. 24. Mićić N., Đurić G., Cvetković M. (2008 b): Sistemi gajenja i rezidba trešnje. Grafika Jureš, Čačak, 64 str. 25. Mićić N., Janković R., Jovanović M., Korać M., Veličković M. (1996): Dostignuća i savremene tendencije u agro– i pomotehnici voćaka. Uvodni referat X Kongresa voćara Jugoslavije, 147–163. 26. Nugent J., Lang. G., Shane B., Perry R. (2001): Training dwarf sweet cherries. Fruit Grower News 40(11):28-31. 27. Perez J. N. (2005): Cherry Cultivation in Spain. Acta Horticulturae 667: 293-302. 28. Usenik V., Štampar F. (2008): Vpliv podlaga in gojitvenih oblik na rast in rodnost češenj. Zbornik referatov 2. slovenkega sadjarskega kongresa z mednarodno udeležbo, 283-288. 29. Weber M.S. (1997): Labour Demand and Expected Returns by Diferent tree Training Forms and Planting Densities in Sweet Cherry Orchards. Acta Horticulturae 468: 419-425. 30. Zahn F.G. (1986): Intensivierung vonteinobstanlagen durch stärkebezogene Schnittbehandlung. Erwerbsobstau, 28(5): 124-140. 45

Zbornik naučnih radova, Vol. 14 br. 5 (2008)

31. Zahn F.G. (1990): Die Spindel beim Steinobst. Erwerbsobstbau 32 (3): 60-66. 32. Zahn F.G. (1992): Sind engere Pflanzabstände auch beim Steinobst möglich? Obstbau 9: 430-438. 33. Zahn F.G. (1996): Close planting in relation to low orchard height. Horticultural Science 28 (1-2): 58-66.

46

Zbornik naučnih radova, Vol. 14 br. 5 (2008)

UDC: 634.23: 546/.542.1 Overview paper

CONTEMPORARY SYSTEMS OF CHERRY GROWING
N. Mićić, G. Đurić, M. Cvetković, D. Marinković*

Summary In the paper has been presented a basic concept of cherry growing in the systems being available, and related to the thickness of structure it has been done classification of the system as extensive, semi-intensive, and intensive ones. For each of the system of cherry growing and thickness of structure has been stated number of trees per a surface unit, and its growing type. Particular attention has been paid to the discussion on intensive growing systems in the ground with medium or larger thickness growth. The discussion of biological ground for pomo-technique of cherry tree enlightens an issue of high growth potential, namely, the growth that also has as a consequence the increase of bareness of productive trees. By the discussion on the cherry productive tree structure and its trimming have been established the basic parameters of growth quota as a genetic potent ional for which achievement is necessary to provide projected number of fruitful branches and an appropriate length of productive tree supportive part. Key words: cherry, growing system, pomo-technique, trimming operations

* Nikola Mićić, Ph. D., Gordana Đurić, Ph. D., Miljan Cvetković, M. Sc., Faculty of Agriculture Banjaluka, Dejan Marinković, M. Sc., Research institute PKB Agroekonomik, Padinska Skela.

47

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful