^C* -Ji

**
V
.|aA
s
K
k
. j
^3-
I
**5^r
P* A
**y
i
w
i
r
%
i\
74-
*
^trf
ej'Z;/z
-sfOA
BIBLIOByM
SACRORVM
CVMGLOSSAORDINARIA
I A M AN T E
QT
I D E M
A STRABO FVLGENSI COLLECTA"
NVNCAVTEM
NOVIS,
CVM GRAECORVM, TVM LATINORVM
PATRVM
EXPOSITIONIBVS LOCVPLETATA:
Annotatis etiam
ijs.quae
confufeanteacitabaritur,
locis:
Et PoftillaNicoIai Lvrani
: Additionibus Pauli
Burgenfis
ad
ipfiun
Lyranum
:
acadeafdem Matthia:
ToringiReplicis,-
Per Fratrem
Francifcum
Feuardentium Ordinit Minorum
,
loannem
T)adrt,umj
(f
lacobumCuillj,
DoftoresT
heologos Parifienfes;
TOMVS
QVINTVS-
Hacfanequidem
Veneta editione
a
quam plurimarum
didionum mcndis
expurgarus,
muitis
quoque
verbis,&
vcrfibus alias
prartermilTis fuppletus.
du^ai
VENETIIS, M D C 1
I I
1
/
Llbrorum
qulQuinto
Tomocondnentur.Authorumquc,
qui
in
fingulos
cltantur,feries.
T O M O
QJT
INTO HABENTVR
QuatuorEuangelia,
& In haec adferuntur.
A
Albinus.
Ambrofius}
Arnobius.
Arhanafius.
Auiiufhnus.
'
*:
B
'
Bjfilius.
Beda.
Bernardus.
C
Chromatius-
Chryfoltomus:
Clemcns Romanus.
Clcmens Alcxandrinus.
Cyprunus.
Cyrillus
Hierofolimitan*
Cyrillus
Alcxandrinus.
D
Damafcenus.
*
Dionyfius Arcopagita.
E
Epiphanius.
Euagrius.
Eufebius EmifTenus.
Eufebius Caefaricnfis
Fulgentius.
G
Grcgorius Magnus.
Gregorius Theologus.
Gregorius
Nazianzcnus.
Gregorius
Niflenus.
H
Hieronymus.
Hilarius.
Hugo
Vi&orinus.
I
Ignatius.
InnocentiusPapa.
Iren.-eus.
Ifichius.
Ifidorus.
1
Iuftinus
Martyr.
JL#
La&antius Firmianus.
Leo
Magnus.
O
Occumcnius.
Origencs.
P
Pafchafius
Pctrus
Chryfblogus
Philo Iudeus
R
Rabanns
.
Remigius
Ruffinus
Aquileienfls
Rupcrtus
T
Tertullianusj
Theodoretus
V
Vi&or Antiochenus
Vinccmius Lirincnfis.
5
prafatio
Nico/aide
Lyra
ordinis
minorum
in
quatuor euangelifias
.
TO "atuorfarfeivni,
E^recb.x. Secundum
quod
fcri
3*1 bitbeatusGrcgonus fuperEicch. prima parte
Hom.j.Quia pcr
faciem
vnuf(]uifq ;
cognofcif,
rcaeperrj.cie
notitja
defignatur:
Lex aut feu
doftnna
euangelica
Jicet fit
vna.quia
ab
vnige-
nito filio Dci data & ad vnu fine
ordinata,vt yi
debitur inferius.- tfi
quadruplici
notitia cxccllit
omnem aliarp
legem
datam humanam & diui-
nam,& idco bene de
ipfi
dicitur .
Quatuor
facies vni.
Con^itione? Ad cuius euid;nt:a
aduerccndQ,
quod
cuiuflibct
lcgis
couenien-
lS*qHatuon
tCr C1
'
nt -Trunt
q"""
01
'
cond.iioncs.Legis.n.proprium
eft
yitia extir-r
'
pirc-
Moresfeuadlus
horoinumorclmare.induccreadfelicitateni,
acpl.inc
& luciuetradcre verirarcm. In
hisautcmquatudrcQnditio
nibus lex feu doftrina
euangelica
exccllit omnem aliam
legcm
diui
na;n &
humanam,
vtpatebk
difcurrendo
pcrfingula.
^mSSile
Pr,!na
'S
itur c
wditio
leg.s eft, q>
det vitia
ext.rpare.
Ad
hoc.n.le
c^fxcciliri S
cs
funtdatar, vt
quos priuata caftigatiocohibere
non
potuit, meti|
rjw i cddicio
penarum que legibus infltguntur,a malcficijs
retrahanrur.
Propter
[.cx huuuru
quoddicitApoit.i.adTim.i.b.Ie^;y?onoc//p yJf
l7)|j.^j
n
i^j
i
^
defcAiua eit.
tton
fuk4itis,& imps,&peccatonbus fcrferatis &
cotfaminatis.patri.
cidis&matricidis,homicidis
&
fornicariy, m,;fcnhrum concubitonbw,
pUgiariis
, mendacibus &
periuris
: & li
quid
aliud fanat doclrini ad-
uerfatur.In hac aut
cxtirpatipne
vitiorum lex huroana inucnitur dc-
B
f-ctiua,quia
non
potefl prohiberc
oia mala. Cuius ratio
cft,
quia
lex
coicaci
proponiturobferuaod^.
h\ coitatc
aijt
pauci
inucniuotur vir
tuoii &
pcrfcifti
Sc
plurcs impcrfeti
&
defecluoiicV ldeo licut
pue-
ris
aliqii pcrmittuncur quar
non
permittcrentur
viris
perfect;s,ita
in
ke;>bus quar
coitati fcrujnds
impomintur,<iliqua
mala roinora
pcr-
miuuntur wr maiora 'ruitcntur . Sicut lex cimlis
meretrices in tiuita-
tibus
permittit,nc rcfpubhc.i pp w-perfeft
onem mulcitudtnis
que.
cafticatcobferuarenonp6r,dilTcnlionibusqua:pr>
libjdinem infur-
gercnt,conturbcrijr.v.uie
dic.t
Aug.
in iibro de ordine : Aufer mc-
retnccs aciuitai !>;is&
oiatonturbabislibidinibus.Veruntnilta ma
laquar
bono modoauieric non
poteft
,
relmquitdiuino
m
liciopu-
kcTefmi^c^
mcnd; .VndcdiciC
Aug.
i. dcliberoarb.tio t
Lexiflaquar regcnd;$ '
ciuicattbusfertur, multa
conced.tatq; impunita
relinquir,que pcr
dminam
prouident;am
viudicantur.Simiiiter lex Molaica dminitus
data
aliqua
mala
permitur
, ficut
permiiit
darclibelium rc
pud.i.
vt
bf
Dcut.;4.
nc viri vxores interficcrenr. Et tradcrc ad vfura exrra-
neisme fratres
proprios grauarent,
vt hr
Deut.24.
Cu^ ratio
fuit,
quia
lex llla fuit data
populorudi
durar ccruicis &
lmpcifcclo.
ideo
fuisl eis
permiira
aliqua
mala
minora,
v t cuitcniur maiora. Proncer
quod
Saluator Mar. 1 o.a.dicit ludaris dc
permiilionc
libclli
repudi j.
^.ddurittam cordit
viflri
ptrmiftt
rcbis
Mvjfes
dinuture vxores
ve/tras
S c
igitur patet ,
cv, tam lex humana
quam
Mofaica
pcrmirtit aliqua,
roala, & fic
quantum
ad hoc eit
impeifecla
. Sed lex
cuangclica
nul-
lum milum
perroittir tanquam pcrfeclifiima,
fed rmnia excludit 6c
punienda
prxdicit.propterquod legiflatoreuangclicus
lcfus Chrir
Itus dicif Mat.i i.c.Dic auttm vths
cp
dt omnt va bo
ottofo <fuod
locuti
fnerint
bominff
fupcr
Urrcm nddentratiotnmin
dieiudicii.
fidcomni
vcrbo
ociofo,rouko
magis
dc
nociuo.Et ii dc
verbo,multo
magis
dc
-
fafto. & fic
pacer primum
videlicet
cp
lcx
euangelica prarcedit
umne
iuio.
aC *"
a'm
lcgem
in
extirpationc
malorum .
Sccundoad
legempertinet
mores feu aclus humanos ad bonti ordmare . vrde dicit
philofophus
l.Ethi.fntcntiocuiuflibetlegiflatoriseitciuesfaccrcbonos.
Inhoc
quoquc
inueniturlex
humana
dcfcdiua.quia
homo non
potcft
de
fecretis
cordium idicarc,& ldeo non
poteit
Icx huroana
nifi
dc
acti,
o
busextenoribusordinarc.vndcdicitur
i.Rcg.
\6.b.Homo*idetect
ihcbatm31.fi 1'"* Pt
r
nt, Dtus auttmintuctur cor. &
idcoadlegcm
diuinam
folatq
on snimum pertinet actus intcriores ordmare . Scd &
lexMofaitainueniturin,
npliciwrin-
hoc
dcfcaiua .
propter quod
dicitur a
doaonbusantiquis quod
lex
v ctus
prohibcbat manum,non animum,vt habctur in
glof.fuper epi
flola ad Phil.
3 .c.CcUod
dupliciter
intelligi pytit.
Vno modo erro-
ree,& fic
intclligebant
doaores
iudaroru,dicentcs
voluntatem ma-
lam no eiTc
peccatum
nifi
aliquo
modo
exca.t m
atfum,
vt
patct per
lofephum.
1
3.
lib.antiquitatum
. Et
quando arguebatur
contra
eos,
quia fcriptum
eft
Exod. 2o.c. Non
concupifces
vxorcm
proximi
tui.
Rcfpondebant,
flc, oj
hocprarceptonon
prohibeturconcupifcenti>
intcnor, fcd
manifcftatioextcrior
q.d. T^on
comupifces.
id
eft, figna
concupifcent.a: nonfacies,
vtaraplexus&ofcula velconfiroil.a.Scd
hocman.fefte
patet
falfum,
qu.a
aftus
cxtcrior non habct mal.tiam
vel bonicatem mqralcm , nifi
inquantum procedit
ab aftu
interiori,
qyia peccatum
intantum cft
voluntanum
quod
ii non fit
voluntanu,
on eft
peccatum.
Aliomodo
mtelligitur prxdiclum
verbum. fcih-
cet
quod
lex vetus
prohibebat
manum non
animum,fanc
& bcne vi-
delicctquod
lexvetusin
paucisprohibebat
animum feu
concupi-
fcentiaraintenorem, videlicetin vitio
moec|iix
& auaritias tantum.
Etadhiiciicctprohibcrct
lailliiconcupifccntia,
nontaincn cranf-
PraEfacio
greflonbus infligcbat^Iiquam pcrnam. &idcointalibusinuenitur
D
imperfeaa
Lcx
autcm e
uaugclica tanquam
perfeaiffimagencrali-
tcrprohibet concupifcentiam
malam
, k
&concupifcentibus indicit
pocnaminfligendam.
propterquodSaluator
Macth.
y. capit.dicit:
Uudiflis
quia
diclnm
efl
anticjms
:
T^on
occides .
qui
autcm
occidtrh reus
erit
iudicio.E^o
autrm dico
vobfr, quia
omnis
qui
irafciturfratrifuo
reus
eritiuiicio. & eodjE modo dicic in
alijs prarceptis.
Ex
quo patct qu<>d
lex
euagelica
non folii ordinat
aausextcriorc$ fcd
gencraliteractus
cintcriores,&iicpatet
fecundum.Tcrtiodicoquod.idicgem pciti
Terdacon
pct
ad fehcicacem homincs induccre .
Vcruinamen lex humana non
dltl -
inducit njfi ad
f^licicatcm
pohticam qua:
eft
tranqmllus
&
pacificus
ftatus ctuitatis in vita ifta
mortali.Homo autem
fecundum
intelleau
qui
eft
pars principalior hominis,immortal|S cit,
vt dicirur.
to.Ethi.
&
ideo
oportct
ali^m
fijlicitatem
cxtra
yicam iftam
affi^iiarc.
Ad h5c
autcm lcx diuina oniinat
quod
non
poteft
ficere lex humana . Per
hoccnim necclfitas facr.c
doarinneab omnibus
doaoribusaffigna-
tur ,
quia
homo ad
quandam
beatitudinem
fupcr
n3turalcm ordina-
tur:
adqpam per legem
fibi diu nitusrcuclatam
dingitur.
Verun-
tamen & m hodcx
Mofaica inuenitur detl-aitu
quia
bcatitudo fu
I)crnatura|isnn
habeturnifipergratiam, fecundumqtioddicitur
iom.d.d. Gratia Dci
vitastcma. Hanc autem
gratiam
lex
Mofaica
non
dabar,
fed tantum ad
iplam difponebat. propcer
hoc dicitur ad
Hcbr.7.C. 1\
hiLnim
adperfiftum
adduxit iex. Sed hanc
pcrfeaione
aChnfto
dandamexpcaabacfecundumquod
fcribitur
loan.i.b.
L -X
p,
r
flteyfsn
duta
e[t,gratia
& veritas
perlefum Cbrijl,r. fafia eft.
propter
quod
S-iIuator m
pnncipioeuangelicae Iegis
dicit
Matj.a. p
Tentti nuam
agite ,
approphquab.t
enirn
rcgnum
cceioruin
,
&jicpatet
tertium,
Quarto
ad
legem pertinet
ventatem
pl
3 ne ac lucidc tradcre. Cu-
Quartacon
ius ratio cft,
quia
lex
proponitur
mulcjtudim
intelltgenda
& feruan
d <,
da . ln
muitiiLidinc autcm
plures
funr dcricientes
ingenio
, &
pauc
fubtilcs &
ingenrofl.prupterquod
lex
qux
multitadim
propomtur,
debet veritatcm lucideac
planctradcrc.
in hocaurem muenitur lex
humana defeama ,
quia
ibi
inueniiffltur mul t.r obfcuritates
&
pcr-
plcxitates
.
Quod patet propccr legum
multitudincm ac varietatem
& mutationem &
abquarum abrogationem ,
vtpatet
intuenti iur
cimlia ac canonica . Similncr & in hoc deficit lcx Mofaica ,
quia
in
velammibus&
figuris
tradit vericacem dc
agibilibiis&
crcdendis.
Tn cuius
figura Moy
fcs velata facie
loquebatur
ad
populum,
vt ha-
beturxod.J4.propterquoddicit Apoftolus t.Cor.ip.cap.
Qmni
tn
Jigura comingebantillnSed
lex
cnangclica
m hoc
inucnuur
perfc
fta,
quia
yeritas
quae
in veteri Teftamento in
figuris
latebat occul-
ta,
per
cuidcntiam d % hda
cft manifefta . In cuius
iignum
m
paf-
fionedomini,qmi
do
myiferianouaelcgisfuerunt
impleta
, velum
templifciflum
elt m duo mcdia
, Luc.i
j.
ptoptcrquod
dicit Salua-
torloan. 16. fcilicct.
Venitboracumiamnodinprouerbiis
loquarvo-
bis,fedpa'am depatre
annunciabo vobis. t
izqmtur.
Dicunt d
difipu-
li .
Eccenuncpalarn loqtmis ,
&
proucrbiumhidlum
dicis . Et lic
patet
quartum,vidclicet quod
)ex
cuangclica
exctditomnemaliaro le-
gcm
in tradcndo
plane
ac lucidc veritatem.
Dehisquatuorpratdiais
diciturpfal. 18
b.Levdominiid
eft,lex
euangclica.quarclt
domininoftn lcfuChriiti. Immaculata
,q'uia
nullum
vitiumpermitur.Cc/rffjrfn/j4jf,quiaaausinteriorcsani
v
mae
perfiac
ordinat &
difponit.
Tefiimvu.Mn
domirrifidtle,qma
feli-
citatcro
proroiflaro
erficacitcrmducit.
Sapientiam prxfianspamulis,
quia
vetitatcro
capabilem
omnibus lucidc tradit ,
Igitur
ficut
patct
exprardidiislexeuangelicaomncm
aliam
legem
cxccliit innotitia
quadrupIici,ideoconucnicnterdicitur deipla verbumaflumptum,
Quatur
facics
vni.quia per
faciem notitia
defignatur.
Ad cuius vcr-
Qi"
,u
'|
bi
vltcriorcm intclleaum
fciendum,
quod
in verbo
propoiiro
nocan
Vcldo..
tur
quatuor
caufar hums
euangclicx
doarinar.vidclicct caufa effeai
ua
principalis.fubieaiua
feu
matcrialis.finalis
&
formabs.Trcs au-
tem
priroae
caufae comcidunt in ldcm numcro
,
vt
paiebit.
ideo not.
inhocnominc.vni
Caufaaucem forraahs
fubfaciequadruplici,cum <->,,,,.
dicitur.
Quatuor
facies.
ftiua.
Adeuidentiamautcm
primiaduertendum
,quod
Chriftusflue
Deus incarnai us
quod
idem eft
,
q
uia Chriftus c ft nomcn fu
ppoliti
111
duplici
natura,
diuina
videlicct &
humana,
ipfe
cft caufa eliiciens
huius
euangclic$ doarin^.Huius
ratio
eft.quia
in ommbtis artibus
vidcmus, quodarclmcaor j:trminiftrosdiiponit matcr.am,fedpirr
feipfum
inrroducitformam
,ficutcarpentatorpcrminifirosfacitli-
gnorumdolationcm,fedpcrfeipfumipfiusdomus
vel
nsuiscompa
gmationem,
vthabetur
i.Metaph.
Lcxautcm
vctusfuit
difpofitio
adiK)uam )
propterquoddi(ituradCal.5.d.ifA-^.ivr.7{jo^<iff,;/i'er/i/j>
in
Chriflo^Sc
idco hcet
vtriinquc
teflamemum iit ;i Dtodatum.
;
tame
vetus teflamentum fuit datum ab
ipfo
mcdiantibus
angelis,
vt habe
tur
cxpreflc Aa.y.c.
vbi dicnur.dc
Moyfc. H.cejlquifuittn ccrfcfi.t
in
folitudine
cum
angelo qni luqucbatur
et i monte Sinai &
patribu<
>:, ~
fitis qui accrpit
verba uitx dare nobis :
quia
tamcn illc
angclus
in
pcr-
fona Dci
loquebatur Moyfi
1 Ideo
aliquando
nominatur
angelus ,
aliquando
dominus.fecundum
quod
dicic
D.Cireg.
1 .moral.Tx
qo
patct, quod
vetus teftamentum dedit dominus
pcr
mindlcnum .;,-
Tom.5.
a 1
gelorum.
Praf. rstiatio
8
&
.eloruro.vnde Aft.-g. poft
verba
pramiiTa
chcitur Tudxis.
Kfcepi-
A Su fete*
'" *
W*"" ^orwm^&
non culloditiis,
led nouuro Telta
.Lltn^lA
dedit dominus
per fcipfum
mcarnacum.
Proptcr quod
Au
guftio
iolikdeltrmonedomini.exponensillud
Matth
5.-1. ktape-
litmt i
/
Jcit. Tunc
apcru.t
os luum
qui
111
lcgc
ve.cr.
npc-
plietarufh
& hoc eft
quod
diut
Apoft.ad
Hcbr. 1..VJ/1/
uUHq*cm*Ju
tim Dems
fef
Mtf
p.unbus inpr fbt
tn,nouij!:mc
itus cfi
nob 1
mfitio^c.
Patct
igitur quod
Chriftu
cft
.:.; ctirct.ua
huiiiscuangehcxdoclr.nx.
S.roihter
ipfe
eltcaufa fubiecliua
lcu ma'eri 1! i. Ad cuius euiden
r"
r
JT
1 "
,i am ff
,endum.t>
idero cft fubieaii totitts fccnt.x &
pa.
t.s.fub
alia
,'"! tn
rayone.quu
fub rat.one vmuerfali elt lubiectum totius fcientix
cuangetic*
fub rat.one autem d. icr.ninata &
parcicular.
cft fubiectum in
partc:
<U>Oju>j.
jicut
pjtetiuphilofophianaturah.vbi,
Corpusinobilevnuerfalucr
cftifubicctum
l
Corpus
aute*n
mobilc animatum in hbro dc anima
clt fubiectu,&
in libns
feq.ad ipfum.Ita
lim.litcr illud ctl
quod
fub-
icfluro ,
m tota facra
lcnpturafub
ratione
gcneralidcbct
aflignan
profubie^to, inparte
ipliusfub
ratione dctcrmin.ita&
fpeciah.
Dc
fubiccto autl
thcologie, duplex
cil
opinio.Vin,cj>
Chnitus
eft
"
rh
*^S
i*
,bi fubicclum
fub rationc enerali. & fecundum h'C dicedii cflet u>
"! Chr.ftus
vt
promiflus.ell
fubieclum
m vcteri Teftamc.o. Et hot ma-
.WAorih
mJtfte
patet
exproceflu legis
&
prophetarum,vt
omnei dottorcs di
%*ur
.
xefumm
vetus Teltamcntu
116 cft nili
mfpowo
ad Chnftum Chri
itus autcm vt
prxfentialiter
exbib.tus
,
clt fubiectu m
nouo,
vt
pal
ct
ex
procellu
euachftarum
&
apotioloru
Aha clc
bpmto
de fubic-cto
facrx
fcnpturx.Y.cp
Dcos fub rationc dcitatis in coi, eil fubicciu
ja-
B crx
fcripturx,& per
cont".
qucns
fub ratione
fpcciali.elt
lubiectu le
Oita Riu
luppohti
in natura
dupi
thxus
qui
elt
primus
111 ordinc
cuangcliftarum
mtitulat
cuangeliu
fuum
de Chrifto
tanquam
de fubiccto dicens. Libtr
genct ationjs
lefk
CbriHit&c.
Simihter
&
alij euangchltx
non faciunr aliud n.fi fafta
cVdotlrinadominilefu
Cnnftifladere.
Exquopatctq,
Chriftuseft
fub.eclum.Tcrt.odco.quod
Chr.ftus eftcaufaiitiahshuius doctri-
nz Adcuiuseuidcntiamconliderandu,quodcuiuilibct
fcienti^du-
pJex
eft
"
ms . V"us
mtrinfecus
,
& hic ell
cognitio
proprij
fubiccli.
Ahuselt
fi nsexirinfccus ,
& hiceftfchcita:,
adquarauis pciftctio
humina
aliqu
il-rer ordinatur Sicnn
propolito euangclicx dnctnnej
duoicx eft fiius.Vnus intrmfecus, qui
eit
cognmo iplms
Chii
enig-
rnatica.quxeftperfide,
& liabetunn via. Aliuscflfinis
intnnfecus,
qux
eft
cognitio
e.us clara
pcr apertam viflonc,qux
habcf .11
patria*
& hoc eft
quod
dicitur
Ioail.io.g.
B*t
mtmferiptafitt,
vt mdwis
quoni
i<n
lefuscftCbnflui fiUus
Det. Hic eit
primus
finis
fequicur.
lit
1 crtd "c vitarnhjbcsrif iniiominrews. Hiceft
iccundus.fg;itur
pa-
tet ex t .
^
I
ftis,q>
Chnftus eitcaufa cfticiens matcrialis & nnali> iiu
iisd ctr nx
cuangehcx.tt
idcoiite tres caulxconcurrunt in vnum
numero:cV
idcobcnc
dcftgnant
limul in lioc nomine:vni.Et dc hoc
potcttaccipiquod
fcnbitur i.Ioan. r.b. H.tns i^;w
///.
f.elficies,
Caufa ht- fubieclum Si finis. Sccundo
111 vcrbo
propolito tangitur
ca formalis
wki. fub SttM)
quadruplici,cumdicit.Q.4i;n'/7d..ti
v /. Atlcuiuscu.den
tiamcontiderandum,q dup'ex
clt rormalcietixf.fnrmatraclSdi &
1 .iitraclatus.Forma tradadicftmodus
agendi.Et
ilte habet
qua
tuor
facics,qu.a quiibet cuangelilta quadruplitc
notit.am tradit de
Q
Chrir*-),vi.lrliut,
Notit u
humanitatiSjqux figuratur
in facic homt-
nis. Notina d uin.tatis
qux figuratur
m facie
aquilx defuper ipforu
quatuor
; Notitia et fui
facerdoti)
qux
tuur.it 10 facie
bouis,q
crac
aul immolatic.um
mlege.-Notitiac-t
fui
regm qtix
no.in
lconc.qui
eit rcx aiilium.Vel in facic
hominis,
notitu fuxconuerfatioms & tia
tiuaatis: m facicbou
s,notitiapafiion:s:in
i.icie
leonis.notitinm.rc-
furreclionis,in
ficie
aqmlje
notitia fux afccnlioms, & idco bene df
q> quatuor
tacies vm.De hoc autem benc
potcft exponi q>
dici t Eze.
E/echifli<
' c - u'n
'> ttfpiccrem ai'n,alia,apparuit
rota rma h.ibcns
ejuatuor
facies.
viiio mttr lita
a.unvaiia lunt
quatuoreuangelia feuquatuor cuangehftxqux
tuor eu n-
jii^yan
lodicuntur
quatuor ahquando
vnum.Licct enim Matthcus
utur
M
*"*"
P
nnCl
P
a' ,tcr
verfcturcircahumanitatem,
loanncs circadiuinitate,
i.ucascircalarcrdotium;
Marcuscircarcgnfi
,
qutlibcr
tn
ipforum
ilta
cjuatuor
colidirat.Vndc dicit
B.Greg.fupcr
Lzcc.Hoin.i. S.
q-
ras,q
.' I Matthxut circa lucarnationc dommi fenfcnt. Hocntmuu
quod
M rcus Lucas & Ioannes,&iic
deahjs.Etfcquitur. C^uicquid
10 vno inueneris,hoc limul 111
quatuor recognofccs.
Dicit
ergo.
Cum
"RiWn cBoi q''
1,
4<>
ccrcm animJi
i.iquatuor euangelia, qutadocTiinacua<;c!ica
r jt:ir Jnh/i
prx ahjs
doftrinis ell intete ac
dihgentcrcofiderada, qaia
ibi coliftit
n.
cuaiige- vita
fecundumquod
fcribitur loan.
6.g.
Vtrb*quxcgolMKdr*obif
k"'
fpiritffi't
& ri'a
Proptcrquoddicitur (o.^.f.
Sctutaminipcriptu-
r4(,'iiqiiibusputaris
vos
vitamhabere, qma
il e lunt
qu.t tcflih.oninm
pcrh
b ntdcmt.
Apparutt vnarota.Iftarotaqiiccltcircularis
ii^ure,
cftdoclrinaetiingelica ,inqua coniungitur
tims
pnncipjo.f.natura
liUMianaquxfcribiturvItimofirli("ieii.|.
&tamcu in
Chrifto
qui
dltabicc\u iuiiusdnelrinxcftcd.uncl.i
ipli
Pco. Ite
citculus eltfi-
gura perfr't.Uimi, proptcrquodflgnificaclcgeTi eu.ingclir.irp,
m
qjairnp.i:ca.ocuiuflibct.!cerms tlifupplcta.
Scd dititui Juberc
quatuor
frcics
propter qviadrupliccm
notitiam
Chrifti.quarn
dcfcri D
bit
quilibet
cuangehfta
. Et lic
apparct
forma traftandi. Forma au-
tcn. tractatus cit d.uilio fcicntix
pcr
libros
partiales.
ifta notificatur
pcr quatuor prxdiclas
facics . Ad cums euidentiam
confiderandum,
quod partcs
alicus tot:us
heterogcnei
debcnt adinuicem habcrc di-
itiiictioncm,conncxionem6-ordinen),ahteriioncflcntpartesaclu.
DiltinftioautcmeuangcIiitarumquatuorjCon.icxio.ck ordo,con- E ,,
nn?f
ii^
uen.cnter delignatur
in
quatuor
faciebus
pjxdiclis.
Ad cuius intel- rC (ic '.uan
icclum
attcudciidacltbrfur.cr viiioimaginjru
L/.echichs
prophe-
|eeli*rtt,di
tx Videbat cnim quituor
facics in vnocorporc , ita
quod corpus
e-
ih "A,
1
con
rat
quafi
reftum
, hcutcorpus
liomims habenstecundum
longitudi- ^
nem
quatuor
latcra vcl
fiiperlicies
: & i^o in fummitatc
ilhus
cor-
pons
erant
quatuor c.ipita
,
in
quohbct
latcre crat vnum
taput.fcili-
cetcaput
hominu io laterc vel
lupcriicic
antenon
,
caput aquilx
in
oppofita
fciiicct in
poitcr.on partc,caput
leonis 111 dextera
partc.ca-
put
bouis iti iiniftra.
Quod
autem dicitur Eicc.i . Facies
aijuVx
defn-
peripforum
qu.itnnr,
hoc ctt,
quia
coilum
nquilx
elt
longius,
& i.!eo
caputaquilx
fupeicmiutbat alijs
,
&
per confequeni
habeb.it illod
coi
pus afpeftum adquatuor partes oppofitas
, quia poftcriora capi-
tumcrant con.uncla mtctius , & antcnora tcu
tacicscapttumcrant
prominentiaexterius
Similitci
inillocorporccrantquatuortibic^,
& 11011 habcbant Hexioncm m
tgisad
vnam
partemquam
ad
aham,
ficut
figcnuhominisefletiicMbiiexqualitcrado-nnem partem
in-
d.ilercnter
,
&
proptcr
hoc tlicun: ur
pedes
corum
pedcs {cdi.Et
ac-
cipituribi peipro
tota
longiiud.ne
acrurc
vfque
ad
pl.intam pedis.
^
1 x
prxdictis patct
,
quodilludannnal poterat
irc ad
quatuorpartes
oppofitas
line lui
conuerlionc, qma
hibcbat
alpcctum adquatuor
partcs oppofttas per quatuor
l.icies,& pedcs
limilitcr flexibilcs
?qua
literadquatuor partcs
. Lt hocelt
quuddxitur
in
textu,
quod pet
quatuor paitcsillorum
lbant
,
necreuertebanturcum
ambularcnr,
tiuia
pcr quatuor partes potcrant
ambulare fine illius
corporis
con-
ucriione. Ex
iftisapparct dillinctioeuangeliorum,connexio
& or-
do eorum. Pcr lioc enim
quod
crant
capira
dillintta
apparet euangc
horumdiitinctio.
Iocapite
cnim hnminis vel facc
delignatureuan-
g/:lium
Mattha-i,
quot! principaJitcr
vetfarur cnca humap.itatcm.In
tacieaquiix euangclium ioaiinisquod
defcnbir
prxcipueipiius
di-
uinitatem.Infaciebouis
euangehum
Lucx,
quod
dcicnbit Chnlti
faccrdotium
,
in facic leonis
cuangelium
Marci ,
quod
defcnbit
ip-
fius
regnum,
licut
fupradiclum
eit. Vel aliter
infacichommisgene
ratio,
111 facie bouis
patiio
, 111 facie leonis refurredio, in ficic
,iq
udx
afcenfio . Cuia licet
prxdicta
ab omnibus
euangc-uitis
colidei
entur,
quilibet
tame lllorum cuca vnum
pnncipahtcr
verfatur.vt
fupra
dc-
claratueft. Similiter
cxprxdictisfaciebus
dcnotaturconncxiocoa-
gcliorum,&
ideo llla
quatuor capira
erantm vno
corporc
coniundta,
&
per confequens proccdente
vna facie alix
iequebaniur.qu
la
quod
in vno
euangelio narratur,per
alia tna cu
ingelia probattir
,
quia
ibi
idemfaclum vel confimilenarratur , hcut Ioannes
euangelifta
folus
narrat lllummationem
cc^ci nati,alij
autem narrant de multis
ahjs
cc-
cis
il!uminatis,quod
clt eiufdem
potcltatis.
Similiter in
prxdictis
faciebus
apparct
ordo
euangehorum.Sic
c-
nimftabatilludcorpus
habens
t]tiatuorfacies inafptctu prophet^,
quod
tacies hommis crat iibi
direiTtcopp<)iita,f
:cics leonis ad dextc
F
ram
partcm
illius animalis. facies autem bouis ad
hnnham,
caput
a-
quilxin partepoiteriori.quia
tamen collum
aquilxelt longius.idco
fupcreminebat cc;teris,ideo
dicitur facies
aquilx dcfuper ipforu qua-
tuor. Ifto
crgo
modo ordinatur
euangclu
,
quia primo ponitur
cum
gelium
Matthxi, ficut facies homtnis
primo opponebatur afpcctui
prophctx,&
fecundo loco
euangelii Marci,quia
dextera
pars prior
eftquamiiniftra,& tertioeuangchuro
Lucx, &
quartoeuan^tliuin
loannis ,
quia
facies
aquilx
crat
in.pofteriori parte
, & hoc clt
quod
dicitur Ezech. 1. Similitudo vultus corum facies hominis & facies
leonis a dextris
ipforum quatuor,
& facics bouis a finiftris
ipforum
quatuor,&
facies
aquilx dcfuper lpforum quatuor.
Sccundum cnim
ordincmeuangcliorum pooiturhicordo
iftarum facierum.
Igitur
quia euangclium
Matthxi
quod pnmo
loco
ponitur.in
tadc homi-
nis
figur.uur
ideo dc
lpfo potcft
dici ante fackm hominis fimilirndo
alterius hominis. H.ctmoxft cnim animal rationalc manfuctum 8c Homo.
ciuile ,
&idcofigiificat
Matthxum
cuangcl.ltam, qui
vixitrauo-.
nabiliter.rmtifixoe&ciuihtcr, non
cimlitatepolitica,
fedillaciui-
Iitatcquacfiicimurciues
fanecorum& domeftici Dci ,
fupcr
xdifi-
cati
fupcr
fuudamcntum
apoftolorum
&
prophetarum
, fccundum
quod
dicit
Apoilolusad Eph.
1.
Diciriijitur.
.fntefacum'bmninis
y
quiaat!tccotilidcrat!oncmeuangcliftxMafth;i,licucobicctompro
priumcltpoiita
limiiitu.fisaltfrius bomints ideff
Chnfti,cuius
poc-
cipue
conlidcrat hum.mi tateni.Et bene dicitur Chnftus alter homo
cjuia
tuii
alterabomnibusalijs hominibus, quiaomnesali) procef-
fcrunt de radicc
pcccati
, llte autcm iblus
mnocjens
,
per quctn
atl iu
ftitiaoifunt
alijrcducli,
fccundum
quod
fcnbitur ad Roma. r.d.
Stcut
per
unius bamtnh inobedientiam
peccatores
conflituti ftutt multi
ita
per
rnim bominti obedicntiam iufii conflituentur
tnulti,
iiic 111
prx-
fenti inciioutiuc
pcr gratwra
, & ui futuro
per gloriam qux
cil
gratia
coulum:nat4 .
EPiSTO-
o io
A
EPISTOLA BEATI HIERONYMf
ad Damafum
Papamin
quatuorEuangeliftasincipit.
multum a le&ionis Iatinar confuetudine
difcrepa-
rent,
itacalamoimperauimus,
vt
histantumquae
ienfum videbantur
mutarccorrectis,
reliqua
ma-
nere
pateremur,vt
fuerat .
Canones
quoque quos
EufebiusC^farienfisepiicopus
Alexandrioum fe-
quutus
Ammonium in decem numerosordina-
uit , ficut in Greco habentur
exprcffimus.
Quod
fi
quis
de curiofis voluerit nofle
qu
in
Euangeliis
vel eadem, vel vicina , vel fola fint
,
eorum diftin-
d:ionecognofcet
.
Magnusfiquidem
hicin
no-
ftriscodicibuserrorinoleuit,
dumquod
ineade
rcaliusEuangeliftaplusdixit,
inalio
quiaminus
putauerint,addiderunt
:
vel eundem dum fenilim
alius alitcr
expreflit
,
ille
qui
vnum e
quatuor pri-
mum
legerat
,
ad eius
exemplum
c^teros
quoquc
xftimauerit emcndandos. Vnde accidit, vt
apud
nos mixta fint omnia
,
& in Marco
plura
Luce;
at*
que
Matthad . Rurfum in Matthaeo
pluralohan-
nis & Marci : & in cxteris
reliquorum quse
in
alijs
propriafunt
inueniantur. Gum
itaque
canones
legetis,qui
iubicdti
funt,
confufionis errore fubla-
e
to,&fimiIiaomnium fcies,
&
fingulis fuaquarquc
reltitues. In canone
primo
concordant
quatuor,
Mattharus,Marcus,
Lucas, Iohannes- In fecun-
do tres, Mattha?us,Marcus,
Lucas. In
tertiotres,
Mattharus,
Lucasjohannes . In
quarto
tres,
Mat-
thxus,Marcus,Iohanncs
.
Inquintoduo,
Mac-
thaeus,Lucas
. In fexto duo
,
Matthams
, Marcus.
Infeptimoduo,
Matthxus,
lohannes. lno&auo
duo, Lucas,Marcus
.
Innonoduo,Lucas, lohan-
nes. Iu dccimo
propria vnufquiique que.
non ha-
bencurin
alijs,ediderunt.
Singulis
vero
Euangc-
lijs
ab vno
incipiens vfque
ad finem librorum di-
fpar
numerus
accrefcit,
Hicnigro
colore
pericri-
ptusfubfe
habet alium exminio diicoloremnu-
merum
qui
ad decem
vfq;procedesindicatprior
numerus in
quo
fit canone
requirendus.
Cum er-
go aperto
codice
(verbi gratia )
illud fiue illud ca-
pirulum
fcirevolueriscuius
canonisfir,iiiatimex-
liibicdto numero doceberis
,
& recurrens ad
prin,
cipia
,
in
quibus
canonum cft diftin&a
congeries,
eodemqueftatimcanone
cx titulo frontisinuen-
to,
illum
quem
quserebas
numerum eiufde Euan-
gchiix
,
qui
&
ipic
cx
mfcriptione fignatur,
inue-
nies
,
atquc
e vicino canerorum tramitibus
infpe-
6cisquos numeroseregione
habeant annotabis:
&cumfciens,
recurresadvoIuminafinguIorum>
&finemorarepertis numerisquos
ante
fignauc- p
ras,reperies&locainquibusvel
eademvel vicina
dixerunt.OptovtinChnfto
valeas& memincns
meiPapabeatiffime.
Tom.j.
a
3
Eatiflimo
Papa
Damafo
Hieronymus,
Nouum
opus
me facere
cogis
ex
veteri,vc
poftexemplaria icnpturaru
toto orbC
difperfa
quafi
quidam
arbiter iedeam :
&
quiainter
fe variant
,
quar
fintilla,qua!
cum Grarca confentiant
veritate,de-
cernam.Piuslabor,fedpericulofapra?fumptio,iu-
dicarede
caeterisipfum
abomnibusiudicandum:
ienis mutare
linguam
, & canefcentcm iam mun-
dumadinitiaretrahere
paruulorum.
Quisenim
do&us
pariter
vel indodcus
,
cum in manus volu-
men
aflumpferitj
&a faliua
quam
femel imbibit,
viderit
diicrepare quod
lcd: cac : no ftatim erum-
pat
in
vocem,me falfarium,me
clamans eflfe facri-
legUm
:
qui audeamaliquidinveteribuslihris
ad-
dere,mutare,corrigere?
Aduerfus
quam
inuidiam
duplex
caufa me confolarur:
quod
& tu
qui
sumus
faceidoses,fietiiubes: cV verum
nocflequod
va-
riat,
etiam maledicorum
teitimoniocomproba-
tur.Si cnim latinis
excmplaribus
fldes eft adhibe-
da,
refpondeantquibus.totenimfuntexemplaria
penc quot
codices . Sin autem ventas eft
quscrcn-
dadepluribus,curnonad Grarcamoriginereucr-
tentes,ca
qu?
vel a vitiofis
interpretibus
male cdi-
ta,vel
a
prarfumptoribus impericis
emendaca
per-
uerfius,
vel a
Iibrarijs
dormitatibus aut addica suc
aut
mutaca,corrigimus? Neque
vero
ego
de vereri
difputoTeitamento.quod
a
feptuagintafenionb.
in
Grzecamlinguam
verfum tertio
graduad
nos
vlq-, perucnit:Non qua!ro quid Aquila, quid Sym-
machus
(apiant,quatc
Thtodotion inter nouos &
veteresmediusincedat: fitilla vera
interpretatio,
quam apoftoli probauerunt
. De nouo nuc
loquor
tertamento,
quod
Graecumeffe
nondubiumeft,
cxcepto Apoftolo
Matthafo,
qui primus
in
Iudaja
Euangel;um
Chriiti Hebraicis literis edidit : hoc
cerrocumin
noftrofermonedifcordat, & indi-
uerios riuulorum tramites
ducit,
vno de fonte
quazrendum
cft .
Pra-termitto eos
codices,quos
a
Luciano &
Efychionuncupatos paucorum
homi
num aflerit
peruerfa contcntio:quibus vtique
ncc
in totoveten inftrumento
poitfeptuagintainter-
pretes
emendare
quid
licuit
,
nec in nouo
profuic
emendaffe, cum multarum
genriu linguis
fcriptu-
c
ra ante translata doccat falfa efle
qux
addita funt.
Igitur
ha?c
praeienspraefatiunculapolliceturqua-
tuor tantum
Euangelia,quoru
ordo eft ifte, Mat-
thseus
, Marcus,
Lucas, loannes : codicum Gtcxo-
rum emcndata
collatione,fed
&veterum
qua:
ncc
mul-
II
12.
C A N O N
I.
Cinonpiimus,
inquocjuatuor,
Matihxus Marcus
Luc.is Ioanncs.
8
ii
ii
n
ii
4
IJ
jo
7
9*
98
98
98
*8
9*
3?
141
>42
147
i:>6
2<
9
21 1
2IO
220
220
M4
244
274
174
174
270
280
2
4
174
204
2
4
4
4
4
5
17
7
i7
10
139
9
<S
96
96
86
9*
96
37
50
5*
64
82
119
I3J
122
129
2 22
'39
U9
M6
M*
162,
i6y
I6j
165
7
10
10
10
'3
7
?4
45
7
2JO
116
Ii6
116
116
tl6
116
77
19
21
9?
94
2-J4
238
239
24i
2-51
250
250
260
206
260
74
169
26(5
266
266
10
6
12
14
28
46
46
4-i
3"
141
120
11 1
40
144
129
131
109
59
35
49
74
100
21
85
88
77
Hi
146
20
96
9^
122.
55
63
65
Canonprimus,
in
quo quatuor,
Matthxus
Marcus
Lucas Ioannes.
3S4
289
291
294
29
y
i9$
300
300
302,
304
306
306
310
3i?
314
314
J'5
318
JiO
3
2
5
3a6
}l6
3i8
33'
332
334
335
3J6
336-
34?
348
349
3)^
1*5
170
172
'75
176
176
181
181
183
184
187
187
191
94
95
195
196
199
200
20 1
205
20S
206
109
2IO
212
214
25
215
22?
227
228
2JI
231
Finis
266
J
3 H
C A N O N I I.
J
\6
oANON III. IIII.
l
7
CANON V.
VI.
18
Canon V.
inquoduo
Mattharus Lucas.
Canon V. in
cjuo
duo,
Mattheeus Lucas.
CanonVI.
inquoduo,
Mattharus Marcus.
3
10
12
\6
t
2.6
28
3
34
}6
38
40
4
4?
4<5
47
4
8
4?
5
1
53
54
55
S7
58
60
1
*5
66
6%
78
84
85
9}
95
96
96
102
104
IOJ
107
I08
IIO
119
>$
2
8
1 1
16
4^
47
48
49
194
162
5*
5
$5
n?
53
#4
191
ijo
59
I2J
54
170
61
60
'71
4
l7i
66
Io?
I08
III
I09
4$
160
182
1*4
69
71
95
73
if
118
1
2.6
61
127
128
\2-9
t?2
34
i?8
156
M8
162
7V
182
182
i8j
187
197
213
221
228
23
i
2jl
2J2
*34
2j5
237
258
24O
24
1
M5
25S
257
261
262
265
z6o
267
270
27
128
132
130
81
ItO
i<S
57
2 2?
261
20O
l37
189
198
199
272
H5
181
3?
179
J
142
i}6
135
138
140
141
'75
lOt
20j
.
207
212
158
229
23I
Finis.
9
17
20
22
44
77
100
199
145
148
152
154
57
59
160
16$
I6-J
169
173
180
189
202
214
215
224
246
247
2JO
252
2
54
260
263
275
282
276
288
.
290
292
2?g
305
309
3"
330
337
341
347
35
3
7
9
II
iz6
61
98
45
60
^5
68
7i
71
73
7
i
78
80
84
89
100
103
113
120
124
140
142
145
147
149
IJ2
53
57
164
167
169
171
73
179
185
190
192
-
208
217
221
226"
229
Finis.
.
19
CANON
VII. VIII.
IX.
_
Canon V 1 1. in
quoduo,
Matthxus Ioanncs.
Canon VIII in
quo
duo,
Lucas Marcus.
CanonlX.
inquoduo,
Lucas. Ioanncs.
20
19
9
9
IIO
'8$
207
83
19
4
Si
IOI
Finis.
1J
21
22
C
A N O N X.
Canon decimus
,in
quo finguli proprie fcripferunr.
Mattharus Matth. Marcus Lucas Lucas Ioannes loannes
2
4
6
I?
*4
2
7
*9
33
35
37
39
4*
45
5*
5*
7S
8i
89
9i
99
lot
106
109
i>3
5
118
124
1:6
136
140
5
*>5
167
171
77
181,
<?4
18S
is8
191
196
700
210
xiz
118
22
127
230
2
3S
229
245
268
273
283
303
319
314
317
345
35'
355
Finis.
19
Jl
4*
4*
*S
62
70
74
81
88
90
9*
94
101
104
123?
1
186
213
*3 5
Fmis.
1
3
5
9
iS
20
22
29
31
5
51
67
68
7*
75
io4
106
,io7
u3
ii7
122
114
131
H3
149
15
154
163
164
166
'74
17*
178
ji>o
J*3
188
190
191
196
201
203
208
210
214
223
22J
227
236
2J2
259
264
27*
273
276
278
288
296
298
301
304
306
308
3i6
320
326
33'
334
3}9
345
Finis.
4
7
9
1 1
13
J6
18
21
24
27
29
31
33
3*
39
4i
45
45
50
5
1
54
56
58
60
62
64
66
68
71
73
7$
78
80
8r
84
86
89
92
94
97
99
102
104
106
ic8
110
112
115
Ji7
119
12.3
12.5
127
150
III
134
13*
138
140
'43
MS
147
H9
153
155
loannes.
57
159
i6j
i*5
167
169
171
173
177
179
>8i
189
191
193
95
200
201
205
207
2JO
212
2I4
216
2l8
220
224
2l6
22S
230
2j*
Finis.
2
3
6
A INCTPIT
PROLOG
Sanfri
H
!eron
y
m^ a^ Eufcbium.
24
V
s
D
Lurcs fuiflc
qui Euangelia
fcripferunt
,
& Lucas Euan-
eclilta
tcihuur dicens.
quo-
niam
quidem
mulii cona-
ti funt ordiuare
narratione
rcn
m
,
qoaejnnobis
com-
plrrarfunr,
iicurtradidcrunc
nobis
qui
abinmo
ipfi
videinm lcrmoncm , 6c
rninifti.aueruntci
:
&pcricuerantia vfqucad pra>
ienstftnpus
mouimentadcclaranr,
qucadiueiiis
auctonbuscditadiucrfarum
herefum
futrerprin-
cipia,
vtcitiPudiuxtayEgypcios
& Thomam &
Matthiarn&bartholomeum
; duodecim
quoque
Apoitolorum,
& Bafilidis
atque Apellisac
rcli-
quorum quoscnumerare longiilimum
eit : cum
hoc tantum
in
prarlcnti3rum
neceiTe fit
dicere,
cxtitilfe
quofdam
qui
fine
fpiritu &gratia
Dci
conati fiint
magis
ordinaienarruiduem
,
quam
hiftoria:
tcxcrc vcritatem.
Quibus
iure
potcit
illud
Zzcc.ii.9.
prophcticu
coaptari:Ve.quipropherabantde
cor-
dciuo.quianibulantproipiritum
fuu.quidicunt:
Ha?cdicirdominus,&dominusnon
miliceos. De
quibus&Saluatorm Euangeholohanisloquitur:
T L , Omnes qui
ante me venerunt,
fures fuerunt & la-
b
trones.Qinvenerunr,no qui
miliiiunt.
Ipieenim
ait:Vcnicbant
&
ego
no mittebam eos. Inuenien-
tibus
prarfumptio
tcmeritatis,
in miffis
obfcquium
Cjm.i. feruitutiseft. Ecclefiaautem
qua?dominivoce
fu-
pra
petram
fundata
eft,quam
introduxit rex in cu-
biculum fuum, & ad
quam per
foramen defcefio-
nisocculta: milit manum fuam,
fimilisdamula:
hinnuloqueccruorum ,quatuor fluminaparadifi
initar crudas
quatuor
&
angulos
&
anulos habct :
pcr quos quaiiarcam
teltamenti &cufios
legis
dominiliznisimmobilibus vehitur. Primus om-
nium
Maittmiseftpublicanus, cognomenro
Le-
q
ui ,
qui huangelium
in Iudara Htbrao iermone
cdidit.obcotum
vclmaximccaufam,quiinlcfuni
crcdiderant cx Iuda?is:&
nequaquam legis
vmbra
fucccdetc
Euangehjveritateferuabanr
Seciidus,
Marcus
ir.tcrpresapoftoh
Petri, & Alexandrina?
ccclcfi?,primuscpiicopus, qui
dominum
quidem
Saluatoiem
ipfe
non vidit
, fed ea
qua?audietat
magiitrum pr9dicantem,iuxtafidem magisgefto-
rumnarrauitquamordinem.Tcrtius
Lucasmedi-
cus
,
natione
Syrus
Antiochenfis
,
cuius laus in
.Cor.8.d-
Euangclio, qui&ipiedifcipulusapoitoli
Pauliin
Achia?
Bccotiarquc partibus
volumcn
condidit,
quardam
altius
rcpeccns,
& vc
ipfe
m
procemio
conHtttur,audica
mngisquam
viiadcfcnbens. Vl-
timus
,
loinnncs
apoltolus
&
Euangclilta
,
quem
._ Iciusplurimum amauit,qui iuperpcdtusdomini
rccumbcns
puniiuna
doctrinarum
i.ucncapoca-
uit,
i.f.
loh.ij.e.
uir,
&quifolusdecrucemeruir
audire: Ecccma-
tcrtua. IscumciTttin Afia, &iam tunchxrctico-
rumfcmmapulluiarenr.
Chcrinthi
&Hcbionis,
& ccttroiii eui
negatChriftum
in carne veniile
,
quos
&
ipie
in
epiiroia
iua Aifrichriftos vocat
,
& iob.b.
apoftolus paulusfrcquenterpercutit,
coa&us ab
omnibuspenetunc Afiarepifcopis,
& multarum
cccltiiarum
Ic^arionihus
dc diuinirate Saluatoris
altius ft nbcrc:& ad
ipfum
(
vt ira dicam
)
Dei ver-
bum non tam audaci
quam
foclici temerkate
pro-
rumpere
,
vr ecclcliaftica narrat hiftt.ria, cuma
fratnbus co-rcretur vt icriberet
,
ira fa<5turfi fe re-
fpondiile
,
fi indidlo ieiunio in commune omnes
Deumdcprecaientur Quo
expleto
reuclatione
faruratus ,
in illud
procemium
e ca?lo vco:ens cru-
Crauitjn
principio
erat verbuui & verbu crar
apud foh
.
a
Deum,&:
Dcuseratverbum,hoccratinpriucipio
E^h.i.b.
apud
Deum. hcc
igitur quatuor Euangtiia
mulco
anteprcdidta. Ezechielisquoquevolumc probar,
inquoprimavifioitacontexitur
. Et in medio fi-
milicudo
quacuor
animalium &. vulrus corum .
Facieshominis,&faciesleonis, &faciesvituh
,&
facics
aquilse.
prima hominis facies, Matrharum
fignificat
,
qui quafi
dchomine exoriusefl; fcri-
bere.
Libergenerationis IefuChnftifihj
Dauid,
filii Abraham . Secunda
Marcu,
in
quo
vox Iconis
inei-emjorugientisauditur.
Vox clamantis in de-
fcrto,
parateviam
domini
,
ndas facit femitas
eius.Tertia
vituli,qua; Euangeliltam
Lucam a Za-
charia facerdote
fumpfiile
initium
prarfigurat.
E
Quarta
Iohanncm
Luangeliibm
,
qui
aifum-
ptis pennis aquilavSi
ad alriora
fe/tinans,de
vei bo
Deidifputar. Ca?teraquarft^uunrurincundefen-
fum
proficiunt-Crura
ioru rccia
&pennati pedcs,
fcMekl*
&quocunquefj^iritusibar,ibant,
& non rcuerte-
bantur.
Etdorfatorumplenaocuhs,&fcintii!a;
ac
lampades
in medio difrurrentes.cx: roca in rota
, &
iniingulisquatuorfacies.
Vnde &
Apoc
Iohan.
A
P
oc-4-
a
*
poftexpolitione
14.
feniorumquircnentescicha-
ras &
phiales
adorant
Agnum
Dci,
introducit fu'-
gura atque
tonittua
, &
7;fpirirus
decurrentes
, &
mare vitreum , & 4-animalia
plena
oculis
, dicens.
Animal
primum
iimileleoni, Sc lecundum fiini-
le
vitulo,
& tertium fimile homini
, &
quartum
fimileaquila;
volanti. Et
poftpaululum.
Plena
(
inquit)
erant oculis
,
&requiem
non habebant
dicacno&edicentia.
San6tus,iandrus,
fandius,
Dominus Deus
omnipotens, qui
erat, &
qui
eit &
qui
ver.turus eit .
Quibus
cundis
pcrfpicue
oitenditur,
4.
debere tantum
Luangclia fuicipi,
& omnes
apocryphorum
ncnias, mortinsma-
gis
harreiicis
quani
cctltfiafhcis viuis cancndas .
p
lNCI^
A
2
y
I N C I
A:
rgiimentum.
MT ARGVmeNTvM SANCTI
nymi
in
Euangelmm
fecundum Mattharum .
Attharus
i I
2
6
H I e R O-
D
PritJS
g'
nea-
logiam
Chri-
fti defcribic ,
diffin-
guens
eam
per
ties'
tclTeradecades ,
poft
ait denutritun
S.l ia-
toris
,
& de adtretuu
Magorii
in Beihlcem,
&:deocciiionc
paniu-
lorum , demdcdeba-
ptifmo
Chrifii, &: ieiu-
B nio
quadr.-ginta
d:c-
rum
,
& de cencacione
triplici
. Poffea
de do-
ehrin.1
cius,
fcilicet
de
fcfmonc habito in rho
ce,dcinde
gefta,
& mi-
raculaChrniievponit.
Tandem
de
palhor.c
rcfurfeclidne,
6c ;tkn\
fione
agic.
Huic aurem
libro
Hicron.prologii
prxmituc
in
quo
oftcn
G
ex udaja
ficut in
ordine
primus
ponirur,
ir.i
Elianr
gelium
iri Iudea
pri
mus
fcri
pficcuius
vocatio ad domi-
numcx
publicanis
actibus
i IdeCt D.niid,& Abrh.im
fnit,duo
in
gcneranoc
Chri
4
A"r. iitc.f.
ftiprincipiaprejumes.vnius 5
Fuir.
cui
9
primacircucifioicarne
a Sclicet D.ihuI. b
Doiinni,!ciln:et
c Smle
reproba'
.
alterius cui' iccu.lu cor ele
c
-
>
(Sliofuit.bxvtrifqjenimpa- 7
liuiiio.
(|nod
dicta
idxa
ublian115
NICOLAV S DE LYRA.
inprimum Prologum fupcr
Ma:thxi
Euaiigeliiim.
Atch.eus.7/it e-H
pi\mus prakgui
b< .itt Hu rt
nymi/jui
prapootfyr Euangclio
Mattbx,
, i^i
..tUem
prologHs
diuidtur in
quatuofpartts
f Inprimap
irie
defciibnur
EntrigcLislx ftatits,f::rundo ltnbe-di modtts,
bi . DllO
in
g<*nerari'>nc
Chrifti . ierti> bmm
\EnangeLii ptateriaprin-
cipatisjbi Quaruai
omninm rerum.Ef
qatto
ptthtas bwja
ope-
ris,<h .Inquo Euangelio
vcilc eft./n
primaparu defir,buur
Euan
gcl.fta
ex nominc,c-.m dhiiitr.
<
\ Macthaeus.
qui interprctatur,iatns,qnia
inter alos
Enagclislas
primo
datus ejl
a Deo
adfcribcniu Eua^cLu
ad
njl.iui.tote
omnium
JideLium.Sccnndo,defcribitnr
c.x na-ione &
patru,cum
d/citttr.
2 Ex
]udA.quinatio>iefuitL.dxi<<,&
deludxa natus.
i^u/t
qui-
dem
ludxapnmoditla
eft
terra
Cbanaan, quiapcjt d{luuium
i<,:bi ba-
bitauernntfiL.i
Cbam
, qt<tbus expulfisperfilitis Ifrati ten.ptjre lofne,
nominatacfiludtta
a tribu
luds:,qtt
er.it
piim ipatts,& rrgia,
TtrtiO
defcribimr quantum
ad ordinem ;ntcr
Euangt
l:Jla<,cum
dtci.ttr.
1
Sicucin
ordine
primus p-mitur.
1 1 ordinc
jcilicct Ettangtli'
ftarumjtain htdsaptim<<
<
fcupjit Enag'lium
.
ii^art,dtfcribitttr
quantnm
ad (latum
prttccd
ntem tius
conttfrfionem
ad
Cbrijlum. i^uia
autemeratTublicanus,ideU,cinam baknf,dt
pitblicis
aclibus . Erant
tnim tunc ludti tributarit
Romanomm, & ULt
qui t<>\iigcbanttribu-
tum l\omanis
mit(endum,dicebantur
pnhlicani
.
buiujmodi
communi-
terfunt campfores
, &
pccuiarum
uumeratores. Et
qnia
taLia
negocia
vix attt
nunquam
ftne peccato cxerceripoffnnt,
vt dic:t beatus G<
ego'
rut
,
ideo in boc
patctgratia
diuina
qttx
ex talibus reuocauh Mattbx-
umadliatHmapoftolicum
&boc
eft
quod
duic.Ctuus rot-tio
,
#t.
Sequitur.
4
Duo in
generatione.
Hic
tangittir
modus
fcttbedi qttem
tenuit
EuangeLtfia
Matibxusin
defcriptione genealogi*
Cbnjii
, aquain-
cipitfuum Euangelium
.
Eiprimo tanguur
modus
fcribendi quantum
ad raditcm
genealogitn
Cbrijli , q<tia ponit duospatrcs,viJe(icrt
Datiid
<& Abrabam
quaji radicemgcneaLogis. btitusjicut patet
in
pnncipio
Euangelii,cum
dicit . Libcr
eneration;s,<&-c.l\atio
antem buius
afji~
gnatur
,
quia ^ibrahamfuit privtus qui
fidem
vnitts Dei
publicc
con-
feffus esl,t& in
ftgnum
bfins
primo circunci/ionem accepit ,qum fuit
ftgnttm diflitigutvs fideies
ab
inftdelibus . Dauid autcm
fuit
pnn.us
rexeLetlus a domino
fecwtdum
voluntatem domini ad
fidelem
po-
pulum regtndum , fccundum
quod dicitur.i.Hcg.il.c.Quxfciut
do
minus virumiuxtacor fuum
,&c.
SauLautem iicei
privno fucrit
tLcclus a domino
,
hcctamen non
fuit fecundnm
cor
uot<iini,f dfecttn-
dum exatltoncm
popult.propter quoddixit
drminus SamueLi .1.
t\rg.
%.b.*Audiui
votem
popuii petentis regcm
,
fcilicctfuper fe
.
Sequitnr.
7{on
<nim abiecermt
tejcdme, neregnum fupcreos,
& bcc cfiauod
duit Hteron.Duo in
gencratione
Chrifii
principia prafuiriens
ld tft antcfumens
duus homincs
,vidciicet
Abraham^ Dauid,
quaft
principia,&
radtces
geneaLt>gi*.Chrii1i.
Sequxtur.
j
Vniuscuiuicircuncifio.
\deft,<pfius ^ibrab&quipnmo
acce-
fit
circw>cfiontm,vi
dittura
tfl.
6 AltCDUSCUiuS fecundum cor
c]c&io.idcfl,>'pfiu<.
Dauid
, qui
lleG
<.' mt
r
ud rex a d-mino >-r ditlum
efl.
7
Ex V
cnique
enim
patnbus
Chfs*/a boc reddhnr
caufa prt-
dit,vbi.
Euangclium
fcripferjc,
& dc
qmm
8
tnb.Chri{his.Sicc);quatcr-
irn(j! fl;, ttiad
qinmd
.
dcnario nutfotr irormitefr gnum ficaffumpc.isde
Gcneistionisj'. i.ib.Ai.i ii
,
;" cjinbus'
v?C
quo
orduic
'
9
pofito principiu
a
credcdi'
in hoc
Iiuangclio
aa-
.i Ali-ui.i. Li Ditiid- ttcc.
fide^in
eleCtionisrepuspor
Dlv} '"
^ntrationi
riges
3 oc c xcicctione
vicj,
in
prx
.
m!:iens Abrahaht
traimigrationis
dicm diri-
ivDiiiidingencjario
11
ces
:
atq;
a
trafmi^rationi?
neChnffi
;
qu'.bni
fada
\.
r /^i ;-i .
fftvel hictx fnnt
pro-
dicvlquc
in
Climtum de-
mifupncs.
E
Teifiiiuan-
12. finien*,
dccurfam
aducntus domini oftendit
generationem
,
vt numero iatisfaciens
, &:
Ij
tempori
, &
fequid
cffct ofiendeict
,
& Dci
Mifericorditcr iftmu.
,
5
in fe
opus
monitrans
, ctiam in his
quorum ge-
i<5
nus
pofuit
, Chrifti
opcra^tiVa principio
'
'
teitimoniom non
negaret
.
Q.uarum rcrurn
prxdicli.qA.propter
boc .Abraham
,
&Dauli
portUntttr
ptinetpnttt vitcr
radixgcneaLogix
Cbriili ,
'qut.t
Cbr:
ftits
naji
i icbcbal tx
p,:
t
narcbis
Cy~
rrgtbtts tanqu.tm
eis
promijfds.
8
Sicque quarerdenario
. Hk
tangk
modum
ft >H>e.-idi
gene.ifo-
giam
Chrjti
qkahtumaddtd
:
tlionem ex
pridtiiis
iutibus
patrVoHt
Jcn pri>icipiis,ituia Etiangetifta po:tit
tret
q-iaterdcnas.
Vna
fuit
m tc-
pore
in
quo poptdut cflgubtrnatusper
ikdices.Setuuia in
ttvtpore
nno
guftetnatHsefiper rcgs
. Et tert-ia in
tcmpbre
quo
gubern.rta eflptr
s.uerdotcs,&
hoc
eji
quod
dicit .
Sicque qnaccrderiarJc&c./frf
tfi
in
tctnporibus quibus trifprmittr guberiatus eft
popultts.SequitiA
.
9
Pnncipiurh
a credcadi infide ia
elcccionjs
rerhpus par
i
igcns. fui
i
prima quaterdena incipit
ab
.Abraba-n./.j:q
p
r; rr. ;
fidtm
vnius Dei
publicc couf-Jfus efl,&tcrminaturin
Dauid
, q<-i primtit
t!eSus efl in
regem
,i
domino,vt dilliim
efl.
i o Ec ex eleccionc
vfque
ih
cranfmigrationis.^/M/dr/^i
.
qua
terdena
incipit
a D,tuid
cxcLuJiuc,
&termi<i,::u< h
IefbniafitTo ilfix
m
tr#nftnig*ationc EabyLriis. Scqnitur
.
1 1 A
cranfmigrauonis dic.yia
teriia
q-uitsrdena
incipit
a
:ranf-
rnigratione Babyionis
& tcrtrin.vi.r in
Cbrifium.
12 Deciufrm.
Decurjatti tHf.it,
quia defribvgenealv^ium Clmili
dcfcrndendOfLucas
aittcm econtrario
afcendetido.Scijuitur.
(3
Et nuniero facisfacicns oc
zcmpovi.q.d.in
boc
'qiiidfic dcfcri-
pftcgf:neal'giarti pertres quaterdenas,J.it,s ficit nunJro ,
quia pcftiit
numeros conuenicntcs
myiierit, Chrifti,
quia per qu.-ttt
rdt uam
qv.x
1 0-
ponitur
tx
quatuor
&
dccem,figmfitaiur
kx
Cbrijii
qux
decurtit
p
::r
quatttor EttangcLia
, & lex
Mbyfi ,
qum
decutrit
pet
dScem
ItgU
prxccpl
t . Tcr tertuirium
verojignificatitr mjfitrium
Tritiitatis
quhd
fuit
tradnum in
vtraque legcfcd
in noua
lege magis
cxnltcitc .
&
Jfc
patel qualiter Euangclifiajaiisficit
numero .
Satisftcit etiaiti t;n,-
pori,quiaper
t< es
quaterdenas defcripjit tresgeuerationis
Uliuspopu-
li in
diuerfts temporibns.Sequitur.
1
4
Ec fe
quid ciTct.q.d.
in
fc
ribcndo
Euanglium Cfinfii hfah hnts
csltrtdi:
fiatiim fuum, quia
ibdem
defcripfit
vocationem
Jitam
ex
pu-
Wcis atltbus ad flatuni
apoftolicum.
15
Er. Dci in fe
opus
.
quia
in boc oilendit
operationem
De; vocatis
ipftm perjuam mifericordiam.
16 E Ciam his. Hoc efl
ditlnm
quodfimiliter
in ^ibrabam
,
&Dauid
qui
etctli
funt
a Deo ab
antiquo,vnus
ad
fidcm ,,dtcr
ad
ngaum
Dc
cpcrationem
oflendit . Conitrue
trgo fic literam.Euam n,'n
nrgattt.
Minusdkit &
plusfignij)cat,id
efl,co
cedcntfcu
deelararet.Teftimo
nium Cbrifli
opcrantis,fcdicet per gratiam.Aprinchi,',! efl.ab anri-
quo.In
bis
qucrttm genuspofitit Cl>rifti,id
eft,defctibendogenealo<iiam
Clmfli.& bocfuit
in Dauid &oibrabam .
qttos pojuit
radices
gcne-
alogix
Cbrifii.
iTQuarum
rcrum.fn bac
partc
iiier.cficndtt
mtentionemprincipi-
patcxn Ena^eLillx Matth.feu fitbictlum fui
Euarigtlu ,
quia
9tncaLo-
giam
ordinatcab jlbrabam
vfcjucad Chriflttrtt
defctifjit^t
ottcndc-
ret
quod ipfe
Chriflus cft
vcrus
bomo,& vctus
Dcus,</m feciehdum
Iju-
manitatem natus
efl
de mnlierr
^p.JJla
in cruce
,
*bi omnium
peccat
noflra dcleiiit,&refur<Jcns
a mortuis
nosper adoptiontm
in
fiiios rc<:c
ncrauit,&boceflqmddicit.Quarumrtrimomnium,&c.ingcncaio.
giafcittcct
Cljrifti
defaiptarum.
Tcmpus
*7
P
iologus,
28
faUn
&
omniam
rempus,
orcjo,
numerus.difpofitio,
'
vc! ratio ,
quod
fidci neceiTarium eft
,
Dcus
z
f
Cbri/luscrt
t
qui
fa#uscftcx
mulicrc
, fjcflus .*
fublcgc
,
nntuscx
vjrginc,pafl';isin
camc,
o-
s
ronia
iq
cruce fixit ,
vr
triuniphanij
eaink-
7
roetipk rcfurgcnsin
CQfpore
,
cVpjtris
no-
#
meninparribusfiho
,
(k fi!:j
nomcn
parri
re-
'f
(
(htue> in
filiis,
finc
prjncipio,fmc
finc ,
oflen- 1 1
frnnm.
f3
cnsfe vrum cum
parrcclfc
, guia
t vnuscft.
,a
In
quo
Lujnceho Y'ilc t(l dcfidcr.ir.nbus
,
4
Duirn. 1
j
?
7*'JMf*f.quiait>i triatcmppradcfcribuniur}
\t
yiliim0.
1 Orj
,
,quiaoidniatctcmpora
) &
pjifoi.e indiuaiistcmpori-
bus defcnbuntur.
3 7\(Mwifi/ii.cjuia
fub ccrto
numero,idcft
irt tribus
quatcrdcms
compreheduntur.
4 Difpofitio
vilratio
quia
rationabiltcr difponw
tur.
P
5
>uod
fidri
nrctjjirium
eii.Yioc cft d;ctum.ad Iicm
onmiaprar*
d;cla lic funt ordinate defcr
pta,
vt
cflcnd^turqnod
Chriftus cll
clt ucms homo.vpde fubditujr;
6
X(# i<?/ji7/irey?.quiaoneralegi$
i vo!uitobfcruarc. Hocautcm
accipnur
de
epiflola
ad G
al.4.
j Tu/fut
in carne
,
omnia in
cructfixk .t.omnia
peccata
noflra ir
crucedeftruxir.Et
accipiturhoc
dc
ep;A.i!.i
ad CVi.2 yb'
clicitur
fic.Delcns
quod
aducrfum rios
cfai
chiiographutn
decrcti.i.ob-
Jtgitioncmad pjnam^iixrnijfedilludtulit
dc medio
nffigcns
i|-
lu.i cruct.Ereft
loquuttomctaphorica
adiimihtudinern lllius
cjui
tlcflruit
aliquam
cbarram
vclobhgationcm
,
quia perfbrat
eam
yel
corrumpit
.
fif
Chriftusper patlioncm
ftiatn iliud dccicturn
quo
crjmus obl
gati gchcnnx,deftruxtt.Scquitur.
8 t-'t
triuwpbaus
m
jttnetipfo
.id eft
,
dcuincem
mcorpor?prp-
prio.
9 flejnrvens
in
c~tpore
. Ad euidentiam huins litcrxconfideran-
dum,'quod pater
& fihuscorrclatiucuicuntur.rclatitia aute
poli-
ta fe
ponunt
,
Scpercmpta
fe
perimunt.igiturquia
ludxinoluc-
runt
recipcrc
Chfm,Abrjhje & cxtens
patribus promilTuro,ideo
delicruntcffe filii
Abralix,idcftimiiatores iplius perndern;
&
rj pcrconfequens
Abraham & cxteri
patrcs
defierunt
elfrpatrcs
eorum. Gentiles autem cconucrf ad
prxi-iita
tionem
Apoftolo-
rum
rcccpcrunt
fidem Chrifti , &
idco in loco Iudxorum a fidc
Abrahx recedentiuft&i funtfilii
Abrahx,& ficpatern/tasqnx
delicrat effcin Abralia &
ceterispatribus,rcftitutj}cftper
filia-
tioncm
gentium
,
quifacli funtimitatoreseorumpcr
fidem . Et
econtrano libt filiatio reftituta cft
iplis crcdcntibus,reflituta prt*
dic"ta
patcrmtate.quia
hxc efl
patura
correlatiuorum , vt diCtum
efl.Er hoc eft
quod
dicit Hicron . Rcf
urgcns
in
corpore
,
fcihcet
Chnftus,&
przcipiens pracdicarc baptifmum pepi{crttix
in om-
ncs
gentcs
faOus
cft rcftnucns.
10 tt
patris
nomcn in
pat>ibns.Cci\icet antiquis.
ji
f:/;o.hoceftadhonoremfilii,quia
hocceditadhonoreChfi.
j 1
Etfilii nomen reftituens infiliis ,
id
cit,
in
gcntibus
fidem rcci-
pientibus..
1
3
Tatri.hoc eft ad honorcm
patris
acterni.
14
Sine
prtncipio
} (ine
jint\. quiaChriftus
fccundum
diuinitatem,
ruanctinxternum.
1
5
Ofrendent vnum Deum fc elTe cum
patre.peropera,fcilicet
diuimtatis.quxegir.
quia propria operatio vniufcuiufquerei,
oftcndit naturam cius..
i< Quia
16
Allofirlc*, c Mnra':,.
IO
2<
* H
;
il3rl*|ii.
17
Dcum fic
prima
vel
mtfdia
v.cl
perfccla
co-
8
j^noiccrc
,
vt Yocarioncm
apofto{i
,
&opus
^uangclii
,
cSc diltclit 1 1
m Dei
incarncna.
kcntispcr
vniuerfa
legcntcs
intclligant
, at-
;
qucitj
in
coinquo apprchcnfi
fiint&apprc-
i^ hcnderccxpctunt
,
rccognolcaqr.Kobiscnim
*}
hoc
jn
(tudioargnmenrifiiic,
cx fine fjdla; rci
^7
tradercccoperaiitibDci
intclligcndamdiligcn
=8 tcr t eiTc diibofitiQncm
quarrcntibus
no taccre.
29
LX-
_i
\6
Q*ia 9p f//.if
J
ci't
>
Di
,
us,quicftpjtercx:filius
>
quianorj
funt
duo
dij,fcd
vnus cieus.
1 7 ln
quo CM*n%el'9
H.xccfl
qu.irta ppr
r
. huiu?
prologi,
in
qqi
pllcnditur
vtilitas huius
Euangelii
Matthxi.ck
pnnioofleiiduur
jit.i
vtilitasin
gciicrali ttfpcOu
oroniurnfidcliuin: fccuhdo
\ pro
ntrehditur
in
(pcciali,qu.imum
ad bcatum Hieronvm. ibi,Nobis
enimin hoc ,
&c.lnprima ctgo parre
ollcnditur vtilitas ti"in-
tum ad
quatupr
,
qu'ai!li qm lcgunt
hoc
buangclium pcif
U
poflunt perpcndtrcmifcricordiamDci
in vocationc Matthxiad
jiatum apoliolicum,
&
dihgentiam apofloli
in fciibendo
liuange
lium
,
&
dilctlioneip
Dei cx
qua
voluit
incarnari,cV
pcrfccboiic
humatuiinqux
efl m coniun&ione ad
Dcumper(iuiiioncni,qui
yoluit
(ibi uartiram humanam
coniunr;crcpcr ipfius alTumptio-
hcm.c\ hoc cfl
quod
dicit,/.v
tjao Euangelio
vtik
ejl dejidcrantibus
JVw.idefl,|notitijn) \)c\.
I 8
Sic
prima
vclrr.edia.idcll
principium,coedium
& finem hums
I.uangelii,inquoconlifl,t perkclio.
10 l'i &
intttiitfJit
v< c.tiottem
apcftoli.iu quo
confiftit
perfcclio
qma
<!c hoc fit ibi rocntio.
10
Lceptts Euanelii.c\vipd ipfe defcnpfirfidelirer.
2. r E: diUrtioncm Dti in carne
nafccntis
.
quia
ex diicclione voiuit
imarnari.Sequitur. (
22 l>i
tfUb ap^rtbcnfifunt.iAtik,id
hoc
vtiVe eft
uatigeliumhoc,vt
Jegentesiplum.
2 i l{rcegnofcantin
co. ideft.in Chrtfto efte ,
fupple
id.In
quo
ap-
prehenfi
lunt,& apprehendere appetunt ipfam
diumitatcm.cui
natura noiira coniuticlaeflin Chriftoin vnirate
fuppofiti pcr
incarnationem)
&
quam apprehedercquxrimusper
fiuitionem.
Et
accipituribi
iflemodus
loquendide cpiftolaad Phtlip.j.c.
vbj dicit fic
Apoftolus , Sequor
autem fi
quo
modo
apprehea-
dam
, in
quo
&
comprehcnfus
fum.
24 l^obis
enim.Hic
tangitur
moriuum Hieronvmi ad transfcrea.
dum fcu
exponendum Matthxt.Euangelium.fcilicet
vt tradcrct
ccrtitudincm
rei
gcflxin Euangclio
Matthxi,vbi
oflcnditur ve-
ra
diuinitas,&
vera homanitas Iefu Chnfti. & hoc cft
quod
dicit.
Nobis enim.idefl,
ratioaismotiux,quiaargumentum quxdam
ratio eft . z
[
In
bocfludio.
ideft ad fludeadum in hoc
Enange-
liotransferendo,&
exponendo.
16
Etfidem.tk pcr
idcft certitudinem.
2,7
VaCfa rei tradere.ide.it
geftorum
Chrifti,&
non
tacere,fcd
ma
gisfupplededarare
28 iJf^rer^Mr.ideft.fcire volcntibus.
20
Difpofttionem
Dei
operantis
in came. fcilicct
aiTumpta
.
30 Intelligendam ejfe diligentcr.hac
eft cum
aiagna diligentia,
&
ftudio,quiatalibusreuclaturEuangeliiintelligcntia,
lccundum
quod
dicitur
infra.y.e. Qu^ritc
& inucnie
tis,pulfate,&
aptne
tur vobis.
EX-
D
teTe
E
20
A
P R O L O G
V S
INMATTHAiEVM.
3
D
Atthanjs
cumprimo prar-
dicafleteuangelium
in lu-
d?a,
volenstrafiread Gen
tes
,
pritnuseuan gelium
fcripfit Hebraicequod
fra
tribus a
quibus
ibat,ad me
moriareliquit.
Sicutenim
*
neceiTe fuit ad confirmationem fidei
euange-
liumpradicare,fic,
&contra h^reticosfcribi.
t
Cum autem
plurescuangelium
fcripfcrint,
qua
$
tuortantum habcntautoritatis teitimonium:
quiaperquatuormundipartes
fidcm nunciat
trinitatis
,
&
funtquafi quatuor
rotaein
quadri-
ga homini,qux
vehit eum
per prardicationem
euangelij, &genushumanumquadrifidamor
,
te
peremprum
corum erat
prardicatione
viui-
ficandum
B
Expofitio
Nicolai de
Lyra
in
Prologum
cuangelii
fecundum
Matthseum.
Atthc^scumprimopredicaffeteuagcImm.Tro-
logt-sifie
dinid t m duas
partts,quia prime
fcriptor
bu-
ii f
euagtlii
man
ifeflatur,fecundo fui euangelii
autoritas
declaraur ibi.Cum
autcmp
u> es.ln
prima parte
eftedi-
J
tur
quandofcripfn, quiaprimus
inter
attoseuangelislas. Vbtfcnpfite
Quia
in
ludxa.QHaliter
fcripfitjquia Hebraice.Qnarefcripfitivt
ve-
ritas
enxngelii
certa maneret
apud
credentes . in ludaa
aquibus
re-
tedebit,voiesprMica<tgtntiiibus
luiAis
pro
maiori
parte
in infidt-
litate
obflmatis,boc
tnimfutrattis
pracepium
adomno
fecundum
quod
dicitnr ^Afiu.
lj.g.
Vobis auttm
oportibat primum loqui
verbu
bei,fed quoniam rtpuliflts
dlud , & vos
indignos iudicajiis
Atemt vi
t*
t
ecce conuenimur ad
gentes,ftc enimprxcepit
nobis
Dtus.Hacigi-
tur de
canfa
Mattbxus volens
traifne
ad
conueifiontm fcripfnfide-
libus in Indxa remanctibus
tuangtliut
vt illuc
concururcntpro
certa
regnla
ad euitandum erorres bxreticorum
infurgentmn ,
& boc
tfi
quod
fubditur.
1 Sicucenim.
pr*dicationctfcilicettconfirmata
euidentibus
ft-
gnis,vtdiciur
Marci vlcim.
t
Sic,&
cont ra hajreticos fcri. vt
ccffanibut
mira^is poffe-
C mus recurrcrt ad dotlrinam
cuangtlicam
dotlrinis, Cr miraculis cort
fimata,ficutad
rtgulam ctrtamhtrtfes infurgtntts
confutanttm*
3
Cum
ficandum,vnde,&aliorumcuangeIiadecic?e-
runt,necrcccptafunt,quianoIebant
prarfini-
tum numerum caiTari
proptervirrutem
facra-
4 menti .
Defignanturetiam cuangelifta:
qua-
tuor
figuris
,
qu*
non funt
dcceptoriar,
fed iu-
cundi
myfterii
fibiconfciar.
Matthjeusinho-
mine
intelligitur
,
quia
circa
humaniratem
Chrifti
principaliterimmoratur
. Marcusin
Ieone,quiaagitdcrefurrecT:ione
.
Lucasinvi-
tuloagenidefacerdotio
.
Iohannesin
aquila
fcribensfacramentadiuinitatis..Chriftusvero
quem
defcribunt,homo
fuit de
virgine
natus:
vitulus in
immolationc,leo
in
refurretionc,
a-
quilain
afcenfione.Vel in homine
humanitas,
in vitulo
facerdotiuin,
in leone
rcgnum,in
a-
quilaexprimiturdiuinitatis
facramentum.
E
3
Cum autem
plures euangelium feripfe.
Hic
oflendii
tua
gelium
Maitb&i auteticum.
Etprimo
osleditur quod ditlum
efl.Se-
cundo declaratur
quoddam ibipofttum, ibi,Defignantur
.
Inprima\
parte d>citurfic fluod pluresfcripferunt fub
nomine
apoflolorumt&
ttifcipul
rum
Chri/iit immifctntes,eidcm falfitatcs,
vt
faciliusfub no
tnine
aposlclorufidetes decipereni.Et
ad hoc
euitandu,quatuor
eua-
gelia quorum fcriptoresfunt
certi &
noti,fnt
ab
ecdefta recepta &
approbata.Et
boc rationabiliter,
qa
numcrus
quatcrnarius
guan^e-
liorufuit prefiguratus E^cbiclis.i.vt pr<iditJu
ett. Sut enim eu*n-
geiiflx quafi quatuor
rot* h
quadnga
domini,
quibus portatur fides
Cbrislip
totumudum.
Simititergenui
humanu
quadruplici morte
fuit
ftmptum
in
tranfgrejfione.^idn.Trimo
morte
culpxt (ecudo mor
tt
naturtjuia prt
hoc incurrimus
ntceffitatem
moriedi. tertio mor
ttgebtnnxfluia
tx boc omncs
defctndebant
adiimbu
vfque
ad iibc-
rationeper Cbriflufaclam.Quario
morte ciuihs
pena.Eft
enim mors
ciuilis
feruitus
vet exilium
per quefcinditur atiquis
a
communitate.
Ttr
pcccatum
autcm
genus
huma> um erat eicflum a ciuitate
ctclefli
&
fubditum feruituti diaboti.igitur
conueniens
fuit
numerus
quater
narius
enangeliorum,quia per ipforum prxdicationem genus
buma-
num
quadrifida
morte
peremptum,f<r vificandum difignatur,
4 Dcfignantur
etiam
eiiangeliftarquatuorriguris quar
non func
deceptoria;
, fed iucundi
jnyfterii
fibi
confcia:.
Mattharus in homincintelli &CC.Hic declaratur
quoddamy
vide
licet,
quaiitcr cuangdiapr&ditla
fuouni
prafigurata
E%echielis.\.
Etpatet
ex prxditlis
quab.ter
in
quatuor faciebusftgnificatur qua-
tuor
tuangelifl&.Et ficpatet
textus.
3
l
Glof.
ord &Nicolal
de
Ly
ra
.
3
2
/evangelivm
secvndvm
A
MATTHAtVM.
ln cnmmtn.
a. iaftiu k.
nniu
..
M nj t tcCh ili.cunvncipiatacarnaligeneratione.
C A P V T
P K I M v ivi.
Hicronvmus.
Gcntratioms
fingujaritcr
dicuquamuis
,
T
j^Cfr.Hicr.-nvmus.Hclvpv,lMiivlv..
***
w
ord:n
,m
replicftur,qu,
vniustanrum
gcncrac.o
Lciptjs
nomcn impoouui
vt i bcr
^SSSSSg quxriiur proptct
quau
ccterc hic uiducuncur.
Non diu.nS
cI
7u.nr.nvn.uur,vb.(l.c.tu;:Libcriicncracioii,sAcl
?
.^nc
;
c
qu*
F |
m
propon
jt
lerariooej
funt
gcncrationcs
ccvli&tcr-
rx.Qjiihbcrprincipiumcitvc
tctis
Tcflamcnti,
fccundum
cap.i.
Hiere-7
J.UC.IO.
t Lnc*. 4-
f>
loao. t.a.
quodinpnncipio
nouitlicnur
gencrationis
Iciu Chnfti:
qua-
uismhociit paruapars
libri:
fcd
flc nouum Terramcncum
confonat
vctcri
. t ficut
vctus
camal proponitur
Ihacli.ica
nouum
fpintuali
, &
ytriufauc
vnus &: ldcm adcTor
oflendi-
. ...
B tir.Plcn:orfcnfusciTcc.H!Ccftlibcr
?
cncranoms,
icdhic
mos cfl in mulcis , maxime
in
prophctis
vc viiio
liaiae
,
luo-
audishieccft. ...
* Rup. LiLwifleIibercoclcftiseP,cconrralibcrgenera-
lib...
Matth.
tJonis Ad
'
ccrrcnus>
de.quo fcripcum
cft . H.c cfl l.ber
ge-
ncration.s
Adx. In illol.broterrcnoou.ncs rcprobiicnpti
funt , iuxca illud,
Domine omncs
qui
te
dtrthnquunt
confundentur,
recedcmes
a tc m terra
fcribentur.
In ifto
fcript
i func omncs ele-
di
quibus ipfe
dominus, Gaudete
qu.a
nornna vcflrafcnptafunt
in c/.Cum
igitur
audis.hbergencrationis
fihj
Dauid.occ.
nc paruum
facias librumhunc,
non folum attendas
quod
Abraham
(ccundum
carncm
genuicllaac,fimihccrquede
cccens
fcd hoc
pocus quod
Abraham fecundum
promiisio
ncm
geniw
Ifaac,Ifaac
fecundum
ptomifsionemgentiic
Iacob".
Hoc
nai.qtie
animaduerfo prolixus
hber &:
grandis
pagina pcr lingulas feregcnitnras
apparcc,
dum
promifsw-
n-s vcrbum m memona
repofirum
recogitarc
faoc
quid
6C
qualicer
ad lllos fanctos
pacrcs
Deus locutus eft.
Rabbanus.
In
principio
fatis declarat
feageredehuma-
nitate
Euangelium
fecundum
Matth&um.
CAPVT
PRIMVM.
Liber
apothecx gratix
rrl
qua
otnni, anima onod ne-
ceflchabet inueu a:.
a Saluatons non
perditom.
I B E R
gcncrationis
Iesv
proponitnanaregeoerationf
quod
impofsibileeftjVt
Ifaias
ait .Gentrationcmeiui
quit
enarra Ifa.ji.c.
b
'
t ild
humanam,quamuis
,\. hxc cx
nv.gna partc
iic mc-
narrabilis . Sed illa toca incnar-
rab.lis eft
,cjuia
ctfi
dicuur li-
lius .i.
patic gen.tus
,
camcn
'
o
..-% qual.ter,
neC
1
apoftolus
,
ncc
ChRISTI filij
Dauid ,
filij
4
prophcca
nouic ,
nec
ange-
lus.
b
Ufut
rfer^i. Ideft,Saluarorisnonperditons,quod
fuiti
Adam. Chnftusipfeeftqui&:
Mcfsias.
Idcohoenorninc
rctundicur
ludxorum
inndeiicas
, qui
Mcfsiam , ld
lcft,
re-
oemiuumnondumvenifleariolancur.HuncvcrocflcChri
ftum confcquenter
fic
pi obateuangclilfa
,
quohiam
hicctt
quide patnarcharum
Scregumftirpcprogemtus
, dc
virgi-
nej)-irabilitercfted,tus,ficutc.fJemtuci.uanrcproimUus
Ufm
Cbriftus,
vc
pcr rcgiam
Si iacerdocalcm
pei
ionatn natu-
raDci&lhommismunflrecur.
Olim Lfus rcttor
cvp.cc,^
nunc cifencialiter,
fccundum
quod
Dcus
potens
faluare.
chtiau.
Chi lftus nomcnofficijeft,nonriacur.r,qma
vnctus ett in fa-
ccrdbcem
ad
inrerpcllandumpro
nobis,qui
bene in ccrram
pronufsionisinducic:
c
Fili)
Dawd. Ordo
pra?pofterus
ne
prxmiflo
Abraham,ge
nerarior.is
texuo
inccrru.npcrctur
. Horum duorum
fpecia-
litcr
d citur filius
, quia
vnus
primus
inccr
patriarc
h rs
,
akcr
inccr
rcges
ad
quos
faclacft dc Chrifto
prom.fsio
,
vc lude.s
Ch. lftum cx
legc
vencurum
apenrcc
,
in
quo
vidcrcnc vaci-
cmuinipkn
-
^ChryfcP.F
Incipit poftillaNicolaidc
Lyrafupcr
Matthsum
.
CAPVT PRIMVM.
Llbcrfrcncr.
lefu
Chrifli.
Euangel.um
fecundum Matthcum
'iiu.d.tur in duas
partes
, quia pr.mo
ftabilit fubief tum
fuu
feo Ucclarat ,
fcil.cct ,
Chi ifium verum cile hominem & verum
Dcum.Sccundo determinat dc
rcdcmptione
noftra fafla
per ip-
fum
quac
inci
pit
in med o
quarti capttuli.
ibi . Cum audifTet Ic-
fus
quod
loanncs traditus effet.Iterum
prima
diusditur iri
qua-
tuorfccundum
quod quadrupliciterdeclarai
Chrittum verum
Dcum & verum nominem Pnmo enim declarat hoc tefbmonio
angclico
cV
prophctico
Sccundo,ex
illuftratione ta:le(ti & vehe
lationc
regali
. Tertio ex
prxdicatione
loannis & tettificationc
Dei
patns. Quarro
ex dcmoius tcntationc,
& fanftorum
ange-
lorum
obfequio
&
veneratione,
Secunda
incipit capitulo
fe-
qucnti
, tertta tcrtio , &:
quarta quarto
. Prima adhuc in duas,
quiaprimo
oftendit veritatem humapaenatura: &modum fu*
con.cptionis
miiabilemoilcndcndo
,ibi
: Chrifti autem
gene-
ratio. Pnma adliuc diuiditur 111
tres,qu.a
in dcfcnbcndo
gcnca-
logiam
Chrifti
ptatmittir qucndam prologum
feu
prt^fationcm.
Sccundo
ponit
ciufdcm
genealogiac dcfcnpt.onem
,
ibi . Abra-
ham.
Tcrtiogenealogiac detcripizrecapitulationem
, lbi. Om-
nes
etgo gencraiiones.
In
prima ergo partc
intitulat librum fuii
a Chrilti
gcntratione,
diccns :
Liber
generationis
,
quia fcnpfit
Hebraice,
vt vifum eft. Modus autem Hebr.Torum
eft denomi-
narc libros
abcodequo
traclaturin
princip.o,i.cutdicitur
li-
bcr
Gcn.qiiia
111
prmcipiotraclatur
decreationc mundi.Simili-
ter
Mjttluus.qui incip.t cuangcliuma gcncalog.a
Chnili,idco
ab
ipfo
dcnomitut fcu inlitulat
ipfum
. Ratio autern
quare
in-
cpit
cipitagenealogia
Chnfti
hccfuit.quia
Iud^inegabantlefum
Naxarenum effc vcrum
Chrdtum,
& dclcendiiTe
a
JJamd.quu
Gahlcus erat ,
fccundum
quod
dicitur loan.
7. ^Jrtfwa'
a Gali-
Ua vemtCbriftus
?
q.d.non.
Idco (ubditur.
\<>"
e
i
cr
P
>< r *<*>"*'
Quia
ex fem.ne Dau.d & Bethleem cauello.vbi
erat Dautd
ve-
n.t Chr
ftus, quali
dicant. Sic.& idco ex hoc volebant
fal(e con-
cludcre,qu)d
non cflet vcreChriflus nec ex feminc l^auid.
Hmc
crgo0rrorc
v(.lcns Matthcus exdudcre
m
pnncipio
euau
gel.)
fui
oltenditipfum
a Dauiddeftcndentem
per iplmsgenea-
Jogiam:
Oftendic etiam eum inBcthleem
nttum
, vtpatet
m
priucipio fequentisc.ipit.Cum
natuseffet lefusin
Bethleem
Ju
dej
: Ucct fuerit
m GaUiea
conceptus
& nutntUs . In dekr.bcn-
do au%m
gcnealogiam ponit
duas
partes
tanquam
rad ces.vide
hcet , Dauid
& Abrahan ,
quia
ad -(tos eftiicta
Lpecialiter
pro-
'
miilio dc Chn(to Item
quia
Dauid tut
pnncipalts
inter
regcs,
Abraham mter
patriarchas.
Chnitus autem debebat
defcende-
re ex
patnarchis
&
regibus. l^re^ponitur
autcm Dauid ipfi
Abra
ham ,
hcet (it
poitenor
fecundum
tempus
,
proptcr
eminent.am
rcgi^ dignitatis
,
& itcrum vtconucnient.us
generation
s ordo
tejatur:quia
iic a radice vltimo nominara
mchoatur.Dicit ergo.
1
Lbergencr. fupplendum
efl.Hic eft libcr fecundum
modum
Hebrcorum ,
vbicommun.territtahs
fupplerio
,
vt
patet
Ifa l.
Viiio Ifare
fiiij
Amos,
fubintelliguur
, h^c
eft. Et codem modo
in
pluribus abjs
locis.
% Generationis
,
&c. fcihcet ,
temporalis
, quia generat.onem
Chnfti ternam deltrib.t loanncs
in
pr.nc.p.o euangel.j
fui.
3 Jefit
Cbnili. Iefus nomen eft
pcrfone
,
Chnftus ,
nomen
na-
ture
Significatenimdupliccmnaturaminvnofuppnhto.fcili-
cetjtliu.nam
& human.im.
4
Fi u
Dautdjlu
^brabamMoced intell.gcndum
fecundum
naturamhumanam
tantum.Vnded.c.t
Apoitolus
adRoina.i.a.
Qui
f-clus clt ei ex fcrnine Dau.d fecundum
carnem.
^
^ibrabam
MORALITER.
I
Libergencrat.I
f.tbr:
Chnftigcnealog adcfcribit'hicp
tresqnateidcnasgencrationu.
Quaru
ahqui|fucrut
antcle-
gcd.irfiMoyii,&:.iliquctcporelegisdac^.6<: vlcima.f.gcnc-
lacio Chi.iti
ct;c gratiXjquod mc^pit
ab cms
coceptionc.Hc
pcr
pcrbocfignaturn, aliquirpibus
iftis tribus faluati funt
pcC
fidc Chiitti.Vndc dicic Saluacor Ioan
S.g.Abrahapaccr yc-
fter
cxulcauic,
vc viderec d:e
meu, vidit,
&:
gau
fus cit.Itc in
quatcrdcna
Sucduo numen.f.denar.us &:
quatcrnarius.
Pcr
dcuanu
vero,iignac
J
m
.plecioidccalogi.
Pcr
quaternanu
, im-
plccio
33
Mnthasi
Cap.
I.
34
^
*
Chryfoftomus.
Altera autem ratio eft cur Dauid
prior
A nominetur,
quia regni dignitai
maiorcft quam natnrar.
Hem.y.fn
ope
Nam crfi Abraham
pracedcbat
in
tempore,Dauid praxe-
rc
injperfea.
dcbat
indignitate.
filt) Datttdfiltj
./fbraham. Hos duos de omnibus
clegit quo
ru filius dicitur Chnfius.vt
Iu
deis
quibus
fcribit.fcientibus
ex
lege
Chnfiu ventut
u,.)ppa*
rerethiceflequi
chuerat
pro-
fGcn.
!.a.
mifrus,inquovideicnturim-
pieri
omnia vaticinia.his enim
lolis in veteriTeilamcnro le-
D
t
Gen.
rj?.'|&
, T
Gen.jS.d.
Oen.n.H.
Pfal.7
i.d.
Lu"i. '.::
PCil.ijrb.
Ibid.SS-c.
3
CuipromiHnmeft:
in
femiiietiiobe.!m.gen.&
Chriftus c(t frocn
illud i hoc
gentes quwuni
benedici. b Fides. c
Spes.
Abraham.t Abraha
b
m
genuitlfaa
c
c.lGacaut
Chaiitas.
J
genuitlacob
. t Iacob autem
genuir.
Iuda &
a Confeflio. ludas confueiis : 8t de Chnfto dicitut Conriteor
tibi ujtei celi & teri.-c. b Diuiiio.
f,
r 1 a 1
b
r giturfaaapromifsio.
Abrahe,
d fratrescius. t Iudas autem eenuit pharcs& 4
In
femine
tuo benedicentwt ornnes
PiaU.b.
gentes
. Cui confon.it Dauid
: Bentdiccntur in
\pfo
omnes tribus
terrs.. vndeZacharias hoc
ett,
fubaud;.
Iufiurandum
(juodiura-
uit al jlbrabarn
parem nojtrum
datuvtim
fe
nobis Dauid autem.
lmauitdominus Davidveritatem &non
fuflrabitureumde fruclu
vetrii
tuiponam
fuptr
fedem
iuam,Item,Scnu liuraui in
fanclo
tneo
t
fcilicetChrifio
femcneius
in #tc>num
ma'irbit, &thronus
eiusft-
cutfoli'.conjpcc7u
meo.&c. Qiix nulbtenus de Salomone acct
i.T\i.i7.b.
pi polTunt,feddcChrifiocx
Dauid Oito. Iccmmlibro ver-
borum dieruuv Cnm dormi-.ds cum
patnbns
tuii
dabofemen
tuum
poft r*.quod
nnllatenus de Salomonc
dicif.qui
viuo
patre ce,
pit regnare,
fed de Chnfio vndc Hiercmia .-
Sufcitabo
Dauid
liict.6$.z.
gtrmen
iuflu<m,& rtgnabtt
tex,&
fapiens
erit.
**
Abraham& Dauid funtduar columna* verfantes io
lcge
quafi
in vefiibulo ante ofiium
quod
eli Chrifius :
quas
am-
bic fumculis duodecim cubitorum . id eit fides
apoftoloru.
Ample<ltiturhosin gcnealogia patres,dc
quoum
medio
oftitim Chnitus
apcritur
crcdentibus.
a
Jlbrchamgcnuit
ifaac
:
Ifaac
autcm
genuil
lacob. Ab <SO con-
grue fitgencrationisexordmm,
cui
promiflus cftprimum,
in
quoclt
bencdictio omniurh.
Mattbeus
gencrationem incipit
ab cxordio
prnmiflionis.
*
t etiam
vfque
in fincnv libn hxc
agn
ur,
v t
qui
ex hac
gcnc
ratione natus
cft,
Deus & homo
intclhgatur.
Ab initio ab co cui
pnmu
facta cft
promiflio
fidei
incipit,
vt in hoc
patrc
difcantcui
pnmu
f^tta cft
promtflio, qui
efc
quales
efle
debcant,qui
volunt m cius femuie benedici. Mat
thEtis
generacioncm
defcendendo
incipit
vcl
compucat
:
quia
bumanitatem Chnftioftendt
,
perquam
Dcusadho-
minesdefcendir. Lucasafccndcndorefercnsfbrmam facra
menti
apcrit.
A
baptifmo
cnim
incipicns vfq;
ad Dcu afccn
_
dit,oftendcns
baptizatos
afcendere ad
hoc.vc fint
filij
Dei.
*
Chryfoftornus.
Ifaac
interprecatur
rifus:nfus autcm fan
dorum cfc non ftukacachinnaciolabiorum, fed rationabile
gaudiu cordis,quodfuit myftcriu
Chi lfti.Sicuc enim lle
pa-
rcncibns
NICOLAVSDELYRA.
I ^braham
genuit.
Hic
incipit
Chrifti
gencalogiam
narrare &
diuiditur in tres
partes
f ccudum tres
quatcrdenas quas ponit
ift
iita
genealogia. 1'nmaincipit
ab
Abraha,&
tcrmmacurinDa-
id inclufiuc.Secunda a Dauid excluliuc,& terminatur in lecho
niam fihum lofiar
induhue.Et tcrtia
mcipit
a Iechoma filio
pr^
dicli Iechoniae
includue, vt vidcbitur. & tcrminatur rn Chriftu
incluiiuc. Secunda
pars
incipit
ibi Dnuid auicm . Tcrtia ibi . Et
foft tranlmtgrationem
kabylonis.
In
priraa ergo procedit
fie. ^tbra
ham
genuit Ifaac.
Non facit mentionem de llmaele
qui
fuit filius
Abraham.quia per ipfum
non dcfcendit Chnftus: (ed
per
Ifaac
rat
promiftus
ems aducntus fecundum
quod
fcribitur Genef.
a i .a. in
ifaac vocabitur tibi
fetnen.Et
cadcm ratione non fit men
tio de
Efau,cum fubditur.
*
Ifaacautem
genuh
lacob.
QuiaantequamefTent
nati ,
Iacob
fuitiDeodilectus,
vtpenpfumdcfcenderetChnftus,
vthabc-
tur
Malachiac
primo.a.
Iacob
dilcxi, Efau,
autem odio habui. Con-
fiderandmn
igitur, quod
hic dcfcribitur
genealogia
Chrifti de-
fcendcndo.quiaMatth^usvoluitoftcndcreaflumptioneminfir-
mrtatis noftra; a
Deo,vt
dicit
Auguftinus
de concordia
euange-
liftarum. Econtrano autem Lucas dcfcnbit eam
afcendiido.quia
yolebat
oftcndere rcduftionem humana naturae
in;Deum,
&
ideo
incipit genealogiam
Chrifti
poft baptifmum,quia poft
ba-
ptifmumreduanmrinDcum .
Sequitur.
3
Iacob
M
Vbi
f&pra.
Hom.r, ex
Pre imp.
rctibus in vkima fenecliutc donatus eft letitia
(uis^vt
co^no
fcatur
qma
non etat filius n.itura: ied
gratie:
Sic &Chnffus
in nouifsimo fine
productus
eft
, a macre ludea
qui naudiu
cundtis,
fcd iftc
pcr vngine,ille
dc anu contra
fpem
nacure.
b t7r;V.Macthcus
ponit,genuit.-q!ii
niture filios tantum
numerat. Lucas :
Qui fuitj qui
aliquos
iecundum
legem
vel
per.tdoptionem
fijiosinterpo
mc. Maal}us
pon
it
gemiir,
&
non
gencrauir
, Uorfican
yc
ille
cognofcerctur
ih fine oltenfus
de\quo
dicitur :
Egqt bodiegc-
nui , ce,
C I-dam
r, fratres. Idco fo-
Iusludas nominatim
expiimicm;,
vccumcognolccresqui
cx cius
ftirpc
fucrat
pro
hlflirs,
Fratrcsluda: iiK-rnorac
ptc-rmiffu.
fratnb. I
f
\ic&
facob,
3uiailli
a
populc
Dci
quaii
ahoni funt rer
-.'iii:
h: v. iut h.crc
es in libro
vit?
fct
ipti,& quafi patnrircliv diu.
. ! t i:r
^ni
qrii
bus & numcrus
apofiolotu fignat.
Sed ;;omi'n.',cin> non
<
x-
primuntur,
ne vltra numeru facramcct
gencracisii
e- 1> n ! :'.
In
femiriepraediutorum patiu
Ch;
iftusint^iiuo.a:
A
pcumjquodprcfagiensinimicuspopuluHiprcincu.ic^^o
fceminas fed mares interiuicbat , vt cum
c\rm;
uerct.
DeludaClinftusquemomnesgcntes fuioepcrunt: quo p
veniente ism Hctodes
alicnigena principr.b;U'..r.
|;,
*Chryfoitomus.
Et noftcr lacob duodccim
.ipoftolos
in
fpintu
non m carne vcrbo H il^iizuine
gc
nua.N un iicuc il-
le cij fuis dcfccndit in
Aegypttim
vt
multip!?e;<rcrui.-
,
lic bc
Chnftuscum fuisdefcendit
Apciioiis
:n
mundum, ^auil-
tiplicatus
efl
per
totum miuiJc.m.
*
Rupertus.In gencrationc
Iuda: &; frarrum cius
crfJauiir)
mos
illcanciquus cjuo primogenici
, iacerdoc.o
hingtbatuf.
Rubcn
quippe
qcu
erat
primogcnitus lpfe peccauit ,
&
p'
o-
pterea
benedidioncm ftceidotalem non
promeniic,
im
>
diminucionem
acquifiiuc Effnfus
es
( mquif patcr )
jicnt
aqua,
Gcn. 40.
non
crefas, quia afceniiifli cubilepatris
ti'L
d Iudas autem . ludas
gcnmt
I'h;ircs 6d Zara
anrcqu"
iiicr.
1 -
ret
Aegvptum
in
qua
ambo
poftea
cu
pacrc
traniiei ul. Z
r
a
<
^
n
j??.
,
i
cum dc vccro
pmific
m.mu, obficrr.x coccii .0 1
g.auc
dn cs"
hic
pnor egredictur.
illo manum rcnv;hcr
:
c
.akei
''cxiuiuCti:
infr.i.
tj.c.
obftcctix
C^uare^pptertediuii
1 cfl rrraccTia?Vn & 'h < : s.i.
diuifio dictus
eft.fignificasilhim.qi:!
ic-gregabicoucsabhx-
dis
,
& ftatuec oucs
qmdem
a dcx. , 1 \ . hedw idtl rt^niftris.
*
Chryfoftomus
. Pcr Z -la
ijgn
ficraui'
pc puius
ludwici 1
Hrmi T ift
qui primus apparuic
in
lucc.fidei
.
qtiaffi
efe vului fenchrofi
Mauh.
mudi
proccdes
,
& idco
fignificams
eft cecco cv c.uci!:or 15,
putatibusoibus-,graipfepopuliisDeieraciiiturus
r
'
f
p
-
Klt IBM
3
Iacob auiem
genuit.
Liccr amen';Chriltuscler jdaT*';fcrndc-
rit,
tamenfratres eiuscudiconomin.untir ,
q'uT^iu'eru*rli patres
opuli
Ifraelitici,
&ab eis
duoc{ecim
trtbus liiael nommJutur.
equitur.
4
Iudas atttem
genuit
.
Hieronymus
autcm rcc'dcns rationem
quare
ifta Thamar
exprimitur,hcdicit
: 'Notandumin
gcncilo-
gia
Saluatoris nullam lanctaram mulietum affumi
,
icdeasran-
tuui
quas fcriptura reprehendit.vt qm proptcr pcccatorcs
vcr.e-
rat,depeccatncibusnafccnsomnium peccata
cfeleret.viJcfe & in
cofequcntibus
Raab mcrctix& Rurli Moabitis
ponitur
3cih-
fabeavxor
Vnae.HaecHicronymus.
Scd ifludnon
videturpro-
babilitcr
ditum,qu!a ipfe
ibidem dicit
cp proprer
hoc
reges
tres
de
gcncalogia
Qiriiti tolluntur.f
Ochozias,
loi-,Amafias,quia
Ioram mifcuerat fe
fihzimpijliimx
Iczabclis.idco
filijeius
vi-
que
ad
quartam generationem
de
gencalogia
Cliriiti tolluntur:
ergo
non cft
prpbabile
q,
pp
pcccatu
in Chrifii
gcnealogia
noia
mulierum
exprimantur.
Item
c^,
dicit lbi nuli;i fanctam mu'iere
poiita
in
gencalogia Chnfli,p;itct
Kilfum de
Jvliria matre Chri-
fti ,
qux
fanclitlima eft& fuit. Iic
<p
dicit Raab & Ruth ibi ex-
preiias pp pcccatum,
non vr vcn!m, imrrto
propter
virtui is ai\u.
De
Raabenim
fcnbitur
quod propter
virturem
'fufccpu expiora
torcs Ifracl ik eos faluauit , vt
patet
lofue, z.
proprer
o,
ponitur
in
Catalogo
illoru
qui
ex iide ferenmt nobilcm
a/tum,
Vthabrf
ad Hcbr.n.Quodaut dicjturmerrtrixiiorinbfr.1t:>-":; di,. w . c
* 1
tantum
O R A LITE.R.
ylctio euangehj quadrupl.citcr
defcripti.Per
ternarm vero fan-
&x rrini' aris
myUcnum.Per
iflos
igitur
numeros in
genealogia
Cbriftic itentoc
myftice
fignatur cj, pcr
obfcruationcm decalo
gi
m firlc trinirat:s
On iftui
qui
ol cft iufutix
per fpintualem
il-
laroinationero oritur in u
jh's.z.?et.ud.H.tbemus
firmme prophe
ticu
f.rmonc cuibwfxcitit nt~
'
let-.-s
quaftt
icern.elutfct in
catigi-
nofo
loco
t
donec dies
iilucejcat,
&
Lncifer
oriatur in cordibus tcfhis.
Item
Itcm tres
quaterdenxfaciiit quad.fagintaduai gen
r.to ,
:sp-r
quas peruenimus
ad Chnflu
cjui prorriilus
eltnobism
prtiiniu,
iicut
filij
[frar
perquadragintaduas
manlioncs vnerum adter
ra fibi
promifTam.
Chrifti
autcmgcneratio
lic
crat,
&c.Pcr hoc
atttcm
quod
Chriftus
coceptus
& tormatus fuit in vrcro
virgina
hpcroperatione fpirituflancti lignarur quod (pirixualiter
con-
cipitur&formaf
in
mctepura oprre fpiri
tu illi nit i
, Oal.
3
.c. I- i I io
li mci
quos ego
ltcru
p
irtmm
,
uoncc formct Chnftus in vobis.
Tom.
5.
b
/
3y
GloEord.
&NicoIaicieLyra.
36
A cft antefacicmeiuslexquafifcfxrs.vcl
maceria.
Sicergo
im
A
pcduus
eft
populus
ludaicui
pcr lcgcm,
fcd
cemponb.Chri-
fti.rupcaeftlcpcs
legjs.quarcrac
mter Iudxo*-,&:
gcnrrs.
a Vhtret
autgeuuitEfrom.
In
Aeypcogcnuic
IMurcs tfrom
Sc Efro Aram, U
Aram Aminadab,6C
Aminadab Niafon.fic
tucMoyfeseduxit
cosdeAe
Si
. Naif n ruic dux fub
oyfc
in cnbu
luda
per
defer-
tum
,
in
quo genwt
S dmon,
IfteSalmoluVp-nccpsintn-
bu luda
, qut
cu Joluc m cerni
promifljonis
intrauic.'Ifte
Sal-
mon m
.terra promiffiomsgc-
nuit
tloozdc Raab.
Hharcs.idcftdi
Or.tn.
Zararn
b
Efrom
ram
dab
( tcm
fAmarirud*.
^Diuifio.
dc Tham.ir . Pharcs
autem
gcnuit
a^Slg.tu.rel
iuu. 1 Chnftut*!f^uf.rclexc
e"u .
, Efrom autcm
genuit
Aram . A-
Spnr.iineUKl
o:umiu. 1
AU|f,u.iiuin,
vl
lerpeminu.
autcm
gcnuit
Aminadab
. Amina-
autcm
gcnuit
Naafon . Naafan aii-
l.te
fiit"uiinccj>i
iiibui ludi. Seiiiii i-ii.
gcnuit
Salmon . Salmon autcm
Foctis Xniiudo. 1 taib Hepuicr.Richib
Qtacc
g
e
"
Chrjflus
c
uifio,QUia
fcparabit
oues ab
he,
dis.Ipfccfltfrom,ideftfagit-
d
nuj t }$ ooz <J e j\aa b f Boozautcm
gcnuitO-
-.u . x ta.vclacrjo.quiapcnecratcor*
fi
daauditoajm.HabcceciainU
iicudincincharitatis,qua&;jnt
micosducxic
b jlramautem.
Aram Chri-
fiusclcfctis.vclexcelfus
inter-
prciacur
decius
dc
quo pro-
<y it vh"U- Eccepueraetitquemtttgt.lx3.hbu
f.xieHnsfnp
o.s-en-
p,4..ia, tttiominut.
Ipfceft
An.inadab,idi-li voluntanus,qui
dicitK
*.4.u^.
fcariefrcnficaboiibi.ldc.mcR
Nail.>n,.dcftauguriuiii,qiu
no
uic
prxtcnca
pracfencia
,
& futura
. Vcl Naaion
ferpentinus,
quia
Chriftus
morc
(erpcncis
omncs
cauic infidias,
C Silmon
tutgenuil *;.
Chnftus
efl
Salm6,l.fentjbilis,quia
omnu
fcnticipfc
accipic
R.iab,i.'ccclcfiam
de Gcncih.Raab
Cimes. vcl beaticudo,vcl impctus,quiaccclcfiagentiumefu-
nc&luitiuftiwa. ^dtlacacapcrorbccerraru
impetudocbi-
nar Philofjphos.ci:
reges
conucrur
, Raab ofleditcoccinu in
fencftra,
i. in ore
pcr
cofefiione
Ciinfti
paflinnem
declarac
Ioi.jm
R.ab mcrccrix.qux
n"icios
Iofue
fufccpic, q!
Salmo
princeps
'
cnbus Iudx flbi
copulauic
, fignificatccclctia
dc
Gentib.quc.
pnncipt
ex luda,i.Chnfto copulac'.Ec
fola cu fui
sfaluatur,du
Cbnif
g.
i cr
icho,i.prcfcns
fcculum
fepccm
muns
vicioru
vallacu,fep-
^*
te diei um
tpc
cubis
pdicadonum
circuuallatur,doncc
in no-
utftima
tuba ocs muri
corruajic,
$c nouilfima mors deftruac".
d
Boo^
i
f FrflmaM, b * Chtillm.letuien,, Tel fcrmt, quii
non cn I uumrtriii , frj
umllnir. e Il11ccn1i1u111.vcl111ce1.lu1. IChiutut
lt iHilficiuui, cl mhc
luni.tjui pio
nobn hofui factui ett;
1 r\
'
I 1 \ \
b 1
? bcth cx Ruth. Obeth autcm
genuit
lefle : Ie
c
fle
\
lAlanu tomi.vel
jlpcitu
delidctibilit.
\\
autemgenuuDa'uid regcm,
Dauid autcm rex
6
d
Boo^autm.ftoozChrillwdcquodictf.DomhiutinfurtitH-
T)
liine vewet.Booz dc. Noca nulla dc fanttis lcminis ln
gcncalo
I -4^c
lUaXpi afliimi.fed quas fcripcura rcprchcndir.
"Dcbuicn.dc
l*
fam
?'
P*
peccatorib.nafci,q jp peccaconb. ciiciat,vcdi)ccret
iui
pcc-
r
B;a chri
caca
pacru
iibi no obclfc . \'n
agn^
ut Pafcha immolfid' uifs
9
ammmctSot
C*
a(f nni cx
c.ipns,
A: ouib.i.ex
*v
ijiure.
uiflis.ii:
pccc.icorib.gencrad
9
.
I,*'*
Hiflotia. Elimelech fiiic dc
cnbu
Booz,& vxorei' Nocmi
quicu
vxorc Ui.i
uiicadMoa-
bicas.vbifilij
fuiduxciunc v\o
res,fcd
morcuo
patrc ,
6^
filijs,
iincfcminc , RuthciiNdenii
locruTua vcnic in ludca.cV:
gc-
nuit
cx ea
Bot>z,Obcch.
e E\
i{n /i.Moabitidc,vton- i
14 .{ 6 .a.
dacimplccu
vacicinium ICuar: L
Emiue
agttnm
domine domiiut-
torltetrtt. Pcr hancfcnicn A-
brahar ad ChriRu dcduc :r 1 Lc
clefiadc Getibus
pcrltuthli-
gnificata
, priulquaad Booz,i.
adChriftum vcnnct
cxpjtrc
dubolocrtc
Myfticc;Ru:h figtuficat ccclclia,cj
c de
Moab(.i.dc
Getib.
Myfticc,
cj
cx
pre diaboloj
&
pccra
deferci,pp
idololacna de
quadv.*
iufcitauit filios Abrahc: Oblica
prioris
Gecis vcnit ad
Booz,q,
forcis dr.i.ad
Chrntu,q
fufcitat fenic fracris (ui, i.
Moyii,qui
obijcfinelibcns,gr
.t ncnMiicad
pfcctuduxiclcx. Ruch,vides
Heb
r.c,
vcl
fcftmas.^accciia puro
cordcdeu vidcc,
q
feftinacad bra
uih
fupnx vili6!S,&
dithuir
pfcuerare
i
ftde.ii'
dilcccioc dci.
f
lejjeaute*.
Patcr D.tuid
ixpius
nominacur
Ilai,fcd
bino-
mius fuic .
Hicaucem,ideodicitur lciic.vc fcircc cuni vcnif-
fe.dc
quo Kx.kgnditirr -pirga
dc rad>ce
leJfe,crc.Hic'cCt fl*JS ouC
odorac
Ifaac,dicenv
Lcce
odorfilii mci,ficut
vdor
agriple/u, quia
fpintus
cum abundantiffimc
replcuit
.
g Rtjcm.Non quod
lolus in hac
genealogia rex,fed
quia pri
rnus
tcx
de Iuda,&:
rcgum principium.propccr quem,&
ca>
tcrj in folio
regm
feruancur
,
&
per
lflum ordo
gcnerac:cn:s
decurrit ad Chriflum
, qui
habet
rcgnum
D.uud. P
h Qjnid autew rix. Hiftona.Dauid in folano
fcdes,vidit Bctb
Hiftoria.
^iabcc
1
^-
11 -*
I "i.n.a.
NICOLAVS
D E LYRA.
nn: u
iplms CQgnoaien,&
16 non
opartuit
,
cj>
eflct tahs m rcrn:
Sicut aliqn
ccontrario
aliquis pnuper
ruflicus
c<ignommJtur
110-
rnine
regis,vt
Pctrus
rex.vel
hm6i Hcbiaci
ct dicunt
hofpirarnce
vbinoshjhcmuimeretrice.vt dixiplcinuslof.2.ca.Siiniliter,qcf
duuur dc Huih Nlojbituie,
q>
cam
firiptura rcprehendic
116 vide
tur veruxn.iinmo
niagts
cim commcndat.Tii
quia
focrui fuar fide
htcr adhx fcrat.tum
qti^
cicfta
gentilitate
Hden nius dei fufce-
fm,vt
hibetur Ruth. l.c, Tu
cja
111 vidmtatc caftc vixit.vt
dicuur
vuth.J.ex
verbis lioor
ad
ipfam-
Bencdifta cs hlia a
dno,&
prio
TC
milcricordiS
pollcnore fupenlti,quta
noti cs
fcquuta
iuucne*
p^upcres
feu dmites.Tu
quia
fuit
optimx
ftmx.Vn ibide (iibdi-
tur Sat omius
populus,a
habitat int cr vrbis mex
portas.mulic-
rero ic ellc virtutis.Salua
igitur
beati Hier. 8c meliori
fcntentia,
\ it!et ur o,
mclius
pot
dici.n,
mulicres lllx hic funt
exprellx,quia
facrunt
vins fuis cx
quib. conceperunt
acci den talitcr comunclx.
l'tx
aut.q
fucrunt
pnmx,& principalcs,
iiuc
bonx,(ioc
malx n
t \ prt numur , fed furfitit
exprellio
viri ,
quia
vir
, & vxor
pro
vna
perloi
copurantur.Quod
a&t
prxdicix
mulicres fuerunt accide
talitcr coniuct.e.patct
ex textu
Biblix,<J>
omittocaufa
prolixita-
D fln&r
tis vitandx.
Necdebetaliqunmouen, licgorecedoinhocadi-
pca.qujm
au- ftis H'cr.
qu>a
ditta fanftorum non futit tantx
auctor'tatis,juin
Aontatemha
hceat
fcniirccontrariuminhis,qux
nou funt
perfacram fcriptu
^* '*
ram detcrminata.vnde
dicit
Augu.iu cpilhad
Vicentmm
de fct i-
ptuns
fanctoru dofioru.Hoc
genus fcnpturarum
a canomcts fcri
piuris difhnguendu
ell : Non cnmi ex eis lic tcttimonia
proicrun
tur,vt
contranum
fenttre poniiceat.
Sequitur.
o
TbaretautftnuitEfrom.
lfl
Pharescumludapatrefuo.ck^
Iacon
auo fuo defcendjt in
Aegyptu
, Jc ibi
genuit
Efro ,
& Bfro
Ara.eV
Aram
Ammadab,cV A
1 '"13 ^^
Naaion. Ifceaut Naafon
cum
patrefuoexijtde Aegypto,cV
idcofuit
princcps
in tnbu lu
da tn deferto
pofl patreluu. C^uod.n.
Iftc Aminadab fuit
prm-
ceps
tnb. ladx
m exitu de
AegyjJto.habctur
Cant.6.d.vbi dicic:
A"ima
mea turbauit me
ppquadngas
Aminad.il>. Adcuius cui
dentii conlideratidu
q
'iber Cant.fecundum doctr>res Hcbraros
eft dedco. tVecclefia fftael cdufta
pipfumde Aegypto.Incxuu
Ifrael
de Af
gypto
dris ficcauit via
per
mcdiii maris
ruhri.cV
aqtie
CX
vtraq; pute
crant altx ad modfi
mun, licut h ihctur f.xod.
r^.
Bc idco lt!,i Ifrael timebant intrare. Jlle
Aminadabprincepi
trtb*
Juix cu
tnbu fua
pnmus
intrauit
poit Moy
fen,cV cx hoc
tnb.Iu
da
dadignitatcregni
meruit.Et iodf .
.Animatneaturbauit me
t
rc.
q.a
filu ifrael videntes Aminadab
pcedcnte
cu
currib.fuis, admi-
rati
funtpp
ei' audacia.cV
fcquutt
funt
cu,igit polt ipfum
Ami-
nadabfili*
Naasofuitprinceps
trib.
Iudcindcfcrto,vtdf.N. i.c.
z
T^aafan autemgenuit
Salmoh. Hic e(t vnum
dubiuni,
quo
ifia
Raab.qcrat degencreChananxoru,fuit
coniuncta
ipfi^S.dmon-
in
matnmoniu,quia
erat
prohibitu hhjs
Ifraelne
vllomodoco-
traherStcu Chananxts matr:ruonta,vt
habetur
Dcut.7.Diccdu
ad
hoc, cj>
lltud fuit
pceptu
cis nc
per
Cliananxas a cultu vcri dei
auerterentur,cV
ad idola
coucrrerentur,vt ibide iif
,tk
tdeo
qn
ali
qua perfona
lnuenicbatur fidc!is,& ex fidc ven dei
aliqd
ma'nu
egilTe.ficut
fccit lita Raab.vt
pdiftu
cit
, tuc
difpefahat,vt poflct
coniungi
in matrimouucufihis lfrael , &
pp
hociiia llaabcon-
iunftacli
principi
nobihoristrib.f.
iudar^cjma^piiliis
Ifraelfcce
rat
nuguu
a\u virtutis m
exploratoru
faluatione.
j Buo^
'"
tern
gcnuit.
Rodc modo ifla Ruth coiucla clt
Booz,q
erat noli!ior
deciuitateBethlce,hcet.n.efietprohibituin lcgc, pnon accipe-
rct in matrimotuu muheres
Moabitidas.Proptcr quod
Lfdr..s t"e-
cit illas eiict cu filns fuis a filiis
lfrael,vt
hf. i.Eldr.j o.c. Rurh tn
Moabitis
pp
actum virtutis ex
difpenfatione
comuncta clt
iph
Booz. ,
quia
licut dictu
rit,pro
fidc vnius dei
fufcipienda reliquit
terrS
iua,&
veuitinludcjacufocrufua.Sedoriturdubiu.quoilte
Booz
gcnuit
Obeth ex Ruth ,
quia
a
principio
ducatus
Iofue,qfi q< cth
quon
f.Salmoaccepit Raab,&indegcnuic
Booi
viquead tcpusin quo
do
penttus
c^pit
Heli ludicirc
populu ,inquorpei(ia
Iluth venitcu Nocrni
fx ^* *
inludxa. liuxeruni
J15. aani,&plus,vtpot patcrccoputati tpa
Kutil"
ludicium intermcdiorum ,
& ideo
dicendum, quod
trcs fueruut
Booz libi
fuccedentes.auus,
fihus,
&
nepos,primus genitus
c(t a
SaimondeipfaRaab,&
tertius
genuitObcthexltuth
.
Etquia
cuangelilta
volebat
vfquc
ad Dauid vna
quaterdcaam
tantu
po
nere.idco
iltos trcs limilitcr
noraiiK<tos,& lioi inuicem lmmedia-
te fuccedcntes voluit vnonominc
coprchendcrc. 4
Obtihau.
Kteafit alionon-.iiic voc-itus elt
Ifii,vt habetur.i
.Re^
;
Sed nome
Ielle hic
ponitur,qu:a
de
ipfo
luc
agitur , prout
Chniius dcfcen-
dit ab
co, vt
fcriptu
erat Ifa. 1 1 .
Eg>edietur virga
de radice
Icffe,&
flos
de radice
cm<,&c.
Et ideo ex noroiuc IciTe hic
pofito
oftcndif
ifta
prophctia coplcta
tuific.
5 Ief.au.
Iftc autem nominatiur
folus
rcx.hcet
ante eu, &c
poft
fuerut
plures
alii
reges,qa
iftc fuic
primnsclectusin rcgclccudubcneplacitu
diuinu, vtoftfumcit
iupra,& ppcxccllcutiasanftitatisiijx.
6
Qiiuidau. Tacctno-
mcn
V
Mactfiaci
I.
^ftiec.
d.4+
.a
iM.b.
14.C
^otin. i.
l!*.C
teg.n.f.
I.113.
c
n.i.d
^?
fobec fe
lauante,pl.icu:tei,& vocauit,iacuitq;cuea,qua gra
A uida rcnocauit Vria dc
expeditione,vcfic
mtrarct in
domu,
Sc iic
parjEtis
afcriberetei, qtii
noles intrare iacnit in vefhbu-
h\dtcc:>,q,
du arca effec in
cabernaculis,no
intrarer in domii
{iKT.AcccpcisigiCliceris
motris fua.,ad
expcdicioncm
reuer-
iuseft,&:
iicut Dauid
precepe-
tat occifus eli a loab.Dauid in
(oiano
Chrifhisett,qui
in fole
pofutc
cabernaculum fuu.Bech
fabce
, puceusfaciccacis fepci-
nius.f. lex
per
cuius
cognino-
nem
fpiricuahs graua
miniftra
cur.Vrias,
Iudaicus
populus,q
perlegem
de luce Dei
glona-
tur : Sed huic Chtiftus
legem
abflulit,
quamdefeloquido-
cuic. Ille vero du madac-.t
legis
implcre nicicur.quaii epiitoljs
fert vnde damnetur.Vnas etia
Iudaicus
popuius qui
noluic iu
trarc in
domu.i.fpirituale legis
intellcctum.
dicens, quiaarca
domini,i.eeclefneft
in caber-
naculis. i. m
figuris
. idconon
intrauic m domum
,
id cft non
accipic
aliurn
intellcchitn,
fed
accipic
liceras
fua?mortis. id-
^efi lncelleJrutn
liceraltm,qui
ducic cum ad morcem .
Mvfiice
Dauid,
i.ChrifiusquiGolia.i.diabolu
fuperauir.
g
lipfeeitmaiiu forcis,vcl
vifudciidcrabilis.Deeodemdf./)o-
inusfortis vpotens ,
&c. tit icerum :
Speciofns
formaprmfiliis
Djomintm.
Bethfabee.putcus faciccacis,
ideftabundantiagra-
:tiaefpincualisqux
munerefeptifotmi
efi
puceus faciecacis,
111
quo
eit fons
aqua-
falicncis m vitam
xcernam.Tres
predi-
ctadine
pudore
nomims
ponuntur,quta
non folum
culpari,
fcd etiam laudari meruerunt . Iufius aucem nomine
dignus
-cfi.
Sedinhacqinaloquedon.-quitjftltcmiilentionominis
quod curpeeft cegic.Nome
vin
quafimftiponicur,vc
in hoc
immanicas fcclcns vcrecundius
memorecur,
dum cius cau-
fa eft occifus . Vxor camcn
propter
facramencum ecclelia:
dicicurqua:
occifo diabolo in
coniugium
veri reis afcifcttf.
a
^r^.Vria,lux
mca Dei
fcilicer,
idcfi
diabolus^quidixic.
Similis ero
altiffimo-.cnx
ecclcfiam
comugatam
Chriiius de fo-
lariopatetna:maiefiatisadam.niit,
&pulchramfactam
fibi
matnmonio
copulautt.Vrias qui
efi
figura diaboli,
lux mea
Deusinterpretatur,quiadhuc transtormat fein
angelum
lucis,&
lucem Dei fe facit.
b Salomon autem. Chriftus eil Salomon.i
pacificus,
quia ip-
feeftpaxnofiraqui fecitvtraque vnum.Ipfe
efi Roboam.i.
impctus populi, qui
velociter
populos
conuercit ad fidem.
c
Bjboam.Dc ifio dicicur : Dabb
ipfi l\oboam trtbum
Indam, vt
remancat Wna Dauid cunths du bus in
Ifrad
-
Quod
ad liccram
non
poceftacopi, quia
nec Ifracl cunais
diebus
cxcicic,ncc
deDauidpofiChiitlumduxaliqiiisinlfraclfu-c.SedChn-
ftuslucernaelt a?ccrna in cclefti lfracl,&
ideoferuaturfem
per.Super
foliu autcm D.:uid dicitur fedete
Chnfius,quia
re
gnumDauidcempotale figurautt
arcerninn Chniii re<mu.
d Miai.
Pateidfis : Ideii
Chnfius,qutdicit.
Ego
crorfli in
patrem,quia tanquam
domwus ornnia
qumcumqucvoluit fecit.
Qui
ctiam cft
Afa, i.accollens,
quia
ipfe
abfiulic
pcccaca
mundi.
c
Iofapbat,&
c
.lud\cas vel tudicni
lDei,fcilicet Chnftus
qui
n iudicat
38
l gcnuit
Salomonem ex ea
qua
fuit Vria?.Salo
*
Lrititudopopuli.
c
monautemgcnuit
Roboam
:Roboamaute
Patcr dominus.
Attollftis.
e
gcnuicAbiam:
Abiasautemgcnuit
Afa: Afa
e
autemgenuit Iofaphat
:
Iofaphatautem ge-
Excelfus.
nuic Ioram
, Ioram autem
gcnuit
Oziam. O-
z
a Robu;tusdommi.
Dequodititur
:
Fortitudomfadoniinm. b Profeftus"
ld elt Chn.tus : de
quo
Ecclefu
quotidic
in mclius
proricit.
zias autem
genuit
Ioatha. Ioa
b
than autem
gc-
a
Comprehcndens.
id eit
Clniftus,quia
nemo nouit
patrein
niti rilms.
h
genuit
Achaz^Acha^z
autemgenuit
Ezechia.
Obliuio \_7DllUIO.
1
Ezcchias autcm
genuit
ManalTcn . Manaffcs
K
autem
genuit
Amon . Amon aute
genuitlo-
fiamlofias
autcmgenuitlechonia
&fratres
NICOLAVSDE I.YRA.
me-n
Bethfabcc
,
&
expnmitur
vir eius
qui
fuit tuftus &
bonus,
vtpatet.z.Reg.!
1. Et vt oliendatur.
quod
Bethfabeedequa
fit
aiqualiter mentio.accidentaliter comunfta eit
ipll Dauid fcili-
cetpcrmortemVnx.
'
I Salomon
autrmgmuit I{oboam,&c.
Sub ifto
Hoboam diuifum
<lt
regnum Iudaeorum in duo
regna,
vt
patet 3
.Reg.
1
2.quia
de
-
cem
tnbusreceflerunt ab eo
, & adhzferunt Xeroboam
,
& tunc
didtum elt
rcgnum Ifrael.
Dux autem tnbus
quae
remanferunt
ipfi Roboam, d.ftae funt
regnum
Iuda.
2. Ioram
autcmgcnuit
0^
ltl m. Sicut
patit
cx
4
.Ree. Hic omit-
tuntur trcs
reges
f,b.
fuccedentes,qu,a
Ioram
genu.t
Ocho^am,
Uchoz.as autem
genu.t
Ioam.-
Ioas aute
gcnuit
Amafiam. Ama
lias autem
genu.t Oz.am.Ratio autem huius c(t fecundu Hier.
qu.a
loram
accep.t
vxorcm
filiam
impi,Uimae
Iczabel.s, ideo (i-
lueiusv.qucad quartam generationcm de
genealogia
domini
excluduntur
,
& maxtme
qu,a
Euangehfta
volcbat vnam
qua-
terdenam tantum
poncrc
rnt.onc iam
pradifta ,
idco
oportebac
tres
rcgcs
excluderc. Et .fti trex
ratione
prxdifta
conuen.entms
al.js
rcmoucntur.Scqmtur.
'3 K<-
v-ap.
iudicat orbem terra: in
xquirate. f)
f loram
autcmgenuit. Chnffus eii
lorarri,
id efl
cxcelfus,qui
Pfii.jr
. c
ait.7{emo afccndit
in calum
,
nifiqui
de
ccelodefccndit.
Notaquod
Ioramnon
genuitOziam
.
fedpotius ^enuit
lWd,z4
' c
Ochoziani.Ochozias
gcnuit Ioas,Sc
loas Amaiiam & Ama
flas Oziam ,
qui
& Azanas.
Ioramduxit filiam
Iczabel r-n.j.t
& formcatus
cft,&fratres fjos f
[
\
ir- sl,a
occidit.
Vndelftrmatuseftdo
iuldcm-
lore
vceri,
vc vifcera
cgereret,
que
fequutusOchozias
igrei-
fus eft
pcr
vias domus Achab.
loasatitefn adonuic
fcnlptjlia
& 7.M hariam filium Ioiad.c
qiiicum
nutciervc 'x:
r?gem
fe
cerac
,
occidi
pr^cvptr, quia
eu
dc idoloJ ttria
iiicrepauic.
Ama
fias
quoqiiic
coiuit Dbos
Seir,
'
Idco & if u cres de
gcneratiotie
Chnfti func cxchiIi.(bcinKl Lim
illtid:
ytfitabopcccata pMrnox,
E)f0
vfijne
in tenian &
qutrtam
gtne-
rationern. Scd hoc dichim eft
de lllis
qui peccata pacrtun
fe-
Re"-
v
"
quuncur.nam&bjnusdema-
\
Io
j
,ch,nu
lo
genicus
mifericordia eft
dignus ,
&m ilus de bono natus
^
^aju
puntc. Alij qui ponuncqttauis
tmli fuennt, vel bonos
gene-
ranr,vela
bonisgcneranf.vcloram filiuslofaphat
virt aifii:
Ozias
pcue
in olbus redft fecicnifi
q,
incenfum
adolere vo E
lLiiL,vnde& in
fronceleprapcrcuiTus
eft. H> trcs
reges
ftuic
incermtffi,
vcl 16
quia propoiictl
fuic
Euageltffe;
Kffef^adeca-
des
ponere,
vel
quia
lora mifcucrac fe
generi lezibel,
cv di-'
5*
8
' 2
du eff
per ^ppheta
in throno
regni qucqua
no cffe
fefluruui
de domo
Achab,
niii in
quarca ghracione,i6
mcmoria eius ;i
fan3a
generacionetollittu- viquead
tcrtiageneratione,pur
gata
vero
labegetilis
familix',
i
quartaorigo
Chfi
numcrat"'.
g O^jas
autem. Sub Ozia,
Ioachan,
Achaz &c
Ezcchia,
pro-
<
phecauic
Ifaias dc
Chrifto.Propter peccata principum
clau-
debantur ora
prophctatum.
h
E^cbias
. Fortis dns
, ipfe
cft
qui
dicit
apoftolis
: Nolitc
timere. Ezechta: cu eifet ime libens dicfu eft i
Difpone
do.iu*
Inr
"
ra '<> c.
cjuia
wo.Ideo fleuit non
pp longiorem vitam,
cum fciret in-
ira-3
8 - a
dc
placuiffe
Deo
Salomone,quia
non
pcttjlfct ampliorcs
an
nos.Sed
quia
dubitabat ne
promiifio
Dei
implerecur
cum fe
3
.RC
g.j.
b
fciret effe de
genere
Dauid
per que oportebat
venirc Chri-
'
ftu ,&
ipfe
erat fine libens.vnde &c dicebat.
T^on
vidi
boueum,
rfaiiC
-3
S-i>
non
afpiciam
hominem i Econtra crcdebac ,
quta
fidelis ctt
qui
promiferar.
Dcus autem fcnccntiam
qua
m
dederar,
ad
pro-
bacionem fidci lmmutat
,
&
fpaciufn generanclt
dat.
i
A/4ii/7ey.Obliuiofus.
Iftcett
qttiquaficoniierfopeccato-
ri dixit.Omnium
iniqtiitatum
eiusnon recordabor.
k ^iMon.idclt fidclis vel
nutncius,fignificansChriftumdc
E
.,
quodicitur:Fidelisdominusin omnibusvijsfuts, quicon-
'' c
uocat
filios,
vt
gallina pullos
fuos.
1
Ioftas.
id eft faltis domini
velincenfum.Illeeftquidick:
P&-
'44-c
Dirigatut
otatio mea ficut
incenium,&c.
foid.Ho.a
Ioiias,rex iuftus,quod
no
filij
eius
quos genuit,no
in craf-
migracioncquia nunqua cranfmigratut,fed
fecundu
pra;de-
ftinatione Dci ad
tranfmigrandu,Iechoniam
& frattes
citis
fimul
ponit,vt quoru
elt comunis
iniquitas3
fimilis iit & mi- F
$ feria.
Zl.f
3 E^icbias auteiiigeituuManajfen.
Itte Ez.ectius non habebac
hsredem
quado
d.cium eft ei
per
Ifaiam
prophctam,
Efa.
j8.a.
Difpone
domui
tu,quia
morieri f tu
&non
viues,8c
tunc fleuit non
timore
mortis,fed proptcr
defedtum
fcminis,timens
ue Chriftus
dceonon nafceretur& ideo
ipfo
orante cu.n
lachrymis
additi
funt vitx
ipfius
anni
quindecim
, & tunc
gcnuit
ManafTen.
Qui
quidem
ManaiTes licet
primo
fueritpcffimus,quia
dc eo
fcripiu
cft.
4.
Regum.n.cap. quod ipfe impleuit
lerufakmfangmnepro
phctarum vfcjue
ados.
.ntcrquos
ifaiam auunculum fuum fecari
fecit,propterquodin captiuitatemductuseft , tamcnfinaliter
pcenituit
, & ad
regnum
fuum reduclus fuit vt habctur. z.Para-
lip.5 j.cap.Sequitur.
4. ^lmon
auieHigduit Iofiam.lnCm
lfte fuit
optimus quia
iuucn
ture (ua
cccpit quaerere
dominum deftruxit
tcrnpla
idolorum
per
totum
regnum
fuum.
J Iofias
antem
gemit
Iechoniam
&fratres
eius in
tranfm\%ratione
Babylonts.Non quia
adhuc elTct
tranfmigratio qn geniti
funt fd
quia
immincbat. Nominantur autcm fratrcs Icchoniae cum
co,
qu.a
limtlcs ci fuerunt in
capt.uatione.Ioachaz
aute
qui primus
regnauit poft
Ioliam
captiuatus
eft
pcr rcgem Aegypti
vt
hf.5.
Reg. Z4.
Rcx aut
Aegypti
coititmt
regem
loco
iplius
fratre eius
Tom.5.
b a Eha-
39
Glof. ord.& Nicolai
de
Ly
ra
40
A fcria.lechonias prarparatio
domini
, quia
tam
pacrcm quam
fijium
dommus ad
ttanfmigrandum prcpur-.mit.
Lrnturlib.ltejii.q,
lofias ^cniuc
1
cC loaclvm:
qui&
Hcluchim&:
Scdechia. loach
fficpafninrc-
s
giui.quocaptoarcgcAcgvpti
ftibliitut
9
cttlotiK:"
I.-chim
rratcr cius C<uo
mortuo
rcgna
fanicc,icrua
cos
quosdcdifti mihi,vc
fint vnum ficur <Sj no^.
D
d S at ithit I autrm
genuit
Zorobabcl. Hoc in multis
fcnptlins
lc
p{:
frd in
Paralipomeno
filij Iechonic.Aflir.Sal.ubcl.Mcl
1 hiri Si Pb-daia:& dePhad.iinorri sfit Znrobabel 8c$erit< i.
x - Pjrali
P-
Scd
tradutHcbr$i
Tnnomiu fuiflc Ailir.Stl.ithicl Mclchira
ckPhad.ua V cl S ib..h d &Pha
A-.
'
bct.cj.duo
fuc rut Icchonix.vc
vnus.
f.parcr
lic
infincpi
dcnt::>t adis , altcr m
pnncip
tis.Scdn tvtti-
-cundu
Aug.vnus.&idcm
cft in fine r u\ cdctis & in
pnn
cipio fcqucms.Scd quarc prx-
(ermiflus
cti
loachimpaccr
Ic
cboni.r ,
forfitan
vttvpuChn-
fii ficcrcc Iccboniam
bisnu-
lhonU
fe- mcratut: & loachimncnumcrus
augcrctur
prctermific.
cuqJum Am
Rabamis.Cu.rncurqiurc
Icchoniasdf
films
iolia-,ai
Io-
ftjikM
hiej>
QasIoachim.&
[oacrjtmgonuicIccbonJa^SiaiK.ccundcm
rod
7B*7*
Iccboniam bis numcrcmus 111 finc ,
fcilicec
prarccdcncii
cci-
roacopuu
.
feradccadiS&: |n
principi (cqucntis
ad boc vt trcs
plcnc
tcf
fcradecadcs inucniantur:iam non
crunt.42.patrcs.
Dmcrtis
modis
foliiicurhoc.Hicr.dicicc^vtccqucp.ucr&lviIius
loa
chnn Srfec honias vocabat": & ica vnu habcmus m finc
pia:-
ccdcntis tcircradccadts
&altcru
mprinapio fcqucncis,
vc
cum dicic loiias
genuit
Icchoniam
,
loacbim
incclligair.us
.
Cum vcr6 dicit : Jcchonias
genuit
Salatbiel. Ioachim
accipia-
mus.Aug.vtrd dicicc],
vnus bis numcratur.f. Icchonias,
qui
cV
l.i.uhlmd.duscihaquo f.icbicflqueda
in exteras
geces
dcricxio,c]fi
m
Babylonia tranfirtigiatuin
cft . Vbi
crgo
or-
doa red.tuduic dcHcclicur&indmcifunucndic, angulum
facit:& id
quod
in
angulo
cfi bis
numeracur.Tr.infmigracio
111
B.ibvloniiUignilicactrautu Apofioloifi
adGcces. In
qua
tranfmigi
atione Chrifius factus
lapis angularis.vtrunq; po-
pulu coplecbtur qcf
oficndic
per
Iechoniam bis
policum
.
Omncs
qui
a D.iuid
vfquead cranfmigracioncm Babylo-
nisnumcrantur.rcgcs
flierunc.
a
Jntranfmigratitne.
-K
Chiyfofiomus. CapriufcatisBaby-
lonice
rccordatur,vc
doccac
populum Iuda:orum,nc ahqua
quidcmcfi gacionccorrcpcum,modisq,omniLusnccciIa-
rumfuilfc
Chnfiipivcfcntiam.
Cur veronou etiade
Acgy-
pto
mcntioncm fncc t
Quia Ifr.iclitxcaptiuicaccm Acgypti
non
cimcbant.Babyloms
vero audirc finc timore t\on
pocc
rant
tquippc
t um illud eflet
anciquum,hoc
rcccns.
b Iechomas. Prior Icchonias.rclutrcctiodomim
,fequcns
Icchonias
prxpar.uiodomi
ni dicicuc :
Vcrunquc congruit
Chriflo.quicft
rcfurrcccio & vita.
c salatbiel.Pcuuo mca De
y
,Chnfto
couenic
qui
dicic- Patcr
fanctc,
riUIC Jai.ui.iv... ~a. ~~
&
bcl.ZorobabeiaurcgenuicAbiud.-Abiudau-
tcgcnuit
Eliachim:
Eliachim autcm
genuir
Azor;
Azor autcm
genuit
Sadoch;
Sadocli
autcm
gcnuic
Achim
>
Achim autcm
genuit
Eljud:
Eliudautcmgcnuit
Eleazar: tlcazar
autcm
gcnuit
Mathan;
Mathan
autcmgc-
Hom.4.in
M-.tth.
Iuhjfl.!7.b
NICOLAVS DE L Y RA.
tliacbimnutaionomine
ipfiut:&
vocauit enmJoachim > velJccho'
niam. Et
ifle c[i
qui
dtciturhic
genitut
a
Jofta
: auem
captiiiamt
rcx
Babylonistductntficumin Babylonem; fed
in ittuere
rcmifit
eurn
fub
iuramento, qubd
fi
fideliter Jcruirct ; fcdifle
loacbim
quattoanno
>ulcnt
rcbeUare^ abcxerCHu
regis Babylonit captus
cjt,&
occtfui,er
cada
r
;er cius
cxtraJcruflem
pruietlum
.
ftcut fttcrat pcr
Jeremiam
toachtm &to
pr/tdi^m,
lrrcm.ii..a.
Scpulcura
alini
fcpclicrur
,
iSc
regnauic
jj
h,
9*^-
loacbimfiliuscius
pro co,amfimiluerdtffksefllechoniasjedali
ImnOTiwn-
tfr
f"tb:tur
q.iau pi imiii r/uia patcr
tim Joacbtm
per
ch & m.alius
t..r &icnban
a"tem
py
tb.& n.cr
ifteregnaitit
tribuunt
nftbus
, &
poflca
addu-
tur. Qus
efl
in B
sby'oncm captiuus
cum matre & nobiltbits de tcrra
Juda,
^ifli-.uius
efl Stdtcbtai ammtdui
einsfiiirts JoftA
rcxin
Itrufa-
lcm i
rc^c Babyhnts
& 1
\.annorcgni
cins,
quta
iibellauerat
capius
efl
d rcvi
Babylonis,cJr
excttaUis elttn
Babyl,,
i vm
li^atits
dnclus
, &
JcrufalcmdeJtrufta, ^-
tcmptum coibuftum,t>l babetur.4. t\cg.2*i
Etftcpatct
,
qubdfr
,tr.> Iccbonia
filif Jofix fucrunt
capttuali Jtcut
&
'pfti pfbpter t/ttnd
nomina ur cum
tpfo
.
i 1 ofl
tranfmigrationcm
Babylonis
.
Iflelecbonias aqno
incipit
tertia
quatcrdena
noi
fmt
Ipboniai filius
lsfU, fed mpos
eius
pern.fcripus,vtdi8um efi.aliter non
cffcnt quatuordecim inijla
qit
fltima.
1
Si!.:h:claiitcmgcnuitZorobabel.
F.tiflc
Zorobabcleflille
fub qito iranfmigratio icdiy
de
captiuitate,vt
babetur.
i.Efdr.t.
1.
}
Zorobabcl aiucm
gcnuit.Cofrari/w
vtdciut 1
j-aralipome
non.yb.
Heriles.
Pial.8S.it
&"
rcliquos
inrer
quos
Abiud
non inumcrar;: fcd mulra vicio
fcripcorum
m
P.nahp.dcpraua
ca funt.vndc mulcx & incermi
nac? gcncalogie
inuemuntur
quas
iubct
Apoftolus
virar;.
C Zr> nbabcl autc
getHtit
./iluud.
ifier
Babylonis.i.c< nfufio
nis. Ilh conucnic
qui
mundum
abcrrorc id.)! -latric . d
veritacis rcuoeauic. Fu?runc viri ftudio:i cx ludasfs di^i He-
iilcsprtpccrpropiiH)iiicaccmgenerisChriHi,cr.iivq
; Naza
rxi,quiordincmgcncaio'
.c Chrifii
partim
niemoricor,
paicim
cx
libiisdieiuin,p.:iciinabauis,
&
proauis
recinucs
fecundum otdincm
fcripfcrunc.
f ^ibtud. id eft
pacer
meus Ific Chrifto
conuenicdc
quo
di
citur:
Ipfeinuocauit
mc:patcr
mcus es
tu.&c.
DeAbiudvfqucad lofephnullahiftoriainuenirurin Pa
ralipomcnon,icd
annalcs fucrum
apud Hcbraros,
dc
quibus
Hcrodesmulcos
comburifccit,
vcconfundcrerur ordo re-
giE ftirpis
: & forfican
Iofeph
nomina
pacrum
ibi
legetac ,
velaliquomodoibirecinuerac per quem Euangelifia
ferie
hanc
gcnei
acionis
pofuic.Scd
fiue hoc fiue alio
modo, euan
gcliile
fuit hax certa
generationis
lucceffit >.
g
Lliacbim. Dominus rcfufcitans.Ille
qui
dicic: Omnis
qui
ui
ioan.^.e
dctfiliurn
& crcdit in
eum,babcbit vitam eternam , &
ego refufcita-
b)
ClthJ,&C.
h ^l-xor . Adiucus.Ulc cft
qui
dicic:Ecce Deus
adiuuic
me,
Pfal,
H-
dominus
fufceptor
cfi anima: nicx-.
i Sadocb.
Iufiusid eft
Chcifius,de quo
dicitur:Iuftus domi Ibid.io.b
nus &: iuftitias dilexic .
^
iAcIiim, id ei\ tratcr meus ifle .
Qiiis
alius
, qaTn
ille
qui
i^iJ,ai.e
homo ficri voluic
,
vt
poffic
habere fi acrcs
,
de
quibus
dice-
rec:
Tiuiiii-.boiiomerituitmfiatrihitinicis. .
1 Elmd. id
eft,Deus meus conuenic Chriflo
quidicit:Dcus
meus,vtqu:d dereliquiftime?
m
Elea^a
.'d
efi,Dcus
nuusadiucor.Il!eeft,quiex peifo-
na homin s dixic: Deut mcus
fpcrabo
in eum.
n
A/flr/i-j.Donas,vcldonatus.Illceft,quidcdicdonahoib.
l " hia
-S
Et dc
quo
dicitur : Sic Deus diiexit
mundum,vtfilhrtn fttnrn
darct.
*
Pcr hos
patrcs
Chnftus in
mundu, & omniu horum in fe
gercbacofficium.Ecdignu cft, vcpcrcadelineam
ftndica-
^cisad
tion.}.b.vbi
dicittur
qitnd
Zorobabelgcnuit
Mofillam
,Jln*niam,
&
Salomith. Eri
dhmdmn,
qitbd altqws ifiorumftnt
binornhts, &-ftc
di
Rtti
ifl^ibiiid,tfiaa plurts
bmomtfnt
facrafcriptura
inuoAutitlir ^fb
iflo
jlbiud
vfque
ad
loleph
tmlla hiiiorta in Bibla
repcn.ur
fed
apud
Iudteos futrunt
altqui
fiua
':ofi
qui goieultgtas
d Daitid
iefcendentes
diligentifimejcripferuntprnprer Chnfium
qiiem cxp.ftubant
a Da-
uid
dcfccndere,&
ibi Manbuts
pnntit. rcftduum
huiusgtnealogtx
vi-
derc.
Velft
dicaUtr
qu
o.t Herode > id
asfcnpturas combufsit
,i
rtg\aabalt\i difiingucretur ,vt
dictmt
aliqui ,
Tunc ducndum
quoi
Alatib-sus
babititper
reuclaiioncm
, qnod
uon habuit
perfcnpturamy
quia ^ipoiloli
&
Euangcltfle
non
fncrunt minus Ultiminaii
,immo,
magis quam antiqui
propbetx.Scqunur.
4
Mach.m aucem
gci.uic Iacob,C*frr/m dicitur
LucA.^.vbi
dicitm
jttod
Matbsc
genuic Hc]i,&
Hdi
gciiuic lofcph.D/ce-
dum
quod
Mathat &Mathan
defcendermt
d
Datiid, fed
Mathat
per
r
Hathan,quifuitfilins
Dauid
adapliuus,Mathan
autem
pcr
Salomo-
nem,Et iflt
duo Mathan
& Mathat babucrunt vna
vxorefuccejfiuc ,
&diila
efi
Hefi.i,& H-fla d Mhtba
conccpit Iacob,&a
Maihat He-
liftta
quod
Ilclticr
Ltcobfuaruntfralrcs vtcrini,fedde duobusfratri~
bus d Dautd
diucrfimodc
dejiendentibus.Htli
aute
accepia
vxorc mor
tuits
efi fme fcmine,& idco
Iacobfrater
eius
accepit
vxou-
fratris
jiti,
vt 1
ifufcitaret femen
cf gennit Iofcph,ita quod Iofeph
fuit filius natu.
ralis
ipfius Iau>b,& ftc
accepn
cum hic Matthxus . Fuit
autemfilins
Helilegaiis,&fic acccpit
eumingcncalogia
Lttcas
, vtpatctttr
ra
Jequcnti.l\atio
autfqttare Alatlbxusdejcnbit gcncalogum
ai-
Jii
per
4i
Matthaei Ca
.q.l
t.
$
tis ad eu afcedamus,
p q
ue ad nos defcenderc efl
dignatus.
A a
iofeph. Appones
Chriflus
qui
Iudiis
Gentesoppofuit,q.
&:
pacer
Chrifti
dicitur,quem dejua coniuge
natu
adoptme
fnfcepit,fed,& putatiue pater
diciturJo/f/^.Mattbxus
dicic
3ofeph6hu
Iacob,&
licob filiu Mathan.Lucas
Iofcph
filiu
Heli
,
& Heli filium Mathac
,
fed Ma-
than,&
Mathatdeeadem uxore Hefta
nomine
fingulos genuerunt
. Mathan
qui per
Salomcnem defccndic cam
prius
duxit,
& rclicfo uno filiolacob
obiit,
&:
poftca
Mathat
quiper
Ma- a
P
L
4
tur.Sectmda.a Dauid.i.iuxtaD,ui!'d,aS.'lomonei>iripic, fc
D
m
pnorem
Iechoniafinicur.Tcrcia , a
fyCiwdo
I cii mu m
Chrifio rerminatur ,
ab Abraha
vfque
ad D-und & a D.iuid
vfqueadChnftii tnainhacdiftindionenornntiurcporaad
Chriftu currere.Ante
lcgein quo
Abraha n.ituralc f 'ruans
Supplamator
vcl Iuftator.
nuit Iacob .
t Iacob aute
gcnuit
a Stdlamaiis. b Non de
quibus ,
quia
ilne vi- qu
rili coitu dc ,'fola
virgine
natus
Iofeph
virum
MaVia?,
dequa
na
thandefcenditdcDauid,eandemdu-
b tuseft
teius,C]ui
VOCatur Chrus.
Omnes
itaq; generationes
ab
Abrahamvfq;
ad
Dauid,gcnera
tiones
quatuordecim
,
& a Da-
uid
vfq;
t ad
tranfmigratione
Ba
bylonis generationes quatuordc
cim,&
a
tranfmigratione
Baby-
lonis
vfque
ad
Chriftum,
gcne-
>it,
&:
genuit
Heli,
fic Iaeob , & Heh.
fratresfuntuterini. Iacobautem uxo-
rem Heli fratt is fui fine liberis
defunj
:
demigra-
cii ad fufcicandum fcmcn cius acci-
Ken
Baby-
jpiens gcnuic Iofeph
natura fuum
,
fed
!#twm
fecundum
legem
Hclifilium
Quod
dicitur filius nomine cius vocari cui-
fufcitatur,
ncneftuerum.cum Booz
cum
quemgcnuitexRuth
, non Eli-
melech cui fufcitatur,fcd Obeth uoca
uit.
4
Rupcrtus
. Eccc fcala illa
, qux
in fomno lacob
apparuit quando parentibus
obediens ibat
m
Sytiam,vtde
fua
cognationcaccipcrct
vxorem.Eccc fca
la ftans
fuper
terram
,
acumen eius
tangens
celum, &: Do-
minusinr.ixusfcala;,quidixitadeum
,Ego
fiim Dominus
Dcus,&x.Scala
il!a
, generatio Chrifli, & latera fcale,fum-
mipatresvel principes
funthuius
generationis
Abraham
acque
Dauid
adquos promiffiofa&aeft,fupremusfca!egra
dus cui Dominus inmxus eft,iftc cft beatus
Iofeph
vir Ma
-
tix.
Quomodo
ifte
Dcus,
.V Dominus huic innixus eft? V"
que tanquam
tutori
pupillus,quippe
m hoc mundo fine
pa-
trcnatuseft.itainnixusefthuiclofeph,
vt elfccinfanculo
ifte
paceroptimus
.
b Virum
Marix.Quid
ad Chrifium
generacio
ex Dauid de
duta ad
Iofeph,
cum Chriftus no ex feminc
IofephrSed
no
eft confuetudo
fctipturarum.ut
ordo mul'erum ui
gcnera-
tionibus
texatur,&
ideo non
pcr
M.iriam, fed
per Iofeph
in
ducitut , cum de una
Iofeph
ct Maria tribu fuerinc .
Vnde
ct
eamquafipropinquamcogebaturaccipere
,nettibusin
aliam fc confunderet.undc ctiam fimul
tanqua
dc una itir-
pe profitencut
in Bjthlcem redire cum
fingulis
in fua ciui
tatem.
Excmplo Mariasliquetfidelibusconiugatisferuato pari
confcnfu contincntiam
pofle perrnanerc , coniugiumquc
uocarinon
permixtocorporeofexu ,
fed cuftodito mentis
afle&u.
Vnde,&: Iofeph
v:r
Marixdicuur,
quiaconiugium
verum cft vbi conferuatur amons afictbjs
>
&: in Maria iru-
&us
nuptiatum
inuenitur.
c Omnes
itaque.Decuifo ordinegerterationis tande,in
fine
concludendo,euange]ifia recapitulatfub myftico
numero.
Tr,s difcin&ionesin
generationeChrifti myftice
infinu
ant fide
sadlg
Tnmtatis,
qua
concorditer afttuit docmna lc
galis
, &
euangelice,
mftitutionis. Tres enim trinitatis
fide,
quatuor
doctnnam
euangelicam,dece,legis fignificac
infci
tutionem . In trcs tefleradecades diuiditur hec
gcncratio.
Pnmaeftab Abraha
vfqucadDauid,ita qd
Dauid includa
tur.
mandatum . Poft
lcgcmquain
ludaci
pr*uancantes captni.inrur
.
Poft
gra-
tigpet qu.^m
omncs ckc
iptmicateiol
uuntur.Et in his
finguhs
bi\
feptefunc.
quiagrariafpiricufsadi
inhomine
ge-
minatur^vc
cor &:carnem in vnum inn
gens
faciat vtrumquc
exultare in IX v.
Ciuodautcmtcr.i^.verafigniBcat
re-
lig"iohcm
.
Quituorenim,<5<:de<.cno-
uum,&:
vetus Teftamentumindicant.
quia
via ad Chtiftum
pcr
decem vcrbj
legis,&: quatuor cuangelia prataicacur,
itatamen
vtquicquidafcribitur
tiini-
tati,qua:Deusefi,conft:cn-miis,
qii'a
null.i
praTceptio!mplecur,nifihic qu
merus coledi Dcu tenearur. Vt & hac
viameficperuenicndi
ad Chiiftu
fcjui
cfl ncfira tcrra
pt< m.fiHiiis)
f
i:is,
io-
tum
numetumcolinie
in
fummam,&5
funt.2.4. quonumerqmanfionum
veri Hvbicide
Aegypto
ad
patriam
veniunt. Et bcne hoc numeri facramcntb v< i 1-
mus ad
patriam, quo
Chnfcus a
pacriarcha
cui
promiifus
efc
perucnitad virginem,quafiad
Iordanem,fpiticuflantti gra
riaabundantem. Ec
idcoeuangeliftanumerauit.ib Abra-j
ham
quadrjgintaduas generationcs,
velut celeftis
pirri.e
r;
manfiones.in fine Chriftum
fupputans
,
qui
eft
c ofumma
tiovia?,&:manfiovitc'.InAbrahapnmumfidesad
iufu
1
m
reputatur,quod
efc initium via: vel vitx ad
rcquu
m. ld .
41
.
quia
hoc
numeroprefensecclefixtps
ofcd.^quo
Diis
bene
orjantibuscoopat^Septies.n.fcni
ai.funt Scxad
ona,
fepte
ad
requie pettinct,vndcbencpcvpulusilic (ubfpein
T
trandi in
rcquiem,pcr fepties
lex manfiones cafcramctatur
inquarumvltimaIefuduce,patcfafto Iordanerequ.em
m
trat. Sic noftcr lefus
quadragefima
fecunda
gencr
tione
ab Abraham
credente,lauacra
baptifm!,&:
cali ianu s
pate
fecit.Sub ciusdem numeri facramcnto nos curfu
vir^utum
ad
patriam
tcndimus,
dum
quoridie pra?libando guftu cq-
Icftium fruimur , &:
paticnccr promifliim expcctimus.
Marchxus in hac
vica(qua? quatnof teporu
cu:fu labi
f
ur,
in
qua rcgi
nos
oportctaChnfto
fcrundum
taboriofana
difciplinamquafiliosflagellatjquijindcccmpropttT
deca
logi mandacafignaturjper quadragerurium
numcrum re
gcm
Chnftum
venifleceftacur.addito
bmarin
propcer duq
Teffamenca
, quibus rcgi
nos
oporcec
.
Vcl du >
pr.ccepta
charicacis
inquibustotalex continetur,
&:
completur
vc-
tus
fcriptura.Qiupropteringcnerationibus
M.uth
cj.quae
defcendendo
enumerancur,
noftrorum
fignatur
fuf
cptio
peccatotum.In gcnerationibus
autem
Lucefquxafc.
deq
dovfque
ad Deum
perueniunt,cui
mundati teconcilian-
turper
Chrifti facerdotium
) intclligitur
noftrorum ab
lutio
peccatorum
. Ideo in
fcptuagcfimoicptimo
nu-
mcro' tota eius cnumerario
completur,
in
cuiusmyfle-
rioSaUiatorremittenduefle
peccantidicit.Denarius.n.iu-
flitiajefcnumcrus,
vndcnariustranfgrcfliocfcdenani ,qui
4$ fepcics F
NICOLAVS DE L Y RA.
Ri
per
Salamonem
filium
eius naturalem bsc
efl y quia defcribit af-
fumptionem noflra
hutr.anitatis * Deo. Lucas autcm
ptr T^athanfi.
Uum
adoptiuum , quia defcribit
redufiioncm noflram
in
Deum,qu*
fitpergratiam adcptionis.
1 lacob auccm
genuic Iofeph
uiru Mana?,dc
qua
natus efc
Iefus
qui
uocarur Chriftus.Cw
lofeph
non
fueritpaterlefus
vc
habetnrinf.
eodem
capitulo,
non videi
efiefufficicntcr probatit
fifia
^entalogiamftc dcfcriptam
,
quod
lefus filius
Maris
fuerit defiirpe
Dauidyticcndumpquod
immo
qa Iefepb,
&
Mariafucriit
Ue cade tri
bu
t
bu,quia
mulier non
poterat
nuberecum viro altnius
tribus,qtudo
ad
ipfam pertinebat
hxreditas
patcrnavt patet T^um ,57.
DefiliabMS
Salphat.
Beata autem
virgo
Maria
fuit vnica Ioacbim
patri
fuo , &
ideo ex
lcge cogebatur
viro
fux
tribus
nubere.proptcr
hoc etia iwt cii
Iofephin
Bctbleem ciuitatem Dauid
vtprofitereturcu co,
vi hjbetnr
Luc.z. Modum autem
per quem fuerum de cadem tribn
DamafcMHt
defcribit dicem,
quodMelehi
habnitfr.itrem nomine T^.tniheam wti
gennit Barpanthera ,
&
hicgmuit
] oachi>n
t
qiti gcnuit
beatam M i~
riam ,
&ftc
beata Maria
dcfcendita
Dauidper Wjthanfectvtiuiq
Dam.^i.^.cap.6.
Tom.c. b
j
Chn-
43
Glof. ord.& Nicolai
de
Lyra
.
44
/+ U
pric
5
ducVcxp^icv
f<
ptuagefimii
fcptimu,
in
quo
numc
A
k> tm-iujvniuerfalispecc-ati
ftt
plena
icmiifio
peccatoru
pec
Cirithun .ifcctvlentibus
ad Dcu.Ncc cft
mirandii,q,
J .. . s fuccefii wsponicaDauid vfqueadChriftu,
Mitthcm
p
mnorestuillcponataliasperfonas,
illcalias&:
t x his foif.in .hi mi-
virgo
viri folatio
fnfcnta-ctur.&: \'t diabolo
parrus
occul D
taretur, c.uincquit
fitis
digneiecvea
>cx fcminc
natusfic,
tndevirgmc,
6t nc
Wrginibus
rflli etcufattc
jrifarhia:t>
mucrChrirti iiifirhata fiu-rr. .
Dcfp< pfatiodcb.irpcrali-
quoc
dicsanccalfidua.n lohabuacioiKin , & intcrirh t*rat
cufcediaviri.uxor fiib
Succcflio-
1.1% OtJ.i III
fi
nrracuiu
iu ratilicn
;is ,
alu
plus
vtxe-
runt. Nora n nrtrc
confuetudincm fcri
pturarum
vtmecnc
^uibujt
; ationibus fucccfllo
a
b
c
d
fwquunli|tutuie(ivni;rf.
b Nonilt Ccfirtiert.quU icniper pud pirrcm
eru.
rat ioncs
quatuordccim
. Chnfti autcm 1
gcrieratio
fic era*t.
i Vt
per lof-yli
dc Dju d monfttlTllM.
cucflctdefponfata
matcrlefu Maria
loleph antcquatoue-
Alokpa.
b Icceiiluetnouum,
Mulier c rcuwJibit virum non al.uiidequain
ex
fegigncnijo
Jponlu*.
f aiit vircius,cileflctiullus,iScnollctta|traduccrcjVoIuit,oc
8
rraicHA.
nis,ordo
mulictibus
mbuacur, idcogcnc
ratio
Iof<phordina
b Iiter
ponitur
qui
dceadcni tnbu ,
de
tdpreh*na
oua beaca
M ina tuif
g
cii|UMjii. fccognofcicur.
B
a Chrifft
.-utemgeneratio
. Sineadditamrnto ,
Icfu,ponit,vc
cum
intclligas
dc
quo pr. pheta
,
Vnxit
te Dcus
tuus.Icfus,
quod
fubflantialitcr >lli
couenit.angelorcfcruacvc qui peft
didurus cft
conccpcum
dc
fpiricufan&o,
nomcn ci
propiiu
cx faluationu oflicio fubhmius dcclaret.
b
Sic frar.Sicuc dichim
eft,vc
ex
Iofcph,origo
Mariar.quar
cft dc Dauid
clarcfcerec,& Chriftus.non
ex cius
femine.vc
Deus
6t
homo,per gcnealogiam
homo,pcr
hoc.de
virginc
de
fpincufandioDeusoftcndiCur Sicinquam
eracvcpiafcn
pta
cft,&:
mox dicetur fic ur
pr
ftea
iignis
&:
prodigiis
mani
fcftatur,vt
cotuslibcr Dcum , & homincm natum demon-
ftrer.s|uod
cit crcdendu vc
peflit ir.telligi.Hicn.fcnfus
de-
ficichuinanus , vbi non cftnacura , fcd
virtus,q.
non
credic,
non
intelligic,quod virgo pepcrir.qcT
verbum caro faclu cft.
c
Cwneffet defponfata.
O.
ige
. 16
dcfponfara
vt
fignificaret
ecclclj5,qua: virgo
eft&:
fponfa
Ec vt
pcr lofeph origo
M.i-
neoftcndcrct . Vcl vt
lofcph
eiicc rciris cafticatfis defcndes
camabinfamia
fufpicionis,&
nc vt adulccra damnatc t\& vc
c Oe
potc.tmc
noa ra
De
quo
e.t
qu
c
ncipitui.S. |,encrjtur.
fubftanna.i.c
Ip
ruuv dicaiui indrrutus.
niret,
t /nueta cft in u
b
tcro habcns dc
fpiritufl
mclo 1
lofeph
i fiotuduceie Gcihbent
picpauire.
b Nc <i
pahm
cffet n Sl-
tcn
puniretur.
tnatiuita
d
xAnfq<i,irn conue-
nircnt . Kon
quod
pcffcaconueneiinc
vtfldiceremusancc
quam pa-nuuerir,
mortcpr.ctifcuseft.
r 17 q.i.
Non
quod poftea
P
r,us
*
&
conuencrint.fcd
o-
Dc verL>o.
ftcndit
proximun; jigc.4.
rcmpus nuptiarurh
f '"Liaar,
in
qu
o
nuptiarum
iolcmnia celebran-
c
virgo
tur.
e Inutnta efl
in pterol\-b
fi
>". Inurrit
Icfcpb
in vtero habcrc
fed ncn dc
fpiritufandofci*
bat cflc.cu
poftca
vt dtibms dtli
berarecdiinicccreea.Apoftolusauccm
hocaddicne riccnm
furrcpcrc-ifufpiciof'ctori.CcUioniodc)
liocfacttini
flc,&?qdo
ordiue,
vclinc|uacitncace
Chnfti c<
nccptio
iit
celcBfau,
hoc
pr.Ttcrmiflum,a Lucaexponicur.
f
iiifl.-.Perfidem,quaciedcbatChtiflumdevirgincnaf-
citurum,&:
voluit fc humiliarc anrc t incam
gratiam.
C^ii'.>d iuftuserac,hoceft
teftimon.u ncaftitatrs
M-.riar,
Inc '
vt
qui
fcruac innoccnrem
,
uifttis
dTcacur/ed
&:
ptis
d'j nol-
let
prop.ilare,ex
confci.ntiacaftittcis
iuftus,ex
Cirnorepius.
Sciebac illa cfle
inculp ibilem,fcd
vndc v.l
.;u.d
eflct
ignora
bsc&ideomediamelcgitviameffugicn
f,
vc
neqbeinho-
cetcm
prodercr,neque reicogmcar
conf ntici do
fcictim
faccrctcora Deo.Vera virruseft ,uim
necpretas
fliu- ;nfli-
tia,nee linepietatc iuftira.quar fepirar^
abifiincedthbunt*
g
.Et noltet
ftm.t^uam defpoiifauer..c
in
coniugiu
dnccrcnc
^
vidcrcrur F
NICOLAVS DE LYRA.
f
Chrifti
gcrnerario
ficerac .
Defcripta ftnealdgaCbtittiin
quo
M4tib*uivUe'idit
Cbrifli ve>am bumimiaiem
t
hu oftcniUt
diui-
nitatentcins
per
modt-n
cuncept
onii t,u mirahikiH, Erdiutdnur
in tres
partrtj quta
pri-,oponiti<r
beatx
vhgivittniraifHprdgnatitf.
SecnnJo
ipftis Iofeph dign^
dubttatio,'
/&.:Iofeph
auccm cum ef-
fcc iiiftiis.rtic-
e,"figadubii tenificatio
ibt Hoc autem co co-
gicance.o f;rfr^o/;ri?,o.Chrirtiauccmg.rncrario , &cc.(^tuft
tiicat ne
iredamr^quodlvfus fitgaiiim
ixct>v,mixtionema.ns\
crff
nuns
ficut
pi*udentes,<r
ideo
dcfiribm
r modus rt.irabiln
qf.qtur
% Cum cfl". c
dc.fponfuca
muet
c,u$.ldeJi,Chri(li.
3 Iofeph.Sf/iff. Ipnnfo juo.
4 Anciquam
conuinirent.Citr-a/,re)-/cJ/;Vc*.7^or; quiapufl
c'6
tienrrint,t>tir,f.d:citur.
j
Inuenta cft in vtero habcns . Inuentn
inquam
a
Iofph ,
qui
curam
*bgmii
habebat.
fi Dc
fpiricufancto. Iflud
referlur
ad
verbumprtcedens ,
cum
Ac/'t.Hat)Cns in
vt.CtO.quia
hocfuit
p rtuie
fptrituffanfli
.lllud
enim
quoi ingcieraiionc
altorum hominum
l.tper
virtutem
feminis
ieciftapatre ,
jr
tcccpti
a matnu
,fjit fallum
pinuu
fpiritvffan-
(ii i'i
v.rgine,
> tnte cuiut
expurlfjimis fagmmbus
beau
vigints fuit
torpus Cnuiufmnaiun,,u i eodt m
injianti ani-natnm, &a verbo
a(lu>r,pnim,quia
cun,
iBJiuitafit
virtus
fpmtuffantli,poie\i
omnia
tn tnfianti.
Sed
quxritur quan
isla
conteptio
Chrifti nonfmtfafla antequa
yirga dtfponfartt pfi lofcpb.Dtcendu
quod
beatus
uinbro.fff
Lu-
tam adhoc
ajftgr<at
muitas ramnes
qunrum atujuns accipio
. Vrimo
enim
tiiudfu-t ratio"abttiter ex
partepueny quiaftconceptus fiaftet
nte
itiponfathmi, potu-ffei rattonabdiicr aludxts
fuut
illegitin.us
rcpudi*rt,& noficut
Chiirecipi.yecu,dj,
qui.xpuer fptcr pfeattio-
nem Her.d-seratin
^e$ypiuporiandu<,&
,eportandus,ideo fpovfus
fiar,*
trat ad hoc
& ttfitnitia
necejfanus
. lfm bnc
fuit
cx
parte
ririmsnectjfariu, Hhaberct
mtnijiru^ibfufpeclujedfibi
coiunclu
'
yt
yt
fponfum.lt
mhoc
fuit
rationabile ex
pjrte
noflra ,
quiaficntper
Thomarr
palpanw,,
ti't artices
CbrifliyCerrfieati fumus
ing'sde,e-
fumtlione
Chtiili
qua ptr
Ji<.<s , ita
per lojrph
m
tp* tertijic mfu-
tius de
virpnitate
M
<u, qu,u
dlore
iniuVrffuiffel
tti.tus U U prJnfi
candnm
opp+obiiifiri
>,>(i :n
virginc co%no<r>ffit
d uin'u
fjcramrniu.
Item
quxritur
hic.Cttm
Mariaijjltiai' dclponfata lofcpb
c indo
mo e u
,vt
dicit
Cbryfbfl
.
quare
'.n
accr/B'
ad
cotMtfotjiltrm
vh
ji
-
ntm.Dicet.dum
t;uid
modu< erat iuftotutn
nonpcfiunr
mattimoniM
pcr
canialem
copulan y
n
fprius
uacarent orario-i,
pcr aliquod
tem*
pus
implorandodtuinam
mifcmoid.an,':' pate*
T bi.i %,ht tkric tre
ditur teuetatum
ejse
ipft lojtph pmpofttam
Marix ie
obfttuantkawfir
ginitatc.
Liccttnim
ccgcrciur
admatrimonium iontrah<
>.durt<Jct.urt
dum
temporis
illius
modum,
propter
ratio-ies
pr,fd.tfjs,i.<r
an hah?.
bat
uirginitatem
in
dtfideno,&
ptopnfno
, fcd
uomm
ticnrxf jj't,
Contraxit
ignur
matrimonium commtttcns
fe
dinma uolumatt , &
tuc cxicutlatmne diuina
c>tditut,qutd lofeph cngnouitp,ot>tj.
>n
Maritt
,
c? tuni. ex covnut
fConJetrJi
v.< ut)unt
tiirgttiitaht, quia.
pt trtduur
Iofeph
adhuc
vi>go
trut : Cuius ratio
eft,au<a
t um C h>i-
fiusinpafjionr Juanulii
matrrm
fcruandam
tradidii
mji vir^irii,,
i n
f(iprobabile,quod
ante
contrptut:
dum adhuc
efjet
iuitencula tradc-
retnr dtlicui
i,ifivhgini
cuflodivnda.
7 Ioleph
aucem vir eius . llic
ponitur lofeph d>gna
iubitatiol
Em.JJb
awem
yo.oprxdhio angtius
Cabrirl vutt ad
virghu
m
igm
-
rantr
Itfrph,& impr&gnata ,Jt de
Ipituufai
tSo ,
vi habetur L.t.i.
Et flatim de Ittentta
Ivfeph
abiit ad
cognatam Jwam Jctlit
ei
far.
clm
Eh^beth
vt ei
prxgantt lcrwret,^
n atum
filtj fut pr*c><rfvrew
w-
dertt
, & ib:
rnanjit
rribus
menjibus vjque
ad
peraciam p>xcurfor's
natiuitatem.Ipfa
auiena redeunte n.dit
Ibfepb
nurum eius
grauidi-. m,
inturnt ex hoc ueht n. cttrr,
Jujpicior.in
.
T\t
i
ftiit
mrrum
propttr
Ma
ris
longa abfeotta,tx alietapate
tamu tetebat de Martx ,aitl: a-
tr,utd tii
Chryrofl.quottfib-
uiuh.itui
io.poffibiie
eam cct
dijffe.
'
8
Cum cfleciuicus & nolA c< arraducerc./u'c>?
,prtpalarr,
quia
non erat certus dt
-
irim nr.Et /..' ( .
9 Voluic occultedtmiccere cam
T^cforteexoppojita
paxtt
faueret
MORALITER.
*
Wpb
autrm vt-
ciut,cum
efjei
vft. &c. Pcr
lofcph
Cos;itaie
dimitccrc
Manam,quiccrtihcat:L5
dc
myftcno
per angclia,
accepic
accepiccam vcdomin.i,fignificaturh(.
v
"
!
.o,
duhic.insinfidc
vcl monbus
qui p prardicacorem
uc 1 c ofcflbrc
bonQ in fidc
fohdacur,&;
fubucu fe ci in Ulis
que
fidei func ortbodoxa:.
n
MOdA-
4y
MatchXI
Cao. I.
^?
viJcretnr
quod ignorabat
ccl.uc.
Vekraduccreadpeuam
A
ifiqiianeueratnoninftm::im,qMafciebatfeearn virginem
accepiffe;inuc,bm
fcruaffe.
*
Origenes.QuonKun
vlrtutem
myfterij ,
& facramentum
ouodda
magnificu
in ea
cognofcebac,cuiapproximare
fein-
dignum
cflimabat,idco
humilis
quxrcbatfe longc
facerc
,
ficuc
Pecruscumdixic.exia
medomi-
nc
, quonia
homo
peccacor
fum.
^
Augufiiiuis.
Secum arftua-
batdifpurnns,&
dicens.
Qutd
fa-
ciam?prodo,autcacco
? Si
prodi-
dero adulcerio non confcntio,
iiHdcpou
fcJvicium crudditatis mcurro,
-
Ul
&inca-
!Ja jgCuncJ um Mov j fcnten
-
Tirutnm.
a. i
. .
c tni! it.sr, tiam
lapidandam
cnm elie co
JI'.U|1UIH.
Icajtum.
,p
4'
m.l.m
_ci.cs.
fdom
culte dmitte re eam
.H?
c autem eo
cogita
ctusainoris,quodvcrnmconiugium",&inca
finc
coicuefr D
fru.Ctus
nuptiarum.
*
Auguflinus
. Hoc
exemplo rnngnificc
infinuacur fidcli-
bus
coniugncis.eciam
fcruaca
pari
confcnfu
eocinencia
poffe
^
1' 1
-^^^
pcrmanere vocariqjcoiugiu,
no
nmixtocorponsfcxu,
fed
li:nfuBua"
aiftocjiro mcnci. aficctu.
f Ineanatnm .
Dcennafci,cft
in luccm
produci.In
ca vcro n.i-
fcieflconcipi ,
vel
focwdurn
prefcicciam
angcliquum habec
a Nc fi retineret.nefcien* euenrum
rei.qti.iil
confcius ciTet
pccc.1t'.
b Vt occuliediniirtcret
r I
.c,..c.
Non delafor. a Non tnanifclta vtlionc,
quia
dubictate inimi
premeba
cur.veluc fomno intidciintis. b Ne vlterius
premerec
dubietas
cjucm
b
commendabat*c.u.tas.
CX
Dco,
CUJ fuClirurh
quafi pra%
te.ecceangclusdniinlomnisapparuitlo
2
cericu
C Familiarem, Sc notum oltendit.cuius nomcn, ^c
genus
dicit. 2
d
feph, dicens.tloiephfiliDauid
,
noli ti
Sccundum
priceptum lcgis
noir.in.itam.
gnofco.
Si cacuero malo conicn
c
mereaccipereMaria:nco'niugem
tuam.
a Et
nefufpicetis.quod
dealio
(it.Quodcnim,&e.
b Iam
cor.ceptuin
A
no,&:cumadulccrisporcionem
f
Quod
enimincat natum
eft,defpiritusa-
5
mcam
pono
.
Qliomam ergO
a
NonirnpoHes.qiiodabxternoirnpofiturrreit.
6
tacere malurn eft , ad-ilcenum
g
fco eft.Pariet autcm
filium,
&Vo"cabis no
proderc pcius
elt,dimittam
eam
B
a HC antem ro
cogitante
'
Hic
doccmur diu dcliberandum effe
in
incerns,
ne
peccetur
tcmeri-
tacelcuicacis.
b Ecce
angelm
domini .
quia
fic
pic cogitat,confolarj
meretur,&
confilium fuum mcLori confi
lio tnutatur.
i
1
m
n
Saluatorem. b Subdit caufam nominis. c
b
Jf
Rupertus. Qu.1retim.0rem
om.i.iadi-
ciufmodi venirc Dcus
pcrmifiti
Quare
non
pncuenitJQua-
rrfos.
reangelumnonmi.kancca?Videlicec
vccencarccur
vcmani
feftumftercttamf.irKtis
Angelis, quam
hommibusde
lpfo
quod
elTc: iuiliis
, &L talis
qui dignc
iic dcberct
appellari,
lo-
feph
fili Dauid.
c Fili
DaK/J.tlecognofcequodpromiffumcft
domui Da-
uid,dc
qua
tu cs &
Marja,& vidc
nnplecum
in ea.
d
7{oli
timere.
Qua
muis tancum lic
quancum
cicdis , & nc
timcas pro ream,fed amplecterechantatis
intuitu.
*
Origcnes. Netimueris, inquicneconcurbcrisdod
fccu-
rus &:
increpidusaccipe
cam
,
ficut commcndacum
c^lclte
thcfaurum.vc deicatis diuicias 6c
plemffimam
fanctitatem.
#
Euchymius
.
Quid
cfi auccm
accipcre
2 Incus recincrc,
vclad
feipfum
rurfus
capere.Iamenim
mcnceab
ipfodiui-
fa crat .
Accipere
vero non ad
nupcias
, fed ad cufiodiam .
Vxorem
quoq,-
dixic
,
vc indc eum ccrciorcm faccrct,
quod
a nullo viro
cognica
cffec.
e
Coningem.
Coniux erat non concubitu
,
fcd afTciftu , non
coniundionecorporis, fedcopulacioncanimorum.
Noraconiugemdiciaprima fidedcfponfationis. Igitur
difpenfacionis
eft , fi
quis pcnjiiccitur
aliam duccrc
poft
fa-
cramccum
fponfionis
, &: li
nunqua
dcbicum
foluerepoffic.
C
Bene
Iofcph
vir , &Mariaconiuxdf cuincofcruataffe-
dus
Quod
folius eft Dei.
men
eius Ielu.
.
Ipse
b
enim faluum
facictpo
t Quos praideliinauit.
b
Qui
ex eis'func. c Hoc
ijuod narrat, tcituno
moptopbetico
certius facit.
pulum
fuu a
peccatis
corum .
Hdc autem
totum fadlumeft
vtadimplcreturcjuod
Efaiam:
didumeftadominoper prophetam,
di-
a
Quafi
ex fubftantia fux carnis.non aliundc.tanqu.im per
coitum viri:
ccntem.t
Ecce
virgo
t
in vtero habebit, &
8
im,natumdicicur.
g DefptrinttinQo.
SpirirufTin-
cius dicitur
Dcus,
& donu
[>ei,
U ch
iMcns, & ibla cbaritas eiun
incarn.iniccic.
h Tariet.nc
vidcrecur
loieph
non
eitfj
ncccff.inus ei . Subdic.
Tariet . Ec ita eris
neceflhrius
procuracioni.
i Focabi:. Idem
dicic ifti
quod
predixerac Mar;c,vc
promiftiim
Saluacorem lam venific cam vi-
ris
quam
fceminis
reprefenccc
ex voce.
k
ipfecnim
.Nomcn
interprc-
tatur.
1 Hoc autem .
Quod
propinquo
cft
dcfpofaca
.
Quod Inucnta cft
in vcero habcns.
Qtf
pep' f erit
pr-
>iuii ,
NICOLA VS DE L Y Ra.
faueret fibi in cnminc.Et bcnc
dicicur,quod
occult
c,nc
fi in
pa
larn ea
relinqucret ,
nefcirer
rcfpondcre
dcccrminatc caufam di-
mittendi cam hoc
quarrcntibus.cum
haberet
argumenta
libi in-
folubilia ex
vtraquc partc,
vt vifum eft . Scd
qucjritur
hcc
quare
Marianon dixit cidiuinum iecrctum? Eitdiccndum
quodta-
lia non funt
rcuelanda,iufi quantum
fe cxtendit voluntas diui-
na,& ldeo beata
virgo
tacuit,tencns firmitcr
quod
ficut illud fc-
cretum fucrat rcuelatum fancla;
Hclifabct, vt habetur I.uc. I.fic
rcuclareturalijscompctcnti tcmporcex bcneplacitodiuinsevo-
luntatis.Similiter
quc^nturjquare Iofcph
non
pctiuit
ab ca?Di-
cendum,quod pro
nihilo
petiifct, quia ipfi
Marix
pro
fc dicen-
ti non
credidiiTet,
<Jc iterum ex diuina
difpcnfationc
hoc faclum
cfljVtperrcuelationcm
angeli lpfcficccrtificarcturquoddecej
tero nulio tnodo dubitarc
poflet.
I llac autem
cogitantc,ccce angclut
domini in
fomnis.Hk ponitur
ipfius Iofeph
dubitantis
magnaccrtificatio.Et
diuiditur
in dua.s
Dartes,quia primo ponitur
certificatio
quantum
ad intelleclum.
tt fccundo oflenditur ha?c certificatio
pcr
effeclum,ibi.i'r^ex
<a.'ew.Primaadhuc
induas,quia primo
adcertificationem
ipfius
ponitur
tcltimonium
angclicum. Sccundo,
ad fidei nollrxcon-
firmationcm
producitur
tcftimonium
propheticum.ibi.
Hoc au~
tem toium
fatlum
eit. Ad euidenfiam
pnma; partis
aducrtendum,
quod magnum
malum
fuiflet,fi
ad modicam hqram
ipfc Iofeph
bcatam
virginc qut;
dc
Ip
ntu
fancToconccperat,dimililfet,idcQ
cumadhuc dehoc tiehbcrarct ccrtiiicatuseit
pcr angeluman-
tcquam
iii
vccro naoens.
^d
pepcntvir _
go.Qiiod
Iefus vocac
9
cfl,Qiiod gnanW
faluac Hoc cnimaic
Euangclifta,qiiado
la oia
impleta
crat.
m Ft
adimpleretnr.
Prophccia.fignum
cft
prxfcicnda: Dei,
Pr
P
fe ja
quia quod
dicic cercum cft a Deo
pra?fcin,&
idco ab homi-
ne debcttimcri. Nullum auccm
fignum quod
dcfignac,
cffi-
cic
,
fcd cancum
fignatquodoftendic,
ficpfophf-ttanon
nc
cefiitace eorii facic
,
cj.prardicir,
fcd
fignu
eft
ptefciccit^
Dei.
Hier.Non cft ncccllicas rerurri cx
eloquio prophcrarum,
fed fola exhibicio vericacis .
Prophccia
non facic neceffka-
tcm eorum
qu<
dicic.fcd
fignum
eft
prajfcicntie
Dei.
Prophctia
alia eft cx
pr^dcfrinacione Dei,qua
ncceiT^ eft
omnibusmodiseucnirc,vcfine
noftroimpicaturarbicrio,
vc hcc de
qua
hic
agitur.
Alia eft cx
pr^fciccia
Dci cui nofiru
admifcecur arbitrium.
Aliacft, qua;
cominacio
dicicur,quar
fic ob
flgniirh
animaduerfion is
diuina;, vc
fugianc
a ftcic ar-
cus
elc<Lti,cx:
iufte
pcreanc
incauci,&: tio ex
prxfcicncia, quia
longeahterfcicur, quam
fucurumcomminecur.
n Ecce
virgo.
Admiratur
ptopheta
Ifaias , SJ
qu2fi
cmncs
de fomno
fufcitans,ait.
Ecce
virgo
in vtero babebit.
fpincui
Jan-
^3-
7-
c-
dto
prcfcns
erac
quod
in
temporc
nondum erat.
Ecce
vhgo.
Dicunt Iudari
, quod
non eft hoc nomcn intc-
gritatis,
fed artacis
puella
. Sed
quomodo
cunc cfi
lignum
?
ScnfumIfai^fcquicur,nonverba.Proconcipiec,ponic./
vte F
ro
babebit,
&c
vocabunc,
pro vocabis,
vcl vocabicur.
$
Emmanucl
tcquam
ab ea difcclnlTet . fc t hoc cft
quod
dicitur . H&c autem co
cogitante
ecce
angelus
domini in
fomnis
apparuit Iofepb
dicens .
quia
anima claufis fcnfibus extcrioribus
,
ad
recipiendum
reuelatio- V
ncmmagis eftapta,quia
tuncnoneft
pcroccupationcm
fca-
fuum cxteriorum
impedita
.
Sequitur.
X
lofepbfili
Dauid-Qu\z
de Chrifto volebat
loqui.qui
erat
pro
iiiiflus
ipfi
Dauid : ideo dc
ipfo
Dauid memoriam fecit.
3 "h{f>li
tirnere
accipere
Mariam
coniugem
tuam.non ad carnalern
copuIam,fedadcohabitationem
cum
ea,& dcuotam miniftrarb
nem.Subditur ratio.
4
QHodenim
in eanatum
efl. Non
dicit,
ex
ea,
quia
natiuitas in
Vtcro cft
quando
fcetus animatur
,
& illa crar
completa
, fed ad^
huc natiuitas ex vtero
tcmporc
debito
expedlabatur.
j Defpiritufanclo.
Miraculofe fafta eft
conccptio,non
intcrue
nicnte adulterio .
Sequitur.
6 Tariet
auitmfilium
. fcilicct
quando
crit natiuitas ex \ tero.
7 Ipfe
enim
faluum factct
popultm fuumdpeccatis
eorum, \x\ hoc
autem oftendit
angelus
eum verum
hominem,in
pattu virginis,
verum
Deu
m>'
n falute
populi
a
pcccatis, quia
nullus
poteft
fal-
uarc a
peccatis,nifi
Deui.
8 Hoc autcm totum
fatlum cfl . Hic ad certificationcm noftraj
fidei adducitur ad hoc teftimonium
propheticura.
Vndc ifta
funt verba
Euangeliftx
fcribentis
, non
angeli loquentis
. Vo-
Icbat enimoftcndcre inhoc
completameue prophetiamlfaix,
feptimo capitul.
Eccc
virgo
in vtero habebit &
panct
,
&c.Sc-
quitur,
Tom.j,
b
4
Et
A
47
Glof. ord.
& Nicolai
de
Ly
ra .
4
8
teciMtt,
faJiuiuit,
Fmm^WPrnF
r,
'
mcftChr,n '' utI
'
fus
^
111 *1 CUI" b' S
A ouosCiluat/cmpcradiuuandopcrfciicrai.
I
,
.,,-, dccaufisd
rTrflamrnroaflinitcaq po
tcflimoniuali
. l>rocon
;
.
rniatjonefidci,$afacittus
acdunijscu
vidcnwsimp'cuquc
funrprc
dcn. I nenom,
Cl
.
mcrti.
b
f.rMfgeus
aute
afom
ifeBeda,
MomliterQuifquis
a Dco
rnonctur.fo!uatmoras,fugrar.
rnnofaciat,quod
lubccur.
c Fecitjicutprsccpit.
Pcrfccta
obedientia Fccic
non tantuni
quod prxccpit
ansclus , fcd
ctiam ficut
ptcccr
irT:xhib'tio
ncfcriiittuis ,
ct cffectu amo-
ns obcdicns rectc dicitur fccif
cut
praxcpic
ciangclus.
d
^t-ngtluidowini.Nonrchn.
quitur
mcciendi locusvbioffj
B
dum
arjgclorum
cclcbratur .
a Alis rocabunt ptimo arpeli pfjllentes.inde
apo
mcs.vel ali< ciedeiiui.
arictfilium.
& vocabitur
iiomen. citis Em-
l Veibmn r.ii" I
eft,&
habitsuit
m no
l
. is . NoldUuiii.i.inhcmineDeus
manuel.
quodeit
lntcrpretatum
nobficum
Dubietatis.
D
Dcus.i Exurecns auremlofcpha
fomnofe-
f'
*
a Non
malignus' ffoptef prgdiftil
c;
d
cit ficut
prxcepic
ei
angelus
domini.t
C a Ad or
u!
coniugjlc. ftoptet fetteia jusdidi
g
tacccpit coniugem
,
& non cdimofce-
a Idcit fubltantie
fu*. b Antc
quem
nnllus
pt* P
* " "
ji.i^.
bateamdonec
pepenc
filiumfuum
pnmo-
a Dir o tau
ijuo
liebat cucuncfia,
J6t
notnen imconcbaiut
gcnitum,6t
vdcauit
nomen cius ldunv
c /
tacccpit
co.Ad vitandum
virgfnrs
infarhtam.sd
r~!in- O
du ( .Iti.it'
nsnd'.ieiicu,ad
hcccfliriu
pucri
natccnois obfc
tjrl
f /;
>nrcf pc
it. Non
qtiod
pofl
,
quod magjsconflac.
i
mulcism i
rSco^n
u it I)
*jroHTc:quinacu<.eJL
Nonquod poftcacogn6ucncfc
!
ponic'doacc,proctl
wel
*,
p!
ucccrno.vc Oohcc
pot.i
iuinn-
cas iuos
fcabcllnnt pedun tuorunt.
Dicitur
cj, FofephMariam
fa-
cic aj facicm videre
nonpora
rar,quam fpuicuflanctui
a c< n
ccptiunc impleucrac pcriii
pc
idco non
gpgnofccbar
facic
cd
Wcicmquun defponf.iiic-
rat, doncc
vtcruscuacuarctur (
dcquohicnon agitur.
g Trimog-->>imm
. & vr
nomcn cint
Irfnni.
Pjrunqgcni-
tum dicitur omne
quod ..p;'-
rtt-vuiuam ,
tiucalmd
lequat;
fiucnon , Vcl
pnnaogcnirus
lnicr omncs elcccos
pcr gra-
tiam .
Propricauccm vmgjeni
c'Dci
pacns
vcl Mancdictcu;
caufas .
Et 4
E
f
Et
N
l C O i-A V S
D E L V
R A.
I
Et vocabitur
nomen cius Emmanuel.
Tcr
boc
ojler.ditur
>e-
r JS deitatis &
bitmamtatis in Cbvjto.Vrittstiiimmt nofrfcum
Dem
per rjfc.tiam.potennam
6-
pr.ifcntiam.sin-ihtcr
erat
per ira-
tiam nobifcum
nmntum
adfanfos ptUtes
, ci^o
/
ticbijchm.impor-
tatbic
fpeculctn rmoncmftxfatt*
ifl
pirnoflr*
httmamtatts
af-
fumptioncm.
.
i 1
xurgens
autem. Ilic
ponitur
ipfitts
Jcfcpb ccrtificatioper
cftc
8*m
, tjuiacxwgcns
ttfomno
ccrtiflcatin
it uiriniiaie Mari^ad
mandaiumangeli.
..'
t
Accepit
coniugem. Tanftum
dominarn
fuam^ acbjcquicje
miniflnndo. . .
r
-
4
Et non
cognofcbat.
Quad cxponnnt aliqui
de
coghitioncfacict
iiccntcs
quod
exprnfentiaCbriJliin
vtero
firginis
tantaerat clari~
tes in
eiuifaciejuod Iofepb
non
pottrat
eam
cognofccre.ftcut
dicitur
de cUrital .-faiiei Mcyji
ex
confortio fcrmomi dor/:ini,(]uod
non
po-
terant inttvdire
in
camfiiii Ifrael,rt
balctur. j .Cor.i.
uilittr
expor.it
Hieron.de
uguitivot
imnalis
ccpulf ,qwa
cum ta
ycuerat
virginitatem
}
-pt aiclun.
tfl.SeouitHr.
< Donec
peperit
.Exbocloco dixit EtniJius
b/treticus,quod
Ma
lia licct a
Jcjcpb
nonftt
cognita aiitcpartum
Chrifii ,
tumtn
pofl
e-
fsti
tartum cbio
ccgn::afuit , &
alios
fiiios peperit
.Quod
aiguitex
hoc
quod
dicuur jVc.Non
cognofcebat eam.trgo poji partum ccgno
uit Itemrx hcc
quodfubd /H-.PriniOgenitum. t/uia primogcmtus
non dicitnr
niftujpeclu
ahorum
fiiiutum (ecundo gcnitoium
. Hoc
ctiam
ctiam
ccnfirmatur ,
quia
Iob
.yhgiiur
Chrislum
fratres
habkiffr,fed
hoc
nctfsutlet.^kikjicut
ditlum
eji,Mana
&
Jojcpbyirginit
iiiir. vo
uerant.Iitm bcata
Ptrgofuiflt
t
irpatif} pia.fi
tthto ac tali
filio non
fu-Jftt
lontenta.Ittm
lojtfh
(
t
ui tiicitur
Jci.tlvs fcclo atijfimus
acpre
Jhri ptucfijjmus fuifft tfi
tt
rt.phm fp'triiufiahtli,& fpccrttle
habitacu
lum Da violare ac
puiiuire prafumpfiffet.
^id
primura ergo dicldum,
qitt
d htc ditJio ,
dcnec
eli^vavit Jrgnifical
ttrr
j
i>s
detetminctum,
qu
o
tranfetlo fit aliquid, fcut
diiiu.r .
Jft
t,on ccn tdit dvncc
effet
hora
Jexta.betcfl intclligttdum tjuod
tcn
flttafcxi
'c atncdit
\& fic
tivn
accrpitur
hii . */#/"< t> <-uo
atcpiiur ptofinper,Jittain
1
Jd.ha-
bttir d<
Chrijio
Secie a dextris
meis,c!cnec foiumininiicos tuos
fcabellum
pedum tuortro.^on
tit
Jit
ii
ttliigftuikni .(,ucd quando
Jh,rici titt) tiutii
pifiti Ji
b
pt
d lus
eiustcn.ptrt iudittf, qttcdtunc
dimittatjtdt
re ad dtxttrcm
fattis.in.
tuo dicmalitcr
fidcbit
.
& hoc
thtdo
atcipiiii
b:c donci n m
dtcitiii.^ovco^rckbat.^djecun-
dum tWttticvm
, yta
Ciufus
pr.n.tgt
tiiip!
fitiui
i
irginis dfcitpr,
ncn
tjitia ahjfieturit pojiipfnmjcd quianullurn peperii
anteei-m,&
hcc tr.cdo
accipitbatht
m
ttge
. \ht
prxcipicbatur quod primogenitus
Dtn
offarrtur,& ft
aliqua muiierpariebat vnicum,tanquampr'mio^
gchiium tfjcrebat
illum . ^Ad tcrtium dicendum
quodin euarigclio
Jralrrs Cbiifli
vominantur
ccgtiatieiusgermani
, cuia de eadem co-
gnationc
,
ficut jlbrabati\<&
Lolh dicuntur
fratrrs, Genep.fr
i
^.b.
vbi dicitur . Ne fit
lurgiummter
mc
, & te :
fratrescnimfu-
mus , & ta.mcn Loth crat
ncpos
eius . Et
Jic
patet prepoji-
tum.
ADDITIO.
I.
In
cap.
i. vbi dicitur in pL>fli!la;Sed
lflud non videtur
proba-
biliter
difftum.
Scntcntia
Hicronymi.
fane intelleehi
nonvidcturimproba-
rirationabiiitcr
pcr
obuclrones Poftilatoris. Ad cuius intelle-
ftum
attcndcndum.quod peccatorcs
pofiunr intelligi duplici-
tcr fcili(.et
peccatores
finaliter
impenitentes
. <le
quibus
m Pial.
Dcfictcit pcccitores a tcrra,&c.\
el
peccatcres qui per pe;nitcn-
tiam
iuftifKatur.ficut
ibi.TS(r/7
vc t ivocarc
iujlcs,f((t peccatores.
fcilicct
ad
panitcnnani,Matih.j;.b.I.c
dc his
loquitur
Hier. cii
dicit.Qui
proj^er ptccatores
venerat
fciliccr
propter peccatorcs
finaliter
pfnii
cu: cs .
propter
talcs enim Cliniius tantum venit
fecundum
eliicaciam,non
autem
propter peccatorcs
finaliter
impcnitcntes
,
propterquos
non vemr eiiicacitcrniii fecundu
fuljicicntiam
i.i;;ti:m,
vt cft
mamfeflum.
Itcm
attcnde.ndum ,
quod pcccatnccs
in
genealogia
Clirifli
nominjtc lunt li:nufmndi.lcilictt tinaliter
pejutcntcs
Fucrunt
cnim in
peccato
fatisfamofae, & dcmde ad luflitiamconuerfar.
fic
quod
de carum luiluia finaliter rationabiliter (it
pr?fumen-
dum. C)iind iic
patet.
NaThamarcu
cffct Chapanacalimihter,
fi
Kaab,idoloUtrxfuerunt.\ndceaiunationesin
fcripturis
fa-
cris
larpc
de idululatna
reprehenduniur
,
vt in
qua plurimis
lo-
cis facra:
fcnpturar
repcritur
. Ruih ctiam Moabins cx
genere
reprclienditunnfcriptura.vtpatet.Betlifabcctoit
potaneaHuI
tei
i. Dc
iullif;caiiooc3uicRaab,&
Ruihl.ms
patecin poflil.
Dciuflificatione Thamar
p.itct (cnef.j8.
coquod pojt
eius
condcronationem
per
ludam (uit ab co lullifkata. cx
quo prqf.
fumi dcbet ciu
innoceitia. Similiter dc
BcthrabeciuiHtM
ha-
betur.
j.Reg.i.c.
vbi
pcr
fuccelTionen-. Sa^amonis in
regno poft
Dauid
ipfa
dicebat
regj q,nifi
Salomon fuccedcret eilcnt ille&
ipfa
peccatores.HoceftdiccrCjip
nifi Salomo (ucrcdcrct iudica
fcf
Bcthfabce adulrera a
populo,vt
ibidc cxronit. Vndc a
frnfif
contrano
contrario,
quia
Salomon fucct liir.
(equiturmarremfijule pur-
gatamabillo pcccato.vndet.iles quc primo peccatrices,&
con
lequenter
iuftac
fuerunt,conucnicn*.er ponuntur
in
genea'ogia
Saluatoris.qui vtpeccatoreOuflificaret.venerat.Vnue
notahter
Hier.dicitnullam fancta mulierem
pofitamin gcnea!ogia'Jhri
fti,noncnimdicit,nul!.im
luflam
mulicrem.qma praediclarqua
tuoriuflaefucrunt licetfanclx non debuiffent dai falrcm in vi
taiplarum propter peccata prarcedentia,r3r;
flcverba Hjero mic
fane
intelligenda.Quam
fentcntiam videtur renerc , Ambro-
fiur fuper Lucam.sbide iflamateria traftans dicit . Ne
puderet
ecclcliam cx
peccaronb.togrcgari
cum dominus de
peCcatorib,
nafcercrur.
Exquo parerrefponlio
adobieftiones Pofl 1 1 . Nam
qupd
obncit
pnmo
de illis tnb.fuerut fublati a
genea!ogia
Chrt
fti
proprcr peccatum Ioram.qui
mifcuit fc filiat
impiilli;ne
Icza
bel. illudnon facirad
propofitum
. Nam Ioram non
poenituit
deillo
pcccaro
, vel filtem
nonlegitur parnituifle,
nec hibetur
aliquarario
vnds tal is
p^nitentia prefumatur.
vndemento fi! i
loram
vfqjad quarram jienerationem
de
genealogia
Chnfti tol
luntur,qui
nn vcnir ad faluandos efficacitcr
peccatorc? impeni
tcntes.vtdiftum cft.Sccusautedemulienbus iuftis
fupradiOis.
Cjtf
auieobiicir
fecundodematreChrifli,qponif
in
gencalo
gia,
&c.nou facit ad
propolitu.
Hier.n.
loquirur
de mulienbus
quas ponir cuangeliita
m
hacgenealogia
voiuutarie-f.
quod po
tuiffet omitttrc eas,cV-
nullam deeisfacere mctioncjicnt omlit
nominareSara cV Rcbecca & huiufmodi.cx
qua
bmiliione nul
lusdefeclus occurreret in
hacgenealogia, tja
fufficerrr
expiflo
Viroru tantum
,fecus
cfl dc
virgine glonofa.cuiuscxpffa
nomi-
natio fuit necelfaria.non.n.Chriftus defccndit a
Damd.nifi
per
nntic
gloriosa.non
autcm
per
lofeh
Quod
autem vltcrius obii
citdcl<aab& Ruth.nilnl
f.icircontraHieron.imopro
eo
,pbat
cnim
ipfartirn
finalcm iuflitiam
, cx
quo
non concluditur
qu'i
prm; pvccatnccs fuilfcnt,prout
manifeftc
fuciut,
qd
mantfeflc
facit
4?
Matthsci
^
fr.ntadfenrrnn'aHier.confirfrianda, vrdiftumcft Ratioaurem
A
aflignata
r>er poltillatore circanoi.uionen. harum mulierumnr
vf vaicre.Di^ir enim
cp
ifiar itmlteret
hicexprcfligfuerunt
viris
ex
quibusc >nceprrunt
occaltonaiiter fcu acadentaliterconiun
i\ &c.Que quidem
ratioexduobus vf
lnii.Hiiiens.Primo.quia
hiicoinpeit
lmpeTtiacns prnpofito
. Nihilcn m
vf
fiieercad ro-
nemgencaiogic.quodoccadonaliter
feu accidentaiiter vel cx m-
tcntione
, kuper
fe vir& vxor
conrangiflrtf
SetundorNa I.ia}
prima
vxor Iacob cx
qua
Chnitus u*. fieuit >cc.i>.iohaliter&
prc
tcr intentum icu acudcnuhter fmtcnnuncta
ipfiTacob
,licut
Thamar
ipfi Iu;iac,ficuc
patct
Gcn.j8.&
tamen non nominator
cxprefle
ficut illa.HEKcufatio ^ut Poftillatoris
de hoc
q?
contradi-
cit Hieronvmo non vidctur fufhciem.
priir>o, quia quauis
liccat
aiiqiromodo
fentirecontraria corum
Qf>x
profermuurafanftij
doctonbus,
prout patctexauctonute Acguft
111
periplum
allc
ga
ta.non tfi
expedit^pre/errim
vbi corum dtfta
poirent
ron.bili-
tei
faluari,vnde m talibus het lotu fcnteria
Apoftoli.
1 .Cor.rp.c,
0'ia mihi
licent,fednono7aexpediunt
.
Qnod
autcm non
expediat
neciitomninofecurum
Hicionymo&
limilibus fanftis doclori
bus ecclefiae in
expojitioiibus
facrae
fcripturaecoiitradicerc|,
fa-
tis
patetindecretisinc.dccretales.dift.io.vbi hf,q>
diuiniru fcri
ptiurarum
trahtores in
facrarufcnpturaru expofirionibus.Ro-
manispontificalibuspraeponunt.
Quodsui
Hicr.iit denumero
taliu fatis eit
diuulgatum
in ecclefia Dei, & hf in decrtis dift. 1
4.
Sanfta Romana.vbi
inter
opufcula
fanctorum
patrum qu$
incc
j$
clcfiacathohca
recipiuntur,ritexprefla metiodeopuftulis
beati
Hier. vndc contradicerc talibus licet no fit he
> reticu,poflet
tn di-
ciimpium.Eft.n.contradonum pietaris, fecundumquoddonum
fan&i funt honorandi Ncc eftcotradicendu
fcnptutiseoruiiue
fintintellcclx fiuc nonvbinon muemaf
cqntrafidealiquidaile
xcrc,vtpatetper Aug.in 2.dedotrina.Chnftiana,proutallega-
tur. &
infecundafecudae.q.
izi.art.i
lnrhiioneadtertiuargrh.
A D D I T I O. II.
Irt eod.c.vbi df in
poft.qa lofeph
&
M
ar,a fuerut ex eade
rribu,
Circagenealogia
Chriiti aMattharotraditanon folu mfidc-
lium feu
hejeticorum
vehcmens
murmuratio,led
& fidehu non
modica admiratio
confurgir
. llli enim temetarie
calumniantes,
ifti vcro timorafetadmirantcs
frequenter qrunt:
cu intentio eua-
^eliftae
in hmoi
gencalogia
circa hoc
pnncipaliter
verietur
, yt
Chnftum ex Dauid & Abraham fecunducarnem defceJentern
oftendat, quo
dc hoc
pcr
dcfcelum
lofeph
virum
Marie;
ab
iplis
Dauid & Abraha nos inftruere intendit. Alienu enim a fide tota
litcr eft Chriftu cx femine Iofet:h defcendiflc. Vnde itant iimul
<j,
beata
virgo
no defcediflet a Dauid,&
per coleques
nec Chri-
ftus,tn Iofeph
dc
ipfodcfcederit Qusquilcqueltioin glo.or.
mouef.vbi lic.Quid
ad Chnftum
generatio
cx Dauid dedueta ad
lofcph,cu
Chriftus no ex femine
Iofcph?Cui qmde qltioni glo.
fic rhder.Non eft confuctudo fcn
pt
urar
ii, yt
ordo rriul seru in
ge
nerarionibus tcxatur.Et idco no
per
Maria fed
lofeph
inducit,
cumdcvna& cade
Iofeph
& Martatnbufucrint. Vnde & cam
quafi propinqui cogcbarur accipere
in
vxore,
ne tnbus in aliam
seconfunderetViidcctia
fimilitcrtaquam
dc
vnaftirpc profirc-
C
banturinBethleem,
cuiinguli
tn fuas
profitebanf
ciuitates: hxc
in
glo.Mat.
i.Er idem in alia
glo.Luc.
j.fub aiijs
verbis,qua
ien-
tcntia
fequit poftillator
& ceteri
expoiitorcs litcralesquos
vidi
inhacmatena Sedhis
nonobftantibus,qmnonccrtat
aium
pul
fare .
Quod.n.prsfupponitur
in
glo. pro
hac rhfione. f. non efle
confuttum m
fcripturis
ordincm mulicrum texerc
,
non vf ftarc
pp
tna.
Primum, quiacontranum
huius
inuenitur.i.Paralip.z,.
vbi in
gcnealogia
filiorum ifrael,
&
fpccialircr lefle, interponir,
muliercs.f.Saruia &
Abigaila quibusconfequcnterfua tcxitgc
nealogia,vt
ibidem
patct.Secundo.na
dato hoc
cj>
no cflct aflue-
tum in
fcripturis
vt
glo.
dicit, hoc haberet locu vbi
pcr parentcs
mafculostrh
gencratiopofletdeduci vfque
ad
illuquigenealo-
gizari intenditur,quod
eft coe cxteris homimbus, Scd
ybi
genea
logizatur
talis
qui parcntcm
mafculum hon habuit , vt cfl iolus
,Cbriftus,confuetudo
hmoi no debuit liabere
locu,cu
fubeft cau
fa manifefta contrariu faciedi.Necelfitas
igif vrgcbat
vt mulicr in
gcncalogia
illius
tcxcretur, cuius
generatio
fecundi carnem 116
poteratdeduci,nifipcrmul[erem.Inpropriacnimmateriaponet
oftcndi,cp euangcliftapraterroifit
coemobferuarepp fingulari-
tatem excellcntias Chrifti.Nam
c^tcrae gencalogiae
in iacra fcri-
ptura
traditx confueuerunt
inthulari
ab illo a
quo onginc
dcdu
cunt.non aiit ab illo in
quem
termmum feu fincm
accipiunt.
vn.
dc
Gen.3d.a. H?
funt
gcnerationes
Efau. &
Num.j.
a.
lixfunt
gencrationcs
^taron,&c.ln
quibus
tituli
gencrationis
a
primis pa
ren tibus
accipiuntur,
non aut ab vltimo in
que tetniinantur.Qui
cofuetudinc li
euagelifta
obferuaflet,
potius
dixiflet Liber
gene
rationisDauidvelAbrah?,(jlibcrgencrationisIefu Chriiti,fed
taleconfuctudine obferuare
nocurauitpp exccllentiamlingu-
lare
ipfius
Chrjili.Pan monondcbuiiTct curarc deobferuatione
confue tu-
C-/ap.
11.
co
cofuetudims in non texendo ordinem
mulierurh
, & hoc
pn
ex- D
ccllcntia
dignitatis
matns
Chnfti.Ncc valet
dicere.qj
m enca-
qi
logijs allcgaris
non intcndcbatur accedere ad
alique
;nu
prirjci-
palc
,
fed (olum
multiplicationem
3
pnmp parente defcendente
oftendere. Nam Rurh vltimo, vbi Dauid
prmcipaliterintendi-
tur
gcnealogizan
, non
intitulaiurgeneaiogia
a Dauid
qu6
ia
tendit,fed
a Phai es a
quo
mtendit.Dicit
cpim
:
Hfunt\enera-
tio"e>
Vbares^rc
Tertio, nam licut
deduxiteuangelifta
o-cnca-
logiam vfque
ad
lofeph
virum
Marix
, potuiff-
1 deducere
vfq;
ad Ioachim
patrem
Marias, vt dicendo .
Sarpanthera genuit
Io*-
chim
parrem
Maria
de
qua
natus eft Ief us.non cnim mmus con-
fuetum cft in
geneaiogijs
introducere
patrcm
talis fbemins
qu|
introducere talis foemina"
virum.Vndc etfi
vtrunque
fit
mfuctu,
per primum
tn fierct reftius defcenfus ad Chriltum
,
per
fecute-
dum aute minime ,
Quod
etiam fecundo continetur m
glo.f. q,
lofeph
& Maria de eadem tribu fuerant
,
& idco cam
quali pro-
pinquam cogebatur accipere,ne
tribus m aliam fc
confunderet,
non fatisfacit
qu^ftioni propter
duo.
Primo.quia
haec atrertio
vjf
efledegcnere Apocryphorum quaeinfacrafcripturanulICiha-
bent fundamentum.Vnde & talia eadem
facilitate
cotcronuntuf
quaapprobantunuxtadoftrinamHier.
fecundo
nampofiroq
Mana
eflet eiufdcm tribus cum
Iofeph,
ex hoc noa
fcquerctur
ipfam
dcfcendifTc a Dauid.Tribus.n.Iuda diuidit
per
multas
fa
mihas
pter
familiam
Dauid.Dcfcendetes.n dc Zara fratre Pha-
resfunt detnbu ludanonthdefcenduntaDauid.Similitercu
Icfle fiabuit multos filios & filias
praeter
Dauid
contingere po-
tujt ab illis multos
defeendcre,qui quidc
no foiu cflent de tnbu
Iuda ,
fed ct de famijta Iefle &
Bethlamitaru
,
& tn tales no de-
g
fcedcrent
per
Dauid . Cu
igif
illa lcx
que
iubet
accipere propin-
qua.no
cogitaccipercpropinquaeiufdcfamiliae.fedfufficircpiic
propinquicasin
eadc
thbu,ne
hercditas
vnius tribus in aha tran
feat,
vt
patet
ad
litera.Nuro.40.
Ideo ex hac
propinqmtate qua
glo.vult
mtroducere, non habcmus
neceiranu, cp
Maria defcen-
darapauidjfcdfolu
cp
fit cle
tribq,cx quononhtbereturmten
tum.
Quod
cr tertio contiiictur m
glo
f
qj
fimilitcr in
Bethleem
ambo cotriu
ges profitcbantur
: ex
quo
vult
concludere,
cp
vrer-
qiiceflefdetamiliaDatud,
nonvf
valereppduo.
Pnmo narr
iccundum
magiitrum
hiitoriarum dubiueit adlitcra
an muhe-
rcs
piiofiteri
tenebatur in illa
dcfcnptipni.-
de
qua agif
Luc. t. an
folum viri. Vnde non hf efficax
argih
de hoc
cp
beata
virgo pro-
fitcreturinBethleem,
fedcp-Iofeph portans
fecum
coniugero
yt
obfequium partus
ci
appropmquantc
neccBitate
impederct,
prohtebatur.
Confirmaturauteop nioilfaquartenct, q
folum
yiri
profiteri tcnebantur, pcr
illud Mat. 1
7.vbi agitur
de folutio
nc
tributi
pcr
Chniium.
Ibi.n.apparet manifv.tte,cp
tantum
c?pi
tadomorum feufamiliaruccnfum Cefari
tribuebanr,&
nonalij
defamilia feudomo.
Vnde^p Pctrotrhquicaputalioru
erat fol
liimandauittributu,
non
proahjs Apoftolis.vt
hf
inglo.ibi.Se-
cundo.nam
dato
q>
beata
virgo
teneretur
profiteri
m
Bethleem,
exhocnon
fcquif lpfam
defcendifle aDauid.Na
potuit
dcfccn
dcre de Icfle
qui
erar Bethleemitanus
per
alios filios
ipfius jeife
patris
Dauid,&
fic tencrct ibide
profitcri
ficut &
Iofeph,non
tii
cx
hoc,cj,a Dauiddcfcederet.Qu^ftioigif pfata
minus furficie-
ter
fotutarcmanerevf.&ficadmiratioprcjdiftain fuoftatvigo
rc. Maiorum tn
fempcr
reueretia falua doftorum feu
expofito-
rum,vltenus
vf hic
aliquidefTe
dicedum.Adcmus euideta
prx-
F
f
upponcda
funt
quzda
verba
genera
lia,deindc
filbiungedc
! fic
aliquxcoclulioncs
ad
propofitum. Primopraefupponif.cpfilms
prout
in bonis
paternis
fuccedit
tripliciter poflet
dici. Primo fe-
cudu vcra
gnratione
narurale.fceundum
qua
filnis
plcrunq;
fuc
ccditpatn,non
ioluin boni$
naturalibuscorpons,ytinbpnaco
plexione
feu habitudinc
corporali prout legif
Gcn.^, de
gigati-
bus,
qm potetes
viros in feculu
genuejrut. magnos
in
corpore
&
robuftos.fed ct *n
bonis animx vtin
virtutibus.Quandoq;
fecu
dum naturale inchnatipne fifij
fuccedunt fuis
genitoribus prout
aptitudine
ad ccrtas vir! utes
aliqui
habet a
natura,
falte fecudu
aptitudine
& inchoat tonf, vt in
prima i.q.6
j .ar,
1 .f.in
corporc.
q.Vnde
Calfio.in
quada
epiftpla:
Laudabilis
vena
fua feruat ori
gine,&
fideliter
pofteris
tradit
qu^
in fc
gloriofa trafmigrationc
promeruir.
Ad
c},
facit illtjd fo.8.c. Si
filij Abrahc cftis,&c. Sc-
'cundodf filiusalicuius
etiamillequem nongenuitnaturaliter,
fed tantum
fecundumfamapublicam
&
coempopuhaeftimatio
riem illius df filius.
Quod
contingiccum
vxor alicuius
filiumpa
ritque
nonex
maritohabuit,rcputaf
tnin
pppulofinecoiradj-
itionc fui manti
filius.Qui quidc
films hcct
in bonis
fupradictis
no hcat naiuer fucccdcrc rali ficto
parn.fucce cjit tn
ciuiliter,np
folumbonis minoribusfortunac vt
in,diuitijs,
fcdetm nobilita
te fcu
genens clarirudine,q
maiora funt fcu
magis
defiderabilia
bona,faitead magnanimos.q diuiti^.Homines.n.hmoi pp
hono
res&gcnensclaritudines
obferuandasiacluraincztens rebus
fortunae
patiunf,
vt
inprima fecudae.q.2,ar.2. Hjc
aut fuccrtho
pcr
mracoia feu coem
gentium
cofuetudinc
parec
:
q
dic^ant vt
ulo
Addi
ItlO,
5
2
a
~
itrcqui pro miolegitimo
alicoiui fecundu faml
puHicam
lube-
1 tur.dct
libi luccc
Jere in
gcncr.s
nobihrare.ft
hmoi Tertio d.cit
rihus al.cuius ct ille
qui
neucro
przd.rioru
modoru delceiuit ,
fed pcr
leealero
adoptionem
uh -lt ab
al.quo
m fil u ailu
npr u,
qu. qu.dc
nlius tal
patri
het luaederc,
l.ilren in
m.noribuy
c-
bis fortuii-c.vt
in diu.ti|$
prout
.ura volunt to-a .
<^uz qu.dcn
trci fucccll.ooes
feu lllut.ones
fuprad.axqnquecoiKurrunt
m
eadcmperfoiu.qnque
in Uibus d.:tiriis,vt
lat.s HtCtSCCUdO
refuppomtur, p
ftltatio
fecundu scri
gci.cr.it
one
naturalc.lpt
rKualitcrcfi
a remot.s
parenttbus pcr long.i
parcmclz
Imei lUC
cclliua in
tcporua.it.qua
d.nturnitate dedcd.t ,
a nonine citin-
&Jl.bilitcrconofcib.lis,
niii
pdiuinireucUiionclcu
iatri lcri-
ptuta
dm.n.tus tradita.Quod
nduct.ue
prob-f.Ni
cp aiiqun
Ut
til.uiahtums
fecudiiveri
gencrationc naturalcp^i
cxperientii
jenfuale, qua piopnc (mgularia cognofcunf,
habcri no
pot.mli
forte
a
pa:ent.bus,vtpotc
a matrr
que.
de hoc
pollet
cerciorc
no-
titia habere, su
c^ten
holes & ct
patcr
ccrta not.t.i
cxperimcn-
talcm dc hoc co.tcr non habent . Mater vero etii certa notic.ara
xperimcta
e dc ftlio fuo,<
u.ui
patris
i.t fcudu veri
u;cnerationc
babcat;iionth tali notmi dc v.ro fuo necde
leipfa,&
multomi-
ous dc
antiqu.s parentibus
vin lui ncc dc fuis
per
linea
paretelz
aftcndendo
per experientii
habere
pot.Pan igitur
rone conftat,
3,
apud
nemine
pot
effe
cxperimentahs rognmo
de
aliquo
vtril
efiedat accrto rcmoto
progcnitore
modo
pd.clo.Fama
aut
pu-
blica fcu cois arltimatio
populiquantucunquefinecontraditt.o
ne in
populo
fit extenia ,
mfallib.le
cognition?
non caufanf : Si-
*
rnil.tcrnecteftct
vel
lcgit.madocumcta
fcuinitrumentacuoia
hmo. fint falhbiha ,
vt
frcquentcr patct
,
& et in facris h.ftorijs:
teftiu fallacia
onnunqoi rcpcntur
,
per
chronicas et
antiquo.u
quz
in facris
fcnpturis
non lunt infertz.notitia
htnoi infallibi-
).t haberi non
por.cu
tahu
ccrtitudo,certitud.ne quz per
famam
publicam
hf,
non excedit,
vt vdt man.feitu. Sitmhter nec
per
ali-
quam
vcri fcieniiinaturalem feu liberale
.triC-hoccftcognofci-
bile,vt
patet
intuenti.Reft.it
ergo, q
hoctrn
litcognoicibileper
diumi reuelationc.fccudu qui prophetz,vt
ait
Greg.qnque
dc
przterito, qnquedefuturovaticinanf.
Ltiftomodo
Moyfcsdc
Noe
prophctare
cenfcf, dc
quo
dicit
gcnuilT.-
tres filios & hmoi.
Tcrtio
przfupponif q>
vt
aliquis
fit fiiius alterius fecundu coem
zitimationem
& fami
publicl tantu,vcl fecundumadoptionele
ale hoc
poflet
alitcr
cognofci qui per
diuini rcuelatione
proba
tur.Ni
perteftes
idoneos,
vel
lcgitima
documeta,
vcl chronicas
antiquoru
auclcnticai, talis filiatio fuificientcr
poilet probari
vt
de
fepatet.Quartorupponif q>mirncuioru Deiqu^di
funt adfi
dei
c6firmatione,&
talia dcbet cfle manifcfta Aha vcro funt mi-
tacula
q
no
pcr
fui manitcllarionc M
per
fide habcnf
,&
ilta dc-
bet cflc occuita,vt fidcs eoru
magii
lit mcritoria.vt
cit iatfm al-
tans,& virginis partus.
Ventas iftius
przfuppoliti patet
tn tertia
parteq
zo.art.i.in
rhfioneadfecuduar.Hispluppolitis.Prima
conclulio lit
ilta,
q>
Chriltus
prut
ex
pronoltics prophetaru
hf
,
habuit elfc films Dauid & Abraha fecundu veri
generationc
na
{->
tural2,&
licconueniensfmt
hocpcrfacii eaangehcarudoctnna
ru traditione t eltihcari. Prima
pars prob.tf.
ni de
promitlione
fa
fta
Abrah^.Gen.zcj a.legitur.
Benedicrntnr in
femine
luo oSs
gtn-
ttiterr*.
(^iiod expomt ApoiloiusadGal. j.c.
Infeminetjuiefi
C6nftKr.Inrlal.aut
depromiliionc
fafta Dauiddf.Wi
f>uclu
vc-
trts tui
ponam fupcr
(eal
ttta.
quz
verba manifelte denotant vcra
filutionem
naturalem.Ille.n.qui
fecundum famam
pubhcam
tih
hrooi I.
lusreputatur
alictnus.non verc df de fcmine
eius,nece
fructu .entr.s lui,vtcftmanifeitum.Et
indcet
clt.cp
cuni cx tali
fthatione in laudabiii vena
filt)
parcntibus
in virtutibus futceduc
yi m
piimo przfuppnlito
diclum
efi,
idcirco
pnncipales
virtutcs
rcgizquzde ipfoDau.d leguntur,
attnbucbantur
propbeticc
quali pcr
modumfuccclTtonis.deberi Chrilto. De
Dau.d.n.lcgif
tuiircinoibus
vijsfuis prudentefeu fapicntem i.Kcg-28
Suni-
htcr
q,fuit
fanens iudicium & mftit.i oi
populo z.Reg.8.d.Que>
qu.dc
virtutcs
qmh per
modu
germinariz
fucctlfionis
prc*dicu-
tur a lcreroia Cnnfto conuenirc.vnde Ierc.z
J.a. Sufcittbo
Danid
gcrmen
injiit &
rgnabit
rex,
Vf->piens ertt, fffacHt
iudtciu & ttt-
JlttiaiH
interra.
Vndc,hcet
in alnon& exccllentiori modo Chri-
flui habuit virtutes
qui
Dauid &
cc.ceri (anfti.vt ui tertia
parte.
q.7
ar.t.m rniione ad
2.
arg.
ncc
ipli
Chriito
per
fucccllionem i
Dauid
dcbebantur,przfertim
cu multi
progenitores
non emfdc
laudabihtatn inter Dauid & Chriflu
interfuerutiDenotatur tn
perprophetam
in verbis
przdiclis
,
q*
Chrifto et
pcrtinebat
fuc-
celli., 111 tahbui
virtutibus fecundu vcri
generanonem
naturale
humanam ,
inquatum
erat ex vero &
propno gcrminc ipiius
Da
uul, prout
m
primo przfuppolito
fuit taclu. Secunda
pars
con-
cluliorm-probaf
Nam illa
qu^
in
vaticinijs
prophetaru
inucniun
tur tradita de Chnlto , in
euangelijs pro
maiori &
principaliori
parte impletaeflecxplicanf
Mar.i.d. Vt
adtmpkretur qitodfcri-
ptumcfiper propbeta,&c.
Etlicdcquaplurimisqujein proceflu
C\Mnieliorum fimihbuleguntur.Conclutio fecunda,q) Chriftu
fccun-
fecundum vcram
^nerationem
naturalem a Dmic! ?c A<ira!u
D
dciceiuhire lutficientcr
traditur.quantum
ad intbrmationc
fpr>
ctatpcr
Matthzum in
primotitulo
fui
euangelij
dicentcm . i ;-
ber
generati>in<s
Iefu Ch.nlti fi
;
i)
D.nnd fih| Abraham. Ettam
ti dc
genealogia
Chnfti
n.hilampl.us
tradidiflet,
probatur.
Hi
ex lol.j iitis verbis man.fcite aflent
cuangeliita
Chnitum a l)a-
Uid& Abrah.im delcendiife
perveramgcncrationem
natutalc,
fed tahs aflertio clt (ulhciens cettimoniu
ipud
fi teles ad hoc oii-
dcndum, etiam li mhil
ampl.us
de hoc dcclaraifet
Igitur
conclu
fio vera:
Conlcquentia
de ie
patct,& aflumptum pro pnma pnr
teprobatur.Nam
elto
cp
filiusd.ci
pofTet
ct
lllequi
tm fecuudu
famam
pubht3m
vcl
leg.t.mam
adc.ar.onc eft fihus
,
vt in
primo
przfuppofito.nunquam
tn
abal.quodf gencran qtii
fccundum
fainamtiii vel
adoptionem
iit eiusfilius; licet .n.
patcr
dicatur
fccundum curam,zratcm,feu gcmtura
&
hmoi,&
per confeqe
fihus
tanquam
cius
corrclatmus, generare
tfi feu
gcneratio
rwn
codemmodozquiuocatur.Cumigiturdicit.Libcrgeneratioiiis
IefuChnfti,.manifefteloquiturdcgeneaIogiaquzeftper
via.-n
gencrationis,non
autem dt* illa
quz
fcciindti famam vcl
adopuo
ntmtfndf.Tahs.n filiatio.non
pergeneratione,
fed
per
alium
modum
procedit.
Sccuda
vei o
pars aflumpt. probatur.
Ni
a,>ui
fidclcs
cuangelia
Chrifti
recipientes
fulticicntcr
filiatioprzdi-
cla
pcr
illa verba tituli
comprobatur.Nam
ii hoc non effet veiu,
nec titulus ille ventate contineret ,
cp
abiit a fidehii cordibus
< o-
gitare,cum
fetudum
Aug.
Si
vnufalfuminfacrafcriptura
ciler
rcpertum
tota eius aucloriras
infirmaretur.Apud
infideles ?.utc
^
qui euangeliumnegant
vel dcfui
vcritatedubitanr.nectota
ge
nealogia fequens
fuHicitad hoc
cisprobandum
. Tales.n.a fide
aheni
, verbiseuangelilbrum
non
przftantfidem,
& ideototi
illam Imei
ncgabut,
niii forte Hcbrzi
qui
auclont atc vete.teft.
altqui parte gencalogiz
Matthei habet
recipere.f.vfq
;
Zoroba-
bcl vel Abiud & hmoi,non vltra, cum
apud
eos dc cetcris hifto-
ria auclentica no habeaf . Sic
lgif
tota
genealogia per
extenfum
'
in
cuangelijs
tradita non furficit ad coumccdos inHdeles de hoc
quod
Chnitusa Dauid defcendit , eth
per
loachim & Mariate-
ret dcfcenfus.vnde
Apoftolus
i.adTim.i.
prohibet gencalogijs
intendcre. vbi
glo.
dicit
q,
infideles habebant
genealogms qui
bus namfur Chnltij dcfcendifle a Dauid. vnde licut
apud
tale*
no fuihcit llla narratio in
euagehjs
conrcnta dc
genealogia
Chri
fti
quantumcunque
extenfa
tradatur,
ad vcram
generationc
na-
turalem eius ondenda.fic
apud
fidelcs fola verba tituli futiiciunt
ad hoc
fundandum,qu quidem
rano includitur in verbis
Aug.
contra Tauflu Manichzum voJcnte
probare
Chriftum non cile
filiu
Dauid.cunonciretconceptusex Iofeph,adque fcncgcne
rationis Matthzus
prodm
it, vbi
Aug.fic
ait.Sic
ergo
nos crcdi-
mus er Maria fuifle in
cognationc|DaoJd,quia
fcnpturis
credi-
mus,f] vtruq;
dicunt.f.Chriilu cx femine Dauid
efle fecudu car
ne,&
eius matre Marii
virgine
efle.HzciIlc.Si tn
querasur quj
fit vtilitas feu necctfitas tradcndi ta extenfam
geitealogia
vbi io
lus
pnmus
tttulus futiicit:Ad hoc rndctur
per
fequeutem
tertii
coiiclulione. Tertia
conclulio,cp
conucnies fuit,
vt Chriltus ct te
cundupubbca
fama &coem
popuh^itimationea
Dauid defco-
deret,&
cphoccofonat antiquoru propheticis
traditionibus.Pri
F
ma
pars probatur.na
hoc fuit conuemcns
duplicitcr.Prirao
ad ti
dehum m coi Cbriftu illo
tcporc recipientiu
inftructioncm. Se-
cundoadconfutafioneinfiddiu Chriftum
norecipientium. pri
rnum
paret
fic,
na
proutinfecunda
fccunde
q.r.ar.^.inrnlionc
j.arg.hf.Cognit/o
fidei in hominibns
oportuit
, vt ab
imperfc-
fto ad
perfcclu procederct
,
& idcoChriftus fuit
pnuscognitus
fub ronc
Saluatorijinc6i,et apudeleclos, qui cognofccref
cfie
Dcus
& horoo.In
pnma.n.vocatione Apoftoloru
fo.i. Andrcas
dicebat : Inucmmns
AUjfia i.Chnitu,fcd poftca
Chriffoinrerro-
gante
,
Vos
quem
me eile dicitis f Pctrus rndic. Tu
ttfilitn
Dcu
Mat.
itJ.c.Exquo
vf
q> prius fcquebanturipfumtanqna
Chriftu
antequa cognofcerent
eius de itatem.Vltcnus et
tiquatn
minus
pleneinformarisdeftde
fuzdeitatis
,
eifdcm
dicebatapoftolis,
tantotcpore
vobifiu fum,& non
cognouiftis
me. fo.
14.^.
Simi-
liter
&parironeprius Chfsfuitcognitus tanqui
filius
lofeph,
quicognofcereturcfleline patreinterris. Non.n.folumapud
zmulosqui ipfum fpernentesdiccbant. T^onnt ftlius FabrtrjL
Mat.it. fed
etapud
fi
mpliccs difcipulos &cognatoscoirerfi.liu'S
lofeph reputabatur, antcqui myftenum virgmitaiis
eflec dmul-
gatum.In tahum.n.pcrfonacuagcliltadiccbat. Nocognourriit
parenres eius.Luc.z.g.vii
no folu
fimplices
feu
idiott; prout apo
ftoli fuetutin
principio,
fcd it Nathanae!
qui
fecundum
"^io.pc
ritiliimus
fcnpturarumcrat,c5audiuita Phdippo.Io. i.g.
s^tcm
fcripfit Moyfes
in
lege
&
pmpbetis
inuenimus
lcfum
ftliilofrph
d
7^a^ar'-thy
pon fuit admirarus de hoc
q>
Chfs eiTet filius
iofeph:
fcd de hoc
q,
4N.uareth efl*et,cu
de Bcthlec
expeclabat
Mefli.is.
Etquodmagisattcntionedignu
eft,
q ipfaeadebcaca virgohu
iu<
mvfterij
diuini
fuper
oesconfcia,
iltummoduloquediobfcr
Ek
qno
fc-.
tiabat
di.Ego
&
patcr
tuus
dplentcs
quercbamus
tc
Luc.i,,
)?
Match
XI
^ quo fequitur, quod
ad inftructionem fidelium in communi
qui
A,
Chntlum
vcnientcminmuiidorecepeiunt
, conueniens modus
fuit, vt eis
prxfentaretur pnus
fub ratione
rcgis ,
fciiicet Meftix
filij Dauid fine reuclationc
myfterij
deitatis &
virgitatis matns,
quamquodcis
a
principioomniaifta
arcanareuelarcntur.lic.n.
proceftcrunt
ab
impcrf
efto ad
perfetlum, qui
elt modus homi-
mbus in communi maxime connaturalis . Sctundum
probatur,
nam fi Chnftus lccundum vcram
generationcm
naturalem tan-
tutn a Dauiddefcediflct, & non fecundiifima
publicii,
& i6cm
popuh
xftimationem,
hoc no fuflicerct ad refutandos
infideles,
prxcipue
Hebrxos
qm
ex illa
ftirpe
tantum Saluarorem
fpecfa
bant,
vt aultaritatcs facrx
fcripturx
teftanf,
& Chnftus cos ex-
hortandodicebat. Scrutamini
fcripturas,
Jo.f.f.
Vndc li eum ra-
riorubiliter
ignorafTent
a Dauid dcfccndifTe,
prxfertim
cii cois
famaufpopuh
xftimatiohocnon teftarctur,
rcdderenturexcn-
fabilcs. Non enim
ipfi renebanturcognofcerc
veram
generatio-
nem luturale m Chhfti fecundu
quam
a Dauid defcendit , Ta-
lis.n.incognofcibilis
cft.nifi
per
diuina reuelatione,vc in fccun-
do
prxfuppofito
fmtonfura . Diuina tfi
fcriptura
mtend.t eoi
inexcufabilesreddere,vndeglo.fuperilludMatth.i.a.fiiif/?<7H/
nutut
rjl. Colulio
Iudjorfi
eft vt Chnfti natmitate a <?eti!ibu.; di-
fcant.etfi no
credur,
inexcufabiles funt, hxc in
glo.Conueniens
igjf modusfuit,vt?tChriftusfecudupublicaf.imn
a Dauidde-
fcenderct,
vtficipfumrcfutantes
faltefubroneSaluatoris
fpe-
ctati in comuni
reciperc,
incxcufabilcs eflent ,
quod
eft intentik.
Secunda
veroparscoclufianisprobaf.Nam prophetx per
mo
dufucceiiionisiplius
Dauid
Chforegia diguitateattubuebat,
ICa.o.b.Super foliu
Dauid &
fuper regnii
eiui
fed"bit. Quxquidem
vcrba &
fimdia,licet
uon de fedc feu
regno teporali pnncip
aliter
B
mtelhganf ,prout
verba Ifa. denotanttbide diccntis. Sd.bltin
Atemu.
Ncc.n.concedendu.eftq,
in
regnotcporali
Dauidicole
chonias a
quo
Chriftus defcendtt habuit fuccefTore
prophctante
Ierem.ri.g.de ipfolechonia. TS(jm
ertt
dcftmnr
riw
quifede*'
fu-
ft
>
tbronit Dauididk hoctn ftat
<p
fecundu intelleclii minus
pr;n
cipalem
feu
figuratiuum, quem
totus
populus
in c5i
prmcipali-
ter mtendebatdc
regia dignitate,ete,i >rali,quxChriftodeba
turper
fucceHioneDauid taha
verbaintelligunt.perquodligiii
flcabaf fuccclfio
ipuus Cruiftihomiiusinregno viiiuerlalifupra
.
oemcreatura.iuxraillud
: Data eftmihiois
potcftas
ince Si 111
ter. M.it.io". d.
Roantehuiusfiguratiuxloquutionis
feu
dup
!
i-
cisinteileftustahseff.Na
licutnoftracognitiodcinp:if..\ltoad
perfefti
naturaliter
^pcedit,
vt tactum
elt,fic
eo mo naturale cft
nobis ex
cognitionc corporaliu.m fpiri
tualiu
cognitione
deueni
re.Inuifibilia.n. Dei a creatura nudi
per
ea
q
ficta funt intelle-
fla
cofpiciunf,ad
Rom 1
.c.Quod
116 folu het locfi m
puris
n.itu
ralibus,(ed er 111
(upernaturalibus,
vt
mitterijs
ccclcfix ,
pcipue
in facfis
quibus
fatta inuifibiha
per ligna
vilibilia tradunf , & 10
cx diuina
pordinatione,
vt
populusde
fenfibilibus adinlenlibi-
lia connaturah mo rcduceuf , Chriltu
que
coftit mt he rede vnir
erfotuet
inregiadignttatepih
vt
legitimu iplius
Damdfuc-
ceflort tecit,fic ius hfd<tariu 111
ipfo regno
cide
pertinere
ex tali
fuccelfione.Qua quide
fuccelfione
tpale coteporanei
Cbnfli di-
ligeter
attcdebat.vt tcftaf facra hiftoria.Na
apottoli qui
fueruot
fupcr cc^eros
dc
myfterijs
Chrifli cruditi ,
et
poft
refurreclione,
qh
ia
iph
9
glonaerat cismagismanifeftaabeoqrebat.
Sun hoc
^
rue reftituturus es
regnu
KraeU Ac>. 1 .a.
Quod
intelligit
ad lit*
ta de
regno tjuli.crcdetcs
talc reftitutioneadChriftu
ptinuifle,
nec Chnftus
pro
tunc iftu inielleAu
figuratiuii
feu minus
prin-
cipale
ab eis cxclulit
exprcfte.vt
ibide
patet.Fortms ergofentie-
du elt de
tf
teris
, qui regnii
Dei
ignorabar.
Cu
igif
fucceftio in
rcgia digmtate tpati,ad
illii tt ia
qui
fccundu fama
publii
a eft fi-
lius
pertineat,vt
111
primo
p-.Tfuppofito,n6
aut ad illu tantu
qui
fecundiiveramgenerationem
natiiralcmtantumododefccndit,
fcquitur
cp prophetx
teftantcf
ipfum
fore
legitimum
fuccelfori
in
regno
Dauid
tpali.confequenter prxmonttrabant ipfum
fe-
cundufiroapublicama
Dauid defcenfurum
quodcft
intetum.
Quartacotu^ulio.q, prjdiclus
dcfcenfus Chrilti a Dauid fe-
cundii
publica
fama Sc c6em
populi
xftimationem
quaritum
ad
contemporaneos
Chrifti attrahendos vel iuftc
repmbandos per
tinebatjfufticienter traditur
per
Mattheu
fiuangelifta,
cu dicit.
*Abrobamgenu'it Ifitc,
&r. Et conuemcntius
per lofcph quam
ll
pcr
folam
virginem glonolam
huiufmodi dcfcenfus traderetur.
Prima
pars
coclufionis
probat. N'a
ocscontcmporanci
Chri-
fti,cxceptispaucillimisquibmyftcnu virginitatisfuitreueJatu,
crcdebatChnftii efle
filiulofeph.
&fama
publicahocteftabaf,
vtpaterex
5S
diclis.Qui
quidelofeph
dedircfto
genealogz..if
a
DauidperMittheu.vt p^tetin htera.Igif prima parscfn
lulio-iis
vera.Sectida vero
probaf,na
fi taliter dcfcenfus (ccundu
publica
fimS
per virgine gloriofim
dcclararef,& no
p Iofeph,opoituiO
fetq,ro;itcpor.inei
Chrilti
repurarcnt
Chr;ftu non dekedcrci
Tofph , &
confcqucntrrcrc
icre
virginc gloriofamno le^itime
Chriftu.n
coucepiffc
, vel
myftcrium virginuatis
efTet ftatim C13
rcudan-
Cap.
I.
74
reucIandum,quorum primumefTet
falfifrimum.cV
derogantium D
honotisiplius
bcatx
virginis, quze
vt .ab inf.imia
fuffitionis-cllet
immunis,
diuina
prcordinanonc
fuit
defponfata,vt
lancli
doclo
res tradunt.Secuiidu vcro eflct
etcotradiiftamcneiufdcdiuiiix
pra*ordiiiationis qu.i; virginitate
raatrts cxcertis
ratiombus, vc
didu
ttt,volu!tefleoccuitam,&
fic feciida
parscoclufioms vcra.
Quintaconclulio, qjcoiiueniensfuitvt
Chriftigenealogia
no
tatum fecundu
prxdidasfiiiationes,fcdec fecundufiIiationlc
galem
fcilicet fecundum
adoptionemtraderetur
, vt Luc tradic
in
?.c.probatur.
Navtdoctoresdicunt,
proutpoftillatorl.uc. x.
traftat licet oes
fapientes Hebr^oru
concorditer
tenercnt Chri-
ftum defcenlurum effe a Dauid :
aliqui
tn eorum
opinabandir
ipfum
defcendere ab eo
per
Nathan eius filiu
adopciuil pp
ex-
cellentia fanctic.itis
propherix
, alij
vero
per
Salomonem
pp
di-
gnitatem regia
& excellentia
fapientix.Scrundu
ventatc aut vt
omnino tolleretur errandi occafio
per vtrumque
defcendic,
per
Salomonem.f.fccundii linea narurale
gencratiotKS, per
Naihan
vcrofccudulineaadoptionis legalis.Nathin.n
filius
adoptiuu?
fuitDau:d,vnde
conueiiienterLucasfequirur
Imeam
adoptutS
perNathim
Sc
qnofda
alios,
vr nobis often
latcp
itiam fecundu
liiieamadop
uiiiisChriftusa D uid
defcendif, idcirconot.nuer
prxrcrmiiit
h^c vcrbfi
genuit,&
loco eius vtitur hoc vurbofinr.
Sexticoiiclu.iocp gcneratioClirifti
vera a Dauid
pe*
vinine
gloiiofam
dcfccndins cu
expretflone virginitati.s
avc
uivj
quarit-u
ad
iid:!esiidediuu!gitaceicificandosperciuer,
furiia.en':..- tra-
ditur
per
MiLth.t.Nain
pdic^ocap.poftqua
Mittha;us fse-oe
diuitdcgenealogn
Chriftifummane
lnprunoti.
cVcoe.^ieter
in
fingularipjrextefam fuccelfione(q'uiucceili
t.xl in tres im
terdenas
exccrtiscaniismyiticeintelic^tis
diu
iicprouc;
G!o.
ord.fiihcietertradif)
ftatim
ipfam
mitcria
gcnerationis
Chnfti
quiii
ahomo rcfumes fubdic : CiVilti
autgcnsruio
'i : erat. Ca
elfec
dcfpofata
mater lefu Maria
lofcph .intequa
coucmrenr m-
ueca cftni vterohabes dc foiritufanito, vbi maiifcif' rrajir ve-
ritategiirationisChnfti, qua.i
Dauid defcediflein
tir.p
mfent
per
Maria
virgme,
110 ex virili
fe;nine,fed Spi^ituirnut uifpira-
tione
proccliille.cu quo
etoftendit c;us
virginitare
occultam ef-
feillisteponbus.niiicui
Dcusexca voluitrcuelare ficuc lofenh.
Co!lia;icurergoex prxmilfis, qdcfcenfus
Chnftia Diuid &
Abralu
ineuangelioquadruplicicertradif.
Na aut (VcunJu vc-
ra
generatione
naturale,^
hoc fummarie
quantu
fuificit ad cer-
tificandos fideltsincoi de
impletione proia.liiiiHi que patribus
iueruntfacle, &
hocdupliciter, q'iia
aut li ic
myitenj virgnura-
tis reuclationc&licm
pnmotic
Mitthxi
prour
111 fecundacon-t
clulione, aut cu declaratione
virgiiutatis
ficutibi.
G.\nrratio
auts
Cbrifti, &c. Matth.i prout
in ("cttacoucluiio ae. Aut fecun.fum
pubhcam
xftimationc,& hoc extcnfe
pcr fingula
defcendeudo,
& afcendenJo
quod
fu(Hcir,&
requjiritu-
ad ccrcificandos Chfi
fti
conieparaneos.
Et dc
hoctp
Cunftusfuerat
legifimus
fuccef
for
iplius
Daaid,
hocdupiiciter, quia
auc fecundii linea inrurale
c
gcneratiomspub!icex(fimataper Salomonequa
Mattha?us tra
**
dtcproutinqjarti
coneluione,
aut fecunduhnea
adopcma,
<*(
ficLuc.j.p
ro
'
lt,n
quinta cocluliotie.Qui quidequadruplexdc-
fcefusinChriftocorurrtt
prouttraditio
euagelica
narrac ridcli-
ter. Ethxcad rnumuritiones
nerfidoriicoprimeadas
& ad.ni-
rationestolledasfi
feliuinpdiftis
furficiat fecuduliter.ilem ex-
pofitionem,omiliis
tamcn
quamplurimisalijs
iuhacmiter;.ia
d.>ctoribus tradicis
qux
ad
myfticam pertincnt
declaratm<ie ti.
Sequuntur
notulx breues vencrabilis
acrcli2;io[ipatris
fri-
tris Mitthix Dorink
profclTorts
facrx
thcologix
exmi
j
. raini-.
ftriprouincixSaxonixordims
minorum,
quibus poftiMi
fratns
Nicolai de Lvra valide ab
impugnatiombus
domim
Bttrgen.de*
fenfatur, &
primocirca euangchum
Matthxi.
R E P L. Et
qa
dc vcreri tefto no
plus repen
raftu
per Burg.
ideoaccedcnducftadnouu,&c.
Innouo Tefto
primooccurrte
euangelium
Matthxi,incuius
primocap.
df
ludasgenuit
Pha-
res & Zaran dc Thamar.
quem pafTiim cxponens
beatus Hiero,
dicit,
notanduingenealogiaSaluatorisnulia
fanftarnm aflumi
mulieru ,
fedeastanrumqiiasfcriptura reprehendit
, vt
quipp
peccatores
vencrat de
pcccatricibus nafcJs,&c.Poft;l
.aur ,1 b hdc
diclobcati Hiero.ciireuerentiadocliint niotus ex
certisronib.
Quarii primacft,quianon
vf tfmabile mulicres rone i!la
poni
in
genealogiaSaluatoris,quarone
vin cx ea
prctcrmittiitui fcii;cet
Ochozias,Ioas&
AmaiiaS
propterpcccatu prxrv;
miitunrur, vt
dicit idembeatus Hicron.
igicur propter peccitum
non
ponunf
ibirationabilitermuheres . Item
virgo gloriofti
nonif in
tpfa
?c-
ncalogia,quc
tii eft 8t
fcmpfuit faiicliiliria.ltccjuia
dicitbeatUI
Hier.Ruth Sc Raabin
genealogia pofit.n taquii per (cr.ptnia
fa-
crareprehenfas .'Qaod
no \f vtruni,
quiafcnpiura
cajcomen-
dat. Raab comendatur Jofuxa. &
ponif incata'ogoitiftoru
ad
Heb.i i.Quod
aut dicla fuit
mcrctrix, nofuii tone
vitij.
fcdofc.
ficij , qa
vbi nos habemus
mcrctrix, Hebrxus h.ibet
hofpita:vet
fuit eius
cognoraen
. JjiH-.ilitct lk Rmh tomendatur in
fcriptur a,
'
Ruih.
55
Gloflord.
&NicolaicIeLyra. 5
6
/7 Ruth.i.eV
{.Necalitubi^fdeilljni
duarum mulieru
repre-
A hcnltoneprou
l>eatu>Hier.a!
-.nit
igifpofl.IUor
dlu
pjflumlu,.'.
illxmulifrcsideohiciiommir.qu
avirtsfuistuc-
r ( |j
<r<'iti.trt*t-Naquxf.icrutprimo&pr
ncipa
1
Tu dic."
| ffru
,
lv IK j.r ,:;uf liMixliuema^nolncnoiancur.Immocju^
pominjMsP
||UCr) |, s ,iu r | l t
nup,i
fiu. >Ij
petcatnx.
I Bcthfabea di-
ranonn^fOr,fcddrcacfJ
fbrt Vn.r,
queprin ipaliter*
p
iaat,tfl dirfftiusnomimri.lelMiii
li
pccc.it
um rarionoiar.onis tat.
quu
jlic.i -::
||.lc
tc.l>un;.a(Tumitbeatu
Hieron.
m fuiiiefcnlione ,
que
lus&peic.,:
-i
t|
-
iex | cu,i>ul(C.2- Con
[4jeuttimprob3re,vtpatctinmul:islocis
,'
kSSZ fuicorruptorii.Ut putedcfenlione
Burs.beatoHier
noplacerc,
*cano uen
qnu
maioraiiu6uenientiac6tun;untdelenloriqdefenfo,vtpa-
r.um, 3; ca
, ebit Dicit
nilque Burg.pnmo
t> vetba beati Hier.funt fane in-
pcvjouunj.
^n^gjndjide
peccatonbus finaliterpenitcntibus
& lic iuftilica-
tis,&
tales dixit fuilTc iIIjs
quatuor
muliercs in
gcncalogia
Chri
ftinoiaras.Setundodicit Burg. cp
Kaab & Ruthfuerutfamofx
peccatrices,
quia
nationes earu m
fcripturis reprehcndunf.Ter
tio dicit,a>
cfli illx
quatuor
mulieres fucrunt miuit x.non
tamen
fuerunt
dicendx famtz.falrem
in vita earum
propter prxceden
tia
pcccata
.
B> bh tnbus diclis
putat Burg. accipere
vellc futh-
cientemrnlionemad
argumenta poftil.fjclacotrabearum
Hicr.
Sedccrtcex
inepte diclisaptarefponfiofieri
nonpotefl.
Nunc
aut
primu
diclu
propolito
efl
incptu.
Na multx mulie-
res
patru
nommatorum
in
fcnptura
funt
rcprehenfc
tn finalirer
iuflx.ficut
Sara,Rachel,Lia
& ccwrx.idco
fccundu
primu
di^u
Bur<.quam plures
dcbeb3tnomin.iri. Cxtcrum
li
fnlxquatuor
finahtcr iuflificatx dcbebant
nominan.fequ
tur
q,
finaliter im-
pcenitcntcs
nominan non dcbuiilent,&
fic Achaz & multi no-
minati,nominari
non
debcbant.per argfn
a totrano
fcnfu.quod
r>
Burg fxpegrandipendit.
Necfccundu dictum
Burg.
eftaptum
propofito
Nam fi
quis
ex mala fima
nationis,debcrct
dici famo-
fus pcccator,
maxime Iob
qni
natione fuit
gentilis,&
tamen kri-
1>turisdffuifrelimplex&
rertustimens I)eu & recedcnsama-
o,&cque.
de eo dnr lob.i .Potcrant et illx dux mulieres natu-
ralitcr
faccre
qu.T
erant
legis
licut lob & non idololatrx. Vndc
de
gcnulit.ite
ad ludaifmum conucrlas
lcnptura
non
reprchen-
d*t lcd
m.<gis
commendat,vt probar poilillator.
Ncc tertium di-
ftum vf
propolitoconuenire.Nam
bcatus Hicr.in h.,c vita iufli-
ficatas&cu
finali iultitiadefunCt.is
vtiq;
dtbu t rliterc fan&u,
ricc hoc oimtterc
pp peccata prxccde
ntia.li
qut fuerut,quia
Pe-
lrum,Paulu,\lmliaru,& Magdalcna&
ceteros vcrc fanftosduc
jt
catholkuefl
quorum
tfi
p
ccata latia
kr.pt
utacommcmorar,
fed non i!larum,f. Raab & Ruth Cum
igitur
difta
Burg prouc
vilum efliinr
propohto impertinen
la
,
rcfponfa exeisacrepta
vnlcrenon
pollunt
. Idcircocum
pnmumarguiturdc
rnbusre-
gibus proptcr peccatum ptxtermiliis, rcfpondet Bmg- q>
illi fue
runt finaliter
imp^nitertes, quod
ui muiieribus non habet locu.
Scdoltenfum
cfl
lupra pnmum
diftum
Burg.vnde
fumitur illa
jrefponlio,
non cfle
r.ir
pnabile,nec
perconfequcns
foluno.
Ad
fccundum
argrh
>ie bcata
virguic
line
peccato
m
gcnealo-
gia polita7rcfpondet Burg.cp
ft-cu, cit de bcata
virg.nc,qu;<m
nc
celfe hibuit
cuangelilta ponere,&
de illis mulieribus
qu.is
euan
gelifta
voluntane nominauit , & line defe<tu
pot
uiifet
pra.ier-
mitterc. Scd
putobca.
Hiero.iicnon voluille
diccrc.qu.aillare-
/-
fponfio plus muoluir,quimfoluit
, namdicens
euangcl.ita pro
^
fola volutate illas mulicrcs nominaiTe.nccefle haber d cerc
quod
fineratione.
Quod
li
fic,fruftra b?a.Hier.quxreret
ronem cuius
non efl
ratio,
fcd voluntas . Nec vcniimile,
quod
fola
voluntatc,
qumimo
cx rationibili necellitate eis nommatim
cxprefTerat
eumgeljfta.qux
rationabilitas infra oflendciur. Ad tertiu
argrh
poftil.Burg.rcfpondet quod
f.icit
probeato Hier.quiainfcriptu
ra
commcn l.inrur,
hoccftargm
iuflificirionis
earum
finalis, fcd
pcrhocnon
exclu l.tur.
qtiin prius
fuerat famolx
peccatnccs
vt
dicit Bur.C
u
'WSoppolitu
tn oflcnfumcft in corrcclione fecun-
di dicTti
fup.
Wc
aliqua fcnptura
hf
q> perfonx
aliai um
vnquam
fucnnt
rcprchenlibiles , fedpotiusui fcriptura
commcndanrur
vndcporefl
funu
argm qtfod cltliurg.in
vc.Tcfl.valdc familia-
re.led
ipfcconfuemr argucrc
ab auclontatc neearitie
qurid
non
valet,r,ic
arguirur
aiit ii.nul
conftruftmc &
dcftru
;tiue
pcr
hoc
a non
lcg.tur ty
fint
reprehen
fx fed commendat *. A
rguo
t ii cx;
di "bs contra Bur.aliter.Ois dcnominitio dcbct ficri a
principa-
)ion &
d.gniori/cd
fidcs & iultn.i funt
digniora
vitijs, igitur
no
rnmatio dcbet licn
potius
4 v.rrutibus
quarrf
.i
vttijs,
fcd conftat
cx
fcrptura
Raab & Ruth fuilTc vtrtuofas
, igitur
earum nimi-
natiodet pst.u> lurain virtutibus
qtiaa pcccatis
li
qtw prxcef-
ferunr. N5 m conemorat.onc
fanclorum,
virrutu fit mcntiode
per
fe, vitiorum autcm
q-i
v f.ier.inr,
pcr
accidens &
rcctatiue,
i^ttur
ill.e
fanft^
mulicns in Chr.fl.
genejliigia
fancTi
potius
,
rlebebinr nonri cxro;i.i-rfar.o'ie
qua
nrauitatc
tranfgrelli;>nis.
Neeribrertj i r6
podil.fjcn
probetro
Hier
^piit Bu--^.dixit,fed
Contra
rpectiliter quii
! cit
quas fcrlpttWl reprclic
i
li',qj
nuf-
fjtl^f
r
pcritui
,1'cd cuntrariU,
quu
vii
iquc fcriptur.i
CO rt nen lit
notabilitcr
notabilitcr f.itis 1'atct
igiturquodBur^.voIensprobeato
\\'u- D
ron.ccrtarc
plus
euminuoluit.
Confoquenter
vi dcndum
eftquonodoconrn
Poflil.irratio
n ilnier
moueturdupli
i
r
cr.Primo
icit,qnilul pertinetadra-
lionem
gcnralogixco.iunftio
vin lV muiiens
perfevel pcrac-
cidens, iV nilnl refert. Nam neccfljriu vf vxoresfecund.iriai n5
pnnc palcs
in hmo-'
;.V-"e
.il
>g.
.i noniiuari
,
quatenusex
tali n >-
n) iianonc nii.laiur vcrum tnillo mitrimonium & nihii
iilcgiti-
mitatts
irMerucn.irc.Quo
i aut verum matrnnonium tit mter vi-
rum & vxore
prncipale,
nemo
dubitar,
ncc
prolcm
cx eis fufce-
ptamforelegi.ima
,
prolein
autex occaiionaliter & fecundario
coniuncla
polTct probabHircr
dulntari
forcle^itiina
, ldcircoin
gcncrationcex prncip.ili& pvifeconiunfta
in rota
gcnealogia,
de mulierc nulla fit mctio
,
quia
ibi
prol.s legitimitas
eft lata.In
gcncratione
aut ex occa'ionaliter coniunftis neccITe fuit de mu-
liertbus ficn mcntionc.Tum vr cx hoc innuaf coiuntlione fuifle
legitima,
Tu vt ondaf
prolccx
liccoiunftoru
gencrations.nul-
laincurrerenota. Nccellariu
ig.f
fmt in Chnfti ncalo^ia lioc
oblcruarcne Hcrodesaut
alijChnlii
pcrlequutores
veamc ex-
cufatioms
polTcnt aflumerequilinatu iMcg.nme perfequ^-enf.
Hxccft.n
ratio fancloru doftoru dematns ^hfi
dcfpofhtionc.
Nec
valetcp Burg.fccunJoobijcit
contra
polhl.ronemde
Lia
qux
fuit Iacob
prxter
intentionem
coniunc>3,&
tamen non no-
nnnaiur in
genealogia
Chnfti,
qd
tn
oporterct
,
ii ratio
poililla-
toris
valcret.Rcfpondeoquodquamuis
Liafucnt coniunfta
pre
tcr cius intentionc non tn cx hoc fuit vxor cius occafionalis ncc
fecundaria.fedprincipalispp lequcntcm ratihabitionem. Ra-
chcl cnim
qu.imuis
fuir
p!us
dilecTa, finr tamen
vxorfecundaria
& ideoChnftusiifuiiTet natus
pcr
lineani Rachel
,
fpecialitcr
nommanin
genealogu
debuiiTet
propter
rjtionem
prxdiclam.
Sed
quia per
lineam Lie
quc
fu r
prima
&
principal.s
vxor.Chri
ftus
n.ituscft,idcircocam
non in.r
nooporrebat.Confirmathcc
rnfio,quia fccundummagiflrum quartodilt.?o.&
doftorr^ Er-
roiin
pcrfona
coniuncladirin it ct coniradlu
matrirboffiurDnifi
poflconiundione
interucn rt ra'i.i ibitiotCum
igirurin
coniim
clione lacob & Lix inttrucnit error
pf>nx,potuit lcgtimc pofl:
coniunclionecam rcfutare .
quodtn
non
rccit, fcd
porim
rmi i
habcsficlum.proconinridtionc
Rachcl vltro fciu utt f t Li.i
pri-
ma &
prncipslis
vxor fuir
perconfcquciisnnn
nodiinar.da.
Sed finaliterinhacmateria
13nrg.
va!.:cmouetur(6rra poflil
latoriscxcufitione,
qua
feex.cufii dehoc
quod
dechnat lnrdi-
clum bcati Hier.aflercnscontra
pictate
militarc
fanfrmu^opintri
nibuscontraire.induo
nsad
hoccanoncmdccretalis.difl. 2o.Sed
rcucra in
quo Bnrg.
Mcir&tioncrri
poitillaiorisreijfirtpfe magii
venit
inculpandus.l'crfxpequidc
be.it u Hier belrrH
Aug.cjtei
rilq;
docloribus crfjne
magna
r6neobi|Cit &
ipforn
dtftis ifi-
dcliu ludxntu dicla an
r
cponir.
E,(ii
aliqn proipliscertare
vufea
tur,m odium id facerc vf
poflrllatons.falua pace.rMi
non nifi fcri
pturaaut
ronecogent
husmterdnm a lanctoru Hcclinat (liTcn-
tijs.Nccidquod Burg.aflumit
facircontra
p
craie,
qu.ah
c bo-
nor.hxt
reueretia f .lis debetur canon ris
lcripturis.vr quidquid
jn
eisrcpertum
fucrit.iine h.tfitattone verfi
eflecrcdatur,vrdi-
cit beatus
Augul.m
de vnirr.
bapr.fmo.
Scripunsatit
alijsqui-
bufcunq;
r6nabilitercontr--id<cere licet ditenteeodem
nu^
iti
cpiftolaad
Hiero. niiorum
friiptaitalego, vtr/uahtalibct
fan-
ctifatequantave
doctrni-i
poIlc..nt,non
idco veruni
putcm.quia
ipfi
ita fenferunt , &c. Et in
epiftotfl
ad Fortunatum d c
:
r: TAcs
efle vclle leftorcs fuoru
fcriptorum qualis ipfe
cft alioru in
quo
fua
ftripra
ctten?
corrigenda fub.jcit,litu
f
ipfe
aliorfl
fcnpta
\ bi
idccrta 16 vc! aucloritas
exegit.refunnir
Nc>
patSdfl
liSc
Aug.
humilitatebeatoHier.&cctcrii fanctis doftoribus dtfuiffe.Ca-
nondecrctaliscontra
poitil.inJuftus pro ipio
fhiRtaf. I>f
natrq;
in
ipfo, quo quis
maiori roni innitif eo maioris 3uclont.jris eius
verba elTe videnf.
Igf pofliM.i
li nulla tcmentate
permoMis
r-
terd"i finrTtiru fentennas cu reuerentia
( qux
fmftts dodtorib*
debef)
d.clmct : mclion ron- aut auftontatc
p^rfuaitJs
,
ncqua-
qua
dct ob hoc a veritatis amorecriminari
,qm
in his
qu.r
fidci
non funt,necfacrislitcr;sobuiant,
neqj fanrti,neqiie
fih l.illtci
doftores mutuu
coHfcnfumexpetunt,('cd
libi
muruoalij.
&
abjs
ratiombus
perfuili
line tcnentatc lmmo vtiliter
conrradirunt.
Incodecan.vbi df Iofeph virum M trix,vbi
oes doclorcs con
r j nfa ,,,*
cordani,rpfufficientcr deducifgenealogta per Iofcpviru Mane, |',c t * C
*
quia
erantde vni tribu,
Stc.Bufg.facit multaargumenra
altoin lofcpbi
iati<
cornpetcntiarp
non Dautd futiiut declaratio
gloiT.r
& iio-
nui
!
'P
r
' u
cloru.fpf" igitur longa digrellionem
f.icit,
m
qua purot
fati f.i-
P
C"
cere non
('olumquxrenfi,fcd qoni.qu
ticrt cofucuit in hac ma
tena, cui
plzccr
vide.it. Miht unc vf
tp
non
amp'iu<
quam poltd.
faftumconclu
t it . Cum n.Chriftum natum ex femine Dautd
&
Abrah.i fctundu
promiiTa vtnfqucfifta
nonniliauclorrito fcri
pturx
h
ibeiturjnorur folu cred tu.n ell
apud
rccioiciuc ficrtini
cano.Sic &
apud
Chrilbanu lif foIumaucVortrate Matt.& Lucx.
iguur
cx fola fide.Fruftra
igif Burg.
vidcf tam
proiixa digrciiio-
nc !abo-
57
MatthXI
)i Bethlcc
<cf.4S.b
I
*
A nc
laboraffe.pfertim
cufn
quatuor
fiiae
fuppofitiones,&
fexcon-
i
!
uliones citra vel vltra
ea,qux
fidei func nihii
concludunt.Nam
m
pnmafuppofitione
fuadicitdefiliationc&fuccelfioncfccun
d"i forrr.a
vulgarem,qu.T
modicii facic ad
propofitu
deducendii.
Na
a Zorobabel nuila ;
pud
catliolicos nec
puto apud
Iudeos hf
hiitona auctentica, vn talis fama
vuigansaucloritatiuecofirma
ri
potuent vfq;
ad Chriftfi &
parcntcs
eius.Et fi
hf,tii quia
iri ca
noncnon eft.ca
facihratecontemniturquaprobatur,
fecundum
regulam
beati Hieron.In
fecundoprxfuppofitodicit
Bur.dubiu
elle
quocunque
naiuraliter
genito,
an fit
legitime
natus. In
quo
nihil dicit
pertinens
ad
qonis
mota:
folutione.quia pcr
nulla na
turalecognitione pofiumus
ad
legitimaChtiftigenerationep-
uenue.
JEtpp
idemnon valct
fuppofitio
fua
tertia, quia
teftimo-
nium vel
probatio per
inftrumentu
pertinct
ad humana cV natu
raletogniHone.Et quia
de fubftantia inftrumentorufunt
teltcs,
ficufad naturalis
gcnerationiscognitione
non
prit
honefti teftes
adduci.ita
nec inftrumcta fbrmari.immo tefles
quicunq;
adduce
renf
efTentdubijex fecudofuppohto.Iix illisigittribus fuppofi
tionibus nihil fidei affert nili
negatiue,rp
videlicet Chrifti
gene-
ratio no
pot
haberi
pcrfaroa publica.nec per
teftes & lnffrume-
ta, nec
per
naturale
cognitione
. Suffeciflct
igitur quarta fuppo-
fitio
q, pot
fciri fidei aucloritate.Et ad hoc tcndit
prima
conclu-
fio
Bur.qu?
affumit
promiifiones
faitas
patribus
& teftimoniom
euangelioruquae
oi* fola fide
recipimus.Secunda
fua concluuo
ftiu
pertinet
ad fidclcs,& non nili
pp
fidem. Et tertia conclufio
refol-
C~A~p~iT.
*
rfr
py^ym
ergo
natus
, &c.
Quatus
Matthcus natiuitaccm
pra>
*o V_ycrmitcar , cfi aduentum
Magorum
rcfercns breuicer
cam comemorac iic dicens Cutn
ergo.
CmatOor hic
poniicur
a
ptophecis
roboraca
,naciuic.is , nomen, loeus,
&:cempus.
De naciuicace domiui m Beth-
leeni Matchams &Lucas con-
fenciunr.Sed
quomodo
&
qua
occ.iioncad cum venerint lo
fcphoC
M.iria Lucas
exponic:
Mattheus
precenclicuc
& ce-
tcra
vfqneadciruincifioncm,
ficut econcra dc aduen.u Ma-
gorum
Lucas
tacct,
&c Mat-
rha:uscxp>nic.
b Babi mlnd.e. Ad dirTercnri3 illius
qua?
cft in Galilaea in
tribuZahulon. Duaeenim funcBethlee.
Bethlecprius
diita
efi
Lphrut.i
Bcthlcedomuspanis,quraibinafcituruscracpa
ms
vmusquidecekjdefccndic,
qui
rJohitur in
prefcpio ,
vc
irracioiirfbilespiiiios.faciat fociosangilorum Significataut
ccclefiam, qua:
efi
domtis.m
qna panis
viuUsto'rncdituf.
c hi tiiibui.
Hicrony.
Hoc non
ponictarttum protetr.pore
icd vt videatnr
implctum. 1\{o>
i ;
tietffiHtfys
<!<
hiiajb
c.ln
dubusTtetcdrsregis.VmkoA.rcgno Iudeom:qn
iam Herodes
alicnigcnam gcie
Iudeoru
regnufibioccupaucracimpleca
jpphc
ci.i
q
dicir. ( u t>c crit
fancluf/aniloru ccfjubit
vnllio veflra.
d Ecce M
\g> Magi
no
malcfici,
fed
Philoiophi
Chaldeoiu,
qui
dc
iig'us pliiioiophanrur.Ec fucruc(vt
dicitur)degenere
B^laa
,
bc lucccliorcs doclnnaru eius. In ifii.s
fidcsgentiu
vc
(2 pnmitia
Deo confccraf.Hi
prsdicanc
naciuicatcrn,locu nc-
icmnc
Cap.
II.
58
refeluitur ad idem
,
quia
vult cx
publlca
fama
dicercconueniens D
ChriitueffefiliuDauid. Sed
vndcfama niiicx
prophetis?Scd
"
quid prophetia
nifi
crcdamus? Totii
igit
refoluif in
fidc,perc6-
feques apud
infidele nihil facit. Per
probationes
de famfto
Tho.
perBurg.
cx
fuadigrellione fumptas
non
probatludcoru inex-
cufabilitas.quia
nec
per
fcriptura pp interruptioncm
a
temporc
Zorobabel,nec
per
fan-a ex
fcnptuns
fulficientcr f1^,1, Icfum fi
Jia Dauid fore fcirc
poterant
, fed
aliunde,
quod
ondcre non eft
pr.-vientisfpecul.Kioius
Necquarrac6clufio,niliperrefolutione
adfideprocedit.S/militer&ciuinta.quiavtriufqj
lincxra natu-
ralis
qua adoptiue
teflimoniu non
habemus.nifi ex fcri
ptura.te-
ftimoniuautfcripturxad
fidc
refoluitur.Nuncaut
fcnpturavc
teris Telti in
vtraque
lmea de
ficit.
quja
a Zorobabcl
vfq
;
ad
pa-
rentesChrifli,vipra;diauci!,.Tiic'U)iitatemnonhabemus.Cre-
dendum eft
igiriir
M
itthco & L:fci m
vtraque
l.nca.Er cccefi-
deles.Etadhoclii.aliierrcfoluii
"
B'.irg.fi
la
mq.jiutaroc6clulio-
ne.SedvrideMatthcus&Lucastani^faaifuntautlnriiatis.nili
exauaoritate vniuei fahseccleiic
teftebeatoiAugiiftmocontra
Augnft.
oon-
Adamantiu
dieente.Noncrederc
cumgelio.niii
ecclcfi' ,niftn:itH Adamaa-
tasmecommoucrer
Qui igiEcreditecclelix.crcdit Matthco ik.
fium'
Lucf.ctficcredit
Chriitufitiu Dauid fccundu
promiffa
fifta
pa
trib. Et hec eit fumroa
per qua
fbluitur
qo per Burg.
fic d.tfinitc
praetraftata,
qui
aut his
noncredir,
quortiacx fcnpturu quxin-
terrupraeftcircagcnealogiam.necrationenecfimaconuincipo
terit
, &c. remancbit dubius
digreiiione
Burgeniis
non
obftatc.
Nomen.
C A P. II.
Eccc
Miuiu, cum eflet natus.
Vm
ergo
natus elTei: Ieius in
Locus.
Tempus.
Betlilee Iude in diebus Hcro
dis
regis,
eccc
Magi
ab orien
tio.
NICOLAVS DH LYRA.
C A 1>. II.
IflFm
ergo
natns,&c. Hic fccundo oitendit
euangelifta ipfum
V^/Ie(uiTi effe vrum Deum & verum hominem ex illuftratio
necejeiti& veneratrcYne
regaft
1 1 diuiditurin du.is
partes quia
pr
mo
ponirur
huius rci
mainfcltatio.fecundo
iplius
Chnlli rrik-
nifeltatiperfequutio,
ilr. ,0 ; cutrir
teflijftnl
.
Itepnmain
tres:
quia primo
ponitur
C.hulti
inquifitio
folhcita. fecundo eiut in-
uentiocerta,ibi.I>/,/nw.
r,ud
f/cntrcgim.
tertio,eiusadoratiode-
ota.ibi.
Ktprrui.c
tes. Primaadhuc in duas,
quia pnmo pOni-
turinquifirioChnfti cx deuotione. Er iita f.ftaeit a
mayjis,
fe-
cundo,
ponitur
inqtirfitio
Chrffti ex
malignatione
. Lt haec fuit
inquilitio
Herodis , lbi.
Jfudieri autem Heroti. CirCa
inquiiitio-
nem
Magorum quarrentium
C hriftum natum
cuangehita
tna
notat,vidclicet, nanuitatis
locum, cum dicitur.
tgnretgona-m cfjct,&c. vtoitendat
implctam eiTeptophetia
Michear
5
v t v.debirur mfra
eo.cap.
A dd.fur autem Iudx ad di-
fhnaionem alternis Lrthleem
quae
eft m tnbu Zabulon. fecuh-
donotat
lempus
. tum dicit. Indiebus
Herodis,
prophcrauerat
eiiimpatriarcha
JacobGcn
40
b.T^on aufcretur
fceptrum
de lu-
**>* more eiu\ dom c venht
<jt<i
mutendm
cf{,&c.\bi
traf-
lat.oClnl i.ica
habctlic; Ponec
veniat Melfias. vbimamfclte
oftcnditur 1II0
tempore
Chnftum effe
nafciturum,
quando
dc-
ficeret rex & dux dc
populoludsorum.
t
hocimplctum
eft in
Herode,
fciunt.Iud?!
locu
intinuanc.-tepus
aduentus
rj6co;nofcunt.'E
?
AugulxiiHis.
ManifefTatiiseftlcaisnondochsnt-ciu Sermi.de
lris.pr^iwlet narnquc impcritia
.n rufiicitace
paflorum,& irrj ^piphania.
piecas
in
facrikgijs
Magoriim,vtroi"cjue
fibi
l:>pis
ille
angula
ris
atcnbuir,quippe qui
vencrit frulca
eligere
vt cofuivdf-i
et
fapientes, &nop vocarc nifios
fed
peccatores
, vc nullusma-
gnus fuperbirec, niilkjs lnfir-
niusdclpcrarec.
#
Cypnanus
Eranc in illis
fc &Sttl
regionibus
vinfydcruminfpeja
& Ma
S
u.
flii nibtis afliieci
',
qui
srtc ma-
chem.irica vim
difcutfumqiie
npiieraht pl.mctartim,qui
ex
elementorum natura rationcrn tc
mporum metientcs,
affro
rumminificnacertisexperimr
nnsproprijsdidiccrant cfie
ctibus
affignata
. Hi ex
vacicinijs
B fiaa olim
aiidierant (Tclla
onn cx Iacob
,
&c. Huuis
pi i.phctix proiicncum
expcaan-
tcs
,
&: vbi vcnic
plenii
udo
tepoi
is orto rc
prc
nouo
fydere,
ad
arjtiqua
recurrenccs
volumina,! a ccfrunonio
piupici qua
figno
drornachs
inueai.in
Uid^airi
flclla
duce
pcrijentunt,. r
'*
PctrusChiyioIogus. Qu..u-
Magi,quarc itellaVVt
pcr
Scrm.
ij 7,
Chnffum
ipfj
matcna
erroris fic ficrct falucis
i>ccdTlb,que-
admodumadChrifium
mortiscaufa, caufafacta
eRvita,
Hoficrij proprio
mucronc
turbare,
fingularc
cfr
inligne
vir
tutis .
Apud Magos
in
culpa
erat
ignorantianon
voluntas,
8t eratin crim;ne non ff
udium,fcd error
quxrere
Deum &c
nofccrc.
quarrere
nccellitas
magis
cft
quam
rcatus.Fuit er-
R
go pium
vt & Deus inuenire
quaercntibus darct, 6c
culpam
deputarec
errori.
. <$
^enerunt
Herode,quia vfque
ad
tranfmigrationetri Babylonis
habuci un
c
regcs
de tribu
Iuda,&
poltea
duces, vt
patct
dc
Zorobabel fd.
2 & tic
vfque
ad Herodem
quifmt
idumaeus
natione,^
perco-
ieques ahewigena,fcd regnum
Iudarorum fuit iibi datum a
Ro-
manis
Imperatoribus
& cum hoc adiutorium ad
ipfum acquiren
dum
,
&
capto Antigono
ibidem
regnante& poltca
intcrfecto
Herodcs
occupauit regnum,
vt narrat
lofephus
lib. Anti.
patet
igitur quod per
hoc
quod
dicitur .
2 In diebus
Herodis,&c.
Oftenditur
tempus praefinitum Chri-
fti
nafcentis.Tertio,
fcriptura
circa
natiuitatcm Chnfti notat cui
dcns celefte
fienum,prophetatfi
enim fuerat
pcr Balaam, Num,
i4-cap.
Oneiurfidt.i
ex lacob & <
onfjnget
virga
aV
//*..;/, &c. \b\
oftcndmir
quod
onus notifc fiellar
apparcnn
, etat
lignu.m
Chn-
lliriafcentis.&ideoinhoranatiuitatis^
hriftiapparuitftellano
ua in orientah terra vbi
c]Uondam
h-.bitauit Balaam
Quarqui-
dcm tcrra eft in
parte
oricjVtali
refpc^tu Icri.ifafem,vt habetur in
eodem hb.Num.2
J.
cV ideo ifti
magt
<H\\ funt
mag,
nori .-ima^i
ca arte.fed a
magnitudine
fcicntie,& ideodicli funt eci.-m
rege*s
quiaillotemporePhilofophi fapientei regnabant.
Jftiero-o vr-
dentesnouamitellamcognouerunt
perdiuinammfpirationem,
qjillaeratquajpratdiftafuerat perBalaam& ideoftatimmouc-
rut fe de locis
(uis,vt venirent ad venerandu
puerum
natu,& fe-
quentcs
fteiia
venerflt ad f udaeam dic
tertiadccima,quia
llla ter-
ra vbi
habttabat Balaa non multuiu
diftabat i
ludca,
ipiis
aurcrn
Iudzam
>9
GloL* ord &Nicolai
de
Ly
ra, 60
A
Mapi
ChM
ftfi
lucr-
e*<uo*
fucriat.
cum
B
H->m. . in
Mi-.th.
Irrr.r P. !'cil-
lu:ftjniin i
H->m. 1.
ope-
riuajpc.
Ventrunt Magi,nonpoftannu:quiatuncnon
inucnitcc'
in
Bfcpio.fcd
in Ac
-vpto.fcd
i3.dic.Fuctuc
aut dc cetta Pcr
farum vbi & Saba fluuius
a
quo rcgionoui
ur, iiixtaquam
fic
Arabia Vbi
Maei fuct uc
rcgcs.C>ui
ccti ci u rouncra
obtu
Iiflednr,nontdc< nonpHtfCsqMamnc$fmu*probat^lcd
vt r cr cos
gcntcs q
cx cnbus fi-
lijsNoc
naue funt , vcmuread
fidc|
r,vdcoi
ruc
pi incipcs.qui
inulios duxe-
rut in fuocomicacu.
Ideo
M.
gi
apud
[erofoJyma
prccipucro-
gant,quia
pcr
Ualaam dc Ifracl
nafciturum
audierunt.
Noua
cnim ftclla nouum hornincm
indicabac. ScelhChrJfiusquc
fcqui
dcbcmus,
qui
nifiin cot
dibus orutur rcx ludooium m
onencenonquerctun
b Vbi cjl
ijm
natus esl ri X ,&(>
Confulio
Iudeoru cfhvbi Chri
fti naciuitate
a
gcnubus
diicuc,
ctfi no crcduc.icxcufabilcs
sut.
c Vidimus e*m JhtUm.
Hxc
ffclla dominice
natniitaLis nun
cu
nunqua pruis
;;pparuit,fcd
ca tunc
pucr
crcauit.cV:
Magis
deputauicq
mox
pcracto
ofticiociicdeiijt.
Chnfiu nodum
loqucntc.
mutaficllapdicat.poftca
loqucnteapottoh
nun-
ciaucruc.Iudc^is.canqua
rpnc vtcntibus,fubftanua
lonahs.i.
gncclusorcumChriftinunciauic.Magosveroprimiciasge-
tiu^ionduroncvtcntiumirrat.onansji.ttcllapciduxit.
i'a-
floribusangcli,Magisflclla,vcnl,juccnloquiturlinguac5-
lorum,quia
um ccflabac
higua prophetai
u. Vtrfiftella orta
fic in
oncntc,an ipfi
ibi
pofitinatam
ad occidentc vidcrmt,
ambi^uucff. Potuit.n.n*fci
m
onentc,&eos
in lcrufalc
pcr
duccrc . Scd dum humanu
quaficx lcgc
qu^ruqtauxilium,
diuino dcfcruntur
. Pcr frella intellcxenlt eu 111 ludea
natu,
& idcolcruf.ilcm vcniunt,vbi
locum difcetes
tuncaggrclsi
itcr
pnmum
habcnt ftellam
preuiam quam rfecdgnulcunc.
Allcgoricc.
Scllaclt llluminaciofideiqugadChrjftudu-
cit. Dumdiuenuncad Iudcjos eamamiccunt,quiaduma
malisconhlium
quc,runt,
veram
illuminationcuipcrdunc.
$ Chryfoflo. SciendiimquodPrifcillianiftc| hciecidqui
nafci
vnumqncmquc
hommem cofhcucionibusltcllarum
putanc ,
hoc m adiutorium iui crroris
;affumunt, quod
noua
ttella
cxijccumdominus
incarncapparuic,
cuuis fuifie fa-
tum eandcm
qua: apparuit,
ftellam
putant.
*
Idcm. Si
crgo aliquis
adulccr 6i homicida fiat
per
ftcl-
lam, magnacftiniquit.is
illarum
ficllaium,mag!s
auce illius
qui
creauic ftellas.Si
ec ltclle
ett,q>
mali fumus auc
boni,crgo
ncc bonft nolttu laudaudum cft
,
ncc
vicupcrandum
maiii.
*
Auguft.
*
Augufl.
Et nos
quidcm
fub faco ftcllarum
,
naHiLH ho-
minisgcndhponimus,vtlibcruarb:trium volimt.iCsquo
bcnc vcl malc
viuirur,propceriuftiim
ludicium
Dci,nbom
ni ncccfsicatis vmculo
tmdicemus.Q^anto/ninus
ilJius rcm
porakmgcncrationcm
lub Aftro;ti:n coditione credimus
fadram,qui
vinuerforumcrea-
tor&ldommus.
<1 ^tudirns autem Hcrod.
&c.
Rcx
dicicur, vt cx collationc
cius
qui queritur,
hic
intclliga-
tur
cxtr.incusquiaiamdcfcce
ratproprius.
iudiens auten; Herod. ATium
rcgcm
Iudcorum
quatn
fe
que
Audicnsautem Herodcsrexturbatus
*
n,volebatenimcumeffctaIie-
1 r 1 n c ~ 5 ni^enalegitimusrcxvidcri:&:
clt,&
omnis
lerofolyma
cum illo. bt
congre
y
4
t roii.Kur. b Miualium Ijioio
przccjnorum.
gansomnesprincipe
4
s facerdotum &l Scnba"s
1
ralin
l
';uali
ci bonoinc^u. a Sicvotarcum.quia
nouci.ilinungi
rc-
gcs
ludxouim.
populi,
fcifcitabatur abeis vbiChr/Itusna-
D
I VW e*tl
c<flit
Ciuii.n Dei toio orbc
rcfulgct
iu
qu
oitnuso!o<li ciudiuiitnriliuinalcgc.
tcveneruntlerotblymain
,
diccntes
. Vbielt
^
*
NchocdcHaodcquncrc
vuiejimu. % Signa
non fidcli! us,fcd
int.dclilu'. data funr.
c
quinatuseftrcxlud^orum
? Vidimuscnim
'
1
rrojiiiiiaquiiruuc
ucauitido.tenhonrmliii. b
QuaP-um
intelliguut
llclla tainuUrnc.
ftellamc'iusin orientc &tvenimusad()rare
JacccffiiTn
'. rceretur . At illidixeruntei. In Bethlccludx.
idco codices
quibus
gencalo-
giatcxiuircrcmauit.
c
Turbatuseilytp-c. Vcl
quia
cxitmm reiini luitiiiict.vc l
pro
ptcrnam
Romanorum lihoc
patcrctur , qui decreucrant nc
quisrcx
vcldominus flncco-
rum confilio diceretur. Naro
rcgc
ccli rcx
tcrrq
turbatus
eff.quia
nimirum tcrrenaaltitu-
doconfunditut cum
cclciiiscclficudopra:d:cacur.
*
Pctrus
Chryfologus.
Quare
Icrofolyma, principcs&:
S^nbc turbantur r
C^uia
nafci non vuk
profanus Dcum,
fer-
uus
dominum,iudiccmreus,rcbcllis
pnncipcm,pcrfidus
co
gnitorcJerofolyma
vana fc
cotaminatione
pfudcrat.Sacer-
dotesprofanaucrant
fancla,
Sc
peccata
vcudeces in
qftu
vc-
mampiecatcmq;
conuertcrant.
Scribedoctnnaccelcftem,
fcienciam i.tlutaic.vicale
magiftcrium
mfuti
fcnfum,in
per
fidii^ lapfum,lethalc vaniloquium
commutarant. ViUOrc ti-
nicnc, quia
noucrant fe mox
ignornkwe dandos,
trahcndos
opprobnjs, eijciendos tcmplo,priuandos facerdocio,
obla-
tionum munere vacuandos.
f Cum iUo.
Proptcr
fuiorem,
quia farpepopulus plus
eis in-
iuftcfauctquoscrudclesfuftincnt.VndeSalomon:Rcxin-
iulius omncs miniftros
impios
habet.
g
Et
tongregans
omnes
principes facei
dotum.Noza
diligcntiam
inquirentis,vc
fi inuenerit faciac
quod poft
fe velle
oftendic,
linautcm,
excufatus lit Romanis .
Explorabatetiam,
ii rex
corum triftes vcl
kjtos
faciat
ludtjos.
h ybi
Cbnjius nafciraur
. A Iudans
quasric
locum , a
magis
tcmpus
vc de
vtroque
fiat ccrtus.
i ln Bcthlecm lui&. Locum natiuitatis
exprimunt, qucm
ce-
ftimonio
fcnptura: didiccrat,vt ipfa
eorum fciencia illis fic-
rccad teftimomum damnacionis , nobis ad adiutonu hdei.
x hoc
pacer,quia
non ex
iguorantia,fed
cx cordis duritia
crcderc noluerunt.
@ *Auguft.
Mcrotttfl
rc turbatu
adnciitu 1
gOiUIH.
Scrrao.15
L
Prou.iy.l
NICOLAVS DE LYRA.
Iudsa intrancibus.itclla diuina
difpolitione difparutt,
vt neceiTc
habcrcnt rccurrcrc ad ouitatcm
rcgiam
,
viddicet
Ierufalem,
&
ibidem
inquircre
dc Chrilto nato. t hoc farftum eft a Deo du-
plici
dc caufa . Vna
proptcr ipfos Magos
, vt
qui pnus
fucrant
commoniti caclclfi
ligno
conrirmarentur ctiam difto
proplictico
ex dootorum Hebraicorum
refponfione ,
vt infra
patebit
. Alia
caufa fuit
propter Chriitum,vt
cius natiuitas in ciuitate
rcgia
rc
nunciarctur; &
pcrconfequens
fuda;iChnflum
nonrccipicntcs
inexcufab.lcs hab> rcntur. Per hoc etiam
figurabatur quod
fidcs
Chrifii erat a cn.ibus deuote
rccipienda
,
& a
Iudxispro
ma-
iori
partc
in infidclitate remancntibus
refutanda.quia magi qui
gentiles
crant
ipfum
Chnftum deuote
qujeficrui)t,<\'
uiueni um
adorauerunt Sjcerdotes autcni Iudarorum audientcs Chrillum
natum
percccleftefignumin
nullomoti funt ad
ipfum quarrcn-
dum fcu vcucrandum.
Dicitigitur.
I fidimui tlclUm tius . &
pztct
fenfusperprxdifta.
X ^iuditns itutem Herodes.Hic
pomt
mquifitio
Hcrodis ex ma-
ligaanone,& primo ponif
cius
inqmfitio
dc Chnftoa
ludc;is,fc-
cundo ab
ipfis magis
ibi. Tuic Herodes.
Dicitergo.
^iudtens au-
ttmHcrodf.C. Chnitum natum
pcr
cuidcns
cclcitclignum.
j
Turbitks
ejl. Nec
mirum,
quia
crat
alicnigena
vt diclu
eft,&
ideo timebar
perderc
regnum,
& no folum
iple
turbatus eff.fed.
4
Et omnis
Icrofolyma
cum ilio. Hic
accipitur
pars pro
toto.vn-
deomnis
de emnis
Ierpfolyma.accipitur
hic
pro
illa
parte qux
faucbat fi
bi
jficutcommuniter dicitur,
quando
maioresciuiratis
aliquid
faciunt
quod
totaciuitasfacit : ficin
propofitoilli qui
erant ibi-
dcm maiores & in
regaltbus oificijs
alfilfentes
,
illi cum
rege
tur
bati
funt.Scqmtur.
5
Et
congregans
ornnss
principes. Quiaenim
volebatChrifrom
perdcrc
,
ideo voluit de loco natiuitatis Chrifti
diligentcr inqui-
rcrc ab lllis
qui fcripturas prophetarum prardiclas
de Chrilio
noucrant,&
gcnealogias
dcfccndcntes dc Dauid fciebant.
6 ^ii iUi dixcrunt
eijn
Betbleem .
Sicut.n.periti
in
lege refpon-
derunt
per prophctia qua?
hf Mxhex
5. quxnon potefi exponi
nili de
Chri(to,vndc
in cadem aucloritatc vbi df. Ex tc
egredicf
qui fitdominator,&c.tranfiatioCaldaicahabet.
Exte
cgrediet
Mcllias. Ad cuidcntia
igicur
huius
prophctix
videndum
cltqua
htcr fcnbitur Michear
j.quiavf lnaliquibus
difcordareab co
quod
hic df. Scnbitur enim Michex
y
. a. Ettu Betblecm
Epbrata
panmlus
es in mtllibus lnda,ex te enim mibi
egredietur quijit
domina.
torinlfrael,&c. Matthxusautem
euangcliftaaliterfcripfit,quia
debebatfcribcrerefponfioncm
lud.corumHcrodi facla : Hero-
dcs aiit erat
alienigcna
&
ignorabat fcnpturas prophetarum,&
ideo Scribx fibi rndcntes
aliqua
verba in auftontate
fcripta
mu
tauerunrvtplaniusregiloquerent.tncandefententia
tcnucrut:
quodpatetdifcurrentipcrfingula.Scnbitur.n.in
Michea lic. Et
tu Hctblcem
Epbrata
.
Ipfi
autcm
refponderunt
: Et tu Betbltem
terra Iuda
M O R A L I T
R.
I
yidimusenmjlfllam,&c.
Perftcllafiu;n.^virffoMaria,qux
interprctaturmarisftclla.
Hxcautemllella
app^rct
macriscon-
dcfccdendo fibi dcuotis, & eos
nauigantes
pcr
huius tnacH mare
turbulcu-
turbuletum
dirigit
ad
portum
falutis
qui
Chriftus eft . Et
ipfum
inucmentes vencranf, offcrentes ei munera.f.auru
chantatis,&
thusdcuotc
orationis,
&
myrrliamcarnis
mortiiicationis :
quia
cum caro ratioiiabilucr
caftigatur ,
ad cxleflia
fpiritus
eleuiftur
Et
rtfpon-
6t Matthai
Cap.
II.
C2
Michsam,
n.7,f.
*
Auguftinus.
CumdixerunrTnBetblcemluda^fimilcs
A faili funt fabns arcse
Noe,qui
aliis vbi fuadetent
preftiterut,
T^nf.iv
&
]pfidiluuiopericrunr,fimileslapidibusanuli;:nisviamo~
d-piph,
ftenc
Jeiunt,nec ip(i
ambulare
potuerunr.
(Et
tu BttbUtm.Hoc fic
ponir,vt
ab cis di&um eft,
quia
ccfi-
non vcrba
,
veritacem fenfus
juodammodo ponunt.
In He-
Atus.i.
brQ fic eft. Etttt Bcthleem E-
phrata
parua
es*in mdlibui
luda,
ex te mibi
egrcdietur qui
ftt
do-
minator
inljracl,
&
tgreffus
eius
ab initio a iiebus xternitatis . Et
eftfenfus :
Etfiiisparuusvicu-
lus
comparata
ciuitacibus
Iudar,
vbi tot millia:camcn
non es mi-
iiima,quiaexce egrcdirurma-
gnus
Chriftus
, qui
non tantum
de Dauid ,
quia egrcftus
eius ex
mca conftat fubftantiamstusa
dicbus xternicacis,
quiair.prin-
cipioeracvcrbum
.
Antiquitus
Ephrata.poftea
Bethleem.
Myfticc
. Eft dida
Ephra-
ta,furorcm vidit.quod premon-
j>
ftrat infaniam Hcrodis
qui
ibi
pucros
occidit.Vel
Ephraca
fru-
giflra,que
colit
agru vite.
. Me-
rito in co loco Chnftus
nafcuf,
qui
totius ecclefiaf
typum
gerit,
&ex
noraineinnuit Chriftum
pabulum
vica:ciintis . Terra
I-
da
nequa
. In Hcbrxo
, fcphrata:
Bethlce,eft
domtis
panis Ephra
tafpeculum.
Qjarfunt
domus
iftaenifi fidclium mcres
panem
angcloru
manducates,&
qu;in-
tuminhacvita morrali conce-
ditur, gloriam
domini
fpeculan
tcs'In
quibus
Chnftusiam
per
fidem natus
,
dc
getiliracc
veluc
dc
longinquo
venientibus
pcr
falforum doftorum demon*
ftrarioncm
aIiquandoqua?ritur,&
inuentus adoratur.
a Clam yccatii
ro<rgii.Remons
facerdotibus,& Scribis.-timc-
batenimne
fud*iquaficx
Dcioraculo
promifliim
occul-
tarent,fifevellceum perimerefcntirent.Ideoetiampromi
fit fe adorare
ncquis
fentiret dolum o\o%
,
fcd fine
fufpitiouc
obgratiamfauoriseirenunciarent.
b ^tdorem
b ^tdorcm eum.Hctodcs deuotiocm
promittit,
fcd
gtadium
acuit.malitiam cordis
depingens
colorehumilitaris .
Finxjc
fe.vultu, &verbisadorare eum
quem
inuida
meiuecogira
bat occidere.Cuius
perfonam rcpi
^fentanthvpocrita:,qui
fi-
fte Deum
quauunt,
&
nunquam
mcrenturiiuicnirc.
Et ccce
flclla
quam
viderant.
D
Sic cnim
fcriptii
elr
pcr prophetam
: t Et tu
a Ad trtbum Iudx
pcrunebat.
Bcthleem tcrra Iuda ,
nequaquam
minima
a In Hebrxo,
in inillibus.
A'gu':ntur Scribs ooliuiomt
quod
non
ip
lis
uerbis
prephera:
uli funr.
es
inprincipibusluda
. Ex tcenimtexiet
dux,qui regat populum
meum ifrael.Tunc i
a
Hcrodes clam vocatis
Magis
,
tdiligcmer
i Quia locum didicerat,
quando
iijfeeretur
explorat.
didicitabeis t
tempusttelljequa: apparuit-
a
Cognitoloco& tempore
reftat
cogrmi perfon*
eis.Et mittens eos in Betblcem, dixit. Itc
&intcrrogatediIigenter depucro,
&cum
t Hoc
fubiungendo
ad tenuncianduin uimi.it. Vt alacriut ad ctua
redeant,& ne
Iudei.quiarex
coruni futurus erat occultent.
inucneritis renunciatc mihi
,
vr.
, &
ego
ve*-
b
nicnsadoremcum .
QuicumaudiiTentrc-
$
a Aeftimantes
fupple
uera qux dixerat.
c
gem>
abierunt .
Etecceftellaquamvide.
+
a Donee
rant in oricntc , antccedebat eos
vfqtfe
a
O^d.Hieeft ijuem
natum teftabar.
dum vcniens ifcfret
fupra
vbi crat
puer.
a Inuenro
quod
defiderauerant.
Vidcntcs
autem Itcllam
ga^uifi
funt
gau-
J
a Diuetlbriuiji tllud
quodLucas
commetnorat.
dio
magno
valde . Et intrantcs domum
jnucncrunt
puerum
cum Maria matrc
a
S.jnum
htimihtK s fine
qua
nullus uere adorat. b In cvne uctbum.
eius , &
procfdcntcs
adorauerunt cum
c
Ingrefti^
[udxarii
deferuncut
indicio frcllaj . vt
cognntur
cx
iege inquirerc.
Vel diuino de-
feruntur auxilio
qui quxrunt
humanu. Ncc
decebatfignu
infidclibus datum
app.irerc
do
mefticis
legis ,
&:
prophecaru:
quiitfiMoyfen, &propbctat
nn
audiMit
,
nequefifuis
ev
mor.&c.
Non tcnuit thcreas uia. Scd
mulcum domui vicina
,
alicer
non difcernercncdomiim.
MORALlTER.Stclla,eft
bona cxhorcitio duces ad Chn
ffum. Vcl
pocius fidcs,quxeft
mcntis illuminatio
,
per quam
ingredics
Chnftum
vidcc
, qui
cft fcdia matutina
, &eo vifo
gaudct gaudio,& adorarc non
definit.
d
Gxuifyfunt
^tudioma^no^c.
Gaudio
gaudet , qui propter
Deum(qui
veru
gaudmmcfcj
g^udec.Addic.
Simigno^quc
nih:I cfc uiaius.Et valde
g.iurfi,
quia
dc
magno poceU
alius
plus.alius minusgaudece.
e Et intrantes domum
,
&c*
r'mihi rro-
dituruielt.
Luc.icT.g.
f- Accurat*
pertjuifuic,
t
quo
tcm
pore
ftella-
pparmft.-c
cis.
f
5
Trcs
Magi
vnoicinere Dcum
veniunt adorare ,
quia
in
vno
Chrifto(qui
efc
via)inleparabi-
lis crinicas ab eis erac adorada.
f Vuerum cum Maria matre
eiusy&c.Sxpe puer nominatur,
vc eum
agnofcant.de quo
di&um cifcPucr natus efi nobis.
Cur no,&
Iofeph
cum Mana inuencus eft a
MagisJNc
ali
quaindcmal^ fufpicionisoccafio dareCgentibus,qucprimi
tias fuas ftatim naco Saluatorcadeumadorandum miferut.
g
^tdorauerunt fW.Sicconfiteccs
Deum,
qucm
factum cfTc
homine
incelliguc,
&moriturum
qo* per myrrhaui
ofteduc.
^
Et
upatii
IO.*.b.
NICOUVS
DE LYRA.
tcrra Iuda . Cuius
ratiofuit
, quia ifla
ciuitai
aniiquitus
vocata csl
Ephrata
ahvxore
Caltpbjed poftea
efl ibifatla fames magna tempo-
rc Elimelecb
i
&
l^oemi vxorisfux, propter quamfamem
iuerunt ad
pertgrinandum
in terra Moab,vt babetur
J\utb.ua.Tranfeuntc
autem
fame facla efl maxima abundantia in cadem
ciuitateyftcutfrequenter
fitmutatio
a contrarioin contrarium,& tuncvocataefl
ciuitas 2W-
bleem.i.domus
panit, prepter
abundanti* cuentum . Herodes autem
Ignorabat iflarn hiiloriam,&
ideo non
dixerunt,Et
tu Bcchlccm E
phrara:$Ki<j nefciuiffet quid
effetdi&um >fed dijmttnf,
TuBcthlec
xcmludzJ.quiifita
es in tribu Juda ad
diffcrcntiam
altcrius
qucftta
tfl
in terra Zabulon
,ficut pradiBum
eil.SimiLter
quod fcquitur
in au
toritatt Taruulus ts in millibus Iuda
y
mutauerunt dictntct \
Ncqua-
quamminimaes
in
principibus
luda. Licetenim videatur
ejfe
tontrarittas in vtrbis
,
tamtn
tjl
tadem
ftnttntia , quia
eum dicitur:
Paruulus
cs,&c.hoc efl
ditlum .Tu tethletm
paruulus
es vicus in
fi-
tu &
ambitumurtrumrefptSumilliumadtepertinentium
t
&ratio-
tte
Chrifli
ex u
nafciturit &
iflaparuitasfonat
in
dignitatem ,ficutfi
diceretur .
"Parifius tfl
farua
ciuitas in
fitu refpeHu
multitudinis ad ea
fertinentis
.Scriba autem Iudaorum
refpondentes
Herodi ,
hanc
digni
tattmplanius txprtffrunt
ditentts
Ncquaquam
imnima
cs.ijjtod
etuti
fequitur
in autoritate bic
&
ibi
fatis concordat, vtpatet
intuetL
1 Tunc Herodcscla vocatis
Magis ddigenter
didicit. Hic
fonti inquifino
Htrodis
fatla
ab
ipfts Magis
.
Cognito
tnim loco na-
tiuitatis
Chrifl'%
tx Judaorum
refponfione ,
voluit
fcirc tempus
nati-
ttitatis ab
ipfis MagisperfignumfldUorientis qu* apparuerateis%
vtfiadipfum
non
rtdir?t,ex temporis,
&loci
cegnitione pojfet
Chri-
fium interficcrc , ficut poflca
attcntauit
pueros
interficicndo ,
&
boc
*fl
quoddiatur.
Tunt. Hcrodcsclamvocacis.jDiWf tlam, idefoc*
cuUt
culte, quia
cum
effet alienigena nonfidebat
de ludtis
,
&ideo voluit
fuum confiltm
eos
latere.fequitur.
z Etmittcnscos in Bethlecm.
Spondetfalfum
obfequ'mm,vtfa-
ctlius eos
decipiat:
& ad redcundum
adipfum
inducat.
3 Quicumaudiircntregcmabierunc
.
TofitaipfiusCbrifliin-
quifnionc follicita,hic confequenter ponitureius
inuentio certa . Di-
cit
igitur-.Qgi
cum audificnr
rcgem abicTunt.recedentes.fcilicet
delerufalem,vi
iret
icrfus
Bethleim,rdvfii dc
bocperpropbeuam.
4
Ececce ftella .
Quia
enim vt diclum
efl
} difparuerat
, vt
Cb.ifii.
natiuitasptr ipfos inrcgia
ciuttate
publicaretur
, &vt
propbetia
de
loco natiuitatis Cbrifli iinpleta monfiraretur, ideo
hocperfctlo
iterum
eis
apparuit
, &
repktos gaudio
ad locum determinatum
vbiputr
erat deduxit. Ex
prgdiclis patetquod
illa
fli llanocr.it de
jiellis exisl e
tibus in
orbe,ec
deflellis cometis, qu aliquando apparent infupvema
atris
parte , quia
UU lu cent tantum de nocle
, ijia aute de dic.Item ex
motu, quia
UU reuoluuni
fccundu
motu mobilis
primi
in die naturali
iita aute mouebatur
fecundu quod expediebat
Magoril
itincrationi. vn
de in tredecim diebus non efl
mota
nifi
a tcrra in
qua
habitabat
magni
vfa-,
ad ciuitate Bethlee.Tertio boc
apparetexfitu ,
qa ftfuiffetftta
in
orbc
feu
etiain
fupma
aeris
partc
t vbigencra>ii
coifiei
ft ,no
pojftt
dettr
trtinatum locum vbi erat
pucr ,
oitendere , & ideo
patct quod
crat ifi
pmpinqua
aeris
pxrte.
5
Ec
procidences
adoraucrunc eum. Htc
iefcribUur
ipfius
clm
Jlt
inuenti adoratio
deuota,exquopatet, qund
cog;wmruntipftits
diui-
nitatemper
diuinam
reutlationem,
cum cnhi viderent
puerumpannis
vlibus inuolutum
ingremio paupe:smatris pofuurn y
uuUum
regia
iignitatis
babentem
fignum , mm
cUverifimite
quod
taieu, rincnr,-
tiam ei
exbibuijjent, nifi
in eo
aliquidjupra
homincm
covtouifitm
\ Et
hoc
efl quod
rficif.Etprocidences
adoraucrunc curu
.doratione,
fcUicctlatria.
Ecaper-
6*
Glof.ord
& Nicolai
cfeLyta.
'
4
b
Yj*a.
pretc
a Ff
4^r//f,<Jrf.Fidcm
fuam
mvfticis
piUtflJH
W mueribus.
Muera
claufa,fidcs
cft cordis.muncr.i
apra.rotUlio
cft ons.
In thure cofnnditur Anus
, qui
foh
patn
ijcnrkandu cfieco
udit.ln n.\ rrfaa mamchxus q.
Chulium mortuu n6 crcdic.
In auco
vterquc
,
quia.oZ
Mamchcus dc Lminc Dauid
regc
naru non credir,&
Arius folam
ei fertmutcmaRnb
c.
Moraiiter .
fctapertil
Mi-
enum
rcfgoms
fa<
r l.ncntum
bic
apcrirur
,
vt flde
pratuia
luros noftros h\ via non
pjndamus
, donecpraxcruis
hoftibus
f< ii Dco cx occulcis
cordiuinorK-r.-unus. E/.echias.
qul.ithcfjuros alienigcnis pro
didit
,
c6dcmnatur m
poftcns,
^*<*Vb ObtnHuntei .
Qjjcritur
au
H,s
'"tt?
vnuiquifqtictria? quodmagis
' '
fjtendum eft ,
quia congruit
mvftcrio ,
quia
omms vcrc
B ChnftianusChnftum.Deum,
rcacm, fcpaflum
confitccur,
Efeckur
quod rcgcs
Pcrfirum
$
Perrartt
p.
mpcr
cum muncribos folcnc
Hli rahtin
..d.,,,
ooLuiiibu,. adorarc.quo
morc,
..V liti mu-
t*4utui.
ncraobtulerunt. Scd
magisdi
uina
inrp:rationc
cft
fachun,
vt m hoc fic
myflcnu
omniu
vndc&figuralicertriadicuncur.Aurum,
ad tribucum.thus,
ad facnficium.mvrrha,
ad
fcpulturam pcrtincnt
mortuoru.
Vcl
pcr harcjtria
in c< >dem Chnfto innmancur
, rcgu potc-
lias,diuina maieftas,humana
morcalicas.
} B ililius.Balaam vaciciniu
fequi
vifi
funcqui
de Chrifto
Koni aV hn-
fa} l4j vi tus cft dicerc : ^iccumbe/is dormiuit v: le
<>,
&
<\"aft pullus
bv.i
Ghrifti,
jggfffaflfi fufcitabit
ium i l>i ber.edixerit tibi crit
beued:But,& ejai
*
ma'cdxoit* intnatedicloe
rcputabitur
. Pcr lconcm cnim cius
unpcrium
fcrmo demonfrr-ac :
pcr
accubicum vcro ,
fuppli-
cmm
:per
bcnedittior.is virtutcm
,
eiusdiuinicatem
lgicur
vacicinium hoc
fcqucnccs,vc rcgi
aurum,vc monturo
myr-
tfeftni ,vtDorhusobculcrunc.
M >r.ilircr. Nos cr?o thus offcrimus
,
fi
cogirationcs
car-
n s in corde
pcr
ltudiiim orationis lncedimus: Aurum.dum
f
upcrna fapiccia rcfpledemus. Myrrha,li
carnis vitia
pcr
ab-
ftinentia mortificamus. Hec muneracx thcfauroai condi-
l.i
profc
runrur
,
Cmcordc creditur ad iulii.rmc autcm
confejjio fit
ji jjlu.
Auiu cft
pc
rfrcra
fapicntia,
thus oratio
munda,myc-
ih i
op;
r.itio bona.Primu
crgo
fidcs Chfoorrcreda: deindc
orjtio,ccrciol.>coopcr.itio.
Infirmi cfr
orariocjnon
munic
e'cemofyna. Myfticc.
Tres
magi,ugnificant
Gentilc
popu-
lu d^r
tubushl:|s
^Joe
procreacu
ad Hde Chrifti vcnientcm:
Stcila,
prophccicum fcrmonc,
orcum Chrifli vcraciccr
pro-
ficcntc
Hcrodcs,diabolu.quicognitadiuinicatcChrifT!pcr
fequmircuin
mcmbns
fms,
aquo mag' pcrguiicduab
ido-
lolacn .-
gcnccs
reccduc,
& ad do.mum 111
qiu
Chriftus cft.i.
C
adcachohca ccclcfia
pcrueniunc
in
qua
incrantcs
pcrfidc,
i
iHucmQc Chriftu cii rrucre fua, id
cft,
ccclcfia
Iofcph
fcmo-
to.ld
N I C 0"L~A~VS DE tVRA.
1 F>apertir>&r
Nonquodtunc apcrucrut,fed quiaprius ape
rucranr.quando
fcilicct dc terra fua receflerum : & inde munc-
ri
apportauerunt.
1 1-iiU-n
thn&myr.
Ifta
tnaobtulitquilibet ipforum
,tum
qun
de talibus ficicbant xenia
rcgcs
Arabum.tum
quia pcr
uu-
ium linabant
rcgiam
dignitatem
,
pcrmvriham
liominis mor-
tilitarcm :
qnia myrrha
folcnt
mungi corpora
mortuorum :
pcr
thus
iplius
diainitatcm :
quia
thus ad honorem diumum concrc-
mitur.Vei aliter fecundum
aliosobtulcrunt aurum adfuflenta
tionem
paupcrtatis
matns&
filij
,thus contra ictor<roloci Sc
myrrham
adconfolidandum mcmbra
pucri.
j \t(panfo accepto.
f. ab
angelo
ex diuina reuelationc.
4
Trraliam vijtnrcucrfi
/T.pcrae>o,fcilicct,obfcquio
:
gs
de-
fccnderunt ad
mare,&
mdc per nauem transfretantcm in Thar-
f>s abierunt ;
propter quod
Herodcs iratus
poflca
naucs Thar-
P&l. 47.
b; fenlium
inccndit,fundum quod
f ucrat
prophctatum pcr
Da-
yid.
ridcm fuam
myllicu prohicntnr
muneribut.
Ecapertistherjurisfuisobtulcruntcimunc
a R'-i l> Oo. c MoimIi. <l
Quia
imu<
qoircl>ant, i)ind
vcllct diu.ru uoluMia\dc 'cualijnc ad Hcrodnn.Dv-; lucrucruni
rcfponliouc
c
ra,aurum,chu
b
s,&myrrliam. Ectrefpoitfo
i Quia cofoiia Vvinatc non licct ictione. b Dnbolum.
acccpto
in fomnis ne
a
redirent ad
Hcrode,
Fidcin.fpcui
chaxitaiem.
b Piradifum,cl carlefien Urufalem.
d
per
aliam viam rcucrfi funt \a
rcgio
h
ne (ua.
a !in|>lcto inugjiionif
tcmuoic
pnus.St
eo oblau in IciullUciu
quod hu-
ccce
angelus
domini
Qui
cum
receffilTcnt ,
a Hic
lolcpli
non
c|uali
maritu>,fcd nuriicius.lcd & culios afcilciiur.
apparuit
ia lomnis
loTeph.dices,
t
Surge,&
Gloriolam.
accipe puerum,
&matremeius, 8c
fugein
f
Acgyptum
,
& efto lb
vfquc
dum
dic^m ti
-
a Ecce
cjnpd
ttnitt non latcm deuin
bi . Futurum e(l enim ,
vt Herodcs
quxrat
to.idcftjudxorum
popu.oproptcr perfidia,& apns
ihcfiu- Q
ris
iii;s,idc-lf,!iccr.r
um
\
vi i 'i.obtulcrutei murwra.idcft
phv
ficam,cth!cam,lo^cim,vcl,hifioiiam,cropologiam,&allc
gorum.vcl,f.U'Cfa:
ctinitinsfidcni.
c Et
refpo/ijo aictpto
<.$icuc Mo\ h
v
s ticens clamabac ,
fic
iiti
pio
.iffcdhi
ipterrogabanj
i
quid diuina mbcrct volanta&i
Hxcrcfponfio
non
ficperan-
gclum,fodpct ipfum
Deuow
i
quia
nulhis ahus viam reuJ-r-
f or,
i
fionisinfticiuc, nifiillcquidi-
mJ
CIC :
Egofum
via,t>erita< ,&vi-
Ioj -
ta . Non
loquitur pucrad
cos,
ncdiuinitasantetepus
rcueh-
4
rctur, tk. vcra humanitas ha-
bcatur.vnde,^:
mox m
Acgv- t7.q
ptum mitcicur,quia,&
fidcs nu
^
d "e
5
tricnd.i cr.it ad
praimiuin
, $ r
vicn doctrmj:
prxparandr.
cft,
ad etindum.
d Tcr aliam
viam,
e^f,InhoC
puerumadperdeadum
cum .
Qui
t con-
r
*
Cam
iiuM
io ,K
fbrma dacur credcncibus , vc
dcuoti ad Dcum vcnianc
,
Sc
quod
iubcac lntcndanc
,
li
cet,ne
ad diabolum rcdeac.lcd
pcr
f^mic.is vircucum ad
puni
< vcnianc
,
&:
qtu
cecidcruc con-
Hon
tenendo :
relurgant
obedicdo. ns i
$
Chiyfoft.SimagiChriftuquafiterrcnum Kiz,cmqua:
fiificnr,inucnicnccs cumapudeum
manfilTenc.Nucaucei-
doriUicrunc&rcucrilfunt.Cumauicicucrfifuilfcnc.imiife
runc Dcu colcntcs
magis quam ante,
&
ptcdirantcs
multos
crudieruc.Htdeniqjcu
Thomasiuiffccad
(puincijilla^adnm
ftisucilli, &:bapcizaci,fad;isutadiutorespr^dicdtionisip!i'.
lAccipepuerum,
cjrc. 4< Hilarkis.Cum
dcfponf
itam cam iutro
flgnihcabar, coniugcm nuncupauicfcd poftparcum
mater
cantum Icfu oftcndicur.vc
quemadmodum iufro.Icfeph
dc-
pucarecurMarixi.nvi.iginicace coiungium
,
ita venerabihs
ciii<; oftcndcrccur in Iciii matns
virginicas.
*Chryfoftom.
Non
aucemdicicaccipemacrem, &.*puer Hom
rum
eius,fed
cconuerfo,
quia
non
propcer
macrcm
pucr
na- rw n
cus
eft,fcd piopcerpucrum
matcr
prarparataelh
f
Vtt%ein^4.egyptum,ij-c.Wi.\x2. humilitasChfi.Fugicqui
refu-
'
giumeftahorum
Sc vircus :
fugiendoinftruicfuos.vndc
: Si
vos
pcrfecjHuti
fttcrint
in vna ci!titate
y fugne
'%/. atiam.
*
Chryfoft.Sic
m
illaregione fpei ponunt"cxordia: Qyia
Hor
enim
Babylon acquc Acgyptus pt
x oibus terns flamma im-
"* *'
pietacis
ardebanc,
ideoabipfis
ftatim
principijsvtramque
emedacuru fe cflc doccc
Chriftu$,8<: pcrfuadct
de
alijs quo-
que
miidi
parcibus fpcrada
cffc incliora.Na Perfidi
quidcm
Magos remictitjipfe
vcro cum macre in
Ac-gypcu
defccdic.
&
Grcgorius
Nazianzenus . In
Acgypcum quidem ptil-
fus
cft,
verurn
impura Acgypciorumfacra dcpulitacprofli-
^'^
gauic.
Vnum
mfiimicacis,
alccrummaieftacis cft.
g i^icon/wrge/u.Iofcph figurapra;dicacoruni,qu/
Chnftu,
qp inacrc,idcfc,fidcm
Chrifci &C
ccclefi^culcrunc
ad
gcnces,
E
$
rdiflo
uirl. In
fpiritu
vehementi contcret
nauesTbarfts.
5
Qui
cum
rece(Ji/fent,
&c. Hic
ponitur ipfius
Chrifti nati
pcr
fcquutio.Et pnmo
dcfcnbit
euangeliila quoddam
antecedens
lp
fam
pcrfcquutionc,fccundo,ponitur ipfa perfcquutio
ibi.Tunc
Herodes videns
, tcrtio,
ponitur quoddam confcqucns
ad
ipfam
ibt. Defunclo Hcrodc. Circa
pnmam igiturpartem
fciendum,
quod
Dcus
prxuidens Hcrodisperfcquutionem futuram,per
an2;elumadmonuit Iofeph,vr pueruro
m
Aegyptum porterct.
Ad cuius tntcllecTlum
notanduro,quod
Herodescredidit
primo
M<e;os
fuiffc delufos cx
appantione
itcilac
phantafticz,
& iclco
iion curauit tunc dc pueri
inquifitione
,
fcd
poftca
oblato
puero
in
templo,&
a
Symcone
iufto
prardicato
&
man>feltato,& fimi-
htcr ab Anna
prophetiffc
coram toto
populo,
vt habetur Luc.2.
e.Sed Matthxus lllud dimittit. Tuiu
famapucn
naticrefcentc
voluir Hcrodcs
ipfum perdere,
fed interim
portarus eftpcr
fo
feph
in
Aegvptuin.
6
l*?i cou^Higcns^&c.
nrm dicit filiura
fuum,quia
erat tantum
nutncius,
Tiotle
M O
R A l I
T t R.
J )\
fD>.njo acceptoinfomnis,&c.
Pcr hoc
admonemur,quodcii
maui fioinmibusnoncotraharaus
aliquam fociernterp.Proucr.
ij.d Qu
cum
fapientibus graditur fapiens
cnt
Amicusftulto-
tum htiiilii cflicictut.Pct
Hcrodcm
vero,quifub fpccic rcligio-
nis vq-
jiis. voluit occidcrc
Chriftum, fignatur hypocrita
,
qui quanturn
eit infcjChriftum occidir, fccutidumilludHebr. e. b. Rurfura
crucirigcntcs libimetipfis
fihum Dci,
Nam fecundum Hieron.
Simulata
fanclitas,duplcx
cft
iniquitas.Per
Scribas aurem & la-
ccfdotcs
qm
Jociim natiuitatis Chiith ?x M'chca
prophcta
de-
clarauc-
*$
Macch
ei
Cap.
II. 66
%
B
amentatio.
I ly.a.
(;*. ii. a.
!m.i4.
b.
Imecntum
< ifio
quan
c
perHero-
c n acu (ic.
rcli&o Herode,idcft,Iudxorum
infidelitate.
a
vctfr.cjuia
occulte
per fugam
ad llluftrandam
Aegypcu
dcfccr.dit.relicla
nodte Iudans .
Ncj&e tulic m
Aegyptun^quia
nocte
ignorancix
his a
qui
bn
ipfe
rcceffit
reliquit
icredulis. CHiado rcdicnoclis
no fic
r.icncio, quia
in flne mundi
,
Iu-
da?i fidcm
taquam
Chriftum ab
Acgvpco
reucrtecem
fufcipicn-
resilluminabuntur . Hic dacur
exemplum
fidclibus vitandira-
bie
perfequutoiu
vbi
eftcppor-
tunum,
ficut
ipfe
ait. Si
vosperfe-
t>tiutifucrin'.,&c.
Significat
aucem
hxcfugadomini
clcctos
impro-
bitare malorum a fedibus fuis
f$-
pius
cffe
pellcndos
.
Fug/C
vt ho-
nio,qoem psuloancefteiladcii
monftrauic .
b
In^Aegyptu
, &
erat ibi
vfque.
Omnigenum
deum monfira ve
ncrantem
,
quia
Chriflus a Iu-
da?is non
receptus , pcr pnrdica-
tionem
cranficaogenres. Fugit
in
Aegyptum ,
ficut natus eft , vc
corrupcam reparet
naturam . Sic
fugit,
vt
fugaces
reuocarct .
Qd
fngic,
facramcnci fuitnon cimo-
ri$j
vcexemplum fugiendi
da:cc
fuis. Non
fugic
moi
cem,qui
mo-
ri vcnerac.
Necinfidiasexpauic,
qui
vcnerac
apcrirc
vcrfutiasdia
boli.Dc hac
fiiga prardixir
Ifaias:
Ecce dominut
afceudec fttpcr
ntibem
leucm. id eftcarncm fine
peccato, ingredieturq; ^tegyptunt
com.
fi.eius. Sepcem
aucem anuis in
Aegypco
lacuir.
c
Ex^iiiypto
vocaui. In Ofara mxta Hcbraicam uericacem
hoc inuenitui
,ucl
in libro Numerorum, uc
qiudam
aflei
uc,
quiacocum difpoficionc
Dei.f.tttum eft.
d Tunc bxroiles vi.
Vcrifimile,
eft
q,
cu Herodi nihil renun
ciacu effcc a
m.igis,credidit
illos fallaci ftclla
deccpcos
elfe,
Sc 16 ad fe n6 etfe reuerfos.-vii & tadiu
quieuit
a
pueri mqui
flcionc.DeiiKle
vulgatis
his
q
I
teplo
fa&a dittaue fucrar: fc
amagis
fenutillusii.&I mortc Chn
,pperas pueros
occidit.
Verhimilc
eftpoft
annu &
quacuor
dies a naciuicace Chri
ft; Herodem
iiupueros defa?uifIe,quod
forfican ideo dtftulic,
quia
Romam
profectus
cft , vd lbi accufacus, vel vt Roma-
nosconlulerec
fuperhisquxdeChriflo
diccbancur . Ideo
forfitan tandiu ab
inquifidone pucri
feconcmuic,vt
folhci-
ciuseumdeprehendcrec,nequeelabialiquomodopoifcc.
jc
Theophylactus.
Sicut DeusillufiiPharaom
perMoy-
fen,
quoniam
Hcrodesfc
Pharaopuericidx
erant. Necc-
nim Pharao
fuisqualibufcunqucarcibus&
facinonbus, If-
raclis Iiberationem &
Aegypti fpoliationcm auertcre,
nec
Hcrodes Chrifti
regnum impedire potuit.
e Occidu
omncspue>
os.
Qua
cito Chnflus
apparuit mundo,
incepit
111 eum
perfecucio , que. figurauit pcrfccucione
fan-
ctorum,&
dum mfans
quxricur,infances occiduncur,in qui
bus fcrma
marcyri)
nafcitur,vbi infantia
cccicfic.
dedicacur.
Figurac
5
furges accepit pucrum
, &
matrem eius
a
TQJjia
tfdeJ Chrifti maniit in
gentibus do.ple.gen.in.
*
no<5te,&feceiUti
Aegyptum,&eratibi
D j
TVfqne
in linenn
infideliutis;, quia
Iudaa contra eccleliam feuit.
vfq;
ad obitum
Herodis,vt
adimpleret,
qcf
didlum eft a
domino
per prophcta
a
5Confulitantia!e,quia
vtrbum cato faftum eft.Sc hatitauit in nobis,
c
dicetem: Ex
Aegypco
vocaui filiu meu.
a 1
lr.de accumulatur ita iam turbat 3
per
natiuitatem.
d
Tunc Herodes vides
,
quonia
illuTus ci-
a 1 Lingua
vfus cll
pro gladio.
c
fct a
magis,iratus
cft
valde,
&mittes c?c
a
f
Vt
hic.qui
natus ctat non
ettitgeret.
ciditomne*s
pueros,qui
crat in
Bethlce,
a
VVt
in tanta multitudinelatete non
poffct.
b ^Vt ncqueloco,
neque tcmpoie
celatetoi.
f
&ino
a
mnib.finibuseius,abimatu,cV:in
**
g
a f Abortuftell.
frajfecudumte^mpus.qcttexquifierata
h
magis. Tuncadimpietueft,quoddi&u
7
eftper
Iererriiam
prophetamdicetcm:
a 1ln excelfo. fLottge lateque
refonit
planctus vfq;
ad deii
peruenit.
i tVoxin
Ra^maauditaeuVplorat^etvlu
k
latusmultus:RachelpIoransfiIiosfuos,
9
Epifiob.i.
Figuratmorsparuulorum paffionem
omnium
martyru,
D
qui paruuli.humilcs.&innocecesoccifi
func,qui
nonin Iu-
dxa cancum.fed
vbiquepaffifuncabiinpijs.quosiignificac
Herodes.
Quod bimi,quia
do<arina,&
operatione pcrfedi.
Illis occiiis Cbciftus
euafic,
quia corpora poffunc perimi,di-
umitasnoncontingi
.
?<
Origenes.
Hiparuuli&ad
Hom.
? .in<j].
memoriam a?terna:laudisabea
erfos-
tocommemoratur
euangelifta,
&horu memoria
, prout dignu
cft
femper
in
ecclefijs
celcbra-
tur,
fecundum
inccgrum
ordi-
nem
fnirorum,
vcprimorum
ma
cyrum prodomino
occifo-
rum,&:vcipfaBcchic>?mpnmi-
ciasdomino
manyrum
,
inqua
nacus eft
ipfe faluacor,obtuhffc
videacur.
?<
Auguft.
Nonfruftrainfan-
ccs
illos,quicum
dommusno
fter Iefus Chnilus ab Herode
necadus
qu^i erecur,
occiti
func,
10 honore
marcyrum recepcos
commendacecclefia.
E
f Et in omnibus
finibm eim. Non
eft concencus vaftatione Bech-
fexaa9
cogtM>
leem , fed adiacencia loca vafla- :.
uic,
ncc vllam mifericordiam
a?ratis habuit a filio vnius anni
vfqucad
filiiim duorum anno-
rum.quin
ouiucs occideret.
^. Iei
.
e-
,
g-
g
.A Wwa.Ideoabimatu, vtfi-
&
3
i.c,
cuc
prajoccupauerat
Herodes fi-
nes ciuicacis:
Ica&prxoccupaietaliumannum.Ideoetiam
a
bimatu,quiatimebat,nc puer
cui famulabatut
fidera.pau
loiupraaitatem
vel infra
fpeciemlibiconformarec.
h Tuncadim.
AdimpletumdiciCur,quiaancequam
fierede
gentibus
erac
femiplenum, quia quod
mlicera
fonabac,
ali-
quid
fucurum occulce
promictebac.
loannes
Chryfo.in 7.Honnlia.
dicic
quod
ftella
per
annu
apparuiCjficut
in deftruclione Romanoiu
iigmapparueruc
rn
c^lo.qii
vox
angeloi
u audica efl:Trafeamus ab his fedib.
i Voxin
i{ama.
id eftin excclfo
longc laccque
diffufa eft.
Allegorice.
Vel, vox ecclefia; de nece mcmbrorum
ge-
mentis
vfquead
folium
fuperniafced.t
mdicis. Fox i rama.
Propccr
vxorem leuitxfornicatione
perempta.fecundu
nu
Lidicum.K.g.
mcrum tribuu in duodecim
partes diuifam,
ois Ifrael tnbu
* 10>
Bcniamin
praiter
treccntos viros
deleuit,eoru qui fuper
fue
rut
ploratus
Hc vlulatus auditus eft
vfq,- Rama, qui
cftiocus
iuxtaGabaaduodecimomilliarioaBethlee.^wf/tr^.iix.igge
rac,vc hyperbolice
Rachcl la
morcua,dolentis
afledu filios
ia flcre dicaf . Vfi
per
hocdc Chaldcis hiftoria texicur
q,
ii-
milis eec ab eis cladi
prior
i
populo
ludcoru fucura vaflatio.
Sed vetms rcuclace
p euagelifta fpu ^phecia
dc nece
pueco
p
ru
accipit".
Dicic
ergo, q,
tuc
copletii
lic
quod
dictu
ett,quia
ecfi ad lmmincncc
capcsuicace
fcrmo
prophecia,' refpicic,
cfi
in co ficuc in vmbra,fu:ura vcncas
c^diS
mfanciu
pronuciac".
K
H<ic/>t/.Quia fepuica
eft iuxca J3ethlec,&
cx ccrreno cor-
poris
8
NICOLAVS DE LYRA.
i
t^itl,'. proptcrtimorcm HcrodiSjUtncgotium fieretmagis
orculte : liccc criioi dc hoe non haberet diuinam
reuclationem,
non tamcn
propter
hoc debebat omi ttcrc
, quod potcrat
faccre
fccundum humanam
uiam.Sequitur.
t Vt
aiimpleretu, , quoi
dtclum
eji
a domino
pcr propbetam.
fcili-
cctHofcj.n.
g
Ex
^irgyptn
vocaw filium meum. Ifta autcm aultoritas habet
dupliccm
fenfum
!iteralcm:quia
vcrificata cifad iitcram de
po
pulo
Ifracl vocato a domino dc
Acgvpto, perfeftias
tn de doini
nonoilroIcfuChritlo
,qui
eft filius Dci naturaiis
, alijautem
funt tantum
fiii)
pcradoptionem.ficut
& llla
aucloritasqua:
ha
bctur. i .Par. 1 2.
Lga
ero illi in
pa'rcm,
&
ipje
erit mibi
infilii ,
ad
Jiteram
intclligitur
de
Salomone,
tamen minus
proprie,
de do-
minoautem noftrolefu
Chnftoproprij(rimc,urd'cit Apoftolus
ad Heb. 1 . b. dicens. Cui enim enim dixic
aliquando angdvrurn:
Fi-
liUi mcus cs
tu,&r.
Et itcrum.
E%o
ero illi in
patrem,
& hoc modo
allegateuangelithhicquodhabeturHofee.
u.ut uifum eft.
4
Ti. tc Herodes videns. Hic
poiutur ipfa perfecutio.
Herodes
,
'
vidcns
MORALITER.
perfcquutifunt,(ign.inturdoctorc5bonxdoclrina:,fedmalc
vi-
claraucrunt,& tamen
ipfum
natum non
adoraucrunt,fcd
magis ts.quia qucm przdicant
fana doctrina,
pcrfequutur
mala vita.
pcrfe- Toin.5.
c
vidcnsfe effe illufum a
magis perfamampuericrefcenremira-
tus eft
valde,timens
ptincipatum
fuum
perdere
: & ldeo tunc oc f''
V
we
cafione
ipfius
voluit omnes
pueros
de Bethleem
interficere,ne
jjerodcin.
^
puer
libi
incognitus
cuaderer,
fedfuit
impeditus
ab
cxequutio-
ne huius
fati,quia
citatus eft ad curiam Romanam ad
petitio-
nem fuorum filiorum
lpforum accufantium,&
ideo non fuit au
fus tunc
pucros
interficere,
ne cum
alijs
facinoribus fuis accufa-
returdetatacrudclitate. EundoautemRomam, &rcmanendo
in
curia,&
redeundo in Iudxa
appofuit
annum &
plus,
& ideo
fere
poft
duos annos ad
regnurn
reuerfus & in
regno
conBrrna-
tus,quia
fententiam
pro
fe contra filios habebat: tunc
adimple
dicde
necepueroriiquod priuscoceperat.&hoccftquod
dicit.
5
Et mittens occidit.
Sequitur.
6 .Abimatu,& infra frcundum
tempus.Quia
duo anni fcre tran-
lierant ab ortu ftellae & a
Magorum inquifitione.
7
Tunc
adimpletum. ttigelimoprimocapitu.
8 Voxtnranaauiita. Rama
aliquandoeft
nomen
proprium
loci,&
licnoaccipiturhic: aliqncftnomtncoc, &fignificatex-
cclfum,&
iic
accipitur
hic fecuduro
cp patet
Ierem.
7,
i^.vbi dici
wxx.Vox in exc
!
ft
.
Sequitur. p B^achciploransfilios
/uos.Lkct
7
Glof.ord.&
NicolaideLyra.
68
/ hofpitiomatrisnomenaccepit
.
Vclquia
multidcBcnia
^V min,& lofcph
occiflfunt.DcRachclnatuseft
Bcmain.ad
cums forrcmnonpcrtmctrtcthlccm
,
fcd ad tribum tarv-
tuIudj.Sedquiacoiitinguxtribu.fiint
luda &c Bcmamin
in finib' Bech.ee ,multi quoq.de
tnbu Bcm.un occiii lunt.
Nota,
quod
mcliuspcr
Ra-
ch-.}('qu.imliperBechlccmph
*** b
racdiccrc:ur;figura
facramc- a
j j c conf | a
b
ri,
quianonsuntDcfun
iMnnuimr.quiapereaminom
cu,oluu
^ jj*^
efi<
nibus
Schcma ccricfia; com-
tncndacur, quarploratno
tam
Eomcklout in mundum reuocarcntur
c r.cuocjndi
f
tob.if.d.
jb.i.
Hia.c.8-
iofcph.Iib.
ljcantivjc.
mortc
tran flatos
, quam fuppli
cio
petcmptos.Rachel.ldcft
cc-
cleliafuos
tcncrosagnosplorat
pcremptos,
ncquar
vult confola
n in
prxfenti.quia
non funt
,
fcd
omncm
fpcra ,
&confolationc
ad zternam tranfmitcic vicam.
Vel
plorac
,
& non
rccipic
cofo-
lationcm fccundum
duplicem
qiiorinidam incclligcntiam
fiuc
quodiu
aucrnummortuosxfti
marcc flue
quod
hic nollec con
folari in
prefcnci
dc his
quos
fci-
rct in
c.tcrnum
vkturos. Hoc vc
rius ccclcfiz
conuenic,qux
non
cacum
pcrcmptos
dolcr fc-d cos
amplius quos prius
cdicos vuk
rccinccc,
vel
nodumgcnirosge
ncrarCjdc quibus
nulla confola-
tio,quia
ctcrnaliter morcui ftinc
Allegoricc.
Bcne autcm Ra-
chcl, qu
ouis vidcs deum
diqi
tur,
ecclefiam
figurat,cuius
tota intcntio vt dcum cotcm
plctur inuigibr,
cV
ipfa
cll ouis rctdima
quam paftor
hu-
mcris
reporcab.it. HjicbtLidcft
ccck fia
plorsns pro
fms oc-
cili*;..ilt
ideo non modicum fuit
prophete
tantum facrame
tum(licct obfcurcjdiligenciuspr.rlign.ire.
Plorat
ccelciia,&
non vuk confolan
hicquia
filii rui no
funcdc hoc
mundo.Velplorat,quia
dumpant
,
trifliciam
habcc vnde dicitur.fos
plorabitis
, &c. fcd additur confoia-
tiO'Trislitia vcftta
ttertetur
ingaudium,
a
Dcfuntlo
autem Hnode
y
eccc
apparuit
a*
gihtsdotni.
Quia
fo*
pica
ludzorum
pcrfidia,&
Helia
,
&
Enochpredicantibus
Iudara verbum dci
recipiet.
*
Eufcbius.Cum
poft
mfidias fcruatori
noflro,
& aliis in
fanribus
faitascoelicusinuecfeaplaga
Herodcad cxtreinfi
vfqj fpiricu
alilictarct
corp
9
eius vti
lofcphus
rcferc morb
9
inuaiit diucrfus .
Ignis mqc
lccus incrac no tantu
coflagra-
tioneminfuperficiccorporisagcntc
prodens , quantu
in
trmfcais crcfces
opabat'
lcendiu.Auidicas.
incxplcbdiscibi
fcmpcr
incrat , ncc tamen facietas
vnqua
rabidis incicaca
faucibus
pualcbac
iinplcr
c
ingluuie.Intcftiiia
inccrius vlcc
rib
9
tabida
purcriucbat
. Dolorib
9
quoqjcolh
faruiflimis
cruciabat .
Humorlicjdus luriduscrjupcdcsluridos
ober-
rabat.Similisqupq;iJlicircapubeii,4v.'tc
aftiicfio, fcd,
&C
pudeda ip.fa putredinccorrupta
fcacebac vcrmib*.
Spintus
quoq;iiicrcaibilis
cretta
letigo( q
f ucrat fatis
obfcena)
dui
foetoris
&o autc Hcrodccccc,
apparuit
angclus
Quia
nonduni
publUe
rruelaWamr cui
.tngelo
hoc olTicium defcrebat
dominiin
fomni*s
Iolcp^iin
Aegypto,
a Non lilmm tuuin. b Non
rnniugem.
diccns.Surgc
, &
accipc pueru
& ma
b
trcm
a QuitScribzAPhitirx
mortem Chritti mediiapaniut ium Hetnde.
cius>& vadc m tcrram Hracl,Dcfunc5ii suc
cnim
qui qu?rcbant
animam
pucri
.
Qui
confurgcnsacccpitpucrum,
&marrem
cius
4
&: uenit in rcrram Ifracl. Audicns au-
a
Hetodcs.fiulirpu
, Archelaus, & LWanlai fratte fueiuat
i' Oe
ijua k/uteb.it,
le admonitum.
tcm,quod Archclausrcgnarefin IudajD^p
Hcrodcpatrefuotimuitilloire.
Et"admo
4
Non mut.it angehis przceptuin.fed
tnanifcftius
cotigit eifotem pictnis.
a
Quz
Sc
ipfa
teiia cli
lfiael,t)uia
&
ipfun populus
Ifiael ibcoi
ba|
.
nitus in iomnis
ieccflltjn partes'Galila?c.
Qujeft
in Gslilxa.
Etvenienshabitauitinciuitate
quicvoca
5
cr tur Nazarcth,
vtadimplercturqddidlu
6
nraculo.
foetoris & anhelitus
refpirarionc
crebcrrima. D
Deflinflto
rcgc
illico
compjicos
cius
percut:
fic
ccff.'.nrc,
perfcquutionc
ecclefu ad cadeflia inuitatur.
h fn terram. NflO dctcrmin.ic in
qua pirtcm,
vtdubitante
loicph angclus
icucrcatjOc
frcqnti
cius allocutionc
Iofcph
CcttioGrcddarur.Quia
non di-
fribxit
inquampatrcin
,
idco
Iofephtu
lntcllexit Iudx-am
qiucdignior parsrcgni
crar.
C
Dtfan&i.
Tradunt
quidam
joft h
quia
fccit Herodcs
fupcr
fu-
nus fuum nobihorcs
Iud^orum
occidcre,vtliccogcretludt|os
mortcm fuam ficre.
d
Quiconfur. Allcg. lofcph
gcrit tiguram Apoftolormn
quoruin
otbcio Chiiflus cir-
cunfcrtur.
Apofroli prnnum
venerunt in ccrraTDt
liael.quia
primtnn pr.rdic.iuerunc
fudCiS.
Sod
pro
Hcrodc idcfl maaentc
liXicditana mfidchiare mecu-
unt,&
rcccdunc ad.noniti
gm-
tiam
gcntibus prcdicare ,
^S: sd
cas Chrimim
transfcnr,
Nommata tctra Ifracl vifu
cft
Ioiph
non ahuibi talcm
pucrumdcbercliabicarc
,
n;ti
in Ierufalem vbi erac
tcplum,
& celcbratio
prophec;uutv..Ta
men
angelus mtclligi
voluit
Galilxain,quam,&:
ludei inco
lcbant
quod
oftendiciic fuiifc
prqdcftinatum quia
Nazareus vocabicur.
c Timnil. Si timuit hidcA
pro
Archelao
heredcpatcrnij
crudchtas.Cur no &
Galila:a,vbi
Hcrodes alius frater cros
regaabati
Quia Archejaus
pofi patrc
monarcliiamtotius
rcgni
obrinuit
,
fedinfolcfccns a Tibcrio Ccfare dcieclus
clt
Lugdunu
m
exiliu,
5.'. tuncdiuisu eft
regnu
in
quatuar
tecraretiias,quaru vna.i.Gali.H^rodcsfrateieiusobnn::):.
Qua:ricur,quare
non timuit
lofeph
lrc inGa&leam
ficut
m
ludeam,eum
&; ibi
rcgnaret
Archelaus
.
Scdmcllus
po-
tuit in
Nazareth(qux
remota
crat)leterequam
in
Ierufale,
!'
vbi crat
capuc rcgni
&" affiduus Arthelaus.
f
Sccinpar. C^iiod
Chrifius lllucnon transfertur vbire-
gnabac Archelaus,fignificar,qa
illis abfcondetur
Chnltus,
m
quibus regnabic
Antichriltus .
g "A(d.Nazarcth,gcrme
nouellu vel flos
campi interpca-
tur, decuius radicc
gcrminis
fancruilanetorum ad
fignni-
canduecernicacis fuc fubftatiaafcend.
ifelegit.
Sicut
ergo
eligit tcpus quo
nafcerunt 6<: locu
,
ita &C ciuitatcna in
qua
coaiefcerctcuius nomcn indicio eft:
q> ipfa
fancbtasyin iin-
cfitate
nucricManctuffanccoru recce
clicit",vndc,&: diicipuli
eiusprius Nazar^i dictifunc,fedpofteaa
ChfiioChfi.ini
vocati fut.Nazareth
Galilc^quo transfcrcur.parccm
eiuiJJ
gencisqu^ fidcfufcepturaerar, Lignificac,
vndeflosinter-
pretatur,qa
ecclciia
quoardctius
aterrenis
adc^lcftia
tranf
iUS.
ofcph qtt
10
niagii,
dcam intr
m
migrat,eomagis
vucucu ilote &.
gcrmine
abundat.
@Tcr
F
NICQLAVS DE LYRA.
chcl. fcd LkiIicui
habctiuQenc.29.
tarocn diotur hic raatcr
pucrorudcI)cth'ct:,quzcrat
fitaut lcntclud* .
quia ipfa
Ra-
chcl
fcpulta
cLt tuxta
iicthleem. ,
vt habctur Genc.
j
j.&
ldco
tationc
fcpuiturx
difta
cft mater
iplius
JJe thleern,&
habitan-
tiu inca.&iodicif
hicplorarc
metaphojice
rationc
prqdicla.
1 r
o/tt/ffc/c^n^i/dijouywni.iubintclligiturviuentes.
X
Dcfuncla,
autem
Herodc
,
ecce
appa
. Hic
ponitur
illud
qtf
cft
coufcqitcns
adpcrfequutior.CjquiamortuoHerodeq puerum
pcrfcquebatur, angelus
monuit
Jofeph,
vt
puerinterra
lfra-
cl
report
arctur. Non nominauit autcm
angelus aliquam
ciuia
tetn
determtrtate vt ex
rcfponlionc angeh
tnitruetis eu de
loco,
lofcph
cxfrcquentilocutionecuangclomagisconfolarcc Grjt
3
sAuditns
autcm,&c.Ad euidcntia
huiys notadu fecudu
qf
rcfcrtlofeph^antiq .17.ca.10. Herodesmonescondidit tcfta-
mcntu,
uiquoordinauit Archelaumfiliu
rcgni
fui
fuccefloi?-
peratorcm.Ad accipiendum igitur
diadema vcnit Roaum
,
fed
& fratrcs cius
Philippus,&
Herodcsilluc vencrut
petentcs pa-
tcrnae haercditatis
partcm.linalitcr
dccrcuit
imperator,
vt Ar-
chelaus haberct mcdictate
rcgni paterni,qua:
dicla cit
fudara.
aliam aurcm
mcdietatemdmi|itinduas partcs,&
vna dedit (-Je
rodi,&
fac"tuscittetrarchaGalila:x.aliamdeditPhilippo,c\ fa,-
cluscfttctrarcha
Iturez,& Traconitidis
rcgionis,
vt
tangjturj
Lu.5 Jgttur quia
Arcliclaus fuerat a
patre
inftitutus
qujntura
m lc
fuit,tdco faucbat faclis a
pacre propter quod Ioleph.
4
Timuit Uto /ic.Scccliit in
parccsGalila?a:,\bi dominabatut
alius
filius,qui portionc
libi debita a
patrc
fucrat
priuatus
cjua
tum in fe
fuit,vt
vifum
cfhpropttrquod Iofcph
cum
puero
ibi
dcm fccunus manhr.
J
Et
vcntcnsbabita,&c.vl
ibiChriftusnutriretUi,qui
in Be-
t|ilccm fucrat
natus, vt
pra:divtum
cft.
6 yt
adimplerc. Ija.il. tgrcdietur vnga
dc radicc-
It/fc
, &flos
ita
tamcnqclcoro
na
fibtjtorijrnponeret,
mh
per
r omanum nn
_de
radiuseius
afcendet.Hd>rzica veritasfic habct.Et. Nazarllti
M 6 R A L I T E R.
I
Jrvr.^rc.accip.Per
tranlitum domim
iq
Acgypturn proptcr
pfcquutu>em
Hcrodn
figuificatus
ftnt
tranlitusapolluloru
ad
pradicandugcntibusproptcr perfequutior.cconira
eos mota
aludiiijicutdicit Ac
l^.r.inc CGiiJtantcr
Tuulus & B.irnaba$
dixtitm
dixerunt. Vobis
oportebat primum loqui
verbu
dcijed qnomam
re-
pvlliiii illnd,&
indigt,os
vos iudi.vite xterne.ecce
co.adge.
s'ic cniin
precepit
nobis dominus . Ifcr reditumautemeius in ludc-am iic-
funclo I
Icrod,c,figtiatur
ilJuminatio
ludcoruminmundi
finc.
ADDf
6p
Mattllxi
Cap.
III.
7
A
4
Lj.n,a
b
Terprophetas.Prophetasphi* ,
a Nazareui
;
i.&nftusqaodconuiitChri(io,
*
'fheophv. Quis propheca
D
ralicer dicic
, quia
non habe-
a
eft
perprophctas
:
cjuoniam
NazareUS VO-
*
hocdix.rmoninuc-niuirnunc:
mus fixum de
fcriptura exeplu
:
cabittU"
. P
(
'
r
ne^ligenam
enim Iudarn-
oflendic
fenfum non vtrba fe
rum mulrilibridefidciatur. &
futnpfittc.
Vel eifdem verbis in
ob continuas
captiuitates
for-
IuauvxtaHebraicam
veritatem .
Exietvirga
ie radice
Ieffe
,
taflisabfquefcripturahocdicebatur.
&, 7H&Z&****
^e radice eius
afcendet
.
NICOLAVS
DE LYRA.
*
raike eius
confmget
&ideo dicit .
Quo.
I
Quo,Naza.Vo.<7i<j
in
T^a^-abfuit conceptus
ct
nntritits,
licet
in Betbkem
fucnt )iatus,vt habctur
ftipra
&
Luc.i.exprcjfius.
A D D I T I O I. .
Inca.i.vbidicituun Poftil.Quia
iftacittitai
antiquitus
voca-
ta cft
Ephrata
ab vxore
Calepli
.
Innno
per magna tepora
an
Calepli.f teporc
Iacob
patriarchf
vcjcataeftEphrataBethlee.vnde
Gen^S.b. Sepeliui
eammxta
viam
Ephraca. qux
alio nominc
appcliabatur
Bethleem .
ADDITIO
II.
In eo.ca.vbidicitutm PofU. EtNaiareus
de radice eius co-
ifurset,&c.
Hebraicaveritasinillolocolfaix
non dicit: Nazareusde ra-
dke eius
confurgec,fed
dicit:nctfer
de radice eius
confurger,qd*
fi trans
ii transferatur inlatinu
diceretur.-Natfarenus feu Natfireus de
radice eius
coafurger.cum.tf.!iter.!:q>
non
compent
Chnfto:fed
bn
Nazareus.qui iigiiificat coiifecraiioua & faiktificaionc , vn
h^caud>ontaseuagcin{.i
'.f.A/ 1
:^Nf.vi vocapiiur iion fundaturin
hacauctoritatella.per Poftil.aijegata, qf
ei habertir lii lo f.in
Pfal.ij
i.prout
in additibnc
fupci illuiu.piulinu.lajMus h.ibeuir.
Replica.Incap.2.dicitur.i\(j^.<j(m-poji/i-.Burg.dicitil!ud
fecundum Hebraicam veritatem non fundan in di.;io ifa. fcd m
difto Pfalm.tfementu domine Dtuid.lbi
efflorthitjalicJificatio
uiea.
Sedrefpondeat
hic Beacus
Hieronyaius
,
aquo
concordantia
illa
receptaeft.
C A P.
Lc.3.a
.npcris
:fti.
C A P. III.
*
N dic auti.Prarterit
multa,
cctranfitad
predicsuonem
Ioannis .
a ln dtehus. Non ftflum
pucri-
B
tia?annos,
fed omries
vfquc
ad
praxbiationem
Iohanivs cora-
prthcndic.i.cum
fereeffet.
35.
annorum, Luras
flgriificantius
Ci
mporarxprimic,
Anno.
15.
imperij Tibcnj
Carfsris .
Vtnit IoanntS. : Chrifoff.
So)
appropiansantcquam ap-
parcat,mitnt
radios
fuos,&
ta-
c it albefcere
onenrem,vt \xx-
cedem aurora aduentum diei
demonPrenSicdominusnatus
in
mundo, aiTcquaiT
.
ppnreac
per doftrina,fpintQ5
fui
fulgore
tranfmiflailluminauir Ioa-
ne,vt prarccdes
ilieadiicirtumannunaet S.<luacoris,&ideo
poP
orrum C hi ifti eriarratG doctnna eius cnarratut us euan
gelrfta
, cx. B
ptifmn
m
quo
cefTmonium
habuic,de pracur-
forccc B
iptiita pr.irr:ittir,diccns.Jw</ie6f
.
b Trxdicans. ManifLffauit fc
qui prius
iiluerat,
baptizando
viam
preparans
d. mino .
c in d,
jc
to iudjtoi
Q^i?
Iudci a deo defcrti
eranc.quibus
ne-
ccflariacftpenircnt!;i,vtredcant.
d Venite>itia<H.Hot
prtjco nuciat,quod pcr feipfa
veritas.
Pc;-
nirctiaprecedit/cquiturpromiffi )regni: Qui verepeniret,
q
in fc
ptentos errores, deindeengitanimuaac^lefteregnu
.
Si
III.
3 Cum adkuc habitaret in Nazareth':
t Ndiebus autcm il-
lis venit loannes Ba-
a
Ecer.quiaverjkMfcc.if.
ptifta pra:dica
a
ns in
a SiC notans dcleiium
penitentibus
b Puniat quifijue malaprioris
vire ,
quia
ayeropinquabit
falus cuam
per-
didiinus , &facultss redeundi vndece-
cidimus.
a
Opeie.
1H.ic
promiflioiie eiiguDturanimi,
regnum
Dei iuxtavos eft.
d cens
:
t
Poenitcntiam
agite
:
appropinqua
D
-
a f Sic
pridicau
t.Sic enim
propheta
de co
pndixit.
e bit enim
regnum
coelorum
. Hic e(t
Si
gratisin baptifmo
fit remif-
fio,
curpr.rd caturpirnitentia? Tiiplex.mo-
Sed
tnplcxetr
rrfodtis
perifte-
d
ptn'
tcn
-
tur .
s
Prirnus crnu-escV omnia
x
"*
m.'l;;
antebaptiOnutti
anrenu-
ciarc &:
con/ft-mn.ire:q[!'.--d
ne-
reffc cff ad Ch' iHuir, vetuVis .
Sccundus ,
potf bapnfmumla-
E
dcfertdluda?*, &di- >
pjosperpoerilfeciafri
rerioifari.
Tei.tius,quo l.mctiquocidie
a
calibuspurgacui peccacis,
fine
qtiibus
vita non
agitur
Peniccrc eftanteacba dcfle-
re
,
&: defic nda non committc-
re.
Pgnitentibus rcgnum
zq\o-
ruadeficdicittir N011 terrena,
vt in veteri
]ege:&
hoc
per
obe
. dietiam Chniii . Ethoc
regnu
c^loru primus
Ioannes
prasdicaiHC.Pe.ag.
Trima vircus
cfi,f>
penitentiampenmere
vetercm homincm &
viciaodiffc,
q,
qui
no facic non modo virtutcs non
comprehcndic,
fcd ncc
eciam
fupphciafugit
. Pemcentia? virtus timore
concipirur,
qui eltinitiumfapienti.EPc|niccntiaapuniedo, quaquilquc
f)umc
quod
illicite commilir .
3
ccnicenciamagereefidignos
fructus PLrnirentia: ficcre.
i^.cc.i.C'hrifius,per quem
(mfli
regnantin
cekftibus . Vel
euangeliiun,quo
ad
regnum
.
e
iAp.enim.rc.'Ni(i appropinquaret,nemo
rcdirc
poffet: quia
infirmi & carci
via(qua;eit Chrifius^carcbant.-quam parans F
loannes
penitenti
an
teponic
.
4$\Vox
NICOLAVS DE LYRA.
C AP. III.
IN
diebus autem illis. Hic terlio
oflendit
euangdifta ipfum
Cbri-
iium
cffe
vcrum Deutn
&
verum bonunem ex tejlimonio lobannis
& eiiam Dei
pafis
. frt diuiditur in
duaspartes , quiaprimoponitur
t'fi;moninm Iohannis .
fecundo ponitur
teiiimonium Bei
patris
,
ibi .
B
ipczatusaut
ledm.ltem
primam
in duas
partcs, quia primo po
hiiur tdoneita- lobannis ad
tcjiificandumjt
cundo
potutur ipfms
tifli-
rnonium,ibi .
Ego quide baptizo
vos . Iterum
prima
in tres
, quia
pri.-no
ojtenditur eius idoneitas ad
teflificandum
ex aucloritate
facr*
fcripiurx.fecundi),
cx
fanclitate vtta
,
tbi .
Ipfe
atitcm Iohannes,
6cc.tcrtto,rx
vcritutedoclnn.t,ibi.
Vidcns autcrn multos. Circa
primutnpHUuittitui
tt
rrpus pntdcationis lobanms,
locus &modus
&
tempns^r.um
dictt .
I Indiebusautem illis.i.i/ dicbus
Cbrifli
.
T^cceflhoc rcferendu
ad dies
Chrifli
prsdifios immediatc.f.
ad dies
pueriti^ quandofuit
re-
por-
portatus
de
^fegypto,tuc.n.erat
in
quinto
annoa fua natinitatefcd
re
ferendii
efl
ad dics
Cbrislirfuandofuit
#tatis
perfeclie.Erat
enim inci-
piens
ad
trigefimttnt
annum
quando
venit ad
bapttfmum ,
dc
quo
bic
agiturydr
ideo
euangelifla
Matth&us
tranflt
totum
tempus
inter me-
dtum a
quinto
anno Cimfli
vfqne
ad
baptifmumttunc
enim
incepit
Io
hannes
prxdicare,
&fic patct tempus,
&iocus
defignatur
cu dicitur .
2 In defctto.lbi enim Iobannes
nutritusfuit ,
vt dicitur Luc.i.sr
ideoprimo prxdicauit
ibi,& pofiea
ad
rcgionem
circa Iurdanem de-
fcendif.Modus autemprxdicationisfubditur
cum diciti^ .
3
Ptxnitentiam
agite.
Iila erat debita
difpofitio
ad incboationtm
nouA vittR
qux per
Cbrtiium erat
danda,&
ideo dicitur .
4 Appropinquabit
enim
re^num
ctx\o.<Alii atue
propheu pro-
mittfbant
bona
temporalta
obfcruantibus
legem ,
isle autcm
cakfiia,
tjuia
erat
pr<ccurfor
Cbrifli ,
per qutm
facla cft
veritat e-"
'iratia
, &
aperta
efl ceteflis
porta,&
ad boc
confirmandh
inducitnr
Ifaia
tefli-
moniumjfa.qo.d
cens illis .
5
Hiceft
cimn.fJoannes^de quo fcriptum
efl
.
Vox
qtuitione regni
ccelefbs . Et
quoniam
talis
prxdicator parat
viam domin 1: vt
pergratiam
vcniat in mcntibus humanis .
ideodeipfopotefi
dici
quod
itibditur.
3
Hu
efl
enim de
quo
di.dt
&c.Ipfc
au.Ioh.Hic
cofequentcr
de-
fcribitur
prxdicator euangclijquantumad vitam, &pri-
mo
quannim
ad vcff
itum,cum
dicitur .
Ton.1.5.
c i Habe-
MORALITER.
I In dicbus illis ventt lohan n\t baptifta
prsdicans
in
deferto ,
&c.
InI()haiint:dff;:r:b!Cuicuangcli)pi2dicacor,&:primo qua-
ctim ,id do&rinam
,
cumdu uur.
i
Diiens.Tani.agt.Dcbrt.
n.
ptardicare generahter
ca
qua:
recedcrc faciuta
peccatis,& caqu^faciucaccedcrc
ad cofe-
quutio
7
1 Glofcrd.&NicolaideLyra.
n
A
3 riUiwnifi Mmm^
fa t
Cbrifltts Tctbftqm
danut m
A IohannciNullum
vctbu finc vocc- jiid tur ,
ncc vo* flnc
n-
rcll.gcntia
vcrbi valecVox
viam vctbo
pc*p*rar,vt
rccipw-
tur TarauilucerHamChnflomeo.
NMfff
D jndeferto.
Forma pcnitei,t.biis,loaiscoiuicrf.itionis.non
frequeniia
hominum.fcd
dctcr-
tom.Vcftuus
nonmollisadnu*
xum
,
f.d
alpcr
: Vl&US tcpoil
Cv
inulitacus
Tt?k
Tvpicc,
defcrtum
fignificat
Jg^Jlaoaornin
mam a mundnllc-
lucxfjccbrisfcflircsatam.
|haa.i.cc pUmimhi,
Vm dommiad
cordingicur,cum
fcrmoeius di
Jigentcraudiuii
.
d
//>fr*M^Quipcnitenciaprc-
dicac.habicum pocnitcntix prjc-
cendic
. In co vilicas
vcflis &C ci-
bi laudatur
, quorum
vfus in di-
uitearguicur.
IpfcauccMunncs
infemct-
ipfocruditpccnicentes,
& fof-
ma viticxhibcc
in dcfcrro habi
cans,tlc
IocuCtis
viucns,ptlos
ca-
mi li veflicns ,
Scruuspei
non dcbcthabcrc
vcftimctum
addccorcm vcl ad
dclccbcioncm ,
fcd tiiriim sd te-
gcndam
nuditate, Jndcloba-
P
ncspibs
vcfiicbatur.
I b dcpcen.-*
Tlicophylailus.Adpaniccnciamhortabaturctiamhabi-
2 . tu
, lugubrem
enim
gcrcbat
vcftcm .
mkmdm
*
Tci tullianus. Pocnitcntia dc
ipfo quoq
; habitu
atq;
viclu
nuirSu:Genim'ma
v!pcrarum,&c.
~ma
pellicca circaUimho";,
D
qiii.i
< .nncni fuam crucifixitcfi
vitijs cVconcupifcecif',.
Md
&:locuibs(.
,
d;t:qii!apicdi(.atioe;'.isturbisd.iki';f'puicduin
Chnfius
putatur.Scd
cito
didicic,quia
no Chfs
fed eilis
pr<e-
cocficapparuic.In
mdictfulcedo.I:-. locuflaalacer
volacus,
fccl cito dcciduus .
enm.
dcquodicTum
cft
pcrlfaiaprophe
JPrco vrtbi,crl>uin prfccdu.
a OiiafnlJtiiim rcdcmetioiii
nunt.ct
Iudfr
inr. drfertr.
tamdiccnte.-r
Voxclamnntisindelcrto:
a rr,uih"C.t5opcn,rpAriie.
Non
pro
tcncni fiuiciu.
fc Fi Jc *:1 wi et
H"
1 ucibuni d coi rtcmlit.
c ldcil,morc iii rocliut mutJic.Sc fie jicnt fcunte icclc Bcne uiuedo.
1
Stiirta! Irdmun.i-is.
d
c
paratc
via
b
m domini,re
c
t5iras facire fcmiras
d
cius.Ipfe
autcm lohanrfes habeb u vcfli-
x
Nondelaru, quii
hocuftetitau indicium cd .llud lujui.a- molhdcs.
*
a Zona cft
corpoui
s cnmincma.
mcntum de
pilis
camclorum , 6V zo"nam
i
Lurabi.uoluptat peccaii.truia pcctatutn
in
uoiuptatc
fir.
Vbi
mijit icgnarluxuiia.
b Non liuuio
paiata
, litut cournit eicmite.
pclhccam
circa lumbusiuos.Efca^atcius
* Minuta animalia. b I'e truniis uelde lieibis. c
iroptei
noui-
tatcm
pixJiuttnnii
8c
afporitatem
ueltitiu , cc tibi.
c
erat locuite & mcl filueilrc.Tunc cxibat
4
5
c TMictxil/jt ad eum
yc,
quia
nillquis
;i malii
cxc.t, noabiui-
tur.viidcupte fcquitur
:
Bapti?j-
bantnr ab io tn lordane :
qui
dc-
U cnfio inct-i
prccncur, quia
dc fu
pcrbia
vctcns hominis ad hu-
iTiiluatc conK-flfionis t.V emcda-
tionis dcfcendcbanc . Iam tunc
cnim
baptizandis exeinpluda-
barur confitcndi
pcccaca
Sc
pro-
mictcndi mcliora.
*
Cbryfjflomus.
SicA^.j
foanncs
quidcm prj*dicaoitba-
in^utt.
prifmum
pccnitenciar,
&: nn aic
icmilBonrs , icd vttredcrcnc m
aduenicntem
pofl
cum . Cum
cmm
nondu
pro pcccatis
mun-
Hiniil.iO,
W^
1"'
rnadjt.facco
cV ctncrc incubarc,
corpus
fordibus
obfcurare,
an;mu
mtc;oribusdeijccrc,illaquf pcccauit,triflitradacio-
nc mutarc.Ceterum
paftum
tSJpotum pura
n.-iTe, no vctris
fciliccc.fcd
animx
cauia,m pleruq
; vcru iciurmS
pccs
alcrc,
ingcmifccrCjlacryman
, 5t
mugirc dicsnoctclq
; ad dominu
Dcu
tuu,prcsbyrens
aduoluijtVaris
Dei
adgcniculari,
oib.
fratnbus
legationes
cxcrcitationis fuar
miungere. Depilii
Ca.
jc
Tlicophyladus.Dicuntcamclum
rnediueffcinrcr mun-
da fic immunda animalia. Nam
quia rummat,mundum
efl,
quiaautem
vngulas
non diuidit.immundum cft. Ichannes
autcmquoniamad
Dcum adduccbat
populum Iudaicum,
qm
vidcbatur
muuduscfle,c3i: gcncilequi immundus,cracq
;
mcdiator vccci is & noui
ccftamcnn,
idcirco fcrebac
pilos
ca
mclorum. F.f<a
autem pm
lotuiia &c.
jt
Tbeopbylaitus. Qnidam
dicunt hcrbas cffc
locuflas,qui-
dam fruitus
agrcflcs
.
*
Euchymius.Quidamcnimlocuflashcrbas elTedixerunc,
quidam hcrba?,alij
vero infc&i
gcnus
.
Moralitcr. In vcftc lohanms
moncmur,vc
afpcris
vtamur
ad r< ft cnacioncm carnis.In cibo vc non arce
paiacis,
fcd na-
cur.V.ibuscibis vtamur.
Moraliter.Habitus&
viftus&coucrfacioncindicacAfpe
ris
vcflif.ci
a vicia no
palpauic,
fcd
afpera mcrcpacione
redar-
C !
gyir>
di hoftia luilTcc obl^ca , cu cnim
adculcrofolima.&omnisludea^&om- 6
nondu
fpirituflanaus
dcfccdif-
t
,
t^jBnp;^^**^ fctnccpcccati:mcftfokuu,:cc
f nisirglocircalordanc,& baprizabant 7 intcrdom.num
atquchcmincs
g
ab
coinlordancconfitcmcspcccatafua.
inimicitiafuhlata,
ncc maledi-
clio
cxcincl:a,qucmodo
rcir iflio
pcccatorum
fadtadiccrct'?'
Quia
E
ioic^proprioru
obliuiopcccacoru
infolcnccs Iuda-osaducrfus
Chfi dona facicbat, e regionc
vcrodel^toru memoria
rcq,-
rcndi libc-racoris & con-cqueridc/
veiua' dcfidciiu fufcicabac:
ad boc loanes
pr^paracurus
aducnir fuades eis
rcfugiu pnie:
non,vt c.iftigarciit,fcd
vc
hun)ilicrespocniccdofacti,&; pec
cacorii iuorucrcbriusrccordaces,addoiiaicmitIionisaccLir
ranr.
Quafi
dicerec,
Ego
Ulis conficcri
pcccara
fua &C
pieniic-
riaagcic pcrfu.ifi.non
vt
cafligencur omnino,fed
vt
dignius
poflearcmifiionisdonafufcipcrcnc.
Nificmm
fcipfosancc
d.imnafTcnr,ininimegratiam
rcquifijiicnt.
*
Theophylactus
.
Tamccfibaptizabancur,
ntcamenremif-
fionem
peccacoru baptifma
Ioannis no
habcbat,
fed fohi
pe-
nitcntia
predicabat,cV
ad rcmiffiooi
peccatoium,hoc
cft,;id
Chnfti
bapcifma
ducebar,apud quecft
remiffio
peccacoru.
f in lordanc.
quia
in co
figura bapcifmi prarccfiic,
&t ex nomi
ne defccnfum
defuperbia cxigir,quod congruit bapcizaus.
g
Confitentes.
Confcilio
pcccaioru,
cofcitutia: cft uftimonni
timencis Deum.Quicmm
timetmdicium
Dci, pcccaca
non
crubefcit cofitenT^erfc&us
timor foluic oem
pudorcm.Con
fcffio
pcccaci pudore
hct,
&
ipfa
cruUfcencia eft
grauis pa--
na..Idcoquciubcmurcon{iteripcccaca,
vcerubefccnciapa-
tiamur
pro pccna.Nam
hoc
ipfum pars
cfl diuini
iudicij.
* BafiUus:Vult tui mifcrcn
iudcx,ii modopofladmifla.hu
[".^
1 '
5
;
milem ce faiiu 6c
contricum,cSc: pcccaca plurimuro deploran /a ',^
tcm tcmuenict.
Infuper fiqusclacetcris
&c m arcs.no dcii-
j,
gnaftijfpdidcns
&
cuulgaucns
hacn tuo cicra
pudorc
vllum.
$
Multot
NICOLAVS DE LYRA.
i
Voxcla.indcfcr.c/wdid/rd/j/jf, f*it
illc
deqnoprtcdiclnmfne-
rat,qndd per
vocem
pnxdicationis
dtlnbat clarnarc in
defcrtoludttt:
p
rupicr
praparatipnetn popuh
in aduentu
ipfius
Chrifli. jld hou cnim
otdinata eral
prsdtcetio lohannii,vt
pcrjua prxdicaiionepopulii
co-
gre?aret,& popuf conycgato Cbriflt aduentum dcnunaarct.
X
Ipfcau.Iohannes.
Hitoiicnditur tdoneitas lobannis ad
teftifi-
candum de Chriilo ex
fanflttatc
boc auum
o/icnditur
cx vilitatc ve-
fl.tui.
Ipfcau.Io.t5cC.
Et tx
aHJhritatc ricins,cumdicit .
} Elcaau.C.lo.c7*/i* Jnnt paru.\ anintaliavolttantta
pcr
modum
fal-
ptf,CT upcriunturin dcferto J4f*,> f.ixa cum
oleofunt cibuspatt
pcrum.Scquitur.
4 Et
mel.filue. Hoc aut mel ibidcm
rcperitur
in trunth
arborum,velfecundum
l{aba.funtfolia
erborum alba
&tc
nera
qu*
manibus contrita habct
faporem quafi
mi
llis,
talibus
vefcc-
'
lohanneiex
quib.patct aufierttascius
iuvciH&vrflnu . Et
quia
in moralibus
magis mouentfjclt quam
vcrba
,
& yita fmtla
-.
loqucL
compo/ita.idcojlatimfubditurcxbprtativnis
fusefjica-
iij,tumtticiiiir.
. Tunc
M O R A L I
T E~ R.
1 Uabebatvejlimcntum
de
pi.ca.
Et
quancum
ad
uidumcum
dicicur.
2
Fft.i
vttem cius .
Aiiflcritas.n.uir^requincur
inctiangelii
p;cdita;urc.Idco
d:cic
Apofl.
1.
Cor.j.d.
Cafli^c corjm
mtum
itt
c
Tuncexibac ad
e.Icrofoly.Hic accipitur
contincns
pro
contet,-
to.i.poptdus
dt
ItrttfaltM.
.
6 Ec o. Iudara. idcfl multi, ficut fecmdttm
communem modum d:ci-
mus,tota ciuitas currit iliuc. i. multi
quia
non omnes cunwt
,
imm
aliqnando pluresremanent,
&efl
qu*damfiguraqu*vocatur
hyper-
bole,idcfi
loquutio
multum
expreffxua.
7
Et
baptizabantfab
co in lordane.
Saptifmus
enhn tobanit ad
hoc crat
ordinatus,quaf: qujcdamptttpatatio
,
&
qutdaprtfi^uratio
baptifni ip/itts Cbttftideproximo
ventu>i.& ideo libannts, non folu
prxdicabat,fd
eiiam
baptifabat, quiaficut
fua
prtdicaticne
mmtfia*
bat Cb
iflum
dtproximo
venturum,ftcfuo baptifmo affneficiebat
ho-
tnines
adltbentiusfufcipicndum Chrifti baptifmum
,
vndekaptifmus
lobannii crat
quxdam protefialio
crcdendi in
C/;r;/f;,m
vcnturw.t ct
factcndi opera pcenitemin ,
vt deuotitts
reciperent ipfum
: boc
efi
qmi
dicitur
^fcl.ip.a.lohancs baptizaiuc baptifmo pccnitcncn,:
po
pulu dicens,in
cum
qui
vcnturus ctfcc
poft ipium,
vccrcdc-
rcnt. bac
cfl
in
lefu.
idco
fequiiur.
S
Confi.pc.
fua.
ddenda.f.pcr
Cbrislum
vcnturum, qttia
hoc non
in
/eruitute redigo neforte
cum
alijs prsdicaucro
,
ipfe rrprobu
ciar. Et
quia praxlicacio
talis
prxdicatons
eft
cfticax,
tdeo lc-
quicur.
$
Tunc exibat.K'\ doftrina talis
prxdicaroris
muki Jibcrcr au
diunr,c\:
panuciicixfructufacmnt,^
calcs fupc demuiccd/.
73
Mattf
1X1
Cap.
III.
74
A
fifttit
cjni
||ut pjw-
u m.
B
rj.operu
prcfti.
c
moftrabicvobisfugcrc
a vetura ira ? Facite
*
a Cirnit mcrtiiicationcm. b Secundum
qiuntitatem culpx , quod
!u e
difcit tiaiie ix necefiaiia elt
pxnitenti
.
crgo
truetu
dignu p$nitetia2.
Et t ne velitis
tf
a
Coguaado
uel
icputando.
b Et in femine Abiahaaa ne confidatu, quaii
ei]hoc
folo falut lit. c fQuia non
hli) caiuis.hi funt infemine, feo qi
afili j Dei,nde fubdit.Fotens r.t &e.
dicere intra uos :
patre
hemus Abra
b
ha. Df-
7
a Gcntibus
quorum
coida inlcnfibilia.
d
co.n.vobis,tQrh
potenscftdcusdelapidi-
*-
a Si autem uos Chnfti
crgo
femen Abrihe eftil .
*
busi(tisiuicitarefilios^Abrah*.Iamcnim 8
q Mu^orPbui-ifrnrum & Sadnce.
&t.
Hifuntex heretlcis Iit-
dcor ii.& Phanfci iibferoationu 6c traditionn
preferut
uiiti-
tia,viide&Phanf.ei.i.cliu<fiapopulo per priuataui
.iufhtiarn
dicuntur. S.iducei.i.iufii:vendicatenim
libi
cj>
non func : hi
negant
refurret*ioncm,diccntes
animam lncenre cum cor
pore.-C^tunduc
hbros
Moyli
i e-
cipiuc.prophctasrefpuint.Hos
a
Vidcnsautcm
mulros
pharifeorum
&Sa-
Veniecesad
baptlfmu
IohanCS a Kon confitente,
peccatafua.
increpacrquiamaximcindige- duca:oruTn venientesad
baptiimum
fuum,
banC COrreChone &
penitentia.
a
Nemo.quia
non
penitefiti,fed
fme
pocnitentia
iratn non
eflugietif.
*
Ruper.ApudLuCamdillgen ^Ite.-ifi
riWDci
quem
vobis annuncio. ;
tcranjmaducrccndumquiain-
b dixit CIS :
J
progcnies viperarum
,
CjUlS
dc-
terrogabatturb*
dicer.es,
quid
tveiuit.
. vn*m*..
vt fic
emigiati
crgofaciemus
?
mterrogabanc
pubJicani
venienccs
vtbaptiza
rentur
,
&dicebanc
magifter
cjuid
faciemus.^
interrogabat
&C
milices
dicentesquidfaciemus
&c nos> Phanhci vero
nufquam
interrogaife Jcgutur&dixiiTc,
quid
faciemus?
quiaeratfuper-
bi,cofuientcs
m le
uaqua
iufti.
b
Trogenies vtperarum
e-rc.ideft
vcnenati venenatoru
filij: quia
bonis inuident
cofq; perfequii
tur.proximos
lcduat vt
patres
corum .
Vipcra patre
fuu occid
it,iic
Iudei
^pphctas q.
erat
patres
eoru
/
Chtyft.Sicireartifitiofus
medicusii videt it
argtotantis
co
iorem,intclligit fpecicm paiTiomsdic
lohannes vcniencium
ad fc Phanfeorum
prauas cogicaciones
intcllexit: forfitan.n.
apud
fc
togitauerur.Imas&
confitemui
peccatanoftta,
nul
lumlaborcm
nobisimponic jbaptizamur&cofequimurin-
dulgentiam pcccatorum.
Infipiens,nuquid
facta
digeftionc
impuhtatis.non
eff neccflana
fumgcio medicinq?
Sicmulta
<iiligentia
nccefliria eft hoi
poftconuerfioneot
baptifmum,
vt \ulnus
pcrfe^e
fanctut:i6dicit
progenies viperaru.
Natura
cnim
vipcraru
eft
,
quod
ftactmcum momorderic homine,
cumt ad
aqua.qua
il no inucnetit moritur . 16 iftos dicebac
progeniem vipcrarusn, quiapcccata movtiferacomittetes,
currcbant ad
baptifmu,
vt iicut
vipera? per aquam
tantu
pe-
r.cula .nortis euadcrent.Ite
viperarum
natura eft
rupere
vi-
fcv ra
matru,
Sc iic nalci : fic
mdcj
affiduc
perfcquentes pro-
pha
as coi
ruperunc
macre fuam
fynagogam
. Item
viperasa
lorjs
fpeciofa:
funt &c
quafipicta;,intus
autem veneno
reple-
tx:ica ifti
pulchntudmem
iantcitacis oftendebanc m vultu.
e Fatne
trgo fr,i.d!g.Bcd.Qaz(i
diccret .
Quarc prt'
vcnena no
deponitisjvt
fic ad
bapuimii
veniatis:Facite
fruclu,
no
qua-
leciiq;
fcd
dignu peniteci?.
Non.n.
pardet
efle frudcus boni
opens eiusq-n
nihil vel minus
peccauit.fc
eius
qui graui
9
ce
cid.t.Scd
Itid^i
de Abraha
glonates nJBluc
fe
agnoicere pcc-
ca-
catores vnde fubdit-Er ne velitis &e. Ad humilitarcm
prouo- f>
cat.In
fjperbiaenimnuflaeftpenitehtia
.
Difcretio eft in
pcnitentia,quetimore
DA
, &: metu
ptr-
naru ante oculos
potiit.recolcns antiqutjrturpitudinis^Sic
do
lor cordis in fletus
crupit,cja
tine dolore nuila funt
vulncra,
fivitalia membrorum no.fuc-
rintcircummortua:
gratiaeit
qux fcncit,
fentiens
quxnc
fan-
ctitatem.
*
Aug.^rendumcftqua:
^^^
dignxfianc pro peccatis
elec-
M
p ir
.
mofinarrdequibus
etiamChri-
if.j
.d.
fti
przcurfor
illc
diccbAt.facite
Lucx
j,U
ergo fruilus
dignos pfnitetiti*
.
proculdubio
non inuenientur
eos facerc
, qui
vicam fuam vf-
que
ad mortem
quotidiano-
rum criminum
perpetrationc
cofodiunc/wfrc-w
babemus ^lhrar-
bam.
*
Chryfoft.Qnjdprodeftei
f
TMMmin,
%
quem
iordidant mores
gene- ei.iiefiti5,irr
ratioclara ?
aucquid
nocec illt hac
opinicdie.
generacio
vilis
que
niores ador V-
*.
nantt I
?
fe fc vacuum ab omn,
^f
bus bonis actibus
oftcndit,qui gloriacur
m
pacnbus
.
g
d Dxoenim. A
carnerecr.hit, vtcogiccntoperaprgdeftina-
tionis Dei.Prima funt rudimcnta fidei,
credercdeum
poflc
quicquid
voluerit, vtotv.niaqui dcnihilocreatut.poflicdc
lapidibus
vcl
depuluere
filios Abrahaffbrmare.
c Oe/^.Demoiiftiatiucadillos
Japidesquos
Iofucdelorda
netrasterrefc\it,adqu<squaiidigitumcxtendensait.
<
:
lofuc duodecim
lapidcs
demedio Iordams in terra
trafpor
tari
fecit,&
alios ex terra in eode alueo
rcftitunp quoscxcas
catio Iudet>ru &
gcntium
ad lucc transformacio
prefignat'
.
VclGetileslapides
votat:&
eitfcnfus:Ncgloricrninide
fcmine
carnis,quia
hi trh (unt
Hhj
Dci ,
qui pcr gratia
funt ll-
Iuminati,& in.cn' iufcitati.Sufcitai
efignater dicit,q.a
Chri-
ftus
Sara.i.ectlcfiaaccepn,6t fufcitatpergratia
filios Abra-
h^defuncto
hneliberis,netan tispatnarchapriuarcfipmif-
fls.In cuius rci
prxfagiumolim
deus de Sara
genuit
hlium-
f Umcn
?/cw.Ncautem viderenturimmunes,ufeacali-
bus facramcntis
fcpararent,com
mmatur .
Hom.*,f
*
Chiyf.Nihiltcrribiliush^i ipfaexhortationcfermonis.no
Macr!
'
cnimadhucillicfalccmvolancem
,n6deftruccionemiepis,
q^M
4
non conculcationem vinea?comminacur, fed fecunm fcca-
A" *1 "
tem,quodquemulcoeittefribihusimminentem,6ii:iamquc
caedentem .
4 Athan. Radix eft fides, arbor vcro efl homo &c fccuris
cft finis hominis .
P61- *
*}-
fc
@
Se-
*
NICOLAVS DBLYRA.
I Fidcni a 'trm m'ili nt Thari.H.c otkenditut idoncitit lohannis
*d
fcrenduteftii*>oniucleChrirtocx veritatcdoftrinc
quxco-
htt .-:: iii hot ,
quod ahqnis
non timet
vitiamagnatumconfideter
arguere, quod
faciebat lohannes :
Quod
notatur cum dicitur .
Videns autem multosM\\ enim famoil crant iu
populo,iicut
homi-
nes litcrati &
religioli,vt patcbit
mfra .
i yenientet adbi. non ctxdentes fecundum veritatc , fed
magis
ad
hrriulatione.fecundum
quod
habetur mf.z l .vbi dicitur
quod
que;rente diioab
eis:Bapti
mus Iohanms vnde crat
,
dc
cejo ,
aa
ab
iiominibu5?Non fuerunt auli
rcfponderc
dc cclo:
quia
ftatin
dixiflet
eis,quare
non credidiihs ei?Ex
quo patet quod
fifte ve-
inebant
.Ethoc idem dicit
lofephus
in hbro
antiquitarum.19
&
ideolohannes
confidentcr
arguebat
vitia eorum diccns .
3 "Ptogemes
vipoarum
.
quia
venenu erroru &
hypocrifis
a fuit
progenitonbus traxerant .
4 iluis demonlirabit
(^i.q.d.licetfalfitas
veftra lateat in
Cofpc-
<tu
popuh
, tamen non
poterit
laterc in ludicio
Dci, quia
tunc
eruntmanifeftaabfconditacordisvcilri.
|
facite
ergr, quu
aliter no
poteftis
illud ludiciu euadcre.Et nort
iolum dicit fructu
p^nnentij
: fcd
dignu p^nitentiat,
fecundum-
pcccatj
modum . vndc dicitur
Apocal.
18.
Ujiantumjegtorificauit
&in
&in
delitijsfuity
tantum illidate tomentum &luHum .
6 Etnevelitis .
Jharifxi.n.dchocgloriabantur:quia
de Abraha
defcenderant.& 16 ex
promiiiioncfacta
Abrahx, itneopenb.fa-
lute
confcqui
pratfumebant:&
hec eft manifeftc falfum,
quia
110
di. utur
filij
Abrahz cx carnah
propagatione:ied magis
ex fidci
imitatione, vtdiciturRo.
4.
F.tquta
TbariJ<i& legijperit' fidern
^ibrabx dc Cbritto
refpueru>it,ideo
nomen filtationis
*4br*h*perdu
derunt. Et hoc
eftquod
dicit Iohannes.t ne
ve.di.in.ros.pcr
fal-
fam eftimationcm .
7
Vatrem
babemus.quia
no eft fic fecundu veritatem. Econtrario
Gentiles fidc Chrilti dcuote ad
predicationcm apoftolorii
rcce-.
pcrunt,io rilij Abrah^
fafti funt.Et hoc eft
quod
<ubdit lohancs.
8
Totensejldelapiaibui tjiis.
Dicitm
autemquodloannesdcmo
ftraait illos
iapides quos
fihj
Ifrael de fundo Iordams
abftulerat,
vt habetur
Iof.ij.in
mtmoriam
miraculi,quod
diis m tralitu eoru
aquas
lordanu iiccauit:Sed
pillos iapides
lohanes Getiles
ligni
ficauit,co
q>
colebant idola de
lapidibus
ficli. v A dicitur in Pfal-
mo.siraiUs
tiltsfiant cjui
faciunt
ea
Filij ergo
Abrahx de
lapidib.
fufcitati
funt>quado
Iudxis
per
infidclitate a filiatione Abrahx
decidentibus,
GetilesfidcChriuirecipientesin
locu cotu fub-
ftituti funt.ck hoc crat
predict
u m
Okq.
1 d. 8$ ertt vbi diuiur ets.
'Hpn populus
meus vos . ibi dicetur.Filii Dei vmentis.Et
quia
do-
aor
M O R A 1. I T E R.
I Viiens
<///f-.Dequib.dicitur Lucy.e.Phariixi
autc &
legif-
periti fpreuerunt
m
femetipfis
coiihum Dei non
baptirau
ab eo
trcilicet a
Iohanne,&
ideo
pcr
iftos
qui
vcniebant ad
pr^dicationc
IohanniSjficle iignantur
tlli
qui
veniunt ad Prxdicatorem euan
gelij.vt
ex orc eius
capiant aliquid
, vndc
poilint
eum calumnia-
ri ;
Idco de talibus dicuur .
3
Trogentesvipcrarum
cyt.
q.d.nullus
, nifi rcccdatis amalitia
vcftra
veftra . ideofubditur.
5 Faciteergti.
na 111 vita
pniipotcfthomo fempcr pornitere.
6 Etnc ve.dice-e.
credentcsquod
debeat
vosfaluarelineope-
ribus
poenitcntix.quiarioccftfilfum.Sicautem
videtur
deplu-
ribusChriftiamsquiadcuotioncmhabent fpecialem adaliquc
fanifrum vel (anltam
,
&
pcr
corum menta crcdunt falaari ime
operibus
bonis .
S Totens tii autem &c.
i.de
pcccatonbu
dcuotos facerp.
Tom.5.
c
3
75
Gloford.&:
Nicolai
de L
j^yra.
7
Ax StcMth. ChnfTus,quicx
manubr.ocoftar&:
ferm.i.huma-
A nitacequa
tenet^V: diuin.tatcqua
mcidir.Toft.cfl: qma
* 11
p
pacic.-c.acxpcctar,
videcift
qu.deft
faduai-. . .Ad.adi.thne
Iudaici populi
vt auferat
de teira vmentiuin co$
oui in Cbro
rocrcdut Vel.fccuns.fciucnaiudjcij
vel
pdic.Ktoeii.v;-}.).
b ^id
inonadramos.
fedadrad.rrm.Cumemmfili)
a
fccuris
ad raaicem
arborum
pol
:ft.
tfnf.f. malommt.^luncur, quidaliud
P
Qmnj s cr
p ar
borqua:
non facitfru&utn
<
jl.d.
U i*
qU
amrami infruduol*
arbons c
'
^ i,,j;>
(
P
F(rtaiu/i 1Gecn..
'
,
n .
;
nm ra.i-
akfcin{j Unrurf Cum
tow
progc-
OWn
t'uc?
.e. n.es iimulcum
parcuc
tolluur.
M>f.
>
athor
radicicus
abfcinditur ,
ne
W-*-4'
quid
rcmaneat
vndc
icerum ali*
quid germinisonatur.
Radiccs
funt cogiraciones
bonum ,
t excidetur ,
& in
ignem
miiteuir
R;d:t d fcnfJin
fm
bptifuB><ieteiminin>.
I
b Tantum non
Ip
mti
tEgdquidem
baptizvos
in
aqua
in
poe-
Doccado
pornitere.
b
^Ad ptiieiMdum,oUptizandujQ.
nite ntiam:
qui
autem
poft
me vencurus eft.
Radiccs
uinc
Kiuuuun.,
,<-
"llv-
1
-
r
-
1 1
- 7
quibusplantati,
vcl furfum
celo f
fortior mecft,cuius
no
sudignuscalciame-
8
iuftollunrur
vcl adunainfcrni g
^Waiitepwti^ec^iiwot>ji.
n
ta
portare.tlpfe
vos
baptizabit infpiritusa-
9
a Tribcltione ut!
purgatorio
ijne.
b IdefMifcrer.oiudicii.
TQui non
ctcdant.hoc
uenrilabro non icmouonmr.quia
iaui iudicati funr.
c fure.tate .
Cuiusvetilabruin ma
c
nufua:&
10
i
m
rnirtuntur,
Arbor humanu
genus:
Huius
rami, alij
funt andi.i.Pagani
in-
ccndio
apti.
Alij
virides,fcd
line
frudu:
vt
hypocritx,
quj fpecic
fanditat.s prxtcndunc,fedintus
acui.alijfruduofi,fed
vcncno-
fij.hxrccici, qm predicando
fru
dum
pariunt,
fed morcale
.
Alij
jdcftcatholici, qui
bonumfru-
dumferunt.
C Ontnis
trgo
arhor. vt Gcntiles,
B
hvpocritx, qui
nullum,
&hcrccici
qui
malum .
ftom.ii
i'1
* Chryfoitomus.Cumdicicomnis,
vmucrfumhonorecar-
JtUtt,
nalis
nobilitatis excludir
. Eciafi
ipfius
Abrahx fuens
ncpos,
& millca
quibus
ducis
genus patriarchas
enumeics ,
dupli-
cem
poenam
fubibis ti bonorum fruftuur_ inanis extitcns .
d
E^oqHidem.
Ne vidcat' fua au&oriutc miiuri,in
.ipicape-
nrcquacxfjcdignitatis.cuiuspntiacominatur,
vclcuiusbe-
ncfici
js perfuadcc:
qmdem bapti{o
v^ in
aqnx
. tancu
corpo
ralauo,quiapccacafolucrcncqtice,vcficut
nafccndo,
predi
cado,prccurro:iic
bptizado,vcpenitences,quos
ego
hoc fi-
gnaculo
ab
lmpenicecib
9
difcerno
,
ad
bapt.fmu
Chfi
dirifja.
e Tuji
me ventur. Ec Ii moneo
dignos
frudhw
penicctie
face-
rc.fupcrbiam
abi
jeere ,
no camen
poiTum
a
peccatis
foluere.
f fwtior n.eefl.
Quuegobaptizo inpenitcntiam,
illcinre-
miffioncm.tgo lpincum
habeo,
tlle dac .
Ego regnum
cejo-
rum
pndico,
ille dac .
g
Cui,is 01
Jnm. Alij
fcribuncrCuius non fum
dignus
corri-
g.acal
k.l.Pitcuicauriuhanncsvcrunq;
diccrc,
velcocexcim
vcl d.ucrfo
cge.vc
alius
cuagelifta
hoc,
alius illud afiumerec.
Omnescamcnvcrumnarraue:unc.
Incendic auccmmhoc
oftendcrc cxcellcnciam Chnfti,
&L fuam humihtaccn .
Vcjfecundum allegoriam;
Calciamentum
ert incarna-
A
,,e
8
T'-
tion.s
mvftenum,cprrigia,myftcnjligacura.
Non
ergo
valec
lohanncs con
igiain
folucre
, quiainciuuacionis
myfterium
non
furficicinucf.igarc,
q
Vel,Non
su
dignus
fol.cor.cal, cius.i.nome
fpofi
mihi no
vfur-
do&ignc
1 A
paleit-
b Prieniem ecclcfiam . I 1
permundabic^reamfuam,
&congrcgabit
l i
i
linmobilesafpceternoium.
b Cotlcae .
Ij
triticum
(iium in
horreu,paIcas
autem com' 4
i Vi
<]ui
diu latuerjt,raanifeUrctur. 1
f
"buret
igai
incxtinguibili
.
t Tunc venit
> 6
\
i.nccfpofuscrcdi
vel d.ci,fedamii.i;s
Ipoiifl
vo!o:Mo D
emni crat vr li
quis
cam
qu^-
fibi
copcccrcr accpcn.'
in v:
nolk-r.illcci calcumcncum
foluercc
quiad
h,. is iurc
prop.nqu.cacisarccdc
cc.Ioh.n!
'icsergoqui boc*fpofiis,iiic.'
D<rut,
H
Nohimdi.tor.c.il.iukuie.Aciidicjc: h-toredcptor.s
vcC;-
g.a
1.6 valcu dciuid;rc:
quia
no-
men
Iponfi
non mihi vf;n
t
Vel
lnvpliciter
fc
huaWtafC,
vi 1
euagclij
hrramcnra non e(i
tlignustcircunfcrrt) predic;mJ ,
quod
nji\ fibi
dcputatum, apo-
fi(.t s
eftcommilfiKw .
N6 luncd
"^rtus cxplicarc
na
curam diuinicacis ad hurtafiir*-
tcm.Vcl nonfum
dignuseua'.
gchj predieationcm porrare,ve!
nom.n
fponfi vfurpjrc
I.-lnn-
nes vc
purus'homo fpimudjrc ti-uc.}^
imn
pocciacquo.ieiiiitcuurcul-
I
pa.Ciiriftus
verodatquu Deus,
liibjpcizac
:n
vcrbOjdcquodf:
Ec vos muudi eft:s
propter
ver-
btim
quod loquutus
iblfi voLis.
S^aijb': Munians
eoslanucrou/i^
ioh.ic.;
m
verbt>
int*j*ncl>pcat*
.
"J
,h-
J
fl
h ln
(pirituf.mtlu
. Vcl
fpinru
fanctificacionis,
S^igne.i.proba- f,
cione cribukconis . Vel
fpificu
j.
mprefcnti abluicpoft.li qucma
I-"cT?.d
cula
furrepit.igne purgatorioad purum
exurrc,
quod
de le-
l' h
[
uioribuscrcdendum
eftpc*c
C;
icis. Vnde :u
LcuiCiCo,fuperal^
c
!
^^J
tare
fempet ignis
mnTusdcccloardebac.
l.ignisdiuiniamo- Leu.y.d
ris.qui
oinnes in Chnfto
(".i.qui fuper
alcare oficrucur)
quati
rcbapcizac,&.'
exuiic carms coruin vitia .
i Cui ts ventdabr.im .
Vcncjlabru ia m.mu cft examcn
iudicij
'"'"^*
Cjiio
difccrnunt' leues Sc vacui a (tiichj
b jni
opcns
. In miiter
quia paccr
non iudicac
quequam,k-J
oe iudidum dedic filio;
K Vomitndabk.i
quJnd.ea vanjs
tenratiomb.mundat./^t./,
Termundabii , dmn ob
manifcftapeccata pcrucrfusdceccle-
fia
eijcitur,vel poft
mortern damnatur .
1 Taleas auten.. Palec de
ongine
vii & triticii oriuncur.i.de fe>
mme,zizania
vcro dc d
'
mc fa .
Palcfjergo
funr
qu:
ndcn facia-
mentis imbuuucur , fed fe.lidinon
iunc,
zizania vcro
qui
tt
opere
&t
profeffione
fecernunfab clcdis. De his df
.-Q^i!
ucni
foJl
-?-
e-
crcdit,iam ludicatus cd.&c idco nen fit hicmehtio deillis.
m
InextwguibUt. qtua
non
cxtmi!,uctur
neq; excingi.Gt
CSUM
ciatos,fed
a?cernalicer
puniec
. Dic.tur auteui addiiil-ietian
illltis
dequo
dicictir :
tgnenos exanunalv.^yc.
n Tnncvenit.
Qn
lohannespredicabat&baptrzabat.f.qii
lc- P.a!.<tJ
fustrigintacratannoru,
.oitcndcnsnulLumdcbcrefacerdo-
tem vel
prxdicacore
fieri mii vinlis xcatis . Sicuc
lofeph
tii-
ecnanus
regnii Aegvp
i
tufccpit.Dauidrcgnu.'?i
eaxtntein-
choauit:Ezechiel
^pphctia promeruiuVenic
lefus Ir.s de cau
Gcii.4t
lij
vt
bapcifma
Iobannis
coprobarec,
&vc
(qtua
homo
erat)
oem
implcrec
iufticiam &:
lcgis
humilicace : <5t vc
aquas
fan-
^
dincans
F
NICOLAVS
DE LYRA.
8or veritatn
non(olnm
debct vitU
coHfidenter aTgnereJedeliampf-
nam
prxdurrejdto frbdit
/ ohannes .
I Sccuris.
idefijeuerttat
diuiuxiuflitite.
i Ad radiccrr.. sirboritia
bomoe&qtti e$qu*ft
arhor
conucrfa:
J\adix
huius arbortt cii volwtat mala,ex
quaficutex
radite
prodeit
cmnij
pcicat.>,quianoHpvtefief}epeccatumniftfii
volumarium*
| 0.nniscrg<)arrK>r./cTfei(entarAfr^i</<<ic.
4
tc in
igncm
ni!t.
fciUet infcmi.
5 Ego quidc bap.
tu >s.
OfUnfa
idontitatt Ioha::nis ad
tcflifican-
*um, bic
confequentei ponuur ipjiustcflimontnM
: Et
ponUur primo
ttflimonium
ipfiui
de Cbrifto in eiut
abfentia
: &fecnndo
in eitts
prp-
fentia,
ibi : Tunc VCIliC lelus .
Inprimaparte
fert teftimoniumde
Cbrifi.i
quantum
ad cxcellentiam
futt
diuinitatii dicens :
Ego quidc
ba.vos. in
arjna.i.lauo
tantummodo
corpora.Qu* quidem
iauatto eji
foimm pofnieitiaficda.ideodicit.
In
pcenicen.
6
Qui autcmpoft
mc.vt
n.cft./c/7/ift Cbnftm.
7
Fortior mc eft.
quia ip(e
habet vi< tutern d.utnitatis.
8 Cuius non fum
di.cal.por.T^OH quta Chrifius
calctctus
tnccf-
failyCUm difiipulos fnos
aa
prxdtcanduftnc
calcctmctis ire
iuffit y
vt
habetur Luix
n.J.C^uado
nufi vos
lincpera
Sc calctame.occ.
i\d
MORAUTHR.
l E
io qnidem bapti.voi
m
aqn*.
Prxdicator eni m
euangel
dl-
fponic populum afpcrgcns
eum
aqua
talucaris
lapxntix,
uc
pcr
Cbi ittum mnnvjccur mccrius
aqua gr.itix
.
T*nc
fedefimoduscommunis toqnendi quando aliquts fe comparat
a!icu'f
improporlionabditer
excedenti
, quod
efi in
propofito
:
qnod
declaraf
perfaclum
diccns.
j
Ipfe
vos
bapti.jjtvjriamfantli
fpiritus conftrendo:quod nonpo-
tcTi
facere nift
Deus.^idditur autem .
I o Et
lgnc. Quiafuper bapti^atos
de nouo in
primitiua ecckftafrc
quenter apparebat.f.in ftgno v/Jtbili, ftcut apparuitfuper apojiolos
in
Unguis igms
. Oittndit
confequenter
Ivhannes in
Cbrifio iuaiciartant
pote(i,itcm,cum
dicit.
J J Cuius. ~4d cnius inteUeclum
Jciendnm ,
<p
ventilabru
efl
tnfbu-
tnenfii
quofolebantpurgari
biadain
TaUfiina,
it
eflfailumficntpa-
la cttm
qua proiuitur granunt paleis
commixtum m
altnm, &
ventut
paUcat
tollit &
grannm
inareacadit. loiyannes
ergo mctaphonci
loquens,per
ventilabrum
intclitgit
diuinnm iudicium
,
quo
Cbnfhts.
'
XI Permundabitarcamfuam. ideft
, cccicftaminqua-funtcom*
mtxtimaii cum bonis :
jtd
tn iudicio
fparabuntur
.
ij
Eccongrcgabittriticum feiiicet
iaflos & ekcls.
}
t
14
Inhorteuni fuum. i.in xternam beatitudincm ,
I
r
Palcas autem.
idtft hommes vaiios <&
faijos
.
1 6 Comburct
lgni. idefl
inpana infrnJifcnJiinii
.
1
7
Tunc venit lefus.
HicpoititHr tefiimonium
Iohannis de Chrido
mipfms
tj
Tunc ven-u
hfus
a.
Galilxauerotranfmigratiointcrprcta-
cur.Pcr hoc
igicur quod
Icfus dc Galtlea ucmc ad
IohaViem,
lignacurquodcitismcmbra
fi debeanc lauari
pox graciam,
oportet
ea
ttaniinigrarcde
uic-is ad untuces ,
'
^lohan-ies
77
1.
4
B
s
^* bficanspereolOb.im
in
Iauarro,adiieiuufpii:ruffan&ioflc
A deret. vcnitcnim non ncceflkacc
ablucipnis ,
fcd vtnemo
|).
iemi.
quantumlibct
fancttis
baptifmi gratiam
fuperflua
iudicarec.
r| faipi.
*
Auguflinus
. Ad
baptifmum
dcfcendir dommus
Icftis,
non
quod baptifmi
facramccr &lauacro
cgerecqui proprij
aut
onginalis pecc
ati nulla cul
pa habcrct,
fcd
vcaquas, quas
quamuisex
deliifcoDeus non
ma]cdi:<erir,ten%Tquam
conti
ncbanc malcdic.tione
v
infciLcas'
purgarcr:& nsquifquam
fitcra
mcntu
baptifmi neghgcrec,dfi
qui
finc
pcccato
ftu rat
baptif-
mi
aquas
iniuit : & ne
quifqua
abinfcriori
br-ptizari paruipe-
deretjduDcus dominusa fcr-
uomcrgivndis baptifmiappc
tcrec. Et
quatcnus
adhuc a di.i
bolo
, fe,
donec tentatio
perfi-
ceretnr
,
occultarct
, qui
illiim
velut launcro
indigentcm ,
vt
intcr
poJlutos peccaronbus ,
ablui
aquis confpicccr.
*
Optatiis
Mileuit. Dcfcen-
dit iu
aquam.quia
ventutum
olcum
aqua
dcbu t antecedc-
re,ad
myfteria
initianda 2c or
dmar.da . Sccucuseit cnim or-
do
myfterij ,
&
coplcutt patc
r
quod
fogaucrathluis&quod
rogaucrat fpintuflandus. Apcr
tu cftcelu Dco
patrc vngcnte:
SpirituaJc
olcum ia
im.igine
columb.c
dcfccndit,
& mfcdit
capiti
cius &:
petiuditcum,
vn
de
ccpit
dici Chnflus .
a GaliUeh 'o>da.
Galilca,traf
migrario: lordauis,
dcfccnfus .
Qui
crgo
vult
baptizari,
tranfmigrct
a
vitijs,
&. defcendens humilietur.
b Sme modo. Sinc modo mc a te
bapcizan ,
vt
poflc
i
quod
a
mequxris
in
fpintu baptizeris.Sicuc
enim decct daic exe-
pium lmpicnda:
omnis
iuftitia*,vt
difcanc omncs ncmincm
iine vnda
baptifmi
efle
pcrfcctum.
c Sic enim decet. i.
per
humilitatis
excmplu
rcducerc ad vi-
t.",&
oftendereq,
nullus
perfecte
fit niftus fi.nc
baptifmate.
Si.n.dc
fpiritufanclonatus, nodedignor, quar.to magisnc-
cefle efl a
Iijs quamuis
iuflis e a minonbus
b.tpcizan
1 Hinc
decccimplcn primu
ocm
iuflicia.f.pcrquaoistufluixfum-
ma ab oibus
dcinccps implcatur,
vt nullus ex
opcribus ncqj
cx
arbirrioglonctur,fcd
fciens fc rcum lufticia: Dci iic fub-
icctus.Ideoquifquiscft
natus cx
aqua
&
fpiricu
uiftus
df,q.a
hoc
implet per quod
ois iuflitia
implctur
ex
gracia.qua pri-
mo dccuit
implerc Chnflu,non
cx
indigentia
fcd cx m
yfle
no.vt renatus filius Dei oes rcnatos filios Dci hatrcs hbi ia
ceret. toV.i.fubdcdo feiuo & infcrioti ocm iuflitiam.i.humi
litatc
qux
cft ois iuflitia .
Et
perfecf
a humilitas hci tres
gra-
dus.Pnmus efl,fubdcrc fc
maiori,&:
fe non
preferrc equali.
Hic
vocat'ftitricJcns,quia
fuificit
alique
flc humiliari,&
iflc
gradusoi
iuflo cft ncceflarius. Sccfld
9
gradus
cft fubderc fe
equalimec prefctrc feminori,hicdf
abundans . Tertiuscft
fub efie minori in
quocft
iuftitia.Hiic Chriftus
implcuit.aui
vnam
partcm
tfi
habetquia
in vnitatccolluic &
pcrficicur.
,
_ Ahj_
N I C O L A V S D LY K A.
inipfiusprefcntia.
Venit cnim Chrifiusad
baptifmum Ioanis,
vt
prXdicationemeiusapprobaret.Sccundo,
vt tnftu fux carms
vim
regencratiuam
aqyis
conferrct.Tcrtio.vt
pnpulus
tcilimo-
nium Ioannis dc Chrilto & etiam Dei
pafris
auduer.
1
Ioavncsautemprokibebateum.cxteuQtcniia,
cum fciretcum
effc Dcum vcrum &
hominem, lauacro non
ii)digentem,fed
a-
lios a
peccatolauantem
; ideo dicit.
2
E^n
ate dcbco
baptixjit'.
idefi
aboriginali peccatomundari,
non
quia
tunc
Ianneshal>eret
originnlepeccatum,quiafuit
m
vtcromatrisfanctificatus : fed
loqucbatur inpcrfona gcneris
humani . Vel
alitcr . e*o a te dcbco
bapti%ari
.
quia
fanctilicui in
vtcro
indigcnt baptifmo
Chrifti ad hoc vt lint Chnfio
incorpo-
rati:
iViatchati
Cap.
111.
iV.
/
H
a Quia
inNazreih liabitancturt. b Qia inco6gurab.iptifini f racrilir,
S ex nominc
defcenfan
de
luj^rbia exigit.
c Mnior ad minorcin.
a
Gelilffft
in Iorcianem ad
Idhanncm,
vtba
a Dominus ifcruo : nullus
crga dcdignetur
inferiorcm.
b Huinilitatcm
tcgis
nnitatur miles.
ptizarcturabeo.
Iohannes autem
prohibe-
a
Qui cgco.
b
Qui mn
cf;cs.
TcrrcHUs a celelti. c Ab
origi-
nalt
i'tccaio
:mmdari , cjuia tu ej
sgnus
Dei
qui
to lis
jicccata
mundi.
bat eum, diccns :
t
E^d
a te
b
t dcbeo
ba'ptiza
,
a Cnius
gencratio
non e!t viiiofa:
ri,
&: tu vcnis ad me ?
Refpondens
autem ?
a
Ini;lf!c
il'dad ruod vcni. Snbdit
quare
vcniat
b:piiiaii.
Qmii
vita mea Dioruin c.t
dilciplina.
Sic ideil,<lum c^o fupcnor.ic
non in-
dijens
i te
futcipio.
Icfus dixit ci :
Sine' modo. Sic enim decct
4
Alij
duobus mociis
diftinguuntur, quia
minus
pcifccti
non D
fic io vnitatecumulantur.
d Tunc rf.Cu t.ili ordinc
cognouiflct implcnda
iuflicia.Di
mifir,q;a
vcra cft
hurnilitas,qua
na dcfcric comes
obcdictia.
Spiritus
in
momento ctim
doctnt,q!K)d prius
nefciuic: Sc
idcoquod prius
rimuit humili
tcr.dcuottis
implcuic.
c
Dapii^a.au. Chnfmsaqtns r
,
,
bnpt,fi,
1
ifanaifica,T:qtn,a
I
-;.:;:
i
^7
ius cii
crcarc,
ciufdcm cft &c cxduotm. 1C
fan<Ctificare. Baicit,
Sicnchomoconftacduobus, ^
c"
nCec
idc-ftcorporc& anima,it a duo
d,'
u
'ea
f-P
w
.llllUIM.
husrcn
ticic:.n)ua
quaipurgac topuhabco
foidcs&cofcpclit
Chnfro: 6i
ignc fpiritus quo
conll :.:r.inci
cdc^himrapiiiruT*.Sieccc4ciia
poft baptifnuiiu cdlmcn v;rcu
tumqii;buf.i..m
iucrcmciisap
pcnt
,
vt Chnft
9
bapciz
uus dc
aqLiaalccndit.
$>cpoft "jipcif-
miitn.Tfcend.inr, qtoad
vircu-
res
profichmr,&: qui pritw
car-
nales&nlij AJi.ijanc
fpui-
rualcs&fihjDj;.
f
^ipertifu.i- /t.Ezh^cnd im- c
pl-tioncmiufrin,c. Mon cuim
tunc
primum
libi
p
.ltucrc rclc
f h.i vcl
fpiricu!fin;tus tft d.ic
v
:
fednobis
per
accepcti
b intif-
mum adicu ceh
pacere
, & (o\-
ncumfinctu dan mbnftraiuc.
Qi^iod
cuim cccli
.ipcrd
,
quod
fpjricuflanclus
vcmc,qu
jd vox
tam.r9.cCe
cun.hi .i,
Dcc6iec,dift.
H )tn. 4. opc*
iiy
impcifot.
. iratis
:i utius.
Doccrc confmiim.nionem inlttii ideft ad
baptifrnum inuitire.quia baptiCnui
clt confummatio onir.is inrtiria. Me
refcipierdo:
te
baptizando.
b Id cit. cm:ie
pra:ccptum
iuftificans . confenltt.
nosimplereomne
b
m iulhtiam. Tunc dimi-
a Sinemora.
fit eum .
Baptizatus
autem Iefus ccTnfeftim
a
Qu_iabapti'iatiad
patnam
pei
v.rtures afcendeiedtbcnt.
b
Qnx
elt tundamciumn afccnlionis.
afce^ndit
dea^qua:
Eteccc
apcrti
funt ei cx\i :
a Icfus v.dit Jc
baptida.vt
loannesait. b
Spiritus
in coluinba,fi!iusin ho
inii:c,patcr
in vocc . ita tr.nitatis
prifcntia ti-ptilinuin
confeciair.t.
& tfidit
fpiritum
Dci defcendentem licift
a Aj i*ucin illa vox liebat.
columbam , & veniente^m
fuper
fe . Bz ccce
a Hxc vox noti vt ei ind;cet
quod
ncfcur , lcd
quod
aadiiotibus
pro'.ic
at.
b Dcmin .rittu.-ad lioniines. c Confub.Untiaiis. Sic
quitaptizatur,
oltcnditur filius Dci.
vtfx de ca:iis dicens
:
t Hic eft fiiius meus di- p-tris infonu:r,
&c
f
h*xc
myfii
ca:nfimtnob!S.
Paccc rcnatis
adicus in ccr-
lum
pct Chn'ftum,qni pcr
Adam claufus fuic
-**:
ChryfofiomiiS.
Forcc erant inuifibilia
queda
bbftacvla
prnis.quibusobfiftcntibus
aicdcfundforu no;i
potcrautin-
troirc cclos. Nullam.n.ai.mt arbitror ahcic Chrifturti xfccn-
diilc in
C5lum,ex quo pccc
uic
Adam,& clatifi func cch.Scd
bipcizato
Chrifto
apcrti
func cancu .
Poftqua
vcro
cyrahi
i "1
vicic
pcr
cruccm,
quia
non cranc r.cccifuix
por;,c,non
dnc
angch aperitc poicas,iam. n.erancap
rtc,fc-d tollite
portasi
Vcl
inbaptizatis apcnuntur cijli,
&: vidcnc ca
quc
fuht in
cq
lo.nd caiiiahbus oculis videndo
fcdfpiricaabbus
ridei cre-
dcndo.
Autc-jli
func
fcriptura: quas
o&
legunr,non
cnintcl-
fguc,nitiqui
tiictintlic
b.iptizati vtaccip:acSp:t;'ui"iii:t*i.
g
Skut c. Vctu
corpus
fortnaru ad hora habuit in
fpccicco
)ube,quia
alicer
fp:ntus
ab homin.ibus vidcn no
pofsct
ficuc
CdluOa.nc)
quiavcracolubacfsct,fcd quia fpiritus
\i n
corpo-
rah
fpccic,non
tn
ipfe corpus
Ita de hac
figura
fcntiicur ficut
dcahjs
in
quib. D^us.ipparuic,qua:explecoof2iciorcfclLic-
bantur.lkne
fpintus
in coltiba
qui' iimplcx
&c mafuc-ta dc-
fccndit vt Sc
iuq
nacuia:
limplicitatc,
cV cum m
quc
dcfccn-
dcbac mitc mifcricordi.E
preconc datoreq;
iudicarec Simi-
litcrocsbapcifmo rcnati.7.
virtutibusin cdluba
figriificacis p
debenc
replcn.
Coluba a mahria fcllis cft alieua in
quo pro-
hibcmur ab ira.Nuliii ore vel
vnguibus laxhr,
in
quo
nocat*
innocecia.Nec minimas;auicnljsinuadit
lnquibiisahcaucs
Columbxna
fc tk.
pullos
fuos nutnttitjiu
quo prohibcnuir
a
rapina.Puro
tura*
^
fcitur
Qiinre fpii.
ttis in coluo.i.
MORALITER.
I Ioannes auttm
probibcbat ,
dicens :
Fgo
a te dcbeo. Pcr hoc
lcfigiiatur^quod quilibct
inferior fi velit
fuperiorem corngire,
ex
charirnte,dcbct
hoc faccre cum humilitatc & rcucrcntia . Su-
perior
autcm dcbct talcm corrcclionc humihter
fufcipcrcquod
inlinua-
rati :
quia
in
bap
tifmo Chrifti characTlcr
imprimirur
,
pcr quem
Chnflo
configurantur.
3 l\rfpondein t
antem
Icfus
dixit ei.
Sequitur.
4
Sic cnim decet nos
'niiplc.
omncm iu. id
eft, Immihtatem. Vnde
ibi
accipitur iuflitianonproutelt
virtusfpeciahs, fedgenerali-
ter
piout
indudit omnem virtutcm .
5 lijpth^tuiautnn
. Hic
poniturtefiimonium
Dcipatnsde
Chrilio ,
quia bapt.iato
Chriito
apcru
funr cdi: non
quod
cce-
lu;n tunc fucrii diuiium
,
fedquia
vidcbantnr
apeiti
hCutin co-
rufcationc vidctur
fieri,
Sc
pet
hoc
lignabatur gloriam
CoicUim
crcdciitibus in Chnilum
apcriri.
6 tt
v/y^V/.cy<..'/ddcnotandump!c.nitudincmgratieiniplb.
7 Ktcccevox.Wox.f.fittii.
H
Hiteftfi.mtuuNturi.l.a\i)
infinuauit Iefus dicens . Sic ettim dccet nos
aimpL
omncm circ.
l
BnptiZatusau.
Per hoc
oftcnditurquodomnislotus
a
pecca
to
gratia
diuina debetconan cum
auxilioDci alcenderc dcvir
tutc in
virtutcm,&
iic
apcriuntur
fil>i
cfii
per fpem
ccrtam , clfi
citur Dei filius ad
optiuus
. &
per
conf
cqueus
hxres ad hxrcdi-
tandum vitam xtennm.
Tom.S.
c
4
79
Glof.ord.
&NiCoJaideLyra.
80
(^ fciturgrano: inquo
notatur ab.Tnr-nrii : alknru
r.uiqua
n
A
jHillrtffuosfouctccCedum
l
>
i
mnuindarproeanru
ec-
tio Su[>cr aquas
fcdei
vc at
opicrcm
1 r ru 1 1 m
aqms
vmbra cJedjnet ; cpcc
follx u
iu\>.
Incolnnvu
fupcrtjominura fpjrifuj apparuinqtua
vcnit
nospcrmanfu.-tiidiiK-nioTi
lc.Suj
rdif.
>p
ilo.s .n
IgOC
1 ln A.Uio i
fplicuit
. t <At : renirrr merci<T.
>
homiurM
bct, vrrorpijshmorc.atri
iat.
Addeqttbdmditfs
rctro fc- 1>
pultjj
eolumna
diluutj
fincrn
anriunciaujc,
a t'
(.-./
.'.i' .1
bcnepjjcirum
mcum
conftjtui,
vr cu in
quo
nihil niii bonmn
p'acejcA' per tca!j non in
kr,
kd 111 tcid
pfl , tibi
tiJc cv clancacc
yn.iiiplacc.inr.
Thcophylacjus
. Iti
quo
gincmpt
nti 1
fcipjbj
requiefco , m
qiioplar
>r.
*
I '.ifchus Cxfar. Hocab i>w>p
lib..J*Trk
veiiK-batacccnJcu-.AJ.im peccldocc/timamifir,
Cljnflus
afpintui..
rcuhimbam
gliX.JjicjiUSappa-ruit
:
jLiii-
mam vibraniem
qu-c
viam
prohibu.;, icjga
bapcilmi
cxnn-
xic:
quiaaqiiacftcoiirranaigi)'.
AugUlupus.
Jacta eit
quardam
c eacur.c
fp-.?c;cs
cx
tcm
porc,
m
qua
vilibiltrcroftcdirctut
fpii
ittill
n-.csus,
liuccum
m
ipfumiJo;ninum,coipoiuJi fpccici
vclut columba dc-
f.cndic
<#
(ircgorius
Nazianzcnus. Tum
igitur fpirituffancr.us
rorporca
mudo
in coluiiiba:
tunpj
fcconfpjaciidum pnc-
'
M,_
NICOJLAVS P J-YIiA.
autemfunt
adopuui.
I
/#j<jMOM/fcico//>/j.inquopo!jintasmc.-icornp!eb!tiir
dc Ca-
luregeiieris
hunum:& lic
apparet
eiljcacu hutus
tcihmooij.
Puct
If.M.ipra-dictuni
cft.I.c;ta*c
f.> !**
Jhudo
fiticns,cxn!tcr
d.f
-icitm,Cv Moreac
ficttt
iiLum & ef-
"" "'
flncbunt cv c\u!cahuivdef -rta l..rJmis
honor Carmc-
Ji
icpopulus
m. us vidclvt
glora
ndomuii .'VW conten
-
plarc
.
quo
Ui-n
qilifniu"
fohcfaJ ncin
d.oc,
fcd dc:':nte il-
1 .mcVfolam,
c)u.icftap
icl
Jord tnem fltiuium. ittxca cui.im
vcifib.irnr
(uanncsbapc
fla: dacusctr
aurcm-ft>|irudtniHi
Jionor
Canr.eb cc~ vA -ri:i libani ,
fiquidcm
111 lordams I >!i-
rudincm ra dr.ilit
g!o iajv)
ferufa'cm ,
poftqu.itn
ratio ri j
rdigioic^UC
viurn J.
,
noti 111 Iciufuc.nJcd m
rJcfcrto
con-
fLiinnijriccpcactt.
'f
P
A
D D I T
I 0.
Incip.j.vbi
dicitunn
poftil. Qu
mJofuit
rcporratus
rle Ae-
gVpto,
tuncenim erat in
^.anno.i
fua natisuatc ,
&c.
Aiiterautero habcrurin decrctis
j{ q.?..C>iind
vcroiniuna.
Ibicnimexprcflcicgiiur, quud
Chohu^
fugicus
in
Aegyptram
Intgit
patetetiam.qiiodin
Bijuifmo
Clirifli tot.i
frirjitas
apparuit,!
ir
gc
apj>ai;rfionem accipieiulo. patrr,
fcilicct in
voce, fllus in cu-
nc ,
lpiritulTinctiisinco!urj-.J.i*f(srcic:
I^irTcreiiUT tamci).
quia
fllius
apparuir
incarne libi v nita in
vmtate
fuppoiiti,
in
ippiri-
tion.-.iutcra ali.irum
pcrfonarum
crat vnio
pcr modumligni
lattiit
.bi
p?i
lfv#:ciiniiim.
Js. E J'LIC A
EtquotlpofW.in i.cap.difir
CJiriltum fuiflc
inquuito
annoreJu.^tuai Je
fVgypio prqptercaiioiicm. Quod
yeroij.
intcliig
lur nii
jHcc^e.
e\ilicn, ciiiu>.7. aunoruiu cft
p
Ctiarn, vaniiorum
, fcd non
p.ccilc.
C==s>a:
L"nnn tett
1
mini.
cap. ini.
'ncle. I\>H
b.ipcifnift
, qiiia
nulla cfl mora a tcntacio-
^
nc : Vt mox dccot
baptizarosj
h
dc mudo
cx!ir,in quictc
Dco
yi
care: flc fi!i|
Ifrac!
pofl
traficunv
'
mans
pcr
defc cu.n afccndunt ,
&: manna comcdunt
doncc vcniant ad tcrram
promi^o-
ms.
a Tnc Jcfuu
Hic cfl ordn reclx conuei ficionis , vc
pofl
ac-
ccptafpiritufTanCbgratiam
contadi ibolum ;rclius a.cn-
gairur.cv:
mcnccleciilumdcfcrcntcs
invicaraJrcrn.Tgandia
qu
ili manrja efufiarnu?
dcfcrfi.
lbi fir
tcntarto,qyia
no antc
h^fliN (c cni.^ic
:
qu-un
homo dj mundo '.xc tencccnim fub
Icgibusftiiscum.
ln dcfcrto
pignarur afperis
.'
qdiaAdam
jnparad.fo Jcbcqsafilucns
vnlu^c
flobl-v^tincntiS.
Halor. Jnillodclc coqt|.;d
cfl Jtcr Icrufalcm & Icricho
Cht iflus diabojtrrn v;cit?
vbi
figuralitcr
discrac Adnm mci-
d;llcin latroncs &.' cum viciflc. Lacroncs aurcm ibi b tbtcaf-
fcprobac
locusqutd
<. tcnr
i).>mim,j.
fanguis, proptcf.crfu-
"
fioiicmf.ui2U!n!Scpi.i*ihi
fuLv.t Ea via Samancancis dcfccn
d.cquia
carnc ind<'tuscafdcjii centac oncs fufliniiic,
b
Sptutn.
fanri;o.CVui quos rcplct
ad
pugnam
mictic fortcs.
Snc
bocfpintu qui
ad
pugn..ni
vajic,cict>
cadtt.
;_ *G'Cgb;iu)..Vcrea
f|-.iritu|.indodu^uscrcd!Cur,vcciim
iDuc fuus
fpitiuisduccur,
vbiilluniad tcncandum
fpincus
malignus
uiiKTjiret. hacelt fa
<f'ftrtuik.
*
Chrylvjn
liuis. Nonduxic
iljum fpirirus
in
vrbcmauc
J
T.' ",'
>C
"
fotunijfcil
ccuiim.
Qj.ua
cn 111
di..b'him
pntiocarc
volc-
bac,non(Jcc!u\icfol,im,
vcttim c ti:m dC loco occafioncm
lllc tcntationis
iiigcflic. TuT>cqnippcdi.ibolus aliqupsag-
gtrditHi
cumillos
vidcr t abal
)sl'cu,rc;iicos.
^
Cyprianus. Ncquc
cnim
pufct
hoino fecuanffe
pe-
ricula
C A P. II II.
1 zj^l T
^"c
Icfuscjudiuscfti
Jefertu a
*7'M
rVs
n. ulicum ii)
enjuium vcnerir.
Qniaquancp
fubr:!
-us^rancod.f-
hclius q tctarorc inti idiiii
'
,
q
:'
Sr3 'S$ fy&Vt
fetaretur a diab:>lo:c5c cu
f Mjp.i
1
nc,4.a
Dc coi:
?.c.
H.r>'.
Luc.io.f.
Homil. ict
fU lllip.jt.
F.xod.U
femwne de ie
iu 1 /*V
lenta
ti-ne.
cogirationum
foribus aifid.ns
omniavirrucum
gcrmina mip-
foorta firanffularc molitur. Ve
tumlibct:i!s"
.ininiacxpcdicaob
iime
uiac
itnpugnanti
,
vbi
compsdcs impediin^nrorum
dcfuc-
r:nr,&:
alprcrus
iri"icamenra non
motjennc 1
fccutiorquc
efl
congrcflils
vbi fiiv.uilanon vclltcant diniicanccmnccifie-
briai.tanunu
11 lcnocinia
volupc.irum.
c 1'tf'i'a. Non tcTt-curad
iibolo.nifiqiii
ad dcfcrcum
cxicnt id cfl
, bonofiu'.lctcca-peric.
d ht tuti
iemniikt.\i:i\.v\M vc
ccncct,renmt' qui
i
icitinnc,
S;
cxefh":
& idunandi hobis dac 2c
q,
icitmat d-uina-cfl
ptitcq
tijc.
M vf.s.*v Lli.isit
i.inaucrunr,nc)cx"iirucc vcCh.ifltiS,
F
fcrj Moyfcs fuflic.iturclt)Qiitol>ci,Eliasa5cmrtit0dinccti
bi r NccdiriintMli
duocfiriilc,
kxl Chriflus
vcl.omocfunc,
vccckctir Dctis:
Significat
aurem dcfidcriu noflrc
filutis,
Ecccconueii!t
legi que pci Moyfcn accipituccV
prpphc
tisquipe
Ji.bam, 40. dicbus,
qtiacuorparccsfinc uuiidi,
ds j-Reg.i
qtiibns Chi';fiusfiiosc<>ngrc_,ar
V
deccprcccpc.i lcgts.
ou-
busfuosconcra mtindi obleclamcnta armac.
[ciunarqtudra
gincn dicbusancemorccciboindigens.q.d
intcmporeago-
jnis .nbliinecea
dcfiderqs fccnli,
comedic
poft
u
furrection..
4of
diebuscibo non ind
geps.q
d.
Egofum
vobis cof. !.,.- ,
cVcibuscminibusdkTns.Vnde :
Ecceego
vo.fum.o.d..^ '.--.
Siml terenim dum \i nn domini
carpinjus
,
a
fanicat
culi i'uunanuis,& ftituri
promifflonc
rcricinuir.ln
pugna
1
Cluifli
piiusagicurconcragul.im
iviuii.ukIo,
pcrqiKmiVl-
rStusefl
pritnus IjorjrjP Qula hbidmes
iofl.tmmat,
c n
fcencia n
rarnisnqcric
qucj rcpugnac legi
mcncis :
Hux iuu
ptius rctreiTCtur,
frufliacontia
aJialaboratar.
Inda.i
DiuiSoTri-
plex
tentio.
N I C O L A V S D E E Y Jl A.
C A I'. 1 1 I
(.
TPnc
le. Hic
quartoollciuiit cuan^ciiita
inChnlto
vcrira-
tem dcitatis & liumaiiit^nsexdxmoius tentattonc, *: cx
fantlnrum
angelorum
adminiilratjonc, &
primo jioiiitui pn-
imimkcundo fccunduin,ibi. Tn:c
ictirjnir^c.
l'nn:a diu.ditur
in trcs fccundum
tripliccm
tciuationem& trmlicem Chr.lti vi
Ctcirum.lccundoibi. Twic
cf, >mr',n
uun. tcitia iln Tntint
nfifnn-
ji/kniM.lmmaergo
tent.uiofiit de canns
cujicupiiccnna,
Ac-
cepitautcm
tcntator
occaiionemprimodc
lioc
tciitandi
cxcfu-
Wf
M
O 11 A
L I T E R.
j
7.W
/'/<* .Perhoc iniinuatur
quod ajgredieni
defertum
paiiiui.ttajfoiuustcutaiurabholtc.Lcclt.Kcmido.a.J-iliaccc-
clcns
rie
ipfiusChrifh.PofibaptifmumcnimCliriltijsniiiicdKirc riu.
Ctus clt .1
fpiritu
, lctliccc
fincto,
quu
huma:iitis Clirifii ei h or-
ganum
diuiint.iiis: & idcoadomuia
agenda
moucbatur inri i-
ctufpirituifiticti. Iiocigiturmotuiuitin rjefcrtiim !ocum, ijtil.i-
cet
aptumoijtioiii.viibifpirituminorationcoifcriet
pron bis
l)co
patri.
Z Et
cnmiciunyff"
. Vr carnem i'inqccnr':m
pr.)
n bis mue-
rarct
ccexcmplumhdelibgsd.iic,
: i
(
i C i
lirtcquod p.m biptif-
oium
taliarsj;;t
, nob's oircndit .
quo.i
nui nuliuat uouaik vir.im
dcbcc
fcipfum Dcooilcrrcpcr
iciuuium & orationcm .
ScqutJf,
_____^
r^u.Klr.i-
dcnsad
fertntutcm DeiiJain iu(iitia& timorc,
&prxparaani?
rnam fuam ad
tentationetn, id e(t
adrcliilcncjum
tcntation
qne
inaroinet tibi.Ilios enim Deus tortius rcntan
pcrmittit qus
K>c
tiQit clfc
togijofcit.pnrrije
CJor, dccuuo.c.
fmdii
attttn Iteis ijl
m
8i
Matthan
a
Quodieiupat diu'na:eftpetcntijr
.
b
y.iiphil.
tiain diaboh
Iim.-o.tn
juiucum.
^T
a
Qj'adrginta
d.h
:
c numerus totfi t
pus defign?t quo
Chri-
A
jfhisru
fuisdimicat.In hoc
numeroduglcgesabffinencj^co
plentur.quia
in
4o.dccajogtis
madatoru &c
4. euangelia
rcfo
nant.Vndeinflicntii efl nos hoc numero acrius
dimicaread
dilueda
peccata
cj
fiunr,dii
mociuocarnis violacurchariras :
&fic
qiiandmhic
fumus, fem-
per peccara plorcmus, qu
ia hoc
numero
prefens
vica
nfleVjittjr;
!: IGNATIVS.
Cmadragc-
fimarn nolite
pro
mlnlo habere,
itr.icarionc emm
continct Det
conuerfatioiv.s
,
hcbdorriacfam
eciapaftiorus nolircdefpicercv
V
Origcnes.
H
u-.etmis.qua-
dr.igi-lima: dicsiemnijs
confc-
cracp*,habcmus
cjuarrarw,
& fex
tam
fcptfnianx
dics.Eft ccrteli-
bettas Chrifliano
peromncte-
Deu.s.a,
pus iciunand',
non obferu.intia:
fiipeifticione,
fed
vjrcuceconri?
ncncix.
.tM.fcrix %
Auguflinus.Sancramquar
>i(.2.Do.
dragcfimam
abfluiendo
jpfe
poiiiinuscofecraiiitjtotam
non obferuare fact
jlegium eft,
ex
parreautem violarc,pcccatum.
fcno.ty.5i
*
Ambrofuis.
Noncftleuepeccatumfidelibusindictam
w . in
q
lr
quadragelimam
a Domino, non ieiunare ,
& iemmaconfc-
e^ifcii
crataventrisvoracicatediffolucre.
n
*
Jlieror.ymus.Nosvnamquadragefirnamfecundtjtradi-
nonem
Apoftolorum
toto anni
tcmporc
nob.s
cogruo
ieiu
namus. Montani tres in anno faciunc
quadragefimas, quafi
tres
pafli
fintSaluatores.non
quod per
totum annum cxce-
pto
Pentccofte ieiunare non liceacfed
quod
aliud ilt necef-
iitaccaltud voluncace munu$ offerre.
4
GrcgQriusNazianzcnus.
Iciuniu
quadragefimale
vnu
cft Chrifti
, & nofli
um,fcd
non
paruum
inter
vcrumque
te
poris
intcrfiicium.Ec Chnftus
quidem
contra centationes fu
um ob'icic leiuniiitn
,
noftrum vero vcChnfto commorja-
mnr,operaiur,&purg*rtocftq;iefeftHticacem prvecedic
.
*
Grcgori. Siutcirilcgetubemuroficrre
decimas
rerum,
itaDeoofferre concendimusdecimasdierum-
A
pnma.ij.
Dominicaquadrageiima:,vfquead Pafcalisfolennitacisgau
d!a,ft.'x
hebdomada:
vcniuncqturu
dies
quadraginta
bc
cjiJQ
jfunt;
cxquibusdum
fexdies Dommici abfttncntia fubftra-
huntur,remanenttngintafex.Diim
vcro
per joo.& 6$:dics
annus ducitur
,
nos autem
per jcS.dies
atf
iigimucquafi
anni
noftridecimas Deodicnus.
b Toftea
cfuriit.
Hoc cfl yere hurnanitatis, &
per
hoc eft oc
cafiotentanrJi.Latetpoteftas,patetinfirmitas.
y
d* *
4< Ambrofius.Poft multa leiunia
Chrjftus cfurircfe fimu
omm
-'
lat,
vt diabolum
qucm
lemnando iam
yiceracicerum
cfuri
ncndo follicicec.
deprp-
*
Theodorctus.Cc^tcrumnaturtjnoftraTcreator.fcpropu
gnator,coronacor,&agonothetaniortenontimuit,nec
bcl
c
lua
abigicfed
cofidccec
expe&ac,&:
ad
pugna
>
uocat,vt prio
rem
b Ecce
afperitns.
iciunaiTet
quaciraginta
dieb.&
quadragin
a Hocaddit.nein nofteconKdiflc
pntetur.
ta no ti b
pqftea
efuri
j
1. 11 accendens ten-
a
Hoccxplorat quod
timrt.nec idco (e ab eius ttntatione abftinet. b
Cyia
fciu
;
t fci
iptuin
efie.Dixir & tnft.1 (imt. c Tcntario de
gula 1 A
fula
ince-
pit.fed r,i:p
otdine dciccit
Adam,ab
ifto
deuuicitur.1 Lapis fignihcat
duri-
b
Cap.
Jllf.
81
rcm tll.imauferat
viccoria.iEtcorportqaodquadraginradie
D
rum
fpacto jeiunaucrar,famem conciliac.non came eot u
qtii
olim
ieiunauerac,limitetraffederefinit, vt
verailliuscredc
returhumanitas . Vidic
infejix
hoft:s
fame,^cr victortam
fpe-
rauit,atq-,
Adamu
vidercpurauir.
Cereru
tanqua
ad Adamu
acceffir
,
fcd Adami Creatorem
Adami narura amictu
d raj:or,dixit
ei: Si fiiP
Deie's
rdicvtlapides y
e
illipancsfiat.Quirefpondens,dixit;Scri-
6
l
TeinperJtr-fponlum.necognolfatcuineiTeDeuin.
b Ideft facramcn-
~J
b
lnuenir,
A:
air,fi filius Dei ev.&c. t
;
c
pro-
ducic
quidem
vocis ca'licusde-
latxconfirmationenvpfam
vc-
ro famem miraculofaconfciitio
ncconfirmaripctit.
c Et acccdens .
Quiaefurics
cfl;
fignum
infirmitatis Ec fic nobis
in abftincncia non de cft tccacio
Perexteriore infirmirate Chri-
ftum tentac tn
quo
nullam lo
i- cllam.
1 m. i(An
euangtl.
i.
Miua.
b Ideft ficramcn-
tali foectcsfcd yerbo vi:x .
f
ptumelt/rNoninioIopanetviuithomo,
8
gempeccacijnueniebac.
tviuet.(T<rve-
a
Scritentijsutitiir,infrruennosutvincamujnopotentia.SedhumilitMe
.
(J Slfilius D'!es AHlld hortim
tera
cxcplaria
b
VerbumDeideorepraccdit,c|uiauolunrasDeirereraturprfcriptura,.
.
'
'
_
,'
T*
. _ :J
l-
ff nt
.
e
p.-rquos
r3eus
loquimr.
'
explorancis eft,aliud
tecacis
,
du
l, a de
g
fed in o^ninlverbo
$ prpcedit
de o
c
re Dei
. 9
1^'um confiteri videcur
,
& hu-
fror
4
,cint er
iufmodt illudercconatur. Sice- cstera.
nim
tecac vc
cxplorec quod
vere
tur
.Sicexploracvttcncandodccipiac. sifiliusdei pj.Noucrac
filium dci vcniile in mundum
,feu
p ,pphecas
feu
p angelos
nuctanccSjfcu per Iohannedemonftrance,fed
q.a
humilta in
c'o
videbac,q,
de
deita.ce fi)fpcacus eft,ex
fttperbia
ei i dubitl
venic. Vn & callide
exquiricN^C indignu
fuic Chrm cecari
q,
vcneracoccidi, vcr.ccacionesfiiperadonob:s pcaced.irecfu-
E
beradi cccationcs.ficut fuamorte abftulit hTatn mortalitace
Chriflus non
nifipoftb.ipufinum
fecencari
permific,infi
nuans ad
fecuntesgrauioresp
iftTiroscenraciones .
Suadeccfuriepatiede laptdibus
faclo releuare , no
q>
eius
curecfaluce.fedex
mucacionecognofcac
virtute $c fi
purus
homo
eifet,pants
oble&amenco illuderec efuricm
patienti
.
Ttftui modi
Tribus modis fic
tencacio.Su^gelTione,delecl:actone,con-
fittcn Uo-
fenfu.Chriftus uero fola
ftiggeflione
centatus fuic:
quia
dele
tatiopeccatj
mencem eutsnon momordit .
Vatfupr
.
*
Cvp.Nacurarum.n.coniunitiodiabolu
exca:cabat,quia
impoifibile
ei
yid
ebatur uel
cj,
efuriret d luinitas
q, tant?
to-
lcrantit; poffet cffet.tanta:que poccflatis corpons humihcas.
c Scri.eft. Non vcicur
poreftace.fed
fcripturarum
audorica
te,doccns
nos
magis
doclrina
quam
miraculis
pugnare.
f 7v
>bij/<)./).q.d.PtTfuafiotuatetatioeft,q.aagis decibocQrTfommit r
.v
poris,&:
nodecibometis.iferiocpashoispane fufrctac*,alftl
s
quopanc
verbo dei
refiaf.qa
vcro
agis
de
iferiori.pacec q,
tecator fis.
ciben:ur
g
Sc tinom. v.Omnc
vcrbficharicas.iquacoplet
oia
cj (.pjc-
duc de ore Dci
q.a cuiufcuq;
mnifterio dica nt", no eius sut
fcd dei.fcd fi aduetsu
qd infent^hoc
no eft Dei.
J)e uno ver
bo.i
fapiecia Dei.pceditqdqdloquunfsach qfunc
oscius.
^c
Aug.3i acccdacaliqui&dicant cibi,nefrequeccr ieiiines,
Li-^e
neimbecilliocfias,ncaufculces,iftos
cnim diaboltis fuborna
uic.l<.emimfccrc eius
quod fcripcu
efr
, quod
Damel 6c cres
pueri
noluerunc
facurari de mehla
regis,c>:
ad eumiclmm di
xiffc da nobts de femimbus
rerre,&
veicemur.
"
Tune
F
rirg.ni
NICOLAVS DE LY R A.
i
Quadraginca
diebus. non vhra tra(iit,vt
vtrtus diiiinitatis di*
holo
celaretur,<juia Moyfes 0-
Eiia-s ieiunaucrnnt tot dicbus.
% Poftea
ckl.pey
boc
infe
&veritatem bumnn&
injirmitatis ofie
dn,&
occaftonem
tcntatori
deditjdco fequitur.
5
Ec
accedcns. tcnti.^td euidsntiam buius tcntationis aduertcn-
dumifydiabolus fc
iebat
prmdiflum per propbetas
y
cp
Cbriflus
futurys
erat verws homo & verus Dcus,
vt babci
expre/Je Ifa.p.b.
Taruulus
natus efl
nobis&Jilius
datus
efl nobis.Ecce vera bumanitas.Et voca
bitur nomeneius admirabilis , conftliarius
,
Deus
fortis pater futuri
fecnli,princeps pacis.Ecce mamfefia
eius diuinitas
,
&
pluribus
atut
locis idcm
exprimitur
,
quos
omitto
propter prolixitatem
. Similiter
fciebat tempus natiuitatis
Cbrifti effe conpktum Tump-oplcr
bebdo
-
tnadas Daniel.in
quibuserat
determinate
prafixus
tertninus
fuiad-
uentus.Tum
propter
trandationem
regni
ludxorum ad Hcrodem alte
nigenamprout
fnerat
pradiclum pcr
Iacob
patriartham
Gcnc.46.
>t
fupra expofttum
eft
pieniut ^fed nefciebat
certitudinaliter
, ffuod
lvfus 7{air*renus effet ipfe Chriftus
de
quo taliafu
erant dicla.Vcrnn
tam^n
propter
eminentiam
fanclitatis
eius
y &propter conpletionem
temporis rcfpetlit
Chrifti aduentus habebat
quandam
conielluram
quod
quoi ipfe effct
vere Chriflus,&ldeo de hoc voluit
experientiam acci-
pcreper
tentationcm
quia
tcntare
efl
acciperc expericntian,
de aliouo
ignorato
. Intendebat ctiam
vlteriusper
hanc
tentaiiqnem inJucere
tum
adpeccaritm,fi
inuenirctur
purus homo,fed
neutrum obtinuit
,
vt
patebit.Dicitigiturtentando.
4
Si
n\ius,&c.f.naturalis,& per eofequens
ei
qualis inpotiftate.
j
]>c vc
lapides
ifti
panes
fianc.lKc*
r/narto.d.dkitur.Dich
pidi huiCj&c;
& ide
tjt,quia ftngulare
inclndttur in
pluraii,&
(deo
fi dcmonflrauit
plnres lapides neceffario dentunflranit vnvm. vtlali.
ter
dicendum, quod
Lucas
accipit Jingulare pro plurali ,jit
v.t
aciipi-
tur
Exod.08auo.fy
enii mufca
grauifiimq
i domo Pharaonis.
idcJi,multitudo tuufcarum
.
6
Qui
refpondcns
dixic. Sic
refpondit Iefuf,qnod
nec dini>tita~
tcm eius
poterat pcrpendcre,nec
ipfiir/i adgulam
i/nluccttditens.
7 Scripcum
cft. Deuteronomu ocl.iuo.
8 Non in
fplo pane
vjutc homo.
fclict
ctrporutr.
9
Sed dc otiini vcrbo
quod procedit
de ore
Dei.91 verifica
tur
nonfolum
de
vitafpiritualijed
cttatn de
corporali , Jirutpatet
de
Moyjt quiiciunauit quzdraginta
dubus
&
ijuadtagintanviilus,ve
bo
Deifpiritualiter
&
corporalitcr fuficntatus.
Tunc
MORALITER.
f
qui
non
patictutyos tcntarifupra
id
quodpoteflis.
Pcr
hoc autc
quod
quod
Icfus
YQluit
tcntari
trip]ici tcntationc,citcdit,cp
ois tcnra
tio,vcl
cft a
carnc,vcl
a mundo vcl ab hofte. Diabolus came vti-
turaliquandocarnc
& xnundo tcntaiioues corum
actendendo,
Chui
%
GlojCord.
&NicolaideLyra.
84
.
a
Ttmeafi$nnffi.Vuxx\zSc
vltimatcrcacioindcfcrto.media
\
au.Kjuchiftonalicer, vlcimafuitpoftqua
rcgrcfsuscft
Icru
i ,c. Ctaia M.mhcus
non fccundu oidincm
hiftoritj,
fcd fc-
cundum centationc Adc
profcqiiitur,
Lucas vt
rcsgcfla
eft.
(^uiaexrcfponlionc
Chi ifh vidus &C inccnus
rcmanfic,
poft pumam
ad fccundam ac-
ccfsittcntattoncin.
Qiiod pcrmifit
lc
afsumi,n6
inftrinitas fuit fcd
par:cnr:a,in
"dubolo vcro non
virtus,icd
fu
pcrbia.
Nota hcc omnia
corporcis
b Ex
pcrrnifTiotw
, nnn imbccilti-
lciuUlcm, nbi
uuij.linn
tuit, & cnl-
I Hxc tcntatio hiftncialiter vltima fuit.
latt.uiidc iniinuut luvrilin. C
tut Dci fuil. Ex vl.: J wi.
a Ti/nc
^iTumpfit
cum diabolus in fancfcarn
a SmniniMieui
trmpii.
Nonlocus Deo dicarus tohiUeieum.
b
ciuitaccm,
& ftatuit cum
fupra pinna^culum
Te.itat.o dc van
jlotia.ficut
Adarn cui d -xitiLr.ti ficnt ilu.
Ora,irtf
latucrun
fcnlibuscfsc
complcta.
Ncc
a
tcmpli
,
&dixitci: Si fllfus Dei
es,mitte
te
?
niirum fi
fcpctnnfic
circum-
fcrn, fificaceipicurafsumpcio
qui permifu fccrucifigi.
b
Suprj pinntculmn.
\nVi\cl\'\
na
dcfupcr plana
craut tcch
,
&ibi crat fcdcs doctoi
u,
vndc
-vMatfe.
poptilo loquci
ctur,vbi
niultos
ccpit
vana
gloria
honorc ma-
giftcrij
inflaros. In co
ig:tToco
Chnflum
tccat,
in
quo
multos
dccepcrat-
Dumaucnoncon-
fcntitjdocct cosqm
in fublimi
t
Ceit.afc.
funt,
vana
gloi
ta non moucri.
Diabolus.ilca
pccic
ad alta
Y>
fempcrducic,clcua;idt) pcr
ia-
ctanciam,
vc
precipicarc pofsu.
In
hocquod
Chrilhis fc in altu
tolli
pcrmifit,
fcd monenti ca-
dctc non
ohcdiuit, cftcndit,
vtcuicumquc
bana cValta im-
pcrantiobcdiamiiSjfed prxcipicarcvulcnci
coutraeamus.
c S
//'/1.
In
omnJbustcnt3Ctonibu(hocagict
V(
uuclligat
fi filu.s Uciltt.Sid Chnftusiic
rcfponlum tcmpcrar,vram-
biguumrclmq irtc.t^jia
vctba adinuiccm
coiiferuncur,in
Ijpccic
homm s di.-bojum
apparudle.
vcrifimilc cft.
d M-frMxc vox conuenit
illi,qui
omiics
pra-cipicarc
fiica-
gic:
in
qut)
infirmiis
oflcnditur, quod
nulli
noccrcpoific,ni
11
prius
illc fc dcorfum nufcnr.
Suggcrthac
cmm
,
vt
aliquo figno cvploraret qtiatu apud
Dcum
policC.Scdncmodebcc
ccncarc
Dcum.q.iadohabet
M.ith. ioc
cx nuniann
cacioncquid
faciat.Vnde
quamuis
ornnia
poflec
ajttamen fuis: sivos
ptrfituut fw.rtnt
m vn ciuitate
,fugitc
in
altam. Ec
ipfc
idcm
fugit
&
abijt&
latutc. Nunc aucem
potc
rat aliret
tlctemplodtTccndcrc,quam pcriarTanciam
(g
pr^
cipu.-.'c. Poliquam
dcficit humana
iatic,,rommendu ic ho
mo Dco.non tt
ntando,
fcd dcuote conlitendo.
H
Cypnaitus.
Hac occaiionc loci
hprtatur
cV
confulit,
vt
in vi bc fancb &c f i
cqucntia populorum quaii
nouus funam
bulus,incxcclfo
pctiuhis.
fcdcorfum ad
vtilgi fpcctaculum
iadlct
intrrpidus
..dtlcncctcflimoniofcriptura:, Ar.gcJorii
aftutura
iumagu,
Ocxccrabihs diaboli maluia. Pucabat
malignus quem gula
non
viccrar.vana
gloi
ia
fupcrari.
*
Ch
yfoflomus.
D.cmonum cfl
feipftis
iaccrc dcorfum:
Dci vcro
cngere
homincs iaccntcs. Proltcrnu
lllcjoccidic,
q
matbc.fed dommus
engtc
clifum.
c
Llyia
an^ilit
(nit mandauit dc tc.
Beda.Quod
benc
dicuur de
corporc
diabolus malc
inccrprctat"dc c.tpicc.Qtf
fi hoc
dicit
dc Chri-
. S rfulun vtitur: n.111 vi wirutc inrtittu:.frd VI ci.orcm
ingcut
Uut
ot fut.
Qu.
vadu rootra fortioicm , ci
j
loun.n nctoiia occafioncin.
e
deorrum .
Scrfptum
cft cnim : 1
Quia
angclis
4
fuis mandauit dc
te,
& in manibus tollcnt
I
Lc;'c.n
in
l.ip.dcistal
uli
iciipiam
n
cjua
omnrs
oftcndcbaiit. b Mcmis
rgrcl!
uin.
tc t ne fortc offcndas ad
lapidem pede
h
m
a In dcui. A
(]uo
idco tcHiraonia
piolcrr,
vt iccund*
leju
('uram rontuniaret.
f
tuum. Ait illi Iclus rurfum :
fcriptu^m
cft:
f
a Etfi viftu tamcn non ceift. ,
t
t Non tentabis dominum Deum tuum . Itef- 7
a
Super
montcm
fupcrbiz
omnis auatus er
gimi. Alupetil.
rum
aflumpfit
cum diabolus in mo
a
ntcm ex
a
Quia
omnia momrntanca funt,
j
nnn
<)uod
diaboius fe,l uiiiiisdiuinahoc
poflit.
k
celfum valde
, & oiicndit ci dmnia
regna
8
V.i
fupra.
:k.
m
dc Clv ifto,cur
non & hoc
quod
illi contrarium cft dicitur? D
Super afpidcm
& bafiliicum ambuhbis, & concuK abis leo
nem & draconem.
Scddcauxilioangclorum quafiadinfir
OQum
loquitur,defua
conculcationccacec.
*
Gicjjonus
Nazianienus.Scd
&rfcripturasIatro (Sa-
tan
) nouic.Ofophifta malict^,
curicquentiafuppnmis?Rctc
cniin ld noui etii tu
iilcas,quo
niain
fuper
te
afpidem
fS<: baflli
fcum
aiccndl,
&c
fuper fcorpio
nibus tS<r
fcrpcncibus ,
rrinuacc
circumfcpcus
ambulabo.
*
Ircn^us.
Ira mendacium
abfi."ondebac
pcr fcripturam,
Lir. <j-
quod
faciunt omncs herccici.
iC '"''
Ilkid cnmi ,
Angcl;
j fuis man-
d.ntic dc tc ,
fcriptfi
crat , ntilla ,.
p-j g
auc
fcnpcura
dicebac mirtc cc
dcoi fum , fcd a
femctipfo
hac
iuafioncm
diiiboliis ahrrebat.
y. Vinccntius Linncr.lis.
cnn
,
r
.
M.ignopcre
docrrinalociifh', rclC4>
quo
diabolus contra Dnm fcri
pturas produxiffe lcgttiir,atti;-
dcnda & retincda
efl,
vt tanco
auctontatis
euangelic^
cxcm-
plo
cin
aliquos apoftolica
feu
propheticaverbaproferrcco-
tra catholicam fidcm videri-
mus.diabolum
pcr
cos
loqui
minimedubitemus.
*Nonccnrabis
Auguft.
Pertinec ad fanam .dodrinam vt ,
jh
qii
habcc
quod
faciac homo.non renccc Dhm Dcum fuum.
tia V.i(
f Jrcmm
affnmpftt.
H.tc cenracio ordine
pr.TceiTir,fcd
narra
c-ip 37.
tur
prcpoftcto
,
fccundum
quod
factum cft Adar.
g
Muntrm
cxcclfum.
*
T
'hcophila&us.Qtiidam putanc
mon
temcxcclfum valde crflc afrlittiono & fludiu tn
poffidendis
diuicijs.inqucconaturinimicus
Iefum
duccrc, fcdnorettc
opinancur.
fli ftnfibiii cnim forma
apparuitci
diabolus: co-
giraciones
cnim talcs non habuit
Dominus,abfit.
Ifi.Mos lftc funbia
iigniiicar.p q.
cccidic^alios
rucrc ficic.
h
Exai.valdc.qvua
cum ad fuminu
fupcrbic
trahcre voluit.
Tcntaturus dc auaritia in monccm
duxic, quiaauancia
&c
ambitio
fcmper
alca
pccic.
i Oflcndit.Noa
q,
vifum citis
q.
oia videt
ampliauerirded
va
nitatc
mfidan^popequaamabac quafi fpcciofam
ohdens fa
ccreamari voltbac.Vcl fcics
diabolusq,
Chrs
regnu
flbi tol
lcret oiidit ci oia
regna
mtidi, no 1'erfas vel
Mcdos,ftdqiio
ia oibus
rcgnarec
mundanis. Vel
pcr gulam
vel
pcr
auarit:!
vel
pcialia,
vc fuadcs
quod
volcbat cum fibi
fubijccrct.
Ltl-
cas dicit momcnto libi omnia oftenfa; in
quo
non tam cele
ritas
cofpcdus, quam
caducx
fragifitas poteftacis expnmit'.
Moyii
oflcndit Dcus in tnomento tocom tenam
promif-
Dcur.
j<
.
fionis virtute deicacis : ica modo actum eft.oflcndic ei.
itel" i
K Omnia
rr^au.f.partes ccrrx,
in
quibus vnumquodq,- regnu bus^Moj
\
poficum
erat.Sicuc fi
aliqui
dicanc
fuper
monccs ; cc<r tbi Ho ram
pr<
i
ww.no
ipfam oflcndcwdo.fcd
partcm
terrce in
qua pofita
efl.
^h.
Omnia re. Oia
cocupica
in
miido,quibus
hoies
regnar.Vel
F
fimpfr
totus niudus 1II0
fuggcrcccabco
in monre vifus eft.
<@ Etgloriam
NICOLAVS DE LYRA.
I Tunc
affnmpfit
enm
diabo)us,
&e. I h'c fccuntlo renrat com dc
fuperbia.cV
ad eundcm fincm iicut
p.ius.Dicitergo
Mattheus.
Tunc
effumpftt
ru, dialwlm
itfanfotn cimtatcm. ukfi
lcrufalem,
quxdiccbatur
fji-cl.i
,
qui.i
diuinocultuidcputata proptertcm-
plum quod
erat ibi , D trat licuu in
lcgc
ijcniicarc Deo
aNbi.
t F.t iL:t:-it eum
lupraeinnaculum
tcmpi.
Iftud
pinnaculum
te-
pli
efl
tcflu.quod
erar
defuper pl.mnm
iicut ficbant tuc domus
Falxftinorum. I rat cniro mtcnt 10
darmonis illuc cum
portanns,
vt a
popnlo
ouitam
ipfc
Jefus
quali
volare
vidcrejur.cV f,c in va
naro
glorurn ferretur, fcd diuma
virtute fecu
quod
nullus eum
vidit
,
quia
tn
poteftate
eius crat videri & non uiden.
Et dtxit ri.
Sifiliui Dn
ei,mittc
tc
deorlt.iK.
qu
jli di
pna potcs
fine
penculo,
tk ctiam
ptopter unniiUr
firopna oiurntibi feruicntium
4
S
cujrujt c
'
-i
untabis Dominum Dcum tuum. Deut
tj.c. Te
tcat
vututc
tiiiiiiftcriuinano;e-
Soipium c// mim. dc te
fclicet in
pf..l.Q,,i
a anf
,
e| lS fuis &c
^nlhlrfii.
Sicrelpondeteiperltripturam.our.rl tnr^l.r.., Iponde
lustentationcm
pcrknpturam,quod
toralitcr
mareemm
Dcmn
Deum efl
quxrcre expcrimcntum
de dei vircute
abfque
ineuita
bili
necelfitate,& hoc cft
peccatum, quia quandocumque
horoo
aliqmd poteft
iacerc fccundum viam humanam ad euitandti
pc-
rkulum , non dcbet illud omitterc ,
quarrcndodiuinum
cxpcri-
mcntum,&
proptcr lioc.probatiofcrrif.adcntis&monomachic
tanquam
ilhcita
prohibentur
in iure.Pcr hoc
crgo refpondet
le-
fus diabolotentanti
ipfum qmacum poflet
de
pinnaculo
tem-
pli
defccndere
pcr
viam
humanam,fcilicct
pcrgradus
ad
hocf*
clos in
tcmplp ,
non debebat
pcr
alium locum
defcendere, qma
hoceiTetDeum tcntare.
7
ltcrum
ajfumpjit
eum diaboius. Hic tertio
retentat eum de co-
cupifcentia
oculorum feu
awaritu, quia pofmt
eum in montcm
excclfum.quis
autcm fmt illc moiu non
nominatur.ncc multum
refcrt
adpropolitum.
8 Et ojhmlit
ci. Non cft fic
intclligcndu quod
ex illo loco
pof-
fent omnia
regna
& ocs
ciuitatcs determinate
vidcri,fed
oftea-
dcndo diuerfas
partcs orbis.dix
it
ei, rale
regnum
cft in tali (it u,
cV tale in
tali, cnnrrando in
brcmbtis
magnitudinem
& Horiam
illorum
rcgnorum,& ldeoofteniiofuit
inagisadauditurn quarn
ad
vifum.quo
fafto dixit ci.
Hxc
3y
Matthsi
Cap.
1111.
86
&
h
> io'i infti-
f irlol.i
nta fnnt .
i.uc-4-b.
a
Etgloriam
roraw.Rab.Non
qnod
cam
cocupifccntiaroculo,
imuerctur ficut nos,fcd
fic batc oftenfio fuit iu
mcnte,
iicut
ntedici vidcntmotbosfincleftone.
b Hxc omma tibi dabo. Hec de at
rogantia
dicitmon
quod
to-
tus mtindus uius fit .
AptmcipioquodDcierat
vc
fihi
vfurparct
diabclus lr.bora-
uir. vudc vc in cis colercturddo
lainuenit.Ih
h;s tnbusnoratur
gula,auarkia,fupcrbia
. .
Ra6.Lucas aturitiam media
ponit.
vkimam fuucrbiam fccu
cnt.rf.b.ar
rr
p
h
Hn.tj.opo-
i
impaffcft.
Reg.i7c
3cut.*.b.
dum moreni
pradcntis tcmpo-
ris,quia fupcrbia poft
oes virtu-
tcs teuic.Jn
histnbus,gula,aua-
ritia
, fuperbia
, omma vitia fibi
fedcracaduntperempta.Viclus
dc
gula ,
non tencatdelibidine
vclcstcrisqiKcdc gula
nafcu-
cut . Sic etiain ia
alijs
omnibus,
quarin
mildo
func,
vcarmis vta
tur diabolus cotra i .os.Na nihil
in mundoeft
niilconcupifcecn
carnis
cocupifcccia
oculoru,
&
fupcrbia
vire.In his
trib.oiagc-
ncra tecacionu
coprchendutur.
*
Chryi.Nc
mircris fi diabolus
Chriftoloqucns, fiepe
huc
illucquevertatur.Na vtpradianrcs
folcnt
,
ctim
aecepennt
Ictbalcs
plagas.multo fangume perflucntes
tcncbrafque pa-*
rictcs,moribiinda circumfcrre membra: ita
quidcm
hic
pri-
mi tk. fccunda fauciatus
plag3,in
alia
atquc
alia vctba deuol-
uitut,atque
tci num ccrtamen
ingrediTur.
c
^cr/jDi/</y.D.iuidGoliii tiibusldpidibusdetorrentepro-
flrauir,
&Chriifcis diabolum tribus teftimoniis
delcgc
.
d Dom.Dtum f.-..Hoc velad diabolti
dicitur,nonq;aex
deuo-
tioncfit
implccurus
fcd
vcecocra, qua ipfc
molicb.it'
fcnptu
ohdatur
q>
inm
iple,fed
Detisik adoradus:
Vel, nod.abolo,
fed iibi fcctindu humanitace &l cuilibct homini hoc
pccptu
cflc iniinuat.lim-iliter &i illud.
'hlptentabit
DomwimDmmiuu.
Dominum Drnm.f.tilmm &
patre
&S
fpiritum fandu,qtii
eft
vnus Dcus.Deiisadoratur&:
fpecialiter
ei
propcer
fe icruii?.
'
Hicoflendicur.quodhomoChnitus.vc
Qeus
Udomia
9
fic adorandus ex debito .
e Seruiens. Gra?cc Lacreufis.lacirferuitus df. Scruicus com-
mu-
a fQuama
efl ei
jlotia
trahere ad vitia! f Tfntarip dc ambitione.
b Non
<;uad hocposlIt.tRcgcni
tcf>tiani.
mundi &
gloriam
eoru,&
dixit ei.Hcc o m-
a Tem.itiodeauaritia. ^Qnodeflit
caderc.
1 Vc
liipcnorcin.
nia tibi da"bo ,
ii cadens adoraueris me.
a A
potefhte suim
Uabcbasrctro.ln
ignemancmum.
b
Quia
faluti ad-
uerlarius. , f In
penrueucho
c Tucdiciteilefus:
VadcSaihana.Scripr.um
z
a O homo.lNon cgotc.fcd
tudebes me vt ueuin adorare.
tExdcbito,
cui foli hocdcbctur.
d cftenimtDominumDeumtuu ado'rabis:
5
a Eti=in cum hoininibu fcruis. b Secundum Gncam
inrerpretationeni.
e Ad
tempui
vt Lucas
ait:per
Iudeos
poltea pugnaturut. 1
1 .un non inue-
nicns
cjuiii
:;erct. d Viftus.
6c
illi (oli icruies.t
Tucrclfgteu
diabolus: .
a Vt viftori iTeitas
comprobetur
. fNon jd uuabant.
f
&ecce
angeliacceflcrunt,
& miniftrabant
f
ei. CumauccmaudilTetlefus,
cp
Ioliannes
6
a A Iadxa
poic pafcha
.
traditus eflet
,
fecefsit in Galilaja : &c rclidla
7
NICOLAVS DE LY R A.
I Harc omnia cibi dabo. E x hac loco dr
altfsft*ni\ihus
dixerunt
Mamcb*;
, cp
dUbolus
eji
domtntis iliorum
corporalium
infcriorum-y
ficMt
fattor er crea'or cortm
, fcU
hocpatct
maniftflc falfum
Gcn.l .
vbi
defcribunturfafta
a
Dco,
&ideo diccndnm
q,
diab / mcntnba-
tur,t]uiamedaxcft &pattr medaci),vt
habetur loh.S-f.
Crcacurar.
cnim
corporalcs
non ftinc in
potcftatc ip{\\is,ntjiquantumfii}t
fermittnur
a
Deo.fcquitur.
i
Vade Sathana- Hic
increpauit
eum &
nonfupra
ad oflendendu
yproprias
imurias debet
homoportare
,
fed
Bei iniuriam nullo moio
debct
tolerare,
hoc autem
maximefit , qnando
cultus debitus Deo im-
fenditur diaboio.quod
diabolus
facere fuggerebat,
&idco han c verita
temperfcripiuram
confirmat
Deut.6.
3
Dominum Dcum tuumadorabis. .4do
r
atiom.f.latYia,qu*
Joli
Dto
debetur.hornines autem veneran
pofsnnt
veneratione dulia.
4
Tunc
rcliquit
eum. Hic
oftenditur
diuinitas cx miniiierio
fait-
Roruman^elorum ,
reliquerant
cnun
angeli ipfum
lefum adtempus
vt diuinitas eins diabolum
magis
latcrct , &
vt conxenientius locurn
tentandi haberet
, &
vt v tloria
ipfius Chrifti
exccllentior
appareret
tx hec
quodfolus
ipfum
deuinccrct.Et ideo vitlo tentatore &
prx
con
fuftonerecedente.
J
Acccfscrunt an. Sicut vero domino
feruifi,
Ex
quo apparet,
diuinitas
Chrifti,quia
nulla natura
eftfupra angdicam
nift
diuina.fe-
quiturfetmda pars
totius
euangelii.
6 Cumautc.
fuperiut
declarauit M. ttthxut
perfonam ipfms
me~
diatoris oflendendo in
ipfo
veritate
humanf
n atura. cjr diuin*: hic in-
dpit agere
de
operib.Chriili
. Dc Chriito autem inter alia tria fuerant
perprophetas
pradifla.Trimum.quod efet legislatir
noux
legis
lere.
3i./.cccdics vcniutdicitdominus,&
icria domui Ifracl &C
do-
M O R A L I T E R.
6 Cum autem. Pcr hoc autc
q,
ccflancc
pra:dicacione
Iohan
nis Chriflus iuic ad
pra:dicadu,fignificauic q,
lcee ccfsatc fc
quutu
cfl
cuangclium.pcr
hoc auccm
q?
audica Ioh innis in-
carccrationc
fcccflic,oflcdit q,
licitum cfl
pracdicatori
a
pcr-
fecu-
munisdco&hominicVjcuicunquc,GrrceDu!:.Tdicitur.II-T\
la vero
qux
foli Deo dcbcciu
-,lacn
\ dictf . vndc idololacria ,
qu.c quod
foli Dco debct.idolis dac .
Nora diabolii in his vinci in
qirbus
Ada vicit .
Qiic
de ^ula
tencauit^dudeligno vctitogufhrcivHMmc.
Dc
vanagloria,
cum
djxftiEritift ficut
lij.De
*n
auarir ia,t um ait . Scictcs bo-
num&malimi.
f
jMtceJpKilHon
quafi
tuc
pri-
mu
adcunccsjt d
Agoncdo-
mini
procul
aipicietes;
ne vi-
dcatur coru
prciidio
cguifli?
vclviciile. Scd vtille vicius
.'ibijc,parati
;;d
obfcquiu:ii
ve
neruc.Sicui: m hoc
agone
mi-
licianoftra
pra'iht:uiau-,ic.i
in
obfcquium
angeloru glorio-
fa
rcmunciacio docctur .
* Hilar. Oftendunt
angcli
a
nobis victo
cjlcacnque"
dia-
bolicapitc&angclorum
mi-
itifter*,&
vn tutii innos ofii-
cia non-defutitra .
g Cumautcaudijfct.HicMx-
Ioh-*-b
thxus fieut Marcus & Lucas--
E
prxtcrmittit
prJmu
aductum
dniin
Galil^a, pofl qua baptizat
9
cft,vbi
aqtum
mutatiit in
vinu.&cum
matre&difapulisCapharnaum
manfit.-iqua
afcendic Icrufalcm
proptcr
Pafcha.Indc vcmc m Itidcam 6c Ibid.j.c.
baptizabat.cumloannesinEnnoniuxta
Sa!imb.iptiz;irct.
Poflqua
tcio traditus Knc
loiianes,
lccru abnc m Galilca^cu
audifsct
phanft;i q, bapcizaret,
&
plurcsfaccrcc
difcipulos q
L.li:incstcccrac;dcquorcdicuincipiuttreseuageliftc.
loha
iohanne aa
ncs vero
,pbaro
alioru
cuagclio
de ucricacc didoi u tudic al i-
primordalia
quadectle,& maximeq pumoanno
pdicacioisl'ue
<T
circrat
ChrifiiftnbC-
Ics*
fpqb.atratrib^rogac^cripiitcui-cd.u^alijptcr.crric
do
ft,ppleu,t
ahcrad.cione
lolyanis.colligas.f.gcfta
vni^anni
iquo
c?*;
paf-
s^eflpoflcaiccrelohanis.Vhccdicit^Hocfecitiriiciufigno
ru Icfus Et itcru.Nodum
Iojinncsmiliuseratin carcercm.
h
/o/jafl-^i-^c.C^uoderat
rppccr cuagcJiu.
kfus hoc ide
pcr- J^-
l - b
fcciius
pr^dicans
ad
cepus
cedic tk
fugicy
uc iit
excplum
ltns.
"
i
JG/i/.caw.Du5funcGalil^.iinadicicurIudcoru,
alrera
gcncium propccr
inhabicationcm
gcncium.quam partc
dc-
dit Salomon
rcgi Tyn,q
ui
gcntcs
ibi
poiuit
.
Ibid.
domui luda fcdus
nouum,&c.
Sccwdum
efl,
qnod efct chnftus
leicmptor per meriutfuX
pafioms Ifu
1
3.6.
Ipfc
ac vulncracus cfl
^ipccr imquiraccs
noftras.&c. fertii
cfi.cp
efset
mortis
dcftruclor
pcrgloriafuArefurrctlionisTfal. lyc.
Noh
dcrclmquesanima
mea in
mferno, nccdabis fan&u cuum viderc
corrtvpcionc.
Quod
non
potcft
intelligi
de Dauid cu
fcpultusfuerit & incineratus,
fed
de
Chriflo
tantum vt
oftendit beatus Vctrut
,
^itlu. l .
Igitur reft-
duum huius
euangdii
diuiditur in tres
partts, quia primo
dcttrminat
euangetifla
de
Cfotfti
legislatione.fecundOy
de
ipfiuspafsionc cap.vige
//wo/irvw.Etfaclum
cfl cum confummaflcc. tertio de
ipjius
re-
furreSiione crf.v/t.Vcfpereaute
fabbati.
Circaprimu
aduertendu,
q>
icx no
imponitur nift multitudini, &io
tegislatione prAtcpit populi
adunatk). El tdeo
chcaprimu duofacit,euiaprimo
oflcdit
populi
adu-
nationem ad
Chriflh per eiusprAdicatione
,
&fecudo defcribit
Chri-
ftilegislatione.c.fe.V
tdcns Iefusturbas.TV/ww adhuc in
dtiaspar-
tes,quia primo
in
gcnerali tangitur
Cbrisli
prxdicatio,
&fecudo fub-
iungitur
ex
bocfer/ues populi
ad Cbriftu
adunatio, ibi. Ambulans
aucem Icfus. In
primaparte defcribitur predicatio Cbrifiiquantum
ad
tria.f.quantum
ad
tcpus,locum,&
modu.Tempus
atit?
tangitur
cu
dicitur.Cumai\.l;.q,
lohm.tra..cfi'ct.ex
quo patet y q>
Mattbxus
hic omittit omnia
opera Cbrifli,ftiffecit
anteincarceralione Iohanis,
fcd
itla
defcribit
lohannes,vtpatet.
1
.ca.2.$.
&
^.licet
enim antc in-
carcer ationem lohannis
pncdicaitcrit,
nontamen
(tapublice.
Lucum
autem huins
prttdicationisjum fnbdir.
7
Ec relicla.
Caufa
autem
quare reliquit
ciuitatcm
T^-r^irtt
h,Lu
cas
cxpriiH,t.4\.ca.quia.f.ingrefsus
eft
fynagoga
in
diefabbati,& legit
ibi
illttdlfais.Spiritus
domini
fuper,&
cap.Ifa.6
1
.& dixit ibi
aliqua
rv
qiiib.lndxi fcadali^iti
duxernt eu
adftipcrciliuniotis
&voiuerut
eh
p>*cipitarc,ipfc
at virtute
diulnap
mcdiii dloru ibat ndvh
9
ab eis.
Vc-
fccutonb.
clongari Vhdicicapoftolusinf
lo.c.Cuauccpcr-
iequenrurvosinciutrareifta,fugice
inaliam.
7
Etrclicla.
Erac.n.maior&populofior. Ecper hocdedirpratdicacorib
cxemplumivtdcclinchtad locainqtubuspoflentfaccrc
ma
iorcm frudom.
Ex-
Ale
87
Glof.ord
& Nicolai
dcLy
ra.
V4T..^.VndeChria
; n Nazarxus df.vicuseft
in Gali-
a luxca montc Tlubor .
Caph
.iiu.imopp.durn
m Gatilara
83
fiuxu
tu
mifi
mmfta^nu
GeneZiicthJituai
in terra Zahulon
oc
Ncptahm.vbi
pnmacapciuiias
H?brcor."i ab
Aflynjs.Vbicr
im
1
kttH
obl.uio ibi
pnma cuagclijprcdicacio.vt&dc
quafi
incdio a.flucrctadge
tvs&aJludxus-
Atteforicc
.
Quod
rclidta Na-
zarcih
ttanlit Caphatnatun
;li-
gniricac quod
dc florc
rigut
arum
rcgis,adfiu.tum
fpintuahutiui
m
BitangC
ho
eit,
tranlirc nos do-
cct
,
1 Ixc
vcro
ipiriiualiafunt
in
villa
pulchcrnma.idtli.in
ccclc-
'
ru,qux-uuntima,quiaiuxtarlu
1 Plot
imerpretafnr
,
t .
ciuitatc Nazareth, jvcnit
, & habitaiut
in
1
v.lla
imkhcinmv
zbulon
uar eft Gtlilaa Uixotam , ficui
Neptha-
Capharnaum
mantimain
hnibus zabulo
b
6r
Ncptahm ,vtadimplcrctur quoddi&u
Diccutem.
CucunciGo.
Chrifti vidic.
Pcitidcinoinaesctilngclium
diiTcmiiutiuT. D
eft \'ndc
fcquitur.
H*b**n a;.istnu^-->e.
i Pmbr* m*tu+lAox$
cfita nterno. Vmbrahnius morts
funt
peccaca.quc
nunqtu.ii
linc
morcc.Qm crgo fugcrc
vuk
morccm,
vucc viubram.
g
Rxindt.
Poftq
11 am bn
ptiz
itu S
tft. B.ibtifmusidoncos tacitad
prxdicandum. Bxiudt-. i.traduo
Ijhannc,qu:alegeciciinctefcc}-
tlta.71
ft
pcr
Ifaiam
propheta.
f
Tcrra Zabulon
Prnatium.
*
Q^ija
cft iuxra mare.fc efr iran lord.inem
wiBlM
gentium.fulicei
ppulu
ui ainbiilabsi.uel populut
uidu lucf.Scc.
icxul.Micaquocid.ctuncJ,.
NC
p
ta lim
,t
via maris translorda-
tur,6:hjmincsillcc-H)ris
mundi d
-^
f
t aj
,
. rtiim .1 fnir im.irn
inuolutos.ret.bus cuahge
11 ca-
ncm
GaljkX
crcnriumpopuluSqui
tam-
a
-pic.ln
finib.autcm Zabulon
&
c ?W'^W^^^f
JS^ta-i^iitawh.
B ZSttStt
bulabat
in
tcnebris,vid,t
luccm
magnam,
&%St^3SSS
f
&^"nribu. t
inrcgioncvmbrarrnortis
l. ju>
1c1u5.1i"
1
f
,.,, jti.:ti,acl orcd.cat.o Chli. t> Euacuata
uoce,ipsu
ueibu usnit.
oln.ndjcfidciportum. ,/
,,
'; j* '.iX.^J,,.
Zabulon g
liixona
cit cis Exinde
cepit lefuspraedica
*
&Mmeniftcfolas
tur
cuangchtim
,
vt auforaru
fol.Humilis
magiftcr qui
"doccri-
-
nam-difcipulinon impedic
, fetl
rxpeicacdonecconhimuutcui-
fum fuum. In
quo doccr,n
e
qtiis
ab infcriore
pcrfona
fcrmonciH
concemnat.vndoApoftohis
. Si
cuircueUtum
fuerit p\
ior tka af.
5
h Tceutcntiam
agitc.
Eadcm
quarprscopracdicat,
vtoiicn.Jj- t
rcJcbat
turnonalius
quam qui
in v6h e
clamaucrac
.
Chnitu^enim vci-
bum
quod
damat in totdatie or-
gaao
6J in omnibus
qui
ab lni-
tio
aliqnid
d uinicus dixcruut:
E
1
in
rcgione
**.
faf* gZE?
:
hab.taculum
fu:mud.nts
.
Nep-
^^^"^
*
""f*
*mieft
Ck,m
P
ul.m,dilatatio.
h rc&diccrclpenitcntiaaeite. Appropin-
7
t
Mirt.iA.
i,j h:scnbubusfucrcvieulide
'
qfiod
alii
longc
i
lu.yf.
quibus apofloli.
Vnde.
Trincipts
PCl, (f ,r
Zabulo* tr
princ.TtefthatiHL
c reria zAulan. Rab.
t^uod primo pofitu
eP
prcrermittit
cuangel.fta.f.Pt
imo
teporealleuiata
cfl tcrra Zabulo &.* tcr-
ra
Nepilulim.ficut
&
quod
in medio efi.f. Nouiffimo
aggra
uaca eti via
maris.Qiiod
io
facit,quia
intendit oflcndere ini-
tiu
ptxdicationis
Chrifti,&:
ideo
quod mvfticumcfrrangit.
d Via marit. Ecclcfia
qti2
luxta marc k
culi,ipfa
eft tras Ior-
djne.i
pcr b.nptifmum
dc
priftinis
crrcnbus cruta Galilca. i.
rranfmi*.at.oeft fafta, qusepriusfub gentili
rituin vmbra
moras &L carnis luxu eft
vcrfaca,Chi
itto
prxdtcanteper
fidc
Chnfti illuininataeft.
Galilara
gctiu qu.x
cft in tribu
Neptalim,vicina Tynis,di-
cituradd.ticretiaGalilaixilliusquecftiritribnZibulOjqua;
cft
iuxtaTybcriade.Inillaautequardf
gentiu
Salomo
vigin-
tictuitatesdedicHyraregiTyii
in fortetnbus
Nepcalim.In
vtitque
immoratus efl
Chriflus.Scdpro figura
eoru
qui
vo-
candi funt de
gcntibus,
ca
qua? gentium
efl hic memoratur.
c 7
>
o/>/i..Augiftiinus
, Popultis tftequi prior
duituseft in
q
captiuicaiS,fi-
in ccnebris vitioru
crat, prior luccpdicationis
Chri-
jKef.rb-
Intercnim vot.cm & vc; bum :n-
hileft medium,icd vt vox (. nuic
max Verbu
p?rcipitur,ficut
Iohannes claufus ddftitk: Chri-
fius virtutibus curuit . Vndclohannes
cft
figura propbetsf
rum &
legis.qm
vere func vox chin;intis
fapienci^ Dci,quo
rum Iohanncs cft finis ,
quibusceluntibus
folum
vcrbum,
quod
in eis
fonucrat,per
(e olicnditur.
*
Auguft.
Tresfuntactionespenitcntia:
vfitatxinecclc-
fia,&
diligentcr
acccndenc.bus
notx . Vna cfr
qux
nouu ho-
mincperbaptifmum p.irtunc.donecfalucans
omnium
pra?-
teritorfi
peccarcru
fiatabluno- Altera
ptmccntiaclr ,
cuius
actiopertota
iftavitam,perpctuafupp:icationishiirnilitate
fubeunda eft. Tcrtia actio
pcmttkie cft,que pro
lllis
pccc.ns
fubeundaeft,qu?legis decalogus
cocinet.ln hac
crgo penite
tia,mdiorcm quifque
feucntacem in fe debeccxciccre
,
vr u
feipfoiudicacus,non
iudicctur a Domino.
Rab.H^cpngdicatioChfi
m
Capharnaumcorufcai.t
btis
miraculis
mcepta,df poft
annu a
bapufmo icepille.vcl
iccu
du
aliosinccpit
kalcndis Maii.vc ih codc anno fuenc b.
p
tustV iciunaueric.&
aliquatis dieb.interpofitis^quibus
tcc c
qua;
Iohannes
fcripfit) Baptifta
incarccrato
pdic^rc
inc
NICOLAVS DE LYRA.
I Vcnit
& habi.in
Capharnaum. adprtedicanci>i,vt
bic dicitur.
X Mjritima.
quiafupra
Littus tnaris
Caliixsftta cfl.Ex
boc autem
(lendit
Matthjtus
euangeltfla propbctiam iwplrtam Ifa.y.a.
Primo
temporc
alleuuta eft terra Zabulo & tctra
Nep.&c.^d
ctuus e-
nidcntiam
conjidcrandum,quod iilamprophetiam exponunt aliquide
taptiMitJtc
decem tribuum .
fuerttnt
cn.m
primO captiuati tempore
Tbacefilii R,p<neli perTtgUtpb.iUfar rcgem jtftyriorum ,qui_ca
ptiuauttduas
tribus vltra lordanem deZabulon&
1\cplaLta
(S de
GdiUamuhos
c.zptiuauit ,
; babctur
}.%egum.i J
.& de boc
expo-
nunt
primam partem propbctix
. Trimo
tempore
atleuiata
tflterra
Zablon,tiTcq^ia captiuatis
malis bomimbus alicuiata eii terra
po*
dettbus
peccaiorum. Seiundofuerunt captiuatifibi
Ifraclaui
reman-
ferant tcmpore Hofct ptr Salmanafat rcgem jifsyrt
*<r>
,
vt habe-
tur
4-fvig.
I
J.&
de hoc
cxponuntfecundam partcui piopbctia.Et
no
uifsimt aggrauatacfl
tota
terra.f.pu
domini
flagclUtioium.
Dicitur
antem Ula ttrr.% via
marisjjuia
ibi ct~l via
pubiica adportandnm
mer
tet a lordane ad Hare mediierraneum . ^iddiim autem
GaiiUxgen-
tium ad
d.ffcrctntam
alterius CaliUx
tjux
vccabatar G.ti.Ualu-
daorMm. Scnbititr
cim.}.Ujg.^.
auod SaUtr.on dedii
Hyramiu
Ga-
liLa.2O.0pp;day
&
quia tratgenttlis,idco
dttlz efl UU tcr, a GaJtUta
Xtniiuir..,iln
autem noir.ine dicla efl Cbabnl.
per
UUin
ngu
GuLUa
tranfibat
via ill.i dt
qua
efl bic mentto . Sed ilia
expojitto
no vidttur
yera . Trimo
quta
vidttuv
in,p,'care
contraria
, [at:
e in mcdo
loquen-
4i,q*iaprimam taptiuttattm
vocat alleuiationim terne
,
&
fccunda
uotat
agg(auatiu,tm,
&
tamenfunt tiujdtm
raiionis . Secundo
quia
fdo-
filoqueretur
de
captiuitatc fecunda qu&
fitittotiuS
terrtc,tion
loqtte-
rctur
fitu
de Galilsta
gentium
.
feddcSamariaqtt cratciuitasr-.gia.
&
principahterfuit obftffa
&
captapcr
Salmaoafitr. vtpatet qti.it
to
Fjgunt
Daimo
feptimo
. Tertio
quia
illud
qttod fcquiiur Ifaix.y.b.
Taruulus nalus eii
nobis^&c.exponitur
dc Chniio tam a Ittdxis
qui
a
Chriflianis,
ergo
&ULui
quod
immediate
preeppuitur
. Trhno tem-
fore
aikuiata
efl ter.&c.de Cbriflo
intethgtti>r
, &fit
exponit
Mat-
tbxus
enangelium
,
qui.i
Chriflusvt tcrra Zsbulon
&1%tptalhn^pri-
moprtdicauit pnb!ice,vt
dicluhi
efl^quia
ciuttas
Capbarnaum
ihi esl
/ha,&
aha loca
vbtprimopraidicaxit,
&ftctIU tcrraprimo
illumi-
uata
efl
docldna
Chrifli^
uieo
per Ifa.dicla
eft pnmo alUuiaia,frd
poflea
ad
vomitumfnnt reuerft
hominestlLus
tcrr^propterquod
iilts
ciuitatibus
cxprobrat
Cbrifius Matthxi vndccinto
vtpatct
Utuctiti
propter quod per Ifa.dicitur.T^ouiffimo aggrauata
esi
f
& boc tii qi
dicit Mattbxns breutter
accipiens
auftorttalem
Ifa.Tctti
Zabulon
&
terraNeptalim.
3 Populus qm
ambuLihar in renebris.
ignorantiefcilicet.
4
Et fedentibus in
regionc.
Vtnbra mortis dicitur
peccatum
mor
tale,quod e[i
quafifigura
cr vmbra
gcbenn*.
5
jLux orta etl cis.
quia
illuminatio doUrinx
Chrifliprtmo
fatla ejt
1 iocis
prxdtciis.
6 Exindc
ctjpit
Iefus
prasdicare,&
diccrc.
Tofito tempore
& lo-
coprttdicatiouis
Cbriftt
,
ettangchfta
defcriou
niodton
qnem
tenuit.
Tenttit autcm talan moiinm
qualem
tet.u.t lohanncs,dt.
-j Pe.
nitentiam
agite,&c. bocautemfutt Cbrifius
primovt prsdi
cationem lobannis
approbaret^fccundo
vt
noftram fupcrbiam
confu-
tarct,qu:aaii(juando dcdtgnamur accipeie
dtcla aliotum.
Ambu-
M O
R A L I T E R.
6 ExiHdr rg-it
1r(n ." r. pcr hoc enim
approbauu doftrinalo
hannijjquiUcuK^pciJtpradkjre.Setirnodcrfiidoaoresfacmt
con-
eontrarium.nam unus
reprobat quantij potcft
didlu
alteriui,&
no folum doctoresliocfacimit, fcd etiam Batcalaurei dicta fuo-
rutn
doctcrumarrogantcrimpugnant quantum poisunt.
sAmbu-
!
9
Matchaci
Ifjrf.C.
'M a QuivocaturTttrus.Vd quadoprimu
Andrepsadduxiteu
A
hoc nomen inditu eft ci.du
dicicur.jjw
vccabcris
Cephas, quod
li.i.f.
inrerpreratur
Petrus, quaqua
hic videtfde futuro
promittc-
rc.Vcl
quado
cofcfsus
ci\.Tu cs
Cbriflusfilius
Dei vifl&di&Qffl
t ft cLT* es Tetrus,&
juper bancpetratn
adificabo eccleftam
meam,
Bcda.Petrus,3gnofcens.An-
dreas,virilis,quod
docioribus
coucnit,quia
hi foli
magiftcrio
funcapti,qui fapicnciai
luceillu
ftrantur,
&
prseccptis
Dci obe-
diunt,& ahis virilirer
fuggci
ut.
Bcncprimum Petruquivo-
catur obedicns & Adream
qui
ocaf
forris,ponit,q.a
(inc obe-
dictitia nullus incrat, fine forti-
Cap.
II 11.
9
Ideft Chriiht
qui
dat.vel ecclefii, cai
protnifliuneft
&
parimim.
b Ante
hic ptidift,
6c ideo non
apponit
tunc vel deinde . Vcl fortitsn.Port Jixc
-ndiftJ.
proprictatisamore.In
hfs datur forma volentibus
fequi.Mu E>
tatur intentionon
pifcatio.mutaturrctiain
dottnna.cupi-
ditas
inamoremanimarum,firmarefeculum,
nauisecclc-
fia.pifces
boni & mali homines.
jc
Gregorius.Nullaadhuc
miracula
vidcrunt,nihilabeo
Hom.*.i*
dcpramiio
eteme rctributionis
eiungeiia.
audiernnr,&:
tamcnad vnudo-
mini
praxeptfi,
hoc
q^ poffidere
vidcbantur, obliti funt .
Qtian-
ta nos
eius miracula
vidcmus,
quabitenim
regnum
coelorum. Ambulans
a
Quod
idem dicitur
ftagnuni
Gcnezareth, mnre
Tyberia dis,Lacus falinaru.
autemlefusiuxta ma'reGalil*ea:,viditduos
z
q^ptfhgellis affligimur,&ta-
mc "ocantJ
fequi
cotemnimuss'
lirdaV
Virilem.
rudincnulluspcrfcuei-at,&:he
b dream fratrcm eius
(^ermanxfuntvirruces.Quiave
ro
primus
homo inobedies cxi-
uit.fccundusobediens
ingref-
fus eft,
Raba,Matcheusdic.
;
tpoftha
bitationcm
Capharnaumdifci-
pulos
vocaffc.lohamic s
dicit,q?
poit squam
in vinu conuerfam
i
Quia
vnitatem ftaterna; dileftionis
probauit,
line
qua
r.ullus in ordine
prcdicatorumadmittitur,
b
Qm
imerptelaiur obediens.qui
uocatus eft,
cjuando
Andreas duxiteumadlelum c
Agnofcens.
fra^treSjSimo^nem
qui
vocatur pe
c
trus & An-
Intentos lucris uix
prefentis.
Mundum.
, mittentcs rcte in mare.
a Eleifti ad
fpiritualem pifcitionem
fccunduiu
gratix
ele-
ftionem. b Non tam
pejibus cjuam
imiutione& 'ftectu.
t Erant enim
pifca*tores
, & ait illis : Ve
l
nitc
a Aliter fruftra labom doclor, nifi Deus faciat ut
ptoficiat.
pottme
, & faciam vos fieri
pifcatores
ho-
a
Vbimagi peniatur^artectus quam
cenlus. b Pedum inceiiu.fcd
magis obcdientia&arrec~tu,anipiiBS
ad
propiiinonreuerfi.
Vcr.b
:
c.j.b
d
fninu.tAtillicontinuoreliCtisretib.iequu-
vcnitkliis
Capharnaum&ma
Jrifunteu. Etproccdesindeviditaliosduos
ter eius&ftatfes
dilcipuli.Scd
r
r
T
i
7il'j i L> r
Sinccrtumcftvtrumillmmad-
tratres ,
Iacobu m Zebedan& lohanemfra-
h ciiifcnt , vt hic
rccapitulando
Uicat
quafiprius
faciu , an dcf-
cendifie aim co dicantur difci-
trem eius m naui cum
e Vidit alios duos. Ecce in his
quatuor
numerus
cuangelifiaui
pra-figurattu ,'qui
animas a mun
doextrahuntde
quatuorparci-
busmundi.
Bini & bini vocantur
,quia
chantas non mfi in ccr duos eft.
Vocatio d citur. Vel fecundum
elclionem
gratiar.vnde dicitur,
ilos &vocau;t^c
Vcl fecun-
dumillud.
Multifum
rocati. E
Querit"quomodo
Matthxus
- fieri .
&Matcusd;(.antbinos vocafTe
Rwn.s-f.
Icfum . Pnmo Pctrf, & Andrea
K^-'
poftea
Iacobum
iScIohannern, eiunciiit;irri
cuniLuc;;sdicacinmagnacap-
iie vocjtione
rurapifdum
Petri& Andrcefo
potfoioruui.
cios l?Kobum&: Iohanem fuif-
Zcbedaropatreeoru
a Oftendit
perfonas
non efie
accipiendas. Reparantesad
lucrum. b Con-
cupifcentiarum.
P. rfcita eft coiiaerlio,ubi cum
cupidiute
rer nm,cr,malts
jiioquc rumpuur
dtJeOio.
pulimoquodtuncd.fapuli/ed
g
re'ficientesre
b
tia
fua.&vocauiteos.llliaute
' fcvocacoscumrct.iatrah:rcno
quiafutun.Anteaui.cm quam n ],-> i D r -r polient&lcfumPctrotandcm
vcniret Icfus in Chana Galilarc
atim relldtlS retlbus &
patre fequutl
lunt
duiffe.
Xolitimm ,
exboc enim
AndrcasPetrum^dduxit,
fcd, r- i t r
Ecckiiam.
iambnmines eris
cap.
fimul eos
nondum
difcipuli.
h
eum. ht circumibat lelus totam balilxam,
4
tamcn fL,bduais ad terram na-
b Mitmtescc.
Quia
quosfar- uibusfequutosfuiflc? Sedquod
pc
tctrcnis hicris inhiarc
piiderat,
cxlefiib.dcfideri
ijs
aduo- Lucas dicit
prius
fadu cft ncc tuc funt a dno
vocati,fed
tan-
cat
,
& cos
renb.euagclij
alios de
,pfundo iniq.catiseiipit.
tu
pra-ditlu
cft Pctro
q^
homines
capcrct ,
no vt
poffea
pif-
I.uc.;,b.
h.2.C
vn fubdit. Venite
pofi
me f?
faciam
vos
jieri
pifcatores
bvxiinnm.
Maccha:
9
&c Marcus & Lucas dicuc Pecru &. Andrea de
pifca
tione vocatos in Galiiasa.Ichancs uixta Iordane ad ccfti mo
niulohannisbaptiftzprimoAndrcafequutumcffe
cu alio
cuius nome
cacccur,dcindc Pctru,tcrtio Phillippu.Scd
tunc
iuxta lordanc m vifo diio,non ci
infcparabiliter
adhxferut .
Scd
cognito quis
cflcc
,
cum mirati ad
propria
funt rcuerfi .
c
P//i<if9rei.Pifcaturus pcr pifcatoria
vadit loca .
'
ftiee.
Myftiec.Cumincatnatuscarncfufcepic,
diuinitusvidic
'
in man mundi
pifcatores:&: alijs quid
efient oftendit
,
quos
abaetcrnoprzuidic.
^iitntia
d Cuntinuo. Pcrfccta obcdictia cft fua
imperfcU rclinquetc.
q
ReliCtis
tctib.quia
&ii
poftea
rcfumunt,
n&
cupiditatc
&
pto-
ccs lio effct
capturus.
Vh &i dicit. SubdutJis ad teiram nauibns,
quafi
redeundicura.Poftea vero vt Matthxus (S^ Marcus di
cut, bimvocatifimt,&iiiflifcqui.Ideoaincpifcacoresillitc-
ratos mifit
pra?dicare,vc
fidcs m virtute
Dci,non
cloquentia
nominumputetur.
f Zcbedai & Iokannem.
Zebedanis,fugitiuus.i.diabolus.Taco-
bus, fnpplantatorqui
adiuuatur
alordane, ldeftagracu
E)ei.
g
Et vocauit eosjUi autem.
Vocauit &
alios,fed
fufi3cit nomi-
narc iftos .
h Et circumbat Iepis
totam CaliUam . (Joadiutorlbus voca-
tis
praedicatiom
infiftic , docens
impigrum
elle deberc do-
6totcm .
Doccns
)o:i!omm
Di jCitio.
NICOAVS DE LYRA.
i
Att\bo\zT\S2\itc.Defcriptaingenerali,prdicationeCbrifli,
hic
ponitnr
ad
ipfum
adunatio
populr.dr primo aliquarum (pecialiu per-
/onarum,vtpote
apoilolorMm.fecundo,turbarum communium,ibi.
Et
circumibat
lefut
. <Ad
tuidentiampnmi fciendum, yuod iWuipafloli
leguntur
ter vocati a
Cbriflo\.
Trima
vocatiofuit
immediate
pofi
ba-
ptifmum Cbrifli.,
vt babetur loh. I .d.
quando
duo
dtjcipuli
Iobannis
audterunt
ipfum
diventem de Cbrifio . Ecce
agnus
Dei,&
fequutifmt
lefum.&ibi dicitur :
jlndnasfrMer
Simonis Tetri erat vnus cx duo
bus
quifequuti fuerant Iefutn . &
ibifubditur quomodo vocauitfratrt
fuum
Simonem ad
lefum.Secunda vocatiofuit
in
capturapifcium qui
defcribit
Luc.
\.a.dicens,quod Cbrifluspropter
turbas trruentes
afcen-
dit in nauxm Tetri ad
prxdicandum,&finita
pradicatione iuffit
laxa-
ri rete in
capturam
pifcium:
&Tetrus
vifa
muUitudine
pifcium cap-
torum,fciens
qnod
non
poterat effe
virtule
bumana,procidit adgcnux
Jcfu.
Sed
ills
dutt vocationes
nonfuerunt proprie
ad
apoflolatum
,
fed
adquandamfamiliaritatem. Tertiaautem
vocaliofuit ifla
quam
dc-
fcnbit
Matlhaus,quando
reliSis omnibus
ftquutifunt lefum, amplius
adpr<edi8a negocia
non
reuerfuri,fed
intendentes
doftrinf Chrifli: &
hoc efl
quod
dicit
Matibtus, Ambu lc.Mare
ifiud efl
quidam
lacus
babens centum
fladia
longitudinis
&
quadraginta
latitudini'
, per
_
quem
quem
tranfit
lordams
fluutus ,
vi dtcit H.ero. Dicitur autem
marefc-
cundum modum
loquendi
Hcbrakum,in
quo magna congrtgatio tqua
rum vocatur
mare,fecundum
illud Gen. i ,a.
congregationefq; aquarS
appeUauit
Maria.vocatur etia
aliquando fiagnu
Gtne%aretb Luc.f.a.
Dicitur etiam rr.are
Ga\iU&,quia
efl
m
iUaregione;&
mare
Tyberia-
dis a ciuitate
Tyberiadefitafupra ipfum
,
2 Vidit duos fratres.eir
p*ttt
Ittera .
3 Etprocedens
\ndc.llic
agitur
devocationc lacobi &Jobannis
fiUori
lehedi,&
patet
litct a .
Sedqumriturhic quomodo ifiifratres
rclitlopatrc,&
fimditer
alu duo
rtlidlf omnibjtafcquuti
stit eutDi-
cedu.tp
in eoerat virtus diumitatis : & iieo
ficut poterat
txtcrius vo-
cart
per
voccm ,
ita
poterat
hterius attrabert
pro
voluntate
jua per
mfpirationem
. Similittr
quriw
quarc
fmplices
homines
primo
vo
cauitadprsdicationemeuangelii?
Diccndum,quodficutaprincipio
.
aliquos fimpliccsvocauit
, vtpattt inifiis
prttdiflis
, itafimilitet
a-
fo^*\
liquosliteratosvocauitaprincipjo
vt
T^athanaelem &
j^ic-idemii, en.incelii
clc-
VI babetur Iohan.i.&
%.quia fi folos
fimplices
vocafkt, crcdipl>jfrt
fli fnt difku
quodfuiffent
ex
fimplicitate decepti
, Veruntamtn
fmpiices inagis
poitpofm.
amflhuit
apoftolos
ad
prxduationem tnangdii quam
litcratos
,
vt
fides euangelii magis
attribuereiur
fapicntix
diuime
quam
hu-
tnanx .
4
Ec circumibat
Icfus .
Hicponitur
adunatio
popu'i
ad Chriflttm
*
q<antum
M O R A L I T E R.
l
^wWrtHJdH.Tnj.fequiturpoftca,
f
Illi
autemflatim
riiitlis. Pcr hoc auc oftenditur
quod perfe-
iXi fcftatotcs Chrifti rclic-tis rcbus
pofleifis
&: ctia
parctibus
quan-
quantum
ad carnalem afTectum animo
propco fequutur
eu.
4
Et circumibat
lefus. Per hoc
oftcndit.quod prcdi<.aCor
cu-
gelij
dct efle
diligens
$C feruidus ad falutem annr.arum ,
Sc
quod
ciqs do6trina iic communis & fana. idco dicitur .
-\Docen
9
l
Glof.ord.&
NicoIaideLyra.
9
1
&* Da
n'/v^-Doccnsdcmor
It1m,vic
? .-ia...?fubd.-
A
to< Prxd.cansdc
6tttrit,wtttconccmplAiua:pcrfcftis
.
Dkc< n.imrales.uftici.is,cafttcacem
folicet & hiimi hcacc
&fimSaqu
'
!
'
J rc
gni.adcuaWl.upcrri.K:
m.tiu.bca-
ticudum
promifllo,peccntorum
rc
.
|
:io,rcfurrcctio
kfhs h?rcd.tas
, angclotum
'
cia P.ilcfhna in
qua
Iudari
hahicar.Syrfa mtcrpretaf
\ x D
lilcnvoiulvlisvcl rotata.i.mudus
q icfu^bins&adimafcm
pcr
roc.!:,in
quo
fama Chrifti innocuit
p prardicationcapp-
ftoh
rumper quos
faluaci
funtdarmoniaci.i.idolbtatfe;,lona
tici.i.inftabik
s,pjralvci
.i.irtinifii &:
corpcccs,paralyfis
G'\c
cc,Lac;iicdillo!ucii>.
i.idiorum.
^
f lntoiam
Sy<iam. Vfquc
ad fa-
fo-
a
doccnsinfynagogiscorum,&prxaicase-
t
ftigium
vcra: laudis
pcr
inci
b
, Knn fabulai.falu
!u,n meinurn Ualem. b
Q
fi >m.
J
niCnC.I boni
opCriS.DeCt'baC
iTlj
", ^^^T^^r
cU-
giftrum pontificum
ccftimoniu
ciccas.
b 1 fv*a90<jis. Nc
OCloiUS
UO
ftorinvacuud.icurrat.fcdjbi
c uaWelium reeni,&Ianansomne
langUo-
i
laudishtoaJihis^forisfont,
iuncplurt?pr.rd.cct.
d
a tat
P
wd5. ,-
5
vnde t.ihbus mfittwratcs moru
c
*>
vL"'
1 iuftitia
cft
moleltu
viuenti mc.irnc,
labor
mftitix
non
fufcipitur ,
>..(i incr-
i
pauciotes
biamnutn uexani
cjuam
co- Sxc.
rem,&omnem
infirmitateir.
populo
. Ec
Fama
quam
ludei.olifufcam .
Famapiopict eosViiufotli
funt
jucfcnda
elt.non tamen amanda.
ttaainibus.
ccsopcnsexpcctctur.IdeoChn
c
abiitoVinioeius
in totam
Syriam,&obtU
4
fluscuan" li/.icbeantudmc,
vt c
t
. .
,
'
...
cxciiccadbon.opcrispacicnc.a.
*
lcrunteiomncsmalchabentes
varnslan-
,*,;.
Curarelanguorem
<"'
\
.
0,,
&....
iiciccmno tuicmagnu, g
guonbus&ttormetiscomprcncntos,
&g.
t
infania fit
per
luna,
fe
tcimoncun.
Sedidco h
d^monia habcbat,& lunaticos,& paraly- t
quiihfanjafaat,
lure
Qcctigerctutadrcgnu.
.
2
.
Vr c' e rJk MrL t
lcruat vti
?
fami:c cre
liberius
pandtim
jj Dxmoniababcbant. Aliccori-
ce.Dflemohiaci,
idt.lofatrar . Lu-
natici inftabilcs.
Paralyuci,
dif-
(oluci & flueces . Lunacicos dicic
illosquorum
morbus in
iionc crclcit luriaM.on
quod
hec
eddiabolus
iiaria
tcj
caturdm in
SiS&"faK
K
tico
S
,&curauitcos
.Etfcquutcsfitcucurbc
+
acSoribla?phcmurti
.
'
.'
-
. .
a qo.rstaiiiiivgiintaduittutes.
b
Oji.cdamtegii clr.io.tribuuin, qmde
- l,
Lun itiros C<7 Oarahti
cempt*cepca{unt.
c
Qjp,
uifio uacis 8c confcfflo i!!ui,t..t.
'
V
,!T?
"
7 eriam
cerrena
fubiidia fiibdicis
mimftrare ,
&: fic ad
regnum
rc.
yticos.
multardeGalilara&Decapoli
&delerofo
t tcrhoctueruncqur
bmdc
a0^.bap,,.,o.tafpolito.effa,rmifsir,,sUfa4feP.Ui,.ie,Clif,nfequeie
S . t
MatCUS LllCaS
plcniUS
lymis
& Iudasa &de trans lordanem. Mtop. Opcra
falucis fi-
ncfamabom
odoris nofarisrc-
]>iccncaudicoribus,nccfanuliae
opsre proficicfine quibus
ii.rm.i veri facerdocis
noncommcnd.iair.
I-ama pp
proxnnu
eft neccflaiia, &maxime bdicacorib.
Hcc
prdiua
bona
opcra fcqjLAbiit
opimo
tins i.fama eius in
r coca Svria.Svnaeftomnis regio
ab
Euphrate vfque
ad marc
nu
,T
nii a
Cappadocia
vfquc
m
Aegypru ,
in
qua
cit
prouin-
faic & in
liquocapere
. : cia
t
i Cnw.ir. Cur.it
corpora.vcpa-
catius aud.ancinuilibilia . A
parum
crac mox rnoricuris curam
impendcre.
K
Stij-<uufunt. Quadriparciti?
cuibx fcilicec.
Alii,prof)ter
cx
leftc
myfterium,vc difcipc.li.Alii ,
obcurationcm inhrmira-
tum. Alii, fola funa & cunoficace
, cxpenri
volcnrcs ii vcru
cffjc
quod
dicebacur.
Aln,per
inuidiam volenccs cum accu-
"NICOLAV
S D L L Y
*
quamu
.id tnultitHdinem
populorum ipfum fetjttennuni, quia
nm
olum dacebai
verbo ,
fcd doHnnxmJHam
confirmabat fatto , fcilice
L L Y K A
lolum docebai
verbo ,
fcd doCtmumjHam
conjtrmatiat jacto , jcdicet
per m'.r<2cula,tj'.ix
foluni
f.cri
potcrant
firtute diuitia . Sictu cnim illa
4td
qux
a"in?u
intcllctl bttmanusf.on probanturfitfficicnter
,
nifi
per
rcdittlinne
adprincipia
i
ttelleftuiperfe
nota, ita
fimplititer cjua
cxcednn
t
fjcultatern
intt Iktlus noftri , cuiufmodifunt
illa
qitx perti-
nentad dotlrinarti Chtifti nonpoterant
turbis communtbus melius
dechrari qnamper opera,vhtiitem
totitts natune exccdentia ,
cum e-
vim Dcus non
pofiet cffe
tcft.s f.ilfnatis, ft
talta indncantur ad
confir-
Gai)ia:aiu.
fetjn
tur.
1
Etpi'a?dicausciiangc.rcgnr.^*i/iC/>r<^jprd/ca<i<tt
apcr-
tioncm
regni iflcftis quod
nonfaciebat
doclrina
Mofaica.
2 Et fanans omnem
languorcm
.
ijnfimitatem
incurabdem
firtute
naliirs^cx quo
&
conjimilibuspatct confirmatiofuAdofttJie
vt ditlum
efi.
j
Et abuc
opinio
eius.
ideslfama.
O In cocam
Syriarn. quia
nonfolu
in
Ind<ea,fed
in
prouincih
W-
cinis abiit
ipjittsfatlapropter
eius crtbva
miracuh,proptcr quod
rex
vdbagarus qmrtgnabatiuxta F.upbratem, fcripfit
Saluaiori i>ua
cpi-
tnationem
ah.cuius dMrinx ,
fequitnr
dlam dotlrin*. veritatim
i/fal- fiolt arn, vt babctut in
Ecchjiailici
biftoria.
Ubilem
continrreHoc modn
cofi.mata
efi dofirina
apoiiolorTt.
Marc.
5
Ec
fcquuca:
funt eu curba: mulcx dc Galilxa &
decapoli
16.d. Illi
profccti prxdicancrunr
vbiq,-
domino
cooperante Decapolisnomen cfiugionis
ditt& a dccas
quod
efl
dccera
,
cs
po-
&fermonemconfirmacefcquencib.tignis.e^r>c)c?5foj?f'wi- lisquodcficiuitas , quia
ibi eranl decem ciuitates . Cxtcra
pa-
utt Cbrifius do8rin5fua,pt
dicitur
h:c . Et cncumibac Iefus Coca tent.
Gali-
przdicatoris
& confeffons dilcrett.
5 Etfcquut&CHmfunttutb&multxdeGaliUa. qus intcrprera-
turtranfmigratio.
f Etdecapoti. qua;
dicitur a
deccm,&
polis
ciuitas.
t
Et de
Icrofolymis
.
quae inicrpi
etatur
pacihca
.
f
Et de lud&a.
quae imerpretatur
confefsio .
\
Etde trans lordanem .
qui interpretarur
riuus
iudicii,per
hoc
cnim
fignaturquotiilli
Cliriftum
fequunturquidc
vuiis ad vir-
tutes
tranfmigrant,& qui decalogum
obfcruanr,&
qu. pacirice
cumalushabitant, &
quipcccataconfitentur
humiliter,
&qui
diuina mdicia formidant.
Dccatx,!
Utt.c.
M O K. A L 1 T E R.
+
D*censinfynaiogiseorum.
Nort
inlatibulis,licutfaciuntha;-
rctici & illi
quorum
doftrinaclt
i'ufpcta.
I
.'
prxiicans
euangelium rcgni.
noa cunofi & mutilia.
l Et fan
tns
omnemtai^norcm.
Debct cnim
pracd.cator
fanarc
omncminfirmitatcmfpintualem profuo poile.
f Etqui
nmoniahabcbant.
periftos iignanturfortilcgi
& diui
nifupcrfhtioii. #
+ Et lunaucos. idcfl inflabilcs inbono
f rp4'-.J
/
3r.'/ci.quifuntpigriquali impotetesbonuoperaji.
j-
Etrurauiteos. Uti cnim
poifunt
curan
pcrbona
doclnnam
,
P
rg
-
v. Al'. , .
.Hu ci cjfcn-
Lucas cliccns.Fjdu
tjt
autin a
itl.s diebus cxut in montem orarc : &
erat
V
C A P. V.
Idens aute Icfus turbas
,
enjf
pernotlans
in oratione
Dei,
,
fatlus
effet
vocanit
difcipulos
r t li
yt
duo
decim tx
ipfis quos
ct
apoflolor
ndrainattit.
Sed Lucas
dichpofl defccsh
de rrote iu loco
4^
cajrri-
'
V.
D.uiilo.
NICOLAVS DE
LYRA. C A P.
Vldcnsautcmlcfus
turbas.
Defcripta
adunatione
populiper
prtcdicationem Chrifti, bic
ponitur ipftus le^islatio,qux
vt di-
flumetitdtbctferri pcpttlo
adunato.Ei
primoponitur
hui<:s
lcgis
datio
tO ore
CbriMjui
efi
legifer
noTler.
Etfecunio ponitur prx.i<clx legit
tioper tuiffioicm
difcipttlorum
ai
prtdicandum cap.io.
Coiuiocacis, &L.C. Tcrtio
ponitnr fecundim l/^cm
datam
&pro-
mulgatam
indicatio
Mp.a^.Ltcgreff.lslcfus^ &:c. vbi
agiturdc
aduentu
Cbrifli
ad
iudicinm.lfta autan tria
prxdtit.ipcrtiiaril pro-
ftie
ad
lcgem.Trima
in
duas,quia primo pomtur legis c.xplicaiiv.
St-
cun-
M O R A L I T E R.~
~~
t
ytdcns aulem
lefitt
tm . Iicct
prxfcus cip;tu!u
>
& duo
fcquc-
ua
cundo^defcribitnripCitts
explicatacofirmatioper
miraculla ca .S.Cu
auccm defccndiflec Icfus de monce. Trima adhuc in
dius, qut$
priino
lex
cuange.lica explicatu>;ftcundo,ad implendum populns
mci-
tatur,circ*finem.j.ca.Omn.s ergo.
Trima adhnc in
duat,quia pri
mo tex d.itttr,& fcatndo oftcnditur
quditer obfeructnr,ibi.\
y
ciKC 6C
accipiccis. poftpriiicipium.-j.ca.Trimu
adbucin duas ,
quiaprimt
pfJtmittitur quxdam
brcnis
prxfatio y
&
fecttndo fubditur lcgis cxpli-
catio ;/;;.Bcaci
paupercs.
Circa
pritmm quafi per
modum
prologi
cficnditur
primo congrrgatio popuit,cum
dicitur.
1 Vidcns auccm lefus curbas. vt
ofiendatur
tcmpus congru
<m
ad
tiac5cincantmorj!ia,&
Ilcporier fufliccreliteralisexpofitio,ta-
nicproptcrreucrcntiacuangcliiintcdo
breuitcr
aliqua
addcrc,
&
93
Macchan
Cap.
V*
H
campcfiri
cundem fermonem ttjrbis
predic.ifle ftando,que
M-"<ttheus dicit habitii in
montcdifcipui
is fcdcndo . Pocuic
auc cflc vc in monee.
i.
eligcrcc, qif
Maccbeus
cacec,
l.ucas
dicic &
electtsfermon^
illu cfic baberec
que
Mirtheus dicic
Ijjcas
pccric.Ec pofJqua defcendic,&'alceru
fermone fimile
turbis faceret
quc
Mactheus ca
ccc,Lucas
dictcVcl
potuit
do-
nrunus
primo
eiTecum fchsdi
fcipubs
ineminentia moncis,
quando
ex eis.
u.elegic,
dcm-
de cumeis dcfccndifle mali-
quamcqnalicatcmqnecamen
4 fcrunt ac} CUm
difcipuli
eius .
b
Dignitas
aia-
C Vocati, ?cr fi-
1
QuJfi
multitudinem vitars vt folis
difcipnlis loqeretur
gittenj
notatur. Selfio eft ihearrutio in
qua
docet.
iiem inter us.
a afcendit m moncem
.
Et
cum fediffet accef
b H*
c
citcumloquutio longiorem
promittit
lermotiem.
f
Jei. tultl &
magna difturuuj.
TheCiuturgftpie
v: fcona diuidat fuis.
Signiftcat
pientizapertt,
eflec in monj#, cV mulcas cur
bas
capere poflcc
& ibi ftecjflc
doncctiubecctijircgarencur,
Et
li;it
...
apc-
iquiin prophet
,efl referatio.
Non tinuuu vetbo , fed intus in corde fcritiendo vt
Deus :nuncrerus homo
quipriusaperuit orapioj/hetarum.
&poacumYed
;
irccpropiusdi
'
riens
os fuum docebat
eo$, dicens. Beati
+
fcipulos
venifle
,
& ica illis &:
carccris vnum fermoncm habuifle.
quem
dicic Matcheus Sc
Lucasdiuerfo narrandiordinc,
fcdeadem rerumventate.
Turbaquefequcbacur
non afccndic Vnde alius fermocis
fic in
campefiri.
Non enim omnes oia
pofllinc
,
quod
verius
putatur. qiiamuisidem vtrifquc
fimul
poflieviderifa&us.
a
.Afctndit.
Doccs fuos afcederc ncc m turba rcmanere.al-
tiorc dothirus lufticia ,
quailla q
cft fcnbaru &c
phatifeoru.
Afcendic
ipfe
moris in
montc,vt
altiora virtucu cuimina do
cerct, &: eeclefiS
fupra qua
fcder,
predicans pi e/xpcum
dni
fublunius
erigendam
oftcnderec
quam
eade doctrina
vfquc
ad finem feculi
plenius
erudiret .
Apoftolos preemincntius
abducit,
vta
montepriiisfufcipianc moncispaccm populo.
*Euchymius\
Simul
quidcm
cumulcus in imo crac decli-
nans, funul ttir.m
abfque vlladiftraitionedocerccupicns.
b
Sed:jjct.
Seflio humanicacis
per quam cognofcicur.Vndc.
Et mundus tum nm
cignoidt,
ante incarnationem.
c
^Acceflcrunt. Vc vicinms audianc,
qui
ad
lmplcndum
ani-
moproperant.
d Et
aperiens. Apertio oris,profunditaccm fignificat
facra-
menci.Quafi
abifftjm.quafi
chefatirum
aperuic quaii
fluuiu
pacificis,in quibtis
nulliis motus eft
rebcllis,fed
oja*
obrcpc
hc &
faciat
, affimildbn
enm firo
fapicnti.
c Beati. -Jc
Grcgorius Nyflcnus.
Bcacicudo vc men fcrc
opi
nio ,
comprehenfio
eft oium earum rcrum
qne
eo nomine
intelliguncur,a qua
nihil abeft eorum
quepcrrincntad
defi-
dcrium
atque cupiditatem
.
C^uod
ex
ccjparatione contrarij
planum
fit.
Miferiacnimeft
inacerbis &
criftibus,
noftraq,-
voluntate no accidctibus cafi-
bus&calamitatibus cnimna.
f Beati
paupelres.
Scntctiarum
numerusdiligcnccr
cftacccn-
dendus .
Incipic
cnim bcacicu-
do ab
humilicatc.
Beatipaupcrci
ft
vtu. Sc in
7.
cfi
fapicntia
id
cff
contcmplatio
vcntaris
pa-
cificans totum homine , fufci-
piens
Dei fimilirudiucm. Bf<ti
paci.ORzm
ad
capuc
rcdit.
quia cofummationc5 oftcndit. In
pnma igirur
&: 8.
regnu
ccjloru nominac' .
Septem crgo
func
que pcrficiunt.
Odaua clarificat, &
q
3"
perfeclu
cft demon-
flrat. His
7.g-
adib'
cSgruit feptiformis opcratio fpirituflan-
t\i
que
Ifaias defcribit.Sed iile a
ft!mmo,h;c ab
imo,quia
ibi
docet'fibus Deidefcenftuus ad ima.hic ho de imis ad limili
tudine Dei afcenfurus In his
primus,
eft
cunor.qui
hic con
grmchoibushumilibus dequibusdf.
Beatt
paupcres.i.notiin-
flari
noalcafapientcSjfedcimcces.Secundaeft pietasqu^co
uemc
micibus.qui.n.pie quxric,honorar fancta,nou
rcprehc-
"dic,non refiftir,quod
eft mitc fieri.Tercia
fcientia, qu.t
con-
uenitltigentibus quididicerucquibjs
malisnuc vindi func
q quaii
bona
petieiut.Quarta,tbrticudo q
couenic efurienti-
bus vC fitiencibus,
qa
dclideiatcs
gaudiii
laboracde vcris bo
nis a cerrenis
cupienres
f.uerti.Quinta,cofiliu,qut;d
coucnic
mifcricordibus
quia
vnu remcdiu eft de cacis rnalis
erui,
dv
mittere
alqs
&: comendare iicut nobis volumus
ficn.Scxta,
intclleclus,
q
conuenit mudis
cordc,
qui purgato
oculo
pnc
vidcrequod
oculus no vidct.
Scptima, patietia,que
couenit
D
Li!>. cle beati-
tuiiinibm.
Ordo beatitit
dinum &do-
nortnu
tjuo-
modo diucrfi
ficatur.
lfai.ri. a.
1.
fer-
L mini
paradifi.In
hoc montc nouum tcftamenrum in cordibus fi
liorum
fcribic,incipiesa bcatitudine,qui
in monte Sinai ve-
tusteftamentu
inlapidibus
feruis dedit
incipiens
atcrrore.
*
Auguftinus.Sermone que
locucus cft dns noftcr m mo-
ce,ficuc"in euangeliofccundum Mactbeumlegimus,
U
quis
pieconfiderare
volueric, puto q>
inucniec in
eo,q,
ad mores
opcimos pcinetjpfeclu Chriftiancj viiq
moduNa fic
ipfe
fcr
mo
cocluditfjVC appareac
in eo
pccpca
efle
oja,quaj
ad infor-
mandavitampcfCincncSic.n.aicic,Q'W'j qm
audit>e>bamea
bs.c&
racfpiritui.,Vnu premiu
diuetic nominac
pro
copecetia
fin-
guliiru.Paupcnbus rcgnu ccelorum, q>
cft
perfecte fapietif
.
c\.dicctcClnitium fap:e''tix
timor
dcmini.MiubhcrcdxAsquail
teftamentupatrisciipietatequarrencibus.Lugentibus,con-
folacio, quafi
fciencibus
quibus
merfi fi.inc. Efuriccibus &: fi-
tientibus,faturitas,quafi
cei cantibus Sc laboracibus rcfedlio.
Mifericordibus, mifericordiaqu.ialijs
impendunc.
Mundis
corde,quafipurgatooculovjfio
Dc;. Pacificis.Dciiimilitu-
do,quafi
formatu ad
imaginc
Dcitfx
finguliE
beatitudines
^ vcim-
Prou.#. e.
Septenarii
bcaticudinQ
donorum &
petitionura,
alteraau
pro
motio.
NICOLAVS
DE LYilA.
ad ferendum
legem populocongregato.Secundofubciiturlocus
aptuscum
dicitur.
I
^lccndit
in montem .
quia
in tali loco multi
pqiTunt
audire,
<x
hocetiamdefignaturexcellentialegis euangelicarproptere-
mmentiam montis in
quo
data eft lex
euangehca
. Tcrtio
tangi-
tur modus conueniens , cum dicitur.
a Et
cumfidiffet.
Sedendo enim & in
quiete
data eft lex euaa-
geltca
. lex autem vetus data cit rn terronbus ad
dcfignandum
differentiam
legis
&
euangeli
j
.
quia
illa ernt lcx terroris, cuan-
gelium
autcm l<x amcns.
C^uarto
oftenditur hmus
legis
cxcel-
lentia,cum dicitur.
3
Et
apertens. Quia
Mofaica lex a Deo dara eft mediantibus an
geTis
, vt
fupra
declaratum eft. lcx autem
euangelica
immediate
per
fcipfum
incarnatum .
propter quod Augult. exponensbunc
locum dtcit :
Tunc
aperuit
os fuum
qui
ante m
lcgc aperuit
ora
prophetarum.
4
Eeati
pauperes fpriritu.
Hic
ponitur ipfius legis explicatio:&
quia
intentio
legidatoriscft
racerc ciues bonos
per
afluefaftio-
nembonorvimoperum,
vthabctur
2.Ethico.ideo
primoinhac
lcgc dirigitur perfefta
humana
operatio.fecundo
rectificatur in-
terior
intcntio.cap.feq.Et
cum oratis no.cVc.tertio ordinatur hu
tnana
affettio.cap.7.
T^olite iudicare. Circa
primum
conhderan-
dum,quod
lex eft de
opcribus
virtutum.virtutcs
autem.quasda
funt communes fcu
humanar.quxdam
autcm funt excclIStcs feu
Heroicar,
vt dicitur.
y.Ethic.
& talcs dicuntur
quali
dtuinx
,
vc
ibidem
ibidem df.Et inducitur
exemp'um
de
Heftores,qui pp
excellen
tiam virtutis dicebatur
quodammodo
filius
Dei,& nou filius ho
mmis mortahs Lex
a&teuangclica citcxcelletilhma,& idcodc-
fcribit virtutcs Iecu>ia exccllentiifimu
gradu,vt
videbitur.Cou-
ficieruiuiu
ctiam,cp
licet virtutes fint
connex^,tn
aliquc
funt mat
gispropriecontemplatiuotu,aliquataftiuoru,&aliquxprxlata
ru,
& tdeo
primo delcribit virtutes
qu$ perficiunt
in vita conte>
platiua,
& fecundo
quar perfiaunt
in vita
prxlatiua,
ibi. fot
eilts
fal
terrx, tertio in vita adiua feu fubditorum , ibi.
^dudiftis
ania
di.efl
antiquis.
Pnroa iii duas
, quia primo
dcfcrtbit virtutcs
qu; perficiunt
ad benc
agcndum,
&
fecundo,illam
qux perficic
ad bene
patiendum,
ibi. Beati
quiperfequutionem.
Pnma in
trcs,
?[uia
primo
defcribit illas
quat perficiut
hominem
refpeftui
fui,
iecundo
refpedu proximi
, ibi. Beati
qniefnriunt.
tcrtio
refpc&u
Dei ,
ibi . Beati mnndo ccrde. Prima in duas
, quia pnmo
ordinat
hominem
rcfpcclu
extrinfecorum bonorum
,
& fccundo
refpc-
clu lntrmfecorum motuum, ibi. Beatimites. Ad euidentiam di-
cendorum
fctcndum,quod
beatitudo diatur
dupliciter
vno mo
do m
re,
iicut habetur in
patria.
alio
modo m
fpe,
ficut hf in via
in viris cxcellentibus in virtutc,
qui propter
exccllcntiam virtu-
tis videntur vitam humana
exccllere,
& ad vita bcata
quodamo-
do
appropinquare,&
talcs dnr bcati
quodammodo,quia q> parii
diftat
quafi
nihil
rcputatur. i.Phyfic.&
hoc modo cthico.i . dftr
pucri
felices, non
quod
exerceant aftus virtutQ m
quibus
conli-
ftit fclicitas fecudu l
y
hiloiophu,
fed
quia
habent ad hocbona di
fpofitione,dnr
tales dc
propuiquo
ad hoc
difpofiti. Igitur qula
virtutes
BcitituJo du
plicicer
diof
MORALITER.
&maximc de verbis fancTorum.
Sequitur.
3
Et
apericns osfuum dacebat,&
c.Aug.Tunc
apcruit
os fuum
qui
in
kge
vctcri
apcruic
ora
propheraru.Ec
in hoc
apparcc
emmctia
cuagelij,
q,
cft cradicu immcdiacc a Deo
hominc.
vccus
vccus aute Teftam.a Dco
per
homincs tn.Ideo
dicitapofto
llis Heb. I
.H.Multiftrie
multifque
modis olim Dcus
loquens patribut
in
propbetis^nouifiime
diebus
iflis
loquutvs
efl
nobis in
filio
quem
con
fHtuitb&rciem
y>niucrforwn,per qucmfecit
&
fecula.
4.
Beati
paupcresfpiritn.
Ambro.
Indc
incipic
beacicudo Dei
utdicio,vbi^rumna
acftimacur humana.
Beati
GIof.ord.&
NicolaideLyra.
9)
& vtiir.plMnturpofliil.ntfufl"ragium.7
donoru
:qucdonavt
A habcanrurmoracionedomuiicj.7. prcubus,
oramus. fccce
96
Humilci Du.n 1 B i,mentf..Vn*>
bene incipir.
qaia
ini.ium rii.icntiiti.nor
do
cctlorum. b Voluma.c.
c
liilpe.MMbeJtosUcu. (
re-
cociorum. p 01..
- '
. .. n
paupcrcs fpirfyu
:
quoniam
ipiorum
clt i
pro.
Sioe fj
r.taie mci>i:t iV: finc liuor*. faupenbu
comien.cmer
in
j>
num ccc.orum
Bcati mitcs
quoniam
ipfi
V,um:i,.mpr>iljbiliiaieMolidiuie.
b Pro
peccatl.
lui*,Ae
itoniundo, delideiioiOL-liuui.
uo
quafitcr fapicniia
Dei cunda prxuidit
. Virtus
beatkudinis
pcrcip.t.ircx
dono nSti: donun.
prccc
orationis
qu.im
Cbriftuscompofuit impetiatur.
Scptcm quippc
lunc dona,
ied
vmis
fpiritus.Scntc pccicio-
ncs,fcd
vnai.ratio.Ynim
pctij
adomino.han" rcquiram.Sep-
Pulifh tcm
virtutumbcatitudines,v-
naiharitas.
Hicronymus. BM/i^tfw^rrt.
*
g
fpiritu. Qwi.i
nonnccemcas fcd
fidcs,
&dcuotio
paupcrcatis
b
+
t
hxrwtiwMc bcacos
facic,
vc
contcmptis
cm
nibusDcoviuant. H.rch.ihct
..
duaspartes,rcrumabdicacio- c
niaipfi
t coi.fahbuntur.
t Beati
quieiununt
Ucip!>
cm &f
P
,1,tuscontnt,ol1cm:
.
c
vtctiam bonus fe inutilcm Sc cec.-ns
reputct
lntcnorem.
.
Bcacicitudo
iam in
ipc
pcrucnicndi.
Paupcrcs fpiritu,
hi
luncqui
oi.i
habent,
& nihil
poffidct.
Paupcr fpiricu
, cfl
htimiliscordcpaupcrcmhabens
Ipiri-
-. tum : nutrix cuius cfl huinilitas.
**
Sicutinitiumfapicntia;
tuuordomini, ficpaupercas
eft
principium
beacicudmis,
*
Auguftinus
.
Legunus fcripcum
de
appccicione cempo^
Un.i.
de fer- ralium, Omnia MlitM cr
prxfumptto fpintus.
Prarfumptio
aute
moneDommi
fpiritus
audaciam &
fuperbiam fignificat Vulgd
ntnagn6s
innooicc.
1'piritusfupctbi
haberediii
,&:red:e.qih fpiritus
etiam
vetus
vocatur.Quaproptcr
rcclc
bicappcji
mrur
paupcres fpiritu,
humiles.3t cimcntes Deum.i.non hahcnccs innantc
fpiritu.
$<
Chryfoftomus. Paupcresfpiritu
funthumilesiScCon-
triti cor-Jc.
Spiritumautem
hicanimam Sc vohintacemdi-
xic
Quoniam
autcm mulci funt humilcs non
fponcanci,fcd
aif iv-ti
nccellicate,
primos
vocat hc.itos.
*
(iregorius Nylicnus.Pauper fpiritu eft.qui corporalem
co
r
pulcncijmanim.edtuic>jpermucac,qui p'optcrfpiricu
cgcnus
eft
.quiccrrcnas
diuitias vcluci
quoddam
onuscx-
cuffic
,
vt
pcracrcm
fublimis furfum
rapiacur.
a Bcatimites.
Miccsfuntqui
malis motibus dominantur.
pcrfecta
virtus eft motuum
pofieflio.
Micis eft
que
metis
afpcntas
feu amarttudonoaftt
ic fcd
fimplicitas
fidei ad oem iniuria fuftinenda tnftruit
patieccr.
Miciseft
quem
non rancor vel ka
afticic,
fed oia
ajquani-
micer fuftincc Huius vircutis
quafi rmgn.e magiftru
fc ficic
dns,
quod
no facerct nifi via
fummfi perfectionis
ifta vircus
Q
eilLc vndedns,
Difcite
imt
quia
mitis, circ.
hecp
>ffidetcerra
Viucntium Udelcttabitur in mulcicudine
pacis.Manfuctus
"non
Hom.7t^4
pp.
Vbi
fupra,
Infra.u.d.
NICOLAVS D E LYKA.
"phtutes
quas
bic
defcribit UgifUtor
dominus nosler
Icfut
Cbriflus ,
funtfic
emintntes,
ideo dicuntur bcatitudines. Vrima
igitur
beatitudo
dtcitir
paupertas fpintus.refpeHu
emm
extrinfecorum
bonorum
qu$
funt
diuitix &
hontresjoencfe
habct horno maido httmano &commu-
n
;
.,auando non
qn&rit
talia vltra
gradum fui
iw. ria , fecundum condc-
CCntiam flatus
&perfon*, &hocfacii
virtus
pnlitica quxtalibus
vtitur. Sed
paupertas q 'tfpiritus
beaiitudo
diciturficit
hoc excellen-
tius,quia
fuc
t
hqmtntm talia totalitercontemncre & a
feabycere:
IfHantum pofjibde efi
\vt contcmplationi
diuint liberius
poffit
inh.tre-
rr.
quia fccundum
quoddiciturltbro deecckfiaflkis dogmatibus.
Bo-
r.m ( fl hcnUatcs ciim
dfpcnfafione pauperibus erogare
,
fed
melius
efi inteniione
fequ\
di ChriQum totnm
jtmul
donare
,
&abfolutum
4
foliciiuditecnm
Cb*
iflo
tgcrc
.
iguur paupertas fpiritus facil
con-
tcmnere
prxdiia,non
tanquvn
mala
Cimpiicitcr\quia hispotefl
homo
bcne j''
p-r
irtuiemjiolit!cam,
vt v
fum eil,!cd tanquam
minora
bp
tta maiaris boni
impcditiua, fuu: contemnitur mr.trimonium
taquam
minffbonumpropter virginita
em
ftruandamji
w. Bcati
paupc-
rcs
fpirifJ.-'jmapaupntas
abfoluta non duii
nifi
carcntiamdiuitia-
& bonorum
,
qw>d
non
tfi
virtuofum , fed potcfl rffe
in malis ho-
mioibus,
vtpatet adfnfum
,fcdp.vipertasfpiritus.(alicct
voluntarie
*(l mpta
aa liberius
fequendum Cbnflum ,
illa efl virtns
exctllensfeu
ptrfcfta.Udduur
atem
prxmim
correfpondcns
cum
fubdnnr
.
1
Quonum
ipf
ln
regno
tnim
intelligitnr.
omutmoda
fujjicientia
&excellcniij
qux
bent
rcpromniitur
m ceLis itlis
qui
talia
contcmpfc
runtin terns.
2 B ,-at i mitcs. Hic
perficit
bomint
refpetlu intrinfccoru
motuu:
tr
pwno
refptHu motwin,
irafub.lis.fecundo
rejpcilu
motuum concu
fifab.Us,
ibt. Bcati
qui lugcnt. Circaprimum
confiderandum.qnod
'
circa
MORALlTt'R.
non
irntat vel irritntiir
,
non nocct vcl nocrre
cog/tac.
D
Qui
cedunt
improbis,&:
vincunt rn hono in
jluiii,
iv
n -.1-
fidebuntterra
viucntiu. Immitcs dcterrcnis nxantur.t )on
gruaafcenfi
J*riusefl coccmptus
fc.vuli,cuidantur
c:- rna;
jndc morcs
teperat
nuufuctudo, <Sc
Icmcas,
$c non c'i mit
quipriuspaUpcrnofueiat.
l n
I
ffibileefl .n. fccundum
gra-
d.im af
euderc, niiiprimu ap-
prcbcdcris
.
quia
incer
diuiti.is,
c
11'...;, odiaammusnoneft mi-
cis. Sed huius
mccndij
matci u
^vix.idpuiu
dclcbitur,
^cu.Wo
*h;rc Jciutas
fa?pc
corrumpkur
vel extrahitur. vndcfubdicur.
*
Thcopby)adu$.Mices
funt,
tlae
nonquiproifus
no rrafcuntur,
(
tnlcs cn>m
infipienrcsfunc
&
( ,^'(
'
liifcni.icij fedqui
irajvim h.i- x3
bcntjcontmcntautcm&quando
voluntirafcuntur. Sicut
cnim
qui impatiens
eft
, operarur
flultitiam ,
vt
dickurpro-
u.-rb.^.flcdoarinaviriperpaticntiamdignofcitur.
Tofidebunt
terra. }
Auguftinus.
lllam tcrra
cgo
crcd.de
qua
in Pfal.
I4t.diciif> Spes uuqtes tu^portiomc*
tn terra >'i<'au.
jv
*Ch'.vfoftomus. Scnfihdeponitpremium,
fi.-ut P.mlus.
Hom
H
norap.,ircrKiun"i,&c.
vt
fts longeuns fiiper
terram . Nec cnim i>oi>.
folum
a futuris fuadet bonis , verutn iV a
prarfcncibus
,
pro-
E
P
!l<
pccr
audicores cralfiores ,
c^ illa
quaet
enccs anccfutir a.
b B> ati
qn
li:
pro
fuis vel aliotu
piiis q.
eft ab
irriguo
infe-
rion,
f d
q
ui fic ab
irriguo fuperiorj
eft cx defiderio
c^leftis
patrix.
Illclauacpr^fcntcs
fordcs, hic accendit acrius arrer-
norum amatorcs.Qui
aucem
pcccata dcpofuic,morcs
man-
fuccudinecotrexic,qiii
flcmcetia ia
poceftefurirc&rfuirc
iuflitiam
q, pritis
non
poccrat.H^c
virrusfine
fpiritufbi
'tiru-
dmis non
implctur
,
quiaper
eum c?furicndo ad fatiecaccm
qnquc
veniemus. Bea
iqu /.^Qt.Reflatpoftpratdic^ruina?
rum coiluuionem ludu
purgare.
Luc-tus
propeccaos
v/1
pro
dcfidcrio celefti confulacionem
mcretur,&2
nonalijs.
Hi
fcicti^ fpu
iiluftrantf,
vc fcianc
quibus
malis inuoluancur*
*
Theodoretus Epicurus
iucundiffima vira fincm mctit.
L
fupremum
namquebonum, fupremam volupcatem op.ru*
tuseft.
Dcmocritus
pr.o voluptace concupifcentiam
n ifu t,
At vcro Chtiflus
longe
aliter nos ad
f^licitatcm
contende-
re
opo:
tere
monuit,
commendans &
pauperes
$c
lugenccs.
*Hilanus.Lugentibus
nonorb tacesauccontumdias uic
damnamacrcncib.is,
fed
peccata
veteraflcntibus, &:crimi-
nun
qtiibus
obfordefcimus confciencia
arrumnofis,
hxc
fedula in ctKlo confolacio
prxparatur. ]
c Baati
qm efriunt
. Amatorcs veri boni
, quibus
non facis
cft
quod
iufti funt, fed
femper iicinncopusiuftiti.e.
circa
paffiones irafcibilisbene fe
habet
quis
modo humano &comviu-
ni
quando
eas
refrenat,ftc quod
non
njmis
impetuofc
cxccdit,tamen ali
qualcm
pcrturbationem
e.rum
fntit.Mititas
autem
qu
cfl
beatitudo
t
facil
hoc excellentius,
quia
reddit hominem totaliter
traquillum
a mo
iibns
irafcibilis.per
omnimodam
fubiefiionem
ad
regul
im rwioms vcl
diuins
Igis,
&hoc efl
quod
dicit. Beaci imtes.^iddiiur
autemprA-
rnium
correfpondens
cum dicitur.
3 Quoniam ipfl.
ad hocenim homines
feroces
monet bdla &lifet
fequentes
motus
irafcibilis
, vt
quaft fecuri poffideant
terram dcuitlit
inimicis,
& ideo
illisqui
funt
totalter
quietati
dmoubus
irajiib.lis
modo
prxdiclobenc promittiti<rp.<ff<(fu>pacificatcrrtc
viuentium.
4
Bcatiquilu. Hicpcrficitbominemrefpeclumotiumtoncr.pifci
bilis,qui
funt
circa ola
toncttpifcibdia ,ftcitt f/tnt
dcleClaticnes ciborii
& vencrcorttm in
fenfu guflus
&tailus, &
ftmiliter melodiarum,fpe
tlaculorum
,
odorum in
fenfn
auditus
vifus
&olfafiits.in tahbus bcne
fe
babet homo modo coi
&
humano,mod:rate
talibus vtendo &
fupet
fltta refecando,q?fit per tcmpcrantiarn qns
eil virtus
p alitfCa.Sed
cx-
cellentiusfe
habet homo in talibus
pcr
beatitudine lutlus ofa talia
dfe
penitus
abdicando
,
&
luclum voluntarie in hac vita
aff-imendo ,
tam
pro tranfgrcifwnc cuipx comiff-t, qaapro
dilatione
celcllisp.Urix,
ita
cp
totumfl.itu prxfentis
vite
repwat
exiliu
rsfptBu cxleftispairix,
fe-
cundu
<j>
dicebat Vaulm
adl\p. 7.
d. lnfelix ho
quis
meliberabit
decorpore
morcis huius?^ ad Tbil.i.c. Dcfideriu babcs dif-
fultti,&; cfle cu
Chro,^r quantit
ad hoc dicit. Bcaci
qui
lu. volun
tarium luclu in hac vita
pro pcccatis aflumcndo.Addititr
auiemprtt-
miit corrcfoondens cum dicitur.
5 Quomam ip.CO.
Co,fol.tn.n.
cfl
fimitlfolariiconcnics
aut
efi,vtilli qui
i>i
prxjenti
vita
f
C hi
'/L
vo
luntario luflu
orcupantur,
cii Dco &
angelis
xternaliter confchmur.
6 Bcatl
qui
eiu.& fi.
Hicponit
virtutes
qux perficimt
homincm
:
b.
caru;
dilatione fucurorum bonorfl . Ifti cti filia
Calcph
habcr irri-
.
Qijooiam fapfos
m
prvfcncipoffidcnc
cufi
ihferius&irriguu fuperius. 7 Bcatiquiefuriunt.Chti(.
Io1-
haricJitatcm
pacricin
luturopoiiidchun^
4
Bcati
quilH.tyw mifciijs prvlcnubus
mundanorti,&: pro
dilatio-
Efurit aiit iufticiam
qtu
fccuiidum Dci iuftitiSdcfiderat
co-
ucrfari . Siti aut niftitiam
qui
fcicntia
ciusacquirerc cuptt.
97
MacthXI
V.
98
7
Ne in via blTefcant.
Hic
p
er
fpem.illic pet
rem
c
dcquoniam ipfi
Deum
videbunt.tBcati
-f% h&ias cft fiu
ctrique
tribuerc.Sibi,5; proxtmis
,
& Dco.
A Kec iufiiria no
plcnc implebif.donec
Dcus fit oia in onini-
bus,io
hic
polfumus
efunre,no facurari.Iufiir^
Jume cft mi
& ncoi
dia,mifcricordiC.
virtus iuftitia,hec
mifericordia
egcc
fpii
i:u c6fi!:;,fine
quo
nemo
circunfpecte
miferct.lnicium
cfi fui
mifcrcii,finisefl
proalio
mori. Ordo cr.iin cfi mifercndi
vr
vnufquifq, incipiatafe.fine
Chriflus
infinuat,pro pcccatori
bus mortuuscx nnfcricordia.
|ifnpra.
*
Grcgorius Nvflenus.Qucqa
admodum circa cibum aflech
funuis.cum
progeneribus
cfcu-
lentorum diuiditur
appetitus,
atquealius quidem
dulcibus
delectatur
,
al;usacria& cale-
iacicntia
appetic ,
alius falfis
gaudec
. Eodcm modo in ani-
mxalimento,non omniucupiditates
ad eandem rem
pro-
pcndent.Na
alii
gloriam
autdiuitias,
aliiscirca mensa oc-
cupatus
eft
appencu5&c.Natura
autcm
fempcr
bonum
,
&:
omnib.hoccfi.quod noalceriuscuiufqi
reicaufa
fumendu,
fed
ipfum propter
(c
expeccndu
efl,
quod femper
code mo
B
fe habct.Idcirco beati dictltirr no
fimpliciter efuriences,fed
quibus
ad iuflitiam
cupiditas
inclinata cft .
C^ua:
eft autem
illaiufiiciarhabicuscnbuens
vnicuiquequodajquumcfl.
*
Hierouymus.
Non
r
u<$cicvclleiufliciam,uifiiufiici
patiamur
famem.
a Bcatt
mifcricordes.
Miferfcordia nafcitur de
praxcdecibus
quia
fi
praxeficnt
vera humilitas & animus
manfuefcat,&
luos &i alioru cafus
flcar,&;
uifiitia efuriat ,
poft
nafcitf vera
lnifencordia.Tuc.n.miferiasalienas facict fuas U.
pro
viri-
lt.f.c. bus
iuuabit,&
fi iuuadi facultas
deeft, copalfio
non deeric.
Ifiote mtjencordcs ficut
&
patervcfter mtjcncors
efl. i.ad hoc mi
fereamini ad
quod
& Deus vc bonitas redundccin ominb.
Mifencordia feucritas &auftentas dicitur .
*
Hilarius-In tantum Deus
mifeticordi^noftrqin
omnrs
deleciatur
atiedu,vt
mifencordiam fuam lit folis mifencor
dibus
prarflaturus.
} Hieronvmus.Mifericordia non folum
elcemofynis
intel
ligitur,fcdinomnipeccatofratris
, ii alter altefius onera
portemus.
b Bf<aaw</ocor.Muditiacordisfextoloco
ponit
J
,vthomo
C fcxta die conditus
j>
hac reftituat', &
depullis
vitns
praxe-
pcurn
& fitiunt
iuflitiam,quonia
ipu
laturabG-
a
Qi
aliis m
quibuslibet alsiltunt, quibus
hoc a Deo
rcpenditut
vt libeientui a miletia. Milcticordia c.t <tite & diimttere.
a tur.Beatimiiericdrdes,
quoniaipli
mife-
2
a ludicium line milericordia iiet ei
<qui
noluit mrfneri. b
qups
'
non
atguit
confcicnti..
pcccatoiuiH.Templum
Dei liinftum elt.
b
ricdrdiamconiequetur-
Beatimudocor 4
Cap.
ptum
dui illuminct oculos
, vt Dcus
poffic
vidcn.lVcm-ffi; D
ergo qumq; gradicus
cfl
metis
ocultis.nc
m vno
midatotu
oflcnfus
aunnus fiat omnifi
rcus.lc/hcmo fea nuldo
cjeuac
tterna
diligar,amplectatur Defi
quoadufi;
poflk
videre eii
que
tatum videt
quatum
fccuio mcntur ln fururo ficut
efl,
oculo metis vidcbitur.Idco
fpi-
ritus
intelligcncix
huic
gradui
aptatur, quia
intellectus mcncis
oculus
efl,&i expletio
mandato-
rum Dei
apetitintelledum.
H Bafilius.
Quemadmo- tneprr^vi.
dum in ccia
qtiis
fcribcrenon
*afolitaa.
potefl,
nificharacteresimpref-
Adepto quod dciidcrant.
fosantedeleucrit,fic necanima
diumadogmatadeguftare,
nifi
flJ
pacifici, quoniam
fiJii Dei vocabuntur.
6
P
riftinosc
xanimomorcs
prius
*$*
u<
*?',
*
7
detraxent. Li>. dc ferm.
*
Augu. Quam
igiturflulci
do- in n,OIUC-
funt,qui
Dcum iflis exterioribus oculis
quxrut,cum
cordc
c
^'
7
'
videatur,ficuc
6t alibi
fcnpcum efl,/
fimpheUatt
cordis iiux-
rue illum.
c
Beatipiafici.
Rabanus. Pacifici siic
quioes
motutannni
coponuc6<:rationifubiiciunt,quiahisnihilicpugnatqui
(;-
R
miics
patri
fuo sut
qui
efl fumma
quies.Dc
Inc
pace
eiecbis
eflqui
'
pcruerfis
durninatur,
hacpaceintus firmata,'
qu
cuquc
incerius cocicauenc
qui
eieShis eft foras
auget gloriaj
&cumdcficit
,
innotefccretacitquantafirnuusintcrius
ilr.vndefequitur.beati qui pcrfequutionem,&c.
H^c pax
non nifi bona voluncare nucncur. vn. Etin tcrra
pax
hommibus bonx voluntatis.Hmc mundus dare non
p'6t,(cd
Ie
fj
Y'
x
S
fus
qui
aic. Tace mea do vobis.
H^c pax fuperac
omne fcnfum
phjl* b"
fcd
hdecapit^vn &,ca illuftramur,<5<:
ei reconciliaci ab omni Eolvi.:i.b
qui
abeadiflentitnosabducimus . Cumautem Deusent
omnia in
omnibus,cunc beatitudoadoptionisdabitur.
In
prarfenti
vero homo
pacatus,&:
fi bellu
gerat
cii viciis
pr
.
in
nuliupacc abrumpit,qua
Deus dedit.vn.T
3
** //*<#/;-
^hef.t^,
gentibus k%em tua,&c. Qtu
aute ab ea
d'Uiditur,ira?
eft filius.
Per hiic filii
efljcimur,quo nihilamplius promiccitur.In
hac
eft
fapientia donoru
maxima fecudu incremencu
vircucu,
func&:
incremencapra:mioru,quia&aliaclaritasfolis,&:c.
Pax cft
vnigenicus
Dei
filius.Dequodf. QuieiipaxnoHra.
Qui
pacediligicfiliuseft pacis.iBe<jr/^<ztij(?(.7'.Paxa
nobisinci-
p)C,q.a
du lex carnis
repugnac legi
mencis non mo
alceri,fed
nec nobis
pofliimus
elfe
pacifici.
Scd
pofiqua
intus
fpicitus
F
,
-@ imperat,
NICOLAVS DE LYRA.
4*
refpetlu proximi.Hxc
aute
pcrfcftio
confifiit
m
duobus,primoin
bis
qux
habent rationem
debiti.fccundo
i>i his
quA
habe-it rationem
doniibi.Bcati mifencordes. Circa
primum
aduertedu, ijuod
tn his
qux
habent rationcm debiti
refpetlu proximi
benc
fc
h abet homo,
tjiiando
reddit
vnicuii/ne cjuodfibi
dcbetur,von nimisnotabililerpro
crafiinando velretardandi.hoc aittc
facitper
iujiitiam
qttaefl
vir-
tuspolittca,fed exiellentiusper
beatitudinem
qux
dicitur
efuries
vtl
fttis
iusliti,quando,fcilicct qxt&damferuenti
defideno injolito
talia
exequitur,fnut efnriens
&
fuicnsferuenter
comedit &
bibtt,
& hoc
eft
quoddicit.bcati qui
cfunut & fitiunc iu(imam~4dduur att-
tcmprtmium conueuiens,cnm
dicitur.
i
Qjioniam lpfi.
Saiuritas
enimglori qu
conftjiit
in
deftderif
bumam
rcplettoncjriudum quod
dicitur in
T/d/.Satiabor
cum
ap-
patucnt
gloria
tua . conutnienter
prcmitiitur ejurientibus
iujti-
uam
pr&ditfo
modo.
a
Beati mifericordcs. Hic
ponitur
bea titudo
perftciens
homine
rcfpctluproximi
in his
qux
babcnt rationem doni
,
in talibus autem
bene
fehabet bomo mouocbmuni& humano
per
liberalttatem
qua
ifi
virtus
politica
iti rmdiocribus &
paruis
don>s,&
per magnificen
ttamin
txcellentibus donis
&magnis.
SedexcclLerttius
hocfitper
beattludinc
ijux
vocatur
miftricordia,quado dcfttlum
aluriui tota-
Ittcr
accipit quafi fuum,vnde dicitur
mifericors quaji
habcns cor mi-
ferum,quando.fcilicet
accipit
cordc
difeclum
altcrius
qitaftfuum
&
hoc
cflquod
dicit. Bcati nufcr<cord<.s. Udduur autem
prtmium
conueniem cum dicitur.
3 Quoniam
ipfi
mifericordiam. ln
cdeflienimpatriaquilibet
tn
fi
rtcordtam
corfequeiur, quiavltra condignum fibi rctrtbui'ur,fe
cnndxm
quod
dcitur ad
>\ow.8.rf.Nun func
condigne, paffiones
huius
cempons
ad
futu.glo.quxreue.innobis.
Bca-
4
Beati mundo cor. Hic ordinatur homo
refpecln Dei,& primo
quantum
ad inteUeclum
fpeculando
.
fecundo ,
quantum adejfeclum
DiuiiT.
ipfum
amandoibi.Beau
pacifici.
Circa
primum
aduertendurn,quod
in
fpeculatione
diutun,bcne
habetfc
homo modo comuni
&humano
pcr
virtutes
intellecluales,<]uafuntfcienti*fpeculatiu&,
&
potifftme
per Metapbyjicam, quJidocet proprietates
diuinas ex creaturis cou-
(iderare,
vt
patet
i
t.Metaphyficf-vbi
oiieditur vnu
cffe
Deum xter-
num aclum
purum
vtuentcm vtta
nobiltjfima fempiterna
&
optima,
fed
hoc
eflfolum cbfiderando
Deum ex
propnetatibus creaturarum,
fed
exccllentius hoc habet
per
beatitudinem
quxcfl
munditia cocdit
pcr quam
mens hnmana Deo
cbiungitur,&
Jtc
de occultis & diuinis
fupra
modum humanii illuilratur
, ftcutfuerunt ^ipofloli, qut ahf/ue
humano
ftudio
fuerunt
de diuinis
excellentiffime illuftrati, &boc
efl
quoddicit.Rc*t.\
mundo cordc. ^idditur autem
prtmium
conue-
niens cum dicttur.
j Quoniam ipfi
Deum.
quia
vifio
Dei
snigmaticaper
fidem
in
prafcnu,&
facteaU faciem
iu
futuro,
bene
repromtttitur
habentibus
talem munditiam, fecundum quod
dicitur.i.Cor.i
i.d.Videmus nuc
pcr fpeculum
in
a:nigmjtc,cuncauccm
faciead faciem.
6 Bcaci
pacifici.
Hic
ponitur
beatitudo ordinans homine
refpeBt*
Dci
quantu
.id
ejfetlum quodfit
modo comuni &bumano
per
amo
-
rcm
naturalemjjuado
diligii
Dcurn
ficu>
principium fuurn effici?s
&
conferuatiuu,licct pmter
hoc alta
diligat.Sed
exccUcntius
hocfitper
beaiitudtncqux eftpax,quando ,jcdicet
bomototalitcr
per affetlum
tnentis Dco
coiungttur,(icnt bonitatijunimx,
&
ftc
nihtl aittd cxtra
ipfum quxritJed
tn
ipfu quictatur
&
pacficatur,
&
hoccfl qutii
di
Cif.Bcaci pacifici.
^lddhur autem
prfmiwa
conueniens cii dichur.
n
Quo.filiiDci.Fj/iario
enim
Deiiwportat affimdatione ad
Deii,
propnum
autcm eft
ipfiusDci ipfeipfofruiiur, &feipfo quictatur.Et
ideo
quiprfditlo
modofunt pacificijcclc
ftiu
Dei
vocabuntur.
Beaci
M O R A L I T E R.
2 Eeatitnifcrircrdes. Glo.Iufliria & mifcricordia
coniun^
funr
,
vt altera "lreram dehear
temperare,
mm iuflina fine
mifcMcordiactudeliuscft
,
mifencordia finc iuflitiadif-
foluit.
Bcati
4
Beati mundo corde. Glo.Sexto loco
ponitfcordis
mudt''a
quia
fexto dicconditus cft bomoad
imagine
Dci ,
per qu.i
capax eftipfius pcr cognitionem
&amorcm.
6
Beatipacifici.
fcilicet interna
pacc
&: fraterna.
7
iloniamfilii
Dei vpcabuntur. in
pacc fuporna.
Tom.5.
d B-a;i
99
-?
Glof
crd & Nicolai
de
Ly
ra.
ijaciucpaxadxKoadcif-
lOo
&
. :
rp.rjr,vcromsrnm'<j ,
,
.4* ,, .Dc.omncl
* iu
?P
.nopoc
fonqiianca^d
,5 ,aoMcadoptiooisfoftcit.4nfioasac
: is.&
findpotcftinicUi
' a
tBeatiqiMperfcqtiunoncm
parmnturpro
t
|i.oniodo_Urs;
j.
*
<j. rc
mdicac,
&:
quita
&:
qua
&n_
rc
luiicpax.
uucacts,
vbi
_...----.
vnj virmsVIU1 opcracio.tamc
quod
cfl,&: quod
t.inca &calis
c,cju5tapra-dicaturfidccapi
mus!Ad
gradum
pacfs qui
pur
garus
cft.inccndic
fi_
dingicur.
ti b d. Ua.i-
?
Grcgorius
NylTcn.Pacifici
luduu; vocantur
imitatores humant-
tatis
diuii.a? ,
qui
id
quod pro-
priurn
cft diuinx bonicacis,
in
Itia vita oftcnduc,ciiccrc
odiii,
finirc
bcllum.abolcrc
inuidia,
cxtcrrninarcpugnam,
colleic
fimulationcm.Sed propric
pa
cificus appdlat"
,
qui
cam
qux
jntra
ipiiim
cihfedicionem
car
nis
<S_ t
piritus,adpacificamc6
cordiamadducit.
B a Beati
qui pcrfequntionem.
In
prxdiccis
feptcm
cfl
perfcccio
t.M_r.*.g. ms oftenlio
&
probatio
.
Qui
luc. ifg..
p
r _rdi_iah-bcc
pici poffunc pcrfequutioncm ,
& recce tcncc
d.it.c.uc</
o
rxcj lt-ja
q
ua
.
accC
p
It
q
Uj
proeis paratuseft
mori.
Qui vfquead
fapicnciam per predcta-ofcchducprrfecti
&roborati.no
ccdGc
pcrfcquucmm,quia
ncc mot_ ncC vita
pot feparare
a
Chrifto.Quoru
mcres
pra.nilfai
u beatitudi-
Iom4-g.
nf, iii uftratexcrcitia,catumuditiacorad
D-H
gubcrnac.vt
reformet* imagopropcccaco
dclcca. Octaua fentccia
qu^ad
caput
rcdit
perfectijque
homine
dec!arac,&:
ffmtfkac circfl
cifioneo_.auad'C,&:
refurrectionedomin'
poit fabba.U.qui
cft O-tauus &'
p^
imus dies, __ octauas
quas
in nouo Tcftame
toccicb-am
is>&: numciu Pcntecoltcs.Na in
fcptenario
nu
merofeptK'snuilciplicato,quoriunt,49.quaftoctiuusadd't"
vii' vt
5o.c6p!eant',&: taqua
redeafad
caput,quo
die milfus
cft
fpiricuffanctus,quo
in
regnu cejotii ducimur,&:
beredica
te
accipimus,tofohiinur
)
&:
paf_imur,&.
mifericordia
cofcg,-
mur,5_.
mudamur &
paciflcamur,
&ica
pfeqtiurioncs
exte-
nus illatas &: molefl as
p
vericace &: iufliua uutinem
9
.0_ta
ua verecircuciftoms
bcacicudo
martyno
cerminac',
que ,pba
tn reddic&c
fuppk^pr^ccdccib.donis.
Octaua
promtl.lo
n5
cftalh
qua pnma,verbis
iterara.
Myfticueftinriumero qd
M/flic.
iterafin
promiffionc inf.y.prius
fonat,&:
poflca
conumerac'
cxtra,vtgIoriarefurre_-Jonis hisoctogradib.cofccrcf.OC-a
uaeft dics refurrectioi
is, que
&
pruni
in
qua
&: lux creata,
Gcneralitcr omniu dicicur
rcgnu
celorfi
,
&: fi
fpecialitas
numcrctf
mericoiu,qu'a
licec iilms iui e
pc-ffic
dici
cj.
nouiffi-
muscnr,camen vniucrforudignicisomnibuscomuivseric,
du
pcrcharitatcquodmaliisclt
, cciam vlun.us
poiftdcbit:
Batu.
^uii Bcacusdiciturquinthil
mali vulc
,
&:omnia habec
qux
jKitur.
vulc,Ec
idco o.nnis ibi beatus
,
quia
non vulc
amplius ,
cum
nihil lniuftevulc.
^
b Beaii ellis cum maledixerht.
Hucufq, gcneralitcr
fentetias
pofuic
i S ..
pr^ter
lctl,bi noo cft fid.s.occ elt mftiiu.ijuia
iullu
x lule tiiiu
ptcr
iulbtiatr. ,
cjuoniam ipforu
e(t
regnum
t Ea odio in fic eiii coitamsfaidiiennt.
b cocloru
.
t
Beati cftis cum maledixerint
vo-
_ a
Peifc()uielt
VirainfeftcvelinliJiis
appetete.
'
bis homines,&
perfequuti
vos fuerint,&
di
Cum .:bi'nt:iun uniaiu l_lci.ni. b Omnu
jenen
tciboium ma-
lignantiuui.
xerincomnemalum
*aducrfumvos men-
i
Qui
niendaciter
bhlphcmitur,
Jc
proptci
Deum beJtus eft.fni li
altciutu decit.nou mexccs elt bcaiiiudinis. b Et ouia
pro
iu-
ftituergo.
Meate. c
Coip.ic.
d cicntes ,
propter
me Gaudete 6_
exulta'te,
_ Hoc
cftijajd fupta rcgnum
cxloriun. b
Ojija
tanto icrcii
uberior,i]uanto jaudio
fc cxu!tatione in Ui__J->iOB_ fidcs crit
deuotior. c
i.pciiunl
ub
partibu>
niunUi.
c
cjuoniam
merces vcltra
copiofa
eft in celis.
t a Ideft malediftis,
perferjuatioiie.
ncc tanicn a iicrirate defcccrunt.
b
Quoruin exempla.nos
uauitant Qu.irum prophetus
in me
complctas
cfle uidctis.Cur
ergo
non
potett
s
ijiiod
illi
lmccxcniplo!
Sic enim
perlequuti.iunt pro
b
pheras
cjui
g
a _>a; caufain ouarc non dcbent dcrlcere. b Sccundum
in.ellecium,& faenriam.
h fuerunt ante vos
. t Vos eitis sa
b
l
tcrra?, i
Vcrbuoi'
pofu
t qu.ifi ad ibf
nccs,
cl &: ad
pfenccs
pertincrec,nu
: .1 J O
tsbaconuercn(quaui_&:
hoc_lijsc6uniacjpr^di
:en
quaca pronomincc.uscflcncpaft.iri,
|tiiadigni_accgrad_rt
Coru CJS lntimnc volebacdicc,' ./' ..-f c\t:\ i'jI
terrf,vos
efiis
luv
mundi. vc cx triflibus
huuulitatc,cx
kctis
accipercnt
cSfol t-
cioncm.
Sicut
Moyfcj
dccem
prarco
pra prorponcs
. n >(tca
p p.t'
tc_
cxplr___ttficChriftusquafi
vtr-
tucu
gcncta
octoi3C.icitudir.es
proponic,cxq;i!i-.pendccom-
niaqu.e
m monrc dixic dns.
Sc*d
quia obfcureplura paucis
verbis
cocluferac, cxp.init
la-
titis.vndeo-taua beacitudine
latius
profcciuicur parrcs
r
quucionum.fpecialiccr ap.>flo
k)SS_ebrum_cquaccs pro
11-
ftitia
paiiiiros
cx
primc
ns.
c Mded:\trii-t.
Anciqm
ci.ll
-
l.icio habec : Cum odcrmt vo%
laOi"s,&:
dixcr.ncomnc b
dtcxpnlcrinc.fdem
tamettm-
fusmnoftra cu malcdida <.x
odiocordis
fiac.C^ni
o,\o.
Ji
optat
, non cimcc
oppn
in
tcm.qtiatu quifq,
dchitidc
hoiriinu"i.i.
,
c.itui',tacumdc*op-
pn.brio
tt
'ii.rtC-ur.Qiic
laus ex^
collic,
vicuperatio dcprimic
,
vbi
quis qucric
laudari cantum
apud
Dcum,no
timet conftn
di in
confpcciu
honunum .
d Metitirnta. Hoc ad i.c nc
glorietur
d;
quo
vere mala dir
cunciir.Ec:a
iddkTroptcrme. quiaaliqumdo
falfadicfir
ir,
quodaccidicccmerit-cehominum,noncamepropcerCbd-
ltum hoc
paciuncur.qucm
non
fequuncur.
4c
Euthymius.Nc
enim
fufpiccris qund fimplicicer
verbis
malis
impeci
fic
bcacu,idcircoaddidicquxplanc
diftinwtio-
nem
ficiunt, vidclicec,
vcquardicuncur ,mendaciafinc,__:
propcer
Chriftum ca dicancur.
e
th^oniam
mirces
cop:ofa eji
in celis. Hxe fentecia videcur ad
hocrcfpicerequod
di-tu eftibi,docebaceosdicc.s./>Vij
tip.ut
peresfpirhuefnoaiam ipfomm
eft,&c.Ncc
116 & ad hoc. Vos cliis
falterrte.
Ec.^o. cfiis Itx mundi.
f in
cflis.
Non in
volubilib-is,
cu non in rebus volubilibus
mcrcesecernaeffedebeacfcd
in
fpintualib
firmainccis vbi
habitac
femp'cernaimticia
. I im
crgo
fenci nc h:l: mercede
qcn fpincualibus bonisgaudent.Sed pcrficictut
cum morca,-
le hoc induct imm ucalicaccm.
g
sicenim
perffquuti, TeiJapexac excmplo rigorcm pa
1
";.)-
nis.Tribus modisfic
pcrfcquucto,v>dio cotqis,d
,
_tJ' ,tiiccis,
h
roi-//<a-i'_t/tcTJ'/.H!ciamoiicd:.'.ii
-
apnUo.
cu oli . T
a-'
fcilicec
cj,
func fal
ccrrc,&:
Itix mundi.Hoc
fpccia-icer
ad
apo
"-
t"c
iiolcs,qu: pra^diclis vircucibus, paupercate.f.&: abjs
ck b ic
ornari.vc fint f.il
opcimu
coclienccs alios
do_inna,<-i vicc
fue.
cxcmplo.Saffalus
a
corrupcioue.vnde prophcccpjfui
ce m
lucemgencium,vc
fisfalus mea
vfquead extrem,
icerra.'.
Vbicorrupciocuipedeficcauitfilefapieci.T,
vcrmesnon
^
dar.oliaviiuv . yos eflh fal
ten*:.
quia
cena.i. huniananaci
per
cos condicur vcrbi
fapiecia.Sal
facit ircnle cei ra.\
T
.,dc,
jraviC.orudcflru<-tas vibesfalefcminabac, nc
quod
incis F
# gcrmen
NICOLAVS DE LYflA.
X Beatiqui pcrfe.
Hic
ponitur
beaiitudo
pe;
ficiens bominem ai
bene
patiidii.
Sicnt.n. ad virtnte
periinet
bcne
agfre,'ta
&
beaeptti.
}n
hoc aute bene
fc
habethjmo m'6 cv.muni &
\}umana,qtipro
tnbulct
fioncimmincntcnoreceditavirttttclicit
hocfuflineatcu jliquaan-
iufi\a
&dolore,& hoc fit
ptrfortitkdinc
<jut
efl virtus
poluica
. Sed
fxcellentius
hocfitpcrbejtituiine^uxpotefi
dici
qii.tdafortiiuuo
di
uina,quado
talia
fuflinct
nofolupatientcrfed etiaUtanier,ftcut
mar
tyres quanto
acerbioribus tormentis
cruciab.intur,tanta
magis
in do-
tninolftabantur.F.t
hocesl
qutd dicit.Qcati
qui pctfcqcntionem
patiuntur.Ff
fejnitnr GaUdetc
5^:
cxulcatCjquoniam.cVc.
9 Voscflis fal cerrx Hic
ponuntur
virtutcs
prxlatornm.^d
cu-
iut
1
, ,
M
O R A L I
T E R.
I Pcati
qui pc>
frctn>>,tm
patiu
ntur
p: t.ptcr in(l,tiatn.(u\icci\c-
palc
m
qua:
includit omnem vittutcm.
Vcx
ius cuidentiam
confiderandum^ quod prMatifnntfuca [Jorrx ap.flo-
lonm , &ideo
dcbentejfcperficli
in vita contemvlitiua & afttu :,
&
ideo vtrtutes
contemplatiuimtm qux
funt p^xditlx fnfprnuitUT
effe
in eis &fhniluer
Ulf q-ix fequumur
de
afliuisjcd
bic
rXputnun
tttr
aliqua fpecialia qux
dchent
rffc
in
cisprx cxtcris.Etprirno
qu.m
tum ad eorum v:tt
,m.Secundo,quantnm
ad eorum
dnUrinam^bi.^No- Diuifio.
litc
putare.
Circa
primum
adutrtmdum
, qncd
prxlati
prtt
cac-
Ad
9
U*
]
risdrbent
cffe
cxcelientes
quantum
ad
qu.nuor.Trimtm
cfl
difcretio
P
rvlnl
y
inagendis , quia funt
doclores &
gubernatores aliorum, &bocd??:-
\ei ^
gnatur
cum dicitur. Vos cflis ial cerrx. Sicut emm
fate conditmtrfr
cmnia cib.tria , ita
difcritionepnelatorum
dcbent
diiigi
& ordinari
o/nnia
opcrafubditorum.
Quoc?
2 Vos
cflisfdltcn<e.
Heeverbadicunfepifci pis quisucfuc-
ccffbres
npoftoIoru.Salenim
in
fcnpcuradifi
rctionc
fignifi
cac,
qu-edcbccmcis
cflepec
cxccllcncia,
propcerquod
di-
fcun-
101 iVlatcl
1X1
Cap.
y.
101
CU.2.CX.
tir.S-p
^ra.non
f ar.f.c.
(tlucct.
.q.l.C.
Lj.g<
B
.MS.mo-
loan.i.
germe
orifetur. Ita
apoftoli
dcftnicco
regno p5ci,germe
vi-
uprii compefcebac.Salcibosc6dic,carnesficcat: predicatio
veroavermibus&aputredinevitiorum
illefam feruac fuo
creacori humana nacuram-Vc non eft cibus
fapidus
nifi fale
c<5dicus:ica
fermo no eft vcilis fine documeco
apoftohce.
do-
ctriar. Vr.JcinLcuitico:
In
omnifacrifiiwfalojfir.
id cft > in
ouini
quod
dic*s vci
r.;cis,apo-
ftoJicam
fapicnciam
lube.Ex
aqua& igne
falconficicur lta
liuex
aqua fpiritufsach
&
ignc
cnbulacionis.Vel,peraquaba-
pcifmi
. &
ignerri
Chancatis
in
fjporcm fapientiK
funt nati .
a
Qodftfal.
id
cft,fi
vos
per
quosalijcondicndi
func,
ad-
uerfis vel
profperis
celferitis
:
per quos
a vobis errornufere-
tur.cum
vos Deus tollerealijs
elegenc/Ad
nihilu valet :
quia
(
vc alius
euangciiilaaic )
nec
terrz vtiliseft
quafuoiniecCtu
germinare prohibec
necfter-
quilinio quod
non fecudarc fi-
nit.Sicquiretrovadit,necipfe
fructu" ferc , necalios valetex-
colere: fedabecclefia
cijcicur,
&. in ha:c verba ridetur . Hic
homoc^pitedificare,
&non
pocuit
confummare. Si
fal
eua-
nuerit.
idcft,li
nmore vcl
cupi-
dinedoctor
iaporem fapietix
omiferit
, per que
fatuitasems
emedabitur?Hoc fohs
apofto-
lis
conuenit.Quod fequitur,omnibus magiftris.
^id nibilum
valet
vltra,&c.li\
fine de omnibus concludic
fic.?^i/i
abunda-
uerit
iufli.&c.
b Et concuicetur ab hominibusSmLXxis & verus minifter Chri-
fti &fi a malis ridecur
,conculcan
non
poceft, quia
mecc fi-
xus in cek> mancc .
c Vos ciiis lnx r nndi.Prms fal
quam lux:quia prius
vita
quam
doclrina.vira ducit ad fcienciam
vericacis.Qui
Dcum
cimet,
fcicncianon carcc.
*
Greg.Omnes fupcrnz pacrije elecli,
fancti
quidem
&: iu-
fti
funt,fed parcicipacione fapientia? nocomparacione.Quid
enim funt homines Deo
comparaci
: Lumen aucem
fapien-
tia.Lume& ferui
fapietix
vocari
folet,
fed illalumeillumi-
nans ifie lume
illuminatu,ficuc fcripcu
eft
,
Erat lux vera,&c.
d Lux mundi.Aha caufa clt
quare
no debent
dcficcre.-quia
il-
luminati a Chrifto verbo 8c
excmplo: quocunque
lllati mu-
danislucefidei &fcientia;debencminiftrare.Ltficut
( quia
funtfal)debentcorruptioncm pcllcredic
& tenebras
( quia
lux
iunc) fugare.
Lux ccnebras foluic &
poftea
illuftrat:fic
apoftoli depulfis
vitijsdcducutadlumefidei&cognitionis.
Luzmundi. Hxc
cft eade
gf
a
qua
mudi corde fiut
, quorti
corda mudanf^fide
&incelledu.Sic
q,
fal vocant"
pacifi.
is
cogruit
;
quia
iine fa-
piencia
no cenctfcondimencu
pacis.
hxc iumma &
precipua
fpe-
fpecialicer apoftolis dcputatur.
vt cos
ca:teraaflc.]uutos ple-
nc
cognofcacur.
Vnde
fequitur
.
eJ^onpotefi ciuitas.quia apoftoli
fundamcta funt
aptcciuit
is
dicutur..f/>m
rao/c.locus moce iufticie
innuic,qui
excelfus
eft,quopropalamini
nc vosabfcondacis. Non cft.n.faculcas
D
a Aliormn fortitudo. b Idclt, >fi dortor errauerit. T In trituilatione
detcccnr. c
Idcl^.pcr quos
infirmus
pcpulusconfiruubituri
a tQuodfisal
t euanuerir,
in
quo
ialietur?
a Sal inf:tuatum,ide Snibulationicedentes .
Ad nihilum
valetvltra, nifivtmitcaturfo-
a Ab orficio dutcudi.vel ecciefia. b
"[Dum
vita eius
contemnitur, quar.
ad nihiluin ualet. c Itiiac.iiur.ib homunbus carnalibus . d Peici-
f
entcs in Chriito Incem vchtatis .
b
ras,&concuIcerur
ab ho
l
minibus.tVo
d
sertis
C a
pjrquos
oaint?. iliuminantut a tencbris
ignoranti.r,
b-Nomine mun-
di uc! unmerfi
qqi
fum de mundo
elecliaccipiuntur.
c
OM.aljficite
<]uo politicftii.
d Soliditas
afoitohci
doftrma:. e Celari.
TNon licet clam e!V." bonos.
d
luxmundi.t
No
c
npoteft
ciuuas abico
c
ndi
e
>lChrirtumuclccclefiam.
a
Ipfe
mons mau<fe!tat eam . b Alia fmulitudo.
f
fupramo
a
ntcmpofita
,
nequeaccendunt
lu-
a Timons uel commodo mts
prafcntii.
ccrnam
,
&
ponunt
eam iub
mddio,
icd iu-
a
Ideit,uita:intcgritatein.
g
percandclabrum:
t vtluceat omnibus
qui
a Ecclefia uel mundo. fVt dico,non fub
modiopoliufedfuper
candclabrum. b Vere
docet,qui
racit
quod doc.r,a]iter condem-
fubcerfugiedi
vel clam
aliquid
facicndi.ideofubdirosmiferi-
corditerintus confilio
regite,
&excra
cocrasduerfariospro
i ifiicia
pugnando
defcndtte:
quod percinec
ad
fpincum
co-
filij&forcicudinis.
-1
Rupcr.
Non
paticur
ordo
vel racio
iudicij
feu
cofilij
di-
umi, vcabfc6dacur6c
mcogni
ca
iicque
ad hoc
^diticata
e^
&ad
hocmilleclypeipendcc
cx caomnis armacura
forriu,
vc
omnesq
incer aduerianos
penciicancur,qui
incer Iudeos
paganos acque
ha:recicos
pro
nde
agonizancur
, recurrere
fciancad ciuitatem hanc
(ce-
clefia
)
vt in ca comurxi
,
de ea
fumptis fencen'jsarmuri,vcha
beat vnde
anima.pf
o
qua
ilbs
f rnf.'tnatu$
vel
infipidus
fttcrit .
ti4.ql.C.quo
niam.
nat
feipfum
.
h
in do
a
mo funt .
t Sic luccat lux vcftra coram
6
i
es eft
>
defendcre
poffint
.
h.
.,
. i .
_ _ n
t f "Neaue acccndunt lucemam .
ominibus , vt
vidcantopera
veitra bona
,
a In vcbis . b Non uo. c Cuius
opus
elt
quod cxli fa-
eunj. d
Qui
uosfacit caileftes.
<Ji
&glorificentpatrcm
ve
c
ftrum
,qui
in ce
c
iis
k cft.
Nolitcputare, quoniam
vcni Toluere
Domcflicis
exepiis
docet , ne
celcnc luccm verbi fibi com-
miiTam . Non
accedunt,ideif,
non idco dataeft doctnna
p-
tiicationis,
vt celenc eam Sc
f
ubijdat
fci uiruti
corporis.du
aliquatimet.Sedcorpus
fuum minifterio Dei
fubijiiiant,
uc
per vocc,&:c.corporis
ofticia lux excellciindr ccceris
appa-
reac.Vn dicicur
Cafligo corpus meum,&c.Vc\
Chnftus lucet na
accendicdumceftamhumanenacurxflammafua.-diuinita
tis
impleuic-quam
neccredencjbusabfcondic.nec
modio.i.
meniuralegiSjvelcerminisunius gencis
inclufic Sed
fupcr
candelabrum.i. ccckfiamfidemivia; incarnacioms
afftxic,
vbi omncs
poflincincueri , qui
m domo.i.ecclefiafunc
,
ucl
mundo.Vndefubdic, Sicluuat,&c.
g
Candelxbrum.Sicuc lucerna
Chriftus,cadclabrum
crux
cft,
fuper quam
erac leuandus.Candelabrum
eccleiia,
qua:
uer-
bum uica?
prxfencis
baiulac .
h Sic luceai.Ez ha:c omma ica
agicc,uc
non finem boni
opc-
ris m laudibus hominum confhcuacis .
l Vt xideant
^c.Operarequiro,ucuideancur,
&ficdo6crina
confirmccur,&:
Jioc non ad
glonam
ueftram .
K
1\j'//fff^)'<'.Poflqu
;
iliorcatusertoiapatiproueritate,
Sc
no
celare,&
ad
glona
Dci
facere,incipit
docerc
qd
dociuri
fint.Q^tiafidicerec.quid eftqct
uetasabfc5di
, proquo
iubes
oia
paci^an
eft
aliquid
concra
legem
i
\on
veni
folmre te;>cmy
fedadimplere.ucl
faciendo
q, dicic,uel fupplendo, qddecrac,
8c
imperfe&um erat.T^olitc putarc.Ha.i\cnus docuic,
ut fde
condiantaias ad
inconupcionis
f
micatem,uc
illuminenc ad
uencacis
inceiligenciam:uc acquificos
ab hoflibus
defendac,
&
d.-
i
.Cor.^.d-
NICOLAVS DE LYRA.
T
Quod fi
fal././i difcretio
in
prdlatis defecerit
.
2 In
quo
fahetur.
q.d.in
nullo
optrajubditoru
condientur
feu
din-
gentur.Jdeo fubdilur
.
3
Ad
mhil.qitia
talis debet repelli
a
prsUtionene ofjicium prdato-
rum in
confpeclum bominum reddatur vile. Secundum in
quo
dtbent
frAcellere prdati,efi
clara notitia
infcripturis intdligendis
. Et hoc
efl quod
dicitur .
4
Vos eftis. Sicut.nJux
efl manifnflatiua
omnium
occultoru,fic pre-
laii
pcr intelligentia facrx fcripturx
debent cx
officio notificare alr,s
omnia
opera
viriutii. in cuius
fignu portant
mitram in
capite
, in
qua
duofunt
cornuajuia
dehent
fcire duo teslamenta. Terttum in
quo
de-
bentprxccllcreefl
conflantiainopprcfforibus pauperum repii".endis
vnde dicit Saluator Iob. io.f>.Bonus
paflor
animam fuam dat
pro
ouibus fuis. mercenarius
aute&qui
non
eslpailor,
videt
lupu
ve-
niente,&dimittit oues
&
fugit.Quod
exponens Greg.dicif.Lupus.n.
fttper
oues venit
, cum
quilibet
iniufius &
raptor
fideles
quofqne atq;
hu-
M O 11 A L I T E R.
t
cutur fal in abft
racto,ficuc
excellencer
liberalis,liberalicas
nominatur .
Ipforum
aucemJifcrecione debec
opera
fubdi-
torum ficcondiri, vccoram Deo
fapida
reddancur .
4
Vosefiislux. Debcncenimaliosilluminaredecredendis.
7{pn
humiles
opprimit,fed quipailor
vidibatur,& non
era>,
reunquit
oucs
&fugit,(juia dumfibi
ab
eoperictilum
metuit
, rcfificre iniufiitU
no
prxjurnitfugitans
nun mutando locum ,
fedfubtrabendofolatium:&
ideopaflor
bonuf ciuitati in
montcpoftlx comparatur,quia
ad
ipfum
debent habere
oppreffi refugium,quaft
ad
quoddamforttluium.
Et boc
efiquoddicitSaluator
.
j
Non
poteft ci\i\tas.qniabonus prslatusin perfecutione
non dcbet
fe abfcondcre,ftd
ad
dcfcnftonem grcgisfc manifesle oflendere.
Q^ar-
tum in
quo
dcbet
pr&lalus
excellere
ejl fanclitatis
euidentia in exem-
plis dandis,quia fccwidum qnod
dich.iir in
paflorali.T
antnm dibct cx-
celler". atlionem
populi
allio
prncfuUs^quantnm
diflai
agregc viiapa-
Jioris,&
ideo
comparatur
bic lucemx
{"pcrcandelabrumjlluminan-
ti totam domum.Scd intcntio retla
fubdit
ur .
6 Sic luceat
lux, ftc. Et
glonfket patrum
vcftrum.
quia
non de-
bcnt ad boc
gloriam propriam quxrcrejcdgloriarn
D:i
&tedijicatio-
ner.i
populi
.
7
Nolite
putare.Hic
oficndit cmincntiam
pr&latorum quantum
ad
*
dohri-
"
i ..
5 'iy
on
pote[t
ciuitas. Dicicur.n.c iuicas in moncc
pofica ,
nam
eflc dcbec force
refugium
ifi iuftc
opprcftis
.
Ts(eque
accendunt tucernam. Debet eciam eflc luecrna
fuper
cadelabrum
pofica, vcalijs
luceanc
pcr
fanclx vita:
cxempla
7 Ttylite putare quoniam
veni.Hic informant^doctores.vt
non
Tom.5.
d z
lOJ GIollord&NicolaideLyra.
104
defcnfosadamorcm diuinitatis acccnd.mt:Nuc
vc cai ftts
A
c.rjtor(cjui.ipotcrac.Tftimarc(],ii-corapr5ccpt.ivcIlct.ibo-
)ere)antc intctrogata prarfens
oiccurritidii ens.
N ofitepttrare.
Soluit
qni fpintualitcr
f.iccrc vcrat.
Adiiii-lct
C'hnfhis dum
prarmillis
ad inclin icioncm virc
agcudas fuper.iddi: plura
nd
pcrfctlione
moralni
prarccpto-
t
Derdift.
tu : &
qu* figuris tegcbamur
&:
4.ra. propria. futlK.i ih.int
,
ili
foperfi-
''*"'' ,n
5*
<- 1 elcli .,iine
quo ngurc
fl dicar , idco non dcbctis
pcr-
runican dv- vctenbus
precepcis,
&mirari de
nouis,
ncc
paflTioni-
bus rcrrcri .
Chriftus
lcgcimplcuit, quia
cxterioris
lcgis figurasfuluens:
implcuit
vcnratcm intcriorcm.
5 Euthvmius.
Complcuit oroniaquardeipfiapudpro-
phctas
crant . Namob id
frcquccer
addidcrunc
Euangcjifte,,
B vfcom-
* Chiiftm
eltlrgis
Sc
protlietaiuiu
irirtus
pcrrjucin
omnia
implctur.
legemautprophctas.
t Non veni folue-
a
lmpSct
iui
li^uras
ccffire docet,
poitqu;m
re fa&a efr.
1lmplci;iur
nel
re,
fed
adimple're.
Amcn
quippedico
a Antequani.
b
Qujanonnmma
iain fed f-nliin fienr.
c Ucfi.donecelcmentamutcntur de hac miribili IOT"
main iiwnuiabibtatcin. d Nun reuiauebit
ijuin
im-
plcatur
111
capite.vel
in
cotpore.
vobis,
donec tranfeat
cejum
& tcrra,io
ta
vnum,aut
apcx
vnus.no
pr^tcribit
a
lcgc,
vt
compl
rcttir
quod
dictum eft
per prophetam.Legem
auc D
compleutt,qoia
mhil corum
quar lubct.tnnfgretluscit.
a 1o'j.
Hicoftcnditur,quodqux
mmima
pucancurinlcge,
facramentis
fpiritualibus plena
func , & omma
rccapitularur
in
Lujngei:o.Iota,mjnorcftcc;c/rris
literis .
Apcxcltlicera:
aliqua
minima
parciculajignifi-
cac rrimimum
preccpcu,velmi-
nima
prxcepci pf
rciculam.
Apcc
autcm
ponicioiaGrarcumjnoii
ioch Hcbrarum
, quia
lora de-
ccm
iigniiicat,
ldcft,
decalo-
gum
, cuius
apcx
cft
Euangclij
pqrfectso
.
lota
apud
Grecosdecimali-
tcra
,
dece
lignificat
:
per quam
dccem
prarcepta agendar
vita:
accipimus
:
quoru
Chriftus nul-
lumfol.iit, fedpr.vcepitpL-niusadimplcri, necapiccm,
id
eft,ncc
miuum
fignincautiurn
.
<{&
Qmnia
E
Argnm.
Probatin
cjcF
C'iriftiisiege
no loluic
,fcd
im.ileuic.
Prctprorum
iriplex
ilitfc-
ItaiU.
1
Prxceptt
in-
tialu;
Pr
apta
ee.
remouijlu.
NICOLAVS DE LVRA.
*
doclrha.Et
primo ponit
modum docendi
ipfi
Chrifto
proprium
.
Sfr
(uado oflendit
qua!i:er
dtbet ei
conftrmart
doilrina
prxlatorum
,tbi.
Qui crgo
foluet it . Circa
primum
aJfcrteudum ,
quod
Cbrijius
n on
folummodo
erat dotlor
trgis
&
F.ua',gel-,fcd
ctiarn
iufiitutor. ^4.Uut
tamcn
quia
vetus teHamcntum dcdit mcdiantibus
angclis,>ionum
an-
lemperfeipfum,vi fuprain protogo vifutn cfi.ctgopo-fva.tn
dotlrina
non debuit
legcm
d
r
ftruere.fed
magis
cnm
pcrficcre,& adimpkre
. Et
boc
eflquoddicit. Nolitcpucarc,quoniam,&:c.
I loca nnum auc
apex.i.
wdicum non
uanfibit
quod
non
implea-
tw,ij:ti.t
Iota ett minima litera
Cpeca
.
QmdritUT
bic
qttomodo verumjtt
quod Cbrifiut
legrm impleuerit ,
&nonfoluerit
. rideuir enim
qnod ipfefoltterit
mandata moralia
,
quia prxceptum
de
obfcruationefabbatbi
morale
eratfaltem qttalv.m
ad vacattonem a
corpnalibtiufed ipfefabbato
curauit ,
Iob.$.Etfa
nato
prxcepit toUereleflumftum infabbatho.etgo
, trc. Item vxde-
tur
qitodiudiciat-atto'1 imphuerit , quiamuHcrem dcprchenfam
in
adttlterio
qttx
in
lige orxap
cbatur
l.tpidari,
impunitam abire
permi-
fit,vt
habetur lob.i.ltem ccrimonialia de absiinenria ctboru in
lc?je
prohtbitorum
non
feruauit
^quiadicmr thfr.i^.b. Qiiod
intratin
os non
coinquinat,&c. Ipje atHemfeeit^ qux alijs
facienda
dixit :
ergo
t tlibus
vfus
fuit,ergo,&c.Contra, pcr
illud
qtwd
hic
dicitur, 7^3
vcni
fiiaere ligemfed adiwplere
.
D'crt>dnm,qH0d
Chriiius
legrm
&
prophctias adimpltuit
.
Etpri-
mo dnlaro de
Uge.Secundo
de
propketis.
In
!ege
autcm
qux
dam c> ant
per
medwnpracepli ,c?
qttida-fer
mndttm
promifji obferuantibus
ltgem,& vtraque adimplem:.
Deprxccptis patctftc
.
Trxccpta
cnim
erait tn t>
:p!iri dtcreniia.jQuxJam eratu mnraUa , faluet
prxcepta
decahg
:
.Et alu mmratia i
legepoftta qvxfaciebant
ad eorum dccla-
rationem,
& ifla
impleuit Chnftus ea
obferuatidoperftfle ,
&ad ob-
feruttionem
eorum alios i>ciiando
infrj.\^.cS\
vis ad uitam
ingCC
di.fcrua
ma<laU.Xea<i,d\ea implcitit,fanum
inteileclum eorumde-
-
tlarando
& errorcm
Tharifxorum
circa boc excludendo
, vtpatcbit
infra
in
Drxfeuti
capitulo.T*rtio,adimpUuit
ca , confilia
apponendo,
quxfaciunt adperfettiorcm
mandatorum
obfruantiam
.
Tcrfcclius
enim
obferuat
mandatum boc . Non occidcs . ilte
qtti
caurt ab ha
inordfna-a
, qttam
illc
qui
cauet tantnm ab
tntcrfctlione
. ^lia crant
prxccpta legis ikdiciatia, &
impleuit
t
igo
r
e
m coru m
per
viam
mifcri-
cotdi*
tcmpcranlojn
aUquibus per fiipfum,& alijs dimifit tempera-
mentum,fu\s minifiris fcilicet ccclefix
prxlatis
&
principibus
tcn enis
Cawolich
,vt dc talbus
ordinentfetundum
quod
viderint vtile com-
munitati
fidelinrn
fvcundum varietatem
temporum
&locorum, &
perfonarii,&iflud nonfttit
dejlruerelegemjed magis adimptcrc; quia
fic
ordir.auit mdiorem modnm
obfruationis iuflitix. Stcutnon de-
flrn:tur
puer quanio
lit vir,licet enim
tranfcatpueritia,
tamen rema-
nct
meliorftatus
eiffiempofonx xtatcmutata . Lcxautcm vetus ba-
bttit
quaftilatum
pucrircfpctlunouxlegis
,
propter
hoc dicitur ad
Gai.
j.Lcx
pxdagogus
noftcr fuitin
Chrifto, idefl ,
regulatiua
flatns
piterilu.propter
hoc erat L X
timoris ,
ficutpuirifub difciplina
&ttmore
cu\~lodiuntur.lex autem
euangelica cfl
lex amoris
,
&idco
non
debctejje
tantus
rigor panarum , auta
proprium
hominum
pcrfe-
tlvrum
cfl
magts
deduci ad virtutem amore
iujliux
quam
timore
pa-
nx.
Tertiaprxcepta erantcerimowalia. Et
ifla diuidebantur in tria:
qma qnxdam pertincbant adfacramenta ,
ftcut cinwuifio quantum
ad omnes
homtnes,vnl\o
quantum
ad
regcs
&
pomificcs.Chriflus
au
tcm non
affumpfitflatumfacerdotis
tegalu vtlterreni
rcgisjmma
di-
xit
xit coram Tilato
rcgnum
mtum non
efi
de hoc mundo . loh. l
%.f.
Et
idco nonhabuitiftam
vnftioncm
corporaiem tcgumvr! ponttficum
.
fcdvntlionem fpiiitttaltm
a Dco
patrc
habuit
pler>m dmrmgratix,
fecttw.um qttod fcribitur inTfalm. Vnxitte Dcus DcustUUS
Pfal^M
o\cohvuvx,ikc.Cucuntifi6nemautemiplcadimrUu'tp)i>noinfe-
ipfo incjbiendo.
Secundo milius &
efficacius& gencrcl.us
inhitucn-
dofacran.entum
lccc
ipfius.f. baptifmum
in auo
corfctur maicrgra-
tia & (ft
remcdium tam viris
qttam
VtuUtribus. SJuadam ctiam
c$ri-
moniaiia
pcrtincbant
adfacrificia,ficut
immolatio
tgni pafthal:s,iu~
gefacrificium
, & confimitia
.
ifta
auttm erant
figttratiua vniusptr-
fctli facrificv fcilictt
Clnifit incruce
offerendi
. Et ideo
ifta itnpleuit
Chriflttt
vno modo
corporalitcr patiendo,
alio mcdo
cfficadus (amfi-
cium
[cilicet cucbarifliatn inflttuendo.QHXdam
atitetr. ctrmittfUta
ptt
tincbant
adfacra,&
de talibtts
crantprxccpta proh:bcntia vfutn
ali-
quornm
ciborum &
confmi!ia,& ifta
adimplcuit Clniiius,qtna
ch it
7c/-rr ^5.i i.t.Immundum &commtinc
nunquam
inir\ .:-
uic iri os mcum. &
muhofortius
Cbrifins
bocfcrnauit , &fict'ia
prxccpt
a
adhnplcuh
ea
obftruando &
obferuativnetn
melioredtcla-
&
rando,per
talcm enim abfttncntiam
a
corporaltbus
cibis
figiificaia-
tttr abftincntia afpiritualibus
ttMditus . Harcauttm mut.dttiam :n-
fiituit Chrifius
in
lege cuangelica qux
efl
mundifjima,&per conft ques
dtbuit
ceffire figuralh
abfiinc
-tiii,troptcr qmdctiuiur
^tlium.iO.
iM.Quod
Dcus
piirificauit,ui
liecommune dixens.
quia
n-l-
lus auus
liiiriquinatbonitiics qt*i cumgratia>u cfiioncptrtipitur.Di-
miftt
tarhcn Dettsin ordi>, .itionc
ecchfix
dt
aliqui
ut
(linenttj'
fa-
tiendis
pro
Uco &tcmpore.Vatct
ergo exptauitlis qualiterCbt
tjl-is
tctcm
adimplcuit quanium adomniagtnera praceptot
um . Setur.d
impktiitUgem qnantum
ad
promifja
,
ptv>iuens
tamtn
cbftruanti-
bns miikrajtexcnim M-jaica promittibat folu.hi
bona
tempotatia
&
tranfitoriafi
ilicet abuntiattiam &exiellt vtiam
!en:piraUm,vtpa-
tet Df*'.z6.(/.Ct:ftodias
omnia
prxccpo
c >us.&: faeict
tcex-
cellcntiofcmcunttisgcncibus. fed Chrtft<s
obferuantjims
Dei
mandatafi
omifit
bona
fpiritualia
&xterna
\alicet
grati-xtn
;
prx-
fenti,quxprxceliii
i,tribus bonis
ttmpot ailus,&
ttu
mglonami*
futuroinfr* l$-d.
Omnis
qui
i
cliqucrk,
&.T.
tentupbm accipict
fcilicet
in
ptxfenti,(juia
bona
fpintnaliaqux
htc
retipiumur
ititantu
excellunt botta
ten.poratia,
acfi
ccntenanus numtr: s
paruo
nttmcro
cemparetur
& vitam .xternara
pcffidcb.tfcilu
et
infutura.
Tatct
igi-
tur,piod Chriftut adimplenit Ugem qnantum adptxtepta
&
protnif-
fa.Similiter adimpleuit prrfbttias,quia p>int patitt> loquut
<
funtde
Cb>ifto,&
de aduemt
ciu?,
r
r de L is
qux pertinent
ad
ipfnm ,
& ideo
adinpUidt pnpbeiias
nafcei:do,coiuerfandoin
mundo &moriendo,
& refurgendo,&
alia
opcra
twfi
'.
falutisfackndo, propter qncdim-
minentefua paffione
dixit
Luc.14
f.Ojportt
c "v
plc
ri ca
qte
fcri
pca
func in
legc
&:
prophcc:s
&
pfalmis dc.Tatetergo cxprx-
ditlis,quod
Cbriftns
impicuit tcgctn
&
prophetas.
lAdprimum
dicendum ,
quod
Chriflus
curando
ir.firmum fabbato
50^,,
nonfccit
contra
legem , quia
licitum
cratfacere
in die
fabbati
ca oax
adgloriam
Dei
pertinibanl,ficut
ornare
templum ,
&
facrificia ojfer-
re,&
tandcs diuinas dtcerc &
huiufmodi,& multofbrthsfanajre
ho
minemt/iiraculofe.
ad
ofienfionem
diuinx virtutiscrat licitum
,&
eademrationequodfaiiatus fnbitoportaret
Utlum
fuum
in die
fab-
bati
facicbat
ad
magniflcatio
r
tm miracuti . Ter hoc cnim
cficndcba-
tur,quod
datii.a vittulc trat
ftcfubitopctfctle fanatus , qttod
critad
prifiina opera plenarie
reiiituius . Ad alia
duopatet
ex
prxdiSis
irs
corpore quxftioais.
Ora-
ioy
Matth
XI
A
.1 o^*m
fo"'.SpirituaIiccr impleantur,vel
i
mpcrfecta per
flciaru ar,& tirninv?nna,impletione
confumcntur.
b
Querzn
fU-evit.Mmitm
funt crux Chrifl i &
paffio
, qua
caticrubcfac,nu'iumuseft,quiconfitetur,magnus.Vcl
Pha
rifxos not;ir, qui
maudata Dci
dcmifcruntpro
fuis traditio
nibus.quaenihil
valcntdum vel
minimun/qucd
in
lege cft,praj-
tercunt .
Moraliter . autem
fohtit,
qm
non
implct
,
fcd rcnct fi-
cut infirmis datafunt.
Velqtii
non
intelligit fpiricualiter
. Sol-
Cap.
V.
106
Quin.
donccomnia fiant .
t
Qui
crgo
foluerit
"*
Minima funt
qux
inchoanthomines. i ficut foluit:
vnum de mandatis ittis minimis
,
& do
a
Defpeftillimus
cft in ecclefia fanftorum. b Ab
illis
tjui
funt in
regno
cccloniin
rcgno
celorum.fcd tamenafcendit
aliqncm
gradun-,pcrfi"D
cieturaiitem fi ncc irafcatwr finc caufa.
tft.io.de.
Idem.Abundat iuttitia noftra
fuperiuftitiam eorum
c'u
't'a.y.
qui foluuntquod
docent,vt vos non
foluatis,fcd
faciatispo
tiusqtioddocctis.
*
R
upcrtus.
In
quatuor
virtu-
testi tum hunc
fcrmoncm di-
*
ftinguere
libct , fecundum
qua-
tucr vii tutcs
principalcs
,
quas
fctfinici
quidem
vocare
potue-
iunt,fed
non fecundu
coeleflem
ipfarum dignitacem cognofce-
a
Quiaomnia fient.eigo.
b Yel non
ager.do
. vcl non
ctedendo ut ihaii(x\.
b
uercyioneftagere, quodreite
c
cUcrit fic homincs,minimus VOCabitUf
5
remerueruntyuftinam.tempe
jntclligit ligere
B
c
f
ix io.b.
fe-.b.
b xiu
n i.
n.c.
vel non inte
quod
non
deprauat ,
aut minue
re
inrcgricacem fuperaddicionis
Chnfti.
C Minimut voeabhur , &c. In
regn
o cxlorum minimus
uoca-
bicur
qui
enc in eo
indignus
,
in
qtionullus
minimusfedomnes
masni.
4c
AVGVSTINVS
.
Quid
eft
foluitur ?
Quid
eft docctur?
Soluirur fachs,
& docerur
quafi
vetbis .
Qui prxdicas
non furandum
furaris
. Soluit
ergo
in fa&o,
qtti
furatur,
&:
quia
fic docet
,
mini-
mus
vocabaur m
rcgno
ccelo-
rum,id eft,in
ecclefia buius tem
poris.
d Qw
auttm fecerit.Qvd
non foluerir,&
fic docct,non
mini-
mus,non
camen
magnus,fed tacicquoddocet.J'oli
enim fa
tt
ores,lcgis
iufti funr.
apud
Deum.
e Dko attttn vobis.Cum
ait,dico, magnam
uim &
profun-
dam
intcl!i.iV--ntiamcogitandiinaiTic,
oftendit
quomodo
fuperadditiEcnon qucprius
mandauerac,abfoluic.Plus
ecia
cft
diligcre
inimieos
quam
non odiffe , non
cuperc , quam
non adulcerari.non
irafci.quam
non occidere.
f
7^///'.ideft,nonfolummin
malegis precepra impleueri
tis,fcd
&ca
qticj addo.quia
dum fiunt addica ad
petfe&ione
cciam hxc
plenius aguntur quar pracmiffa
fuut ad inchoacio
ncm.quia qui
non videc mulicrcm ad
concupifcendum
ea,
nec fornicatur
,
nec occidit
qui
non irafcitur.
Auguftinus.Iuflicia
Pharifaeorum cft.vt no
occidant,iuflitia
corum
qui
intratun funtin
rcgnum
cclorum,
vt non irafca
tur fine eaufa.Minimum
ergo
efc non occidere , &
qui
illud
folueric,minimus
vocabicur in
regno
cceloru Qni
auce illud
impleuenc
vc no
occidac,no
cotinuo
magnus
er;t>&:
idonc
regno
in
rcgno
cejoru,
cjui
autem fecerit &do-
4
Sic. a Licet in
ptaefenti abicftus,ecomia licet ille hic
piatlatus,
tamen uiiis.
cucrir,hic
magnus
vocabit in
regnoccc
Quomodo etgo faciendum, b
Quod
fit
fpiiitu
con-
fiiii,&
gratia
mifeiicotdii Dei
lorunvDicd
1
1 aute
vobis,quia
nifi abun
a
Qua
cll
inp:eceptis
viti inchoatiuis.&
myilicis
loxn liteiam.
dauerit
iuftitiaVeftraplusqua
Scribaru
&
Phari^orumjnon
intrabitis in
regnu
ccelorii.t Audiftis
quia
dicl:um eft anti-
quis.Nonoccides.
Quiautemocciderit
a Vt
iudiciopuniatut legis.
Accufatione
Iegij.
b Flus
lmpono
non iiafci.
t reus erit iu dicio.
go
a\ue dico vobis*
ranciam, forbcudine &
pruden-
tiam.
Vbienimdcicur
, Eftotc-
perfetlifuut, e-c iiifliciam
com-
medac.Vbiprohibecnead ofle
tationem
opera
noflra
fianc,vel
J
aventrisauccorpons
follicicudi
nccempcrantiam nocat . Cum
vcro nos
admoner,ne mictanuis
marganrasance porcos,& jncre
nuispcr angutiam poi cam,
per-
fcueranciam fortem. In
fcqucm
6 tibus verovt ca:icanuis a filfij
prophet!s,&
ne d,- n ibulis ficws
CQHigamus
,
prudenciamcom-
mcdac. Hisautem
omnibusuir-
tutibus
pharifeos , & f,: nbas ua-
7 euoscflcoftcdicvtuc-re iuftttie
qua:
in
fpiritueft.aduerfarios,
hypocriii vero,&
iaciantia m
tcmperantes,&
in
fcnfn,&
vera
legis
in
terpretatione incon
fcantes, vtquimargaritas
fcnpturx.porcmis affcaiombus
mcti.mtur.fed &
ipfimct
ex ouibus fc
lupos
faciunc &r. homi
num
prudentiam
eluderc
conantur,cutn defcruant manda
ta Dei
proptertradicioncs
fuas.
g
Iuftiiia.luhiaa. Phanfconi
vocatomnia illa ad cultu Dci
aftualiccr
pcepca,feu figurarii mylcica
tm ad Ifam infcicuca.
Iuftuia
illorum,
mandaca
Moyfi,impletio illorum.iufli-
tia
Chrifti.Illaapcna
liberant.iftafaluanr.
Quida
in hac
expoficioe laborar, volcntes notare
fupabu
datiaeffein
nouoquenoobferuareturin vete.Teftam.cuSi
in illo mali adtus &. mala
concupifcecia proihberent
J
.Sed no
fecundum hoc hic
agirur,immo
in hoc
abundancia maior a
fcnBarum,&:
Pharifaeorum
oftendicur,quu
illi fecundu
opa
magis
iufti
appellari,quam
fccundu
voluntatcm aftedtabac.
h
^^>iw.Exponit que
eft iuftitia
Phadfcprum quam qui
adimplet
non ftacim
magnus ,
fed
alique gradum
cofccdic.
i
Ego
4K/era.Perfccuoncm
qua
vcnic
impkrc incipic expla-
^ nare,
NICOLAVS DE I.YRA.
i
Qui crgo
foluerit.&c.Hic
confequenter
oflendit
qualis
debeat
tjfe dotlrinap'
tlatwum
per conformitatem
adCbriflum , &ponit
qnandam diuifionem
trimembrem dotlorum. Quidam
enim
funt qui
tnale -piuunt
, & male
docent,ftcut
bxretici.Et de iltis
dicitur .
Quj
crgo
foluerit vnum dc mandatis lftis.wa/e
fcilicet
viuendo.
a Ec docueric fic
homines.a/;oj///Mi/iter/5cr falfatn
doilrinam
corrwnpendo.
3
Minimus vocabitur in
regnocclorum..'/enV
ecclefia
mili
tame,quia
decidit a rera
fideiali: fnnt
qui
bene viuunt &bene docet
y
&tales doctores dtbent
effc prxlati e.cclefia prepter quod
dittt.
4 Qui
autcm
fecent,& docueric,&:c.^/i/fHf
dotlorts
qui
be
tie doccrt & male
viuunt.de
quihus
dicitur
infr*
i
?.<t.Supcr
cathc-
dram
MoyfifcderuntScribar,&: Pharifa?i:quod
dieut facite
operaautem
eorum nolite faccrc.dicunt enim &
non
faciunt.&
qnia hocnonfufjicittdfalutemjdeo
dicitprxlatiseccleftx.
5
Nifiabundauciitiuftitia.^.ff(//
<
i/fejoi/ J^ei>
bonado-
lrina,nifi adftt
b<ia vita.
6 Audiftis
quia
dictum
eft.Superius defcripftt
virtutes contem-
p'a
f
':ior'um,& prdatorum
in
qu.hu<con[tfi>tiuflitia
abundans
,bic
ci fi
quenter defcnbit
virtutes atJilkrum in cuibus
conftfiit iuflitia
ad
ialutem
fufficiens.JLd
cuius
tuidentiam
confiderar,dum,qnod
ad
cnnfe
quutionem
falutii fufficit obfaujtioniandatornm
decalogt ,
vtdictt.
Saluator
1nfra.19.cSi
vis ad vitam
ingredi,ferua
mandata . & ideo
Saluator noua
prttcepta
moralia non dedit ,
fcdprxcepta
decalo-
gircp'enit
, & ad
obfcruationem eotumhomims induxit ,
vcrum
intelktlurn eorumdtclarand
'>
,
& errores ludxomm circa hoc ex-
cludendo . Et iJee diuiditur m
tres,partes, quiaprimo
dat intellctlum
aHquotum pijtctptorummoralium
. Secundo
, aliyuorttm
iudicia-
Itum,
lium
,
ibi
,
^iudiflis,
quia.&c. Oculumpro
otulo . Tertio . intcHetlnm
cuiufdam prxcepitinquofundaturtotalex
,
videlicet de dilcftione
proximi,
ibi . ^iudiWts
quia
ditlum
efl,&c. Diliges proximtrrn
tuum.
Trima adb'uc in
duas,quia primo
dat intelleclum
quortmdam
prxcep-
torum
fecundx
tabuU
qno
ordinat hominem
adproximum. Etfeatndo
dat inteUetlum
cuiufdam praceptiprimx
tabuU nrdinantis homintra
ad Deum
, quo probibetur periurium,ibi,Iterum
audifiis,quia
diLlum
efl.T^onperiurabis
. Vrima in duas .
quiaprimodatintelkclum cuiuf.
damprxcepti quoprohibetur
noctmentumin
perfona propria.
i'ccun-
doprxcepti quo prohibetur
nocumcntnm in
pcrfona
coniuncla
,ibi.
^Audifiis
qttia
ditlum
,
&c.
7<[on
mcechaberis.lterum
prima
in
dnas,
quiaprimo
declarat
prxceptum
. Secundo
infert
duplex
corollarium
y
ibi . Si
offers,&c. Circaprimum
aducrtendum
quod
ludti oedebant
perprteccpta dccalogifolaoperaexteriora prohiberi
non motumani-
mi.vnde,&
Iofephus.lt.
libro
antiquitatum
reprobatTnlybmm
hi-
fiorioffr aphum
Terfarum
dicentcm
,
qi>od
^intiotbus
Ep/pbattet
mortuus
fuerat
tn montibus
mifere proptcr
hoc
quod
votuerat
/p. liarc
templum
Dian*itiTerftdcdicens,riucdvd1untas malanoncfi
picca-
tum
,nift
exeatin
effctlum.
Eteodcmmodo dicebant Itidxidc hcc
pr<*
cepto
. Non occides
qui
auccm
occ\dcr\t.quia per
hoc
pt
ohthe-
tur occidendi faUum,& non occidcndi
propofitum.Et
hoc
efl qi-.ud di
f.Aud!ftisquiadicuimeftantiquis./i(;ee^.//c/ff^ref4A.inrHr
pracepmni
hoc.Scd hunc errorcm exchidit Satuator diiens.
7 Ego
auten dico
vobis,quia
omnis
qui
irafcitur fcatt i fuo
ybi
Saluatorponittriplucmgradumira.
Trimus
eflin corde . Et
notatur cum dicitur . Omnis
qui
irafcitur . Sccundu,
efl
in ore ocr
vcrhum
contumcliofum
, confufum
tamen :
quod
notatur lum
dicitur.Qni autem dixcrit
richl.Teriiusgraitw tfi,quandoprocc
ditur ad contumeliam
determinatam.quod notatur cum dicitur
.(^iii
dixctic fatue .
Trimusgradus
cfi minoris
tulpc quam (ecundut , cr
Tom.
j.
d
3
I
10/
Glof ord. &Nicolai
de
Lyra.
ic8
t it.dift.c.
"^
jonfeflui
V>
v
i <y
o
Cradiriio
pCCCJCIK
Gudujin
PIU.
P&L^
Racka.
Homcl.i,
operi.
jin-
fcrf
^ narc.&rqtiom-idoiufi
cueorumdcbeatfiipcrabundarc.
bucbyini
.
PoHq.Mii'dr>K^-eoronbeatJtiidfnibo$pr*
J viiiutcincxacnir,
maiotu
dcinccpsaddirpra:
t auw in ii>
afieblibusqal
natuiahorcs funt
,
ab
jr.> Si c<
a.
THfiOPHYLACTVS.
Dtvtumctl ,
^. c. Hocacetto
quodam
dictum ciii- no
dicit,
Stcnim
dixitla.Audithsquia
dichimcfta
pacicn;CO,auta
mciploquifilunDcifum,
vi-
pot.ec
duici
sa a
patre
lc-
gc pooerc.Si
dix;'.Ict,dixranti
quts,egrc acceprus
fuiffctfer-
mo . Indcfinicc
crgo
dixir,
di-
(lum eji anti</His
,
pcr quod
lc-
gis anciquicatemoftcndic.
a Qmms aui
irafcitur
.
Quia
nefciebat homicidium efie ni
li
pcrcmptionem, apcnt
om-
ncm motum animi ad noccn-
dum.in homicidium
compu-
rarij.
MandatumChnftinon
clt concrarium
legi ,
fcd latius
lcgcm
in (c continet
Qui
non
irafcicur,non
occidit.Scd non
econtra,
liccntiairafccndicau
fa homicidii
. Tolle uam
,
Sc
bomicidium non fic.
Sjperadditio
Chrifti non
ir.ifci ,
nonconcupifccre,
a
quibusdirBcileeftabflinere,&
idco
magna
funt in remuneracione.Ira eft omnis malus mo
lusadnocendum.Subitusautemmocuscuinonconfentitur
propatlio
eft.
Accedcnteconfenfu,paffio
cft & mors in do-
ino. Omnis
qui
irafcitur.
Gradiis funt m ittis
peccatis.Primo
eft
lrafci.&huncmocumanimoretincre,
pluseftii
vocemco-
motio
ipfa
extorflt,
qua
feriaturillc cui
lrafcitur.-plus
etiam,
itcetta
vitupcratic increpuit
. Similicer
gradus
funt
inpena,
namminuscft
iudicjum,quandoadhuc
cumreo
agicur,&:
eft defcnfioni locus.Plus ett conciliuni
quando
iudiccs inter
fe conferunc
quo fupplicio
damncnt
qucm
conltat efieda-
nandum.Pluseftcciamgehcnna,
vbi
nullafcncenci^dilacio.
Ec ica
quod propriis&
cercis modis
cxprimi
non
pocuit.qui
bufdam limilitudinibus diftincfum cft . His emm tnbus
iu>
dicio,Loncilio , gehcnna
diucrfa: manfioncsin a:terna
dam-
nacione
pro
modo
peecati fignantcr exprimuncur.
Q^
i
imfci
tur. Addunt
quidamiilne
caufa,ficut
&ad dicere racha
. vel
facue.quia
naturale eft
irafci,ita
tamen ne fihe caufa fiat.Cui
fcnfui videtur
apt3xi.lrafcimini,& nolitepeccare.Scd
omnis oc
cafio lrx
tollitur,dum
mimicos
dil.gere
iubcmur.
Qui
non
irafcitur,non
foluit
legcm.fcd implet,vtintus
ficuccxaafer
uctfinnacencia.Ira
proprie
eft commotio
paffionis.Ira,q
ex
caufa Sc no ex
paflionc eft,iudiciu
cft no commotio llhcita.
Omnis occaiio ira- mfirmis (ciliccc aufertur vel collicur.Si
cnim cum caufa
,
non fratri nafcitur fed vitio.Iufta ira ma*
tcr
efl
difciplinx.Ec
ira
quajeftcum
caufa.iudiciu eft.nSira.
llachi. Vcl racha vcrbu
Hebraujm,&:incerprecatfcenos,
C
idcft,vacuus,quoddicimus fineccrebroquodcftmagnac5
Cumclia.Qiii
ergohcedici
rfracri
qui fpiricufancto plcnus
eft,
luicurusetTcontumeliamfpirituffanctiiudicio
fanttoru iu-
dicium:Non cnim modicus furorctt
qucm
Deus fale
fapie-
ciar condiuic infatuatum
dicere,&
falienti D~o
dcrogarc.
*
Chryfoftomus
. Racha non
grandis
alicuius
conuicij
fcrmo
cttjfcd
magisdeconcemptu venjens,impacientiaque
di-
Nonftatri
uafcitur, quia pcccato
irifcitui. b
i.dignnccuCitione.
quia
omnis
qui
irafcicur fratriluo
"
rcus
i QuoJ lapra
de homicidio. b
Quldemotuprotumpit
in
uoicm
ind'gnatiom>.
eritiudicio
.t
Quiautcmdixerit
fratrifuo
a Intciicfliaindigiutioncmexpriinen.
b Conlenfu iudtcuin dc
danda lcntcntu in cum.
racha ,
rcus crit t co
b
ncilio. t
o.ui
autcm di-
a Qui vfqnc
ad conunu procelleric.
b
Aecjue
in Ucum ctedenti
quein
^-
Dcu falero vocar
xerit,fatuc .rcuscritgehennarignis
. Sicr-
Quia
non licet irafci.ergo
multo minus odio lubcte.
^~
l> Boni operisfactiricium.
c Inlide,eladChri-
(lum ad
quein
uili
yer
tidcm
atiingat.ncmo dgne
oifert.
eo offers
mu nus tuumadaltare
, ckibirc-
"
a Quem
lifuti.
cordatus
fueris ,
cjuia
fra'tcr tuus habetali-
Cotam Deo-
quid
aduerfumte ,
relinq;ibi
munus tuum
a Quod
nequit fietit,nifi
fpiritumitatis
tundatus 8c timcn
Deum. Qiiantuiuintee.lemamljndoquod peccalli.
ante altare ,
&vadc
prius
rcconciliari fra
a
tri
a Intentioncm
reuocaris ad id
quod cccpeias.
b
Hocexlj>iii-
tu lenitatis quo
mitis lit. c Haftcnus de
prox;nio,hic"ptcem
iubct habete cum adueifaiio.
tuo,8c:
tunc venicnsoffcres munus tuu.t Efto'
temp.
iincca
tDeli
tu
NICOLAVS Dt LYRA.
fei undus
quam
tcrtius &c
idcoprimo
minor
pcna dcterminatur,
cumdicitur.
1 l{cus
trit
fon7/o.Quia
minus
eftquod
iudices debeant con-
gregari
ad determinationem
penas alicuius,quam quod
iam fit
adiudicatus.quod ponitur
in fccundo cum
dicitur./\f;
eri: iudi-
tio.
Hthocettminusquamquodaliquisfitiamextrcmaj pena;
detcrminatus.quodponitur
in tcrtio
gradu.cum
dicitur.
l{fut
etit^c.)rn(.Confidcraduintamcn,quodlicetira fitpec
catu,vt
hic
dicitur,non
tamen
pcccatii
ois.lra enim cit
appetitus
vindiclrj.VindicTta
autc fi fit
iu(ta,n6
clt
peccatu
ca
appetcre,fed
tantum li lit imulta.Ef
hoccottgit quadruplicitcr.Vel
quado ap
petuur pcna
cius
qui
n6 mermt vel
plus q
mermt.Vel li
appeta-
t ur ordmc dcli ito
prctr.-mifi
>.vcl
quia tptietitur ^pptcr
indcbitu
M O K A L 1 T E \i.
}
Si
crgvnjfai
mu iu>
tu*m .
Chryfoitomtis, Plijj
cnim
diligic
Dcus
diccnfs
,
vt
ipfi nonnunquam
vcl feruttlis vcl infer ioribu s D
quibulaheahquid impcrantes,diximus,vadctu.
Libro.t.
*
Augiiftinus.
Nonnulh dcGiv.co traheic volueruntin-
fe,m ' '
terpi
ccacionem hrmts
vocis,putantcs pinnofum
dici
racha,
mc
quonumdicicurGr^ccpannus Piobabiliuseftquod
au
drttiu
quodam
Ha:breo, vocc
efle
nofignificancem aliquid,
fcd
mdignancis
animi mo-
tum
expnmcntem.
b Fjtuc '/ Hilarius.Piacu-
li
magni penculum eft, queni
falcm Dcus
nucupauerit.cum
i
; .contumcli mfacuaci fcnfus la
cefTere,&
fapientum intclligc
tiam falicntem
,
ftultc intelli- cu cxi
i
gentix exafpetari
malcdido.
5
C
Siago vjfersmunusmurriMx
planat ampliorum
iuftitiam
oficudcndo,quod
fi non liccc
frrtri irafci,:mil;o min.is i ahi
moiccincrcquiidinodii! qocj
racconuern.
bi
quidqua
ttiali
cotra
proximuni
iu anmio ii.i
bemus
Dcoplacitc
orferreno
pofliimus.i/ crgo offers.iecufMi
4
htera hoc abfurdum cir.L i cr
goin
lntcriori
tcmplo
alurc.
-E
i.fidcs , cui
quodlibct
munus
idcft
Pfalmus,hymnu.s,oracio
c
&huiufmodi,nitilit
innixum
non eft
Deoplaciturum.Etibi idcft,cumi ncordcCquodcit
templum
incerius
)
cale rnunusoblacurus
cs,tlin
mcntc vc-
ncric
quod
fracer cuus habcc
aliquid
aduerlum
te,quem
tu le
fifli.Si^eninx
ipfe tci?fit,non
ipfe ,
fed tu habcs aducifus c
u,
nec ruc
oportec
ce venia
petcre,fct
dare ficuc vis ctbi d:m!tti.
*
Chryfoftomus.
Audiant hi
qui
facns
myficnis inician,ai
inimiciciiS ad
comiminionem alcans
accedunt,nimirum
la-
crofancta Chnfti
corpons
&
fangumis myfteria.non
modo
fidelibuscommunicanttir,fcdoi'Deofummoortcruntur,vc
fimul
fintc^na
&
facrificium.vndc mcfaillaakaredicanir.
d
l\clincitic
ib/.Son ak
refcr,quia quod
recte otfertur imnm
tari non licec.Sed
relinqucdonecplacabiliiisorLras,non
e-
nim munus
repellir,fcd
charitarem
proximi qu^i
it.finc
qua
nemo ad chantatcm Dei
peruenit
. vndcPnus charicarcrii
proximo exoluacqui
munus
fuurp
Deoplacereoptar.
e sade.Non
pcdibus,fed
animohumilitcr ei
proiternas
in
confpcclu
illiuscuioblaturuscs.Vclpetendo
fcntarh ti
pr.e
fens cft.
*
Auguftinus.Si
abfens
iit,taltem apud
te ftatuere
oportecquod
ftatim
atque
illius adeundi commoditas f.- of
fereccum illo reconcihaberis.
^c
Chryfoftomus.Dicmihi quomodo reconciliaborrQiu-
oj.cn
i
lis
pccflitofienfiOjtalisdebctfequirccociliacio
.
Sicogicaci;
F
llt &
oflcndiftijcogitatu
rccociliare.Si
vcrbis,
vcrbis rccociiiarc.
Omnecm
peccatUjquomodocomittit^eo
modo&:
penirct"'.
f
OJfoes.Hoc
cx
fpiricu piecacis
quo
mitis fic.& dminu vci I j
pie intelligic,inceJLgcndo
obedic
,
& ad
implendfi
cor
crigic
g
Ello
confcatkns
. Sicuc iam
prajccpit
fi acri
rcconcilian,
X.
poftiubecinimicosdiligi.icahicdumcurrimusin
via huus
feculi,adpacem,&:
concordiam horcacur.ficuc
dicitur,///
,
/
fotcfl cjuod
ex vobis
efl,cum
ommbus
hominiburpacer;i
babe>u:s. Ec
pro
confencicns ex Grxco habecur
bcnignus
vc! bencuolus
cio.ne dirfcras in craftinu. Dii ett in
*;<7,du
adhuc licct o
pari
.
Si fratrcm larfifli
rcconciharc ci . Si aduciianus
cxticcrirj
cfto
bcncuoIus,vcfiatamicus.
<@^dnerp-
Hom.i
Mauh.
Liliro 1.
icini.du
inontOt
H jii .ci.
Rom.n
hne.vt
quauo appctitur
lolu
propter
vindicta non
^pter
luitiiia.
3
Si
ergo vjjhs.
lncex
piaediclismferf duplexcoiollanum.Pn-
rourefpicitp/acationem
dniinaEoffenfic Et fecundum cuaiione
pfnarinfligenda:,
fecundu
ponitur
ibi.
Ettoc6fcnticns,&c.circa
primuaduertendu,quodmunus
Dcooblatu
naprohcit ipli
olte
rcnti,n:fifitin charitate.-charitatcaute no
habccniliproximol^
fo ab eo velic fatisficere.F.c 16
dicir,j"/
offers wij,erc.Sequitur
4 r.ideprius^&c.Et pocelthoc mrclligi dupliciter.vnouio.io po
dibuscorpons.
& hocdebet iitri li com >dc
polfat
haben
ip.ius
fratris offc-nli
pfentia.
Si autc non
pollirfuiiitit
irc ad.u
pedibus
nictisquodfitquandolubetpropofitu
fatisfaciendi loco & teiQ
reconipetenti.
t hocmodo vtitur ecclefia
Romana, qux
reu
connccnte abfoimt,& (ibi fatisfictionem laefo tiendam
impomr.
5
Eii
oconfeiitiens.Hocell
fecundu
corollanum,
quia
fi
illcqui
Dcus fidelium
concordiam,quam
muncra libi
oblata.
j Efloconfeifticns,
&*+
Moralitcraducrtanuspeccatorispotclt
dici
J0<?
Matci
i^i
Cap>
V. liO
it feror.
i
monte,
a Nemo enim nouit
quando
de hac nits excat.
tconfenticns
aduerfario
tuotito", dumes
in via cum eo,ne forte tradat te aducrfarius
fln tenebias exteiiores.
iudici,&
iudcx tradat tc
miniftro,&
in car-
ccrcm mittaris. Amen dico tibi
, non exies
a Id
elt.nunquam
ficut ibi dicit.Donec
ponam
inimicos tuos fca-
bellum
pedum
tunium .
?l<M.C./i-
nim.&C
us&c.
i :dent.
A AJuerfariuseftaliq.shomo,veldiuinus
fermo.Eftobene
&
uolus&confcntics verboEuangelij,qci
mandatmulcaco-
traria carni
,
cum
quo
in via,ideft
Chnfto
,
rertc
gradunur,
dumeiobediendoadvicamarcetnampertingimus.
Aiicer.Aduerfariuseft
Dcus
, velmagisfermodiuinus %
concradicit
pcccare
volecibus.
, ncuoltis
Quiadhocdacuseft,
vcnobif-
cum lic in via cui
oporcec
nos
confencire,neodcnmus,quod a
Deus nobis non
parcic
donec
5
fanemur.
-54 Auguftinus
. Sed nc-
que
bencuolcnciam diabolo iu
? bemur
exhibere
,
vbi dum be-
neuolencia,ibi'anucicia,ncque c
indejddnec
reddas
nouifsimuquadratem.
..
oc
quiiquam
duxeric,
amicitiam
^AMoyfe.
cum diaboloefte faacndam. d
t
Audiftisquia
di&um cft
antiquis
. t non
%E:E2F2S2S&
Moechaberis .
Ego
autem dico
vobis.quia
f 11
-
. 0, .,^ .,.*>,_
Etanimaeius titillata ruerit
quod piopallio
dicitut , que
& licu!
bellu m dixunus , &:
quo
vicco
coronabicur.
*
Achanafius.Dicituretiam
confcicntia aduerfarius
. Nam
I
qii.rft.ad
occuijc nos j n corde noftro re-
bjjc
um.
{|ar
g
U,
t)Coercetamalo,&:
(i
fimusinobedienies,tademnos
ad Uci tnbunal fiftic, vbi &
penas
dabimus enormium
pec-
cacorum,cum
eciam lenium M, mmimorum.
faeanima.
# Tertullianus.Si indiabolumcransfercuraduerfariimen
E
tioexobferuacionecomicance,cumi]loquoque
monerisea
inire concordiam
qua? depucecur
ex fidei conuencione.Pa-
6tus esm.renunciare
ipfi,&: pompx
&:
angelis
eius. Couenic
intcr
vosdeifto.H^c eriramiciciaobferuacioneiponfioms,
ne
q,d
cius
poftca reiumas,ex
his
qux
ci
eierafti,quaj
illl rcd-
didifti,nete vcfraudatore,vcpaticranigrefsorciudici
Deo
obijciatfiL
iudcx ce cradat
angelo executionis,
&: ille te 1 car
ceremmandecinfcrnum,vndenondimictans,nifimodico
quoquedclicto
mora refurrcctionis
expenfo-
a ln via cnmeo. Sermo
diuinus,nobifcu
eft ia Chrifti via. Ad
uedanus nobifcu 1 v,a fermo.Scrmo diuin
9
nobis via eft
qua
curnmus.vn.fiam maudatoru tuoru
concurri,cu dilafti
cor nicum.
b
T^forte
ttadat. Sic
ceperauic,uc pemcencia:
locu no aiier-
rec
jpucarecur.n.quod
fiobiflctaduerfarius &:
nopoilcc
ei in
via efse
bcncuolus,necefsano
mdici craderecur.Sed 6c locu
ta.f.1>.d.
penitenxiiE reliquit,&: lmpenicenterniudicitradiditjdicens.
Iudcx ttadattc miniflro,
Tradat.i.caufa fit cur tradaris in manus Chrifti, cui
pater
omneiudicium dedic . Chnftus
miniftro,ideft, angelo qui
colliger-
c
K{ouifsimum quadrantem.
i.minuta
peccata , quia
nihil eric
jmpuniru.Vel pcr quadrace nouiflimu,fignificacur
tcrrena
pcccaca,quia pnma pars
mudi celu.Secuda
aer.Tcrtia,aqua.
Quarca
,
nouiffima
tcrra,ergo donecrcddasnouifiimuqua-
drantem,idefl,
donec luas
peccata qua:
de tcrra contraxifli.
Pranusquadraseltignisquochantasiigmficaf.Secudus,
aerquo fpiratf,quo fignificat' vica.Tercius,aquaquarenafci-
mur.Nouiflimus.cerra, pcr quam
carnalis vica.Vnde. Tena
es
& interram ibis.
ideft,exolues quod
cflc voluifti.
Quadrans genus
numi cft
qui
habct duo minuta.Vn alius
euangclifta
dicic lllam
pauperculam
milifsc in corbanam
quandrancem.Alius
duo
minuCaquod
idcm eft.
dicu
quoq
; delicH mora refurretTionis illicluendu
incerprc
D
tamur . Nemo dubicabic
animaaliquid pcnfare pencs
iufe-
ros,faiua refurrectionis
plenicudincpcr
carnem
quoque.
d Audislis. Adhuc
qui
dixic .
7\(o venifoiuere legemjed
adim-
plcre.
Addic :
Quantii dcUat abundare iuilitia
aposloloru ptufauam
Tbarif&orum.
Minor
iufticiaeft,
Mar.11. d.
Mutt.j.ii
5
hl.iiS.d.
^n.i.d'
ibleaninu
* Tercullianus.Carccrem illum
quod Euangeliumdemon
ftrat,inferos
intelligimus,&:
nouiflimum
quadrancem.mo-
dicum
j!t.
non
mtjchari corpore.Maior
iu
fticiaeftnon
m^chan&:cordc.
Non
aic, qui concupienr./ei cjui
videritad
concupifcetidum
eam.id-
eft
,
hoc finei^ animo accederic
vc ea
concupifcar, quod
iam no
eft cicillari
,
fcd
plcne
cor.fcnci-
rc libidmi
,
vc fi facukas fic
pcr-
agacur.Hic
nominc mechanciu
omnecarnalcmdelcclationem
^m c5m; t
^
accipequado
amma* reli&jfu- tes oduitcriO.
pcnori lcgc,turpi
volunrite in-
ferioni
proftituca corrumpitur.
a Etanimaeius titillata ruerit
<iuoa piopallio
dicitur , que
& iicul- _
,,
>
-
t ./;...
ii i u
pamhabetnontainenciimen.
b
Concupifcentia eft mater
adulterij.
*- * 'UCru mnucren:. D^.U-.. iVl,i-
omnis t
qui
vidcrit mulicre ad
cocupiicen-
6 S
na
fuperadditio.
Vifus
po.ntur
e
.
*
.
, n proomm
motu
qtn
eltaddcle-
f
dum
eam,
lam t
mcechatus clt eam m cor-
ebtioncm,
non folum
corpora-
1
AdaketUm
lis,fed
interior
qui
eft in concu-
c mmiC^ m
pifceda ,
fn
qua aperiunt"
oculi
q pro
pena
pcccati primis pa
retib
9
male
aperti legut.
ctic ittir in aifeclu
cordis,ncc
deeft
vohitas,fed
occafio
pcii.Sicuc ergo
bona voliicas cti dccft ce
pia agedi
remunerat^ficde
libcratio cu molimme vitiorum
dahaf,
qa
no _"m
qd" quifq: poctiit
&: no
licuit,
fcd iccudi
c\S
uoluit &:
p ropofuit
ex confcicncia accufacur uel dcicnditur.
H )m.,
7
.
ope
.
* Chi
y.Dominus
aduenirc m>n eft concentus
,
ut foltim- ris
impcrfe.
modocorpusamalisactibuSjfcd ucpnusanimamquoquca
E
nulis
cogicacionibus
aucrcei
cc.Qtua
enim
fpiriruflanir.1 gra
tiam mencc
fufcipimus,mcruo ipfam pttrificac primam.Pro
pceceanon dixic,qui cocupiueiit
ad
adulcerandum, fed
qui
uidcncad
concupifcendtim.
f jld
concupifccudum
Vc crafeac i n affcctu cordis
;
uc fiicerc
difponac,ubi
no dceft
uolucas,led
occafio,q<f paflio dicicur,
qu^
eft mors in domo.
Propaftio
eft animi fubicus affect s
uel
irar,uel
amons.PatTlo
quaidr.m
animi forma vel delibera
tio cxconfenfu.
vndedicicurcliquisiracundus
velamator.
Propaflioeft
fubitus motustinedeliberatione boni vel
pro
pa
ffio
mali
opis.Paflio
eft affeciio dcliberati animi fi fit locus
pfi-
iaflio.
acdi.Quodfi
oculus. Oculus
pc accipi
dilcdtus amicus coliiia-
rius
quafiiterdemonftras.Dexterqdiuinis.CcHii vero.in
his
qu^
ad
corpus pcinent
cofulir,
fimiliter oculus.Scadalizac.u
fi in
he.refim aliqua
crahere vulcSimiliter dextera manus df
amicus.q.
eft amicus in
diuinis.Sitiiftra,qu
in huius viue ne
ccfsanis.Sicut vifus
oculo,ita
manuicoucnitadio
Vcl.iocu
lo &; m manu dextcra
pofstit accipi fratres^uxorjfilij.propin
q, quififuntimpcdimcto, dcbemusanobisfcpararc,nedii
,
lpfos
lucran
volumus,nofipfipereamus.
ViiinLcuiticodc
Leuit.ir.a.
magno
facerdotc dr.Cuius auima cultm Dei
mancipata
efi ,ncft>-
per patrem
&matrem
velfiliaspolluatur.
i nullius affectum fciac
nifi eius cuius cultui dedicatur.
Vcl
oculus,eft
mctis
vifus,dexter
dignior cxtcriori,q pur
gadus
eft ne fcadalizet .
Quia
fi ille
femp
in
,ppitiatoriu
re-
ipicit.cxterior trenaflegeeius
. Hic
(cadalizatconcupifce-
do
illicita,fed
eft erucndus ne
per
eum in vitium labamur .
Ifidorus.Si
cotcmplatio
vertitur in ta:dium vel in
arroga-
tiam.dimitte eam,&
tranfi ad acbiiam ,
qma
meiius cft
pcr
attiuam
fakuri,quam percontemplatiuam pcrire-
Erue
NICOLAVS DE LY RA.
offendit fratrem^vult penagcbennx
euadere, debet in bac vita mortali
fati<facerc.Zt
hoc etl
quod
dicit. Eiio
confentiens, &c. Id
ejifratri
Ixfo
aui babet
aduerfum
te . Eiio
confenticns per ipfius placationem.
1 Dum es in vucum eo. Id
efijn prxfenti
vita .
2
Nefortetradat.&c.tradatteminiftro.
IdcftydiaboloauieJiexe-
quutor
diuinx '.ui~liti& .
3
YLt-nicMQttcmmiitzTK.idefljnpenaminfernalem.
4 Amen.idift,fideliter. 4
Dko tibi,
nonexibis.i-t^, nunquam
exibis, auia in
infernu
nunquam
eil
poffibilis
reditio .
5 And.ftisquiadiaumeft.
Hic
confequenter faluator
dat intelle-
flum
pr<eceptinegat:ui,quo prohiberur nocumctum
alicuirationepcr-
fon.f.vxoris.Etprimqponit
huiut
prtctpti
intellcdum. Secundot
re-
fert quoddam coroilariumjbi:
Si
ergo
oculus tuus . Circa
primu
ad-
uertcndum,
M "O R. A L~T 1 h K.
"
f
<iic i
pratceptu
diuinu
quod
accufat
ipfnm
. Et etiam cu hoaii-
nibus in vira
prasfenti.Prou.cf.c.
Cum ambulaucris tecum
gradiun-
tur, eJrc.Munus
aute hominij difcordantis a
prexcpto
diuino no
eft
uertenduM,qjludiperilludprxccptu: Nonconcupifces
vxore
pro-
ximi
tui, intelligcbat figna
exteriora tantum
prohibita,
vt
fuut
taclus
impudici,&ofcula
&
buiufmodi.Et
ideo
ftc exponebant.
Non con-
cupifces
vxorcm,
&c.
Ideft,ftgnaconcupifcenti nofacies.Similirer
per illudpreceptum.
Non mechaberis :
inteUigebant
atlum macbia
tantum
effe prohibitum ,
&
fic
concupifccntia
iatens oranino i<i corde
non
exprcfiafigno
veifaclo,nuUum efipeccatum.Sed
boc
irrationabi-
lc,q:t'u
atlus exteriorcs
veifigna
nuu habent raiioncm
peccati,nifi
in-
quantum funt voluntarii,vtpr*.d,tlum
cfi.Et
ideo
faiuatur excludens
iaunc trrorem dicit .
6 Omnis
qui
vidcrit. Quia vidcrc
abfolute
non ef?
malu,fedinquan
iwn ex
eofequitur concupifccntia
intcrior . tt
ijia
eoncupifi
entia
fic
proccdtt
,
quia p<imo
ex
afpetlu
muiieris
caufitur concuptfcentiain
appititufenfitiuo,qui4iciturfenfualitas, &pr*uenit
atlum
rationis,
&__
eftacccptum De0.Ipfeeti.1m perpracceptum quod tranfgrcdi-
tur,coram furomo iudicc accufatur&etiamcondemnatur.
lycw
mcecha.&c.
Omnc
pecctu
mortalc
ro^chia fp
;
ritualis eft
qua
pcccator
cum diabolo rchcio
fponfb proprio
fornicatur.
Tom.j.
d
4
Quod
111
Glof
ord.& Nicolai
de
Ly
ra. IIZ
4? a Emtnm. Adlireram
nullu mcn.' rum crui
prxcipif',
fed
A
inrcnor vifus
qui
dexrer,& cxtcnor
qui
linifici d.
c:t',pr
diu
pi)
hboris li nocet efl reuocandns
vrl rcrooucdus , & cc
longcfacicdus,vt.f.ncc
inmcmotwhabeaniT.Eruuuroru-
lus cu
frangif^malus
vifus.Proiicicut
,cii
cx toro
annihilaf,
e pcrmictitur.
corudl vidcris
abipfodamnu
infemanimerue,abfcindccu.D
c
.ifc,>detum,&c. Siqshocpra:dicat
dc
mcmbris,:itfcctu
pSetari.
no dcbcraudiri. Sed vc
hnprobitas
rnorfl &
prauitas
actionu iiidcrcfccef\
vrqdqdin
oculo mecisde viainfhtix
&_ ir.01 u
probitatc
nos
Iubuerric,S_ quidquid
cocra
opei
ario
nem v.ra.tum excra
pulfat pro
tfra,l.k.
* Cnucquid fc fuo
. f
Q
UOd Cl OCuIoStUU.sdcXtCf. f
^an- culpcllacur.
lOWUc
M
q
.
?.c.il:iid crt
qi'
"CaC OCUlUS,li'lC . Ner.o<ea.<-.iotcvel
01.1.10.
k Ne
fj.iciat.<]uo
m.le
pciea*.
- I
nge!)C)lfial.
ISOmC
gCllCnna
f
.__
^
r.,b.,d.icrn..
dllb
'
loralccU(auodT
chemcn-
a Jalizat te,erue cum,&proiice
abs te.
txpe-
*
mvctcr^snoninuemccir.fed
,
ccrd.l'g!tu-..S
:
l.rinimabhis _ iU.tTk^-t-_-i_mbW
r
*
pnusadominoponic.Ciu*no-
&
<,.
quivchemenccr
voluntcxpri-
j,- cnj m n
bj,
U t
pcrcat
vnum mcmbrorum
m'nisoccalioc(t.IdolumBiaImo.p| '
Tu&.pfc
tifk uixra Icrufalcm ad radice
, quamtotumcorpustuummiita- 4 ^Monavb.SiioafuitJi.Tc r
vallisr.ngua
fuic&: ncmorofa
dora.CJ.:-.
mcrcd:I(.\tHnc
f.i.i.n , icadici,
diligoeum
vc oculos
meos.
Ouodaucem
addituincitdcx-
ccr, fortallcadaugcduvinuli-
lcdionisv.ilcc,Amplius
enim
tornndat
homines cfcxti u amic
tcrc.vtiHclu
lcnlus.
quitquid
lllud cft
quod
ita
diligis,
vc
pto
dtxtro oailohabcas,//)t-<w<i<j/i
^ir
rMdcft,lit
tibt i
nipcduncn-
to ad vcram bcaticudinc , ciuc
tMtn,&C,
tuotum
Opciati.i piulpua.
b
turingchcnnam
. Etfidcxtcra mnnustua
c
fcandalizatte.abfcindeeam,
&proiice_bs
a
lllcqucm
tti l.abe vt mcnibium. Achua uel con-
tCinpluiuauita.fiucail.utor.
tc.
Expedit
enim tibi
,
ut
percat
vnum mcm
i Tucuiuiil
brum tuorum,
quam
totum
5
Tu ciim illa uel tllo.
corpuseatm
IiaabunJanticr iudifia.tjuia
ibi licct d.mit-
tcre.hic non mli citil i formcatiuni*.
ic
plcna
dcluiis, & locus in
ca,
idolisconfecrattKj
populus
au_
Ifracl ndeo infaniuit , vr rclicto
temploibi
immolarct,6- filios
fuos inccndcicntdifhdrtTfs. Ht
dieebacurlocus ifte
gehcnno.i,
vallis Ennon. Comrninaturau tcorpui
tcmDcus fe
impletutulocum
mictJtai
fiJum cadaueribus
,
vt
voccrur. ,
.ti i_- i n .. .....i Infraiy
b
Dextcramannsiuj.
Profpera
d
ochennam.Diffhim eft autem. I"
quicunque
6 poliahdm,ideft,tumulusmor-' Mar<
. ___._-- __l-___--_i A/I.nt.>-
**
. r
-
.
*
fii_"Vi-.i \ii.iir /.i.(t/i l#/'i -x f_-i inrt r
OpcratlO ,
Vcl
allCJlllS
adlUtOr
""
a rcrmiftiofuit non
preccptum.
fticnumtra
vitcnegocia.qui
e
dimiferit vxorem fuam
,
det illi libcllum
a Nonfoluo
fedfuppleo.
repudii
.
Ego"
au tcm dico vobis
,
quia
om-
a Nonconcubinani.
B
fi kad.ilum cft in
lcgc
Dei,
nie
liuscfi
illopra.-cifo laliuri.qua
cumillodjmnari,
Dcxtcra
manus
, cftadlio,
ocoluSjContcplatio
in
quafcan
dalizainur, dum cx infirmitacc
ad
purfi conccmplari
non vaiemus.In hac
pro
dcfidia &cor
r tewpbti-
P
ul 1S uC1 ,in a' 1J
P
r fcculi
frcqucncia
_c
occupatronis
t^dio
H?ak
or-cri- ill-queamur.tt
noca fi
quis
no
pot
fim
comerhplaciua,non
bw j.tnt>i-
coipcacocioaba.bua,vcl,iiedu occupaturndib.crtfcatab
i n.n abiti-
jntcin.idulcedinc,tu
meiius in
totcmpl.iciin pufli: profice
Mc.
fL
.
yt icxte,4t a , j. fiduni
cxequaris opcra
mifencordia: in
ailiu.i t .i fis in aha
vitia,
dimitteea aiftiua , & trafi ad aliud.
Vbi
fupra.
*
Autj.Dexccra
manus.dilccbflimus
eft
amicus,adiutor Sc
Qu*ft.<$p.
mmiltcrinopeubusdiuinis.
"
# Athanalius.No dc mcmbris
corporis
hoc dixic dominus,
fcd de amicis &:
cognatis,
mcmbra
naque
fumus inuicem.
b: vj, turhabcsamicutuiuscantafutibi
ncccffitasquata
fic
lcxcci oculi vcl
manus,iuxca
dictu lob.Oculus eram
c^-
corum.
nis
qui
dimiferit vxorcm fuam
,
cxccpta
ad
cbum,
uioui
, huiuscrgoloci
nomine Luc.i6.
fucuraiuppliciadcfi^nantur
.
E
c Detilli.
Scnptit Moyfes
in t Deu.
Dcuteronomio,qi_"
fi vxor non
^
cut ' z
.'
i i- -_ j- Rcpudi
placet viropropter aliquatedi- lu /
tate,dimittateam.Quod Chri-
Moyic
fiusexponitob
duriria marito
niifliis.
rum dici.no vtcocedatur difii-
dium.fed UC collatuc homicidiu.Mclius eft.n. diuidi
qua per
odiu
fanguine
fundere.Chrs vero f ola fornicacionem exce
pir,cxceras
molefbas iubcc
pcofidt- coiugii
&cafticaccfufii
ncri. No cft
dimittere,contempta carnaliter,
cu vxorc
fpiri-
tmlitei viucre.hic iubct vxorem no
dimitti,qui
alibi dicic.
_5/
non odetit
patre
&
ntatrem,gr jiitnra , grc.non
potcfl
mett
efse
-
difcipnltv.
Idco di-til cf
I,quia
m
regno
Dei nullj eft eonditio
vita:prxlencis,quaqui
no
odcrit,
6_
vtfiniatoptauerit.no
du
diligit rcgnu
Dei.Odit
ergo
no
hines,quos potius
vulc fc
cu
pcrmancrc,fedcortuptibileconiuii(.tioi)ein vxore,
lege
milera nafcendi &. moriendi m
parentibus.
Amac vero ecee
nu cffe fibi Sc omnibus illis.Sicuc
dihgic inimicu,
no in hoc
quod
mimicus &C
malus,fcd quod
homo vc fecum fic filuus.
"
Chry.
F
NICOLAVS
DE LYRA.
J< &ficne cflpeccatu,
nec ucniaknec mortale.Cnius ratio
c{t,<juia
talis motw
fnij.ulitalis
non
ejl
in
potejlate
bomtnis , &
pcr confe-
auens non
ejt
peccalum ,fed
rctcntio buius
lonaipifccntixpoUauam
percepta
cfl,beneeflpeccatumy
vnde dtcit
*Augufi:,iits.1{on
cfi
in
po-
tejlute noflra
quibus
vijis tangamurfcd
efl
tn
poti
ilate
r.cfii
a ca r_-
fpncrc
vct
acceptarc.Et
fic
patet quodprxdicl
v
modus
fmfualitatis
no
tfi
peccatum
Jt
d matcria excrccndx virtutis, Ji
ei
rcfifiatur per
ratie*
nun.SiaWem
tcncaturpcr
dcleiiationem
m-jrofam abfe/ue confenfu
tamc i,t,wcefl
peciatutnj".d
vcmalc. Si autcm
fc^uatur confenfus
in
animoj.mc
clt
pcci
aium mortale, ciiam
antcqnam
exprimaiurfatlo
yelfigno.
Et ideo de talt
concupificntia qtu
tfl
confcnfus
dicit Saiua-
tur,tam
mtcb.uus
tjl
cam in
cordcfno.
I
Quod
ii ocuius CUUS./iu
cxp.*diClis
concludit
corollarittm.f.
qnod
lUud
qitod
fat.it
bominim lueu in talem
confcnfum prtcdiclum
tjlfollicitc
pitandnm,&
quia afpeBus impudum
iji buiufmodi.
Ideo
diat.Quod li oculus tuus dextcr
fcaudalizat.../--tf
te ruere in
prtdcliv.i
conftnfu.
1 ErueCurn.
KfjineflficintcUigendum^quodhGmoadvitandum
cnc ,, dcbeat
fe
aliqito mcmbrofibi
a Deo
dMopriuare
l
iji<i.i
ptrhoi.
non
fanatwt toncupijienja qnx
intcfhts
viget.
Stmilitei
qma
fcr
viam
aliampottfl
aihibm
aitqnod
remcdmm
tfficacius.f.per
vo-
lnvtJtrm aflus i/.c>i,b<ontm ili.ci.os
rcprimcntcm.quiamcmbra coipo
rn mouft aflus
fuosper
voluntattm,& idco erutio oculihic
accipitur
met
Ocimsenimirutusnonpoteftexireinacltimvidendiy
&
pt
r t
onjeqnens
iiie
bcnefibi
oculum cruit
qui tpfum
ab atlu viden
di i' pndico
per uotuntatemrcprimit,
^ii.tet
r\ponitur.0^a\utdcxtcr.ideU,V!fiobonadcgenere,fifit
filiiHi
otcafio
ruintt
,
debi t eam
tttmqu
erc
,cjrafe refctndcrc
Verbi
gratia
. Si
atnjuis
vadtt ad
aliquud CvUegium
mnlierutn
caufa pradi-
catio-
caliotiis
vctconftlii
dandi , boc
cfi
bonk dc
genere,tarntn fi
ex
hjcper
cipiat occafionem
ruinn,
ftbi
immmentis
per
orttm alicuius
familiari-
tatis maU vct tentationis
periculofx,dcbe
t illtul
opus
bonttm de
gene
re
dimittere.Hatio
autemfnbditur.
3 Expedic
enim tibi vt unum membrum. Trxditlo
modo.f.
adum ilticitum
quamuis
deieclabilcm
deferendo
.
Veifi
accipiturpro
buno dc
genere,mctius tfl illud dimittere.
4 Quam
totum
corpus. i.quant
tota
congeries
bonorum
operum
per graucm lapfttm pcreat occafionc
illis
particttlaris
boni.
5
Ec fi dcxtera. Sicut ditlum
cfl
de
oculo.fic
de manu
dupliciter
potefl inteliigi.Vno modofic , quiaficfl occafio
ruinxpcrtaftnm
im-
pudicu,abfiindeda efl,probtbcndo
talem
atlumper voluntatisimpe-
rtum.Miomodo
fic, quod per mannmintelligatur
bonum
opns
degc-
nercquod
efi
relinqutndum,fi fit occafio
ruinx
yftcut fi
aliquis
alicui
muiieri dtt
cleemofynam,vt
ex boc contrahat cum
eafamttiaritatem
ptriculofam,dcbet primum dimittcre,
<j'iamuisfit
bonum
degcnere
ne
pcrdat
maius bonnm continentix.
6 Didu eft. Hic dat intetletlum
cuiufdam
permiffiin lege.fJe
li-
betli
repudtt
dattone de
quo fcribitur Deu.24.nSi
accepcnt
homo
vxorcm.tf.
noinucnericgracia
anceoculoseiuspropcerali
qua focditatcm,fcribat libellu
rcpudi; ,
qucm
dabit in manu
illius,&;
dimittet de domo fua. Credtbat autem
\udi,qnod
hoc
cjfet fimpliciter licilum,fed
hoc
eslfalfum,quia
cum
fecundum
to; m
ntam
indiutjibi
itas
fit
de ratione comuntlionis
matrinionialis,rt
di-
tetur
infra
1
p.ideo
hoc
pcrmitttbatur,non
quialicitum,fed
ad enttan
dum maius
n.alum,fcilicct
vxoricidiu . Mtnus cnim malum trat
qucd
v.xoits
d;miturent,t/uam quod
eas
interficerent,&
ideo non eratiui-
tum,
vxorcm din.ittcre ,
nifi
proplerfornicationcm,tunc enim tici-
tumeficamdimitttre
quantum
ad cohitationem &debiti tedditio
ncm,manct
tamen uincutum
per
totam uiiam . Et ideo
dicit,qitod fi
amif-
M O R A L I T E K.
I
Q^iodft
oculns. lftc eft i6!ilianus : Manu? rkxtcra
eft
fpecialis
anm_5,qui
dcbcnt a fc
prc,fcindi,
11 fmtin
pcnculum
fcandali .
x
iiniihi-inedimifirituxoicnt.
Vxornullo mododimittcnda cft
dcfur-
dcfurfum defcendens
f-pientia
dc
qua
dicit
Sap.8.a.
Jlanc
qus-
fiui
mihi
fponfam affumert.W[\i\ti
tamen daat libi libcllum
rcpu-
dij,&
aflumunt iibi
fapicntiam
mundanam,qux
tcriena
eft,
ani-
i_ta_iSj& diabolica,vt
dicitur lacobi
j.d.
Hptdet
lij
MacrJ
lcCl
Cap.
V.
114
a
caufa
fornicationis
,
cam mechari facir: &
b
d terittm
Biuit .
& Chrvfoftomus.Permifit Moyfes
dan libclliim
rcpudij.nc
A
proptcrodifi
fundereturfanguis.Permific
fien
mala,ne fie*
Hn.ii.in renc
pciora:&:
hoc
pctmiccedono
Deiiufiiciademofirauit,
'<> i e(
|.ipcccacoabfiuiicctilpapeccad!,vcquafifecundulogem
agcntib.peccatu.no
vidcatur etlc
pcccatum.Si
crgo permif-
ftimcfirepudium
malti, qui-
dcm,tamclicicti:i\
Hac ratio-
ncnpuiioli pieccperiic
fecun-
dasnnpcias propter
incotine-
tiabominu.Pcrmifit
non
pre-
cepic.C^uod permrttunus
noic
tcspcipimus:
quia
m-las ho-
minum volunt.itcs ad
plenutn
prdhibere
non
poirumus.
a Caufafornicationis. C^iiiain
hocfidcs
cafiiratistSc" conubij
rumpitur:&:
llle non facit cam
ni^chan,fed ipfa
caufa efi rea-
tus fui . Si autc
pro
fornicatio-
nc
dimittit,a
fornicatione
dc-
bet eiie
immunis,
nccalia du-
ccrc licet dtnn llla viuit .
Fornicationis
ca. Fccmina:,
qfoinicata
eft, vel
viri,
ne for-
nicccur.f.fi vxor
cogac
ad
idololatria,vcl
ad
auantia,
vel ad
n
aliasillicitasconcupifcent
-
as.Non<nim formcatioefttan-
imij.in
tum
ftupri,
fed
gerieralicer quxalegc
Dci aberrarcfacit.
iti. b
Eiqui&c.
*
Chiyf.Nondicas.quonia
vir futiseamdimi
1 mono-
iir,quiacciapofiquam
dimiftacft, renianetdimictctis vxor.
J *
Tcrcul.AcJulteratur,cjtiia
viuara carncm iibi immifcetfu-
pcr
viuampriftinam,qi'.am
Dcusautconiunxit
induos,auc
coniundamdeprc-hcndit. Ideoq-abfiulitrepudiu quodab
mitio non
tiut,
vt
quod
ab initio non fuit , muniat duoru in
vnam carncm
pci
fcucranciam , ne neccflicas vel occafio cer
concatnationis
lrrumpac,
foli
cqufe, pcrmittcns rcpudium,
ii
fortcpraruenericcui pra*<
auctur .
$*
Chryf.Illc qui
duniiit vxorcm fuam, fialteram
duxeric,
tuncfcconfiituitcriminis
reum,quiaadultcramfecitcxc6
iuge,
hic vero
accipicndo alicnam,
adulter cftectus eft .
#
Hieiony. Quandiu viuitvir,licctadukct
iit , hcctfo-
domita,licecomnibusvicijscooperciis,
&ab vxorc
proptcr
haxfceiera
derelic~tus,maricus
ems
reputacur,
cui altetG vi-
rum
accipcre
non liccc .
c
l{cddes
autetn . Si iurare
c6tigcrit:per
crcatorem iurabismo
per
creatura .
Hoc.n.per qued
iurat
quilibct
vcneratunhoc
amat hoc umct.iolex
precipit
vt no mrctur nifi
per
Deu.Iu-
da?i.n.per angelos
& Iei uftlc &: clemcnta iurantcs
,creatu-
ras venerabanfhonore
Dci.Sicutcrgo
vidtimas dco immo
labant,ne
eas idolis
immolarcc,fic paruulis
coccfsu cft iura-
rc
pcr Dcfi,no q,
recte hoc fiat:cia mclius eft hoc Deocxhi-
beri,
Itetn in hoc non
b
a
Quta
debet manere
innupta.uel
vuo reconciliari.
foluo.fed fupplco lcgem.
qui
dimillam duxerit, tadulcerat. Itcrum
audiftis:quia
di&um eft
antiquis:
t Non
per-
iurabis
: reddes aurem domino iuramcn-
a
Longe
facio a
pei
iuiio.dum iurare
proliibeo.
ta tua .
Egd
autem dico vobis : non iura-
fSermo
fidelis
pro
iuramentodcbet haberi. fluftum.
rcomnino:
neque per
cejum ,
quiathro-
a Et ita in eum Deum iuras. b
Ferpcccatoiem
.
nus Dei eft :
nequc per
terram,
quia
fcabellu
a fOtundo
ieiras pcr c.im.no
propter
eam.fed quia
cntturi Dci
dcputata
cil.
eft
pedum eius,ineque per
IeWbhmam ,
bcri.quam
crcauiris.Chriftus.veroomnino iur.ire
fphibcr.'.
D
nc
quis quafi
bonum
appctat lufiurandu,
&afliduitatc iui a-
di labatur in
pcriurium
: Iurat.n. Paulus dum Dcum tefiem
facit,no
quod
bonum iic
iurare.fed
quod
neccffarium
,
dum
R m
-' j|j
nifi
iurctur,
homincs funt
pigri crcdcrc, quod
eft cis vtilc .
Qui
no iurat
peicrarc
116
po
tcit;
ficucqui noloquitur,
non
potcfi
mcntiri.
d
Egoau.Docct
niltamvilcin
Adulterumi
crcaturis
q? quis pcier.ire deat,
mittamr.
dumafummo
vfq;ad
iinum fLeu.io.cip
iuramctum
vetat.i.acselovfq;
*
1
3
4
5
quia
ciuitaseft
rcgis magni. Ncquc per 7
itiy.ope-
lperfe,
e ftola ad
ti ndum.
r ix mra
B
homus Sfc.fi'
adv~apillum
. In Dcu
pcierarc
pcccactim
.
<
otiincitur^uiiistbron^cftcaj
Iti,
.V
ciiiiuclfquidquid
cft. In
c.Liodr Dw
j
usfcdcrc,tcrraquc
calcare,
1160, h ibc.it membra
iic: locata, fcd
quia
in
corporc
mudi m.ixima
fpcseitca;li
mi-
nima tc-rrc.Drfcdcrc
quafiex
ccllenoi
ipticior pul;
hritudini:
mimma uidicct, vVordmecin
infimis.Scdes.n.Dei iudicium
iigiiat. Myffice.
Cclucftam-
Myftico.
ma
iufti,
tetra
pcccatoris.Et quia fptr
itualis oia
iudicat,&:
a
neminciudicatur.federedf.Pcccator ,
quiapcriuftitiamin
r
.
infimis ordinatur,&
fublcgcponitur,fcabellumpcdu
dicit'.
or'*' '
*
Chryfoft.Nemofrequeineriiirat,qi]inonaliquaiidopcr-
iurctdicut
qui
fecit confuctudmcm multa
loqui , ahquando
loquitur importuna
.
>.i
Aug.Q.uia
vero
periurare grauc peccatum
cft
, longius
Hom.n.ope-
aute m rcmotus cit a
pcriui ic.,qui
ncc mrarc
cofueuit, qua
ru
imperfeft.
qui veiumiurarcprocliuisefi,
maluitnosdominusnoniu-
^^JiJii^'
rai
itcs,non
recedere a vcro
quam
verum iurates
appropin-
quareperiurio.
e Ter cWi.w.Illi vel cclfi
plus
aliquid fufpicabatur,vel per
il-
lud iurates no
putabant
ic mramento tcnc
j
ri,i6fcntentia
lic
teperat.ut&cejucreatura
Dei
credatur,noplusaliquid,&:
qtiiathronus
eius eft
periunu timcatur.Sic&dctcrra,quia
icabcllu
pedu cius.Qui
ergo per
creatura
uirat,
illi
dcbec
iu-
ramecu
qui
eam crcauit &:
rcgic,
ncc
ahj
rcdc
pucat
rcddi.
N6
iurcmuspcrcrcaturasiu
ucncrcmurcas
ultraquam
debcmns
pcr
eas ut uiles
exiftimcmus,
ut.f. eum
pcr
cas iu-
remusnihiliurarepucemus.
r
f
"hltqueper tenam.hh) per
falutcm
Pharaonis,qui
Dei iudi-
i{orn
,,j',
a
'
cio
pofitus
eft in mfimis Non cfl
poteftas
niii a Deo : & in
hoc Deum iuras .
g Tsieque. Qtiod
non eft tuum
opus,fcd
Dei , & ita in mini-
nns Dcum
iurando,pcriurium incurrcrepotcs*
-^tji p caput
iut
atjilii
det cui
9
figura
&:
potcftas
1 eo manct.
4$
>ia B
NICOLAVS DE LYRA:
amiffa
nubat alten, comittit adtdteriu. &fimditer qui
eam iuxerit
y
d srum er 4
J
.,.,.__. r ''..', ,
*
r Mutame
l lccrum.H/c dai inuluclu
cu:ujaaprccptiprim<stabul,quofrro
iiciti ob- kthetur
periunum.Circa
boc aute errabant ludai credentcsy
quod
fo-
1 ione.
lum iiaamencum mcndax
tffet probibitum,
&
quod
iuramentu illici-
tum
tfftt feruandum , fuut^lth
2
\.e.dic'vur , quod quidam
lndxi iu-
rauetunt inttr
fc intcrficcre
Vauhim
antequam
comederent vel bibe-
rent,& credebant fe tentri ad
implelioiern
turamenti , vndc ludicnm
1 1 .a.
Iepte expu mifjionc
domino
fatla
immolauit
filiamfuam ,
vbi
dicunt
comtrtMmc 1 dotlores
,quod i.oplacuit
Deo . Ex
quopatrtyquod
iuramentum y>t(, votton de ilhcito
faclum,non ejl
obligalorium.
V/w;'-
liter
imamentum incauturr.
quodfitftnc
neceffttate.
credebant
efteli-
citum,immo etiam
per fe bonum,pi ptcr
boc
quod fcribitur
Deut.6.c.
Dominum Deutn tttum
umebis.Sequitur
. Et
per
r.omen tllius iurabis
fed hocpatct effcfalfum ,
quia
nomcn tantA
fanclitatis accipere
ftne
caufa importai incuerenua dtuini nomtms. Quod aute diciiur Dent.
6.b. Pcr nomen illius iurabis.rcon
efi
ditlum
propter
hoc
quod
con-
fuetudo iurandtfit licitnfihi neceffitatr,vt ipfi dicebanf.fed
ad exclu-
dendam iurationem
per idda,vt
tbidem dicilur ,
qtt&
in nullo
caftt
eft
licita.q.d.ft
occmrat
neceffitai urandi ,
tunc iurabis
pernomen Dei,
&
nonper
nomen
idoli,propter quod
dicit
(aluator
.
Ego
i
Ego
autem.i.e.r
qnacunque
caufa
:
quia
h&c
efi
incauta iuratio .
Ter hoc tamen non includitur iuratio in
neceffitate
:
quia negatio
ibi
prsponitur figno vnitterfali affirmatiuo , quod&quipolletfuo
contra-
ditlorio,poflpojita
autem
aquipollei fuo
contrario vnde , T^on omnis,
valet
quida-.non
omnis non,valet nullus.Hic autem non
dicitur,omni-
non iurare ,
quia effetfenfus
,
quod
in nullo
cafu effet iurandurn,
quod eflfalfum, quia quilibet
tenetur
fuperiori requirentiper
iurame-
tum dicere veritatem
,
aliter
periret
veritas
iufliti&in
multis . Sed
dicitufhic .
3
Non i urarc .Et ideo non efl
fenfus quod
in nullo
cafu efjet
ittran-
dum,fedquandocunqne
deefl neceffitas.isfon ergo
excluditur omne iu-
ramentum,vt vifum eil,fed
excluditur iurametum incautum. Et
quia
nonfolum
incaute
iurareper
nomen domini efl illicitttm,fed
etiam iu-
rare
per
creaturas eodem modo
efl
illicitum, inquantum
in eis relucet
vhttts diuina.Ideo
fubdit
.
4 'Ncquc
rjcr
cqhitn.i.principaliter
ibi relucct
gloria
Dci .
5 Ncque per
terram.i.injjm.* creatitra,ftcutfcabellum efi infcrior
par<
ftdis .
6
Ncquc per Icrofolymam.
'.
ipftus
Dei tui
efl
rtgmtm,
ad cuius
cttitam erat
deputata
ciuitas
lerofolyma
.
7 Ncciuc.quia.f.efl opus dittinum,non tuum.Quod
probat
dicens .
Quia
M O R A L I T E R.
f
%cddcs
autem. luramentoverodebitc fa&o concurrentibus
comitibus
quz
funt
iuibtia,
v cntas & -udiciumjit Deo reueren
iu.Hth.6.c.liomints
pcrmaionmjiniurant.
Lt tdeo
aliqui
dixe-
xunt
runt
quod
iurametum
per
Deum erit
frequentandum
, quod
eft
falfum,quM
ex tali
frequentatione acquintur habitus>quo
de fa
cili fit iuramentum lllicitum.Ideo fubditur.
2,
Egoautemdico,<&c.
idcli cxomnicaula
vclmodo,
fcdfolum
concurrentibus tribus
prxmiliis.
CK"
11
5
GIof.ord.& Nicolai
deLyra.
116
tEaaweturu
r.Co.io.d.
fvfcrahxcad
innjfitui.
&
a
Qui**j&e. Hcepredtctoctj
fmrardu.i&diihYili.i,ncmo
A ftnc
fpintu
fortiiudmis fcru.it.
Copcllic
ad
pcrfcdione,
dum
collic iurandi occaiioncm
.
l>.4htkMu.
*
Cypnan.Dominuscuusdicit.T^
potct capiUumvnum
al-
hm faicre
aut
nigmm
, & cu ad viucndum domini vocc vis
cc eifc
pociorcm,
aud.ici conacu
bi
facrileg contcmpcu
1 Ci incs
tuos miiJis: malo
prarfagio
ftitu-
rorum
,
capillos
hm riammeos
aulpicaris.
b
y?,f/?,on,o.Idcobis
dicir,vr
quod
orc d:cis
, opcnbus
probes.
Quod
vcrbis
negas ,
fa&is non
comprobes
vcl confirmcs .
Nopcnitusiurarc prohibuic,
fcd occaiionc
pcriurij
:
Quod
pcrfecbus
cft docuic oficndcns
t
Ecclej
.cap. quod
vlcenus cft a malo eifc . A-
poftolusiurat,
vc
fidemperfua-
dcat:
ccclctiactiampro
fccdcie
pacis
ac fideifuos mrarcconcc-
dic.Scd Chnflus
quod pcrfetcius
eftdocuic, quodinfirmitatisin-
t Uc.*M.*).
dullit
> 1
uod
fupcrftiuofum
rcfc-
1*.*
cauic.
Vcriraseuagelij
iuramecu
no
rccipic
fcd alccrius :nfirmit;vs id
cogic
, du vcritaci no credit.
c Utt.alo cfl
. Non
quidem
malum.quia
&ii non
bonum,
cii
neccflarium,fed
a malo
eft,
non cuo fcd tllijus a
quo cogcns
iurarc : id cfi abinfirmicatc
illuisqux
malum
eil .
ie* htoacm
d
^//fta.Aug.Lcxmodum
vlcionismHicuic :
oculumpro
frfrHr
oculo.Quod
fl dici
poccit
iniuftoru luftiria eft ,no
quia iniqua
cft vlcio
qua
lex ftatuit , fcd
quia
vuiofa eft libido vlcifc edi:
magifq,
ad iudicem
pei
tincc hoc mtcr hominis difcernere,
quam
bonu hominc tibi
expetere
. hic enim rcdderet malu.
pro
malo . IudcX nomfcd
prodircvlione
iuftitie,
iuftum
pro
iniufto,
quod
clt bonu
pro
malo, quod
et Deus iitdcx facit .
Qtiod dicit,ocu!umpro
ccidotdiwem
pro
dtipt, no altcrii vulc
tollere fcd
vtrumque
confcruarc , dum minaiur calicnem.
Qua
etiam cum modo facic . vt iniuriam vindicta non tran-
fcat,&
hax cft
pacis
mchoatio,
&
quafi
iuftitia?
inceptio
.
Pctfecta
pax
cft nullam velle vindictam
, qoa
facu
gratia
euangclij qu?
mbcc non cantum nihil mali reddi,fcd
nec re-
lifti:vc
fuftincacur,bonumquc rependatur
.
e
t\on
rf///ffre.Iuflitia legis,rudcs,initruitin
initio
iuftitiq.i.
non
plusquacftillatumreddcie. luititiaeuangelij, q
ducit
homincs nd
regnu)eft
no rcfiftcre
malo.T^o refiihre.vt ipfe
idem :
Difcite
a
me,quia natisfum,&
bumdis corde. Et Dau:d: i i
reddidi ret> ibuentibut mibi mala. Iere . Et maxdlam dtdi
per.
Ecce
tdem dominus
lcgis
&
euangcli|
.
Malu
teporale dic;c,quod
rnbus modis fit . Cruciatu cor-
porale
fir uj-
p
0rQ de
quo
dicit. Si
quu tepercufferit.
Damno rerfi. \ nde ait:
fluiter.
f tl
y
Ul vu
itteci<m,&c.
Anganjs operu,
vnde ait. Et
auicmque
Ha.i8in
an
Z
ar' al4cr'ttc
>'
c-
*
Chryfoft.Nondixitnonrefiftere fratri,fedmalo,oftcn-
Q dcns.quodillo vtiqucinftigantctaliapcrpetrecur.
CtUiH
igi-
turfNo
oportct
nos rcfiitcic
*nalo?Oportcc qdc,fed
no hoc
mo-
Qosmu':
*i tt n
;
hi!
m,g>!
videatur
pcninere
b
Qurmodo
noftrum
eft
qui poieftirem
faciendi vel eomniuiaudi non habeiiiUii
a
ca
a
p
ut tuu > uraucr
is:g.a
no
potcs
vnu C3-
a Qunuu:-
Hjuidocet. 5
Q^iando
neceflita non
cof
it.
pillu
albu facerc aut
nigru.
t Sit aut fcr-
*
a Dciequieft.
b Ve re
fjiix
non eft .
b movc(icr,teftcft,nonnon,quodautc
5
Qjii ili^ujiuio
netcQe cfc iuiare & Faulus iurai 1 cct a malo fiat .
b
Necjiie
hic
!.';cm
foluo .
c
.
thisabiinciatiuscft,amalocft.
Audiftfs
4
n
a S-ilicet reddct. b In
legc
retnl
ut|0.
quia
didu eft. t oculu
pro
oculo
,
dentc
-j-
c
prodentc.Egoautedicovobis,n6re(i-
$
aOratia "
cu5jc!:o.
l>
Qitpd .ngiturfii.iitu
ma!uetudinis. fNon
pec-
cato.fcd tcp
rah.De
quo luhcl^t
Si
cjuis
tc
perculleiit.
c
nifpntando.
modo.veru
ex
quo prarccpit ,
vt.f.nosad iniuriasftiftincdas
D
rebeamusiiic cnim illum
profedto fuperabimus-Nec
cnun
aliquaudo ignis igne,
fcd
aqua vtiqtie ignis extinguitur.
* TcrtulM.iIcvc!l:\
maletaccre,
malediccre.malccogi-
_
_
taic dc
quoquam
cx
a:cjuo
vetamur . Cui bcllo non idonci
?6
j
non
propti
fuilicmus ctianiim-
pares copiis
,
qui
ta libcnter trtt-
cid.unin?l\>cti:musiSt:inermcs,
nec rcbciles
,
icd tantummodo
difcordcs,foliu.sdiuortij
inuidia .
.i/llincli ir ,.- v-J . * r* a/4 . Ci f>n ti n
'
aduerfusvos dimicaffc. Sicniin
J,"Jl
tanxavishominurn, in
aliquem
& c
iip
orbis remoti iinu
abrupiftcmus
&m.<
avobis
fuffudiffetvtiq;danatio-
ele
t^'^
nem vcitram
totqualiumcunq; } -e
J
amiffiociuium,imoctiam
c
ipfa
it us.
deltittitionc
puniftec.
f TrdbeilL . Nontancum non rCr
pcrcucias,
fcd ii uult alceram fer
rire
pacicntcr
feras . hocdc iniu-
ftcreSn:ilo.
;
SedHuUrctpercn(l=ritin
<
SZ^2S'I
t Confceniia,C|ux
frcurdi m DruBi c!'t
u:1paixlo.<|uod
in noliis
pieci-
puum
eft. Tuam. b Non oftcrcudo.lcd non rclificndo. c Tottun
tAl-ip;
ric.
coipus
ad
ajfligenduiii
dexte'ra
maxillatiKpre^be
llli <5c alte
c
ram.
Perfefta
pax.
inf.il.d.
Pfal.7A
Thrcn.j.d.
Milua tem.
NICOLAVS DE LYRA.
I
C^uia
non. vult dicere in olbus
iftis ,
quod
fuut
pcr
Bcum non
efl
iuraitd.im
incautc,& fme neceffitatc
, ita nec
per
creaturas
, quia
cum
quxlibct creaturxfit
upus
diuinum
qui
iurat
per
creaturam
,
iurat
per
Vcum.Sequitur.
i
Sitzutcm.fimpliciteraffir.vandc
veritatcm,
&
ncgandofalfitatcm ,
&
patet
quodkquitur
in coi modo
loquendi
intet bomines
y
Ver boc
quod
dicit :
Sermo,&c.
Secus autem
cfl
in ca-
fu
vbi
requiniur
vcritas
afupcntiripcr iuramentu.Q^od
aut
fubditur.
3 Qiiod
au.
quia
cQ ibi malum
culps , vcl
cxparteiurantis, quando
iurat
ftnc neceffitatc,vt
diilum ett.Si autem iuret in
necefftate rcqui
fttusytunc
femper
efi
ibi malnm
panx
aparte requirentis ,
uia ex in-
Jirmitate
humana
qu*
efl
qutdam pana
generi
humano
inftiila , pro-
cedit
quod
bomine, non credunt
fibi mutuo
ftmplici
verbo
abfque
iu-
ramento. Himilitcr
exparte requirentn aliquando
eil ibi malutn
culpx
qujndofcilicct rtquirit
iuramcntum
ftne
ncceffuate
.
4
Auctiuis. Hic
confcquenter
ponit
inteHctlum
cuinfdam prxcepti
in
dicialit
y
errabant enimibi > ludai crcdentcs
qnod
vindxtla
cffctpro-
pterfe JppetendaJ>occflfalfum,quia vcllcpccnim
alicuius
abfoltite,
nonpotrfl
h berc rjtioncm boni
,
fcdfotuM
inquantum appctitur pro-
fter aliufi,fciUcet
propter ordinemiufiiMfemjndii,
vclpropter
illius
corre-
M OTTL I T"E"lC
b &.
rcliquum
:
Quid
ct
go
de iu
pcrfluis.
:<
Auguft. Valcantcxcmplain-
Lihic
tclhgcdarufcnpturaru,
ueiuccu
ciocjj
legimus
in
euagelio,accepifti alapa,para
& altoram maxiila H
Excplum.n. pacicntiar
nuliu cxcellentius
q.
domini. Ac cum
ipfe aljpa percuiTus eflct,n6
aic Ecce alcera maxilla, icd aic,
fimaledixi.exprobra
dcmalodiaucem
bcne.curmcc^dis?
g
Mteraw. } Chi vf.Primu
indigna
res
cft,vc
ho fidclis ftec
Hom-
l indicio an
cofpcclu
iiidicis infidelis.Na &ii infidclis no eft ris im
cercc fcculans cit . Ec
qui
ce vcnerari debuerar
pp. dignicace
fidci ,
liidicac cc
pp
neceflicace caa:,&
pdes dignicate
Chfi
,
pp ncgotiii
mudi.Dcinde
pp
luce nccefle eft , vt cota co te
abijcias.Demu
oe
iudiciu,uritatiocordiscft&cogitacionu
malaru.Si femcl in iudiciu
ingrcffus fueris,
non ladefideras
vt vcritas caa:
apparcar ,
fed vt
quocumq
;
mo viclor extftas .
Et
qtiicuniqi;e,&
c. Hoc non tam
pcdib.quam paratoanimo
.
Hifiorialiter.n.haxnecm lciunccinfanctis inuenimus
fed fi
quis cogit
te fcruirc & folatiu fibi
impendcre,c6p:iffio
nis aftecuis
pacatus
cfto mulco
plus lmpedcrc.
Ica docet ver'
medic
9
quos
ad
fdlutefgrotoru dirigit
mafucte tolcrare
, q,
illi intulcrint ex ifirmitate.Ec tria
ponit
.
Quia
l hoc numcto
notatur
pfectio:
vc
qhoc iplerit pfedta
iuftitia fe hcrc nouc-
ric.Ncc
lnhisvindictaprohibecurquae
fiecad concdrione
qux& ipfa pertinccad mifericordia, nccimpcditpropofuu.
manfuetudinis.Sed hoc non
conccditur,
niti ei cui
potcftas
ordinedataeft oifinc
ira,vc
paccrinfiliu.Myfticehercticus
Myfl
difpucado
11 dcxciu
dogma vulneralieric,pbe
ci ocalreram
dexccra,Iuftus.n.nonhec
finiftra.i.
opponccialiuddcfcri-
pcurisccflimoniu.Ettadiudexccraspara,doneclacefcat,vcl
fi
quis
coienit rrobilitaccm
Dci,
q,
Chnitianus
cs,q
cft dex-
tera,
tolcrabilnrs iic cibicocemni nobilicace lcculi
,
cj
cftfi-
niftra
,
alccra d:cic no finiftram
,
fedaltera
quia
iuftus tocus
dexcer eft Sicut de Aioth
legitur vtraque
manu
prodcxce-
ra vlus cft, dum inccrior &c extcrior vutus Dco oflercur .
Et
correptionem qui dciiquit
,
velpropter
terrorem aliorum
,
vt ridentef
tklempuniri
a malis
cocrceantnr,vel
proptcr aliquod buiufmodi
. Vbi
ergo
iiidlum bonum tale ex
pana
alicuius xflimatur euenire
y fed magis
timrtur
defcandalo,vefdc
maiori
malofufcitando , tunc tenetur homo
dcfiftcre
a vinditla
qu&rcnda,&
boc
efi neceffitatis.Si
autem citra ta-
lem
cafum defifiat
a vindMa
quarenda,cil fupererogationis.Et quan-
tum ad
vtruqne
dicit. c
Ego
au.
lflud
non
refifterc
in
aliquo cafit
efl
pr<cccptunrt
&
in
aliquo confilium
vt
vifum efl,&
aliquando
no re-
ftflere effel malum,quando. f. pcr
boc daretur au dacia malis bominib.
ftmplices opprimetidi,tfr potefl
eorum
maUiittfme
pcriculo
occurri.
6 Scd ii
quts. Loquitur
in illo
cafu
in
quo
cx
refiflentia
futgerct
ma-
ius maltim
y
tunc dcbct babcre animum
pr&paratum adfufiinendum
ma
ius
malumfibi
illatum ,
qtiam quod exreftilcntia fua fufcitaret
maitts
fcandalum,&
maius malum.
Exemplum
babi mus in boc
quod tcclefijt
non
rcpetit
decimas in terris in
quibus
non
confueucrunt dati,
propter
fcjndalum
cuitandum.vndc
prxelcgit
Ufionem talis
damni, adeuitan
dum
pcriculum
maiotis
mali,&ji bocfacit ecclefta, muhofurtius
de-
bct hoc
facere
vna
fingularis pcrfona
. Et eodem modo
intelligcndum
eflquedfcquitur.Eteiqaivuhtecum
in iudicio concenderc . .57-
tnditcr aliud vcrbum
quodfequitur
.
Et
Indic n
J?
f
Ocul:im&c. Secundum Dci iudiciii
pro
ocu!ocorporisimpu-
cercfpicientecxcecabituroculus mentis tn tcnebns
gehennz.
Prodcmcverodctraftonsmordcnrc, rcddctur
densicrpenus
I
antiqut
antiqui
crucians seternaliter in loco infcrni .
<J Sed
fi quis
. Hicron. Iufti nihil habent ilniilrnm . Efl
crgo
knfus moralis. Si haeteticus te
per
vnam audtoriratem facrac fcru
pcura; impuguauent^obijcc
ei aliana vnde confufus fit.
,w/
117 Matth
XI
Cap.
V. 118
.
-.c.
iq.I. CJp-
a
t Eteiqui
vult tecum in iudicio conrende
Veftcra inteiioiem.
Extciius. b
Vt fis
paratns
non tam
pede cju.im
aniiijo.
tolerarc,mii des beneficium,siidir.
ipicntem
Irll ni;icci-
11; auu-
B
a FJ rv
7.'</.Ci'nfilni
cfr
antcqua
contendas. Licct
qmde
rn-
firrr.is fua
repeterc ,
fed non contcndcrc : Lucas ccohuerfo
qut
aufert veftcm eciam cunica
,
noli
prohibcre.
Quod
non
cic his folisded de
omnibus
temporalibus
facier.dum cft.
b Tmicam tnam. Vcl tunica , cfi anima
qua
fi
qtns perdere
tioIucrit,diiTiitt3t palliu
ideft
corpusad niartyriurri.Sprritua
liccr,
do&ortonicam
tollit,cu
intcriora
vicia iacit cofiteri
,
vt
eft iouidii
, fopcrbia ,
& hmoi.
llle addit:
Etpallium. qui
& cx-
q.i. cap.
j-eriora vt fitrtum &: fonvcacio
ncru
non ei nbefcic conficeri.
c
Millepaffus.
Hec eff iter f. b
bati, quo dcfignacur perfecbo d
fpiritualis:
quia
non Jicetin iab
bato feruile
opus
facere.
d .Aiiaduo. Vadic&aliaduo
qui
dum
corpore
catum
in fer-
uicucemrcdiuicur.fpiritu&ani
ma idcft rationc& voluncace
rcdigieftparatus.
e Da ei.
Que.
honc tc &iufte
pofilint
dan . Si deeft facukas,
daariecluverbovcl obfequio.
Da ei. Ica
,
f. vc ncc cibi
noccat,
nec alij: penfanda
eft enirn iu-
itina.
Ita cnimomni
petenci
dnbis
,
& fi non id
quod pccic ,
fcd meliuscum iniufte
petentem
correxeris.
f Et vAenii . Duo
genera pitandi
compleftitur
.
Vel n.bcr
neuoledamiiS)Vel
reddicuioc6modamu.Lc
qfiquequi
do-
n.u,no
vulc
comodarc, quali
nihil mcrcedis in eo iic cu rem
acccptadeb.cor perfoluic
. Scd vcre illc
qui
cc hoc
iubec,re-
tribuit.
Diciter^o: "\cauertuis.
i.necalienes voluntacccua.
Hihrem .n. datorem
diligit
Deus , iic &C
fpiritualis
doctor verbi
1 to
corpo
diuinifeenusaudcoriliusdet accomodare,vcbonioperisre
gii
r6 cft
cnbutione ab illis
poffic acciperc.Sd
a deo mercede
fperare.
r aim hoc
jfaftfftt,
Q^u legem
\
mplerc venic,in
fine ad charicaccm
oSonim plenam pe:duur,qua2eftimpleciolcgis.
I
>
Leo.iVLuiyr.proximi
nomine,nonintantum dibgen-
10ne1.de
di
funtqui
nobfs amicioack
propinquitateiunguntur,
fed
iiiodcciiiu
orrmes hominescum
quibus
nobis natura communis
eft,
fiue illi hoftes iint , fiuc
iocij,
fnie
liberi,
fiue ferui.
h Odio bacb'n . Forfitan
lntelligedu
eft mxta hoc
qcf fupra.
Qcdum
pro
oculo , &c. Vcl fubtrahend) ofiicia humanicatis.
i
Ditigite.CotiA
eccleiia
pugnac
tribus
modis:odio,verbis,
C cru-
cruciaru
corporis
. Ecclefia econtra
diligit.
h^v.cf-rfr
,
orar. O
Hoccfr nouti mand.uu.hocdcfiliis irc facic fili.os Dcl viide
&<\
jifiruitr.
nvni ' s
efia trib.
iinpu-
b
re,
& tunicam tuam tollere, dimitte ei&
fcquitf-Vt
fitis
filij. Adcpcio
filioru fola charitatc
* Tcrtullianus. Arrh os
diligcrc,
omnium
efi,
mimicbs
f^adTeoouia,
antem folorum cit Chnfiianorum.
lii. i.eontwi
'
-i:
Auguftinus
.
Prarccpt.i
<-pir.p.irmcnr.
cu.mgciica
de d:lc6tione ini-
DiJcaioininu
micornm, & mifcncord.amv
^
pcndenda proximis,
catcnus .i mdicihus"in-
3 Aitcrcationis.
t
b S.nititu fortitudmis.
N',n folam tua fine
alicicafione ,
fed
tcipfum
ei
pra:be.
b
intelligcnda
ftiut
,
non vt
pcc
pallium
. t Et
quicumque
te t
angariauerit
r
dclinqucncicorrcctio&:natu-sgr
r
^
vr
Q^ia paium
cftoinnia
millepalTus
, vadecumillo &aIiaduo.
Qui
r
R-'irvel
correptionem. Qjia
iucundus homo
qnl
mifcrctui &
com.
difpe.fer.
fuos in iudi.
quia
in sternnm non commcbitur.
*
petitate,da'ei:
&t volcnti
mutuareatc,
ne
3
g auertaris . Audiftis
quia
didtum eft :
t Dili- 4
a B.-neficium
quodinchoaDtisiutitixeft.
h
gesproximum
tuum, &
odio habebis ini-
a
Maleuoluin.quode::
inrirmis
penniilum,
no:i
pnccpaim.
1
micumtuum.
Egoautcmdico
vobis:
diligi-
%
3.
Quodperfectum e:tnoniinpolfibi'e.
b Non folum non odut.is.
Ha:c ell iatuudo conluminatx chaiitatis. Non tamen vitia.
e Vitia odio : natura dileciioni cii habenda-.
te inimicos vcftros , benefacite
hisquiode'
runt vos ,
ckorate
pro periequentibus
& t ca
uprarfljn
'
-
.,nera.
<r./b.
tij
*
NICOLAVS DE LYRA.
I Et
quicumaue.
In cafu aiuem vbi non occurrit tale
malum,fic
fuftinere non eit
necellitatis,
fed
aliquado
eil
fupererogationis,
& 111
aliquocafu
etTct maium
,
vt in
prjcdi&is
eftdeterminatum.
%
Quipitit. Semper
emm
petentidandumeft, quiadaridebet
res ve!
verbum,(ecundum
quod
dicit
Aug quia
li iuite
petit,no
debet fibi
denegari quod petit
: Si autem irrationabiliter
petit:
dsndum eit verbum , doceado cum de lrrationabilitate fuaj
pe-
titionis. Doftnna enimeft
quoddamdonam
bonumvnde Au-
gufi.exponens
hoc verbum dicit: Tunc enim melius
aliquid
da
bis,cmn
iniuite
petentem
correxens.Et eodcm modo
exponitur
quodlubditur.
3
Etuoknii. Mutuandofi rationabiliter
perit.vel
rationem
reddendo fi irrationabiliter
petit.
4 .Audifiii .
Hicdatintelle&umpraeceptidcdile&ioneproxi-
mi,fuperquodfuiKiatur
lcxmquautumorciinat adproxinlurn,
quia
10
pra:ceptocluncatis
tota lex
pendet
&
prophetx.
in hoc
ludaci errabant.
Hx hoc enim
quod praeceptum
eit. Leuit. 1
9.
d.
Dibges
amitum
(uum/icui
te
ip/nw.arguebant
od;re
inimicum,fed
hoc cft falfum
,quia
omnis homo ex chantate
dihgsndus
eit,
m-
quan-
M O R A L I T E R.
t EteiquivuU. Iofeph
in
manibus
Aegyptix dimifitpal-
lium,ne
tunicam amittctec
caftitatis, quc caigulo
conftrin-
giturauftericacis.
1 Et
nuicumque
. Moralicer in via Dci
proficifci primo
cft
iingariolum, fcd
per
afliicfactioncm & Dci
auxilium leue fic
&gaudiofum,itaquod
tuuchomo
plusfac:tquam fic ab
co
rcquifitum. Ltquia
non
folumoporccc
bencpaci ,fcd
ctiam
beneagcre.Subdjtur.
z
i^jn pctit.^uod exponic Auguftinus
diccns:
Bonu fi
pe-
Xit, ld
quod potcfl
&c dcbct dave , vcl vcibum tc
cxcufando,
fiali-
cati reTaxctur imnunitas.fcd vt
fadegerirmi-
Ini-mm
VDUIIl.
ra-
mmiitrctur fubfidium
,
do-
tempore.
necperfcntcntiamiudicis,ad-
cmptafpe
corrcttionis, malo-
rum
tollatur excrcitiitm.
$e Idem. Sed dicet
aliquis
quis poteft
dihgerc
inimicos ?
f tuc.j^.d.
Pnus
ccdilexit
impitim
Detis
ttuis, qi:i nuqiiam
rirft
imp;us.
I u
iwpetn etiafi iam non cs im
pius ,
fuifriiii.
a!iqiiand->,qui.i
^
nemo fic iuftus mli ex
paore. pr
,
,i
*H;lanus.
Rei.giofum
eft
3
oditim,
quo quis
odenc rtiihn-
COsDei. aiueirusvigi-.
*
Hieronvmus. TdinriS mca
i^y.
11 '1 '
.,,
_ ..- . r' t
ottcnuentib,
patientcr fero,intunam autem
Dci ferre non
poflum.
k Bcnrfacite. Miniftrando cibum mecis vel
corpoi
is.
Quod
i-Cor.j.
d.
faciccciam
qui
dicic cum
buiufmpdi neccibfi fumere. (?m-
nia enim ea
fpectanc,
vc fratres
fianc.Singulis fingula oppo-
nuncur.vc omnes
partcs
malitiae bonicate
vincancur.Vidcn
tur contra etTe
imprccationcs
prophetarum,q'ja:
non dieun'
tur voto
opcancitim,
fcd
fpintu praruidcntium.
1
0>atepru. Aug.No
aic hoc
prb
fracnbus in
quib.funt aliqii
ll!'-'-<,c fc<
peccaca perfequutione
in;micoru
grauiora.vndecum
Ioan-
ne do,In mon
"
ncs dixiflec :Si
quis
fcit fratrem
fuumpeccare
non
admonem,ou uSafcJ.
&dabit Deus iili vitam \ fubdiC. Ett autem
pcccatttm admottcwi
non
p>o
dlo dico , vt
roget quis.
Vbi
npcrte
ofrenditur
quofd.i;;>
fratres effe
pro quibtis
orare non
iubemur. Pcccaru ad mor
Pcccatum at>
tem eft
,
cum
poftagnnionem
Dci
pergratia
Cbrifti
oppu-
mortem-
gnac aliquis
fraceinuatcm,&: adueffus
jpfam graciam qua
re
concihacus Clt Deo
,
intndia: facibus
agicatm quod
forcafie Peccatnm nou
eft
peccacu
m
fpincum
fanctum. Pcccacum 116 ad
mortem,
ad taatvea .
cft fi
qms
non amorem a fraric
a!ienauent,fed offi jia fraccr
nicaci debica
perabquamai/imi
infh
mitacem non cxhrbuic. n
?
Vndc
quantum
a J
imaginem
Dei crcatqs
eft,& capax ipfius per cogiii
tionem
&amorem.Amicitia
enimcharitatistuiidaturfupercom
municationemfupcinae beatitudinis,
& ideoommscreatura in-
telleclualisqux
lnaftu vel
potcuciaett
beata ,eft ex charitatc
diligenda
. Maii aute homines
quandiu
funt in
potentia
venien-
di ad
beatitudiuem,
& ideo licet eorum malitia iit
odienda,
ipfa
tamen natura
pollibilis
beatificari eft
diligenda.
Et lioc eft
quod
diCitSaluator.
5 Diligitc.
bona fcilicet
gratiae
&
gloria?
eis
optando
. Alia vc-
ronon
funteisoptanda,
niii 111
quadamgenerahtate, inquatura
valentadeorumiaIutem,quod
foli
Deoeftnotum,
qmaomni-
bus
alijspotclt
liomo bene velm lle
vti,&
ldeo circa hoc non cfl
determinatc
aiiquid petendum
.
Sequitur.
6
Bencftcite
. Benefacere eft cffeclus
dilectionis.&ideoficur
tenemur in effccTu falutcm eorum modo debito &
polfibili pro-
curare.
7
Et orate.
Optando
fcilicet eis bona
gratix
&
gloriae.
Alia au-
tem bona in
fpeciali optare
vel facere
,
non eft neceifitatis
, fcd
fupererogationis
. Ad
praedicta
autem facienda
ctiaminirnicis,
hortaturnoscxemplo
Dei*
1
Qki
iiahter
petit,6\:
tunc ci
aliquid
mclius
dabis,cum petcntem
iniufte corrcxcris.Vcl alitcr
potcft inteiligi
de fcicnna
qux
non eft
petenti deneg.inda,qL)oiii;uii auatuindedjgnaiur
poficflbrcn-i,&
in nlios tranflaca crefcit.
4 DiUgei.Seciidu Aug.Inimicus
iftc diabolus
incclligendus
cft ,
qui prxcifus
efi cocalicer a Dci conforcio&: fanctoruin.
Homoviator
quancumcunquc
inaJus
poccftad
Dcumrc-
ucrti.idco
ddigcndus
eft ex charicacc.
Propccr quod
fLib.dit",
5 Dilighe.
Ec
quoniam
valdc difticileeft m bonis
opcnbus.
pacencer
factis vanam
gloriam
tocalitcr
euicarc,
idco fubd;-
tur.
vittenditc, &c.
MORA-
Glof.ord.&
Nicolai
de
Lyra.
<?
luc
}.,
cifr-.;7b.
rjfcS
<< fin.
p<rn.
dilt.
i. c. int
intnm
Dcconl'. J.4-
cjp.nec qucm
Lm
'
..um i6
.. J monem
.
B
i.Ioan j.c.
119
/
-
idf.niunt.
ttipjrticipcs,Axictatcminic-
(fcrctiaaliKlaPc!crur,egantccliui-
t, m> , , endutpccca.ivfcd
quia
wnca
cfr la-
.
.M.vrJiiMrcuhlUJJli.l.caccinlubiicnop.lir:
. "1 fufi malacon-
cic
enumera
c IuJ.h
ciimduit:
ufcilcfprrascocur
rnad
Uqucum.quaui
humihta
(cvcailtm>it
Qtiodproptcr
ntudincm pcccati
iara ex
damnationc peccatt
calcs
h ibc
rc credcndum
cll, & huic
pcm
tcncixnon
ignofcic
Dcusrcum
ctfi
pcccaffeTatc:.ntur,&:
fecif-
leinalavchemcnter
eosptrni-
tear, camcn
huiufmodi
atlccho
ncs mcntis
habcnt vt fc uon hu
mihcnt
adpctcndam
vcniam.
Mouerc
autcm
poteft,quod
120
1 Nonfn,ii<naitU4r,.inuf<rJjrj|i.
Re
quod
iam e in
fpe
.
VidiguiuieruluJinhxtedwmtelligin.
_
lumn.antibus
vos, vt fitfs
filij patris
vcirri
,
Qui
liii.il.icrlacit.
b iJeft.nfinftitelcfh.
c Hocexemplum f.e-
ia.i> e.t, u.uainui
&
fpitmuliW pollit
K(Bi. d lultiiix.vndc
01-
Vobif oiieiiu lol iuflniavd
hunc vilibilein
inut. Vobn 011 eiiu 101 iuii.iiz,vc.iiu'ii
,....-....
qiii
in ccelfs cll
,
t
qui
folc m fuum oriri facit
1 Bcmuolo Sc
nial.gi.of.
b imbrem dociri.:*
vel
pluuum
fl terra fru.
fuper
bcinos &
malos
,
&
pluic fuper
iuitos
a Amare amtntem ratutzel. iniiniiiiinclutiutit.
& iniultos. t
Si efnim
diligitis
eos
qui
vos di-
a Ex dileitioiic.in
czlo nullara, & fic luc, de his enim
poicft d>ti:Recepi-
lti inciccdcm vcllram. Niillare . Mcrcei filiorum
lola
adopuo
clt.
ligunt, quam
mcrccdem habebitis
? Nonnc
a
Qui pubJica veftigalia exigunt
, vel
pubtica negocia
fcculi & lucia fe-
ctaiuur. b Salutaiio eft
ijuzdaui (pecics
oratiouif.
&
publicani
hoc faciunt ? Et fi falutifucritis
1 11 h oc non
plus fccitis,<]uani gcntilct
ex humano aftertu hoc facicnics.
ordmc:.. ur ,
vc
iulits,cuni
Chnfto
rcgnantibus
molcfti efTe
nonpoffinc.
1
nondegencres quafld<cerec:
Acccpta potcftatc opc
ribusagitc
vt(K'sl'il;it.-nafccii
K>
pcr
ch.it icatcm.
b Tutns.
lamdiciturpatcr.
V-d.tc,vc
fitis
filijrcnaticx
DcQCjut
cftchacicas.
c
ilji folem.
Iiunc vifihilcm.
Nam
mquiunt
m hhro Saloino
n<S ,Sotiw.iri.t
non illux t nobis.
Etdc
pluuia doclrine, prophc
ra
dicit.
Suptr
rn.ui eiuitatem
pluit,
ey
0't
faptr
altcram .
Solemfunm.
<^uafi
dtcat.
Qucm
fecit, cuius
i.Io.in.j
Sap.j
h
Amos.41'
itx.
JiS 1. defcT-
ii> ne domini
in ni6r.cc.4j.
Ioanncs lncpillolaucuiicctio
n noc nu
y.u Hu..a^u.i.ig..i.."....
.......... .- ..-- ----
neDei
&
proximi
cantfi
monc
fratres veftros tantum ,
quid
a
a
mplius
facitis?
rr Vldct* . VtfratrCSdlliiailUlS ,
C
% Gcntilcqualcjgeniu
lui.t. cihnofGncc, Latine
gcnt. Vtfiliipatris
'*
j
,. 1
_,, r r im.
cfle mcreamiui.
14111111 UI4ULI
SSiSK-
t
Nonne &
ethnici hoc faciunt ? Eftote
tfrgo
l
fimtatc vobis
...
f,lmniiihm a EcceadquodculHKn prouehil
fuos. Secuuduni modumhouiinum OUid
ampliUS
1U'JcT l)CI SCIICIU
lelligiinturnonioliimqunam n (j$
1
odcjrc inmiidJ b j mitationenonac
,uai,.aie.
c To.a
veflruni oinn. mfidtlium
crcdunt
fcd
qut
crcditun lunt
{>roprie
funcpmniaquxdc
nf-
jjlo creauit.
Quid
crgo
nos fa-
ctemusde
hisquxde
muncce
ctus
accepimusc
d tMl.'.i. Exactorcs Roma
norum
quos
lud.ci fic
vocanr,'
<|ii!a
de 1
cpubltca
curam
gei
c-
h.n.r . d.cunttir& nemen
xifica
publto Romano,rci;C,
qui priuscosotdinaflir,
C
Etfi (.iluiaucritis
.
Siprohis
tattim oraucricis,
qui aliqua
af-
I-
rrcduilt. icdQUICrCdltUrilUnC trinitjihicimell.guurperpauem. Adopuonis. rctgratiam.
i-
nro
qutbus
orandum
eft,
vt fra
yoS^eVfedi
, flClfr &
patcr
veacr t C^leftis
3
Oportcr
fratrcs
dihgcrc
& hu-
tcrnolcedcrc
nobis foccntur.
F
a secundum cuod dcus
p
L. ,
miJ.cer
lalurare.lecl paium
cfl.
I
Auuft.nus
. At
leg.mus.
t
per
fe^US eft .
f P
^*
m
^*?
. \ ^. . r fwn,t*wwi. nmvimi.CumulusneiiC:.t'onis
t niii. 1 nl
eft.
in
Apocalvpfi
marLyres
orarc
vt vindiccnc.
Scd h.nc no
opor
tct moiieri. Quis.n.audcataffirmare,
cii illi fancti candidati
fc vindicari
pcticnnt.vtrum
coiura
.'pfos
homincs ai cotra
rcgnu pcccat: pcticrincNi
;p
fi cfi
fynccra* p^
n i
mlticie,
6c%ilericordi(j
vmdid.i mai tvrQ,
vc eucrcacur
regnu pecca
ti
quo
rcanacc cahta
pcrpcuifunt:.Deftruitut aucpCccati
rc-
unu
,partimcorrcftionchominu,
vtfpwftuicarofubijciaci
partini
damnationc
pctfcuccauum
in
pcccaco,vt
ita iufticia
ordi
proximi.Cumulusperfcctionis
diligercctiam
mimicos,^
ura
rc
pro
illis,
ficnt cV Chrifrus fccit.
*
Clcmcns Alexand. Dctim
oportetimitariquoadeius
ficri
potcfl ,
ab
coqui
cft
cognitionc pra-ditus.
*
GrcgonuS.Nylicn.
Nullieftnaturadiuinc!,nuIIiporcn-
m
,
nulli
iapicntia
tmitabilis
,
bonitatis tamen .nanfuctudi-
nisiuftitixqucachunianit.^tisdiuinx-typosaliquosquoquo-
modo
crhngipolic
non inhtiasiucnm.
NICOL/fVS
DE LYRA.
I Qui folm-, JJcncficia
n.coia non luotrab.t malis hominibus,
nui tn ci
inqu.in:umincis
etlinimicantur.
Argu:t
etia hocexem
plo
cntilium
inridclium.qui
fuos amicos
diligijt,&
eis bene fa-
ciunc. Si
crgo (upra iplos
nnrcedebc.ititudmis volumushibjre,
dcbemus
plus pp
Deum facerc , dilcct.oncrn ctia ad inimicos cx
tendendo
tendendo modo
prxdiito
.'& hoc cft
quod
concludit in fine.
2 EJio.
legem
fcilicet
euangciicam quae
cft lex
amoris,
confer-
uando,vthris pcrftcti
3
Stcut.
quibcnehculargiturctiamalis
hominibus ,
itaquod
proptercortim
malitiam non dcferu bcncficcntiam
circniplos,
nancc voscirca inimicos , modo tamen
pracdiio
mre
quia ahquando
eft neceflitai.s, al.qn.mHn
rupprerrjrTpon
A D D I T I O
I.
Jnc.
c.
vbidnnpoftil.
Pnma
etgobeat.
df
paupcrtas fpintus.
Circa harii bcautudinu dcclarationem
quzdam
a fanctis do-
clonbustridumuretia
ad fenfum hterale
pertmcntia,que
vide
turabinu:ccdi(cordarc.Na
Aug.in
lib.de lennonedni mmoii
tc.attnbuit
bcatitudmes liic enumcratas donis
fpiritufTancti.
Ambr.aut
fup
Luca,attribuit
beantudmes ibi enumcratas
qua-
tuor virtunb. cardmahb.cV Gc bcatltudiiies hmoi non
diftinguc-
rentur a vinutib. (eu a
donis.quod
vf inconueniens, cum
qucda
enumcrcnt nucr beatitudincs
quar
nec funt virtutes ncc dona.ii
cut
paupcrta
& luctus.S.Tho. vcro in i. 2.ar. i .in
cor.q.fanftoru
fentetias cocord.is.cciciudit beatitudincs
diftingui
a donis & vir
tutibus.Nt)
licut
alij.habitus
diftmcli ab eis.fed
hcut aclus diftin
guunf
abhibitil)
Lvquiadona fpuitullancli
cmincntiorafunt
virtui.b.cardina'ibus,uiurc Amb.exponcs
bcati udinesturbis
propofitas,attniuii
cas virtutib.
cardinahb.Augnui exponens
bcatitudinesdifcipulupropf.fi(asinm6te, tanq perfectionb.Jat-
tribuit cas doms
lpintuiTanfti Cofcqueicrcirca pmiaque
attri-
buuntur h vo, bcatitudimbus , vf
luerfactosalujuadifTerentia.
Ambr.n.fuper
Luta.tcnct
hn.oiprarmiaad
futurambe.ititudi-
ric
pert
incrc.
Aug
vcro m fcrmone cni. aiTcrit ejiad
prxfcntcm
perr.mcrc
vita.
hryl.
vcroin
luis,homeh)Squard3
dicit adfutu-
1 ertmerc
viu.quarda
veroad
prc;('cntc S.Tho.vcr.iq.ea
ar t.
iiic.
r.q
concordans fanctoiu (cntcntias
dicir,rp
fpcsfuturx
bea-
titudinis
potcflc
in
ivbisppduo. Pnmi.pji aliquam prarpara-
tn>nc ad fututa bcatitudine
pci
modfi
mcnti.Sccundo
per quan
d.i iiicho.itionefuturarbcaritudinis
impcrfcftam,vt
m v.jis lan-
Ctisct inhac vt.i.tt
excphfii
and'.>dicit
cpalitcrhf fpes
fruCtiri
ictttoaii irborii.cS melcit fiondibus,
\
alitercu ia
pnmordia
fructuu
incipiunt apparcrc.Vndc
in
propolitocaquar pon&rur,
tancjuampraniia pfil intelligi
, vcl
iplabeatitudopcrfifta^cV.
Iic
prrtmet
ad vitam lutura.vtl
..liqua
inchoatiobeatHudinis IkuC
c.t iii vitis iaitctij cnam m Jiac
vita,
& lic
pcrtiuct
ad
prxfentcm
vitam.
vitam.Namregnumc^lorUjVt
dicit
Aug. poteft intelligiperfc-
cta:
fapientixiiutiu,
lecuncuquod
mc
pitin
viris ftrtfti
fpiri-
lus r.
gi
.arc.PofT tlio n.terra.
ngmrtcar
affectum bonum aij? re-
qmekcntis per fpem
mftabilitatc hxred.tatis aeiernar
pcr
tena
hgnihcatar.Coioianturet
inhac vitalancii.fancftu
IpintuqUi pa
racletus
df^participmdo.Saturaufet
mhic vita iliocibo
dcrjuo
ioaa.'. '.
dhs d cit.Cftafi nttut ejt,r>tfdciam vtiuntaten patr
s r,.ci. In h.;c cr
vitaconfequUMtur
hommcsmifericordiam
Dy,
hmilirer &
pur
gatoocul
mentis
pcr
donuintellec~tus Deus
quod.immodo |
cr
hdem vidcti
potelt.
Similitei & m hac vita
q;u
motus
luospaci-
ficantad limiinudine Dei accedcntes, fifj i>'i nomnantur. tir
hecoiapeifecbuscruurinpatria.
Hecc\ mult aba ad hac mate
ria
pertmentia , reperies
nota. tradita m S.Tho.
parte
&
q.adc,
A D D I T I O II.
In eo.c.vbi dicitur m
poitil.Sfdt'
mwido
cor.ijm
infi
bttm v\-!c.
Miiduia
cordisfeu
punficatiofequitfide
vcra,
licut elledus
fcqmturfua
caulam.
Prtmu.n.prinCipiQ
putificationiscordisctt
fidcs,
mxta
illudapoltoli
Pecn . F'de
purijicans
cord-1 eorum. Ac
15.C.N011 ergorec~tedf,q> primuronuenicns
mundiscorde
e(t
vilio Dei
xnigmafca pcr
fide in
pfenti, ^put
ait
poltil.m quo
et
yf
variare modu
fuajexpofitioms
in hac
partc.fccundu que pr^-
nna hic
promifla
refcruntad aham vitam nfi.
Mthusergo
vide-
rctur dixiflc &.
magisoropne,
ci, mundicordc funrilli,
quorum
corda
pcr
veram fitlem mundanf leu
purificanf
. Talesn.de
oc-
cuhiSiSc diuinis
fupra
modumcocm homiuum illufttaf.iuxta
il-
lud . Munma
fupra
lcnfum hominis oftenfa funt tibi. Ecclef.
j.
C^iiibusconucnicnteraddTpraroiium
,
cum dicit .
Qjontam ipjf
D um videbunt . Habentibus. n. talcm munditiam
per
ficlem
fe-
cundu
quam
nunc
pci fpcculum
m
xnigmatc
Deu vident, rccte
promittif
vifio Dci
limpiiciter
, qux
cft facie ad face
,
fccundum
auAoritaie
Apofloli per ipfum
alle . i .ad Cor.
15.
Na iicut niun
dioaoculi
corporalisdifponitadclare
videndum,fic
munduia
oculiuuellcctualis
pcrfidcm
adclaram Dci viiioncm
difpontt.
A DDl-
m Matthxi
A ADDITIO III.
{p
Ineo.ca.vbidf m
poft.flcdW
r/iti ptrfe
inniinnetn
pailuntur ,
c"r.
Nullauideturtaclamcntioin litcraciiea hancbeatituduiede
hocquodhuiufroodi patientcs
iaetanter fuftincaut
perfecutio-
'nes.Non eniro
di\it.B..atiquipcrfrquutinnem patiunturlaetan
terfcugaudcmer.fed
folura bcAtificuuit
perfcquuthmcm patie-
tes
proptcr
; iiH :;.'.-.
,-t
pa-ei
in lncra . Jllud eti.im
c]uod fequif.
Gaud tc <y cxul.il .-,o i. :
ctcrturad
fequeijtcm
beatitudmCmin
qua
uicitur./;:f;/.7?/r cnm malcdixcrim
wbrt,
&c. Nlec etiam
ibi dicitur,
quod
talia
talcrentgaudentefj (ed
exhort.iturcos ad
hoc.vt
gaudent
Vnde mclius vidctur lnc rjici fecundum fanftu
r
Tiiomam vbi
fupra arr.^.in refponlione
ud
^.arg.quodoctam
beatitudoeltfirmitasquajdamomnium
beatitudinum
prardiclj
rum,acfi
dicerei:)ijuti
quiiictirmiter
L-habent ad
prardi&o;
achi<beatitudiiium,vtabipforum
iuliitia nonreccdant
propter
perfcquutiones.pt
ideoin
rcpromiitcndo praemium
huius bea-
ritudmisrcditadcaput
fcihcct
quodficur
in
prima
beatiruJine
fuit
repromifluairegnumcejorum^lic
in
hacotftauaidemrcpro
mittit,
vt
intellig
ltur hic oitaua: beatitudini conuenienter om-
niaprsemiaattnbuijtanquamomnium
aliarum firmitatem ha-
benti,
ADDITIO IIII.
In eo.ca.vbi dicitut ;n
polhl.Etidcoprimo
rninor
pceia
determi^
natur cutn dicitttr. reus crit concilio.
In
biblijs
noftris communiter habetur fic . Omnis
ejui itaftitur
fratrifuo,
rcus erit iudiro .
Q^i
autcm dixerit
frairifu
o
l\acha ,
reus
eritco cilio.
Etfupertalemliteram
videturfundari
giolT.ordina
ria,&
fcntcnti<e fanclorum doctorum de hac materia
loquenciu.
Vndc mirandum eft, vnde
poftillator
habuir. , vt ilte ordotranf-
Biutaretur.
Imponitenim
rcum foreconcilio ci
qui
lrafcitur
,
&
rcum forc mdicio ei
qui
dixerit
Racha,quod
videtur nullum ha-
bere fundamcntum in litcra.Circa intelfeclum tamen huius tri-
g plicisdiftmftionis
,
quam
Saluatoriio(lerhicpbfuit,pluresfijnt
& diucrfie.tam fanctorii
quam
aliorum
exponentium
, prout in
gloifis pofTcnthabcri
, falua tamcn
fcmper
fanclorum & dotlo
rum ceuerentia.ifte
pafTus
aliter
potc
ft
exponi.
Ad cmus cu.den-
tiamfcicndu
rph
;cdiclum Ra
hacftHcbraicu.vt Hieron
d.cit,
idemligmficatquod
vacuusfeu
vacuum.Etpoteltduphciterin-
tclligi.Vnomodoidem dicitquodhnmo vacuus, quoad
ccrcbrii
vel intelleftum,&
lic(vt Cliryfoftomus dicit) quamu
ad fenfum
vcrbi idem elt
dicere/atue
& Racha. Alio modo
potcft intelligi
dc vacuitate feu
inopia tcmporalium
facultatum . Et ilto modo
accipitur
Iudic. [ i.vbi
legitur:
Congregatique
funt
Iephtcviri
inopes.Vndc
vbi translatio noftra habet
inopes
: Hcbraica vcri-
tas habet
Rechim,quod
cft
plurale
huius nominis
Jingularis
Ra
cha . Et lfto modo
intclligendo
non eft voccbulum contumelio-
fum. Polfibilecnim eft homincm
eiTeinopem
line
aliquo
vitio
feuculpafua
.
Primoautemmodointclligendoidcm eftquod
ftultus
feufatuus.quod
efi
mamfcltccontumeliofum feuconui-
tiatiuum.Vnderettequi Rachadixeritfratrifuo.rcuseltconci-
Iio,hoccft ,
requiriturcongregatioiudiciumadcxaminandum
fcuinquirendum
pereircunftantiasf.icttquo prxdidtorum
mo-
dorum
mtelligendum
fit vcrbum
prxdiclum.Si primo
vt
punia-
tur.li vero fecundo vt hberctur. Vnde in hac
tnplici
diltin&ione
Saluator nofternobis
oftendit,quodiuftitia euangelicaabunda-
tior debetefTe inhis
quaecommittunturin
proximum, plus qua
iuihtia Pharifajoru in
tnbus.Primo in
hoc,quod
reatus iniutian
tis
f.iclo(licut
homicidar)xquiparetur
reatui
ciusqui
occiditta
tumexpropofitocordis.Vndc licutfecundum
Pha'rifaeos,quioc
cidcrit,rcus ent
iudicio.fic fecundum
euangehum
omnis
qui
ua
fciturfratrifuo,reus erit
iudicio.Secudum.quiacum quis
verba
profert
proximo
qunc pofiunt intelligi
ad contumel.a
di&a, licet
habeant alium inieliectum
quo pofiint intelligi
finc iniuria
,
ni-
hilominusinquirendafeuexaminanda funt,&
ideo.Quidixenc
Kacha.reus em
concilio fcilicct ad examinandum
quomodo
de-
beant
mtelligi.Tertium,qui
dixe rit verba manifefte contumelio
U
yt
F
ituc.reus erit
gthennae
ignis,
In
quo
ofted.tur
magna
cx-
ce
lent.acuangelic^iuftitiaerefpcauPhanfaic*
. III,
enimfin
talib.verbiscondemnabantfaltcmadmortcmvclgrauepenam.
U*
5> alu
orveroinquantumch3ritaiicontrariantur,cosc6demnat
iii
gehcnnam ign.s
1
.qu?
clt
maxima & nouacbdemnatio &
pro-
pr.c ciiagelica,
ficut &
rcgnum cclorum eit maxima & noua re-
promiflio cuangehca.P^na emm
,gnis
xterni
gehenna? ,
ficut &
praem.um regn.
txlorum
mantiqms
documcntis min.nc inueni-
turitaclaretraditum.
RE-
Cap.
V.
122
11 E P L I C A. In c.
j.vbi
agitur
dc beat
itudinib.
fpccialicer,
D
cum dicitur . Beati mundo corde.
pofiil.dicit
,
quod pro
munditia
cordis in
prxmium repromittitur
vilio Dei
per fidcm
arnigcrtati
caminprsefenti
, &
perafpcdum
facialembeatifica in
futuro.
Bur.putat
contrarium huius
demonftrare,&
arguit
fic Fidei eft
prsuium priric.piumcordis
munditia: .
Igiturnen fequirurea
tanquamrepromiiTa.AnfecedenspatctpcrilludPcrri.i
r.c ttde
fbrijicans
corda
corunt.Std
iltudargumentum porius
videturtc-
tatiuumquam demonftratio.quia
hiboratiri aequiuociL N.i
pu-
rifiqatioallcgata, fuitfpirituflTanai
infufioinligno
vifibili
, &
fu t tidci
pr.cccdcnt is
telfimonium,
vt clarc habetur cx htera al-
Iegata
. Fidcs autcm
pcr
llhm
purificationem
confirmatam
prxcelfiti!;,imptin!ic.itionem,nonvtpurific3tionisprincipium,
fcdfolum.vt
temporcprior.Nonauicomncprius tcmporeeft
pr.ncipium
& tr.ul";
pofler.oris.llh
autcm fides fic
prior tempo-
rc
punficat:onc
h'c
aftegata
habuit fuam munditiam cordis
pras
u.am
laquam
bca.it 'id.ncm
de-qua
hic fermo
,
cui munditte illa
vifiopcrfidemrcpromittitur.Narnfieftfidcsformataneceflafio
praefupponit
fuam lorma
tanquam principiu qux
eft diift i mun-
ditia.
C^iiod
!ic naret. Nam fecundum
Apofiolum
, Cliriftus
per
fidehibitat
incordib.noftris,tibautehabitatiacordib.fubd.tis
pctcatis.Igiturrcquiritcordismuditiam,
no vt
fitilliuspurfica-
tionis
priucipium.fcd
vtabhuiufmodi
purific.it ionefumr,pr
cedentis
parificationis
tefiimonium.Sccus eft de fide
intbrmi,
p
quam
Chriftus non
inhabirat.in
paruulis
enim
baptizatis
mun-
datioabonginalipraecedit
fidem formatam. H.xc
igitur
fidcs
prxceditpurificationcmperBurg.a!Iegatam:Ha:crefoltitiorna
terix
patetjtiauctoritas pcr Burg"
truiicatim
allcgata
debrtc vi-
deatur.Dtcit enim Petr
9
,ibi.
Ekg
t
Daspens
mcumgmtcs
audi-
re eua>icliHm & rredetc.Eccc fidcs ex
auditu,
& muutlitia cordis
pro
Chrifti inhabitationc
pcr
fidem
przrcquilitam.quam
mun-
ditiamipfafidesfequitur fanquam repromilla
, vt vifio Dei
sen!grfta4ca,proutdicitpoftilla,&fequirur
in
lncoallcgato.
Fc
qui
nouit corda Deus teftimonium
perhibuit
d ins cis
fpujtdm
fancTu ficut & nobis,& n Iiil difccrnit inrer nos &
illos,fide
pu-
riricanscordaeoru>n.Hxqmbiispatct fidemincipicntium prae-
cederefidemperfcaornm ,
&clan'ratem vel munclitiam cordis
E
incipientium prccedcre
i!!am
purificationem perferToriim.Sunt
cnimgradus
huuifmodi virtutibus iuxta
Itatusincipicntium
,
proficicntium,perfeclorum,&
etiam funt
gradys
illumimtionu,
hicrarchicaru & tetai
tlncaiu.ideoin
praifenti, mmjocor.tlipro
niittitur illuftratio vifioms
aenigmaticae qux per
fide
e(t,rmudiori
clanor,mundifiimoclariliima,&
hoc fi in hac vita
poni potelt
cla
riffima,&
in futuro fecundu
gradum
fimihter
repromittitur
mfi
dis cordibus vifiofacialis.Ncc in hoc modo dicendi
poftil.cccidie
a modo comuni fuae
expofitionis,quia quamuis repromifTa noucj
Jegis
referat ad
futurum,tamen
repromiiTbru prt;guftationc
non
excludit. Et ita refoluit hancmatetiam ficut Tliomas concorda-
do dicla fanclorum
dotorum,prout Burgcnfis
eum
allegat
cir-
ca
principium
huius
capituli.
In eo.ca.vbi df.Beati
qui perfequutionc patiuntur.&c.poftil.
addit
pcr
modum
gl.la:tantcr,quia
fi cum tnftitia & dirficultare
plus
vidctur ad virtutem fortitudinis
quam
ad beatitudme
perri
ncrc.Circaquodrationabihteradditumarguit Bur.argumentu
fuumconfuetHmharreticis
modcrnisfamiliarc,diccns.L.Ttaiuer
non habetur ln
htera.igitur,&c.
Et vt
poltillator
non habcat via
cuadcndi lllud
quod fcquitur.
Gaudetc &
exultate.jW.cxponit
dc hortationc (
hnlti.non
de lactitia
paftbru.Quod
diccre roodi
cum valct,
quia
illa exhortatio non h.tbet
refpeftu
ad aclu , fed
ad
praemium promifum,
vndc ctfi hic in htera non
cxprimitur
,
tn habcturex alio
pailii (cripturar.quQd
laetanter
pati pcrtincat
ad hanc
bcatitudinem,qni.i
dicit ur Aft.
^.ibant ^lpoitoligatid
in-
te<. Et.am (i debemus
diftingucre
bcatitmfines a donis & virtu-
tibus & fecundum actuuro cxccllcntiam ,
prout
communiter di-
ftinguunt,diccntes q
Virrutum aclus funt modo humanojbeati-
tuduiumaiKcmmodo
fuper humano,oportet
huiufmodifubm-
telligcrc^q?Jv.-ccbeatitudo
fi habet modum
fupethnmanfi.quod
pati
fit
gaudenter,qL>ia
cum
agonc pati
elt modus
humanus,
&
per conlcquens
virtutis aclus,non beamudinis.
Ineo.c.vbi df.
Qui
irafdtur
frafi fuo,&c poftil.attendens
va-
riam fancTorum & alioriiin hac
p.irte cxpolitionem, poftlit
fua.
Ef vt
cfTetintell.gibilior.tranfpofuitp^nas
ex
ronabilmrdinc,
in
quo puto
cum non
cfTcreprchenlibiic.Bur.tn
feruatoordinc
^
p^narum
ponitaliamexpofitioncm
faiis
competentc.
Vtrobi-
que
cft eadcm verilas
femenwae,cun
diucrfa
applicationc.
C A i
J
.
i*3
Glof
crd.& Nicolai
de
Ly
ra.
U4
**
C A P.
VI.
ATtendite,
e^C^tihucufqucp.eccpir
dcmifencordia,
nuncprecipitdccordis
munJicia qu.i
Dc
' viJccur.
Sicnim non
Urr.plici
inccncionc ,
fe J
prp
hominum Ijudc,
non
probanturaDcoopcra
njiLncordix.
L iuhjminu
no
dcbccappcri
,
fcditiblcqui,vc
mcploalios
innitcc. Hactcnus
dciuftiiu
ruangclii.qtixdl
fu
i
ibarum&Pba
quamui
cordiseadcin inftitiadcbcatim
plcn.quod
nu
lccmofyna
fcrua
tuct .ic.Noncnimmo-
ncchic vcl orarc vcl clccmofv-
na facct
c,
lcd
quo
animo dcbc
mus faccrc ,
agitur
cnim bic
dc
mundando cordc.
.
B; rma
*
Bafihus.
Inanisgloriacx-
In conlttt.mo
e?
Miiunta.ii. pugnatuditbcilis&:
callidano-
cuinfccrctofacichypocnca
nihilfccrctu.Deusmoncdo.fic
D
vora
culpac.non
loca,fcnfum,n6 opera
fludiu.no daco rcm,
iudicac
noa vt
tacias,quando
facias.fcd
qualiccf
facias,quia
Dcus
dc cordibus,non
dc manibus i tti mccicur.
c
jlpud patrcm
veiirum.
cuius
glonam
filii
quxrcre
dcbcnc,
&omiiuboiu ad hoc vc
pla-
a
c quui
mcrccaem
non
Cuiut amore non fccifti.
:dem
P. VI.
c
..
a 1 1 hit aurcra ommbtt finein mlti-
ii* iic
ponJti-'
in hoimnuin
Ijude.
b Idolt opM
mfutu
qtW
abunder
plusquim
faibaruru i:
pJiarn.coruin
Ttcnditc
nc t
iulti-
tiam vcftram
faciatis
i
Appetendo
Uinicm corum.
coram
hominibus , vt
i Hocriue.
b lloc enimdeputa-
tuipro
roercedc cum amjrc fir.
videamini
abeis, alio-
t
habebitis
apud pa-
f elcemfl
I. UUllIIUiU villi'l.llla UC iaimi.1 liw- a ^uiu* amnrc nun icun"-
Bflrxlalutisinlidiatrnc.quxvcl j rxem
vcltrum
quiin
cadiselt
.
Cumcrgota-
4
'_
'
il
*<
_^_ --.'- ^AJU
'
r- t. M .i: ...ll- IRnnr# li-.TC. c Ad filo-
E
t
h
in
iplius
cxli conucxis inlidia-
rum aducrfum nos collocatn x,
virttitcsramisin
cxlum
vfquc
e
licct
expaniis
ac
porrctris
ador
f
natas
profligarcpcrcinaciilimc
conccndic.
b yt videamini. Non
prohibcc
videri vc Dcus laudccut,
fcd vi
fraNon.f ;.d
dcn vt
,pfj
laudcnuir.
{"D^ruU.
*
Auguftinur.Cauccc.inquic,
j.c.ueJum;
vcflrjm juflitiam taccrc cora
hominibus.i.hocanimo iuftc vi
ucrc &: ibi conftitucrc bonum
vcflrumvcvos vidcanchomi-
ncs,alioquimcrcedem
nonha- P
bcbicis.Non
fi ab hominibus vi
deamint. Nam vbi cric
quod
in
j
pnncipiohuius
fcrmomsdi^cu
cft.voscftjslux mtiiidi,li pro-
pccrca
rc&c viuatur vt ab hominib. vidcamini.
L1b.19.monl.
*
Grcgorius. Aliquando
fan&i vin
compellunttir
coram
ap-i.
c Ad
glo-
liain itiam.
ncl
fcrmone p
hominibus bona
facerc,auc
eadc hominib.lua facta narrarc,
fed ad cum fincm omnia
rcfcruntur,vc
non
ipfi
eiidem
opc
nbus.fcd
pacer
cortim
qiu
in cadis cfl,debeac
glonficari
.
.: Pccrus
Chryfologus. Seddicecaliquis.Ergo
in conuen
cti,in placeis,in cnuns.ncgandacft
mifericordia?N6
preben
dus cit
victusfplane
in omni loco &C omni
tcpore
facieda eft
niifencordia,prcbcduscft
victus,nuditas
efl
tcgeda,
fed fic
quom6docuicinifcncordieaui.tor,vcmifciK-ordijnoccrra:
**
iicnoca,fcdce
> lo,n6hommib.licilinu<iufcd Deo.Inplaceis
m criuiis fuu
piccas
habcc
fecrccu,cc6tra placca,criuium
cfl,
cum
ccancei.referrc.
d Cum
ergo.
a coco in
parccs,vc
exponac qu.e
bona no iiuc
pco
hominum laudc factenda.
c Tuba canere. forfita conuo-
cadi
gcacia
hoc
fccccuc,vc
octt
ncs
irccquaiiad fpect.ijulum.
f
:
\Antete. Antc fc ctiba canic
o,
ancc alios vulc
laudat^vc ap-
parcacmaiorillis.
g
r\; ccpcrut.
a Deo cordis i'i-
ipcctore
fall.icixfuppliciu,
de
quib.dcit'.
l\eccdite
anx
ni
dulofi,
uorni cnim tiiatm bubui-
fltf,fed opcra
tnea
noufecijiis.
h
7{r{cidt. Siniftra,
vicia ,
dcx-
ccra, virtutcs.
C^uod
orgoagic
vucus
,
nefciac
clacio,vcl
vana
p '^e.
g!oria,feu aliquod vicium,fcd
Ll,CJ
34
lux
rcctr; operacionis fugcc
ce-
ncbraspeccaci.
Siniitra c delcctaciolaudis>
5 dexccra incencio
implcdi pvx-
,
0,uiifttntaliqutqm
tauorem
quwunt
cum
aliqua
6
ccpta Dci.CumCfgb
COlcieil-
mcrccde xicrna.
y cizfacietis
eleemofynam pro
precepco
Dei
implcdo
m: fccc
felaudisappecino.iamfiniftra
cftconfcicncia
opcrisdexcia;.
Cu
verofolacupidicace
ahcu-
ius ccrrcni voluc
aliqui
nufccii
cordes
videri,
fola finiftra
opc
racur ,
qct prohibet
domin' dfi
necpmifcen pcrmiccic.
In bo-
na aucem confciencia mulci faciunc
clecmofynam , qui
non
habenc
aliquid
quod
exccrius dcnc.
*
Ambrolius.
Suncqui
lactanciam folam decore
largicacis Hb.i.of
affectec,
vc eo fe
probatos vulgo velint, qd'
fibi nihil
ielique-
nnc,non
rcconduc in fucuru,&
quiaillicreceperuc
mcrccdc
fua,illic
fpcrare
no
pofsuc.Suc q. opes
fuas cumukuario men
cis
impuliu.non
iudicio
perpecuo,
vbi
ecclefiarconculeiiic,
poftea
reuocandas
putarunc, quibus
nec
prima
merces raca
efl.ncc fccunda,quia
nec
pnmaiudicium habuic,&
lccunda
habuic
facnlegium.
p
i in
tfi/fond(io.Inabfconditoelcemofynafic,qu2niillismif-
cctur tcncbris,lux
intus
eft,tcncbrx
cxtra.
Videt
.
Eleemol.Tna
eft
pau
mfiitii. b Noli uell* innotelccie.
ciseleemofynam
,
noli tuba
cancrc antete,
a
Hvpociita
eu
qui
iimubt
quod
non eft
repnrenutot
alreriut
perlom.
ficut
hypdcritx
faciunc in
iynagogis
& m
Eotinc.
vicis
,
vt honorificcntur
ab hominibus.
a Mciccs fui laus
humana} quain
accepcrunl.
Amcndicovobis,
t
rcccpcrunt
mcrccdcn
a hi non Oei.
fuam . Te
b
autem
facicntc
clccmofynam,
a Non fc mifceat Utidis
appetitut
uel uitium
aliquod
b Dum
pricepta
Dei
irnpleic
contendis.
^
:fciat
finiitra tua
quid
faciat dextcra
ldcrrinbonaconfcientia.ubihomononuidet.
Nihil extta
quxrat,
fed ablcondatur.fic quod
uita tua cum Chrifio lit abfcondita-
tua
,
vt fit
elcemofyna
tua in a
4
bicondito
NICOLAVS DE LYRA. CAP. VI
ATtendite.
Tofiquam
Saluator
regulauit
bominis
operationem,
bic
regulat ipfius affeclioh
em
,
&
p
rimo
refpetlu
Dci
,
fecundo
rtjpeJu proximi,ibi,c.feq.
Nolite. Trimain du.u,
quiaprimo rogn-
ht
affrcliQncm
hominis excludendo ab
operibus
eius inteutionem va-
tiAgloru.Sccundo fillicitud
mm
auaritix,ibi
: Nolttc thcfaurizare.
Trtma in
duas,quiaprimo
dat intentionem
fuam
in
gcnerali .fccundo
appltcat magis iiifpeci4'i,ibi:CumFicisclccmo{yma,.Circaprima
partem
aduertendnm
,quoifecundum quoidicii Tbilofopbus
z.etbic.
S jnum
contixgit
vnc modo
,
malum aw.em
omnifjriam
,quia
adboc
auod atlus
humanusfit
bonus
requiritur
bonitas
generis
et
circunflan
$iarum,fed
reddttw malus ex
quoltbet defeiiu
iil orum. &ideo n b
fuf-
ficit,quod
atliofit
bona
degenerejed reqniriturquodfiat
rctla inten-
ttone. bo'iitas
entmfinis efl circunjlatia
prtncipalis.&
ideo
opus quan
tumi
.imque
bonum
degenere,ftjiat
intentionc
vantglorU
, redditur
ptaUm,propter
quoddicit
Salttator .
I
A ttendirc.
idefl,dtligentcr confiderate
.
i Ne iuftiium veftram. /.
opcra
bona
degenere qunccunquefuerint
Hiuquia
omnia continentur
fub
iufliciageneraliter
dicla .
3 FJcutiscoramliominibus.
<5/ori4w/"
c//;
'
Cft
cjr Uudemhumana.
tx taltbus
qudrendo.
Ter hoc atttem non
probibetnr
,
quod opcra
bona
fiatt
cnram
bominibus
adproximorum xdi(icationem,ci Dcigloriam,
quod
efl bonum & meritorium,
rt
fupra
dtclam
cjl
. Sed
quta
bic /o-
tfuiturde imperfcclis ,
qui
defacilim
vanamglori.z,n efferuntkr
, idco
(onfulit
eotum bona
opera
occultanda.
fupra
autcm
loquebaturprda'
tis
tis
quifitnt inflaiuperfeclionis, proptcr tjuodnon
eli
&fimandum
,
q>
defacilifcrantttrin
vanam
gloriam.idco
dixit
corumoptrx
iu
publna
fictlda
ad aliorum xdificationcm.
S'ic luceat lux
veslra,vtjupra
diclutn
cfl.
^iliquid
enim bene
cft confulendum
viris
perfelts
de
t/tioruti fecu-
ritate
confiditur, quodnoneUcovfulmdum tmperfcciis typartmiis,
de
quorum
debilitatetimctur .
j
Amcn dico.
i.jirimter &fideliter
affero
.
6
Rcccperunt. /*.
.v
quo
enim inteniio
fertur \ad
homincs
tantum,
non est
aliquid
aDeo
iufle
cxpeclandum
.
4
Cum
ergo.
lltc
appltcat
in
fpeciali
. &
primo
exclttdit intentione
vanxglorix
ab
operibus mifcricordi* .fecundo
ab acltbus latrite
,
ibt:
Et curo oratis. tertio ab
operibus poviitentt&jbi'.
Cum ieiunatis. Di-
citergo fnw/hCumergofaciselcernofvna
noli tub?cancrean-
tc tc. hoc
cfl
ad laudem hominum
manifcflare
. *Ad cuius intdletlttm
,
.
fciendum , quod apnd
Iudxos vtebantur tubis
, ftcut apnd
catboltcos
'
campanis
. cjr ideo
ftcut
videmus,quod
in
aliquibus
Iocis
pnlfatur
cam ftiani
panapro clcemofynarecipienda.ita apud
Ittdxos ad boc
facicndu
n nis.
vtebantttr
tuba,fcd bypocrittt
nonfacicbant
boc
principaliter propter
pauperum vocariouem,fed magis
ad
propriam oflentationcm,vt pjtct
inliteracu % d
:
cit: Ft
bonorificcntur,crc.l{ationctn
antem
probtbi-
limiis
fubdit
: A men
dico,&c.
Modum autem conueatentcm
faciendi
clermofvnam fubdit, cum ditit .
7 Tcautcmfacicnte,&c.
Modus
faciendi eflquando fit fecrete:
pcr
boc
innaens,
quod takafunt
facienda
propter
Deurn tantum . vn-
defubdhur
.
Et
M O 1U
U T li R.
I tdttendite.
Et jllud
quod fcquitur.
Cttm
6 Cum
ergofacis.Chiyfofl.
Si bonoru
qua;
facis vis
infpeftores
habcre,cccc
habcs non iblum
angclos
&:
archangclos
,
fed
ctiam Deuin vniuerforum.
Cnm
12
)
Matth
XI
A
2 l-idtt i*
abft
._'....
Yjiderc
Dc i t*ft
approbare
. li ia au : c t;in
-
tum
-
pptobat qux
funcabfcondica,qucj
extra fnu no
placcc
ey.cqueapprobat.
b
Etiumota.A'1
iuperiorac5iiingiturhecfetentia. Supradi-
xcrat : ^Atiendae ne iuflitia
veftramfiaciatis
coram bominibus . h;c
fiibdic . '> c nn
ora. No
prohibcc
Cap.
VI.
116
urarc,
!cd in
orando
hypocricis
>.!-!'
Q;ii
eft difcretor intentiocum
que
enim
Dcus,quo ahquid
facias
inruitu
fpca.it.
D
f
Cypnan.Quc^dcrgoinabditis&fccretij.velfemotis
lo- feAi^eJa
cis &
cubicults orare nos
docuit,
hoc
magis
couemcfidei vt
"".tomi.
fciam Dctt
vbiq;
cil
prefentc.audireoes &
videre, &
ina-
leftacis
fueplenicudinc,
i
abd/ca
qnpcjj
fifocculca
pcnccr-irc.
g
Tatnm .
Qucm
intus habcs
*
&patertuusquividetin
abfcSdim reddet
i
&^*T"
i
'
,
*
mf*"
'
U"mfStop
b
bi.
Etcumoratis.noneritisficuthypocri
J
h
o~j Sjc.i.hypocri-
_,._,,...-... .,,.., i . . _. . ,-
a
vtmcbusv.ocripoiMnt.
'
Carum eft oftcndi &
placere
ho-
videantur.&perhocamplior c
tas.quiamatin
fynagogisS.
in
angulis pla-
4
mimb.itaGentil.umeftmuiu-
yi
.,,"
.
..
Nonhumiliati. b Hoc rir.e ,
quta
i', h.cc.nftituuut Ifinem oratiohis . loOUIlim.a
quib.& Cepit Hl.n.
J^f^S\TS
tC2rUm ftamA rare
' Ut videStUr ab homi
"
d*Wm^isopcri
,
' a Lnwcm hominutn.
Q
_m ueticrrnt
tarnc-n .
platca
cum tamam
d hm . Amen dico vobis
receperut
mc'rcc
tJ
P
CJC - -
, ., n.; 1..,.. j . -J .... . . .
a En cciJis .nttnti.
D us ut orctuivd
rbatn
'3
n ri.m
itth.
c
captat
.
Angulj platcarum
funt vbi
via
pcr
trafitum via.
ducitur,
&_
qiiadriumm
rcddic.Non enim
ncfas eft
v.deri. fcd
appctere
vidcn .
:a '
d
l{?ccperunt
. Inhis mm folum
jj
vcra mcrccs
praua
intcntionc
euacuatur: lcd vitiiim fimula-
tionis & irnfioniscocra Deum
iuiretur.
e Tuautem.
Hocfimplicitcrin-
tclleftum,docct vanam
glonam
mundi
fugiedam
. Scd ma-
gisvideturpra-cipi.vtinclufapecAoriscQglcatione.labijfquc
compreffis
orec Deum .
Cubiculum aucem eft cordis fe. re-
tum.Ortmm,carnalis fenfus :
per quehacc
exteriora
impro-
bc fc
mgcrunc,
5_
turbcc
phat.ifmatum
orancibus obfl i
cput .
Paium cft
crgo
cubiculum
ihtrare,
fi
unportuniscn^ita-
tionibus oftium
parcc
Scd relitkndum eft carnali fenfui
,
vt
oratiofpiritualisexiiu,m;scordisdirig..tur
ad Dcum.
Cubiculum cft fccretius mcncis ar<
anu,
ad hoc
pulfac
fa-
p!enciadiccs.5"/ort(/o/Z,fcwc/^/;
u
-fidesaperic,lp..itusincrac
ficexaudit.
In fide inrenori cV dilcctione oracur Dcus , non
flrcpitu
ycrboriim,fcd
deuotcone uirtutum:/rr. totum hommem
intcriorcoi
cciltgetido
in fc .
f
Ciaufo of/zo.Scnlibus
claufis,nc
tutbx
phantafmatum
exce-
rioitim
occurrant.
Vel oftium
uocatamore vel timorcm huius fcculi . Sicut
.n.omne bonum cx timore & amore cft Dei
,
tic orane ma-
lum ex amorecV timore feculi. His
ciau(is,idcft ablatis ora .
*
Clryfoft.
Qmdergo, inqtus,
Inccclcfia non
oportct
orarc?Et valdc
quidcm
fed cum hac
vojuncate vc "iJlum vnfi
intueans,qui
liabcc donandi
quod peticns potcllatem.
vbi-
que
NICOLAVS D"ETY KA.
(
1
Etpatcrtuus./.
Dtus,qmefi pater
omniumper creationsm,
&
iuflorum
pcrgraiix adopthncm.
2
C^ui
vidct.rjuia ipfefolus
videt intetionem c< rdium: rcddct ti.
3 Et cum oratis.Hir
confequenter
excludu indebitum modivn cir
ca attum latri<e. Inter.atlus lairis. atlus
communior cil
oratio.y ideo
quod
de
ipfa
btc dicitwM
alijs
atltbus latria
intelligitur.
Ideo circa
oraiionemprimo
excludit indebitum orandi modum. Secundo conclu-
iti modum debttu r
ibr. Sic autem
orabtis.Tiima tn
duas.quia primo
abaSluorandi exdxdn
van<e^hruinteution(m &
fecundo
juorun-
J
ll
d.imgennliumerrorem,ibi: Oranzcs
a\Kcm..4denidentiam
priw*
puns cn)ijiderandum
y
qHodduplex
efi
oratio.Qu*dam
publtca,q;i
fit
a
mvvfirn
t,cckfm.& ifta non
dcbetfieriin occulto, fed
magis
in
pa-
^^'nlococomrnnni^.Ecclefiacorampopuloiquiaprototacommu-
nttatcofftriur j &ideo
populus
in bnc
conformare fe
dcbet miniilrit
EccUfu, ipfnm
Qeum
deprecaudo fccundum modum
co^ruum,^ fibi
pofjjbilcm.
TyjJH poffcnt
autem in boc
fe
mi iliris
Eccleji*
c
oformare,
ni/i prxditla oratio
minifirorum
Ecclcft* fierct
in
pubhco pr&ditlo
modo. vndr de tali oraiione non
loquitur
hic Saluator . Mia efi
ora-
W
ti9priuata-.&
taiis
magis
debct fin-i in
fecreto duplici
dc
caufiu
Tri-
W ma
ca-ifa,qui(i
oratio
efi eleuatio mcntisin Dcum:mens autembtma-
na cttius
,
&melius eteUatur in Deum , auando in
fecreto
loco homo
conflitn:tu',&aiun,;Libiahornmfcparatur.^tliacau[aefladeui-
tationnn
vantiglori.c
,
qu*
defacili infurgit qxando
oratio in
pnblico
fit.& hoc ell
quod
dicit Saluato\ : Eccum oracis uon critis
,ficuc
hypo-
'M o
r^
a l
i"t e r.
} Cumoratis. (
h>y
r
oii<>.[[ii a/.
nratioquoJda fpintualc
tnbu
tu,quodoffertanima Dc
>,deu
lccnbusfirs
.^iantocrgo
gtorioiior eft,tanto caucius cft
fcruahdi^ne p
t> hbmines ta-
cla
a Non Dei. b Nonexui
quiretido
Deum.
<\
QJ.-m
d:l
gis,
hdc tcneas.
e demfua
a
m.
Tuaurecumoraucris:intrain S
i
Repulfis
omnibus
qu? improbe
fe
ingerunt.
b Sic oia vt filius, ecnndum
(jiiodieDaius.&adquodrenatus
c
Qtiia advrur in
fpiruu
<k ueut
i
Repu
J '"
1 "^J
' wwvi.iUll li| 1 l: . 1 . . Li CV II VI II
f
cubiculum tuum
, & cla
a
ufo oftio ora"
pa
c
tre 6
tuu in abiconcjitotl &
pafcr riids.qviciet
in 7
b Fruftum orat.onis ec mcrcedem hdci .
,ut deiidcrnti det,& ne tr.ielcat ..ti.>d dederit .
c Vult
.^
..ivi,..,.v..r,ui
Yucn:iiiu.;.A
iic u.ici.jt ttuncji uecleiir .
ablcondito\reddet
ubi.
'
'Orare
s
saiitnolite 8
tmuituloqui^iicutcthnicifaciut.purant.n.
9
LuctS.a.
o c r
dant,quam
mcnti
mundand.e,
vchoc
nugacorij officij genus,
criain ad
bcurnpicce
ffcdcn-
dum t;
ansfcrant,
putates quod
ficut oracor ludiccm" ita &
ipii
Dcum flr/.lrerc
qucint
.
C.ccibiis crat nccclfaria ver-
boru
nuiloplictis pfopterdaw-
mones,qui
nefi ncr
qtnd
ill;
pc-
tcrccniiiilJorum veibisinlJni- ]
fti. Damuatatlt
mulaloqunim
dcifidclitace, fed no multvi la
cbrymas,
no mukas obfecratio
ncsincordispuiitr.ee: qii
I m-
dti
faciunt.Etlegiturfeciflequi pernodauitin
oratione.Sed
verlioccnus iinc affcftionc
vacuas aures Dei
adimplere
ina-
lum
eft,qu
ifi in hoc
audiamur .
*
Chryfoft.Si pauasorandum
cft,curparabolampropofjit
Luc.i8.ad montem
fempercllborandum.
Vtrumqucfacie
??
m
;
1 ' ,!e
dum
eft,ut
nec m
kmgum
uerba
proferamus,
& tamen affi-
?*'
due
depiecemur.S-qmdem
&Chnftus & Paulus luifit bre-
ucs 8t crcbras fieri
orationes cx
paucis
intcruallis .
Catl Vcilius cenfen;
(pr,rres)brcues quidem orationcs,fcd j ibr aernona
.
creberrimasfieri.
Illudquidem vtfrequetiiis
dominumde- ttiomm.
precantes nigircr
eidem
'mhcrerepoffimus.
Hoc vero vc fn- inft.cxci
lidiant.sdiaholi
iacula,qua?infl.gere
nobistunc
prxcipue
cum
oramusinfiftit,fucciridb brcuitate vicemus.
>'.
Aug.Dxunturfracrcs in
Acgvptocrcbrasquidcmhab.".
Ep]ft ,,..
rcorationcs, fedeas
tamenbreiiiflimas,&:raptimquodam-
modo laculatas
,neiila
vigrlanterciedta ,
qirxorantiplun
mum
neceflanacftperprodudtiores
morascuancfc.ic.acq;
hcbeteturintcncui.Abiitaborationc mulca
locucio,
fcd no
defit multa
precatio ,
fed
feruens
perfeucrct
intencio.
l Tuta>temw.
Puc.-inccs
quod perfuafibilibus
uerbis Dctis
miilceatur . Vel iiabfcns elt
uocetur,& quod
ncfcic, ucrbo-
rum
ambagibusdoccacur
.
$ T^olite
p
hypocr;ta?,qiu
amanc in
fynagogis,
&
inangulis pla.
ftantcs
ontcpicit
Stantes,vt magis apparirtntex
modo
jc
babendi.lnfyta-
gogis,&in
a>
gulis platcarum,cxratione loci;
quiafyuagoga efi locus.
communis,
vm conueniebant lud&i ad aMdhnttnm verbum Dei vel
aliqua
raitobc
buiufmodi
;\Etdtcitnrafyn
quo^efi
con
,
&gogcquod
efipnpulus:qnia
ibi comteniebat
populus.
4
Et in
angulis platcarum
. Vlatex
ifi<e dicebantur atria
qu*
trantprope templum ,
vbi cvnueniebant homines adorandum
,
vd ad
audicndum
Dct7ores:& ideo erat locus
communis.Confequentcr oficn
dit debtum modnm
orandi,cum
dicit.
5 TuMitcm.i.locnmfecretnm.
6 Ec clan fo oftio .
i{e
vmiat
multitudo
impediens
eleuationem
mcntn ui
Dcum,& moucns ad clationem mentis.
7
Ora
p.itiem.pitctlitera.
8 Oranccs autem.f. ic excluditur error
vetilium circa oratianem, ^
.
I trror
fircaor^tit.n.
Crcdebint enim
quidam gentiles
,
qui
vocabantnr Etbnici ,
qiwd
. v
mtdiiplicatione
verborum
compofiiorum
in
oraiione
aliqwd maaifa
flaretur
ipfi
Dco,qnodprius rffct fibi
ignotum;&
prr confequcus
y,m~
tarctur ad
alu/uid agendum,
cuius
prius
volcbat
contrarium. I
'trun^
quc
illorum
efi erroncum
;
quia
m Dco nulla cadit mutatio
, .</
;gn<j-
rantia. Hunc autem errorem excludit Saluator
dicens;
Orantc . au-
tcm nolitc multum. Ex
qun parr,q>-bdnon probtbet
multtpiica-
ttontm vtrborum
abfolute, fedaditlamvitentioncm
quambababalii
Etbnict,qu*
rfi difia.& hoc rfi
quodfubdit.
9
Putanc
enim.7>o^r;f
tamcn
multiplican
verba in orationc du-
Vcr!>or2 mu!-
plut
de
canfa
. Fna
efi
,
vt
perfigmfhaf.oncm verbirum deuot-rum
C
'V
K,
''
f' ' *
qn
in orario
- ... antmus
ne ea hdben-
dtauilefcac. <la.
8 Orantcsaut. Aliud eft fermo
mul '..$, iliud dmrurnus
affj
-
ttus . Abfit ab orat.one multa
loquutiQ,
fcd non dcitt mul
taprccat!o,fcd fetucns
aifcdhopeUcucrcc
.
7
Glof
ord.
&Nicolai
de
Ly
ra.
1 o
i>
<5
\n.apud
Deum
agendutn
eft
dis,aficcbj timplic
.Quccum
>cri oj.fc
l
fnostcporcorajifrcordaniun
K!!^^.Ci.rrofc.cmiloquimtirtNontnoflrcfe
>dvtcxcucnmspixdeuotion:s
ohflli
;,;
. . r i
v?rln eor aceenditur , & in Drec.l>u. feren.-.tur
venerationc
Dci.aut
honvnis
petitione,fcdornnc
p.*nc
K.r
moncmidn',omnccommfcruoc.irioncmdifc!plmc,vtrcvc-
rain hacnrationc
brcuiarum totius
lcgis
comprehcndacur.
j
^.oainmultiloquio^mud.an.r.No
acvcncran,
-
uctur
ad
ptocimos,
&: ftatus lulh-
ipudfubicac*.
c iwr t*fltr.
BcdH.Intcrcx-
tera Gducana
nionita &diuiiia,
qoibuscojf-ihtcrcdcntibus.tor-
numorandi propoluic
, dikiph-
njnntiadidfclnbacotaaoneno
docctur, quxncfciat
Deus,
fcd
#
Auguft.Nufquam
inucn.turpraceptum
popuioiiracr,
vtd.ccrccpatcinoircr,
autoratctpatrcm
Dcum , icd do
:
minus cisihfiniiatuscfl ,
cm-
qu.im
fcruicncibus
,
hoc cft
,
lc
cundum carnemadhuc
viucn-
tibus.Hocautcmdicocumm.T-
daca
legis accipercc
, qux
obfcr-
uare iubcbancur.
Naprophecx
fapcoftcndunc
cundcm domi-
num,patrcm
corum
effcpotuif-
m.n
Jjg
iri
b
lite
crgo
afiunilari
cis: Scic cnim
pater
ve
litasdus
^
i(j ()
p
US Vobis fit
,
antcqua petatis
,. , ,'., , rn
i
c;t; ,
qu.d i>cu.i,c< G (Jrfl
verhi,tum fic t Vt do-
s
S
o a3IX jS*& l'"
J d',cco - b Dc mJl"
"r
ucnd" * bon"
i iclJ- c Breu.
c
r
iu.o
P
>.imitiiur.ratci
nollcr
o."'
m.
c
efsiccVgovosorabitis.-tPatcrnoftcrtj
i fc,fiabausmandat,snonal
ber-
"
f^. I nft..
T^fi.no.*u.f.nrt
U
.a,P
.,e... IDonufn
J
ratCnC. StCUC eft
fflud,jWw*.
-*'Sj
1
a tf-j- cxalt tui ^T
e'Ti.picnt.i,v:..u,veropx.
b
Quo lil.id.cimur.
c In nob.s,.vt oui in
-^^^A"-^^^^^;m
5
?Tertulli
a
nus.Appellatioifta
vbl
|
d
csin cxlis
San&tncetur
nomcn tuum.
>
B
Oraiiani<
do
min*c|
e*>el-
lih, de oat:o
ScfatufvTfco
^SSSS^bm^^M
EknSda cn^SSSS
breu.cer
vult
rogari
Qu.bus
ncc
oi cIfa
Vd"mn
qu.
ota nou.t,
fed vt noftcr atfctus
qui
cu
lCa".td,fcer.Kitrcsquasorarct,novcrbaqu.rd.cc^
vnnon
ktolu
vcrbisoratur.fcdcScalijscontcnt.slubeodc,
& nO a ,o
cnn,,qu.b.ct
cor noftru
acccd.tur
. Et h- funt ven
aaontorcs q
fi . , D aratia
adorat
pacrc
in
fp.ntu
cSc vcntatc.
Nu ?a
oV?magfs Ip.ntual.s
cft ,
qua
illa
qw
cx orc filu
*
cft^ciitas,proccnit.P--r-ioftrr.Cuinontiniore,
fcd amorc
bcrcd.tat.s
fetu.mus.Du patcr
dr,dc
adoptionc
ccjKcrmn,
vJpatn p.um
atfcdum rcpcndamus
. Dud.ctur nofter,fra-
ternitatrsadmonctur,cuiitcommun.sadopt.oomnib.Ne-
mo d.cat
meut,q, propne
filio conucn.t.cu,
patcr
eft
per
na
^^ruram.vnalibi.^io^P^wm-j.m.fpeciahtcrpernaturam,
& v.-ltrum.comun^um pcr gratia.-1'a.cr
ncjtcr
Jtcitur.
quod
commune omn.bus.nemo
d.cat
mcus,q.iod,
folum Chnlio
conuenit,qu.
fil.us eft
per
naturam.al.js
coccditur commu-
nissiratia idoptioiv.s.
Monct
nob-l is & diues.no fupcrbire
cocra minorcs. Non
cn.m vcrc
potTuntdicercpatcr
notter.n.ll fratres fint.Cauc
du cc efl
cmquc
a
ford,bus,nc
tanto
patrc
ttt
md.gnus.
Anti-
quis.vtfcruisdicicurd.Mn.njs.nunc
pcr gratia
p.cr,inquo
nducia.Quid ncgabit ril.js,qui
iam dcclu
quod patet
clt?
*
Tcrtul.Nnii
tcftamcnti
nouam orar.oms tormamde-
terminauit
.
Oporccbac
cnim ,n hac
quoquc
ipecie
nouum
v.num nouis vtnbus recondi . Ccteru
quicqusd
rctro
fuerat,
aut demucantm '-'ft.vc
circuncifio,
aut
fupplerum
vt
tcl.qua
lcx.aut implcu,
ut
propbct..n:aut pfcctu.vt
fides
,pfa.
Sed &
C
brcuitasilla,
magntjacbcarcintciprc
ar.onis fniafulta cft:
oti
a. mi quantumq; fubflrmgitur
vcrbis
,
rrii
Mundjtur
fenfib.Ne-
ninbreui.r.Q
quecnimpropria
tantumorat.onisofticucoplcxacfl
, ucl
JOUU.Ic^U. ; ;;
UC
*
N 1 C O L A V S D E LYRA.
^t
animus mtlius tlcuttur in Dcum.Mia
caufa cft,
vt homo in Deum
Pul St a
tlcictur non
[olti mente.fed
etiam
corporali
voce, fecundum illudTf.
Cor mcum&carotricacxulcaueruntinDeumviuum.^o
tamen
potcjl
dari ibi
reguld certajeddcbct
bomo talibus vetbis vti in
Qr.uioncrfuantumpcrcipit
homo
y 'juod faciant
ad dcuotionisexcila-
tionem . Si autem econtrario
percipiat
,
quod
mnltiplicatio
vcrborum
De
m' dif.*'
diilrabat mentem ems
y
debet
ceffare
a vcrbis, <y orareDeum
affetli-
cde
quoiidi
bu: mtntis. Hoc tamen
intelligendum
efi
i*
orationepriuata ,
vt di-
w
(inm cH
y
auia oratio
puhlica
dcbet
effc
in verbis
, vtpojjit percipi
ab
s!iis
Stquitur
.
i Scil
cti\mfa.i<:rve:Rcr.rlocadJitHradexcludendtimUlorugen'
lilnmfjlfum
inttUcclnmfccundum
quemputahantaliquid
Dconoti-
ficari
dc nouo
yquia
omniafcit
ab xterno
QMftio.
Scd
fBSritur
,
"ua> e o> atur Deus ,
cx
quo per
orationem nibil
fth\
mj'uftfi.iu>,uei
animus eius in
aliquo
mutatur & ideo videtur
y quod
ffu.ira
orctur , Dicendum,
fprxdejiinatio
diuina isl
prtparatio gra-
f/j ii
pr.\fi
nti
y & z!r:A
i
fi<turo,v
ideo
cufit
tcrna
yficHt
ab xter
no ptaleiiin HUf
tliquem
ab
beatitudinemjta praordinauit
modu
per
qutm
dartt
fibi
illam bealitudintm.f.
prr
meritafua ,
& orationem ,
<ty
ideo
nonfiu.tr
a rat D
um,fuia
oratiocfi iliudpcr quodcxordi-
nationediunidcbtt
cottjrqui
gratiam ey
gloriam
: &
tadrm cfl
r,i-
tio JU itibus
al.ji
bonis
y quia
cadnntfub
ordine
dfuinxprxdcflinationis.
Stc
lib rle,
nc.
MORALITER.
l SiccTg*.
Gl^>. Na.i folum his vcrbis
oratur,fed
ctiam
al.js
i -odw-m
rcnfutoncfeptu
1^cT/rVr.Aug.Admonenirhrcdrtrftesve1
eenercnobi-
wsvc cq
t ci;
fiietmt Chrtftianf,
no
fupcrbircaducrfus pau-
pc-
; T.
cioc.
in
(patns)
^
pictacis
&L
poccfta-
tiscft.
# G-regorius.Nyffon.Nam quali
diccnci
paccr
noftc
T,_opus
ctt
an.mo?quanca fiducia?quali
confcicnciarut
ubi D:u
quo
ad eius
fieri
poc,pcr
cas
appeflationcs qux
ia illo animaducr
tcntur.ad
inccllectu inenarrab.lis
glona-quati
manududus
mcntcconcipcret,atq;didiccretquoddiuinanatura,qu<>d-
cunquc
tadcmca fic
ipfabonitas fit,(anclimonia,
cxc?lc.iC:o,
potentia,gloria,puritas,xtcrnkas, fcmpct
codcm modo at
quc
(imiliter (c habchs .
*
Au De
quocidiaitis
af.t
brcuib.leuibufq; peccatis
fuis finc
ob.bec uica non duc.tur,
quocidiana
oratio ficfcliu fatisfacir.
^
d
lucflts.
Spiritualibus,
uc ad fbiritualitatem in
qua
habitat
dclet
feflmaredifcamus,c
celeftiaaiocoquxramus.
'
ta-
1
^t Pccrus
Chiyi.
Hoc cum
dicis,non
fic habe.is
quafi
uo fir
H
in
cerris,no
fic
accipias,quafi
fic loco
claufus,qui
claudic om-
^
nia,fcd intcliigc
cflctibi
gcmis
in celo, &:
agc
uc finctc
ui-
ucndo fantto
patri refpondeas
.
*
Cbiyf.Vulc
uc fciamusnos
haberepatrem cc^leftcm
, uc
erubefcimus nos tcrrciiis rcbus fufternerc
iatuiqiic
.ttti
n<r,pi
n.ii.4 uiiil
u>s^.ih.jh_ ^l^i ua,i.i
m
pi
."J -<''
ccptis.fn
his
feptc petitionib.omnia
bona
prclcntis
uitx ucl
fucu.e c6cinemur,,n
quib.cft
ordo mirabilis,ut in Ifaia
lcgi
-
tur . Sicuc
fcpce
dona fancti
fpiritus
a fummis
incipiut,
&: uf-
quc
ad iniciu
fapientie
dccurrunc
,
ita ordo
prccu
a tumnus
ufqucad
rine.ucamafis mund.
libcrcmur,cxtend:t*.
Si aucc
in
utr.fq;
a fine
incipim
9
,
ad
perfectione
fic ordo afcciionis:
Si auc a fummis
(quia
hoc dc
fupcrnis accipim'
iic ordo d:-
icefionis. Sbd
quia p h^c
nos ab lmis ad suma
condirgimus,
fcpte
beaticudines
qu? per
cade dona
qucrunt*,dc
imis
p.r.i-
datim ad
fummaperucruunt.ln pcibus ergo
cfl
utimpcrxc*
i
ntus 1IUI5 r.
r
teiiJa
terco
tu( .
S Sic
crgo
. Hic docet Saluator uicdum orandi
canuenhntifjiviuw
Clr
jld cuins intellcilum
fciendum,
cp oratioftcundum Damafcnum
, cit r
m
pctitio
decentium a Deo . In hac autem oratione
exprimitur quidquid
Orati
dccet hominem
petere
a Deo , e>
quidquid
decet Deum dare homini . nica
Etfimiliter ordi'iatiffime
boc
defcribitur,quia
illud
quod
maxivic dc-
fiderari
dcbct ab homine &
peti
.1
Deo,primoponitur,
&
quod
dtbet
petifecHtidario,in
fecundo
loco
y
&fic
confequenter vj y<e
in
finc
. lU
lnd
autemquod primo
cadit in
appttitum
hominis e'i bt r.titudo . SV-
cundo illud
per quod
homo Lcatttudinem
cofequitur ,
ejr
iliudfccundo
pttitt<r,:bi.Fiat
volunta< tua . Circa
primum confiderandum , quod
heatitudoduplicitcr
dicitur . Vno modo obieUiue
Jiilicet ipfa
bonitas
dmnainfeipfa,per
cuius
fruitionem cfficimur
beati
, & idcobonita-
B
tcm
ipfam
dininam
prA
omnibtis amaredcbemns
y
tfypcr confcjumi
pli'"
gloriam
cius & honorcm
prxomnibus defiderarc itybocefi
quod pe-
tlir '
timtis i>i
primapctitianccum
dicitur.Pntcr noftcr
qui
cs in ccl
is,
fanchncctur nomcn tuum
,
Dicuur cnim .
3
Pater.ott/Hj
gencruliter
ratione
crcationis.^idditur .
4 Nofier.^wid
efi
putcrfpecialis
iuftorum
pergraii.im adoptionis
.
j
Qiii
cs in
cejis .quialicct fitin
omnibns
per tjjtiuiam, prtefen-
tiam a
potcntiam.efi
tamen
fpetiali
mcdoin iuttis
pcr gratiam
,
ta^
men
fpecialiffime
cxccllentia eius reltcet iu bcaiis
per^loriam
.
6 SaiiCtificctur
qomen
tUlim.o?
pctimus,qnod aliqua
faniht.is
ci de nouo
accrefcat, qma
boc
cfi
itupufjibilc , fcd qucdfanBit<ts
r.ux
*
eide
Beati
peres
&
ignobilcs.qrh
fimul dicunt
Dco,patcr nofter,
quod
non
poffuuc
tic
p.c
diccrcnifi fe fratrcs
cflecognofcanc.
6
Sauftificttur
nomen
Mwm.Chryfofl.Digna
eft Deum
dcprc-
cantfs
pratio
?
nil
pctcvc
atu';
pairis gloriam,
fcd omnia cius
laiidip^ftponcvc.
129
Matthzi
Cap.
VI.
130
^on.diT.
1 calree.
ir.c.
B
.d.
th
1 lc fer-
Comini
:c. le.
mus dona-.I donis,vt
operemur
madata.De operatione
bea
titudims
fequunf.Tn
arterna vita criu
primaru
petinonu
im-
petrariones
fiunt.licet
hic
incipiant.
na & fcnctificario
nois
ab
ipfo
humili aduentu
agicepic,&aducncus
regm
in ftne
miidi manifeftabif,
&
pcrfecfio
voluntatis
ipfa pe.riectione
noftra: beatitudinis
&feculi ter
minationccomplebitur.Ethec
triaconfummatain
ecernuma-
ncbunt.feliquaquacuoradifta
vitam
pertinent
. Pauis enim
fpiritualis
etfi
erernus,
tn
perti-
net ad hoc
tempus
in
quantum
quotidie
miniftratur animae.Er forfan
ideopanis dicif,quia
laborando Sc differendo difcitur.
Tunc erit vt
potus,quan-
do fine labore haunet. Et tunc
peccara
noftra nobis dimic-
tuncuf&dimitcimus.Ec
nunccencacion.es
vicam nofirain-
feftant.Etliberatioamaloadhanc
vitam
pertinet,quamiu
fticia Dei morcalemeruimus,vnde graria
eius liberabimur.
Vf auc
iftefepcenarius
numerus llli
congruere,ex quo
to
tus ifte fcrmo manauit
. Si.n.timor Dei cft
, quo
beati funt
paupercs fpiritu, qm ipforum
eftregnticeloru , pecamus
vt
in nobis fancfificecur nomen dni timore cafto
permanentc
in feculum feculi
. Si
pietas
cft
qua
bcaci funt
mitcs, qm ipfl
pofsidebuntterra,pecamus
vt veniat
regnum,
vei in
nos,vc
mitcfcamus,ncc
ei reiiftamus,
vel de celo m terras in clari-
tateaduentus vbitetabimur,
ficutdf .
Vcnitcbene.patri$
mei.
Si fcientia eft
qua
beati
qui lugent,qrh ipfi confolabunf,pe-
camusvcfiatvoluntas, vtconienciaccarofpiricui,quia
non
eft lucfus nifi
quia
ifla cotra fe
cofiiguc,vc cogamur
dicere .
Infelixego homo,quis
tne libe.de
corpo.mor.buiust
Si fortitudo eft
qua
cfuriut & fitiut iu.
qm ipii
fa. oremus vt def nobis
panis
quotidianus,quo
fulcici,ad
iftafatiecate
perueniamus.Si
cd,
fiiiu
cft,quo
beati func milericordes, qrh ipli
mifcconfe.di-
mittamus & nobis dimitti oremus.Si keliedus cft
quo
bea
ti funt mun.cor.
qrh ipfi
Deu vi.orcmus vt no mdue. m ten
tatione
perafpcra
vel blada.ncnon fit
limplex cor,du
non
fimpliciter
bomi
petat
in oibus
q'112 agic.
Si
fapietia
cfc
qua
beacifuntpacifici qmfi.Dei
vo.oremus libcran a malo.Li-
beratio .n. facit libcros .1. filios
,
vt dicamus
fpu adoptioms,
abbapater.Amen,fignificatin
oibushis
pccirionibus
mdu-
bitantcradomino tribui
quod pecitur ,
li vltima?conditio-
nis
paftum
fcruare non
negligimus.
vnde fubdit. Si dimife-.
ritis,&C. Sanclifice.
Hic
fpincum fapientia? oramus,
ne a fan-
&ificatione nominis
iplius
m
aliquo difctepemus,
fed
pa-
tns aomen in filifsmoribus&i vitaoftendatur.
Nome
patns
in nobis
eft.qui filij dicimur.q, petimus
fan
crificari.Non vt
ipfc
iancfior iit. fcd vc mnobis
operefaug-
mencu fue fancfificatioms : na fancfificatio hlioru nol ems
attnbuif.Itadf fanctificarificucclarificari &
magniricari
in
aobis, JrtwSi/Jcrfwr.ideftjicaiicuceftfandlUjhabeatfhomini-
bus,& ica innoccfcat illis Dcus, vc no
putec aliquid
fanchus.
*
Aug.Hoc
no fic
pecif, quafl
no iit fancfu nome Dei fcd
vtftn6tuhabcafhominibVdeft,icaillisinnocelcatDeus,vc
DO exiftimet
aliquid,fanctius quod magis
offcndere timeac.
*
Cyril.
a Donum eft intellectu<*
'""s vero mnnditia cordis.
b Donum,coiililiuii),virtus,mLfericordta.
a
Adueniat
rcgnum
tttum. t pia
l
t volun-
b
Donum fortitudo ,
virtus efuries .^ fitis iufiiiix.
tastua, ficutincslo, Sdntexra.
panem
\
*
CyrilIusHerofoIymicanus.SanclumefTnomenDcin- D
uedfcarnus, fiuenon
dicamns, quia
vcro in his
qui peccanc
cechefi.
y.
aliqh profanatur,,
idcirco
petimus
in
nobisfanclifican, non
vt ex eo
q,
116 fuiffet tale.etie
incipiac.fed
vt in nobis fan6h'-
ficatis &
qua
fan&ificatione
dignafunt
facietib^fanttii fiat.
*
Teftuluanus
petimus
vt no lib. itont.
men
Deifanctificeturinnobis,
qui
in 1II0 fumusdimul &in
c^-
teris
quos
adhuc
gratia
Dei ex-
pedat,vt fufpenfa
enuciacione,
non
dicentes,
fan&ificecur m
y
nobis, inomnibusdicimus.
a ^fdueniat
regrtUWl
tuum. Hic
fpiritus incelligecix petif, quo
mudajif
coi' vt Deus videat^Duricia &:
poceftas
diaboli cx-
cludit",&
in
futtit'operfe6tius,cu
euacuauericoe*m
principa-
tu &
poteftate,& tradefregnu
Dco
patri.Congruc fequif,
'.
vt
pofl adoptione
filioru reeiin
pecamus quod filijsdebcf.
Regnum
Dei
femper
eft
,
fed veniat id eft
,
manifeftetur
hominibus a
quibus
vt lux cxcis non videtur
, qiiod
nullus
f^
.
ignorare pocerit,
cum filius iudicare venerit.In
quo regna-
bunt &
fanti,vt
dicitur ,
Tercipite reg.quod vo.pa.&c.
Spiricu intcliigecia" rcgnufucuru mgredicntibus
declara-
tur,& mfidiciacordisatcribuif,
perquaDeuSibidercgnas
n
ficut eft
videbif,vbi
fpiricusfapienciccomplcbicur.Sepcima
fanftificacio nois eius. In
perfeciione fenarij
aduecus
regni
pofcicur,vc
curramus oes in virum
perfecr.um,deinde
in co
quiefcentibus
fancfificetur
ipfe
in
nobis,dum
nosin illo fan
ciifieamur . Eius
requieiurepofcimus
innobis
fanttificari,
vt
perenniter
meo fan&ificati
requiefcamus,in qua
fanctifi-
catione
pax
beatitudinis firmatur &
plenafapicntia
donaf.
H Petrus
Chryfologus.Pctimus
vt
qui
fibi
regnauit femper fermo:77.!ib.
modo
regnet
m nobis,vt &nos in illo
regnare poffimus.
de orauoac.
5< Tertullianus.
CumregnumDeiquod
vtadueniacora-
mus,ad
confummacionem fccuh
cendac,opcamus
macurius
regn.ai e,
6i non diutius fcruire.
b Fiat vdu-uastua.
Hicpetiturfpiritus confllij,per quem
voluntas Dci
inquuitur
, vc a nobis
impleatur.
Voluncas Dei m cerris ficuc m
cqlo fpincu confilij regif.
Nobis etiam
opus
eft
fpintus confilij
, vt voluntas Dei diri-
gatur
m
nobis,
vt mifericordes in reeffe
polfimus.
Volutas
i>ci
fcmpec
fic , fed orafnus vt libertas noftn
atbitr-j
focie-
tur
pcr gratiam
fua: voluntati
quae
eft fandificatio noftra &
vicaxtcrna.Voluntas Dci efl
pra;ceptorum
eius cuftodia.
c iicut m itlo. Sicut ih
angelis,
ita m omnibus.Vel ficut iu-
ftiSjitainpeceatoribusconuerfis.Vel
ficutin
Chrifto,ita
in
ccclcfia. Vcl ncut mente fcruio
legi Dci,ita
& in carne.
Secudii
fpiritfi
cclii,fecudu
carnem terra fumus.Oramus
ergo
vt ficut in
c^lo.i.in fpincu ,
lta in tetra fiat
voluntas,
vt Rom.r-d.
caro &c
fpiricus
fit homo
ipiritualis
de
quo
df.Cor meu er caro
mea ex.in
dcum.vi.Ncc tantu oratur vt bona velimus.fed fiat
pf
voluntas in
nobis,vt
viuamus
tibi,n6
nobis.
Hqc
tria
perfc-
a
,8i
f
dtius h.ibcnfin futuro fed hic
icepim
ex
parce oramus,
vt
po
ftea
pfectius
habeaf.Quacuot
fcquecia psCcis vic^sucpfidia.
p
d Tahcm. Eiuries iuftitije vc ad facuricate
percingac ,
fulcif
fpiritu
NIC OLA V S DE LYRA.
i
^ternaliter
inell.reluceat
amplms
icreatuns,&
primo
&
prin
cipaliterquxraturinoperibus
humanis
, fccundumquoddicit
ApoHolus.
1 .ad Cor. 1 o. Qmnia
inglonam Deifacite.
Alia eit bea
titudo difta formaliter
qu^
eit aCtus vltimate &
perfeftc
coniun
gensnosDeofcilicet
vifio &fruitio, & lliudeit
quodfccundo
loco
petimus
a Deo
,
vt kilicet fimu?
, participes
fuas bonitat is,
quod
ftt tn vifione beafa.& hoc
petimus
cum dicimus.
1 iAd<ieniat.&t bene
dicitur,aduenut, quia
no
poffumus
ad ca
venire
per gratia
&
g;loria,&
nili
ipfe primo
vemat ad nos Vndc
Aug,.fuper
Ioan. II le cnim venit
quem gtatia
Dei
preucnit.
Et
Joan.6.e.
lyemo potcjl
venire ad
mt\mji pater qui
mi.me trax.cum,
X
i\egmmtu.
Beatitudo cnim zterna bene dicitur
rcgnum,
quia
ibi
habeturplena
&
peifi-clacopiaomniumbonorum.
}
Fiatvol.tu.
Hicconiequenterpetitur
illud
per quodpoifu-
mus bcatitudinem
confecjui.
Et hoc dicitur
dupiicuer.vno
mo-
dodirere&
perfe,alio modoindireclequalipcr
accidens,cu-
iufmodi effremotio
impedimenti,
fccundum
ponitur
ibi. Ir t di-
mitte 110. Adhuc
pnma
in
duas.quia
ad afiecutionem beatitudi-
nis f->cit
aliquid dnpliciter
. vno modo
prmcipaliter.
alio modo
quafi
inftrumentaliter fecundu
pomtur.ibcPanem
nottrumll-
lud
per quod principaiiter confequimur
bcatitudmcm cit im-
pletio
M O R A L I T E R.
1 ^tdueniat re.tu. Ad Chnftum
qui
eft Dei
regnum
non ve-
niemus ad
gloriam,
nifi
prius
ad nos veniat
per gratia,m.
Fkt
pletio
voluntatis d-uinae
per
fanciam
operationem.Et quia
fre-
quenter
voiuntas ciu s eit nobis
mcogmta ,
&
quando cognofci-
turadhucfumusimpotentes& pign adimplendum,
ideotertia
pctimus
,
Fia vol. tu. i. tu
fpircs
nobis virtutem &
propofitum
adimplendi
tuum bcne
placitum.
Additur autem.
4
S:c ti ce.&
.Bcauenimqui
funt
inc^lo.quiafuntconiun
cli
immediatxregul^diuinx.ideonon poffuntdeficere
nec de-
uiarc a diuina viunt.i tc,&:
idco nos
qui
fumus in via
qui
non fu
muslicconiuncli
petimus
vt diuina
gratiahocfuppleatinno-
bis,tenendo
voluntatem noftram in cotormitate ad fuam m
opc
ribus noftris.licut
conformantur illi
qui
funt ln
cejis.
5
Tanem.
Hicpetitur tlludper quod
inftrumentaliter duci-
mur adbeatitudinem,
& hoc
accipitur duphciterAvno
modo
prout aliquid
eft lnftrumentum
ipiius
Dei,&
iic facramcnta cc-
ciefiae
fumquxdam inftrumenta,quibus
fandtificamur, &ad
beatitudinemiducimur: vndedicuntur vafa
gratise.
omniaau-
tem facra ordinantqr ad iacramci.tum
cuchariftia^quodpcti-
musquartocumdicimus
.Tanem. Diciturautcm
fuperftantia-
Es,quia
tranfcendit vitam
corpcralcm
&datvitam atternam.
Ioan. 6.e.
Ego
fum
pa.vi. qui
de
ce,.d.fi qs
man. ex hoc
pa.vi.&c.
6
petendo
hoc facramentum
petimus
omnia
alia.qua;
ordinan-
tur ad
ipfum
, vtpatec
in
4.
fentcnt. & Luc.
j.
vocat cum
panttn
quotidia~
a Fiat vo. tua.
Augufti
. id elt obcdiatur
praecepcis
tuis ab ho-
minibus terrenis, ficut in caelo ab
angelis
fanclis.
3
Tanem.iA
cfteuchariftiam,quae
reficit
animam,naturam
cor
poristranfcendentcro,& quotidiepro
fidelibusoffertur.
Tom.5.
e
i
3
1
Glofcrd.& Nicolai
de
Ly
ra.
132
c
A
btt-ic;
Jib.r. d.bm
ncn-ucap.4.
fDcpfadift.
1 c<fun%
nun k >liiiin,
j.cdcqucti-
Qui
folui
potei.
deamuiad
fitriam.
Jibr.j. defer.
MMT doMtnt
jnmorucc.i,
lib. d mio-
Jlom.t. f,
jTcdef^t
Scientixdo.
riuni
quotu-
plicit
*
UJJUr
w.
fpiritu
fortitudini$.Idco
oramus.panem
noflrum
quotidia-
i)umdatK)bis,finequofamemorcrcmur.
Panis , corpus
Chr.ftt cft ,
vcl vcrbum
Dci,vcl ipfc
Dcus
quo quotidic cgcmus,vd qui
cft
fupcr
omncs fubftanrtas .
Hxcrt
pams viuusquidccc.
dcfccn.
cuius natura: fublt-
mitasfupcromncs
mbftantias
ni.
*
Ambrofius
.
Dixi vobis cu
dcfacramctis crki.ncm,quod
antc vcrba Chrilli
quod
offcr-
tur
panis
dicatur,
vbiChrifti
vctba
dcpromptu
tiierinr,
i.im
non
panis
fcd
corpus appclla-
tur.Quarccrgoinorationedo
nunica,
quxpoflca fcquif .ut,
pancm
noflnim,p.inem
qui-
dcm dixit fed WwWfhnc
cft
fupcr
fubflanttalcm . Non iftc
panis
cft
qui
vadit in
corpus,
fcd tllc
panis
vitx
xtcrnx, qui
noftram fubftantiam fulcit.
*
Auguftintts.
Panis
quotidianus,aut pro
his omnibus di-
6his cft
,quc
huius vita: neccffitatc fuftcntant,aut pro
facra-
mcto
corporis
Chri
quod quotidie acctpi
mus,aut
pro fpuali
cibo,dc quo
idem dns
a\z,operamini
non cibum
tjui pcrit
&c.
4t Tcrtullianus
. Chriftus
panis
nofler cft
, quia
viia Chri-
ftus
&vitapani$.Ego
fum
inquit,panis
vitx.Panis cft fcrmo
t>ci
viui
qui
dcfceiidit dc
cqlis
, tum
quod
&:
corpus
eius in
pano
ccmfctur hoc cft
corpus
mcum.
Jtaque petendo pane
3uotidianum,
perpctuitatcm poftulamus
in Chrifto
,
&Tin-
iuiduitatcm a
corporc
eius.
pane
enim
pcti mandat.qui
fo
Jumfidclib^cftnccefiarius,
ceteraenim nationes
requirut.
a
T^oRrum
.
Quia
Chriftus nofter eft
factus,
&: Deus
pater
cumChriftoomnianobis
donauit. Idco oramus-vt
quod
noftrum cft per donum
, quoridie
detiu
pcr
efTe&um.
b
Superfubflantialem.
vel
quotidianum
.
Quia qui
cdunt mc
adhuccfu.Hicquotidianus,inpattiaeternus.Hicpanisafii-
duc
pcr
fidcm &: charitatcmintcrius rcficerc
dcbct,quia
fi-
nc co ncroo
viuerepoteft.
Vcl
panis
dicuntur
fpiritualia pre,
ccpta.quxfempcr
(untexercenda vcl confcruanda.
c Etdimitte.
Poftcibttmpetic
vcniam
pcccatoru, vtquia
Dco
pafcitur,
m
Deo
viuat,&:
ad vitam eternam
pcrucniat.
Cu dicimus; Dimitteno.de.
o/t>j,fpiritu fcientif rogamus,
quo
dcjifta
intelligimus, quaj
fine
fpu
fcicntia: no
intciligun
tur.Scicntia
quippe
ad vfum
teporahu pertiner,cj
virtus
eft,
in vitandis
malis,
&
pctendis
bonis.vr ncftra &: altoru cora
gia ploremus,bonacupiam*. M^gni
funt ifti trcs
gradus.na
q.
libcrat a
malo,ia
harrcr fummo bono.Iiberatus
petit
libe-
ratorc,nc
iteru ducafin tentatione.Sed
quia
in hac vtta nec
iuftus fine
pcccato v.uit,fic petit indchberari,
vt fciat
qd
cx
chantatc fratnb. dcbeat.Scd
qa
nodu vifione Dci
fruimur,
cibus in via cft ncccffarius
,
vt
qriquead patriam
veniamus.
>
Vndcpanepettmusadquenemo peruenit
finc
fpintu
forti
tudinis,
N ICOTA V
S~D E
~
L Y RAr
quotidtanum.quia quotidie ipfum
fumimus
pcr
mipiftros ccclc-
fix
qm
hoc facramentum
acopmnt pro
fe &
pro
tota communi-
tate Alio modo
accipitur
inffrumentum ad
confequurione
bea-
t.tud.n.s ex
parfe
aiiimae,& fic cum
corpus
lir mftrumentu ani-
macfeuorganum,perconffquensvitacorporalisin/trumeiiMh-
ter facit ad
confequutionem fupernaturalis
bcahtudinis,inqua-
tum anima no
exercct,'opera meritoria,nifi
tn
corpore quia
tem-
j>us
meriti durat tantum ad
teropus
huius vicx . Ad vitara aute
corporaicm
neccflariorcquirjtur
futhcicntia viftus . &
hocpe-
tifircumdicitur.Tjuewno.;cVjnbocintelligumurpctiomnia
vitar neccffana.
*
j Etdi.no.
Hiccofequenterpetituridperquodconfequimur
beautudinem hcut
per
remouen^
prohibcns.fir
diuidit in duas
quiapr.mofac.tquoddiclumeft.fecundorcddirrationcrocu-
luld.im^ia.,
ibi.
Sienim
dimiftritis. Priroaadhucin
trc$,
quia
i
bcat.tudineco.ucqucnd.i pnmo
prohiber
nos
peccarum
coro-
rn.lIu
m>
rwuncro
peccatum
dc
proximocomm.ttendum.& tertio
tlluH
^uodeilad
vtrunqueinclinat.uum , Scctidum
ponitunbi;
fct
nc nos
induc.tcrtium ibi.Scd
libera nos,&:c.
Uluder-oquod
P
rimo&
pnncipal.terimpedit
nosiconfe-
qum.one beat.tud.n.s eft
peccatum
.aro
comm.fTum.quia
ad bca
j.cud.Pc
ingred.nopofTumusdonec
peccaiucomiffumfittota-
J.ter
dm,ffum,&
quantu
ad
culpa
&
qua
tu ad
pen3,&
.dco hac
Jtm.flionc
pct.mus qu.nto foco,
cu
d.cimus.
Etdimit. Add.tur.
Sicut
Dum dicitux liodic
noftruti^pcrrubftantialcmcJanobishodie:
Ponum.H.cnti, vmus.Iuftu. 2 Conucrn,. b Qu.bu
tcneu.ur. Pcccau.
dimitte nobis
dcbita noltra
,
ficut &
tudinis . Vbi
crgo
forritudo
,
ibi cfjries juftiti.T . Aeternus
cnim cibus
plenitudoclt
juftitix.
C^otidianus,
dum
quoci-
dicillam
efuricntesimp!'-'irui.
*
Euthymius.Scicnsqii.iin
'ubnracfrctnaturanoftra.ad
pcccatum,
agnofccs quuquc
c\
poft tcgcnerationislauacru
rurluni nos
ofibiifuros,
iubec
pro pcccatis dcprecari ,
qux
Sc
dcbita nominauit . Debitum
fctlicctcic:
pcccauim quafi
ea-
dc-m rcs obndxuim rcddunt
hominem ficut &xsalienum.
*
Tcrtullianus. Debirumm
fcripturisdclid' figuracft,qcP
pctinde
iudicio
debeatur,6<:ab
co
exigatur,
ncc cuadat lufti-
D
Vt libfii ic-
b
m
OTTTT
f
tEtt
j a Vcniim
pctcmibu.
b nonum, piewtu,nitu,injnfuciudo.
c
tgopifto,
iliieinullu tot.u outioni*
cft fiuftu*.
e
no'st dimittimus debitonb.noitris.Et ne no
c
s
1 ln tentationem inducitui, qui
tcnutione
fnpgitui
.
Donun>,iimoi,
vmu,pjupcrtas.
f
inducas in tcntationcm , t fcd
liberanosj
tiamcxaOionis.
d Sicut. Eccc
qua
cautionc
conftringimur,inquactiam
nosadinuiccm ad milcncor-
diam
infTcilir,& peccanttbus
in fc vcniam
promitcit,
&: no-
bis&:
pcrnosalijs
vcniam
promittit
Culpa:
vcntam non dcbemus
negirc.vndc.
Cum
oratis,re~
Ihittiieftquid
babctis
aduerfus ahqucm, atiterenimpatcr
vefler
noit
dimittet
vobitpeccata
vc/ira.
Pecuniamalicui
rcpetcre
conceditur,fcd
debitampccca
torum
pctenti vcniamnunquam iuftcnegamus.
e Etnenosin. Scd
fpiriru
fcientiai
tlluftra, vt
fciamusqui-
bus malis
inuoIuimur,&: vrlachrym.r proiint rogamus.
Di*
mitte nobis debita nvflra
. Et ne nos . Non
quod ipfe inducat,fed
quia
dcfcrit & ire
permitttt
. Non veto
prccatnr
non tcnta-
ri,
fed ncc ad modicum vinci. Tcncatio cnim c ft ncccffaria
adcoronam. renoJ.defcrens in tentationefinas
vtnci,ctfi
linas tentari, fine
qua
nullus
probatus
eft.
Et ne nos inducas.
*
Tertullianus. id
cfti,
nc nos
patiatis
in-
duci ab eo
qui
tentat.
*
Cynllus Hierofolyrnitanus
. Efttentatioveluttorrcns
trantitu diflicilis .
Qui
in eo non
fubmcrguntur
,
<
ptimi
na-
tatorcs fa&i
traijciunt.Qui
fecus affccti funccum
p
imum ta
tentatioiicm funt
ingrcffi, fubmerguntur,vt
cum Iudas in
auantic^
tetftationem
eft,
non eam
fuperauic,verum
fubmer
fus
eft,&: corpus
&: animam.
f Sed U. nos. Hxc vna
petitio ,
tantum continet
quantum
omnes
fuperiores.
Vt/puitu
timoris Dei omnianoxia
intus&:exteriuspcl-
lantur,
& fub
paupct
tate beate viuamus. Sed li. vos. In tllam
quaj
nondu eft ne linas
induci,
&: ab ea in
qua
fumus
ducti,
hbera,
quo
fato nihil elt metuendnm, nihil reflat 01 .1 .!um.
*
Gregorius Nyftenus.Vidc
ts.r Dominus multis vocabu.
lis illu malur.ominare,iuxta diffcrc ntias
pr.uiarum
cSictcn
riarii 6c
tproboru
exercitioru.Vocat.n.diabolu.BecJzc
bu
!
\
Mammona,principe mundi,homicidam improbu,patrem
mendacij.Talisigtturnaturanon eft, fedpropm
maliiia.
*
Petrus
2
^'cKre^wojrf/.quiaharceftregulanob.s impofita.q>i.cut
vo
lumus nobis dimitti
pcccatu
noftrum,ita
debcmus
proximo
di-
miuere
peccatu
in nos cotniffum Iftatnd.nifli
iporcfti.itelli-
gi dupl.citer.
Vno modo
quanru
ad offenfam,&
hoc cft nexelTi-
tatis,quia
tenemur omncs
d.l.gere
ex chsntate. Al.o roodo
tjua-
tum ad
iniuriam,&
hoc non eft neceifitaris, hcet fit
fupereroga-
tionis.Sicut enim
pecuniam
sblatam non tcnci ur
quis
auferen-
ti
dimittere,fed
peters poteft.fic
miuriafib:
illatapotcft
rccom
pcnfationem per
emendam
peterc
fecun Jum ordinem iuftiriae.
i
Et ne nos. Secundo
imped.t
nos a beanrudine
peccatum
,
q,
formidaturde
proximocomm.ttendum,&hocconting.tquan-
dofumus
poliri ingraui
tentauone,
cui
probab.l.tcr
t.memus
fuccumberc,
& ideo fexto
petimus
hoc a nob.s amoucri cum di-
cimus. Etnenosinduc. i.mduc.
permiitas.
4
ln tenta. Nnn en.m
petimus
vt non rcntemur .
quia
tcntari
non cft malum,
fcd
magis
eft ad virtutis exercitium ,
quando
vi-
rilitcrrefift.tur .
proprcr quod dicitpfalm.
Proba me dom.nc &
tcnta me. fed
petimus
ne in tentationem inducamur ld cft,ne
ab
ipfadeumcamur.
f
Sedlibe. Tcrtio
iropedit
nos itlud
quod
eft inclinatiuum ad
duo
prxdicla,&
hoc eft fomcs
pcccari.quae
cft
quaedam p?na
ex
peccatoprimiparentisdcrelicta.
Et
hocmalumpenar&
alia ma
la
p{
nircntis vita:
jnquantum potcft
nos ad
peccatum
inducere,
feptimo petimus
amoueri
,
& ab eis liberari cum dicimus. Libe.
nos.
Scquitut
infinc.
yAmen
fine tentatione neroo
probatus
eft, & ideo non
perimus
nos non
t
quoti
veladm
tcm.
tDcc^
i.c. ini
t remit
li'j.de<
ne.
t
remit
t Pepc
4. c.dlC,
Dccon,
c.panca
vbi
nipi
catcchd
li'\Jeor
F
Pfal.if-
Ii R.
timui
rf
h mfum 11^'^^
^*
^
A
i
Dco
mpunfti pe
tentariVfed in tVnwtr nem
"pcrconfenfum
non induci
timuj,nociplumprimumproximoconuerfiflc
11 ne.
Aug.Altnd eft
tentari,al.ud in tentat
imus.
.oncinduci.Na
fmc
a Sed libera.
Chry
foft, hic malur vocat dubolum
propter
cx-
cellenttam fuxmaiitiz.
Sienini
VlatthXI
Cap.
VI.
*>4
^
*
Pctrus Cht
vfologus.lile qui
natura coclcfhs fuit,nunc
cff
A
nequitia fpiritualis
, aJtite maior feculo,
nocendi vfu critus
,
lxdrndi
nrte peritiffinruis
.
.70.
*
Chivfo.Malum
hic diabolum
vocat docens noscum eo
8
'
fcabere prarlium
.nullo vnquam
federe dinmendum-
ThcophvUitus.Non
dixit,
peri".
4t
libera
nos a nMiis
hominibus,
non enim tam illi nos iniuriaaf-
rMta.la- ficiunt ,
quani nwltgnus
damion
pcreos.
rC'
a ^wafo. omni ,
vifibili &m-
uifibi. Haec liberatio
quocidie
nc
celfaria eft
,
dum line malpaiti-
aw &
corpors
non viuicur ,
fed
;,'i aave
"infinccomplebitur,qi.iandoim-
J
moi-cales &
impafiibiks
erimus.
Deimis ad
fummagradarim
fic
Comtnendatconditionem.
Vos
qui
eftis
quafi
dii.' a
Quiinhoc
cjuod peccant
homines fttnt.
a
malo*. Arae.tSi.n.dinuTeritis hdinini
Ecce fiducia
magna.
busfpeccatacoru,dimittet&vobispa-
tcrvcfter coeleitis deli&aveftra Siatno
Iudicium (ine
milpticordu
fct eis
qui
non faciunt m.frncotdiam.
dimiferitis hominib/nec
pater
vcfter di
mittet
vobis
peccata
veltra,Cuatieiu-
a Idcit
ipfa
vultus triilitiaoltentate
;ieiunium.
b
Reprzlentatores
alterius
pctfonar. Q_
non virtutibus Itudent.led fauore
vulgi excitant.
tibi
ipfi findic}a
hec dicedo
accerfiisfNam fi no abiores oth
ne odmm,id
ipf.iin
auce
deprcecns,
ohnitte nobis ficut dmuu
w,numidemidipfumcn'tacfidicas,Vmdexciropeccaco
rum
meorum.quiacgo
vindiCtam
fumeredecreui
?
d Cnm iciunatis.
Potlqnfi
docuit
quomod
o orandfi
fr,
doccc
dcjeiunio
quod
iccrum
percinec
ad mund.ciam
cordis,
ne non fit
D
'Quiatufieft
fimplcx
ad deum
,
dum ad exce-
1
riorarapicur.
2,
*
Chryfo.Omniummalorum ^","
m
; nfe^
praua&fortiorafuntcria.Gula,
| a reeiilomm.
auaricia,&vanagloria.
Aduer- Hom.if.ope-
fusqua;
dominus cccacionis fuf- sitnp.
cipicns beJlum,pugnauicprono
j
bis.
Concragulam pugnauicin
heremOjConcraauanciamfupcr
moccm , concra vanam
gloriam
fccnditur.A
maloperfpincum
e
natlS ,
nolltenenllCUt
hypocrjte
tr+ltes.
4
fupertemplu.Iceomniubonoru
lExce
a
rminat.n.faciesiuas,
vtappareant
f
hominib.ieiunantes
Amcndicovobis,
timorisliberamurj,
indeliberaci
pauperes ipiricu
&c rebus
effe cu-
pimus,
dii dicumis
ne
nosjndu-
cas in centationem.
Spuitu pieta
tis
rogamus
,
vt h< mo interior
manfuefcat &T mitis
fiat,
ne ten-
g
tatione moucacur.
Prccibus
laborandum eft,vt
u"cV
dona
PC
rc
'P
mus ex
g
r;U!a -
L
'
Don:sagedum,vt
veniamus ad h
uicrita
. Promencis beacidido
fpcianda.alioquinnecfinepiecibus
fideiaddominum
,nec
finementisadbeatiuidmepirucnitur.
N:h-1 dcelf
qtthic
fcptem pctitiombus"
uon
concmeatur,
fiue ad
^rafente
fiue
ad fucuram
pertineac
vitam.
foni*
io
SatiscompendiofetradiditChriftus,n5
mododifciplina
12
copen
m
adacorii,fcd
&
prccii
&:
donoru,'vc paucis
vcrbis memo-
iL'10.
f.
Tl rcs
mulciplices
& ncceffarias
comcndarec,&
fic
firnpli-
J3 cicasfidci,fufricientiafaliicisfiiecitoaddifccret, &prudctia
mgenioforu ainpiuisprofundicace myfierioru flupefccrec.
HincI(aias.5er/woi;ew breuiatum faciet
dominus fupet ttrram.Quo
niam ita
bteuiauit,vt
rncmoritcr
capi pofTit.ica
rebus
imple
uiCjVcnemo
fiuegratia
fpinculTand' perciperepoffi:.
b Si edimi. Forma
unpofuc quaKccr
velimus iudicari.Vn
indulgcncibuseoram
J)cofidiicia
rcfpondec impetrandi,
cxigcnces vcro,p^na
remordet vlcioms vcl damnacionls.
Deus mauulc lnucnirc cui
mdnlgcac qua que puniac.16
in
noflrapoceitace pofuicquaconfcienciaiudiciu Deiquifque
prouoccc
crga
fe,&
quomo
fencenua tanti
diicriminispof-
ilttempcrare.Omncs
debemus,& indulgencia pacris
omni-
bus eft
neccflaria,id
jo cx annno aliis
dimitcamus.vt
maio-
ra fcu
plura
nobis relaxcntur.
Hoc in fine
concluditur,
vt certu fit nobis
quid
in ofoni-
bus
promiferimus,ncq;
aliud
exigit
iudc x
que roii;unus,nifi
vc talcs fimus fratribus
,qualem
eum nobis
pofcimus.Et qui
hoc non facit
duplicitcr
rcus
cft.primo.qiua peccauit
& de-
becdeinde,qu;aadmonitusa iudice.fracrinonindulget.
Vnde : Cunt oratis,rcnii:titefi ejuid
habelis
aduerfus aliqUKm,ali-
ttremmpater
veiltr non dimittetvobis.
c
i'iatcrwon.Nullacxcufaciorelinquitur, quiavnufquifq;
fecundum hancfentcnciam
in fucuro ludicabitur.tLx hoc
pa
,
.
tec.quod vnufquifqueinfuainfideJicacecondcmnacur
.
. t le lerm. * o-
'
,
montc Augufunus. Adcammagnumcoiiicruum,quinonexper-
p.
. ;
'
gifcitur,n6
dormic fcd morcuus e/i .
Qua
froce
igicur
hac ad
C
Deumorationefundis,qui fpiras
rindi&ain
proximu
? An
tibi
NICOLAVS DE LYRA.
1 Amcn.
quod
ei~l vcrbum
optatiuum refpeclu pr&cedentinm
.
2 Sienimdim.
Hicrcdditurratiocuiufiamdifli
in
prstdiclaora-
tioneinquitap?titione,vbidicebatur.
Dimitteno.
&patctfcn~
tent'?aexprdiflis
ibidem .
j
Cum au.ieiu. Hic excludit intentionem vanx,
gliiris
ab operibus
paniienti&,di.
Cum
au.ieiu.no.ficri
ficuchvpo.
Dicitur enim
hy
pocrita
ab
hypns quod
efl fub,&
crifis qimd
efi attrum^ quia
fub
auro
y
vel
honcflate
exterioris
conucrfationis
habet
abfconditum plumbum
falfuatis.Scquitur
.
4
Ti i.
Ifit
enimotfendnnt
qnandamfaciei trifiitiarny
vt
fimulent pot
nitentu
rigorcm ,
ideo
fitbditur
.
Ex.
a Pro,demol;untur,hoc
enim
proptie
deexulibus. b Fiftem intentio
nil irt
fupta reprehendit
hic. Vt dillianles ah!s vide,intur , &
ipfa
vlli-
uf vlrrahomir.e<i pixdtcentttr.
b
}
fortiffima funt tria aduerfus tria
malainuenu.Elcemofyna
con-
traauaritium ,oratio contrava'
nagloriam,
ieiuniu concra
guia.
f
obfcurant .
a Laudeni quain voluerunt, non
adoptionem
fiUoruin, b
Stcvnidicit,
quali
oinnibus.
tquia
receperunt
mercede fuam tTu au
a
Caput vngit qui/pititua;ila-titiainterius piaguefcit.
tcm ciim
ieiunas,vnge caput
tuum,&
fa
c
TS^olitefi.
Non
prohibet
virtu
tem,fcd fidtam virtucis
fpeciem.
Bonum cft iciunio
pro pec-
catis criftes effe ad
pcenicenciam,
& humiliare anunam noftram
vude. Cor contricum &: humilia
Pfal.jo.cT.
tum Deus non
dcfpicict
Sed cri-
ftida-n.quarprolaudeeff.prohibec
. Vnde
nonaitiimplici-
ter.Noliceieiun.ire,fcdaddiC,iicuchypocric.rcriftes.
*
Tercul. Ha?c condicio facn eadem eft
acq;
ifta
quam fupe n &e ici Unio.
rius dixiccu facis
eleemofynam,&:
cum oratis.Icanimirum
illa
ince]l:genda
func
, vrp'ecaci
Sc Chhftiano
obfequione-
ccfiaria.Quisenim verc Chnftianuseft finciftis ?
*
Idcm.AnveroquiaieiuniumhypocritaruaChriftoreiici ln r^ai;, brC
tur,& prchibecur,
ldeo iciuniidu omnino 116 cfle intellexic?
ui
rib.q.ii3.
Cur
crgo
docuic
qua
fe rfa ieiunacurus
dirigerec^Cur
inf 1:-
iunailci;eCurapoftolospoftafcefioncieiunaculOspdlxiflL;c?
,
5*
BaiiI.Hocpra?ccpcumadcosperonctqui
Deimandatum
E
ob eam caufam
excqui
ftudent,vt
fpcaeiuur
ab
hominibus,
quo
videliccta vitio
humana?glona;
liberentur.
*
Bcrnardus.
Quis
magis impius,
an
profitens impictatcm,
anmentiensfan'ticacein? Nonncis
quictiammendacium
rn.ipoiog.ad
addicgcminat impiccatcm
.
Guilelmum
f E*mBMH.cxtta cerminos humanaecondicionisabdu-
Abbatcm.
cunc.Sicut de nicore vcftium lailancia eir
v
fic denimio
fqua-
lore & macic . Demoliri eft
quafi d.fsipare,&
venuftaccm
vultus
quafiad
nihiJum
redigere
.
g Faciesfnas.
Luctuofis fordibus in
quib.etiamiabnciaeft
}
Cv
magis
fub
fpccie religionis decipiunt.
Nota non deberc oTTeS
pcltcs
fuas
deponere
fcd veftiri, ft
aliquando lupi
eis fe
contegune.
h
Vnge
ca.tu.
Spuali
heticia mence rcfice diebus
abftinencifj,
vcdiledionis odor
fragret
in
operib.mifericordia;
Cofcien
tialauaJachiymis,vclicmudacoraD^o.No.n.futficicopus
mifencordie iinc munda
cofciencia.nechoc fine illo . P.ilx-
ftims mos eracin
fcftiscaput vngereergocapuc vnge.i.fefti
uu &C hilacc te exhibe.-&: mcnce
fpuali
olco
refice,6<:
de ieiu
nio 116
queras
laude exterius.Sed
tja
fic a feculo
auerceris,co
ra Deo
gaudcas,&
iic facic.i.cor mundabis a
fordibus.quib.
rcmocis Dcu
v\dnvc[iccb\z.ynge
ca.tuum . Ecccnodumom F
nia in nouo Teftamenco ad liceram. Ridiculi emm cflent ifi
_ ^
ieiunio
M O R A L I T E 11.
1 Si enim dimi
&c.
Cyprhnwi
:
Excufaciocibinullaeftindie
iudicij,
cum fecundum tuam fcntenciam
iudiceris,
&
quod
fcccrisjhoc
ipfc pacieris
.
Cum
5
Ex.
Exttrminare.n.vfiextraterminosponere,
& ideo
illifacies
exterminantquiqitandimtrittitiam
extra modum
folitum alioritnt
demonUrant
,
vt
religioft pr*
aetcrii
appareant.Velaliter.
Sicutfhim
quajiioque vnguenta
addecorandum
facictn
yquibus
vtun
tur mulicres ad
fimulandumpuUhriludtncm,itafiunt quxdam vnguen
ta ad rxtermiuandum
prxdillo
modo
faciem.&forte
talibus vtcban-
tur ad
fimulandum
pceiiitentiam , ftcut
ctiim trutamni talibus vtun-
tur ad
extorquendnm pecuniamper quxjium
. Subdit autem debilum
ntodum ieiunandi,cum dict .
tS-Tu auccm &c
vnge capuc
tuum. idett
ftgna Utitimprmtende,
tal bm cnim
vguentis
&lotione
corporis
vtebantur IudM in diebus
foknnibus
&
fcfliuis
.
Nc
1 Cum au.ieiun. Leo
l^apaiNon
func cafta ieiunia
qu
non dc
racionc contmenciie veniuncfed de arte fallaciac .
3
Tn au.cum
ic.vn.Pcicaput Chriftusincclli2;icur, pcrfacic
propriaconfcientia,qua:lauandaeftconfefllone
: Chriftus
auccm
vngcndus
deuocione .
Tom.5.
e %
tf
Glof.ord.&
NicoLi
de
Lyra.
,56
$
iciunioolco Jclibuti.fed fpincu
amoris
cins.cuius paffioniV
A
dcbemu^parriciparcad
nos m.-:ccranduin,men>debc'C
innn
itllatrona
i/anafuncicionia.
9>u ^Cinlhi- mscju
.dctfiinimrcrpaf-
',
l
'^
<,,K
^r lioncmoi mfuamluoodorcimplcuit.
Idconoal
a ictunarc
dcbc-
,fedciuspcr(
cupcr
ablhnci;
..rcscarne
ciuspalTionis paiti ipcmus.Ulo
crgovng opcrtmifcri
cordi.ccumiiiciicur,&
chanus
a Hominibus ieiunat,
mii finorem corum
captar.
Vifibililws.
cicm tuam laua.ne
videaris hdminibus ie-
a CrK"li .
Qiiie.tinuimulis.
b Pct hikin corde. Vclfo.
iunans,(cdpatri
tuo,
quicft
in abfcondito
a ln covfcientia vbi
ipfc clt.
I , |; j.uur ,
qma
Snc b &
pater
tuus,
qui
y
idet in
ablcondito,
rcd-
illocahxnolfri
icuinii nonin-
& cecera vrtia dcftruti
sfi ndr.fi.;r, demonesfurmit.
D
Orimc cn icnft \vl orutvc- rnr,vcaurum,oY acgcn,
rutjf'
1 !
[
ucrcdncA'
vcTir.bdsfoiu h&vcl
qcf
abhil
immfiecira mfit>wcoNrf
,
vchp (i.TnbiseigOom-
ncgdisauantiorcpuhc-iicj
Kab.Aerugofignifieacftinbii
que
dccorc uirtutum obfufc.ic.
b
Diuitiasrepo
iopropatulo
cbrianirarfcau picc.icis.
D*o iciunat
qui pro
amorc
cius fe nmotmJx
quod
fibi fub
lib.t.de
c*pun irjhitalccn
largicur.
AioMcordu.
a yjaim
, Ham lanane vidcarit.
c
d
epiib.f.tui
lcrmone
ic jciunio.
Ub.dc
uirgi,
Moralitcr.
Ephrcm.Siuislauarcfaciem
Jj
ruam.diluceamlacnmiSj&ab
luceam
fletibus vt
inconfpc-
u
Dci,
cV fanctorum
Angclo-
rum eius cu claritatc
refulgeat.
b Et
pater
tumPater
pcr
ndem
jntus efi,&
remuncrat in abfco
dno facca . Ibi
crgo
ieiunadum
quo ipfc
vidcac Ec neceffecit
vt iciunans fic ieiunct , vt ei
pla
ccatqueminpeSrorcporcac. _
*
Ambro.Qui
funt
qui
meritu
icinntj
excludunc?Nonnegcn*
tilium vox eft?Manducemus,bi
banus ,
cras cmm nioriemur
-;
Cyprianus. Quocquoc
viros virtutu vidimus, fineieiu-
nio no
legimus
afccdiffe ,
Quocquoc
a Dco
abquid
obcinere
conati sucieiunio incubucrc &
lacrymis,nec
dcfuic
(Ouetus.
*
Athanalius. Pcc iciunium
&:'obcdicntiaminparadi-
fumquivolec,redibit.
c
liolitethefauriifre.
Ad munditiam cotdis terrcna
eroga-
ri
precipir.
Nolite chcfaurizare.
Quj iciunac,
vel feruado
qc?
no edit:
velglonaquercndo ,intcrrachcfauiizar.Quipp
Deamin
cclo.
;
,in
^cernicatc.Et
ii
fpecialiccrdceleemofyna
moncaf
tn de omni
operc
vircucu
accipicur.Quia quidquid pro
Deo
fic,in
eo cternalicer
rccipiemus.Acrugo
metalla c6lumit:ci-
nea
veftcs;qdab
hisinta&u
cft,tojlunc
fures.His cribus mo-
diS,ois
ai.iriciatodcnatur^pretcieunc.n.oiaqucpc.flidtnt,''.
Moral.Si
qd
in carnc
gcrimusnhefauros
1 cerra
codnnus,
du
pciofoscoiponsses*
1 terrctnscf
lidenjs occupam^quos
a:i
ugo.i.libidocofumic.porro
indumea moru,ira
6c
fupbia,
&
c^cera
1 Pcndei de hoc
quod
dicltim eil ne uidearit ho ie.
ncudo.lpem
vobis coilocare in tcrjcnia.
dcttibi.
*
Nolitethefauriza
r
revobisthcfau-
1 i.in tr.-.nliioiiji.
b
i.fupcrbia
C Inuidia. d
DifEpat.gc
coniuiiiit. , ,
ros in te
,
rra.vbierugo,&
tinea demo
lii:,&
1 i.l:iT;t
:
c',5c
daiiioncKjui lemperadhoc funiimcnti.vt
{g\
i
tuilibus
cjtfpolicnt.
vbi fures eflodiunt,& furantur.Thefauriza
a Non mihi.cui non
prodelr.fcd
uobis. b
jn fpiritualibus itcrnis.
e
teautcm vo'bis tlaefauresincaclo^vbincc
b
Quia futurx diuiti* fanclorum
incorruptibile
funt. b
Diffipar,
& in nihilum
redigic,
C
Qwa
ibi aduerfus ckclos Dei nnlh
diabo
li frau
przualebit.
eru
go,
nec tincadcmol^t , &vbi fures no
a Vniuerfaliter.de pecunia,
& omnibns
uoluptatibus
hums
liculi,
huiulmodi tkdautus clt
gula,huiuloiodi libido,Sc limilia.
f
erTodiunt,
necfurantur. Vbi cnim cft the"--
Ttnca.qnarueitrt
l.itcterrodit.
1 liundia
eif,f]
^V fiudium lacerat Allcgo,'
bonmn ,
&cop
lVtioncunicacis
2 d
ffipacFures
sut heretici
5^ de
3
moncsquifcmper
adhocfunc
intenti ut
fpirirualibus fpohcnt
d
Thtfauri
autcm
.q.d.
cum ie-
iunatisaut
aliquid
botii
operis
4 agitis:ibi rccondite,ubicorru-
ptio
non
pofiit
acccdcre.
y
*
Leo. Ieiunium fine clcemo- rermoe,
6
fyna,
non tam cfl
puro;.u:ioani-
ieiunlo
mc,
qiiami
arnisafnjctio,
m;i-
gifque
ad auaritiam
quani
ad
p
contmcntiam rcfercndum efl.
Hom.io,
7
*
Origcnes./nueiiimus
m
quo
i-cuiticu
dam libello ab
Apoftolis
dw
clum,Beatns qui
iciunac,ut
a!at
pauperem.
Huius iciuniu ualde
acccptum
cft
apud
deum.imita
turenim illum
qui
animam
fua
pofuitprofratnbus
fuis.
e In cceloA.ownc
fpe
incelefti-
T
L <"JJ-"l- tI-UC.ll
bus
ponite.
nne^radieccs,cha
8
9
6
faurus tuus, ibi eft
, &eortuum. t Luccr-
h
na
corporis
tui eft oculus tuus
.
Sifuerit m
ritatcmampleftenwwscrj.in
fpirituali
fr
mamento,quod
n3 11
tr.mfit. C^lntit & icrratran/ib
<nt
perbaautem meanon
tranpbunt.
Si cruo cor cft in celo.mudum
k'"***
eft,quia
munda funtceleft'a. Si auce in tcrra
vol.iratur, quo-
modo mundum eft? ofeft, fi
quid agic
vt terrcna
confequa*
tur,quomodo
mundumeft ? Si etenimiHa in
^enercluo
munda,tamen
fordefckres
dignior
dum infcnon ttiifcctur:
vt aurum
argento
,
argenrum plumbo.
f vhi enim e/t
tbefawkt.
Si m tcrra : cor cft deorfum.Si in
cq
leftibus ,cor cfi tn Chtifloflxum.
g
Lucerna.
Profequitur
mudairjmcordis.Sicut oculusmS-
bra ad
opcrandum dirtgtt,flc
mcentio 6c lux ftdei omnes vir
tutes.Iucernaefl lumen in
tcfla,iicchant.is
m fidc.Cum fi
dcsceffabir,
fohichaiitasluxcrtt. Deextcrioii.docttcdK iu
interiorishominis,
intcmione mcntis^ lucc ftdci oniucs
vii tutcs illuftrantur , vt reddant Iucidum
corpus.
Item ad mundiciam cordis
per
fe hoc
C3pitulum
eft,
vel
gratiapnorum opcrum,quarpalam apparcnc.
h
Sifue.o.
Si
pura mcencione,
q potcs
bona
agis, opcra
funt
iSlucis
F
Dimfio
NICOI. AVS DE LYRA.
I
^trn/./j.i.adgloriamhominomquxrendam.
3 f
dpa.tuo.cxklh.
f.cuiijs
gloham
dcbes
tantumquaerere
in
opeubus
tuis
3 Q^-i'!iinab. quiadeus
in
prarfenti
vita non
potcft
videria
nob;s,
iicctlitprzfensvbique xreriparent.
4
iVo.'/)'.Hic cxcludit ab afTeclione hominis
peccatix
auariti*
Et diuiditur in duas
partc
s ,
quia primo
oltcnditur
propolitu
in
aftucxtcriori.fec<doinactuinteTiori,ibi.if5ci/co vob<< nr
fol. &c.
Pnma in
tres.fecundu tres rationes
per quas
exclitdit im modcra
ta
congrcgationc dimtiaru,fccunda
ponitur.ibi
/ b- cft
the.tu,&c
terti a
ibi,
J^e*iop'
tejt
du.Ho.fer. primaratio acripitur
ex defeCfu
thclaun
tcporalis.Thefafus enim nihil aliud eft
qua congrega-
t:od>u ii.tru
Cmigr-ganf
autem diuitiar
propter
fulficientia vi-
tx h ibenda.fed thclaurinrio
indebita rec*le indncit
corrariu,cja
i-eddit homine
infufricicntilliaiu.quia
talis thcfaur zatio efl
que
fit ex
auarjria,& ex amorc diuitiaru in fe.ille au* c
qui
fic
cogrc-
gu
diuirias
nonaudet eis
vti.fediuxta eis ducit miferam
viram,
9c dimitr it ea ,
putrefieri,&
ideo dicit Hie.in
cpillo'a
ad Paulinu.
Antiquu
d.ftu
eft, A uaro deell 15
quod haber,qua qct
no habct.
&
t .lc modu
thefauri/.mdi excludit
faluator cu duir.
aX.rb.M.vbi $ru<;o
& tinea
demolitur.
f
^cru. irij
rulv-o, tk i n hoc
ragitur corruptio
dmitiarum arti
ficialium,vtauri,&ar^enti8c-cacterorumroetallorum.
6
/'ri.Hicr.ngiturcorruptiodiuit.arum
naturalium.vt
bladi
6 vmi &
veltimcntorum,& confimilium.
7
rW,/,eJ-t,Hocdiciturpropter
lapideipreciofos.qui.licetno
L . .
pof-
poflint rubiginari
nec a vermibucorrodi,tamen
polfunr
a lirro
nibus tolli.Ex
prardiclis patet quod
thefaunzario
quar
fit ex cau
fis honeftis non cftmterdicta a faluatorc
tanquam
illicita.vt tiua
doaliquis
ihefaurizat ad bona
opera
facienda, vtconftruct o
cccleliarum.releuatio
pauperum,&
huiufmodi.,
vcl
proptcr
rcn
publicam
feruandam & confimilia .
8
Thefauyizjite
autcm vobisthcfauros in cxlo. Per hoc concludic
excellcntiilimum modum
the(auriTandi,quandofcilicet
bon 1 le
poralia
& tranlltoriaconfumuntur m
pios
vlus , & liccommu-
rantu
,
-inbonafptrituilia,&a:terna
)
&
perconfequcns
incorru-
ptibi!'a,&
hoc eft ibcfaurizari in ca*lo,&
patct
litcra.
g
Phiefl cHic
ponicur
fecunda ratioad excludcndum thefau-
nzationcmuiordinatam
temporalium
, &
accipirL-rilh
rat.ocx
quodam
affeftu
maluipfius,qut
cftexcafiatiomcnris Adtalcm
enimihefautizationem feouitur totaliscoucrfiomentisad amo
rcm
diuitiarum.&hoceftquod
dicit Vb. cfi.ad hanc conuerhb
nem
fequitur
auerlio a Dco. &
quia
inrelleclus illuminatur
per
coniunctionemad
I
cu
,
ideo ex tali aucrfionec.btencbratur
F.t
quia
intelleclus
dirigit
omnes alias
potentias
in fms aif ibus.
cum lit oculushotnni^
mteriori^^adhoc feqmturobrenebr
itio,
&
obfcurit.isinon.nibusoperibushumanis proprerqit,
fubd t
10 Luccrna
corprr/i /'.Metaphoiica
eft
loquurio.ac
fi cliceivr.Si
cutoiuluscorporal.sdingit opacorporalia
qma ciina;ir pedcad
ambuIaiHlum,manus
adoperandiim.Cv:
^\c de
aliis.ua oculus mc
tis
perinrentioncm
rcc>amdingitoperahumana,inquantumin
cis cft rano boni
moralis, &ideo dicir.
1 1 Sl
ocu.tn.fuftm.i.inxenxio
mcntis recta.
M O R A L I T E
R,
l "/Vo.rfe.Ra.cruco
fipnificat
fupcrbia quc
dccorem
uirtutu
ofufcac.yncaquc
laccntcr ucftcs
rodit,inmdu
quc.
bonuu
flu
dium
diu laccrat.furcs funt
h^retici
cV
demoncs,qui fempcr
iimc
inccnti nos bonis
fpiricualibus fpoliare.
% lMccr04.Rcmi.Per luccrna ccclcfkc retor
figntficrur^ci
bcne
37
Matth
an
Cap.
VI.
138
@
lucis,ct;am
finon icahominibus videatur.Si
perucrfj
intcn
A rio eft, prauum
cft
quidquid agitur,etfi
videatur reftum.
Oculus
vnus U
fimplex eft,fcilicec
chancas
qua?
modo ju
cecinfideficucmcefta.
Si au.cu. St mceneio non eft ex fide,
cotus homo incerioc
tencbrofus efi.Qwa
quod
non
eft ex fide
, peccacum
efl.
a Tenf.f.Quandoquidemin-
tencio
fequens opus
informat.
rgo
fi bona
qua: agis quia
ma
]a intetionefiutcenebte funt,
quid
ea
qu pcr
fe mala
func,
!
&
malaintencionefiunt
?
b
Siergo
lu. Incentio
qua
fa-
omtis
quodcunque
:
qu?
m no
bis eft notadumen dicir;,exicus
"vcro
rei incercus cft , vccu
qd
alicui do vel
ago
ncfcio vcrum
ccdac ei bono an
malo,
&C ideo
arenebras vocat. Dicit
ergo
: Si
1 itentio
qua
facis
(quae
cibi 110-
a4to
*
\a eft
) appetitu
temporalium
a Intentio , cuius merito
opera
lucis an ttnebrirurri funt difcernuntur.
b Vnus &
purus
, de
i;uo
in canticis: Vulneralti cor meum in vno ocufo-
rum tuoruin id elt cliariiate. c Idelt
congeries
irtutum,vel
adiojtora..
oculus tuus
fimplex
> totum
corpus
tuum lur
cidum crit. St autem oculus
tuusncquam
Intemioperucrfa.
fuerit,
totum
corpus
tuum tenebrofum
crit
Cum
regnum
Dei&diaboli diflldeancincer f:\invtro-
que
nemo
potefi
fjm;>{ milicare,vnde
qm bapcizai.:ur,d;a-
bolo abrenunciant &:
peribuseius.
*
Tertull. Nemo mile'! ab infccdcratis & hoflibus domi-
ni
fuicibariacaptat,flifiprofugus
&:
prcditor.
d jtutenim unnmodio. Nihil
cftmcdium.
Quidquid
enim
facis, aut ex amore
Dci,
vel ex
feiuitutediaboli.
Auguftinus
Diabolusenim
femp
cft odio habendus: Deus
verodiligedus.Ncc
enim
aper
tcaliquis vnquam
Dcumodio
D
Iib.s. eleferm
domini inrrnS
tecap.**.
corpus
Si
ergo lumenquodintceft,
tencbrx
*
habuit,fedomnesfeeumama
a
Malaquarriaiitintentionepemerfa.
b
Q^Konporell
the&u- re fatentlir , &diboIi nomen
nzareScDeofcruire.
_
,
execramur,quamuis
vitiofiefi
iunt,
lpise
tenebr$
quanta:
erunt?t Nemo
'
a IJe.l in coelo 5c in terra thefsurizare.
Vitijs
8c virtutibus,
b Inrer fe dillidcntibus.
poteft
dudbus dominis feruire: Aut
enim vnu
Ideit diabolum.
odio
habebit,&
altcru
diligctraut
t vnu fufti
quia
nihil funt.
R
Dco fertfire
>
&ma
b
mraons. Ideo dico vobis
8
h
Ideltdeum. Idclt diaboium. a Deum
poltponit,&
fi
diligat e-us
m.indata,
ibtdidatUt :
qUantO
maglS lp-
b
Exyrimitquifuntduoaomini.
lumfaccucuiusdubius
eftexi- e
nebit,&
alte
a
rum contcmnct. No
b
npoteftis
^US i qiliaccfi
beneCedaC
alij,
f
a Bonus
difjienCuor
non ell fcruns. b Ideft diuitijs. Habere
quidem
quodnonbona
incencionefa^
ps,:
libil cibi
proderit,quia quo
modo
feccris ribi
impucacur,
iionquomodo
illi cueneric.
4:
Hieronymus. Lippiences
folenc lucernas videre nume-
jofas , fimplcx
oculus &
purus fimplicia
incuecur Sc"
pura.
*
Hilanus. Si lumen cordis
fimplex
6c lucidum mancbic,
dancaccmzcerni
Luminis
corpori
cribuet
,
v^
fpicndoretn
originis
fuar, corruptioni
carnisinfundet. Si autem obfcuru
pcccatis
& voluntate
ncqua
fucrit
vitijs
mentis nacura cor-
yori
fubiacebic.
Quod
fi
cupiditatcs
m animam
gratfentur,
quanto pcccatis
addickiori noftra
corpora
crunt ?
*
Chromatius. Luccrnafideseft. Quia
ficut luccrna in-
cedentium in notte
grefiiis
illuminacnc in foueas ambulan
tes mcidant,
ita & m hac feculi
nodc.fplendor
fidei omncs
vic^noftrxgrcllus
illuminac,
ncinfoucaspeccacorumin-
cidamus.
Quod
fi hxc fides
noftrapeccacorum
ccnebtis
c^-
cctur,totum corpus
noftrum tencbrofijm
reddetur.
*
Chryfoft. C^id ergo
tibi
diuitiaeprofuerint
,fi
hic
vitijs
anima obtenebreturj'
Quid
enim
prodcft
auratis armis mili
tcs
refulgere
, cum ducitur rcx
iple captiuus
1
Qnod
lucrum.
eft ornauc
dcpitxque
nauis, cu
lpfitis mergitur impcrator.
c
'i^emop. Q^d. nonpotentisad
oculum hominumbona
agere ,
& ex his deo
plaeere
. Non fimul in coclo &in terra
, thefaunzarcnec&vitijs&virtutibusdcferuire.Q.i.udqtiid
facis
,
velexamorc Dei,velferuitute
diaboli.
Cnm
quafi tyrannum fuperfcdomi
nanccm fuitineant : Deum vc~
roodiononbabent,
fcd con-
temnunt , vicri
concupifcentia
ftia,
&.
perfuafionc
diabolic *.
e Jlut unum
fiiflinibit. .Auguft.
Non
quidcmdiligit:
nemoc-
nim diabolu
diligu./cd
fua cu-
piditate implicatus parifeu,
vc
fi
quis
ancilla; alienar coniiicius
propterfua cupidicatcm
dura
pacicur feruitute:
etfi non amct
illum,cuiusanci]!amdiligit.
f lAlterumContcmnet. Non
quidem
odio habcbic .-nullius
cnim cofcientia Deum
poteft
odiffc
quod
retraciauitidem
Aug.dicens.
Non video fuiffe dicendum ; Multi
cnim func
dc
qmbus fcnpcum
eft :
Supcrbia
eorum
qui
te oderunt, &c.
g
Et mammotni. MiniomSvra
lingua,diuicia;, quib* fcruifq,
Dcu
negare
eft.Non
dicit,hibere, qct
fieri liccc, vtbencdi-
fpenfec
,
fcd feruire
quod
efi auari. Df hoc notiien cfie da:-
monis
qui pra:eft diuicus^no q,
in cius dicione
finc.fed
quod
his vcicur
addecipiendum,
irreciendo
laqueis
diuictarum,
*
Ireneus. Mammonasfecundumiudaicam
loqtiekm,
qua& S,imarit?vtuntur, cupiduseftj&iquiplLisquamopor
tethabcre vulc.
*
Chryfoft.Nondixic, nemopocefthabereDeum
&di
uicias,fed nemo
poteft
Dci & diuitiarum feruuseffe.Aliud
cft enim haberc diuitias
,
tte.
diuitijs
feruire.
h Idto.dico uobis.
Quia
non
poteftis
deo feruirc & mammo
ne.
Nefitisfolliciti, quodeft
feruirediuicijs.
Concempcum
fcculi , Sc fiduciam fucurorum
cocofermoneprecepic,
dum
& mala fuftincre & non vlcifci
,
&c inimicos
diiigcre
itifiic,
& humnnam
gloriam fugere.
Nunc
vulcconfirmarcperfi-
dem in
fpe
eccrnorum
, quiaplures
func
quos amorprcfen-
tium
,
&:
defperario
fucurorum
cocpences
facic.
In
t Lve.i9c.16.
dilt.c.icunus.
ji.q i.cap.i.
T)e
p2".
iift.
j.cap.i,
.
E
Iibri. rerraft.
cap.
19.
Plal
i\.i.
Mauimona.
lil.
j.rtp.
8.
Hom. xi 1
Macth.
F
NICOLAVS DE LYRA.
I Totum
corpus
tuum. idcft
congenes opcrationum.
a Si autem oculus tuus
fue. ttequjm.
i. intcmtio
pcrucrfa
cV mala.
3
Totum
corpu<tiwm
tcne.crit.i.totzcongerics opcrationum
tua
yum erit mala
,
etiam fi actio fit de
gcnere
bona . Sicut darc elcc-
mofynam
mulierculx ,
vt
polfit
cam adamorcm ilhcitum attra-
Iherc
, eit malum
fimpliciter
,
proptcr
malitum intcntionis
pcr-
uerfae,
propter quod
fubdit.
4 S:
etgo
lumen. i. fi aclio bona dc
gcnerc
,
qux
eft
quafi quod.
<Iam lumen
, efticitur maU
propter
dcfeftum mtentionis bonar.
5 Ipfite.quan.erunt q.d.raultomagis.quiaactiomaladegenc
rc,
quae
cft
quafi qusedam
tencbra,fi
tamen huic
fupcrueniac
in-
tentiomala.eltmultodetenorquam prima,vt
fi
aliquis
mcrche-
tur cum alitma
, vt
potlit
cius
pccuniam
furari , omnis talis tenc-
broliras
procedit
ex immoderata
congrcgatione diuitiaruro,pro-
pter quod
eu merito
fugienda.
6
^erno potejt
du. &c. Hic
ponitur
tertia ratio
,
quia
illud eft
meriro
fugicndum
ab hominc
,
per quod impeditur obfequium
Dco debitum
,
ad
quod obligatur
homo ex beneficio
creationis,
& cx
alijs
bcneficijs.fcd
impeditur pcrcongregitioncm
dmma-
rum inorduiatam,
ergo
&c. Minor autem hmus rationis declara-
tur,cum
dicitur ln litera.
T^emopnteil duo.do.feruin-, quod
eft m-
telligcndum quando
funtcontrarij difparati,&
11011 iubalterna-
timimpofiti,ficeitinpropofito, quiaauaritiaquxeft
feruitus
idolo-
jdolorum non
poteftftarecii obfequi
diuino
,
& idcococludir.
7 T^onpoteflis Deofer.&
man. Mammana cnim
lingua Syra
no
men eft
diuitiarum,vel nomen dzmonis
qui
tentat dc
cupidita-
te diuitiarum. Auarus au:cm
qui
thefiut lzat inordinatcfcruit
vtrifque,&ideonon poteft
fimul
Deofcruire.Illeautcmquiin
pijs operibus
diuitias
expcndit
non fcruit
diuitijs,
fcd
magis
di-
uitias feruiunt fibi :
quia
cis vtitur ficut inftrumcntis ad
opera
virtutum
, qma
fccundum
quod
dicit Ambr.
fuper
Lucam.Sicut
diuitiaefunc
impedimentareprobis
,
ita
probisfunt
adiumenta
virtutis,&
ideo talis
poteft
fimul feruire
Deo, & vti
ipfis.
8 Ideo di.uo.
quia
non folii
congrcgatio
dmnuru
quantum
ad
aclucxterioredeordinathominis afTciftti , fedctiam follicitudo .
acquircndi
dcordinst
quantu
ad aftu
intcriore,ideo
confcqucn
am
"*
ter excludit follicitudinc
fupcrfiua
circa talia
acquirenda
. Et di-
mditur in duas
partcs
,
quia primo
facit
qd
dirtu eft
per queda
excpla
&
fecundoper
rones, ibi.
'}^ol.ite prjj.
Circi
primum
ad-
uertendu
, q?
duo funt
quae requirunt
ad fufticicntiam vita;
pra:-
fcntis.f.nutrimcntum,
finequo homononpot
vmere
abfolute,
Vitaprfen
& veftimentii (ine
quo
non
pot
bcne viucrc ,
& idco circa ifta fo- 2"
'.
uftenti --
letho
magis
foliicitan.Fnmo
crgocxcludit
loHicitudineincirca
libu, neccffi-
vtrunque
in
generali
, fectindo circa
quodlibcr per
fc
fumprtj
in tia
proniilir
fpeciali.ibi.
^efpic
iteunUtilia.
Circaprimuadcicitendum,fp
na-
^attira & non
tura no
potuit
iiuiderc homini de
tcgumcto
& defcnfione.ficiic
^01""1 ' ' K ' '
j i-
-
1 l l j j 1 1 naii, &qti.ii-c
prouidicalijsaiahbus
,
vt
pote
ambus
deditplumasadcoopcn-
'
menium,
M O R A L I I b R.
bene oculus dicitur ,
quia plcbi
fubieftx
quae pcr corpus
intelli-
gitur ,
faluraria videre debet . Si
ergo
ecclcfiz redior crrauent ,
quanto magis
fubieftus fibi
populus
dcuiabit i
7
^Cj"
I
7 T^on pot.
Hiero. Non dicit
qm
h.ibet
diuiti.is,
ied
qui
fcruit
diuitijs
: CHiienim diuitiarum feruus eftcuftodit eas
,
vt feruus
dominum, qui
autcm earum fcruitutis cxculiit
iugum,diftnbuit
cas vt dominus.
Tow.
5.
e
|
39
Glof.ord
& Nicolai
de
Lyra. 140
A In fudorc vultu
par.itur panis
,
fcd labor cfi cxerccndus,
A folhcitudorollendacft,quxmt'ntcm pcrcurbat:
dumtimcc
citn.yb. ncaut
d!ipcic.int,-iitcl.iborat.inoncontina;.inc.
a ^Animcvtfkc. Idcft annr.ahcacicui hxc nciell..na(tinr.
Tota
fpcm
Dco comitcite , quia
nihil niii
quod
dccrcuic illo
\
.
'tcfltsacr.uirrrcvcl
ruincre.
An:mJ
hicponitnt
provic.i
ftjw*
biu
quxcibo
fuftcntatur
vc lbi: l>ui
iu.-umu.
attat anxmatn
fnamJictdctCJm.
***
***ii
Animalicas cbo.ilimrcVpo
niiurhicprovira.viuitcu
pc-
rotibus.quSquipcrditpropter
Chniluin, innenicteamfpiri-
ctulcm m vitamxtcrnam.
***
# Clemcns Alexand. Ipfe
t .w?.o,
dominus in ariimum &
corpus
& tcnio loco in ea
qux
cxtcr-
nafunt
prxceptadnudenspro
t
-ugUpra-
P
tcr
qy^.yyfeq
otterm
Quii
hoc efi diuiti ji
ft ruiic.
nc folliciti
fitis animaj veftra: ,
cjuid
man-
ducctis
:
*
neque corpori
veftro,quid
indua-
Ueltvtta.
b
mini.
Nonneanima
pluseftcjuam
efca:&
r
c
corpus plus quam
veftimcntum ?
Refpicite
*
1
Qux petpetuo
nen erunr. b
Deiprouiden.iaaluntur abfquecui.
volatilia
catli.
quoniam
no
b
n ferunt
,
nec me-
T
1 Tunc multo
magis
vos
qui filij clti*.
d
tunt ,
neque congrcgant
in horrea :
&
pa'ter
I Tuiic multo
roagil
yoi ,
ejuiiationalcs
eltn
quibus prouiittiiur
xternitas.
b
Quia ratioaalcs, 8t in fiiios
adoptati.
vcftcr cxle'ftis
pafcit
illa. Nonne vo
b
s
f
ma
compararc
colulit, corpusautc
3
adminiflrat.pcr
animam
aute
crudit,
T^efoUicitifitis
,
inquit,
quid
comtdatis . Hcc autcm
par-
ncnla.quid.cibi
vanctatcmcx
puht.
Id cnim
fignificafTex
fcn
ptura,
Nc folliciti fk.s
qucnam
SSS
n, ,r
p
toSld!
. Hciu cftis
S
Confidca.el.lia
agri
, auomodo
|
.. , ,
*
r J
Colonbus fe ornando. b Vt indurr.enra Jibi copficiant.
cupidir.as,&dclitiasarguic.Scd /%.,,. u^n Uk,-*..*.*- n.~.,
b
t- T\.^n
( cum vidcam
tantumopir,
cf-
ficomedcrcpcrfcfolumcogi
Crcfcunt
. Non
ilaborant,
ncquc
nent. DlCO
, fu di a
dcegendapudenda.Ve
gis
pluris
cftis illis ?
Quis
autcm veftrum
a Suafollic.iudineJclagacit.iie.
t
cogitans potcft
adijcerc
adftaturam fuam
a
Sup.a
de efca , hic de vcftimemo,
cubitum vnunv Et de
ve'ftimcntis,
quid
fol-
1 Hoc de indumcnto.
Non fum hic
allcgoiica
, led vt de minoribus
petfuadeantut
maioia
bitet : Sic homo
quod
effe debcr
,
mox adduntur ci omnia D
propccr quein
func fadta.
c
Hcfpicitc.Hoc
.id cfcam- Sanfti mcriro
compar.mtur
mii-
bus
quia
celum
pecunc,5<: quidam
ic.i rcmoti func a
niundo,
vc|iam
in tcrris
nilaganc,
fcd fola
conrcplacionc
iam in
ccjo
dcgun;.])equibusdicitur. ^/ifj.eoi
funt
bi
,
ejui
vt nubcs volant &c.
Hxc
excmpla
non
prohibcc
prouidentiam ,
nelaboret,
fcd
follicicudinrm,
vt toca fiducia
noftrafk h\ D o ,cum&aues
finecuraviuanc.
d
Etpaterveflcr.
Exagserat
fi
duciam filiorum & confirmat:
quia
fi bonitas
patrisciam
ad
illa
fecxtcndit,quantomagis
ad
filiosadoptioms?
c Quisantem
reftrum. &c. Illi
autcm curam
regendi corpo*
ris
relinquite,qui
lllud ad hanc
He.H.di
mcnfuram fecit
pcruenirc.
j^"*j v
rrfe
wfl/ffM,Nonquod
IaborarcSiCprouidcrchoc
11011
deccac fed omnis follicicudo
abijcienda
efr , &c
fpes
in Dco
habenda eit .
*
Clcmcns Alcxandr. Pu-*
1
^
der mc vt verecunde dicam ,
r\ -Zc a Ta.iien. vtu.przaiiis noruit. ...
.
cetur. cft 3n>u'wentum
nccei- . r
_ r \ - o
tuscnim
homoquierac inoa-
Scac.
dcfedus
replet.o.
V
autem VoblS ,
quoniam
nec Salomonw om-
radab.ramis&I^sScil
bacur
tegumencum pudoris,
nunc autem cum nobis
oucs fabricacar finc , ne
finuhcer ac
oucs fimus
infipiences,
g
ConfiueraieW.U agn
, Exharcarionem de
indumcnco-fatis
Quod
aucem
amplius
cft , ex
fupei
fiuo cft.
Quod
eft autcm ex
fuperfluo,cffe
a diabolo dc
cUr-iiitfctiptura.
b
Tfonnc
anin-.u , Ncn vita
propter
efcam ,
nec
corpus pro-
ptcr
vcftimcntum ,
fcd econtra
. Idto non fit follicicus ani-
uius
,
vt
percipi.ir quod propcer
fe creatum cft.
Quaii
dicat, Qui
dcdit maiora.i. vitam &:
corpus,dabit
&
**
minora^i.vi^u
Sc veflcs. |n
hispronuffis
vcritaus nemo du-
hitcc
congruo
confirmac
exemplo.
h
Quo.nt-L
Salomon
i.Qua:purpura
re|um,quTpi<aura
tcx-
tricum
poteft
floribus
comparari
?
Ipfecolo.dician operi,-
mcntum
florum,ficut
dicimus:
operuit
iftum rubor.
$Sienim&
NIC OLA VS D E I.YRA.
mentum,\nguts&
roHraad defenfionem.fimiliterbtutisanima
libu
pcllcs
&
pilos proindnmento
,
cornua & dentes & huiuf-
Diodi
proarmis,quia
in talibus non elt nifi natura
fenfitiua,quz
cit ad vrium determinata,&
ideo de talibus
poiutt
eis
prouidere
furhcientcr natura. Homo autem rationalis narurz
eit,
qux
non
citdeterminataad vnum.fcdhabet viamad
difperata,&
contra
ria ,
& ideo non
potuit
fibi futhcienter
prouidere
natura
quae
de
fe eft determinata ad vnum : iedlocohuiushomo habet intelle-
clum,per quem potell cogirare
diuerfts artes &c modos faciendi
fibi vcltes,& arma,& manus ad
opcrandum
taha,&
ldeooportet
homincai de ralibus folliciiari ,
quia
tamen homo rationahs eft,
idcoiihiollicit(.'dodcbet cife modcrata fecundum
regulam
ra-
tonisrrctx.&iaiem
follicitudinemnon
excltidithicfaluator,
cum fit
pars prudentue,
aliter
Ivquetetur .quodhomo
tcntaret
Deu.n.li
cxpcct
irct ab
coconfcqui
omnia neteifaria,omittendo
quoddebctfiericirca
hoc yiahumana,fcd folhcitudo
quae
hic
prohibctur
clt
dcordmata &
f.'perflua, per qunm poitponuntur
bona
fp ntuaha,vt
tnagi,
vidcbiuir
poftca.
Et hoc
ciiquod
dicit
hic Saluator.
I
T^efuiUcitifttis. fuperflue.fcilicet
cV inordina'e decibo & ve
ftimeuto,
quia
h >c non etr
ncceflarium.
Quod probat excmplo,
quu corpus&
anmiamquzfunt
maiorabencfkia Deus datno-
bi$ line follicirud ne
noitra.ergo
& illa
quz
funi
minora,vidcli-
cet cibuuo & velt.mcnt um dabit fine
folhcitudinc
,
vel cura folli-
CJtudinemodcrJta.
a
i\tjpciu
voUtilia. Hic
probat
de
vtroqj
in
fpeciab,
&
primo
decibo.ferundo de
vcftimento, .bi. >uis autem veflam
ctgitans.
Primun) oltcndit
per cxemplum
aumm
,
quat
non ferunt
neque
mctunt,&.tamcndaminusfufticienterpalcitillascurofolliC!tu-
divi
dineconuenienti
fu? natur^.multo
fortius hominem
fulficientes
pafcet
cum loli citudmc conuementi fua; natura:
qux
eft ktun-
dum
regulam
rationis reCtx ,
proptcr quod
fubditur.
3
TStonne
vos
magis plu.eflis
j/.i.natura humana eit maioris
por*
deris coram Dco
,quiaanimaliafacla
funrproptcr
hominem^
iinis autem nobilior eft his
qux
funt ad lincm.
4 Quis
autem
ueftrum
. Hic
probat
de
veftimento. Et
ponit
du-
plex exemplum
. Primum
accipitur
ex co
quod
eft intra homi-
nem fcilicet
,
magnitudo corporii , quam
Deus dat homini finc
folhcitudinc
fua,quod patet,quia
quatucunque ahquis
follicitc
tur de
augmentationc
lua
,
non
potcft
addcre ad ftaturam fuam
cubttum vnurn . cum
ergo
veftimentum
competat
mams vel mi-
nus horsini fecundum
quantitatem corporalem,& quantitas
da-
tur ei fine foliicitudmc
fna,
per confequens
&
veftimenrum con-
ueniens
abfque
follicitgdine
fupcrflua
. & hoc eft
quod
conclu-
dit
interrogatiue.
Etdcvcftimcntis&c. Secundum
cxemplum
accipitur
ex eo
quod
eft extra homiriem iulicet cx
terrx nafcen
tibus ,
quod ponit
cum dn.it.
5 CorJidercteli.agritfUjmodocrcfcHnt.fine follicitudine
eorum,
6 fccundum
quautttatcm
fuam a Deo
vcftiuntur.propter quod
dicit.
6
7{on
laborant. fcilicet ad ornandum fe.
7 Tfjque
nent. idcft
filant,
ad faciendum fibi
vcftimentum
,
&
tamen
optimc
vcftiuntur.
Quod
probat.
8 Quoniam
nec i~4/o.idcft licet fuerit rex
potet, Ifimus.vt
patet.
5. Reg.
tamen non fuit ita bene veftitus
,
quia
licet ars imitetur
naturam,tamen
opf
ra artis non
aifequuntur pcrfeclionem ope-
rum naturx,
& ideo ttnciores
pannorum
uon
poflunt
facerc co-
loremitavindemiicutnaturam
tcrrcnafcentibus.Exhoci^mr
concludit
,quod
Deusfufticienter
veiticthominemabfqucfol-
licitudinc
fup. rf.ua.propter quod
dicit.
Si env/n
MORALITER.
I ?y>
folii.ft. animsblon dicit vt
manducetis,fed quid
mandu-
cetis.Manducare
nanque
neceflarium eft ad fuftentationem na-
turx:Soiliciuri vero circa
fumptuofitatem cibi vel dclctlatio-
nem
gulx
. Er idcm dicendum de vefte.
t 7v(nn.;r
ammapUs
C'c. Hier.
Qui
raaiora
prtftirit
,
vtique
&
minoraprzftabit.
I
fyfpici
l
[trfphi.uo.cJi.
id cft vere
contrmplacfuos.
f
Quoniam
non
/<,
fe
ncgoejs
leculanbus
implicando
, & do-
mmus
pro
eis follicnaturad
necefTaria miniftrando.
f
Confidc.
li.
idcftvcrecaftos.
f Qjtomodo crefctmt
.
fcilicct non folum labore fuo
,
fcd ctiam
Pei dcno,Sapicns.8.d.
Etcogn(jHi,auianQnpoffumcffccontinens,
mfiQeuidct.
Sienim
i
4
1 Matth i XI
Cap.
VI.
I4I
4
A
;jcre.
a
Si enim foum agri
Si ifta
que
ad vfum fiint
temporis
nfi,&
citodexiduaignecremabucur,
Dcustam venuflcadornat.
Ctas
pro
futuro
ponitur
in
fcripturis,dicente
lacob;
Exau
diet
me crasfflitia
mca .
ni
gloria
fua
coopcrtus
eft,
{icut vniim cx
a
iffcs.
Sienimf^num
agrjjquodhodieeft,&
1
a f Ornat.
b
crasin
clibanummittitur,
Deus
ficvcftit,
*
a procurabit
in
ncceflarijs.
DA eftis ad xtcrna vocati.
e so fdlhciti eile, diccntes,
quid
manducabi- 6
K^fflS-
1
^^
f
t>
111
*
&ideonofubdic,deindeifta
1
mus,autquidbibem
,
autquoopencmur? qim-ice^.edaicjia-capponen
g
h
Hxcenimomniagcntesmquirunt.
Scit.n. 7
- *
Dum
patrem .mdis.ne dubrtes de voluntate .
5 Qj
boni filiis vifcef
fitanon claudit.
caeleflis
B
b Et das mfi inridel tas uefrra ancitat .
\v.cii.d
::
j.ope-
cr.
b ht dibanum
mittitur.
Alij
libri
habenc,in ignem
vel in acer
uiun
, qui
het
fpcciem
clibani.
c Quanto mngis
vos . fcilicet ve-
ftiec. Etidco
omnisfiduciain
eo habenda. Quod
li ncc de his
fidcntesfumus,quomcdo
inw-
iibilia
fperamus
? Permodica fi-
des
eft,qusenecdeminimiscer
Di eftis ad xteila vocati c Non
-
n nolile
qUit,ere,
taeft.Ideo&dexcernisingeric
c
quanto magisvo^smodicajfidci?
Noliteer-
4
fidl.lCiam,ScCOndemiiatinfide-
j
a i^fttauumcuranoliteimpediriquorninuscxleftibusinfudetis.
5
litatem
.
d Modicxfi. Quicunque
inali-
qua promiffione
dubitat,modi-
cus eft fidei , &
quanto plus
du-
bitat
,
tanto minqs
inuenjt ea
pro quibus
follicitus
ttiit.
e l^olite
ago
foHiciti ,
&c. Ple-
nius mculcat &: reuoluit ,
quod
a
pnncipio
fermonis
docuit ,
vc
abfque
follicitudine
viuamus.
T^olite ergo fotlkitieffe
. Hic vi-
dcncdr
argui
hi
qui fprcto
vitfri
vel vcfticucommuni,
lautiora
fibi vel aufteriora
prx
his
cum
quibus
viuuntalimentaqu(jruc
velindumenca.
f
Solticitiejfe.
Sollicitudo
fuf-
focat vcrbum Dei,
nefru&um
referat,&: facitfimilemgentili
ldeft infidelem.
g
H<ec enimom.
Quidergoamp]iushabcragentili,cuiusin-
fidelitas animum follicitat,&
curis vice huius
fatigatf
h Centes.
Quibus
de fututis cura non eft
,
fed filiorum eft
quasrere regnum.
# Chrvfoftomus
. Sicut
paulo
ance
gentium
exe
mplo
eosad
perfectiorcmchantatem
inuitauitdicens.Si
enim dili
yetur &c.nonnc
Lihnici hcc
faciuntlSic
nunc commemoracio-
ne
gentilium
cos ad id
quod pet
fechus erat , inuitauit . Et
amphorcft
fiducia veftrain Deum
quam
patris
fecuros
reddit,abfquecura
kiUcet . D
^
Quxrite
er.p.
Hic
r.pcrte
oftcdic ifta non cifc
petenda
tan~
qua
bona
nfa,etfi
neceflaria .
Rcgnu
afit Dei
petcdu
eft,&:
in eofinis nofler eft
ponendus,pp quem
oiafaciamus :
v.g,
Manducemus vt
euaugclizcrhus,non
euagelizamus
vt ma-
ducct*.Cu
dicitpriniQ,figni
Ck w: hoc
poficrius,
no
tcpore
fcd
dignitate. Illud.n.petcdu
cft,hocprillud
ncceitniu.er
goprimuquarite regnuDei
.
i.pra?ponite
omnib.rebus ca:
teris. Vt aut hoc
qua;ratis,non
dctfubefle
follicitudo,
ne illa
defint.Scit enim
(vcdixit)pa-
tUr.i.confc-quetiufinevlJoim
pedimeto,fi
illa
qua:ritis.Nec
aiv,illa dabutur,fcd
apponcnc*,
quiaaliud cftquod
principit'
liter
datur,almd
q, fupei
addi
tur,q.a inincentionecrernitas,
111 vfu detefie
temporalitas
,
oiilluddacur, hoc
iupcraddi-
tur.
Regnum Deiqua.'ramus,
t
Qd*rfte ergo primum regu
De, &iuftirij
^^gS,
oia
E
a Vtenda in uia
proptei
lllud non
propter
fe. 1
v
t>
.
,
.'
x
qu.E
Chnftusdocuitobfcrua-
paterveiter
*
,
quia
hisommbus
indigcds
.
a Sumina hxc ueltra (it mtentio .
b Pncipue. lOmniapropter
iftudficite.
Nonquodpoftifta.fedquia
Jummum quod propter
fe & extra
quod
nihil
petitui
.
c Vt
pei
eum non
pet
vos .
fQur-d
Sc dat ni li infidelitac uefna aueitat .
iuiti
fitis.per
iufiitiam uenitur ad
regnuin.
^
luftitia
regni
eft
quam fupia
docuir.Nili abunrJauerit iufti.&c.
Quia
inteutionem eternorum
hjc
comitantur.
c
Quiaoinnia adijcientur.
lin.TcT.in
qua: , mquit
gcntium?
*
Idem.Quia
in rebus
humanis(gentes)
fortunam eflecre-
dunt,vndc
non
prouidentia
Dei vitam luam
gubernari
efti
mant,fed
inccrto euentu.Ideo timent 6c
dcfpcrant.
i Scit e. Prouifa sut
h^c
a
Deo, qui
nouit nobis hec I via fua
efle neccflatia.Parer ve/icr.Sic
rilios de bonitate &c
^uidetia
patris
.
w
,.. -b
c
Qu.aomnu ad.K.entur. ]0
rc,R
egnurn qu;crere,
eft
ipsa t
.
.
1
eius, &hccoiaadncienturvobis.tNolitc n
Ul(htiam
opcnbus impicrc, Lba?.'
1 ' 6 a
ideo tantum ut Deus
glorifi
-
cctur,&:
ut nos ei
per
omnia
p laceamus .
Regnum
Dci fummum
bonumeft,
St ideo
quarrcndum.
Quentur
autem
fide,fpe,&':
chancace .
Ub.ir.moraL
*
Gieg.Magisicdominusquameaquigcondidicvulc
ama-
CJ
P-3 >*
ri.setcrna
pocius quam
tetrena
poftulan ,
licuc
fcriptum
cft,
Qiia-nteprimu tcgnu
Dci
&:c.Qui.n.ait,non
dabuntur,
fed
adijciccur,profedo
indicat aliud
ellecjjprincipaJiter datur,
aliud
quod fuperaddit^.Quia.n.nobis
in
mtccionea:ternitas ,
in viu vero
teporalitasciledet,&: illuddatur,&;hocnimiru
cx
fupcrabundati fupcradditunEttamc fepehominesdum
bona
tcporalia poftulant,a'terna prgmja
non
requiriint, pe-
tunt
quod adijcitur,&:
illud non
rcquirunt
vbi
adijciatur
.
1 Etb&comniz.
Quiaomniafuntfiliorum,&:idcohecomnia
adijcicntur,etiam
non
quxrcntfbus,quibus
li
fubtrahuntur,
ad
probationem eft,fi
dancur,adgraciarum
aftionem ,
quia
omnia
cooperantur
in bonum .
v
P
Solliciti
NICOLAVS DE LYRA.
1 Si enim
fe^ium agri
&:c. i.in
prxfenti.
2 Hc cras in cli.mit. Idefi infuturo,ponetur
in
fnrno,quia
in ali-
quibut
terris loco
lignorum
vtuntur
Wpulis
&tabbus ad
calcfacien-
dumfurnum.Vel
aliter.Clibanus
aciipitur
bic
pro
acerno in
quo
con
gregaturfcenum deftccatum ,juia
ad
modumfurnifeu
monticuli elcua
tur,vnde &clibanus a cliuodicitur.Et tamen.
5
Deus fic
veftit./V* ipfum folicitudme fua.
4 Quanto
magis
modi.n.vos.
f.fine
foUicitudke
fupcrfiua.Vo
cat aute eos
qui
nimis
follicitantur
de talibus
modicxfidei ,
quia
ex
defellufideiptocedit
talis
follicitudo fuperflua
.
7\(o
aut?
follicitudo
rs.tionabilis
&moderata ,
fed magts
includitur ,
quiaftcut
natura
auiumefl,prxdic7o
modo
viuere,& tenanafcentium crefcere,fic
na-
tnra bominis
eflviucre
fecunduut
diclamen reHdrationis
,
ad
quod
fequitur ipfum
debere
follicitari follicitudine
moderata
adqu&ren-
dumcaqua
non
deditftbi natura,vt vefles,&
arma &
fimilia,vtpr$
dtclum
efl.
5
Nolite
ergo
follici.cflc. Uic excludit
follkitudinem fuperfiua
per
rationes
duas.Secundaponitur
ibi. Nol ite
ergo.
Tnma
accipi-
tur
exparte diuinaprouidentia:,
^fdcuius euidcntiam
confiderandu,
quod aliqui
dixerunt
prouidemiam
diuinam
effe
tantum
circafupe-
riora,&
no circa adus
humanos,in
quorupcrfona
dicitur Iob.%i.b.
Circa
Circa cardmes Cttii
perambulat
, nec noftra confiderat.-^r
ex boc dicebant
quod
homo circa
neceffaria
vittx. debcbat
multumfol-
licitari,<&
hoc cit
quod
dicit.
6 Hec cnim omnia
gen. i.gentiles
diuinam
prouidcntiam
circa
affus humanos
negantes,circa
talia
immoderatcfollicitantur,fcd
vos
nolttefic
dicere.
7 Quid
manducab. non
qnia
non debeat bomo
follicitari
modc-
rate,fed
intendit exduderc
foUicitudincm immodcratam, qu proce-
dit
exgentilium
errore.ideo
fequnur
:
8 Scit
c.pa.vc.i.iiuina pruuidentia fe
extcndit ad omnia
quamiu
cunque
minima &
per confcfcns
ci rca ea
qumjunt
hornini
ncccffa-
ria,&fir fcruicntibusfibi taliafuffi
cienter
mimfirabii,
propier quoi
condudit.
9 Quseri.ego.pri.re. i.fphitualia
bona . Et
quia primu
relatiue
dicitur ad
fecnndum
,patetquod
non excludit
follicjtudinem
omnino
circa
neceffaria
vitx , fed
oiiendit
quodhomo pnncipaliter
debet dc
fpiritualibus follicitari, &fecundo
dc
temporalibus ,
propterquod
fubditur.
I o Et hxc om.adiici. vo.
fuppofita
tamcn
follicitudinc
dtbito
modo
habita,vt
difium eff.
I I Noli cr.llk
ponitur fecwda
ratio ad
hoc,&
accipilur
ex tcm
poris congrue
tia . Sicutenim cuilibet
ncgoiio requiritur tcmput
*
debiti-m
MORALITER.
l
Stenimfe. pcrfccnum vircnsadhoram
,
&:
poft
mitten
dum in
lgncm fignificantur
vane
gloriofi
ad
tcmpu
s florcn
tcs,&:poftigncmgchenna:a;ternaliter
fuftinentes.
Igitur
fi cis Dcus dat tanta bona in tctra
,fuis ele&is dabic in ccclo
iiniltomaiora.
5 T^uli
ergnfoli. cxponatur
vt
fupra
.
6
Hmc cnim
/M/rf,circXollicitudine
nimiaiquia
non confide
rauc
rant Dei
prouidcnriam
cxtcndi ad ha:c mfcriora.
9 Ugaritc
&c.
idcft,ccclcftia
bona .
t
t
i/?:rfwc.perquam peruenitur
adilla.
to Ethxc omnia adiicientur vobis &c. Chrifofr. in hom.Non
dicit dabuntur fed adiiciecur
,
vt difcas
prxfcntia
nihil func
ad
magnitudincm
fiiturorum.
11
7v;o/ci.i.tanquamccrtidc vitaveftra,
quiaficutdicic
Scn.Omnis dicsficut vltimaeftordinanda.
Tom.j.
e
4 7v;o-
H?
GIoford.&NicolaideLyra.
144
*r
,
cr<wc,&
nnxictntc ruraru
4
mcte
pturbar.
**
t
'
itututfidcprc/cndb.cooccdiCvndaApo-
,.T,f.
. lioUis.-
^^1^.
Dc futur
Qacdiuirwproairai
^nocrtuknicfoll.nnn kdp-
fjrnia fulcipientcsjcura
nuuroram
quatinccta
clt. Dco tc-
j., ,an
denobis
cura
aroautcrnpi-Efcntiiim
maUtiani
'
pacnaM
ctt:pcriincrcii;iiijdfuncinor
t.uiutcr.
ndomcrui
mus.qu.
csoncrofaefl:
Nccdcbcmus
fupcraddcrc
ma
4iffliAia. lunoftrefollicuudinis.
Ncmo
uiXt dcba udal.zari,u
quc iuftoru
vidcric neccflaria
fib. fu.f-
io.',n mome
aue p
rocurarc,ncciudicctcudccraftinocogitare,g,ailicci
Soc pccpit
ciu mmiftrabanc angcli.pp
hoc
exemplum
dan-
duni loculos habuicvndc
neceflaria
viibus
pberec,quocum
cultos
NICOLAVS
DE LYRA.
#
dcbitu adboc
quod
benefiat, quia
conduio
tcpons
eft
quxdam
cir-
CHfljtu4cli
dcbiti ,
igiturcuilibetfoUicitudim
adboc
quod
fit
de-
b:to modo ordtnata, requiritur tempus
debitum
,
vt immtnente
mefle
efl temput
debitum folicitudinis
circafruges colligendas
&tmmi-
nente vmdemia esl
tempms follicitudinis
vindemiarum &tdco
/i
aUqnisprtoccuparettcmputfollicitudinis
vindemtn.de
ipfa
foUxatus
in
temporismcffts,
effet
inordinata foUicitudo
ex
patre temports
,
quodfaciunt iUiquifunt
mmoderate &
fuperfluefoUictti ,
&
boc
efl
lM
odprobibctdi,NohKcrf*otoLcttcmcra.i.infuturum,folicitu-
7 r
dinem
. Non labor &
prouideutia
damnarur.fed follicitudo mcntcm (uffoani .
b I.lrtt tuturui' Tunc cniin dc
iplo,c<
non ante cutabittb .
crgofdlliciti
cfTe in craitinum. Craitinus
*?on cct altenus. b Dicsmalus none!t, fed incofinnt uiala.
enim
dies iollicitus crit
ftbiipfi
. SufTkit diei
a NM
peccitum,fcd
labor &
an;;ulua
feculi.
jnwlitiafua.
t.i*.
cuftoscnuIudas.Hincfequrcui-.No!
tciu.&Tc D
$
Aug.
Diecrafiinocemporalia& fiuxabonaintelligenda
Hb.i.t!i|
eflbmon c,nu.cf.ic:are minirnepoiiunc,
fed &:
fsepius rcpc-
do,ln m
'\
tcndaeflevidcmus.
lob./L'
c Dks No
qucm
fccit dominus
,
fcd cui maledixit Iob &Ic-
lere.n.d.
rcmias icilicet
quemdiabolus
inucn|t
**
Augllftinus
.
Craflinus vbifitprau
dits
folluitus
ertt
ftbi
ipft ,
ld
eli,
vt cum
oportuent
fumns
cibu,
vclpotum,
velmdumentum
cnm
ipfa
fcilicec neccffitas vr-
gerccepcric.
d
Sufficit.
Et
quia
cura
prcfcnci
uiens obruicur
,
non debec
geminari
malitiadici .
*
Auguf. Sujficu,{?c. Ideftjfufficit
quod
fumere
vrgebit
ne- vbi
fitpM
ceflitas
ipfa
.
dinem.f.futuro tempori
debitam inordinate
pmoccupando.Quod
cnim
craflinum
aliquando accipiatur pro futuro
patet lof. 22./.Cras di-
cent
filij
veftri
filijs noftris,&c../
poflerum
tentfms.
Seqnitnr
.
I Craftmus enim di. &c.i.
tempusfuturum
babcbit
follicitndine
fibi cohgruam
&dtbitam
,ficutpatetquodex
variatione
tempuris
.
occurrcrunt varia
fienda,
de
quibut
bomines dcbcnt tunc
follicitari y
ideo
fubdt
.
z Suffi.dici
ma.f.i.cuilibet
tempori follicitudo
fua.Qujk quidcf
//<'-
citudo dicitur
malttia, qitia
efl
quoddam malumpenx, inflaiu
cnim
innoccntix non
indiguifkt
bomo
talifoUicitudine.
N
C A P. VII.
Olite iu.Dc dubijs , quia
de
m.initeflis ludicacur,
&:
11011 dc illis,
de
quibus
inccrtum
cit
,
quo
animo fiant
,
de
quibus
ncmo fine
periculo
iudicac .
Nolite
c6Je- Iudicium temeranu
cft ,
qua-
ture&n^con
doquibus
commiifum
non
eft,
dcmrubimint.
iuciicant
^
{wc i\i de
manifeflis,
SSSff
fiuedeoccultis.
Comittiturau-
mlcgunt
. tcm iudicium ,
vel
magiflt
is ec-
clcfuvclpnncipibus
.terrz.H
C A P. VII.
Jto.X.e
cr2ofidc*manifeftis
iudiccnt,
quafcilicctfunc
conuicta
,
vel c dicaueritis,iudicabimini,t
& m
qua
men
1
Idefrpenisiudicijtm
malt
putuetis
erit menfura
p{nz
&fi ztcrna;
01iteiudicarc,&n6
a A deo,
f jAlias
non iudica-
bimini.
iudicabimini,
noli-
tccodenare, &non
condenabiminitln
a ,i
ipfum
iudiciueft
caufaquarea
dco iiidicaiimini. 1
Bono rel malo.
oenimiudicioiu
b Ideft iuKtamenfuram
culpx
b
qu
confcfla
,
non cemere iudicanc .
fura mcnfj fucritis
, f remetictur vobis .
Siaucemdcincercis,
temerciu-
dicant,
harc mdicia
prohibct
.
a
^oflre
i.Duo func in
quibus
tcmerarium iudicium cauen
du eft.Sunt enim
qucdam
medu &
incerca.quo
animo
fiac,
quc
fidbcne &male
poiTuncfienNefcimus.n.qu;ilis
fucurus
eft,qui
nunc
apparet
malus.de
t uius correcbone
defpefare,
cumqueabiectum
rcprchcndcrctemerarium iudiciumeft.
b In
quo
e/iiTO.Quafidicerct.In qua
voliirate
benefecens,
in
ca
libcrabcris,&:
m
qua
male, meade
punieris
. Dehis enim
agitur
m
quib.veltcmcre
mdicantcs orfendimus , vel rectc
agentes excufamur,
&c ideo ad-
dit:/n
qua menfura
. Ec iuftc
quo-
rum voluntas non habuic fincm
peccandi , qu?muis
cu finc
pec-
caueriuc,
non habenc fincm vl-
tionis,
&quibusiudicium
fuic
fine
mifericordia,iioe mifencor
diaiudicabuncur. In
quo
enim.
Non
quod
Dcus cemere iudicet
nos
, &C
iniqua
mcnfura
repcn-
dac : fed eft ac fi dicac :
Ipia
cc-
mericas
mdicandi,
&
iniquame
f Ro:il-r
furacibi
nocec,
cepunic,
&l
fa^
e
non illu de
quo hgc agis.cale
cn.
(^uigladioperculfencgladio.i. t
M
-
4
.
peccacohuius reipenbic.
n^cc.c
Poceit in hac
l> fet
tttte.f.i
l.-.rleo
agen-
C
Inquamenfura.
.
menfurainquaaliud
menfura-
l
Lac' 8*
tum
eft.vc
triticum.aliud menfurari,vt hordeu,&:
alia
qua-
titas,vt,fivnusmodiusdevnocecumdealio. Icafjcicdeus, .
& non
inique
vc illi in xcernum .
Er
lpfa
mfamia vel malum
quod culeris,caufa
elt cur
pt|-
nam debicam incurras .
Iufte
qui
eternalicer
peccaco perfrui
volunc ,
ecernapena
inucniunc , &
quorurn
voluncasnonhabuic finem
pecum-
di
,
nec habebit finem
torquendi
.
Dmd
F
NICOLAVS DE
LYRA.
C A P. VII.
NOlite
iu. Hic Chriitus
rcgulat
aflcftu hominis circa
proxi-
mu&primorcfpcclumali,fecundorcfpeduboni,ibi.No-
Ute Undumdarcca.PrimainrJuas ,
quiaprimooitcnJit quod
proximus
non cil tcmcrane
iudicandus,
lecundo
quod
homo no
clttetncrariearguendusibi.icN/ri virfo/f.Circa pnmumaduer-
tendum,quod
iudic um vnomodo eit aclus mftitix
qui pertinet
ad mdiccm
fecql
lrcm vcl ccclefialticum , & de lioc non
loquitur
Uic.Aliomodoaccipituriudicium prout aliquis aliquibus iignis
malciudicat
deproximo. Etquia
iftud vc
inplunbus procedic
ex maia
afFeclionc, quia quunalearticitur
adaliquem,
malc
interprcratur
faila
ctus,
& hoc
prohibct
di.
Vno modo cx euidtrmu fjfti.cum
ahquis
mdicat
aliqusm
horni-
cidatn ,
quia
vidit etim lnterflccrc hotninem
,
& lioc nullum cft
peccatum.AUo
modo ex
fignis
euidcnnbus
, vt li
aliquis
iudicet
ali-
quemfornicatorem,quia
vidit
cumaliqua,
nudum cum
nud.i,
folum cum fola,& hoc (imihter nullum eft
peccatum.
Tertio mt>
do ex
iignis
lcuibus,& in hoc iudicio
triplex
elt
grjdus
. Pnmus
eft
quado
leuibus
fignis aliquis
dubitare
incipit
de bonitare fra-
tris,&
hoc
pcecatum
veniale
eit.quia procedtt
ex humana inHr-
mitate,&
hoc non vocatur iudicium
proprie,fed fufpicio.
Secun-
dus
gradus
eft
, quando
ex talibus
ii^nis
firroiter tcnet in animo
quod
frater fit malus,&
hoc
proprie
dicitur
iud;cium,qutaiudi
cmm
importat
iirmam
fententiam,&
hoc
eftpeccatum
mort.ile,
ii malii
quod
iudicat de fratre ex lcubus
iignis
iit dc
genere pec
cati
mortalis.peccatum.n.mortale
cit
quodcotranarur
charuati.
Quod
aiit
aliquis pracdifto
modo iudicct
fratre,eft
conria chari
-
tatcm fraterna.Tcrtius
gradus eit,quando
ex leuibus
fignis
non
folum
prxdicto
modo
iudicat,fed
etiatu
procedit
ad
punitioncm
fratris licut dc fafto, hoc eft
grauius, quia
noneft foiumcontta
chirii.item,fed
etiam contra iultitia;
t:quitatem,
& de talibus m-
tclligitur
vcrbum
prxdiftum.
?y
T
;////
tit.^rc.
z In
q>to
cnim.t. fecundummenfuram temeritatis in iudicando
malum de frairc, iccundum hoc eric vmdicta
pc
nx.
Quid
M O R A L I T E R.
I 7^nlite,&c.
Hilariusexponithocde dercrminaroiudiciocon
tra
Dcum,
quo aliqni
Dcu mdicSt
iniuftii,
quado
vident bonos
dcpri-
deprimi
&
impios
exaltati.Iudicia
namque
Dei
fempcr
funt iu-
ita licet nobis occulta .
Quid
ny
Matth.aei Vii.
I46
A
a
^
^u/cw vides . Ecce moderame udicij,vc pucncus
ma-
ionbus,aliu
no .udicet dc minoribus.Muki.n.prx
ucnti ma-
ioribus.Ieuiora
m fracre
magis
voliic
vicuperare
&: danare
q.
emendare.Vc ii
pleni
odio vel inuidia
vel
malicia,
dancnc in
eoq, dd:nquic,ira,quc_eft,vcfeftuca
} odiU,uccrabs.IraL
M
alw
cui
vulcaliquandoeum corrigi,
M sf q.odir,
hoc
vcllenequic&ideo
iuer- impofiibile
dicicur vc ieftucam
fracridcmac, qui
crabcm
geftac
fiica no func
apericdn
fcd velo
tegeda
fanVaf:'.ntorfi
,
nper
D
ciora vero &
quafi viliora,dici
pollunc
^olife
. Eade d.cicur
1
fandtum &
marganra
i.euangelium&facramenraecclefia-
ftica.J"4(5ff;.quianarurainuiolabile,necdeC3liquocoiTu-
puMargarita.qux
m
iibkondico lacec,&
de
figuris.q apcrtis
pn
9
ergo
crabs c di
j.inuidix.iimu
lacionis&cocius mahua: rciicie-
a Leuius
quid qaod
conturbat ocnlum mentis,fcd non obcccat.
a
,
tQirid
autemtvides fcituca in oculo ra
x
a Grauius crimen. b Interiori imentionj inentis.
c Cuniuleras.
tris tui,&
trabe in oculo tuo non vkles? 2
b
tAutquodicisfratrituo:fraterfineeij-
3
a ITiabcsalia litera. f
cia feftucadcoculo
tuo, & eccetra
a
bs
a
Appctens videri,quod
non es. b B.edi ad cautelam tui,
piiinum
tc
curans, dcir.de rratrcm.
c
eftioculotuo.tHypo
a
crita,eijceprimu
5
a Antea cecus, ouia
caligine peccati preiTus.
trabedeoculotuo,&tucviclebiseijce-
a Monet
difpcnfatores ecclefii.nedent iiiictum canibus. b Ver-
bum
pndicationis quod
nondcbct
conumpi
.
d
refeltucadeoculoffistui.t Nolitefan-
s
a Non facile
inuenies,
qued
ei
pkceat qui margariras calcat,
Clum
darecanibus,
nxq;
mittatis mar-
a
Quia
non
poflunt refipifcere
ab immund
;
tia . b Con-
temptores
veritatis
vilipendant. 5Ptci .
garitas
vras ante
poVcos
,
ne forte con-
7
a Ad
volupiates
Sc vitia.
e
culceteaspedibusfuisj&fconuerftdif-
3
a Canes
imptignando
veritatem- b Fidei veltr.v
limplicitatem. p
^Fidem
veitram :Non arcana
Dci.qui incorruptibilia
funt . TtU
mundatis oculis ad Deum &
ptoximii
Pet.te. c Fide. Vires.
grauius
wlcrindo
qua
rumpant
vo^s.t Petite>&dabiturvobis.-
10
iraudtocitaccmarguen-
r
*
7.i:de
daeft,ucflc
mifericordicer re-
fpectu
Dei non noftri fracrem
pofiimus incrcpare,
uc fiue
pro-
fic illi correctio fiue
non,
nos ca-
mcn de
fimplicitate
noftri oculi
.q.o-.in
iimus fecuri.
Quid
autem. Oculus
qui
m
paradifo poft culpam
eft
referarus,aperte
uidec no vc
pro-
.
ficiac,fed
vnde in derernis cadar.
Vidic
enim lactantia uanxlau-
dis,dum fibi cecus aliis vulc me-
dcn.Quid autcm.
Apercus
oculus
rnaleuidet.f.iacfanciam
fui dum
aii:s vulc mederi. Sedcecus fi 110
ualecintueci ,
dumintioc dcce-
B riuscadat.
Vix inuenit"
aliquis
ab hoc ui-
tioalienus, quia vnufquifq;
fuis
fauens
,
alicna facile
rcprchedic ,
& aliena
_
icn.b
fua^fumi'
h.i6.e
-frater
conchis et
uicur, gemma
cft
prx
ciofaquxnon poreft corrumpi.
Canes vere func
qui
oblacranc ,
&
quod integcum
eft dilacerac.
Porciqui vilipendunc
&concul-
cant. Velcanesadvomirum te-
uerfi, porci
nondum conuerfi
,
fed in luco viciorum verfaci .
T^o-
lite . Non
funtdifpenfatores
,
fed
prodigiexcirpacores qui
rollunc
panem
filiorum,& miccunc cani-
bus,ignorances quod
res abfcon-
fa auidius
quxritur,
celaca vene-
rabiliusconfpicicnr, diuquxfica.
chariuscenccur,
fine faftidio fic
percepca
cum menfura.Idco nec t w.dM.c.i
crudcles
quxrewibus oporcec
11.
tj.j.
c n<i-
litei. & c.
c?n
eiie d
ifpeniacores
,
nec lncaucos
t,.q 4
c
.t|ui
delufonbus velficilcs . dem
, *'+.q.i.
f*Wr\7f(-*f4/\n-*i,c
SunCCnim c,qui.i
hcc fo.
la.De
p~.&C.
1. c.noimlli,
fimulanc vc iecreta
condtlcaiu,
ipaucu
n eToru
rii
J~Jj
di iine
excmplo
fux emenda-
tionis.
Salcem in eo
q,
cemcre iudicanc in oculo habec crabem .
b ^ut
quomodo
dicis
fratri
fwo.i.non
poccris
minus(
vciram
)
m
fratreemendare,
doncc maius.i.odium vcl muidiam
pe-
puleris
de corde tuo .
c
Hypocrita
aice. Hi.n.odio &liuore
fufcipiunt
omnia accu-
farc.ck volut videri colultores
fineexeplo
emedacionis
fuij.
Non.n.eftidoncus doccor
alij
meden
q.
nondu fe fanaueric.
Aug.Si
vis
aliquem rcprehenderc, pnmum
vide vcru fi-
milis (is
ei.Qupd
fi
es.paricer ingemifcc,&:
no eum cibi
pari
.tjferm.
cer
obcempcrare,fed paricerconari
mone.
Quod
finocsfi-
im6ie.
ni lis,camcn
quiaolim
fuifti vel effe
pocuifti,
condefccnde
&: non ex
bdio,
fed ex mifericordia
argue.
Raro
ergo
&: no
line
magna
neccfficace
obiurgacioncs
func
adhibend,&:
no
nifi
rcfpeclu
Dei,remota
pnus
ab oculo trabe.
d
J^oliiefan.
Purgato ociilopoffuntdifpenfacorcsecclefiae
alios
caftigare,fed
no fanctu canibus dare,
quu
ficuc
pericu-
losu eft abfcondere:ica
prodigu
eft camb.dare. Tahbus
my-
ftica
NICOLAVS DE L Y RA.
1
Quid
auccm
vides,&:c.
Hic oiledit
quodproximus
non
efl
te
mtre
arguendus
. Hicautem
contingit,(juarido
illc
qui arguit
ejiin
confimilibus
culpis
vel maioribus
, quia
talis conefitio non
procedit
a
charitatc^fed
cx
prtnfumptioncquia
ordo charitaiis
incipit afeipfo.
^iinenendum
tamen,quod
crimiia
arguentis, antfuntpublica
, aut
occuha,ft
pubiica,peccat dupliciter argucndo
,
peccato,fcilicet pr<e-
Jumpt'wnis,&peccatofcandali.Stautemftat
occulia,iunc
peccat pri
mo modo
tantum.Si
tamen.ijie
qui arguit primopeniteat
,
&pojiea
fraer humiliter
arguat nonpeccat.Dicit ergo.
Quid
auc
v
&c.
idefi,
peccatum
mtnus in oculo
fratris tui, ideft , in
conuerfatione
&con~
fcientia eius.
2
fcttrabcm.ideflmaiuipeccatum.
3
ln
oculo cuo.
ide[i in
te/pfo
non
conftderas.Trabs
enim
efl
adul
izrium
refpeclufornicationis
fimplicis,& jic
de alus.
4
Auc
quomodo diCis,&:c.fcoc dicunt mali
pr&dicatores
&
mali
facerdotes,
quifunt
irretiu
maionbuspeccatis,quam
illt
quos
volunt
corrigerc.
5
E
nce
primum. quia
hic eft ordo charitatis
q,
a
fcipfo incipiat.
6
Nolitefanttum dare
canibus. Hic
regulat affeclu
hominis ad
_______ proximum
M O R A L I
T E R.
1 Quid
~/rt<7.Chryfoftomus
. Laici
pcccatu
modicfi eft &:
feftucaquantu
ad
peccacu
facerdocis
quod
crabi
coparacur.
6
^luefan.
Chi y foftoinus.
Q_ua bapci
fmus &: alia facra-
canoisu: 1
tndunitifidehabencib. mvfteria vcncacis
qiu-
suc
Mjrgancg
no suc danda; nifidofidcrancib. vcricace
&:
Chryfoftomus
qui
inter cacholicos mod.-ftijm
t
c/nev
cum vero
didicerint.repenre atij
Homil. 14.
exalijs
effecti
irr:dent, mfukanc,
n
\
Mitt-
acqueilludunc.
E
e Et
coiuerfi.
Ne force adhuc ali-
quid audiredicumpanc,
no Mir-
garicas quas
conculcanc
,
fed vos
indignacione.
Non enim
facilepoceft
inueniri
quod
calibus
gracumiic.
f Tcti.
Hisgradib.via,vcricas,&:vicalegicimecercancibiis
prqftac.Chriituscftviaquaambulat',vericasquainuenicur,
oftul ad
quodpulfacur, vcadipfum peripfumingrediamur.
A;ig.Idecftpecendiiquod&:quxcendum, &adquod
vt Vb
f-pra,
ingrcdiamureftpulfindu.i.panis
viuuscV:
regnum
cxlefrc P-3J-
&: Rifticiaeius.
docuicquid pecamus,m6prebL-cc6
:
idencia ,
uc nihil
hcjficances
jxcamus.Pecimus
fide,p
ca ad Chnftum
ciices/^uerimus fpe,quaattingimus vlq ;
ad inrcriora.Pulfa
mus charicacc.du L:borib.infudamus,uc
q, pecimus
&:
cj
u
c
-
nmuscofcquamur.Primu pcce vcheas,poft cjre
vc inuenias,
miicca
obferua,uc
incroeas. A
principio
fcrmonis filios re^ni
iufiiciadocuit,&:animosafollicicudineremouic.
Rcgnuac
primu quxrerc.eft
anre omnia &:
fuper
oia Deu
diligcre,&
deindc
opus
diledionis
perficcre. Auguftin
Pccice. Qua-
fi confcius fue infirmicacis dicac .
Qcf.fan6tu
mbes abfconde
re.quafve Margaricas
dare
vetas,
quas
me habere no fencio?
p
&
Con-
proximum
refte&u
boni
confcrendi,quia
malis hominibus
inpeccato
obfiinatis
ex
affttlione
carnali,non funtfacramentaminijiranda,vd
fecreta
fideinuelanda infidelibus obfiinatis,quiacx pnsdiftts feqni*
tur
contemptusfacramentorum ecclefid,
&
deriftofidei catholicx,&
occifto miniJiro>um,&
hoc cjl quod
di.
7
Ne force,&X.
videiicet diuina
facramenta,velfideifecreta,qu&
dicunturhic
Margarittepropter
eorum
preciofttatem
, &
peccatores
d>cunturporci,propter
eorum iwmunditiam.
8 Ec canes. Idefi obflinaii infidetes.
y Diftumpant
vos. hoc efi
interficiant.
1 o Pccice &: dabitur.
Tufiquamfaluator
dedit
legceuangelica,
htc oftendit
eam
obferuabiiem.Hac
en im efl de condttionibut
ligit fci
licctquod ftt cbferuabilis
. M
cbferttationem
ipftus triafaciimt,
imploratio
diuini
auxittj ,
conatus l beri
arbitrif , euitatio m.ili cnn-
Joriii,&
ideo
ijia
tria
ponit pcr ordinem,fecundum
ponitur
ibi.X u ra
re
per anguftam porcam.
tcrt.ii
fy'.Acrendke
a falfis
prophc-
tis. Trioia adhuc tn
duas,qu:aprimo
ujicdit
qutd rtqunitur
ad unc
cp
Qiatiofit
exaudibilis ex
partc
orationis
,
cr
fccu>do
ex
parte ipfins
orantts i/>/.Omn:'a
crgo.
Circa
primumfcicndh t/uod
oiatio i ;; rx-
audibdts trtbus concunentibus . Trtmurn
eji
quodfit pia , idefidt
&
pcr-
& cum humana ratione viuetibus
, fi.n.porcis
eas miferis.i.
cc;nofc*
vite deleclationc
grauatis,
no
inccliigec precioficace
earum,fcd
xftimabunc cas fimilcs fabulis mundiahbus
,
c'c
eas actibus fuiscarnalibus conculcabunt.
10 Tetite w dabitur vobis. Pecimus
orando^quxrimus
retc
viucndo,pulfamus pcrfcucrando
.
.yfut
H7
Gloford.& Nicolai
dc
Lyra. 148
^Cotral^cfubiicicP.
.
te.ld.infirmuspcdib.pftKpct.ir.vc
A
fvneV.p
k
' , : vt 1nuen1.1t
vi.,queadpcopui;un'ducac.
ndccuillucvencriM
1
pulfcc.Sicpriuscftpecit'0
i.imntuvt
.
ruraninw,quib.qdprcdptimplcrcpof-
pt.Viribu$tccCj
.
,:tvu.-:du-itinquilitiovix.
QMid.n.lunc
r J.-tinc-ti:itcs"Jum
tcmviaaddcffinacum pcrduxc
rit.tcrtuclTpuM.c.o
,
vc
quod
ctoofumcftporll: ipcrir^fcboc
brnccongru::
Ciiincnimbcata
^nicionecoin-
picatur,acti-)
dcudcrac faculca-
a
Spe.
b Vitain. c Charitate,
Chn tui, !t inurmo inttare.
Ad o.lium
quod/Jl
qufrite&inucnietis^pulfarc.&aperictur
qiupctttnc
, qualesaquibusperunc.Quamfroncemhabes
D
peccndo
ad donunum
tuum,qui
non
agnofcis paremtuum?
a onniscnim,&c.
Vrprebeat
cofhncia
perfeueradi,dilige-
tiani
q:ixren
li,
IduCiam
impctr.iM.liaddit.OwwVjC^c.Supra
docuit
quid petamus,regnG
, fdlicct. H:c
cofidentia vcnihil
hxfit.tnccspetamus.Nondcne-
gac
fc
pctcncib.quifponceobtu
Jit fc non
petcntibus,& quxren
Pie Jt
perlcueiaiiter.
b
QhI
non
acapit,con
c Pic Jc perlcucranter.
b
Voi
fupra.
fDona.
Non rmm dilHdendum.
liat eum non l>ene
pcierc,
a
vobis.Omniscnim
qpe^it.accepit,&qui
a Pie&
peilcuerantcr.
b O.tendit
per limilcquid
fit
petendum.
rcm vinum.connitio
rr.anifcffa b
quaerit
inucnit,&
pulfanti aperictur
. Aut
tioncm
rc. um.Horum
primuni
ft Q)
.
vobis homQ g {] fi|ius fuus
pctitur.fecudumquentur.illud
*1
g chaiiMtem, vrIchriaurnq7eapani
S
qu.decx.o.de-
lcendit. b Cordis duritiam .
petieritpanetrcnunquid
lapidem porri-
a Inuifibilrm (idem inrer
aquas fciipturi (attntmem.
getei?Aut
;
fipifce^.ipetient,nunquidler
a IntiJclitatem.
Venenumperridix.
Amatorcs ftcolL
pentem pornget
ei?Si
ergo
vos cum iitis
vtdctur.hoc
vt inucniacur. Sed
in hoc fccundo
pnus
cft
cogni-
tio
V19 quam potlcflionis
>Et
qui
vcram viam
inuenerit.perucncc
ad
poflcffioncm, qux
tatum
pul
fanti
aperictur.
Auguff.nus.Operofcquidcm
Vnita. Nonvdha.
quidiifatnaintcr
fc difleranc d
mzn
t
noftisbona
f
datadare
filiisvcftris,
cxponendum putaui , fedlongc
melius ad inttantiflimam
pcci-
B
tioncm omniarefetuncur. Hoc
quippcoffcndit
vbicodc verbo
omniacocluficdicens.
Quanco
mag.spater veffer,quiin
cxlis
ccs
inuenicnceumqui
non
qu.c
rentibus dcdic vc
inuenirent,
&C
pulfantibns aper.ec , qui
clamac.
Ecc.t
egnfio
ad oftium
&pnlfo.
b
~*r<7.Explanac quid pe- Apo.j.
tcnd.imllc&exhumana circa
filios
bcneuolentia
diligcnciam
patns
circa nos
commendar.Pc
tentibusChriffum
reccafideno
dacur
lapis
offenfionis ncc duri-
tiacordis. Ita
fiperienrisp.icre
veftrumcharicatcmfifieqiianil
funccxcera, vcfine
panciriops
elf
rncnfa,
cui coiitraria cfi cor-
disdunca.
c
Sipii\em.
Per
pifcem
fidrs
f
to<r.<.ci.
cl
i
jab, t
bonapctcntib.fe.Non
din
pr.n
jo. . .
r
d.ci.fodide-
cnimdixic
pcccncibus
cC
qux-
ret.io.4.
i.c.
rcnribus&pulfancibus.
pijcmt.
*
Didymus.Cumveraficcxpofitiofaluatoris.^/rec^tff-
Uc*
' '
C
'P'
C' 11'
Ruarc
multi orantcs non cxaudiutur?
Qtioma q.
via
congrua
ad
p?tcndu
vemcnihil
rclinqties
corum
que perti-
ncntadimpctrandaquxcupit,oiapercipicquod
(ibidari ro
gjiuc.Si quis
auteexcra incentionc cradico
pecicionis pofce-
rc
vidcatur,iffe
ncque peccrc
mo debico credicur
,
& 10 no
pcrcipicqdpecic
.Na fi doclordicac
.Qisqui
ad meaccedic
caufi
dodrinaru,habcbit difciplinas
eoru
,
attendcre ad do-
Ctore de
ipiis accpiedu
eff,hoc
eff
,vc
eciam deiiderium ha-
bcac
dotirmarUjVC
exerceat & mcd.tet''eas,& fumma inccn
tionc
rcfpiciat
ea
qux
a
magiftro
dtir, & natura habeat bo-
na,
illc
indubitanterpercipitdoctrina, quam magifterdare
promific.C^jiiergofciencia&vircutem petut necaccipiuc,
diccndumillis cff
,quiaipfinonpropcer ipfa
bona
petunc,
led vc
per
calaudencur.
"
*
Rupertus.Hic opus
eff tali fortitudine
qttam
habuit la-
cob.qn
cum
Angclo
iudatus cff ,&: viitor exticic. Fortitudo
illa
fuitgcmicus
inenarrabilis, fletusfuit
fpint*
cocribulaci.
Vh cu dixilfct Ofcas de hcobJiHaiuic ad
Angelit
&cotorta-
tus
eff.addidic, Fleuit &
roganii
eum. Luda
pulchernma
cft,
tandiu
pcrfcuerare petendo,doncc accipiac.
Sermaneiic
*
A.ig.Vcagnofcat
Deus metidicos
fuos,agnofcamus
no
reibJ>omiiu.
ffros.Et
cogitemus quando pctitur
a
nobis,qui petunt,a qui
buspetuncquidpctunc. Quipecuntf'homiiies.aquib.ab
ho-
minibus.Cciii
petunt?mortales.A quib.pctuntPa
mortalibus.
q Ciuipctut^fragilcs.A quibusJafragilibus.Qiti petut?Mifcri.
A
quib.A
mifcns.Exceptaf
ubrtancia
facukacum,tales
funt
qui
NICOLAVS DE LYRA.
Jt
perlincntibut adfalute\ftcundu efl
quod
fit perfeucrans
, idcfl
non
intcrruptaper aliqmdorationi
contrarwnfluianon
ccfiat orareflui
non
ecffxt b-nefacere.Tcrtium efl
quod oretprofe, quia
liibt
aliquis
pie
&
perfeueranter cretpro
alio
, tamtn
tffeSlus
oraiionis
pofjet
im
prdiri propter
malitiam lUiut
pro quooratur, fcd
tribus
prsditlis
coicurreniib.femper cxauditur,&
boc
efl
quod
notatur in tribus ver
bis hic
pnfms.
Pcme.fcilicetpie.
I
Quxntc.
perfcueranter.
*
Vutf-KCteapcuciuvvobiS.ExqHiipatet^Hodloquiturde
ora-
tionefailjprojc
cum dictt. E.t
apenctur vobis. Et
quia
iflis
tribus
(Scurrtntibusftmptrevauditur.Omniscnimqm petic
.
Sequuur
J
Aut
quis
cx vobis homo. vbi
declaratur,
qu
od
prsditlu tflper
Cuius elt omnc
quod
e.t.
e
quantomagispaterveiterqunncdiseft
4
^f.
fab fluc t's
fpirituflanfti
ln fanftis. a
Aetetnaqui
dantut fiiii tantum.
Spirituianftum \.
ponuin
b C>uia
regnum
talorum PlfcCm dlClt inuiflbiliuili fi
c
quetendum
efttc
iuitiriaeitis,ergo,&c
.
dabit bona
petentibus
fe ? t Omnia
ergo- J
Lucn.
cxcm-
dem,vel
propter aquam baptif-
mi.velquiade inuifibilibus lo-
|
cis
capitur,
vel
quia
fluaibus hu
ius mundi non
trangitiir.In
cua
gclio Lucq fequiturcomparatio
oui&
fcorpionis.In
ouo
fpes accipitur,quia
m eo nondum
eflf^cus pfe&us,fed foticndofpcrafT.In fcorpionecuiusncu
leus retro timcndus
eff,accipirur
contrarium
fpei
, fcilkcc
retro
afpicctccuin fpcs
fe debcat in antcriora exrcnderc.
d Si
ergo
vos.
Quandoquidc patres
bona tribuuc
fiItis,erG;o
mulcomagispacernoffcrqui
bonus eft
lncomparabilicer,
bona dabir
pecencibus
fe filiis.
e
Ts^oslisbona.
Secudu fenfum eorii bona
qui
ea
pro
bonis
habenc, quaqua&in
rerumnacura bona
func&ad vitai-
ftam
pert'nenria,qux
malus no de fuo
dat,Do//*/ enim
efl ter
ra,&c.Wc\
apoftoli
mali
dicuncur,quantum
ad
refpectu
dei
qui
folus bonus,ex
quo
omnes boni.
Conitatq,
a Deonon nifi boua
percipimus,qualiacunq;
nobis videantur.Omnia enimelecbs 111 bonu
cooperanrT,^:
omnium bonorum
fpintualiu d.flnbutorefl.vt oneraciu-
ricatisimpleantur.
f
pabit
bona.
i.fpintum
fanclum. Vel bona fcilicec
^cerna,
que
non dancurmfi
fil.js.
g
Tetentibusfe.
Omnium bonorum
fpiricinlium diflnbuco
rem,vc operachantatis impleantur.Vnde
fubdir.
h Omnia
crgo,wc. Quia
am.tre
a^manre
n.iture
eft,no aman
te vero
cogi
bcncficus ad amorem
,
perfectionis
Chri eff.
Cu nos
priorcs ,
vt nobts fiett velimusaliis ficere
iuberec,
mox eundem fenfum aflru.t dicens . nnta
crg<> qu*cunqne, p,-a i, t
.
&c ideft, bona
qux vultisaccipereab
alns
,
eadc facicc illis
vt chantas
proximi impleacur qux
fine dilcctione rctc no
poteft perfici.Ec
ldeo add.t.H^c
ejt
lex
&
propbct*. quia
ncc
_&
Deus
p
exemplum,quia ft
homines
qui tamproni
funt adma'11, &ideo di-
cuntur mali
,
tamert
filtjs fuis petenttbus
ab eis bona dant illii midto
fortius.
4
Patcr vcftcr
qui
in
cglis
eft.
qui
ex
natnrafua
ett bonus
,per
effentiam.
j Dabitbonapecentibusfe./ci//cef^r<jf/aw &gloriam.
6 Omnis
ergo.
Hic
oflediturper quid
oratio
eft exaudibilis a
par-
te
orantis:Quodfic
quando
iuite viuit
, faciendo
alteri
quod fibi
vnlt
ficri,
&boc eft
quod
dicitur. Omnia
crgo quxcunque
vultis.
Oia.n.pr&ccpta
ordinantia borninem
adproximu,non funt nifi qut-
dam
comlufiones
deriuate ex
iflo
principio,ftcut
in
fpeculatinis
boc
principium.De quolibet affirmatio
vel
ncgatiofe
babctadomnia
quH
fcqunntur
ex
ipfu,
&
proptcr
boc
fubditur.
Hxc
MORALITER.
I .turqt.hcxvobisbomo.
Rcmigius.PcTpane,incelligic fpe
cial.s
doctnna,pcr
p.fce,bapcifmatts
vnd
a,pcr
lapide,ignor
rancia,
rancia.per
fcrpencem,diaboli
aflucia
defignatur.
t
Om.
ergo. Auguftinus.
Voluncas
namquenon
cftnifiin
ponis.Nani m
maliscupidicasdicicurpropric,
non voliiras,
H*c
H9
Match
XI
Cap.
VII.
ijo
$
Dcusfincproximo,nccproxirnus diligif
finc
Deo,quia
no
A ex odio vel ex inuidia iudicandus cft
proximus,ergo qua
cha
ritateveiletismoneri.facirealijs,
a V
tfaciant
vobis
hommes.Qnin addit,homines
, dicit tatum
de dilectione
proximi.
Vn nec fubdit
tota lex,rclinquit
vcro
de dile&ione Dei . CMJodfidi-
xiffet.Omnia
quaxunque
vultis
fieri vobrs fafite aliis,
vtrunquo
complexus
effet ,
in
quibus
tota
lex
propter
falutem hominu fcri
ptacft
Ul
prophecis
&
legis.
\>
Intrate. Etfl difficile fit ,
vt
aliis facias
quod
tibi vis fteri ta-
me iic faciendu cft vt intremus
a Voluntas hic dc bonis tantum dicitur.
chatitate.
Eictante
qu^cuqucvultisvt
faciantvobis homines
a Ideft
diliges psoximum
tuum ficut
teipfuni.
b
Quan-
tum ad
f
loxitr.mn
dilifendum.
c Ideft in hoc vno im-
pletui.
d
SpiritualiteiintcllecYa.
&Vosfacite iHis.He
D
c ert enim le"x &
jpphe-
a Advitam b Etfi
hxcdura,labores,ieiuuia,tamen
a-
tnantibus
iugum
fuaue cft. Cliar ltatun. c
Quam piuci
inuouiunt.
b
c Tcr
anguiiam. Angufta
qua>
b
te^tlntmepcranguftam porta
c
m,quialar
I.Cap.
. ritur
,nCC
ab OmmbuS inuenitur.
C a Seculi
voluptas.
b
Vbinullacorpotis anguftia.
ti lantium via .
muiii'
Necoesquiinueniunt per
eam
o r >r n.
ingrediuntur ,quia captifcculo
<*
ta
porta
&
ipaciQia
via
eft,que
ducit ad
per
retroeunt.
,.
.
Nonqueiuteamqu.afpome(coiFeit.
Quamuis
chariws fitlara,ta-
diuonem, &
multiiuntquiintratpcream.
menperangufta&arduaabdu-
** l * ia
v<f>- 1*^**
_
cithominematerra. Qiiid
an- e t
Quam angulta porta
Scanita vja
qujedu.
Qi!i
a -
guiTiusilloforamine^uod
vnus.
cxmilitibusm
latere Chrifti a-
l
peruit,perquastamen
angnftas
B
portas
iam
pene
totus mundus
intraipt.
d
Etfpacio.
Hanc etfi non
qu$- g
rant,oes
tamcn inueniunt ,
quia
in ea nati .
Voluptas
vt meretrix
"
importuna
fuis obleclamentis
omnesinuitac,&ideomulciin-
.
trant
per
cam.
e Quam.
Sarisanguftum
eftom
nia
prxrermiccere,
vnum folum
diligcre.vnum qu?rcre,ad
vnutn
quocidie pulfare,profpcra
non
ambire
aduei fa non timcre.
f Et
pauci. Sipauciinueniuntpauciorespeream
intrarecon
tendunt.Nemointratfinelabore,
&fineanim.i
puritace.
g
^tttendtte.Cn dixiffet arctam viam a
paucis inueniri,ne
for
te
fuiimplicarent
errorib.pfcudoprophetaru
adiecit:Atten
ditc.^fttendite.Qi fupra
lataporca
dixit,
falfos
prophetas
a-
pcrtiusdicit.^
ttendiie, Licet hocdc oibus
qui
aliud habitu &
fermone,
aliud
opere
ofiendunt
, poffit
acc
pi.tn
fpecialiccr
de heneticis
qui quadam pietatis
veffe ce&i,venenaco animo
& intencione nocendi
lupi funcrspaccs,vel
exterms fi
copia
dati)rpeifcquendo,vtlintcriuscorrumpendo.
dprf-
$* Tercull. Quinamfuntiff^pellesouiu
nifinominisChri-
c lucr
ftiani intnnfecus
fuperficies? Qjui lupi
rapaces,nifi
fenfus &
^
ui-
fpintus
fubdoli,ad
mfeftandum
gregem
Chrifti iutnnfecus
delitefccntcs^Qui pfeudo prophetx
,
mfi falfi
prardicacores?
Qui pfeudo aponoh.nifi
adulten
euangelizatoresj'
<tyi
An-
ucbnfti intenm &
femper
nifi Chnffi rebcllcs*
aioua.
^ Vmcentius Lirineniis.
Quid
eff veffitus
ouium,nifi
'
r r prophctarum
&:
Apoffolorum proluquza
,
qua;ijdem
oui-
li
quadam
finceritate
, agno
illi im
maculato
; tanqua
veilera D
qua:da
texucrunt i
Qui
funt
lupi rapaces , mfi fenfus harreti-
coru feri &rabidi
, qui
caulas
Ecclefi^ femper infcffant . SC
gregcmChnffi quaqua poffunt,dilaceratf
)
Sed
vtfallaci in-
cautisouibusobiepantjmanentelciporuferocta.dcponQcIu-
pinam
fpecicm ,
&c fediuina; le-
gisfentcntiis ,
velut
quibufdam
velknbus
pbuoluunt
,
vtcum
quifquelanarum mollitiem
pra;
fcnfent.nequaquam
aculeos de-
tium
pertjmefeat.
h
Jid-posjn. In
confpectu
ho-
minum
fimiles miniffris
mffiti?
dum
ieiunat,orant,eleemofinas
danr.fed no iunt
eorum
fructus,
quiaprovinoejs
reputatur.
i
^fuclibus fcrum.'
Hierony-
mus.Non a veff
e, fed ab
operip.
quod
de
manifcftis
accipitur.
Quomodo
ab
cis?quia vtfpma
non hdt vusm
,fic
bona
arbop
bonum
h uctum
,
mala malum,
&
noneconuerfo.
^ifruthbus
eo-
rum .
quia
fideles
oppnmuntj,
Deum fi non verbis
,
&2t\ s blaf-
phemant.
Maxime aute
per
im-
paticntiamdifcetnuntur
in tem-?
pore
aduerfitacis .
Ieiuniachim
&oracionesfuntfimulatis licut E
&: bonis , fednondebent oues
ckadvitam ,
&paucifuntquiinueniunt
a Et
quia
rauci uiueoiunt
eigo. Diligentci
cauete.
b
Qiiid eigo
ab illis vbi nec
fpes. Qui^icihumi-
ictate ambuJant ex falfa
religiune.
el Atte^nditeafalfis
prophe
b
tis
quiveniut
Vtdec
ptant.
ad vos iri ucftimentis oujum , intrinfe-
a Et idco caacte, nc uos dtiaoient blanditlis Sc funulationi b us.
a.,ili Jir!
7 pclksfuasdcponcrr&lialiqua
cUsautemfuntiupiiapaces.tAfiua.bus f^tSSSagSi^
borum &
manfuetud.nisfimula lur.c *,
tionem
,
admonet fruclu otatio-
nis
expcndi oportere,vt
non
qualcm quis
verbis
refcrat,
fed
qualem
fe rebus
efficiat, fpcdemus.
*
Vmcentius Lirinenfis . jl
fruftibuseorum,&c,
Ideir,cum
Vbifupra,
ccepcnntdiuinas
illas voces noniam
proferretantum, (c<l
Ctiamexponere^necadhuc
iadtare folutn fed
interpretari,
tuncamaritudo
illa,tuncacerbitas,tuc
rabies
intclJigit',tunc
nouitium virus
exhalatur,tun'cprophanxnouitatesaperiu-
tur.tunc
ptimu
fcindi
fepe videas,
tunc transfern
patru
ter
minos,tunc catholicam fidem
c^di,
tue ecclefufficum
dog-
malacerari-
*
Chryfofto.Scireoportetquiafuntomnino
falfi Chrifiia-
Hom.i>.op*-
ni.Nam nulla res
perdit Chriffianosmagisquam harc, quia
"* un
*
iwf*
quofcuque
viderint dici Cbnlfianos
,
quaii
Chriftianos eos
xlfimant.Sed forte dicis,
quomododiccre
illum
poffum
no
cffeChnffianu,qnem
video
Chrifiuconfitenteni.altau ha
bente,facnficiu
corpons
&
fanguinis
Chnfii otferente, kri
pturas
fancloru
legente,omne facerdotij dignitatcm
hab, n
te;Simia hominishabet
membra,&" per
oiahominem 'mra
tur,
nunquid piopterca
diccnda cfi no?Sic hatrciis oiu haL ec
&imitatur eccieiia?
myfteria,fcd
non funt ecclefi*.
4$ 2^o-
F
NICOLAVS DE LYRA.
1
Hxc eft enimlcx ii
propheta:
.Hh
poniturJecuodu quodrt'
(juintur adlegis euangclicA mpi<tionem.f.
libeti
arbitri)
conatm
,
quia
lex datur de uclibtts
virtutum,&
maximt (ex
euangeiica qux
ejl
perfetlijfima
. Virlus awem eft
ci> ca bo"um &
difficile ,
&ideo ad
impletiontm
eius
requiritur
conalm bominis,& boc
d(fignatur
x
cum
dicitur .
3 Intrate
pcr anguff
am
portam.<7!4
lex
eu$gelica
cfl
poxta
/-
trandi
adglotiam
.
Dicitur autem
anguflapropter
arilitudmem yT-
tittis
qux conftfiit
i
mrdiot&
f
cundum
e/uod dtcitur.%.
ethicor^Dif-
ficile efl
a
ttmgere
medium
, fed facile efl dmiare a medio ,
fuutfagit
tantibus
diffiale etlpercutere Jignumjedfacilc efl
dcuiare
aflgno.
Et
Jic tfl
de bono
x>inutis,r,ma
bonum
contingit
vno modo
y
malum autem
cnmifariu.
*4d
boc.n.ijuod atlusftt
virtuofus oportet quodfttbonus
degenere ,
& ex omnibus
circunflanvjf
,
quoddifficile efl
concur-
tctejedaclus efficilur
tnalus ex
fmgulis defecl.bus ,
quod
facile
ffl
efl
contingerc,&
hxc
deftgnantur
cvmdicitur ,
3 Lataeftportafpaciofa
&c.
quiamultiinueniunturdefecjuop,
fccundum quod
fcrtbitur frc/.i.ei.Srulcorum infimtus eft nume-
rus,&" pauci
valde liuieniuntur virtuofi. qr
boc
efl'qifubdttur .
4 Qtiam
angufta
porca,&c.
&
patet
.
5
Attendite a falfis
pt ophctis-H<c ponitur
tertitm
quod requiri
tur ad
impletionem legts euangdicai.f.vitattofalfe
doftrin* dicens
%
Attcndite.i.diltgenter
cauete .
6
AfiilClsprophctis.i.dotfQribuskrretieis ,Tropbeta.n.vnomo~
doidemesl
quoiproioqumor
, &
quiavenenumnonpropinatur nifi
tnelle tinflum.ideo
fubditur
,
7 Qui
vcniunt ad vos in vcffimentis
oivutn.qniafalsa
doflrl-
nam
palliant apparentia
vtrtuium.El
'quia
non
poffunt
vitari
nifi
co-
gnofcantur^ejr
non
pcfjunt cogimfci
ex
appatemia exterinri,dcoftib*
dit vnde debeant
cognofci.f.ab opcribus,propter quoddicit
.
A fructibus corurn
cogno.&x. Sequitur
.
Omnis
MOR.ALITER.
I H*c enim lex
&
p< ofhtid!. Qui
proximumdiligitlrgcm
im-
plcuit
.
3
Lataesl
porta qut
ducit
adptrlaonem. i. diabolus cxcenfione
fupcrbia
dilacatus ,
Quam
4
Ouam
angu/ia.
hoc cff Chriffus
humiliate conffridfus .
5
^ittendite.
Hocexponi pctefi dejda-monibusin
angelos
Jucisfetransfertntibus,
vtiuffos
decipiaht
. 'dcodicitur i.
Joan.4.a.Nolitccrcdere
omni
fpiricui , itdprobatcfpintus
vtiumcxDcoiint.
Qmnit
n
GIof.ord.&
Nicolai
de
Lyra. ij*
@
a
TiWHfitU. Allrg.i
>
p:n.T,tnbuli
funr
herccici
a
qtiibiis
nulj
A
lnsfapicncfi (anftltWC
vcl vcntatcm
por<:ric
iniiei.irc,kd
c6
: hic.V crucnrant
.-pproximantcs.
Vclfpinx,&:
cribuli,
turc! m- I
.iili,niiiKtioncfq;Vtfioru.Vti.i,&:
ficus.dulttdo
nou
.cioiusq Qjfh
m uobiscfuriic&
f.-ruor dilecho
n>s,qui
laruflcarcoi hbmio
Soncrgudc fpinis,&
inbi.lis
vuacV
'
mesadhucW a eoruui
COgn
rcrish. miniscofucrudinc
pf
.tj.o-
iotf-
l. I
. tcft limubrenofcrrefru-
fhis nou i hominis
Qiiod
fi ali
quandodicta
vcl facta maloru
profunc
bonis
,no
hoc faciuuc
maii.fedfirdeilhscofiliodci,
quia
nocotum fruchis cft fcd
viris
quxfupcrfpinasahquan
do cxubcrac
,
Scd
carpcndus
cft
borrus,fpma
caucnda. Vi-
risChnfius.
Suipalmircs,qui
fcrunr vuas , ldcft
opcra fpri-
tus
qu-e
mcbnant mentcm.
*
Chnfoflomus. Sicucbo
trus multa in fe
grana
hgna
mcdiantefufpendir,ficCnri-
ftus mulcos libi fidelcs
pcr
li-
tnum
crucis tcnct adiunctos.
imihccr , &: ficuc ficus mulca
granavno tcgminc
renctin-
clufafic,&: multos fidclcs
quo
dam dulcis tharicacis
amplexu
vna tcnct ccclcfia.
b
sic . idcft fccundum
prardi*
Gtl
impofhbilitarcm , quiadc
mala radicc no
potcft
fructus
fuauiraris
crumpcre.Expccla-
difuntboni huctusde bona
arbore. Arborbc na
velmala,
Vl fifiipMeotpewlMnt
uitet, nnn DIMO de
eit,quit
non finrinutte.
olcetiscos
.
Nunqiiidcoliigunc
Non.
Vt4efpinitncn colligur.tur
vux .
b dc
fpinis
vtias ,
autdctribulisficus? Sicom- i
Voluntat baiu. Volunns ituIj.
nis arbor bona frucStus bonosfacit
,
t mala
f
a Non enunaliter.
c autcm arbor fru&uos malos facit .
t No'n
po-
i Purnbona cll. Quia aradice.frullut trborit
pulluut.
Dum maU eft.
tcft arbor bo'na fructus malos faccre .
Ncquc
Scd non
inpiuie.
At-.iina.
d
arbor mala fruclusbonos faccrc. t Omnis a
arbor,
qujenon
facitfrurflum
bonum,+
cxci
De numero fidelium
feparabitux.
b
Qni parar
ut eft diabolo' &
angelii
eiut. c
Qjitamala
arbor non
poteft
taccrc fruftum bonum.
c
de'tur, &
inigne
b
mmittctur.Igitur
exfrufti- 3
bus corum
cognofcetis
eos . t Non omnis
4
Conritentur fe nofle Deum,faftis autetn
ncgant.
qui
dicit mihi
dominc,domine,intrabit
in rc-
gnum
cselorum ,
fcd
quifacit
voluntatem
a
Qui
ntodo lonftot
per
fidern ii.h.ibnat
perducit
eot ad uifionem
pacta.
'
patris
mci
qui
in cadiseft
,
ipfc
intrabit in rc-
.
gnumcarlorum.Multidiccntmihiinilladic,
g
*'
Vt Balaam &
Caiphas.
a
Quafi organo
noiiro ru
propherafti.
dominc domine , nonnc in no
3
mine tuo
7
a Vt in afttbus
apoftolorum
iilii facerdotis exorctftx.
prophctauimus
,
&innominetuo da;mo'nia 8
a
Eccenonmagnuraeftuirtutej operaii.
&in
tuo
nominc virttftes mulras
<,
mundtjtixurfa.
d Omnit ador. Hac fcntcncia
hvpocriras,& pfcudo prophc
tasdamnar. &'
quod
fupradocujcdccordisrnundicta,
hoc
c
xcmplocpnlirmac q<i
>d ncmotL- nulamrcntione fruct3
bonum
percipir,nec
dc bona nifi
bonum mcnr.
C
tgitur.
ex
fruSibu
t .
Quafi
di
D
eiecimus
Fmftu malz;
iboiu.
nonatura
qu^iomnrbus
boa
a Dcocftcrcaci.fcd vulunras
bonavclmaJ.i.Fiuctus.opcraqu? nccbonamal^volutatis.
poflunccHc,
ncc
malabcn;
volutatis.Fr
uttus
boncj
arboris
E.iud.u>
pax. paCicna,longanimitas,c\'c.quos
fruttus no nifi
boa
volutasparturit.Sicccotrario
malos mala
intetioinutnt
c
7{oh ponu.Non ait,non poteft
maluarbot bona
ficri,vel
bona
niala,quia
Paulus de
pcrfcquutore
factus
r.poftolus>&
anin>a mai.entc
intcgra
ratura,aticctu
voluntac;scoirum-
pitur,vcl
in mclius mutatur.
C
Voluntas
viiiufauufque
ai bor hcna vcl mala.Ec ficut ar-
bor radictur in
tcrra,fic
voltintas m anima.
} ruccus
maU arboris sur ona carnis.fcilicct fornicario im
mtinda.
a fallis
prophctis nttcdice,
S
cx iiuiiibuscos
cognofcite.
Ex fiuctibus.
C^tiiahccc
di
canc, domincdominc non
coiitinuofuntcredcndi Hac
autcm
dicunt.vt a vobis rcci
fiiant
J
. Vctc dicerc dominus f
pntri
cfus,cftincordecrcdcrc,o
mii<: ^
rc
pfircri, opcribusattcftari,
Lucx
na vnu finealcero
negare
c .
f
7{on
omnis
qni
d/c/r.Sicutca
ucdifunt
qui
habcnc
fpccic
bc.nt^ vir^,ppcerdogmancq
c^,lic&
hi
ccorrano,
quicu
p"^
integrc fidei,&
doctnnc linc
H
u. n3
rui
piccr vitiunt.Vcruqj.n,nc
ccllc
cft,vt
&c
opus
fermonc *.
,B
J
&fcrmo
opibus
com
/pbit
y
.
g
1
g Q^idcitdomintdomincAwx
t,f n
J
rcgni
Dcieflobediecia, non
nominis
nucup.uio.no
c luc
illud vcrc . &c
propnc
d;ccrc
vbi
^tlaciodiftordac
a voluca
tc.dcquo A[ifsaic.?s;'.'i#'fO!? uQot.
dicere dominus
l((m n.fi
in
fp.f.
.
t ,
h M dtidicent . Maxunc
autc,
tn
reg
cauedij eflabhiS
qui^tpccr
c
i
i{Jt*
-nomen chficna
miraxulj
.
habcntqufjcu propccr
mi\-
delesdnsfecencmonm: z\
mcn ne a ralibus dc
cipiiiu
r.
pucaccs
ibi cile
inuifibiltjfa
piecia,vbi
c vifibile
muaculq
vndcadiungir.A/tv/rifi/wBr.Quamudo crgo,&:fimplici
oc 1-
lo
opus cft,vc
inucniatur via
fapictix
intcr tot dd-i
pciohci,
Non folum
qui
vcrbotcnus ncminanc non
recipiunt, fedj
cciam hi
qui
fine
operibus,
&
prophctant
, & da;mjn.a
ojr
ciunt,&:
virtutes faciut.Sicut caucrc monuit a fahis
prophc^
tis,
ita ab his
qui
dxmonid
eijciunt,
&c virtuccs facmnc l
J
t c>-
phctarc, viitutesfaccre,da?moncscijccic,inrcrduiT)
nocit
meriti
illms, quiopcrar
1
,
fcdinuocationomims Ghrifti hoc
agitad
damnationcm inuocancis.vei t>b vcilitacem eorum,
P
qui
vidcc,
vel
audiunt,(Sc
hcec
defpidantur,qui
taciuc, Dtus
tamen t.u:us inuocatio facichunoracur,
*
IJnnqjiam
NiCOLAVS
D E L YRA.
I Omnis.ailwr.c; .Atbot bcna dicTut hic hcmo habcns vo'un
utembonamA
taiis vt
llcfcmper
f.icir
cpus
bonum.tt l.rr.ditcr
arbormiljctthobabcos mala \oltmtatc.& ifle
lempei
ficn ma-
lutn actum.Sik.ut cimn icd-.ns
lnquaittum
ledens non
poteii
am
bu:jrc,vndeinfcniucompolicofairaeit,quiarequereturquodfc
dcitt cV ambuUrt lmul . in (entu tamen diuifoeft
veraquiaille
qui
fctict
nuncp
iicft
pcliea
ambulare. iichabcnsbonam volun-
tat em.dutn retmct eam non
poteft
male
agere, quia
ad bonita-
tcm voluntitis
rcquiruntur
omnescircuntiantiar bonx. homo
tamen habcns bonam
voluntat cm tunc
poteft
eam
dimitterc,&
fic male
agcte.& propterhoc
fubditur.
X Cnuisa>bo>, <i*
non
fjiitfruflurr, bo><um,&c.(ci\icet
in morte
quando
a vita
przfenti icparabitur.
t Et in
igno,
.fcilicct
gchenn,&
fic
apparebit
frucrus talis ar
bons.propterquod repetrt. Igiturexfru.c.cVc.
*
4
7^oncw/iM^(/i/;'.Often(oqmdrequirifadlegis impletionc,
oftcnditconfequenrerquod
aliano fufticiunt iinc iftisad falutc.
quu
intcr aha
q
videntur
magis
futtitere ad hoc eft co^elTio fidci
vel
opat-o
miraculorum vcl
prophctia.vel
ifta coiuncta
limul,&
tame no
lulticiunt.Confcifio.n.fidei fine
operibus
no
fuihcit,qa
tahs ridcs mortua
cit,vt
dicif Iacob .& hoc eft
qd* dicit.7v;./
om-
ms
qui
dicit
mihido.do.&c.c.onlxx.tn&o fidc
eathohcam,nili
adfint
opcra.
opera,
ideo fubditur.
5
Sed
qm
facii volunttitfmSimiUter
prophetia
non fufticit adfa
luttm
cjni.1 aliqiiandodattn
malishtun, bus.hcut
tpli
Balaam
vt
patet
Nu
34
ht idcodic ir.
6 Muitl iiteni titihi u, ilia dic.fcilicet iudicii cxtrcmi.
7 ?{onnrin
tnmh^e.
S.mihierneceitctio
darmonom.quia
ali-
quando ftr
maloshomincstalia fiunt ad uiuocaticnem nominia
Chnfti,ad dcclaratione virtutis Chrifli
,
licct
ipli
inuocantes fine
mali.iicu t habetur
Act.29
quod quidam
infideks eiiticbaiu
dj
moncs dicendo, ^iaimo
vosper
Cbnflum
qvrm
Vaulus
prxdicat.
Vcruntamcn,
quia
talcs
indignc
aflumunt nomert
Chrifti-.idea
fuper ipfos aliquando daturpoteftas
darmoni,ficut ineodcm
cap.dicitur,& hoceftquoddicitur.
8 Et in nomine tuo AtfuO' ia.S militer nec miraculorum
opera-
tio, quz
fimiliter
aliquandoper
malosfiunt ad inuocaticnem
nominis Chrifti . non
propier
mcrita
inuocantium,fed ad fidci
Chrdli conhrmationem.& hoc eil
quod
dicirur.
9
Et in tuonomine vinutrs
multasftcimus.WiUoautem
omniu
prsdictorum eft,quia
funt
gratiz gratis
datz
quz
dantur
princt
paliter
ad vtilitatcm communem cccIefiZ', & non ad vtilitarerii
iingularis perfonz.&
ideo
aliquando per
malos homincs ,1 ])eo
nobisdantur, ficut bonacleemoiina
aliquandodatur
a bonodo
mino,mediantc
malo
feruo.pcr quod
fubdicur.
Ettunc
I
t
4
MORALITE R.
Omnis arbor
bonj.&cboc eft homo
radicatus in charitate.
Mah auttm
arbor,&c.Uoc efl homo
r.idicattis in
ininracc.
"Honmnis
quidicit
mibi Dominc domine
t
intrabit in
regnunt
cdorum
atlorum.Hoc enim faclo dicuntur
hypocritx
fanctitarcm cx
terius fimulantes.
6
MnltidiceutiniUadic^&c.lRi
funtbencdoccntcs ,
&: malc
viucntes.
omnis
*#
Matthaci Ca
P
"H
mo-
8.
E
4* Athanafius.
C^'a^ificauitdomumfuprapetram,San-
D
clus
Petruseft.Petra^Chnfius^domus^fideSjVentus^diabo-
t'!j
-.
q"*ft.ai
lus. Qui
vero
fuperafcnamedificauitJudas efharenafiqui-
An ochum
demeftfteril.s.
."ff'.
4
*;
$<
Theophilus
Alcxandrinus . Pctra Chriftuseft intelli-
Lib.
i.ailego-
gcndus
,
domus vita hac
pra>
riarum.
fens innixa Deo : flumina 8c
venti
,
impetus perfecutionis
>
arcna
,
hxrefis in
qua quicquid
ffdificatum fuerit
,
cadit.
*
Chryfoftomus.
Di;.bolus
Horn.io.opc-
incipiens
atdifkauic domum
r, < ,m
P
erf-
fuam
fupcr
arenam . Domus
f
uc *
s
"
cnim cius ante Chriftum fuc-
runc omnes
gentes.Inconftan-
taflimilab
tia lnfidelitatis dicitur arcna id
eum*
eft
, idololatria,
qu per
varias
idolorum culturas
femperefi
/f
*
Chryfbftomus.
Omfidera
qtia?
in nomine dicunt non
a in fpiricu quia
in noie Chrifti mulci ambulant
, qui
non ha-
o
P
f,
bcnt
fpuicum
Chrifti/educenHi
caufa.Wco non ex nom.nc
Chrifti cosnofccrtdi
func Chriftiani , fed ex
fpiricu
Chrifti.
*
Gregorius.
Nonnunquam
eciamh^retici miracula fa-
ciur. ied vc hic premia
affli-tio
**SE5SSg%&
'fccimus?
&tuncconfiteborilIis,quianun-
Vnderedemptorisvocedicitf,
,?
i M.
m
^
kd
^M.
MHUid,cminiiiadie,&c.^
b
quam
nou i vos. t
Difceducameomncsqui
r J,.,..;fli;fii' irrin
*
Quia
non hos
nouirrigitur
eos
qui
mandata eiuf
fententia datur
mtell.gi ,
vc m
N
-cuftod,.w,& hockergo.
homimb' charitatis humilitas
c
p
cramini
iniquitaten.
. t Omnis
ergo qui
nonautcmdcbeacvircucumli
_
a
Veiiigir.
b NonUn. 1
gna
venerari.Vnde
nuc fan-ta
^^yctym
_
a j_
_,-
f & f.^
__
^ ^
ammi| a
-
ecclefiaeciamnquariancnae-
_
toflltIirilI11 idemi. b Aurum,ar
g
entum
reCiCOnim miraCUla , defpiCItt
-
ven.pides preciofos.
ynam coelellem.
quia
hxc fanaicacis
fpecimen g
biturvirofapienti
,
qui
xdificauit domtfm
noefleCOgnofcit.probationa-
Chriltum. a
Aerepoteftatiimi>ugnat,o.
que
fanftitacis,
nOn eft
figna
fa
|>
fuam
fupra
petram
, & dcfcendit
pllluia
, & ,
difperfa.ldeo
tales dicunt are-
cere,fedvnumquenquevtfe,
a rotenrum
r^fequutio.
b
Min,bhndit;;c,veimaiig-irpiritus. 1
nfjnonterra,quuterratructu.
vcnerunt flu
a
mina,
&flaueruntvc
b
nti,&ir-
s
fec.c.arenafteriliscft.Deinde
. uomnU. b Aedificiumvimuum. c Aiias fuam.
terra vnica eft &conftnd.3
,are
d
Quj
ftat
fundata.noM fjbi fed Chrifto tribuitur. na
giana q
no COUeniUnt
fibi,
ruefrut in do^mum illa
c
m,&
non cecidit. Fun-
/r
nec adhxrcnc , adinuicem, lic
a
Qua; er_o cadit.non .diCcatnr in Chtifto, funC OmnCS infideleS.
popUiUS
f
L'.IC. 6.
g
data enim erat
fupra
3
petram
. t Etomnis
qui
8
autem Dei , non folum vnicus
aud.tverbarneahfc
&n<
-nfacitca,tf.mi.
,
^SSSS^^*^-
- Geimliv.lludaraveldiabolo. b Qtii non
promdct. ,.
._
/ ,
_ .
,.__ ,
^ , 1
^-" *
^_ ^
I t . 4 * * __ 4 ... ^*l il I - in * n #-_ *-J .1 4 a liv
m
liscritviro'ftulto
quia^dincsruitdomumfua
. In
(pe
rerrenorum
qui
arenx
comparantur
,
piopterca quia
labiles & a vento
fnnt fitu mutabiles.
Q^x
ett ftuida.
fuper
a"rena,
<&
dcfcenditpluuia,
& vencrunt
a
Malignifpiriius.
flumina, &flaueruntve'nti,
&irrueruntin
a Perijr. b Ite malediAi in
ignem
trtcrnum.
Qula
trteiM.
gnofcic,
fed no eos videcur vel
o
domum illam
,
& ce
a
cidit,fuitquc
rifina cius
u
2
uldem maIa
^f^
immundi
le
cognofcere, quia
non cos di _
Ojinihiiimperfeft.onisbabcthicfeni,o. fpiricus,exparcebonafpintus
hgic quafi
fattor fafturam,
qua
magna.
t EtfcwaCi cft CU CCfnfummaiTct Icfus
i
diucrfaru
vircucum.flumjna
ex
fi dominus
propnos
feruos. Ec
hoc eft fecundum naturam co
gnofccre
non autem ex volun
tace, quia
omne malum excraucum cft a Deo.
,
b
Qui operarnini iniquitaiem.
Non
qui opcraci
eftis
,
ne collat
B
diligere,
de Deo aucc
vera co- -
gnofcere,&;
de
proximo
melio
ra
quam
de
feipfo
,
fer;rire.
a
7<{unquam
noui vos. Non no-
uic lux cenebras ideft non
afpi-
cic ,
qifia
fi
afpicerec
cenebra: I
non eflenc.
4
Chryfoftomus.
Sicucom-
nes homines nacuralicer co-
gnofcunc
Deu
,
non aucem vi-
dentur vere
cognofcere, quia
non
digne colunc,tS h^c
lecun
dum nacuram
cognicio,non
au
tem fecudam voluncacem. Sic
& Deus nacuraliceromnesco-
IO
lis <rft
,
fed
ficuclapis
inditfolu-
bilis.
Tcrcioquiadiabol! popu E
lus non numerabilis eft , fituc
arena:Dei aute ex multis
pau-
ci funt
electi.pluuiaeft
doctn-
na
qutj
homine
irrigat
vc iufti-
tiam
operecur.
Vcnci,
ex
parte
pcenicenciam,
fed
qui
in iudicio,
liccc non
habcacis faculta-
tcm
peccandi.tamen
habetis affedtum.
c Omnit
ergo. Q^d.
omnia
pia:di6ca
bcnetenenda
funt,quia
qui
tenetaflimilabitur Chnfto, quinontenet,diabolo.
d
Qui
awem.qyx
in monte habita funt.Quod
dicit vt often
dat fermonem in monte habitum,
omnibus
praxeptis , qui-
bus Chritriana vita
informatur,cflc pcrfc_.um.
e
jifjimilabitur. Quiaficut Chriftusdeperfonis varijsvna
ccclefiam ronft
ruit,erudit,regit,
m vitam dcdicaturus xter
nam,fic
ifte
vanjs
virtutibus
pcrpctuam
mafionem fibi cdi-
ficac, 6c in fururadedicationecum
Chrifto lartabitur.
f viro. Uli
qui
dicit , vt
fapicns
atchitcdus fundamcntum
pofuiinChrilto.
g
ilui xatficauit.
Ille xdificat in Chrifto
, qui quod
audit ab
illo,facit.
^,
h
Snpra
petram. aqua
Petrus nomen
accepic profirmicacc
^
fidei. id
eft fuper feipfum ,3-dificauic
eccleiiam.
*
Athana-
parcequidem
mala,funt
homi
nes immQdo
fpiritu pleni
Ssi tn
verbolit3teiftru_ti
philofophi,
oratores,
&c. Ex
partc
aut bona
Euangeliftx,doc.ores,
&c.
i Et
def.
Tnbus modis diabolus
impugnat,
carnis
concupi-
""""
^j"
fcentia,
extcrionbus mundi
oblc-tamencis,
vcl
per
fc,
cum i
im
p
U
gn_c.
vniuerfos vencus
impulfionum
laxac.
K Tluuia.
Concupifcencia,aquaquifquetentatur,qua-fen-
f im
rigorem
fidei emollit
, qua,
fi non
proficit ,
maiora fiu-
minacucniunt.
1 jQuiaudit
verba
mea,&c.extecius.Et
ideo non habet excu-
fationem,
fed eft ruina eius
magna,quia
monita falutis con-
tempfit.
m riroflulto.
de
quo
dicitur: Inimicus homo hoc fecit,cu
Irlfra
'3'
*
i
ius
opera
omnia iritabilia
funt,&
ruina:
patent.
n
iuper
arenam.
QuaJiacunque
fint
quas fupcr concupifcen
tiam vitiorum fundantur , non ftabunt.
o Et ccciiit
fuit<jue
ruina eius
magna.
Omnis confcientia
quas
fixa in Dcum
fpe
non
petmanet,in
tentationibus non valec
fubfiftete . & tanto
amplius agitur , quanto plus
in his
qiif*
mundi funt a
fuperioribus difiungitur
, &vere omnes mali
p
vel ficfc boni,
ingrucnte qualibet cencacionepeiores
fiunc.
^Chryfo-
NICOLAVS DE LYRA.
1 Ettunc
cn/rfctor-.notitiafcilicetapprobationis,fctlrcproba-
tionis,
proptcrquod fequitur. D'fcedite, &c. &
patct
litcra.
2
Omnisergo.
PoftquamSaluatorpofuir legis fuarcxplicatio-
nem,& oftendit eiusobferuationis
po(Tibi1itatem,hicc6fequen-
ter inuitar
populum
ad obferuationem
,
quia
eius auditio inuti-
lis eft
,
nifi
fcquntur operis
impletio
& hoc eft
quod
dicit . Omnis
ergo.
ideft bonorum
operum
conftruftionem.
5 Suprapetram.id
eft
Chnftum.Talis enim facit
opcra
bona de
gcnere
& refta
mtentione.quajduorequirunturad lroplctio-
nemlegiseuangelicsr.
4
Et
defcenditptunia.
id eft
tcntatiocarnalis lafciuir.
5
Et venerunt
flumina. cupiditatis
& auaritix.
r
y 6
Etflauerunt
6 Et
flauerunt
v.0//.vanitatis Cc
fupcrbix.
7
Et irruerunt in domnm illam.
per importuniratc
tcntationu.
8 Et non cecidit. a ftabilitate fcilicet . Cuius rario fubditur cum
dicitur. Tundata enxm cral. &
peroppoiitum.
P
Omnis qn i audit verba
mea,
&c.fttper
arenam. id eft
fuper
mo-
bilc
fundamentum.Quod
facit omnis
qui
intentioncm fuam
po-
nif
fupra aliudquam fupra ipfumDcum, quiaomniscreatura
mutabiliseft.
io Et
defcendit pluuia. patet
cx
prardic.ii. Scquitur.
1 1 Ffitnue ruina cius
magna
.
quia primo
ruit in foucam
culp.T
&
poftea
in foueam
gehenn;,qux
ruina eft
magna, quia irrepa-
rabihsomnino.
i z Et
fatlum efl. Hic
ponitur
conclufio omniu
pr^cedentiu
vbi
often-
MOR ALITER.
l Omnis.Vir
f.ipjenscff
humilis.prou.il. a.Vbi
humilitas,
jbi^:
r-ipienti
1
. Viratitftultuscft
fupcrb. quiafttiltusdrqurt-
fi ftatu altus.Omnis aut
fupcrbus
altiorcm fe
rcpucac,qtia
fic
mveri-
in
vcritatc.Sipiens igitur
edificit
fupra petram.id
eft.Chri-
ftum
,
oiTinia
opcra
fua bona faciens
propcer ipfum.
Sculcus
aucemedi<icst f
ip'-rarenam,quccftccrra mobilis.naopc-
ra fua facit
propcer gloriam humanam,
quc
cft infiabilis.
10 Et
defccndit
pluuia,&
venerunt
.per qua fignificafccntatio
camalis
w
GlVford.&Nicolai
de
Lyra.
,56
mti .
nnina
na- 9
vcrba hxc,adrnirabantur
turba:
fuj>
do
Sicut
!(. idJrbat
qur
ininn eunr.vcl conimuubir
tigjraf
i'i
dnnaeius.tEr.it
n.doccnseosficikpo
intum ea
qux
in
lrgc
data funt iofomit,4ocuctnc
.
teftate
habens
,
& non ficut kribe coru
lo nu::
qux
valictum habcr fun-
tiatnrntum,
fi
parsahqua
tJ
J ^'
l,fa,
cociJctit
,
tu:m
map.nanoncric
fi surem fundamentum cafttm
pafliim
fit.tunccftmmama
&phariLxi.
ouu t;>cum vrnit dcorfum . Sic
*
Cbnffianus
irusu^,&c.cccidirquidc,tnruina
cius
ma
NICQLAVS DE L Y RA.
*
oflci.dirurcmincntia doclrinac Cbrifti
perhoc qcf
dicitur.
I *4dmirabjntr turbx.
quia
vt
patct
ex
prxdic>is,docebat
emi
ninliimaj vututes
, &
impcrfccltonc lcgis fupp!ebat,&
no folu
ter-
magna
non cfl ,
quii
itcrum
pg-
q
nitetia
furgere por.eft,
vt
Dauid.
Si autcm
4
CiCl
aliqmdp.....
_-n
tilesath; 1
c,runc
cfl ruinaciu;
,r..,gna, quiatoxus
fiinditusruic.
a Tnrkd,
\ el
aliqui
in
turba,
quia,
infidcles, vel
potius
omnes de cxccllentia
fapicntix.
terrenabonafedcejeftia promittebac
. Doclnnam etiamfuam
mirabiliter
confirmabar.propt
r
quod
dicitur.
x Eratenim docens.wt.
S;c aurem non docebant Iudxorurri
perici,fcilicct
Scnbx &
phar.faei.
MORALITER.
f
carnaf is
lafciuic.Pcr ventos vcro tetatio
fupbie
,
p
flumina
mpetus
tr.bulationishumanz ,
perhxcaur
ardificm ho-
milis non
l;ditur,fed
xdihciu
fuperbi
totaliter
diliipatur.
Erat
2
Erat enim docens
tosftc<t pnteflatem
habens. i.fuam do&rini
caufirroans
pcr opera
m.raculofa.Catter, doftorer
qui
non
poi-
funr hoc fatcre dot~tr,nam fuam onfirmare debcnt
per opera
virruofa.
C A P. VIIL
ifwf ament
defcendiffet.
Poft
defcenfionem domini dc
tMir.i.d. monccquatum
interuallum fuc
Luc.jx.
ritantcquam Capharnaumintra
&
rct non
apparct
,
Ipfo
autem m-
tcruailo
Lcprofus
mundatus
eft,
Luc.r.c*
9
u d Macthxus fuo loco dicic
yt. (Lucas
vcroahbirccordat
9
cft)
quipoftvctba
illadicit Chriftu
intrafle
Capharnaum,non
tame
oflcnditpoft quantum tcmporis
L11C.7.C.
interuallum.
P. VIII.
! Vm aute delcendif-
Tct^Ielusdc montc,
a
Que
ad aitiora afccndere no va-
lucrunt. f Atiza
prxdictis
.
fccjuutadunteu
tur-
a
Qui
ncc
ipfc
eum
lepta
u alta
adire
poterat
fed lanatur vt oof-
iit
iinpfere.
bmulte,&ecce
a
le-
t
a Cum buiailitate
poftulat
.
profusvcnies
addra
a In voluntate
poteflatcm
tribuit.
a
cumautemde/cettdijfct.Scc\m-
c
bateum,
diccns :
Domine,fi vis-potes
3
du Lucam & m
Campcftn
ICCO
a
Qui
miicncordi*
prztendit
aVeftum.
fermonemquemiamforficanfu d
memudarc.t EtexteWnsiefusmanil 4
pra
habuerac ei feciffet.
sequuufunt. Alij propcer
charitatem,
alij propccr
doclri-
nam,alij propteradmiracionem
&:
curacionem.
Myfticc
auc. Cttm autem
deftmfiffet
.
ideft cu m' fe exinani-
rcc lormam ferui
accipiens.fcquuca:
func eum turbx niulte,
tja qui prius
in Iudea nocus
erac.cunc in vniuerfa terra mira-
bifis faclus eft.
Quod
aut
poft
pra-cepta
manum extendens
leprofum
fanar,fi"nificateosqui
de illis
prxceptis implcdis
dubitant.fuo auxiJio ab
huiufmodi
vanetate mundare.Non
expnmicur
cercus
curacion;s loctu.vc oftendatur non vnum
populum
ahcuius
ciuicacis,
fed
omnesfanare.
Hom.,.i
D di-
*
Origenes.
In monccm
kihcct
nequaquam'
afcendcrc
po
""
tctanc
curba-,quia quos deliciorum farcina
dcpnmic,ad my-
fteriorum
Phil i-a.
ftcriorum fubli mia nifi abieflo
oncre fcandere minime valcnt.
E
Idcirco & filii Ifratl
pnmitu.s
"
Icrtt
in montcm afcendcrc non
pote-
rant,quia Aegvpnaca grauan
co
uerfanone
prc;pcdicba
nrur
,
fcd
folus
Moyfes afccnderar,& pau-
cicum eo feniorum Ifrael.
b
xAdorabateum,diccns
.Domine.
priufquam petctet.icultuin
diui-
nitatisoftendit.
c Si vis
poteji
me wundare . De
voJuntate non
quafi pietatisin-
creduJus
dubito,
fcdquafimea:
colluuionis confcius non
prafu-
mo.
*
Origenes.Hoc igitur
idem Vbif
eft acfi dicacdominc
tu
qui dignc adorans,qui
rnerito coic-
ris te
quidcm ego.vt
dominum
adoro, adeoque
tedominu
dico,per
te enim omnia facta funt: volutas tua
opus
tuu cft.
jc Chryioftomus.
Non de
voluntate Chnfti
dubitat,
fed
de iudicio voluntatis
.
Clinftus enim cum fit
bonus,nociua
non vult
praftare
,
etiamli
rogetur
. Nec enim ommbus ex-
pcdit corporalis
mte;gritas. Qyoniam crgo
nefciebat,
vtrum.
expedireccicuratioiHa
,necideo
ambigcbac
de voluncace
ilhus, ignorans
iudicia mifericordia:illius
,
dixit ,
Si
vispotet
me mundare.
d Extcndens. Poft fcrmonem
& miracula
facit,quibus
fermo
apud
auditores confirmatur .
&
Teti-
ti
Dcp
p.ira.
&c,
Hotn
ris it
N I C O L A V S
C A P.
D E
VIII.
L Y R A.
l/^rwtfrMrfe/cf^ff.Legedata,hicconfequenterponitur
Vjeius
cofirmatiop
miracula in hoc
cap.
&
fcq.
& eft fimilis
procellus.n
vtroq;
fcd.n
hocca.prinapaliterponunturqtixda
muaculaadcohrmatione
euangelicglegis.
In
fcquec
vero
ponu
tur
qucda
miracula ad
dedarationcm de.tatis
ipfius lcgislaror.s,
t" n J?
d
T
U{US
!"
h C er
S
cfic
procedit,qnia priroo
euan-
eelifta defcr.b.t
qu?
d5
miracula ad
crcdentiu vocnionem fecun
do
qu?da
m.racula ad
vocatoru
confirmationero,ibi.r<,/cr
ieu
te eo.Prima
induat
quia
primopomf miraculoram
operatio,
fe-
wndoquorundaadfidemChr.ft,conueriio,,bi.^//e
/:t^x.
Kr.ma m
tres,qu.a primodefcribitur
curatioleprofi,&
fetudo
pa
ralyt.c.bi.
Cum autc
introijftt
Capbarnanm
. tcrtio
laborantis ca-
lore
febnl,,,b. . Et
cumvenijfet hfus
. 1'rima in
duas.qu.a primo
pon,turcuratiofeprofi,fecudomiracul,man,feftat,o,,bi./ra;ni
it
Itfm. Ad,
eu.dcntia
d.cendorum
confiderandum
,
q, duplcx
eft
ffta 2"^ T>
"
n
Cf d,t
facu,tatc
'"tclleelushumani,
&
in.7 l
nCS d
l
(rnonnrat,uas
firmar-.AI,a eft doclr.na ex-
cmdcnrcJ
h
>> & >o
non
pr
confirmar,
per
ronem
Aufn, vSi,
P
!
P
ft
rr
r
JUOd P
r,Cr
QUod
^nfirmctur
per opera
d.ii.n* v.rtut ..
oitenfiua, qu.a
cu
Dcus , lou
po
,ru c fTc tcfi.s fal-
.
,
iita-
,
.
'
MO R
ALITER.
Lfc
f
nn &'r
J
T"
'
*'"*""" *'CP
"^",fium le ^ rUm
qu.
confitcbatur fc
,mrou,u!u,& Chrlftwn
potentem ad fe mun-
dandu
d.centcro.,
^potcs
memJj^TZ^Z-
Wot vctc
pe,
ld
De,
P
roifer,Cord,am
iSkS!S.
icnj.
fitatis,fi talia inducuntur ad confmroatione alicuius
doclrinx.fe-
quitur
ea infallibilc vcritatem cont.-Tcre. Talis autem eftdoclri.
na
euangelica,&i6eius
cofirmat.ofatta
eit
per miracula,&
hoc
eft
quod
dicitur . Cum auiem
defcendiffet Jefus
de monte. m
quo
le-
gemeuangelicam promulgauerat.
I
Sequut& funt
ent/i
turbt^&c. quia aliqui /cquebantur
eum ex
deuotione
propter
fanftitatem fuae
doc"tr,n,aJiqui
aute ex curio
fitate vt vichrent miracula &audiret
nou:,,aliq
n\ vt a
inlidiaren
tur,ficut
pharifi;i,& aliqui
vt ab eo
curarentur,
licut
jnfirmi,
de
quibus
erat iftc de
quo fcquitur
.
3
Domine
fi
vis.vbi
confitetureiuspotctiam,in quoapparethu-
ms
leprofi fidcs,& deuotio,ex quo fcquuta
cit eius
curatio.vnde
fubditur .
4
Et
extendens,&c.L\cetaxifpofct
curare folo
verbo,tamenap-
'
pofuit manum,quia
humanitas Chrifti crat
quafi organft
feu in-
ftrumCmu
ipfius
diuimtatis,
& io ficut artifex mediateinftrumc
toopcrafur.
fic virtus
diuinainChriftoperapplicationehuma-
nir.it is
aliqua
faciebat.vt ra conhmcla dimnitati declara,%r Scd
S"riturhic,quaretctigit
Leprofum,cu
hocelTetin
lege^phibitu?
).ccndu
cj)
non cnt
prohibuu.Lcpiofun)
t<
r
igereei qu:
ex t.ic"tu
fuo
porerarcurarc,litur
Elias & Ehfeos no fcccrutcotr 1 lf aem
tai)gendomortuosad.efufc.tadu,vthabcf.j.Ile.r7&4.ivcg.4.
Lc
rens.irfeo
fubdirur.
4 Efext
11 en< lefnt manumteti'tenwdicrn<,&c
perquodfigni
ficatUr,quod
t alis manus d.uinx mifcricord.a;
protcndirur
cius
cnrriuatclaxanuo.
Et
w
Matrh
aei
Cap.
VIII.
n8
(rdoti
l
lupr;
a
b
&
a
Tcr/g/f.Non
cfa fine taftu fanarc
poffeofed
vt indicet fc no
A fubict\umcflclegi,fcd
dnm
lcgis
,
qui
no
timetcontagium.
Tttigit. proptcr
humanitatem,vc
nos docerccnullum
iperne
reproaliquacorporismaculacionc.
Apparer
fupra legeYquz leprofum
excludic)
cfle
gratiam,
qu
lanat cum vc ait .
"Hpn
veni
fotutre legemfed
adimplere,&c.
hfupra:
# Origenes.Tetigit
Chrifius,
vcoftcnderecquiaomniamun
damundis , quiaaliorumalijs
non adhxrcnc
inquinamcnca,
ncquc
excranca
immundicia
immacularos
coinquinac.
b Voio. Eo fanauit
gcncrc quo
fucrac
obfccracus.deinde
impc
rat: Mundare. Eccc
poceftas
.
#
Origcncs
. Hoc idcm cft
ac fi
dicat.Confitens proficeris
me,fi
volucro,
poffc
:
magnifi-
cecredis
magnifice
etmuda-
ris.Non dubitafticredere,non
tardo fanarc.
Atq;
vcmagnam
B tibi
gratiam
oftedam ad cc ma
num
porrigo-
Medicis
fum
cc,
lcftis,
corporacumaniroabus,
fanarc
poffum
.
3
icfidc*
Damafccnus. Carodomini
diuinis adionib.dicaca
cft,pro-
pter punffimam
ad verbum v-
.c.noli. nioncm
, nequaquam proprie-
jie.diit.
tatern nacuralium exccdenciu
fiiftincns. Non.n.fccundum
propnam
aclione ,
fcdpropter
vnitumfibivcrbumdiuinaopcracur,
vcrbo
pcrcam , pro-
priam
manifcftans athoncm .
c Vade nemini.
Taccreiufsit.nectaroencacerepotuic.
Non
quod aliquid
voluic Sc non
pocuic ,
fcd dac
excmplum,
vt lui
inniagmsquxfaciunclacercvelinc,
fcd vt
profiut ahjspro-
dantur
inuici.^fwini
dixerit Huuc camen Marcus vbi
quod
hocpixdicalTe dicir,quati cungcliftafadus
lic.
*
Chryfoftorrius. C^iomodo,inquic,alibipra:dicanper-
miht iua muacula ? Tum
permific,
cum
paim glonam ple-
niusfaii<!hricandamagnufceret
, Veruicvcro,cum
nondua-
gnofcctur,nc
forte fui
ipfius humancgloriam querere
vidc-
retur.
<d VadeMittit ad faccrdoces
pj?
humilitaccm,vc
faccrdoci-
bus deferac honorc
quib.
lex mbecmundacos
muncra offer-
re, & vc videntes credancei.vel fi non
crcdunc,',inexcufabi-
les
iint,&
nc
legem frangere
videretur.
c
Ofod: tefactrdoti.
vt lacerdos non
legis
ordine.fcd
gracia
Dei
fupra legcm
curatum eflc
mtcliigat.
f
ojft, .quialegc
non
foluo,quia
nondii
ce,pit
veru facrificiu.
tn
g
Inteilimonium.
ideftdominocrcdantfiimpietatislcpradi-D
fcedac In
teflmonitm
.
fpiritualis
curacionis
,offercndum
eft
munus
Ipiricuale
homo
ipfe
.
Typice.Lcprofus genus
humanu
fignificatplenum lepra,
q
extcnta manu.i.verbo Dci humana
concingece nacuram,
a Contra legern quam fuperat gntia,in qooh
umilita*. b In hoc
pirtai.
c Inhoc maie't.ni
potentta.
tetigiteu,dicens:VoIo,tmundare.
Etcon-
a
Quia
dixit.Sr fafta funt. fNihileftmedium inter
praxeptum
&
opus.
fc"ftim
mudataeftlepraeiusrEtaitillilefus
x
a Forma noftrl efl,ne nos iaftemus de
bonisoperibus.
'b Nonerat
necefle,vt fermone iaftaret
cjud corpore prxfcrebu.
c
Difciplina
,
noftri eft.vt
os oftendamus facerdoti noftro.
i Vadcjncminidixeris^fcdtva^dcoftendcte
i
a Non debent auferri
figna priufquam
vcniant
fignificata.
*
f t faccrdoti , &o'flcr munus
quod prarcepit f
a Scilicet vt credant virtutem Dei
magnam
elle .
niiraculumractumelt,(anaro
leprofo
contmue .
b
b Hoe
itidie i
Moyfcs
in tcftimdniu llhs.t Cum autcm in-
g
a Fide&defideriofcilicct. b
Alienigena.
n
troifTct
Capharnaura,acce'ffit
adeum Ccn-
a Fetinternuncios . b Nullus alius
pro
feruo . e Seruus.
turio,rdgar^
cu, &dices: Dnc t
pueV
meus
a Non in vno tantum miferabihs
quod iofat
, fed
quod
ert
paraly
ticus , &
quod jarquetur
hzcenimomniacum dolote nommauit. b
Kcpenti-
na diaboli
egrelfione
.
iacctin
domuparalyticus,
&
maletorquc-
a Scihcet virtute.virtiii euim Chruti
pra;lem
fuit
quac
fufcitauit eum.
i
tur.kt ait ilh Ieius.
Egovenii&curabocu.
K
Et
rcipondens
centuno ait
j
Dominc
,
non
a Ecce humilitas .
fumdignus,
vt intres
fubtedlummeum,
5
a
prifci
crroris variecatc muda-
cur.vt diu
abominabiles, &: fe-
3ucff
rati iam
qucant teplo
red I:
mC'!u ^
i .
Templu Deifanaumtn,(fHod
fupray
-b' '
eWn vos. &facerdoti offerri: de
quo
dicitur:7* es
facerdos
in Ater r
Cor.?,d
num
fecundum erdinent Melcbife-
P^1 ' 1
?-*
dech.
Etofferantproemunda-
RoB,' , !l
tione
corpora
fua
,
hoffia viue-
tem
fanftam,
Deoplaccntcm.
Luc
f.%
h
^icceffit
ad cum. Lucas rcm vt
gcfTaeftnarras,
diciteu mifif- !
L"C
j
7
,i
a
fe
feniorcs Iud;eoru.Sed Mat-
\%l
mC'
thxus caufa
breuitatis,eucuius
fidcs laudatur
,
cuiusdefidcrm
&. voluncas
dcfcrc', maluic,pru
dcncer diccrc acc ffiffe
, quam
E
eos,per quos
madabac. Vc mu-
s
"P
r* c*
lier,quia
crcdidir ,
magis,
dicit'
hmihit
cetigiffe
Chriftum ,
quam
cur-
bx
quxcoprimebant.IraCen-
turio
quo magis
credidic
,
eo
magisacecfsicTria dicic,iacec
paralycicus corquerur,&:
vc ani
mae fue
angufiias iudicec,&
do
minum
admifcricordiacom-
6
peris.
moucret.Ech^ceigloriajquod
fic
rogauit pro
feruo : In
quo
difcamus fic mifcren confcruis.
*
Ongcnes.puer
meus.
Quafi diceret,Mihi
ifie feruus
efi,
&
ego
crcacon. Iftc me
fuper
terram,&
ego magnum
in
c^
-
lis habco dommum.Si
crgo
eius non
mifereor,quomodo
ll-
lc me; nonmiferebitur ?
i
Ego
vemam &cwabo eum.Et
refpondent
centurio
<ii/:Magna
hu
milicas
quod
feruum
dignatur
vificare
,
q,
fides Cencurionis
meruit^jui
ex
gentib.credir,& humilitas, q,
fe
indignu
iudi
cac curus ceAum
intrct,& prudentia, q,
vltra carne diuinita-
tem laccncem videcAd filiu
reguli
venirc
noknc,nediuicias
honorarc videret' . hic feruilc condicione ne
fperncre
vidca-
tur,mox
ireconfenlic
C^ui
verbo curare
pocuic pp
humilicace vificacc
dignacur,
&camen in medio mncre verbo
fanac,ne
no
propcer
humi-
licacem.fed
obimpocenciaviriumcorporalic.ee
ire
pucarcf.
lf
Tionfum dignut. Propcer
confcicncia vicx
gencilis, magis
timet
grauari pracfentia qua muari.quia
Sc fi erat fide
predi-
j;
tus nondum tamcn erat facramentis lmbutus.Sed
quod
nec
infirmicas
nofica
prajfumic gracia
darc nouit.
& Nam
ifi.
NICOLAVS DE LYRA.
1 Et ait. Hic
ponitK
rniraculi
manifejlaUoyqu
fatla efl ordinate.
Saiptum
enim crat in
Uge
Leuiti.
14. quod
mundatus a
lepra
non de-
bebat
reflttui
ad communem babitaiionem bominum ,
nifiprius
iudi-
caretur mundatus
perfacerdotis
iudicium ,
&fclla
oblatione domino
pro
eius mundatione.Etideo
lefut
ait illi.
z Vide netnini dixeru.
f..tntei/iiam
ca ou*
fcriptafunt
in
lege
co-
pleucris
.
Traccpta
enim cercmomaiia habtmttnt
curfumfmm >fque
ad
Chrtflt
pafflonem,vtfupr4 vif^
m
efl.
Et ideo
vfqne
ittnc
Chrifhts
ea
cbferuautt
,vi patct
in
jua circuntifionc ,
&ea
obfertiare
aliis
pr&ce-
pit,vtpatetin
bnc
lcprofc
cid xit.
3
Vade oftede te faccrdoti,&c.
Ttr hoc
etian:f:gurabatur
,
quod
peccator quipcr leprofumfigurautr
,
licet
fit
mur.datus
aleprapecca-
tiper contritionejancn
adhuc tcnetur
fe oflendere facerdoti per
con-
feffionem
.
Qualis avttem erat oblatio
leprofi
mundati
,
in
lege
habctur
Lcuit't.a..& ibi debet
exponi.
4
Cum autem introiffet
Carpharnaum.
Hic
ponitur fecundum
vtiraitdufcilicet
curatioparalytici.Et
diuiditur in
duaspartes
,
qttia
primo
dcfcribitur
huius centurionis
fides&
deuotio .Secundoexhoc
infertut conclufto,ibi
. Audiens Iefus. Circa
primnm
aduertendu
, tp
ifle
ifle
centurio ad cnius
pncesferuus
eius curatus es~i
,
non erat ludsus
fed
Gentihs ,
ibtpofitus
a
Bypmanis
ad
cuflodiam
principalis
cinitatis
Galile*fcUicet
Capharnau,quia
tota illa ttrra
eratf.tbdita Bjmanis.
proptcr quod
Iudai coram Tilato dixerunt. Non habemus
regc
nifi
Csfarens. Et ideo
qttia Iefus
erat
\udxus,ipfe
no venit ad eum in
pet
Eui eIlflc <*
fonaproprta,reputans fe mdignum
a>d hoc
mpetrandum, fed mtfit
ad
centurionis ac
Iefum principcs
ittdAorum.vt dicitur
Luae.J.vt per
eos curationcm cefluad Ietu.
feruifui faciltus impetraret.Et quia quod per amicosfacimus,quoda-
tnodo
per
t:os
ipfos
facinv.ts
.iico Mttthaus dicit cit
venijfe
ad
Iefumt
nen
tjuia inperfonapropaa
vene)
ii,fed per
intermcdios
, &fic eflin.
ttlligendum quod
dickur bic.
5
Acccflit
ad
eum,
fcilicetper
amicos.Dichur autem
ceturio,quU
habtbat centnm homines in armis
fubfe,ad cuflodiam illias terr<e , ne
forte
vellent contra
]{omanos rebeUare.lfte
ergo
tenturio audtiis Chri-
fiimiraculis fimiter c.redidit,qmdpoteratfanare feruu eius,
quierat
ei valde
charns,
vl iicitur Luc.Ideo de eius
fanationefollicitus
.
Iefus
autemfciens eiusfidem
&deuotionem
,
refponditei per
internucium *
fcilicet. Ego
vcniam. Cum autem
effet
in via
, mifit
centurio nuncios
obuiam
ei,vt
dictt Lucas,dicentes
exparte
eius.
6 Dominc non furo
dignus
vt intres Erat enim homo
gentilist
&abo-
MORALITER.
I Et ait illi
lefus ,
vide nernini dixeris
fed vad.oflende
tefacerdoti.
perhoc innuens,quod
coclcfiae miniftrinon debcnt
gloriamho-
minum
quacrere.fcd
Dei.
f
t
offcr
mmus,&t.
nam a
peccatis
tnundatus debct effe Deo
valdc
gratus,
Cum
4
Cum autem
introifiet.
Ifte
gentilis erat,in
Chnltura tamcn crc
debar.aliter
eum
pro
fanaticne fui
pucri
nonrogaiTcc.
idco
per
ipfum pnmitiac
Gcntium
hgnifkantur
crcdetcs mChriftum , Sc
laborantes ad conuerfionem alioru de
quibus
fuit
Lucas euanc
lifta,&
Dionyfius
Ariopagita,&
alii
plures,pcr
boc autcm
quod
Chnfius fubdidit.
1J9
GJoforcL&NicolaicleLyra.
160
C.ffiiiuis.
Nosd-sniratiscmsapicefublimati
fumm.fi
y->
non
quibus
volumus,cog tatipnibusabdueamurjfcdhisg.*^
bus fpiritu
iliui
dc!rcr imur.imm-
r v-i,& inherere mal
A .
Au-uftinus.Dicendofc indignum,prcfticicdi?num
,n5
A i
ncvttisp*rietcs.fc
I in cuiucorChftutmtrarcc.Neq$boo
Umm.*.
,i irrc
r
cum t.mc > ndc&
humihcatc ,
nill um illum
quc
ci-
^ffibudfci. .
t mtruc liomnm
| inm
,cordcgcftaict.Nam
no crat m*
R
.u tchocasji
D.m.nuslefusincrarccm
ciusparicccs,
X
n
on rtiec m r^vt.>rc eius .
^
neidime> mUkiSi ftm
KfirK
. Hi8:egoL6lumtiubp
<itclhre c6llitu- ,
../.... ..r.^.Honii. L.Uc ImK m* m ItfQ./V diro lUlC Va
'
Diisii'inciHinii
uv."" ..".,
....
z
._ -- -
dcrnfuggi
fti<>mbusimpcnirKcs,Ace,ibunt,Vcnitc,a{
Ventent,
Seruo quoque
noftro
coi
poi
ri , c.i
quccontmc
ti.c
funt,irr|ungamusScfincvliaccHi
t. adiccionc dcferuiec.
b ~Ab onente , O" occident ve-
tus,habes
fub mc militcs,&
dico huic va
j
. Mira fides in
gentiii.;
de,&
vadir,& alio,
veni,& venit,& feruo
. Ui .gcli
nbi feiuium. b
qtid
fuiw
niiclli^it
maiciU-
tem.
mco
fac ho'c,
& facit. Audiens autc Iefus
. >Ion
vttuibnti mirai, fcddoc.ntis n.
s.quos oj>us
e,t mouende
huiufinodi
oc mnaii.
rniratuscltj&lequc-tibusfedixit:
t Ame
dico vobjf,non
mueni tantam fide in If-
a EtGapiophetisedocti.
Pnfenrs
teinpotis.inuenit
enim in anti-
quis.
b Vnde
pixdico
vobis, quod iiiui.dcxcmplum i!tius,in
ouo'fidgentiumpiin
8
utatui.
'%'*
racl.Dicoautvobiscj,
multiaboiiete &
Ex otnnt
genete.
Ad lidem.
Requicfcent fcliciterepuliiuii.
occidctc
vcnicnt, &
rccubcntcji
Abraha
&
Ifaac & Iacob
in
regno ccloru.-filij
au-
ludati in
quibus
autc
icgnabt duitiinus. A fac;e uomini-
<E2St*?GZ
,
tcicgni
eiicicturin tenebias ex.enorcs:
nario qultte
virtutum ftipacos,q.
nih-1 rcrrcnum .
fcd fola ancrnx
f
,' is ^.d.a fibi fuifquc quxrunt.Ccntcnnnus
emm
,quia
itu
rr-mfitaddcxtcram,
mccleft.s vitxfignificationcm
Ln. coofueuic
Talis crgo
mcriti v.r.
pro
his neceife
ett
vf
iWUcenc ,
qw
hoc fcruuucis
fpmtti
cencntur
vc
perrcUa
SttL for,s miccac
timorcm.Domus
autem, m
quam
uon
audctcuif
1
u.taic,get.l.ra
S
cftprQptcrfetoreidolatn
?:ncq$
en n enc.bus
coFporalis prxfent.a
Chr.ii. exhibica
eft fcd
vcibundcimiiiceispapoltoIosSi&ab.nndelicacefanauic.
Vcl raiutcs,
& ferui
ccncurionis.virtuces
func nacuraics,
quaium copiam
mulii ad Deum
vcnicnccs
fccum
dctcrunc
Comcli
us dicitur
vir iuitus,&
timens Deum
.
COt
bibiscoipusA'
fjnguincmdomi
ni tunc Docnuius
fub cedum
T^"
tuum ingrcd.tur.
Itacrgohumi
bansccmccipfum,
imiurchunc
Ccncurionem
,
& dicito ,
Dom-
mt nn
rm dw*
, &c.Vbicmm
,
mdignc
irgreditur
,
ibi ad mdi-
Ciuminarcdicuraccipicnti,
R
a
Titm y&tgo,
&c. Si
ego
ho-
P
mo
fub alio
polUim
impcrarc
nsinoribusquantoinagistuqui
fupcronmta,
babcns
famulan-
tcs
a
ngclos, potcs
per
corunwTii
nifteru
finc corpons ptacfcntia
dicercinfirmuativtreccdat,
K
rcccdct , & ianitati
vt veniac ,
&
vcinct.
Mirafides
in
gcntili.
Mvfticc. Ccntuno
,
fignincac
U>
.<un
IO
11