บทที่ 1: ระบบเลขฐานต่างๆ

เนื้ อหาสาระ
1.1
ตัวเลขกับการใช้งาน

1.2

♦ เลขฐานสิบ เป็ นตัวเลขที่ใช้งานในชีวิตประจำาวันหรือใช้
งานทัว่ ไป
♦ เลขฐานอื่นๆ เช่น เลขฐานสอง เลขฐานแปด เลขฐานสิบ
หก เป็ นตัวเลขที่ใช้กับงานเฉพาะหรือในงานบางชนิ ด
ความสัมพันธ์ระหว่างเลขฐานสิบและเลขฐานสอง

เลขฐาน
สิบ

เลขฐาน
สอง

(Decima (Binary)
l)

0

0000

1

0001

2

0010

3

0011

4

0100

5

0101

6

0110

7

0111

8

1000

9

1001

*

เห็นว่าตัวเลขที่แสดงออกมามี

ความแตกต่างกันแต่มีผลลัพธ์เท่า
กัน

เช่น ในเครื่องคิดเลข การบวก ลบ
คูณ หาร ต้องป้ อนข้อมูลเข้าไป เป็ นเลข
ฐานสิบ เมื่อผ่านเครื่องคิดเลข เลขฐาน
สิบจะถูกเปลี่ยนเป็ นเลขฐานสองก่อนส่ง
เข้าวงจรคำานวณในเครื่องคิดเลข เมื่อได้
ผลลัพธ์ออกมา เลขฐานสองจะถูกแปลง
กลับไปเป็ นเลขฐานสิบอีกครัง้ แสดงค่า
ให้สามารถอ่านได้

1.3
ระบบตัวเลขฐานสิบ
ระบบเลขฐานสิบค่าจำานวนตัวเลขที่แสดงออกมา แสดงตาม
ตำาแหน่ งของตัวเลขค่านั ้นๆ แต่ละตำาแหน่ งคือค่านำ ้ าหนั กซึ่งมีลำาดับ

ความสำาคัญแตกต่างกันไป การเรียงลำาดับตัวเลขจะเรียงลำาดับความ
สำาคัญจากน้ อยไปหามาก
การเขียนค่าตัวเลขในแต่ละหลัก เขียนได้เป็ น 2 ลักษณะ คือเขียน
ออกมาในลักษณะค่าปกติ และเขียนค่าออกมาในรูปเลขยกกำาลังของ
n-1
-n
สิบอยู่ในรูป 10 ของเลขหน้ าทศนิ ยม และอยู่ในรูป 10 ของเลข
หลังทศนิ ยม โดยค่ากำาลัง n แทนลำาดับหลักของเลขค่านั ้นๆ แต่ละ
ตำาแหน่ งค่านำ ้ าหนั กของเลขฐานสิบในรูปยกกำาลัง

- ตารางค่านำ ้ าหนั กของเลขฐานสิบในรูปเลขยกกำาลัง
หลัก
หลัก
หลัก
หลัก
หลัก
ทศนิ ยม ทศนิ ยม ทศนิ ยม
หมื่น
พัน
ร้อย
สิบ
หน่ วย
ที่ 1
ที่ 2
ที่ 3
10,00 1,000
0

10

4

10

3

100

10

1

10

10

10

2

1

0

0.1

0.01

0.001

10

10

10

-1

-2

-3

ประกอบไปด้วยตัวเลข ๑๐ ตัว ใช้สัญลักษณ์ ๐, ๑, ๒, ๓, ๔, ๕,
๖, ๗, ๘ และ ๙ ดังนั ้นฐานของระบบเลขฐานสิบคือ ๑๐ จำานวน เต็ม
บวกทุ ก จำา นวนในระบบเลขฐานสิ บ สามารถเขี ย นแทนในรู ป การ
กระจายของเลขยกกำาลังตามหลักของ ๑๐ เช่น ถ้า N = ๘๒๕๓ เขียน
แทนด้วย
๘,๒๕๓
= ๘(๑๐)๓ + ๒(๑๐)๒ + ๕(๑๐)๑ + ๓(๑๐)๐

= ๘(๑๐๐๐) + ๒(๑๐๐) +๕(๑๐) +๓(๑)

= ๘๐๐๐+๒๐๐+๕๐+๓

1.4
ระบบตัวเลขฐานสอง
คือ ระบบตัวเลขที่มีค่าฐานเป็ นสอง มีสัญลักษณ์ ๒ ตัว คือ ๐ กับ
๑ ค่าตามตำาแหน่ งของส่วนที่เป็ นจำานวนเต็มของระบบเลขฐานสอง คือ

๒๐,๒๑,๒๒,๒๓,..... โดยทั่วไปแล้วตัวเลขแต่ละหลักของเลขฐานสอง
ตำา แหน่ งต่าง ๆ จะเรียกว่าบิต ถ้านั บจากซ้ายถึงจุดไบนารีบิตทางซ้าย
สุ ด จะมี นำ้ าหนั กมากที่ สุ ด เรี ย กว่ า บิ ต ที่ มี ค วามสำา คั ญ ที่ สุ ด (Most

Significant Bit; MSB) ส่วนทางขวาสุดจะมีนำ้าหนั กน้ อยที่สุด เรียก
ว่ า บิ ต ที่ มี ค วามสำา คั ญ น้ อยที่ สุ ด (Least Significant Bit; LSB) ดั ง
ภาพ

ภาพที่แสดงค่าตัวเลขประจำาตำาแหน่ งของเลขไบนารีท่ีอยู่ในรูปเลขยก
กำาลัง
- ตารางค่านำ ้ าหนั กของเลขฐานสองในรูปเลขยกกำาลัง
บิตที่
6
5
4
3
2
1
-1
เลข 2 ยก 2
กำาลัง
ค่านำ ้ าหนั ก 32
ที่ได้
5

2

4

2

3

2

2

2

1

2

16

8

4

2

1

0

2

-1

0.5

-2

-3

-4

2

2

2

-2

0.2
5

-3

0.1
25

ตัวอย่าง.......
จงหาค่าเลขฐานสอง 10110 2 ว่ามีคา่ เท่าใดในเลขฐานสิบ
เนื่ องจากเป็ นเลขฐานสอง เราสามารถแยกพิจารณาเพื่อหาค่าได้เป็ น
วิธีทำา

-4

0.0

625

1 0 1 1 0 (หลัก)
2

4

2 2 2
3

2

ดังนั ้น 10110

2 (นำ ้ าหนั ก)
0

= (1 x 2 ) + (0 x 2 ) + (1 x 2 ) + (1
4

x 2 ) + (0 x 2 )
1

1

3

2

0

= (1 x 16) + (0 x 8) + (1 x 4) + (1 x 2) +
(0 x 2)
= 22
1.5

10

ระบบตัวเลขฐานแปด

เป็ นระบบที่มีเลขฐานเป็ น ๘ ฐานแปดมีเลขอยู่ ๘ ตัว คือ ๐, ๑, ๒,
๓, ๔, ๕, ๖, ๗ เพราะว่า
๘ = ๒๓ จึงได้ว่าเลขฐานแปดแต่ละตัวจะแทนด้วยเลขฐานสอง ๓ ตัว
- ตารางค่านำ ้ าหนั กของเลขฐานแปดในรูปเลขยกกำาลัง
3
2
1
0
-1
-2
เลขยก
8
8
8
8
8
8
กำาลัง
ค่าที่ได้ 512
64
8
1
0.125 0.015
625

เลขฐาน เลขฐาน เลขฐาน
สิบ
สอง
แปด
(Decima (Binary) (Octal)
l)

0

0000

0

1

0001

1

2

0010

2

8

-3

0.001
9531

3

0011

3

4

0100

4

5

0101

5

6

0110

6

7

0111

7

ตัวอย่าง……..

จงแสดงเลขฐานแปด 325 8 ให้อยู่ในรูปเลขฐานสิบ เนื่ องจาก
เป็ นเลขฐานแปด เราสามารถแยกพิจารณาเพื่อหาค่าได้เป็ น
วิธีทำา
3 2 5 (หลัก)
8

2

8

ดังนั ้น 325

1

8

8

(นำ ้ าหนั ก)

0

= (3 x 8 ) + (2 x 8 ) + (5 x 8 )
2

1

0

= (3 x 64) + (2 x 8) + (5 x 1)
= 192 + 16 + 5
= 213

10

1.6
ระบบตัวเลขฐานสิบหก
ระบบเลขฐานสิบหก มีเลข ๑๖ ตัวประกอบด้วยเลขฐานสิบ ๑๐ ตัว
เป็ นอักษรภาษาอังกฤษอีก ๖ ตัวแรก ได้แก่
๐,๑,๒,๓,๔,๕,๖,๗,๘,๙ A(๑๐),B(๑๑),C(๑๒),D(๑๓),E(๑๔),F

(๑๕) เพราะว่า ๑๖ = ๒๔ ทำาให้เลขฐานสิบหก ๑ ตัวสามารถแทน
รหัสด้วยเลขฐานสองได้ ๔ ตัว
- ตารางค่านำ ้ าหนั กของเลขฐานสิบหกในรูปเลขยกกำาลัง
3
2
1
0
-1
-2
เลขยก
16
16
16
16
16
16
กำาลัง
ค่าที่ได้
4096
256
16
1
0.0625 0.0039
06

เลขฐาน เลขฐาน เลขฐาน
สิบ
สอง
แปด
(Decima (Binary) (Octal)
l)

เลขฐานสิบ
หก
(Hexadeci
mal)

0

0000

0

0

1

0001

1

1

2

0010

2

2

3

0011

3

3

4

0100

4

4

5

0101

5

5

6

0110

6

6

7

0111

7

7

8

1000

10

8

9

1001

11

9

10

1010

12

A

11

1011

13

B

12

1100

14

C

13

1101

15

D

14

1110

16

E

15

1111

17

F

16

10000

20

10

ตัวอย่าง........
9B616

=
=
=

0.3E16

=
=
=

=

(9 ×16 ) + (11 ×16 ) + (6 ×16 )
2

1

0

( 9 × 256 ) + (11 ×16 ) + ( 6 ×1)

2304 + 176 + 6
248610
=

(3 ×16 ) + (14 ×16 )
−1

−2

3
14
+
16 256

0.1875 + 0.0546875
0.242187510

1.7
การเปลี่ยนเลขฐานสิบไปเป็ นเลขฐานอื่นๆ
ทำา ได้โดยเอาเลขฐานสิบตัง้ แล้วหารด้วยเลขฐานที่ต้องการเปลี่ยน
หารไปเรื่อย ๆ จนกระทัง่ ผลลัพธ์เป็ น “ศูนย์” ในการหารนั ้นต้องเขียน
เศษไว้ทุกครัง้ จากนั ้นนำ าตัวสุดท้ายมาเขียนเป็ นเลขฐานที่ต้องการ ตัว
แรกเรียงกันไปจากล่างไปบนจนหมดทุกตัว

1.8
การเปลี่ยนเลขฐานสองเป็ นเลขฐานแปดและเลขฐานสิบ
หก
1.8.1 การเปลี่ยนเลขฐานระหว่างเลขฐานสองกับเลขฐานแปด
ทำาได้โดยการจัดกลุ่มเลขฐานสองเป็ นกลุ่ม กลุ่มละ ๓ บิต เริ่มต้นที่บิต
ขวามือสุด แล้วจึงค่อย ๆ เปลี่ยนทีละกลุ่มจนครบจำานวน

ถ้าไม่สามารถจัดจำา นวนตัวเลขฐานสองแต่ละกลุ่มให้ครบ ๓
บิตไม่ได้ ให้เพิ่มเลข ๐ เข้าไป โดยหากเป็ นเลขจำา นวนเต็มให้นับจาก
ขวามาซ้ า ยจนครบ ๓ บิ ตในชุ ด สุ ด ท้ า ย หากเป็ น เลขทศนิ ย มให้ แ บ่ ง
กลุ่มจากซ้ายไปขวาและเพิ่มในชุดสุดท้าย ดังตัวอย่าง

1.8.2 การเปลี่ยนเลขฐานระหว่างเลขฐานสองกับเลขฐานสิบหก
ทำา ได้ โ ดยแบ่ ง กลุ่ ม ของเลขฐานสองเป็ น กลุ่ ม กลุ่มละ ๔ บิต
จากนั ้ น จึ งเปลี่ ย นแต่ ล ะกลุ่ ม เป็ น เลขฐานสิ บ หก กรณี ท่ี ไ ม่ ส ามารถจั ด
กลุ่ ม เลขฐานสองแต่ ล ะกลุ่ ม ให้ ค รบ ๔ บิ ต ได้ ต้องเพิ่มเลข ๐ เข้าไป
เหมือนการเปลี่ยนเลขฐานสองเป็ นฐานแปด

1.8.3 การเปลี่ยนเลขฐานระหว่างเลขฐานแปดกับเลขฐานสิบหก

ตัวอย่าง.....
6105.1348
4

100

=

6

1

0

5

.

1

=

110 001 000 101 .

=

110,001,000,101

.001011

1002

=

12

2

0

=
=
=

110001000101.
C

4
4

C45.2E16

5
5

.
.

001 011

001011100000
2

14
E

0

Ans……

3

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful