P. 1
Çesme - Saliha Sultan

Çesme - Saliha Sultan

4.0

|Views: 153|Likes:
Published by Faruk Ahmet

More info:

Published by: Faruk Ahmet on Aug 07, 2007
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/01/2011

pdf

text

original

SALİHA SULTAN SEBİLİ VE ÇEŞMESİ Yaptıran:Valide saliha sultan Yapım yılı:1732 Yeri :azapkapı çeşme meydanı

,sokullu camiisinin arkasındadır ■Rokoko tarzındaki 3 pencereli bir sebil ve iki çeşmeden oluşur ■ 1910 da sebil ve çeşme onarım için sökülmeye başlanmış,ancak savaş yıllarında onarıma ara vermek zorunda kalınmıştır. ■İkinci onarım 1952-53 arasında gercekleşmiştir.ilk onarım mimar Kemal Altan tarafından baslanmış,ikinci onarımı Ali Saim Ülgen gercekleştirmiştir. Restorasyonu Kuveyt Türk ve ■Vakıflar Genel Müdürlüğü İşbirliği ile tamamlanan Saliha Sultan Sebil ve Çeşmesi tekrar hizmete açıldı. ■1954 te karaköy e dogru açılan yol nedeniyle çeşme,meydan çeşmesi olma niteliğini kaybetmiştir ve çukurda kalmıştır.Sıbyan mektebi deyol yapımı sırasında yıkılmıştır. ■Osmanlı dönemindeki İstanbul'un kimliğine tanıklık eden önemli kentsel yapılar arasında yer alan çeşme ve sebil, uzun yıllardır bakımsızlığa terk edilmiş, bu süreç içinde de süslemeleri çalınmıştı. ■Lale devri geleneğini sürdüren saliha sultan çeşme ve sebili mermer kaplı ve 4 cephelidir. ■Öteki meydan çeşmelerinden farklıdır. Tasarımda, kütlesel haraketlilik ve yogun bezeme programıyla tek cepheye ağırlık verilmiş ve bu cephe egemen öge olarak sebil ile 2 yanda birer çeşme ile çözümlenmiştir. ■Öteki 3 cepheyi bir su yolu dolanır.bu cepheler musluk tablaları ve su yolonun karsı tarafına birer kare taş blok gelecekbiçimde düzenlenmiştir. ■Bu cephe düzenlemesiyle asimetrik çokgen bir blok oluşturmaktadır. Benzer düzenleme gülhane parkındaki hamidiye sebilive çeşmesinde de görülür. ■Kuzeybatı cephesinde lale devrine özgü düşey ve yatay çizgilerin dengesi kurulmuştur. ■Gövdeyle sacagın bitiştiği düzeyde bezeme programı kademeli biçimlenen silme takımıyla baslar.bunu rumilerin birleşmesiyle oluşan laleli bordür,mukarnas dizisi ve sivri kemerler izler. ■Sivri kemerli bordür her 3 cephede haznenin yarısında dikdörtgen çerçeve oluturur.dikdörtgen çerçevenin ardından 3 cepheyi dolanan daire uçlarında üçgenlerle oluşan lale örgüsüyle bezeli dışbükey kabartmalı bordür gelir. ■Gövedenin alt bölümünde ‘C’ kıvrımlı rokoko kemerleri içinde değişik düzenlemeli rozetlerle bezenen musluk tablaları dizisi vardır.hazne gövdesi köşeleri balıksırtı bezeli sütunçelerle yumuşatılmıştır

1

■Kuzey cephesine gelince burada da kademeli silme takımı, lale bordürü,mukarnas dizisi devam ederek tüm cepheler arasındaki ilişkiyi kurar. ■Bu düzeyden sonra kuzeybatı cephesine özgü bezeme programı gelişir. ■Çeşme düzenlemsinde kulplu saksıların içinde armut,nar gibi meyveler ve palmiye ağaçlarıyla bezemeli bordür,burmalı sütunçe, yaprak su bordürü ve çiçekle lalelerdenoluşan bordür düşey çizgileri oluşturur. ■Yatay bordürlerle iki dikdörtgen alan oluşur.Üstteki dikdörtgen alanı ‘S’ kıvrımlı çiçekli dolgu bezer.Alttaki dikdörtgen alanda yazıt yer alır. ■Çeşmenin sivri kemerinin köşelikleri bitkisel bezelidir. ■Aynataşını kemer sövesi düseyinde laleli bordür ve mukarnaslı korniş iki bölüme ayırır.üst bölüm çiçek bezelidir ,alt bölümde üç düşey bezeme alanı vardır.iki yanda dikdörtgen ve cokgen sehpa üzerinde çiçekli vazo dizisi yer alır. ■ Ortada musluk tablası ‘C’ kıvrımlı rokoko kemer içinde rozetle bezenmiştir.Üstünde bitkisel bezemeortasında pirinçten iri bir kabara yerleştirilmiştir.Üç düşey bezeme alanını burmalı sütunçeler ayırır. ■çeşmedeki yatay bordürlerin düzeni sebilde de devam eder. ■Sebil mukarnas başlıklı sütunlarla 4 pencereden oluşur. ■Sebilin tunç şebekeleri taş bezemeye uygun biçimde dökülmüştür. ■Pencerelerde su dagıtımı için 5er acıklık vardır. ■Pencerelerin altı ‘C’ kıvrımlı kemer öğesiyle 5 e ayrılmıştır. ■Kalem işi bezeme geniş bi sacak cevrilidir ■Sebil_cesme üstünde sacak zikzak ve ısınsal bezenmiştir.Sacagın geri kalan bölümü baklava ve çiçeklerle çerçevelenen dairelerle düzenlenmiştir. ■Yabancı kaynaklarda galata çeşmesi olarak anılan saliha sultan sebili ve çeşmesinin barlett ve flandin tarafından yapılmış graviürleri vardır.bu gravürlerde çeşmenin 2 katlı ahşap konutlarla çevrildiği gösülmektedir. ■Suyunu Topuzlu bendine baglı taksim sebekesinden almaktadır. ■ Azapkapı'da Unkapanı Köprüsü'nün ayağı yanında, Sokollu Mehmed Paşa Camii'nin önündeki zarif çeşme ise, Saliha Sultan Çeşmesi diye anılır. Çeşmenin inşasının hoş bir öyküsü var: IV. Mehmed'in eşi Rabia Gülnuş Valide Sultan bir gün Azapkapı taraflarından geçerken, gözüne buradaki basit bir çeşmenin önünde ağlamakta olan küçük bir kız çocuğu çarpar. Küçük kızı avutmak amacıyla eline biraz para sıkıştırmak isterse de, çocuk testisi kırıldığı için değil, evine su götüremeyeceği için ağladığını söyler. Saliha adındaki bu kızcağızın cevabından hoşlanan sultan onu sarayına alır, yıllarca özenle büyütür, yetiştirir. Yaşı gelince de oğlu II. Mustafa ile evlendirir.

2

Saliha Sultan, yıllar önce önünde testisinin kırıldığı o basit, küçük mahalle çeşmesinin yerine mevkiine yaraşan büyük bir çeşme yapılmasını arzu eder. Ama nedense bir türlü bu arzusunu gerçekleştiremez. Yıllar sonra oğlu I. Mahmud tahta çıktığında annesinin bu arzusunu yerine getirmek için harekete geçer. Kayserili Mustafa Ağa'ya, Lale Devri üslubuna uygun olarak, o küçük mahalle çeşmesinin yerine, büyük ve her yanı nefis taş işçiliğiyle süslü bir çeşme yaptırtır, suyunu da Topuzlu Bendi'ne bağlı Taksim suyundan getirtir. 1732/33 yıllarında inşa edilen çeşmenin iki büyük kubbesi ilk anda göze çarpar.

3

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->