You are on page 1of 35

AUDIENCIA PROVINCIAL PONTEVEDRA – SECCIÓN SEXTA –

SEDE VIGO
-
Tfno.: Fax:
N.I.G.
ROLLO:
B
Juzgado de proede!"a:
Proed"#"e!$o de or"ge!:
Apelante:
Procurador:
Abogado:
Apelado:
Procurador:
Abogado:
A Se"%! Se&$a da Aud"e!"a Pro'"!"a( de Po!$e'edra o! )ede
e! V"go* composta polos maxistrados* D+ Jua! ,a!ue( A(-a.a
Oa#po* Pre)"de!$e* D+ Ju("o P"a$o)$e /o0"((o e D+ Euge!"o
1ra!")o ,2guez Ta0ar3)* pronunciou
NO NO,E DO REI
o )egu"!$e
A U T O N4 555657
Vigo vinte e nove de maio de dous mil catorce
VIT! en grao de apelaci"n# ante a ecci"n exta da Audiencia
Provincial de Pontevedra# os autos do $xecuci"n Titulos no
%udiciais &'()&*# procedentes do %ulgado de &+ Instancia N,m.
&& de Vigo# "s -ue correspondeu o rolo '.*)&*# nos -ue aparece
como parte ape(a!$e e de#a!da!$e /ANCO GALLEGO S+A+*
repre)e!$ada po(o6a prourador6a D+6D+8 e a)")$"da do6da
(e$rado6a D+6D+8 + /omo parte apelada e demandados
0 o maxistrado re(a$or 1. 2uan 3anuel Alfa4a !campo* -uen
expresa o parecer da ala.
I+ ANTECEDENTES DE 1EITO
5P6 7777'.*)87&*
Pr"#e"ro: ! %ulgado de &+ Instancia n9 && de Vigo# con data do
&: de setembro de 87&*# ditou un auto coa seguinte parte
dispositiva:
;e estima la oposici"n formulada por ... 4# en su
consecuencia. e declara:
&.< -ue la cl=usula por la cual se establece un inter>s
m?nimo a favor del banco del '#'7@ por ciento anual Aa de
declararse como abusiva# al causar perBuicio en los
intereses del deudor.
8.< -ue la cl=sula por la cual se establece -ue el tipo de
inter>s resultante se redondear= a C de punto porcentual
Aa de declararse como abusiva# al causar perBuicio en los
intereses del deudor.
*.< la cl=sula por la cual se establece -ue el tipo de
inter>s de demora es del 8(@ es abusiva# debiendo
excluirse del contrato por causar perBuicio en los
intereses del deudor.
D.< -ue la pr=ctica bancaria consistente en calcular los
intereses remuneratorios dividiendo el tipo nominal anual
entre &8 meses# 4 sin tener en cuenta el inter>s efectivo
mensual devengado diariamente sobre las sumas dispuestas 4
no reeembolsadas es abusiva# debiendo excluir del del
contrato por causar perBuicio en los intereses del deduor.
'.< -e la concreta li-uidaci"n de la deuda# al Aaberse
raliEado aplicando cl=usulas -ue finalmente se Aan
declarado abusivas# implicar= -ue dicAa cl=usula de
li-uideE deba reputarse igualmente abusiva.
1ado -ue la cl=usula de li-uidaci"n fundamenta la
eBecuci"n# se estima procedente sobreseer la presente
eBecuci"n# declarando la nulidad de todas a-uellas
actuaciones -ue se Aa4an realiEado desde el el
re-uerimiento de pago Aasta la presente resoluci"n.
e imponen la costas a la entidad bancaria.F
Segu!do: /ontra o dito auto# 1)1+ ...# en representaci"n de
BAN/! GA66$G! .A.# presentou un recurso de apelaci"n -ue foi
admitido en =mbolos efectos# consonte o disposto no artigo D''
da 6ei de AxuiEamento /ivil G6A/H.
Tere"ro: Na tramitaci"n desta instancia cumpr?ronse t"dalas
prescrici"ns e termos legais.
II+ RA9OA,ENTOS XURIDICOS
Ac>ptanse os raEoamentos do auto ditado en primeira instancia#
na medida -ue non contradigan os -ue agora se expoIen.
8
5P6 7777'.*)87&*
/"mpre sinalar -ue este tribunal de apelaci"n# coa finalidade
de entrecortar o menos posible o seu discurso coa cita expresa
e esmiuEada das sentenEas -ue apoian ese discurso# opta por
indicalas xa agora# sen prexu?Eo de mencionar as mesmas# e
outras moitas# de xeito espec?fico cando as? o consideremos
oportuno. As ditas sentenEas son as?# entre outras# as
pronunciadas polo Tribunal upremo de 8:<&7<877:# 8<*<87&&# &J<
:<87&8 e (<'<87&*K e polo Tribunal de %ustiEa da Lni"n $uropea
de :<&7<8777# 8&<&&<8778# 8:<&7<877:# D<:# :<&7 e 8 e &.<&8<
877(# *<:<87&7# &D<:<87&& e 8&<8# &D<* e *7<'<87&*.
Pr"#e"ro: Atop=monos no contexto procesual dunAa demanda de
execuci"n diIeiraria fundada nun t?tulo non xudicial Gp"liEa de
pr>stamoH. $ o xu?E a quo# ao estimar -ue algunAas das
cl=usulas dese contrato pod?an ser abusivas# decide# antes de
admitir a tr=mite a demanda# dar audiencia =s partes# tanto
comparecidas GBanco executanteH como non GprestameirosH. $
mentres -ue estes ,ltimos non comparecen# o Banco realiEa as
alegaci"ns -ue estima procedentes en defensa da valideE do
t?tulo e da s,a demanda. ! xu?E dita ent"n un auto no -ue#
despois dunAa ampla fundamentaci"n xur?dica# acorda declarar
abusivas determinadas cl=usulas do contrato# e fai ademais as
seguintes pronuncias Mditas resumidamente: AH ;$st?mase a
oposici"n formulada por NF Gos executadosH. BH ;Oue dado -ue a
cl=usula de li-uidaci"n fundamenta a execuci"n# est?mase
procedente sobreser esta execuci"n# e declarar a nulidade de
todas a-uelas actuaci"ns -ue se realiEaran desde o re-uirimento
de pago ata a presente resoluci"nF. A resoluci"n contra a -ue
se recorre imponlle as custas procesuais = entidade bancaria.

$xpostos eses precedentes# e antes de entrar na cerna
propiamente dita do asunto# c"mpre realiEar as seguintes
consideraci"ns: AH Oue lle asiste a raE"n = parte apelante na
s,a denuncia referida ;= estimaci"n da oposici"nF# pois en
puridade de principios# nin Aoubo despacAo inicial de
execuci"n# nin os executados se opuxeron a ela. BH Igualmente#
non pode tomarse a decisi"n de sobresemento# -ue o xulgador
alicerEa no artigo :('. * da 6A/ pois esa resoluci"n est=
prevista para o suposto espec?fico -ue prev> a Norma# de
execuci"ns sobre bens Aipotecados ou peIorados# -ue non son do
caso. $n definitiva# o auto -ue agora se apela tan s" pode ter
un dos tres seguintes contidos# tal como determina o artigo
':&. &. Gen relaci"n cos artigos ''8. &.# par=grafo segundo# e
''.. &.<.+H# ora -ue se declare procedente a execuci"n# ora -ue
se decrete a s,a improcedencia# ora -ue se despacAe a execuci"n
sen aplicaci"n das cl=usulas -ue se consideren abusivas.

Segu!do: ! contrato de pr>stamo do 8' de maio de 87&7# baixo o
r"tulo de ;P"liEa de pr>stamo GTipo de xuro variableHF#
establece na s,a estipulaci"n segunda# respecto dos xuros
ordinarios ou remuneratorios:
;! pr>stamo producir= diariamente a favor do Banco os xuros
pactados ao tipo de xuro nominal anual inclu?do no anverso
deste documento# -ue ser=n li-uidados coa periodicidade
*
5P6 7777'.*)87&*
indicada para o pagamento das cotas# comput=ndose os praEos de
data a data a partir da fixada para o primeiro pagamento# e
efectu=ndose a li-uidaci"n sobre a cantidade pendente de
pagamento no intre da s,a realiEaci"n. A data das li-uidaci"ns
coincidir= coa de vencemento da cota constante de -ue se trate.
! importe absoluto dos xuros acumulados calcularase
multiplicando o capital -ue se adebede no momento de
practicarse cada li-uidaci"n polo tipo de xuro nominal indicado
e polo n,mero de d?as -ue comprenda o per?odo obxecto da
li-uidaci"n# dividindo o produto obtido por trescentos sesenta
e por cenF.
;! tipo de xuro inicialmente pactado ser= o revisado = alEa
ou = baixa coa periodicidade pactada Gver ;periodicidade rev.
tipo xuroFH na mesma data na -ue se produEa a correspondente
li-uidaci"n de xuros. ! tipo de xuro nominal -ue se aplicar= a
partir de cada data de revisi"n ser= o correspondente ao tipo
$uribor de referencia Gver ;5eferenciaFH publicado na data de
emisi"n ou no seu defecto no primeiro d?a A=bil anterior#
incrementado na marxe porcentual establecida como diferencial
Gver ;1iferencialFH e redondeado = alEa conforme o criterio
sinalado no apartado correspondente das condici"ns econ"micas.
! novo tipo de xuro aplicable = operaci"n# calculado na forma
prevista# entrar= en vigor a partir da data da revisi"n. en
prexu?Eo do -ue antecede# o tipo de xuro resultante non poder=
ser inferior ao m?nimo determinado nas condici"ns econ"micasF.

Por outra banda# e dentro das ;/ondici"ns econ"micas do
pr>stamoF salientamos como de utilidade: como tipo de xuro
nominal o :#77@K como xuro de referencia o $uribor 5euter a
doce meses# cun diferencial do *#77@K un tipo de redondeo =
alEa de C de puntoK un tipo m?nimo de xuros remuneratorios do
'#'7@K uns xuros de mora do 8(@K e -ue a li-uidaci"n dos xuros
ser= mensual.

A resoluci"n axeitada sobre se son ou non abusivas as cl=usulas
do contrato =s -ue seguidamente nos referiremos pasa por facer
antes unAas reflexi"ns de orde xur?dica# tanto sobre a mesma
posibilidade de -ue o "rgano xudicial poida apreciar de oficio
o car=cter abusivo da cl=usula# como sobre o concepto da
cl=usula abusiva# como# en fin# sobre as consecuencias desa
declaraci"n.

Tere"ro: A doutrina sobre a apreciaci"n de oficio dunAa
cl=usula abusiva p"dese compendiar nos puntos seguintes.
Primeiramente# o xu?E nacional# se estima -ue unAa cl=usula >
abusiva# pode Me debe< declarala de oficio. Non estamos ante
unAa simple facultade de pronunciarse sobre a natureEa
eventualmente abusiva dunAa cl=usula# sen"n ante unAa obriga ou
funci"n. A raE"n de ser desa inescusable obriga xudicial
at"pase nos intereses en xogo# de orde p,blica# de tutela dos
dereitos dos consumidores. Pai -ue emendar o dese-uilibrio -ue
por mor dunAa cl=usula abusiva exista entre o consumidor e o
profesional# autor da cl=usula cuestionada. A 1irectiva (*)&*
D
5P6 7777'.*)87&*
imponlles aos $stados membros# como se desprende do seu artigo
.# par=grafo primeiro# a obriga de prever medios adecuados e
eficaces Q para -ue cese o uso de cl=usulas abusivas nos
contratos celebrados entre profesionais e consumidoresF. $ no
mesmo senso se afirma -ue o artigo :# par=grafo primeiro#
conforme ao cal as cl=usulas abusivas non vincular=n o
consumidor# constit,e unAa disposici"n imperativa -ue trata de
substitu?r o e-uilibrio formal -ue o contrato establece entre
os dereitos e as obrigas das partes por un e-uilibrio real -ue
poida restablecer a igualdade entre elas. $n fin# o
dese-uilibrio existente entre o consumidor e o profesional s"
pode compensarse mediante unAa intervenci"n positiva# allea =s
partes do contrato. A funci"n do xu?E de examinar de oficio o
car=cter abusivo dunAa cl=usula constit,e un medio id"neo tanto
para acadar o resultado sinalado polo artigo : da 1irectiva
<impedir -ue o consumidor individual -uede vinculado por unAa
cl=usula abusiva<# como para -ue se logre o obxectivo
contemplado no seu artigo .# xa -ue o dito exame pode exercer
un efecto disuasorio -ue contrib,a a p"r fin = utiliEaci"n de
cl=usulas abusivas nos contratos celebrados por un profesional
cos consumidores# afastando a tentaci"n da-uel primeiro# de
establecer esas cl=usulas coa esperanEa# referendada pola
experiencia# de -ue os consumidores Mpolo menos unAa parte
deles< non fagan ningunAa invocaci"n polas limitaci"ns de toda
orde# especialmente econ"micas# -ue unAa oposici"n comporta. As
regras do mercado revel=ronse incapaces de por si# dise# para
erradicar con car=cter definitivo a utiliEaci"n de cl=usulas
abusivas na contrataci"n cos consumidores. Por esta raE"n >
preciso artellar mecanismos para -ue as empresas desistan do
uso de cl=usulas abusivas# o -ue nada m=is se pode conseguir se
=s empresas no lles ;ten contaF tentar utiliEalas# xa -ue# do
contrario# ;ao empresario resultar?alle m=is atractivo usar
cl=usulas abusivas# coa esperanEa de -ue o consumidor non fora
consciente dos dereitos -ue lle confire a 1irectiva &((*)&* e
non os invocara nun procedementoF.
Pero para -ue o xu?E poida actuar de oficio# prec?sase# en
segundo termo# respectar o principio de contradici"n# de
especial cumprimento nos supostos# coma este# no -ue o xu?E
acorda proceder de oficio# e declarar# se > o caso# a nulidade
absoluta dunAa cl=usula contractual por abusiva. ! xu?E debe
o?r as partes# consumidor e profesional# d=ndolles a
posibilidade de efectuar alegaci"ns e de propor probas# abrindo
un tr=mite para eses efectos e fuxindo# se > mester# das
rixideces do proceso tradicional. $ acordando mesmo a-uelas
dilixencias de proba -ue estime precisas. $ unAa veE -ue teIa
os elementos de xu?Eo suficientes Mde feito e de dereito<#
ditar a resoluci"n -ue estime oportuna.

!s principios dispositivo# de congruencia e de tutela xudicial
efectiva comportan# en terceiro lugar# unAa certa limitaci"n =
obriga do xu?E de declarar de oficio a nulidade dunAa cl=usula
abusiva# pois o xu?E non pode proceder a esa declaraci"n cando
o consumidor# consciente do car=cter non vinculante dunAa
'
5P6 7777'.*)87&*
cl=usula abusiva# manifesta# non obstante# -ue > contrario a
-ue se excl,a# outorgando as? un consentimento libre e
informado = dita cl=usula. $ > -ue a tutela xudicial efectiva
real?Ease tam>n cando o consumidor non -uere actuar o seu
dereito.a Non cabe impor a nulidade en contra da vontade deste
,ltimo.

Cuar$o: Traemos agora a colaci"n a normativa referida ao
dereito de informaci"n do consumidor e ao concepto de cl=usulas
abusivas.
$n virtude do artigo *7.I.D do $statuto de autonom?a de Galicia
Mestamos reproducindo a $xposici"n de 3otivos da 6ei auton"mica
8)87&8< e de acordo coas bases e a ordenaci"n da actuaci"n
econ"mica xeral e a pol?tica monetaria do $stado#
corresp"ndelle = /omunidade Aut"noma Galega# nos termos do
disposto nos artigos *J# &*& e &D(.&.&&+ e &*+ da /onstituci"n#
a competencia exclusiva en materia de defensa do consumidor e
usuario# todo iso sen prexu?Eo da pol?tica xeral de preEos e da
lexislaci"n sobre a defensa da competencia. $ como consecuencia
desa asunci"n de competencias# mediante a 6ei &8)&(JD# do 8J de
decembro# aprobouse o $statuto galego do consumidor e usuario#
Aoxe substitu?do pola 6ei 8)87&8# do 8J de marEo# de Protecci"n
xeral das persoas consumidoras e usuarias# normativa da -ue
destacamos:
Ar$"go :+ 5. ! disposto nesta lei ser= de aplicaci"n a todas as
relaci"ns de consumo# inclu?das a-uelas cunAa regulaci"n
sectorial espec?fica# -ue deber= respectar o nivel de
protecci"n contemplado nesta lei. 8. No caso de relaci"ns de
consumo# a aplicaci"n dunAa regulaci"n sectorial espec?fica non
poder= supoIer a vulneraci"n dos dereitos recoIecidos nesta
lei# -ue ter= car=cter prevalente.
Ar$"go 5;+ 5. Ademais dos dereitos recoIecidos aos consumidores
na /onstituci"n espaIola e nas normas internacionais#
comunitarias e estatais# os consumidores ser=n titulares dos
dereitos -ue se recoIeEan nesta lei. 8+ No caso de diferenEa de
interpretaci"n sobre a aplicaci"n das normas -ue# directa ou
indirectamente# lles afecten aos dereitos dos consumidores#
aplicarase a m=is favorable aos seus intereses.
Ar$"go 55. on dereitos b=sicos dos consumidores protexidos
pola lei os seguintes: bH A protecci"n dos seus lex?timos
intereses econ"micos e sociais# en particular fronte a
situaci"ns de dese-uilibrio como as pr=cticas comerciais
desleais ou abusivas# ou a introduci"n de cl=usulas abusivas
nos contratos. /H A informaci"n clara# veraE e transparente
sobre os diferentes bens# produtos e serviEos# e# de maneira
especial# sobre a-ueles considerados como serviEos b=sicos de
interese xeral.
Ar$"go 5<. &. As normas de protecci"n aos consumidores
interpretaranse a favor do consumidor e deben ser obxecto de
interpretaci"n estrita as excepci"ns =s ditas normas de
protecci"n aos consumidores. 8. No suposto de confusi"n ou
diferenEas interpretativas# toda publicidade# comunicaci"n
:
5P6 7777'.*)87&*
comercial# oferta# pr=ctica ou cl=usula -ue sexa de aplicaci"n
a unAa relaci"n de consumo ser= interpretada a favor do
consumidor.
Ar$"go 5=+ 5+ A renuncia previa aos dereitos -ue lles son
recoIecidos aos consumidores pola normativa correspondente >
nula# as? como os actos realiEados en fraude de lei# de acordo
co establecido no artigo : do c"digo civil.
Ar$"go 57+ As empresas# nas relaci"ns de consumo# deber=n
cumprir co deber de dilixencia necesario para garantir o
cumprimento das s,as obrigas establecidas# tanto na normativa
de defensa do consumidor como na sectorialmente aplicable# e
-ue lles afecten directa ou indirectamente aos consumidores.
Ar$"go <>+<. A publicidade ten -ue facerse de acordo cos
principios de suficiencia# obxectividade# veracidade e
autenticidade# e non pode# sexa cal sexa o soporte empregado#
inducir a erro ou falsas expectativas nos seus destinatarios.
D. !s contratos cos consumidores deben integrarse de acordo co
principio da boa fe obxectiva# mesmo no caso de omisi"n da
informaci"n precontractual relevante.
Ar$"go =?+5. /onsideraranse cl=usulas abusivas as previstas na
s,a normativa reguladora
A anterior normativa auton"mica deber= completarse e
compaxinarse coa normativa estatal# tal como disp"n o artigo
&7.& anteriormente mencionado.
! artigo J dH do Texto 5efundido da 6ei xeral para defensa dos
consumidores e usuarios# aprobado polo 5eal decreto lexislativo
do &: de novembro de 877. establece como dereito b=sico dos
consumidores o da informaci"n correcta sobre os diferentes bens
ou serviEos.
! artigo :7 da mesma norma describe# baixo o ep?grafe de
;Informaci"n previaF# -ue antes de contratar# o empresario
deber= poIer a disposici"n do consumidor e usuario de forma
clara# comprensible e adaptada =s circunstancias a informaci"n
relevante# veraE e suficiente sobre as caracter?sticas
esenciais do contrato# en particular sobre as s,as condici"ns
xur?dicas e econ"micas# e dos bens ou serviEos obxecto do
mesmo.

! artigo J7.& di -ue nos contratos con consumidores e usuarios
-ue utilicen cl=usulas non negociadas individualmente
<inclu?dos os -ue promovan as administraci"ns p,blicas e as
entidades e empresas dependentes delas < a-ueles deber=n
cumprir os seguintes re-uisitos: aH /oncreci"n# claridade e
simplicidade na redacci"n# con posibilidade de comprensi"n
directa# sen reenv?os a textos ou documentos -ue non se
faciliten previa ou simultaneamente = conclusi"n do contrato#
aos -ue# en todo caso# deber= facerse referencia expresa no
documento contractual. bH Accesibilidade e lexibilidade# de
forma -ue lle permita ao consumidor e usuario o coIecemento
previo = celebraci"n do contrato sobre a s,a existencia e
contido.
.
5P6 7777'.*)87&*

! artigo J8 Migualmente o artigo D da 1irectiva de ' de abril
de &((*< define as cl=usulas abusivas Gpar=grafo primeiroH como
todas a-uelas estipulaci"ns non negociadas individualmente e
todas a-uelas pr=cticas non consentidas expresamente -ue# en
contra das exixencias da boa fe causen# en prexu?Eo do
consumidor e usuario# un dese-uilibrio importante dos dereitos
e obrigas das partes -ue se deriven do contrato. $ engade no
par=grafo terceiro -ue o car=cter abusivo dunAa cl=usula se
apreciar= tendo en conta a natureEa dos bens ou serviEos
obxecto do contrato e considerando todas as circunstancias
concorrentes no momento da s,a celebraci"n# as? como todas as
demais cl=usulas do contrato ou doutro do -ue este dependa.
Para rematar no seu par=grafo cuarto cunAa enumeraci"n# non
exAaustiva# de cl=usulas abusivas# das -ue destacamos polo seu
interese na resoluci"n deste caso: letra cH# as -ue determinen
a falta de reciprocidade no contratoK e letra eH# as -ue
resulten desproporcionadas en relaci"n co perfeccionamento e
execuci"n do contrato.

Por ,ltimo# o artigo J'.: considera como cl=usulas abusivas ;as
-ue lle supoIan a imposici"n dunAa indemniEaci"n
desproporcionadamente alta# ao consumidor e usuario -ue non
cumpra as s,as obrigasF.

alientamos# finalmente# da 6ei do &* de abril de &((J# sobre
/ondici"ns %erais da /ontrataci"n os preceptos -ue seguen.

Artigo &.&# a teor do cal son condici"ns xerais da contrataci"n
as cl=usulas predispostas cuxa incorporaci"n ao contrato sexa
imposta por unAa das partes con independencia da s,a autor?a
material# da s,a aparencia externa# da s,a extensi"n e de
cal-uera outra circunstancia# ao seren redactadas coa
finalidade de ser incorporadas a unAa pluralidade de contratos.
Artigo 8.&. $sta lei ser= de aplicaci"n aos contratos -ue
conteIan condici"ns xerais celebrados entre un profesional M
predispoIente< e cal-uera persoa f?sica ou xur?dica MadAerente.
8. Para os efectos desta lei entenderase por profesional a toda
persoa f?sica ou xur?dica -ue act,e dentro do marco da s,a
actividade profesional ou empresarial# xa sexa p,blica ou
privada. *. ! adAerente poder= ser tam>n un profesional# sen
necesidade de -ue act,e no marco da s,a actividade.

Artigo '.&. As condici"ns xerais pasar=n a formar parte do
contrato cando o adAerente acepte a s,a incorporaci"n ao mesmo#
e sexa asinado por todos os contratantes. Todo contrato deber=
facer referencia =s condici"ns xerais incorporadas. Non poder=
entenderse -ue Aoubo aceptaci"n da incorporaci"n das condici"ns
xerais ao contrato cando o predispoIente non informara
expresamente ao adAerente respecto da s,a existencia e non lle
facilitase un exemplar delas. '. A redacci"n das cl=usulas
J
5P6 7777'.*)87&*
xerais deber= axustarse aos criterios de transparencia#
claridade# concreci"n e sinxeleEa.

@u"!$o: $xposto o marco legal espaIol -ue Aai -ue aplicar#
analiEamos a continuaci"n as cl=usulas solo e de redondeo =
alEa .

! auto contra o -ue se apela fundamenta a declaraci"n de
abusiva desas cl=usulas na falta de informaci"n Mna fase
precontractual< ao consumidor e na falta de transparencia# de
tal xeito -ue# ante esas carencias# este ,ltimo non formara
coIecemento cabal# pleno e fundado dos xuros -ue estaba
contratando# e da transcendencia econ"mica da cl=usula solo#
sen reciprocidade# ao non pactarse alternativamente unAa
cl=usula teito# producindo todo iso# en fin# unAa situaci"n de
desvantaxe e de dese-uilibrio prestacional para o consumidor#
en relaci"n co Banco redactor unilateral da cl=usula.

Fronte a esa argumentaci"n# o Banco recorrente alega# por unAa
banda# o postulado de autonom?a da vontade para contratar# en
xeral# e para pactar xuros en particular Gartigos &8'' do
/"digo /ivil e *&' do /"digo de /omercioH# e por outra# -ue os
prestameiros foron oportuna e debidamente informados.
Pois ben# as d,as invocaci"ns do apelante carecen# a segunda#
de respaldo probatorio# e a primeira# de suficiente
consistencia.

Se&$a: A orfandade probatoria sobre a suposta informaci"n aos
prestameiros > practicamente total. $ a proba da informaci"n
corresp"ndelle ao Banco# non s" pola aplicaci"n dos postulados
de facilidade e dispoIibilidade probatorias Go Banco disp"n
Aabitualmente de m=is recursos Aumanos e materiais# e
res,ltanlle# en fin# m=is accesibles os diversos instrumentos
de proba# como a testifical dos seus empregados -ue
interviIeron na operaci"n financeira# as comunicaci"ns co
cliente# ora feitas por escrito ora con outros soportes# os
folletos informativos ... H. en"n tam>n por-ue estamos ante un
feito positivo# de tal xeito -ue se converter?a en proba
diab"lica o demostrar a ausencia de informaci"n <e de
negociaci"n< GsentenEas do T do &D de novembro de 877' e &' de
febreiro do 87&8H. $# igualmente# e en ,ltimo lugar# por
determinaci"n expresa da lei. As?# o artigo *.8 da 1irectiva
&*)(*)L$# de ' de abril# disp"n -ue a entidade bancaria debe
xustificar# tanto -ue informou puntual e integramente ao
prestameiro# como -ue negociou individualmente con el a
cl=usula cuestionada do contrato# relativa aos xuros. $ en
semellante sentido# a?nda -ue desde diferente vertente# o
artigo J8. 8 do T56%1/L do 877. establece -ue o empresario -ue
afirme -ue unAa determinada cl=usula foi negociada
individualmente# asumir= a carga da proba.

(
5P6 7777'.*)87&*
Pois ben# f=cil lle ser?a ao Banco acreditar a informaci"n nos
termos de clara# personaliEada# concreta# simple# previa#
accesible e ?ntegra# -ue conteIa os elementos a prol e en
contra da operaci"n# esixidos pola normativa protectora dos
consumidores e usuarios. $ o certo > -ue# a car"n da penuria
probatoria observada: AH A simulaci"n -ue se acAega coa
demanda# ademais de carecer da sinatura da parte prestameira#
imaxina unAa ,nica Aip"tese# a existente ao tempo da
celebraci"n do contrato# pero non representa outros escenarios
econ"micos# tanto favorables coma prexudiciais para os
prestameiros. BH Na ;informaci"n complementariaF -ue se
menciona na propia p"liEa participase simplemente sobre un
extremo moi concreto do contrato Gen esencia# sobre a TA$H#
pero non sobre ning,n dos demais aspectos del# e non resulta
entendible Me o Banco non o explica< -ue non se aproveite#
precisamente# a ocasi"n -ue brinda o contrato nese ep?grafe
para proporcionarlle unAa maior informaci"n ou ilustraci"n aos
prestameiros. /H Non se acAega ning,n folleto nin documento
informativo sobre as caracter?sticas e riscos da operaci"n#
polo demais Aabituais e regulamentados. 1H Tampouco se aprecia
a entrega e devoluci"n asinada dunAa oferta vinculante. $H $n
fin# a propia p"liEa crea confusi"n pois tacAa e rotula de
;tipo de xuro variableF o contrato de pr>stamo# para
establecer# en cambio# noutro punto un ;tipo m?nimoF do '#'7@#
co -ue nos atopar?amos# realmente# non ante un pr>stamo con
xuro variable sen"n cun pr>stamo a xuro fixo m?nimo#
obstaculiE=ndose as? o dereito do consumidor a coIecer o
alcance real da operaci"n# e dos riscos e desvantaxes
econ"micas -ue para el comporta un escenario de xuros baixos#
romp>ndose# por outra banda# o e-uilibrio prestacional e a
reciprocidade contractual# ao non pactarse igualmente un tipo
fixo m=ximo# e estipularse un redondeo exclusivamente = alEa
Gdun cuarto de puntoH# > dicir# en previsi"n sempre vantaxosa
para o prestamista# e prexudicial para o prestameiro.

A modo de s?ntese# e podendo ser intrinsecamente v=lida unAa
cl=usula solo# como declarou a sentenEa do T do d?a ( de maio
de 87&*# en todo caso# re-u?rese como presuposto da s,a valideE
-ue a cl=usula superara# ademais do control da incorporaci"n M
en esencia# artigo '.&# par=grafo primeiro da 6/%/< o filtro de
transparencia# inform=ndose de forma anticipada# pr=ctica#
comprensible e integral ao consumidor sobre as repercusi"ns
econ"micas e xur?dicas da cl=usula# para -ue este ,ltimo poida
reflexionar e tomar conciencia da carga econ"mica e xur?dica da
cl=usula en escenarios de mercado diversos e ata antag"nicos# e
para evitar# definitivamente# sorprender ao consumidor coas
consecuencias dun marco de baixadas de tipos de xuros do -ue#
paradoxalmente# non vai sa?r beneficiado. $ o mesmo pode
predicarse da cl=usula de redondeo = alEa. As d,as cl=usulas
son abusivas pola falta de transparencia e por implicar un
dese-uilibrio inxustificado para o consumidor# unAa fractura
dos postulados de reciprocidade e proporcionalidade# e
&7
5P6 7777'.*)87&*
conseguintemente nulas. 1eclaraci"n de abuso e de nulidade para
o -ue non > "bice# por ,ltimo# o feito de -ue as cl=usulas
cuestionadas integren o obxecto do contrato de pr>stamo dado
-ue# malia -ue as cl=usulas sobre xuros Mremuneratorios e solo<
definen# efectiva e obviamente o obxecto principal do contrato#
en canto -ue forman parte do preEo -ue ten -ue pagar o
prestameiro# esa condici"n de elemento principal non excl,e o
xogo da normativa protectora dos consumidores e usuarios# e de
-ue tales cl=usulas poidan ser consideradas abusivas Gde
conformidade coas xa citadas sentenEas do T%L$ de * de xuIo de
87&7 e do T do ( de maio de 87&*H. $ tal como indica esta
,ltima resoluci"n# o feito de -ue exista unAa regulaci"n
sectorial Gpor exemplo# a !rde de ' de abril de &((D# vixente
ao tempo do contrato de litisH tampouco > "bice para o obrigado
acatamento da-uela lexislaci"n.
S3$"#o: /l=usula sobre xuros moratorios.
Non ofrece d,bida a diferenEa existente sobre o concepto#
natureEa e finalidade dos dous tipos de xuros# remuneratorios e
moratorios# diferenEa -ue ten -ue levar# por conseguinte# a -ue
tam>n sexa diversa a s,a regulaci"n normativa. !s segundos#
fronte aos primeiros# teIen un obxectivo sancionador e
disuasorio do incumprimento e# = s,a veE# supoIen unAa
li-uidaci"n anticipada dos danos e perdas Ma?nda -ue nos casos
de solvencia sobrada do prestameiro debedor eses xuros poidan
supoIer# a medio ou largo praEo# un maior beneficio para o
prestamista# se ve realiEada finalmente a d>beda total#
comprensiva do principal e eses xuros<. 1ebe existir unAa maior
marxe de discrecionalidade na cuantificaci"n dos xuros
moratorios. 0 l"xico -ue a cl=usula moratoria sexa m=is onerosa
e -ue nela se estableEa un tipo de xuro m=is elevado# sendo en
principio lex?timas e eficaces as cl=usulas sobre os mesmos# ao
abeiro dos artigos &&'8 e &8'' do //.

Pero malia -ue nos atopamos# polo tanto# ante d,as instituci"ns
non exactamente coincidentes# e merecedoras entonces dun r>xime
diverso# iso non excl,e unAa certa e parcial conformidade
normativa na s,a regulaci"n# especialmente no cap?tulo
concernente = protecci"n dos consumidores e usuarios. Neste
sentido# volvemos citar o artigo J'.: do T561/L de 877.# -ue
declara como abusivas as cl=usulas -ue supoIan a imposici"n
dunAa indemniEaci"n desproporcionadamente alta ao consumidor e
usuario -ue non cumpra as s,as obrigas.

Non podemos ignorar# finalmente# o relativismo no -ue
forEosamente nos movemos# propio dun eido tan cambiante# como >
o do mercado financeiro# crediticio e monetario# dos tipos
legais do diIeiro# das tensi"ns inflacionistas e# en fin# dos
propios usos mercant?s. $ todo iso agravado polo non menos
vol=til contexto socioecon"mico reinante# e polas m,ltiples e
variadas condici"ns particulares de cada operaci"n de pr>stamo#
e non menos diversas circunstancias confluentes en cada
prestameiro.
&&
5P6 7777'.*)87&*

$n todo caso# e malia toda esa diversidade e todas esas
dificultades# p"dense sinalar# simplemente a t?tulo
enunciativo# como par=metros -ue Aai -ue tomar en consideraci"n
no transo de decidir sobre se unAa cl=usula de xuros moratorios
> abusiva: AH A relaci"n entre o xuro remuneratorio e o de
mora. $n efecto# e como destaca algunAa sentenEa da cAamada
xurisprudencia menor# se o xuro remuneratorio ou ordinario
representa a contraprestaci"n pola posta a disposici"n do
prestameiro dunAa determinada suma de diIeiro# e o de mora > a
indemniEaci"n por incumprimento da obriga de devolvelo# debe
existir unAa certa proporci"n entre un e outro# dado -ue ambos
os dous parten dunAa base com,n: o custo para a prestamista de
non dispoIer da cantidade de diIeiro entregada ao prestameiro.
! dito custo non pode ser moi distinto Meng=dese< tanto se nos
atopamos en per?odo de cumprimento contractual Gxuro
remuneratorioH como en per?odo de incumprimento Gxuro de moraH#
radicando a diferenEa entre unAa e outra etapa en -ue nesta
,ltima# > dicir# na -ue transcorre despois do incumprimento#
p,xose en evidencia un maior risco de frustraci"n do fin do
contrato. BH Partindo desa natural correspondencia entre os
xuros remuneratorios e moratorios# a ala de maxistrados do
civil desta Audiencia Provincial con data do . de xuIo de 87&*
acordou# de xeito puramente orientativo# -ue no marco de
contratos de pr>stamo ou financiamento con consumidores sen
garant?a Aipotecaria# establ>cese como criterio xeral para
valorar o car=cter abusivo da cl=usula de xuro de mora ;a
superaci"n de tres veces o xuro remuneratorio do contrato en
cuesti"n sometido a exame# sen -ue en ning,n caso se poida
superar un xuro do 87@# e sen prexu?Eo do exame das concretas
circunstancias de cada casoR. /H ! xuro legal do diIeiro ao
tempo da celebraci"n da operaci"n resulta tam>n un factor de
referencia. 1H As circunstancias obxectivas# ou propias do
pr>stamo en si mesmo considerado Gpersoal ou con garant?a real
ou avalado# cont?a# praEos de amortiEaci"n e respectivos
importes# -ue sexa renovaci"n doutros anteriores# finalidade da
operaci"n NH# e subxectivas# ou relativas ao prestameiro Gun ou
varios# solvencia# outras operaci"ns coa entidade bancaria NH#
son datos igualmente -ue Aai -ue considerar.
Pois ben# as pautas anteriores conducen a considerar como
abusiva# por desproporcionadamente alta# e conseguintemente# a
declarala nula e expulsala do contrato# a cl=usula -ue
establece a indemniEaci"n representada por uns xuros moratorios
do 8(#77@ anual# para un pr>stamo coma o litixioso# non
Aipotecario# celebrado no ano 87&7# con catro prestameiros# por
importe de 8*.777 euros# con vencemento a sete anos# e cun tipo
de xuro variable Mes-uecendo a cl=usula solo< do $uribor 5euter
a doce meses con referencial do *#77@.

O"$a'o: /l=usula para o c=lculo dos xuros remuneratorios.
A entidade bancaria recorrente non d= unAa explicaci"n sobre o
emprego do ano comercial G*:7 d?asH para li-uidar os xuros
&8
5P6 7777'.*)87&*
moratorios. $ a utiliEaci"n dese sistema -ue# polo demais#
sup"n unAa pr=ctica bancaria Aabitual nas operaci"ns de activo
Gnon nas de pasivo# nas -ue adoita aplicarse o ano natural de
*:' d?asH# se ben pod?a estar xustificado Mmoi dubidosamente<
en tempos pret>ritos# para facilitar a realiEaci"n dos
pertinentes c"mputos# carece Aoxe desa escusa# dados os avances
dos instrumentos de c=lculo# non ten ning,n fundamento
normativo# e implica un inmotivado encarecemento dos xuros do
pr>stamo e# correlativamente# un beneficio ausente de causa
para o prestamista# polo -ue a cl=usula debe ser declarada
nula.
No'e!o: 5etroactividade das declaraci"ns de nulidade das
cl=usulas por abusivas.
Non existe na xurisprudencia menor unAa postura pac?fica sobre
a aplicaci"n retroactiva do artigo &*7* do /"digo /ivil aos
contratos declarados nulos pola existencia neles dalgunAa
cl=usula abusiva# e m=is especificamente# para o caso de -ue se
declare nula a cl=usula solo. As Audiencias Provinciais -ue
defenden a tese da irretroactividade invocan# ademais da
sentenEa do Tribunal upremo do ( de maio de 87&*# a existencia
doutras resoluci"ns anteriores do mesmo tribunal# partidarias
xa de poIer limitaci"ns = retroactividade indiscriminada da-uel
artigo# e a admisi"n# igualmente# por parte do Tribunal
/onstitucional e do Tribunal de %ustiEa da Lni"n $uropea de
excepci"ns a esa regra xeral# as? como o informe do Banco de
$spaIa# con data do . de maio de 87&7.
/omeEamos por comentar# en primeiro lugar# este informe# -ue se
cita na expresada sentenEa do ( de maio de 87&*# e do -ue esta
resoluci"n extrae os seguintes argumentos en apoio da postura
da irretroactividade:
;aH As cl=usulas solo son en principio l?citas.
bH A s,a inclusi"n nos contratos a xuro variable responde a
raE"ns obxectivas < o custo do diIeiro# -ue est= constitu?do
maioritariamente por recursos minoristas Gdep"sitos = vista e a
praEoH# con elevada inelasticidade = baixa a partir de
determinado nivel do preEo do diIeiro# e os gastos de estrutura
necesarios para producir e administrar os pr>stamos# -ue son
independentes do preEo do diIeiro<.
cH Non se trata de cl=usulas inusuais ou extravagantes.
/ontrariamente# ;case o (.@ dos pr>stamos concedidos coa
vivenda como garant?a Aipotecaria est=n formaliEados a tipo de
xuro variableR.
dH A s,a utiliEaci"n foi tolerada longo tempo polo mercado.
! seu peso# af?rmase no informe# xa nos anos anteriores a 877D#
acadaba case o *7@ da carteira.
eH A condena a cesar no uso das cl=usulas e a eliminalas por
abusivas# non se basea na ilicitude intr?nseca dos seus efectos
<en cuxo caso proceder?a a nulidade das cl=usulas solo sen
m=is<# sen"n na falla de transparencia.
&*
5P6 7777'.*)87&*
fH A falla de transparencia non deriva da s,a escuridade
interna# sen"n da insuficiencia da informaci"n.
gH Non consta -ue as entidades crediticias non observaran as
exixencias regulamentarias de informaci"n impostas pola !3 de '
de maio de &((D.
AH A finalidade da fixaci"n do tope m?nimo responde a manter
un rendemento m?nimo deses activos Gdos pr>stamos AipotecariosH
-ue lles permita =s entidades resarcirse dos custos de
produci"n e mantemento destes financiamentos.
iH As cl=usulas calcul=banse para -ue non implicasen cambios
significativos nas cotas iniciais a pagar# tidas en conta polos
prestameiros no momento de decidir os seus comportamentos
econ"micos.
Finalmente# eng=dense outros dous argumentos:
BH A 6ei 8)&((D# do *7 de marEo# sobre ubrogaci"n e
3odificaci"n de Pr>stamos Pipotecarios# -ue permite a
substituci"n do acredor.
SH 0 notorio -ue a retroactividade da sentenEa xerar?a o
risco de trastornos graves con transcendencia = orde p,blica
econ"mica.

!s argumentos do informe do Banco de $spaIa# ademais do seu
car=cter moi limitado e non vinculante# e da conxuntura na -ue
se emite Mpuntual e con ocasi"n dunAa proposta de emenda dun
grupo parlamentario en materia de consumo< son en gran medida
redundantes# pura e exclusivamente economicistas# silencian o
artigo &*7* do /"digo /ivil e# en fin# ignoran practicamente a
vertente xur?dica da cuesti"n# vertente esta na -ue o xu?E v>n
obrigado a moverse# sen prexu?Eo M> verdade< de consideraci"ns
de orde sociol"xica# a valorar# igualmente# na aplicaci"n da
norma# -ue deber= ser interpretada atendendo# entre outros
factores# o da realidade social Gartigo *.& do /"digo /ivilH.

$fectivamente# as finalidades Mou raE"ns obxectivas# dise no
informe< perseguidas polas entidades financeiras# polo demais
repetitivas# de sufragar os gastos de estrutura necesarios para
xestionar os pr>stamos# ou para resarcirse dos custos de
produci"n e mantemento deses financiamentos Gletras b. e A. do
informeH# nin necesitan para a s,a realiEaci"n do
establecemento# precisamente# da cl=usula solo# nin parece -ue
sexa esta previsi"n a m=is axeitada para compensarse dos custos
pregoados# -ue sen especial dificultade eran previsibles e
cuantificables ao tempo mesmo do contrato# e de cobro inmediato
a s,a celebraci"n# mediante as consabidas comisi"ns bancarias.
Por outra parte# se son a-ueles# realmente# os obxectivos# e
non outros# aparece certamente como altamente desproporcionada
unAa cl=usula solo co tipo m?nimo do '#'@ de xuros# a aplicar
durante todos os anos nos -ue os escenarios dos mercados
cAeguen a uns xuros moi por debaixo dese tope. $n ,ltimo termo#
non atopamos relaci"n entre os custos invocados e esas
&D
5P6 7777'.*)87&*
tendencias baixistas. ! designio da cl=usula debe ser outro moi
diferente.

As afirmaci"ns# de -ue non estamos ante cl=usulas inusuais Gou
extravagantesH# e de -ue a s,a utiliEaci"n v>n sendo tolerada
longo tempo polo mercado Gletras c e dH# carecen a xu?Eo deste
tribunal de toda consistencia dado -ue o costume# e mesmo os
usos mercant?s# est=n supeditados = lei Gartigo &.* do /"digo
/ivil# e 8 do /"digo de /omercioH. $ as cl=usulas solo# sen a
debida informaci"n e transparencia# e sen o xusto contrapeso
Gcl=usula teitoH contrad?n a norma# tal como se deixou sentado.

! argumento# da falla de constancia da inobservancia por parte
das entidades financeiras das exixencias regulamentarias de
informaci"n ao consumidor Gletra gH <dispostas pola !rde
3inisterial -ue se cita<# nin lle pode servir de piar = postura
da irretroactividade# nin respecta as normas do onus probandi
-ue rexen nesta materia. $n efecto# e como xa expresamos#
atop=ndonos ante un feito# o da informaci"n# positivo# e debido
aos postulados de facilidade e dispoIibilidade probatorias#
corresp"ndelle ao profesional financeiro a acreditaci"n da
informaci"n ao cliente consumidor Gss. do T de &D<&&<877' e
&'<8<87&8H# de tal xeito -ue se ;non constaF esta# debe
presumirse a s,a inexistencia. A proba da informaci"n
comp>telle a a-uel primeiro Gartigos *.8 da 1irectiva *)&( L$#
de ' de maio# e J8.8 do T56%1/L de 877.H.

!utra das raE"ns de ser das cl=usulas solo# expostas no informe
do Banco de $spaIa# estar?a en evitar ;cambios importantes nas
cotas iniciais -ue teIen -ue pagarF os prestameiros Gletra iH.
Pois ben# se non entendemos mal o argumento# o -ue se est=
proclamando > unAa especie de ;evitaci"n de sobresaltosF ao
consumidor cos futuros cambios de cotas -ue ter?a -ue pagar
polo xogo da cl=usula de xuro variable. ! argumento non resulta
ao noso parecer crible# e non tanto por-ue poIamos en d,bida
ese voluntarismo do Banco# sen"n por-ue a previsi"n deber?a
facerse# igual e conseguintemente# por arriba. e -uere
evitarse a inseguridade e o desacougo do prestameiro sobre o
montante das amortiEaci"ns -ue ter= -ue realiEar durante a vida
do contrato# non se cAega a comprender como non se prev> tam>n
unAa cl=usula teito para o mesmo obxectivo# pois de cAegar a
dispararse os xuros a in-uietude do cliente ser?a moito maior
ou mai,scula. /ontrariamente# a turbaci"n do consumidor
prod,cese cando# tendo coIecemento de escenarios de xuros
baixos# comproba# sorpresivamente# o mantemento da cota -ue
debe pagar.
Tampouco nos explicamos por -u> a substituci"n do acredor
Gletra BH fai aconsellable# e menos a?nda necesaria# a cl=usula
solo.

$ deixamos para o ,ltimo lugar Mpois estimamos -ue teIen maior
valor argumental< as restantes consideraci"ns do informe do
&'
5P6 7777'.*)87&*
Banco de $spaIa# como son# dunAa parte# o risco de trastornos
graves para a orde p,blica econ"mica# e de outra G-ue agrupamos
pola s,a fonda relaci"nH# -ue non nos atopamos ante unAa
cl=usula en si ou intrinsecamente il?cita# nin escura ou opaca#
sen"n con ilicitude sobrevida# pola falla de informaci"n ao
consumidor.

D3"#o: /ertamente# descoIecemos o tipo de ilicitude = -ue se
est= a referir o IB$ comentado. 1esde logo# non parece -ue sexa
= ilicitude penal# dado -ue esta comporta a carencia de acci"n
entre as partes# de conformidade co artigo &*7' do /"digo
/ivil. /ircunscrib?monos# polo tanto# = ilicitude civil. $
dentro deste instituto# de insuficiente e confusa regulaci"n no
noso dereito# certamente# tampouco parece -ue se estea a aludir
= ilicitude do obxecto# pois estamos ante operaci"ns sobre
cousas MdiIeiro< -ue est=n dentro do comercio dos Aomes# e de
serviEos Mfinanceiros< -ue non son contrarios =s leis Gartigo
&8.& da-uel c"digoH. $ centrando entonces a cuesti"n#
definitivamente# na causa# nada poder?a dicirse respecto da
licitude da cl=usula solo# de non ser por-ue a mesma# por unAa
parte# est= vinculada <ou deber?a estalo< =s outras cl=usulas
do contrato# e m=is concretamente = previsi"n# igualmente#
dunAa cl=usula teito# e por outra# -ue a cl=usula estipulouse =
marxe da lei# ao non informar sobre o seu alcance ao
prestameiro. Por expresalo doutro xeito# para indagar sobre a
valideE ou ilicitude dunAa cl=usula non pode partirse#
exclusivamente# do seu exame illado# sen"n -ue esta ten -ue ser
posta en relaci"n coas demais# e con todas as circunstancias
concorrentes na operaci"n. ! car=cter abusivo dunAa cl=usula
apreciarase tendo en conta a natureEa dos bens ou serviEos
obxecto do contrato e considerando todas as circunstancias
concorrentes no momento da s,a celebraci"n# as? como todas as
demais cl=usulas do contrato ou de outro do -ue este dependa#
declara literalmente o artigo J8# par=grafo terceiro do T56%1/L
Me igualmente o artigo D da 1irectiva /omunitaria de ' de abril
de &((*<. $ a cl=usula solo -ue se analiEa > il?cita por
contravir a lei e a moral Gde conformidade co artigo &8.( do
/"digo /ivilH# pois vai contra as normas imperativas e
protectoras do consumidor# relativas = reciprocidade#
proporcionalidade e transparencia na s,a imposici"n.

U!d3"#o: ! argumento G;> notorio -ue a retroactividade da
sentenEa xerar?a o risco de trastornos graves con
transcendencia na orde p,blica econ"micaFH non o estimamos
decisivo para a resoluci"n desta controversia.

Primeiramente# o caso por n"s analiEado > distinto dos
contemplados na sentenEa do Tribunal upremo de ( de maio de
87&* e nas sentenEas do Tribunal /onstitucional e do Tribunal
de %ustiEa da Lni"n $uropea# -ue en esta sentenEa se invocan.
Ante n"s vent?lase un ,nico contrato# do -ue temos -ue decidir
sobre a condici"n abusiva dalgunAa das s,as cl=usulas#
&:
5P6 7777'.*)87&*
contrariamente ao suposto de feito considerado na sentenEa do
Tribunal upremo de ( de maio de 87&*. Nesta resoluci"n tr=tase
do exercicio dunAa acci"n de cesaci"n# -ue lles vai afectar
indefectiblemente =s varias entidades bancarias -ue litigan
nesa litis# e a unAa cantidade inxente de contratos e a unAa
multitude de consumidores# e con limitado alcance de condena
dos demandados a eliminar as cl=usulas -ue declara nulas e a
-ue se absteIan de utiliEalas no sucesivo Gartigo &8. 8 da 6ei
do &* de abril de &((J# sobre /ondici"ns %erais de
/ontrataci"n# e artigo '* de T56%1/L de 877.H. $n definitiva#
non existe en realidade o presuposto da igualdade xur?dica
esencial# xurisprudencialmente re-uirido Ma?nda -ue Aoxe
relativiEado<# entre o caso noso e a-uel outro# m=xime se no
suposto resolto polo Tribunal upremo non se estaba promovendo
Macumuladamente< pola parte actora a acci"n de devoluci"n das
cantidades cobradas en virtude das cl=usulas =s -ue afectaba a
sentenEa G,ltimo par=grafo do primeiro artigo citadoH.
$n segundo lugar# a xurisprudencia# para ser tal# debe ser
;reiteradaF e ;pac?fica ou# de ser dispar# Aai -ue aterse =
m=is moderna. $ a?nda -ue a sentenEa de ( de maio de 87&* non
contrad? realmente doutrina do mesmo tribunal anterior# pois >
unAa decisi"n enmarcada Minsistimos< na-uela singularidade#
f=ctica e xur?dica# de promoci"n dunAa acci"n de natureEa
colectiva# absolutamente diversa da situaci"n individual# da
declaraci"n de abusiva dunAa cl=usula no marco dunAa concreta
relaci"n contractual entre un cliente e un Banco# non est= de
m=is traer a colaci"n o criterio xurisprudencial da
retroactividade do artigo &*7* do /"digo /ivil.

$n efecto# como lembra a sentenEa do D de decembro de 877J# con
cita das de ' de febreiro de 8778 e &. de xuIo de &(J: # Q >
opini"n comunmente aceptada# tanto pola doutrina cient?fica
como pola xurisprudencia# -ue a resoluci"n contractual produce
os seus efectos# non desde o momento da extinci"n da relaci"n
obrigatoria# sen"n retroactivamente desde a s,a celebraci"n# >
dicir# non con efectos Rex nunc" sen"n "ex tuncR# o -ue sup"n
volver ao estado xur?dico preexistente como se o negocio non se
conclu?ra# coa secuela de -ue as partes contratantes deben
entregarse as cousas ou as prestaci"ns -ue recibiran en canto a
consecuencia principal da resoluci"n > destru?r os efectos xa
producidos. $ raEoa a sentenEa do && de febreiro de 877* # Q a
aplicaci"n dos efectos dos artigos &.*7* e &.*7. do /"digo
/ivil ten natureEa Rex legeR# e constit,e unAa consecuencia
ineludible e impl?cita da invalideE contractual -ue opera mesmo
con independencia de se se recolle ou non na parte dispositiva
da sentenEa G. J novembro &.(((H. As? pois# son os artigos
&*7* e &*7. do /"digo /ivil os -ue se Aan de aplicarF. Tr=tase#
en expresi"n da sentenEa do &* de marEo de 87&8 ;dunAa propia
restitutio in integrum# como consecuencia de -uedar sen valideE
o t?tulo da atribuci"n patrimonial = -ue deron lugar# dado -ue
esta -ueda sen causa -ue a xustifi-ue# ao modo do -ue suced?a
&.
5P6 7777'.*)87&*
coa Rcondictio in debitiR. Tr=tase do resultado natural da
propia nulidade da regulamentaci"n negocial -ue impuxo o
cumprimento da prestaci"n debida polo adAerenteF.
$n fin# e en expresi"n de reiterada doutrina# o noso sistema
parte de -ue a ineficacia dos contratos <ou dalgunAa das s,as
cl=usulas# se o contrato subsiste<# esixe destru?r as s,as
consecuencias e borrar as s,as pegadas como se non existiran e
evitar as? -ue deles se deriven # de acordo coa regra cl=sica
quod nullum est nullum effectum producit Go -ue > nulo non
produce ning,n efectoH# o -ue se colixe dos claros e
categ"ricos termos do artigo &*7* do /"digo /ivil# a obrigar =s
partes a restitu?rse reciprocamente as cousas -ue foran materia
do contrato# cos seus froitos# e o preEo cos seus xuros# ag=s o
-ue se disp"n nos artigos seguintes.
$ esta norma de retroactividade aparece igualmente sancionada
polo Tribunal upremo# no caso de nulidade de contrato por
conter cl=usulas abusivas# na sentenEa do 88 de abril de 877':
;A declaraci"n de nulidade acordada ref?rese a unAa cl=usula
contractual# -ue se ter= por non posta# de conformidade co art.
&7.D 6%/L. A consecuencia econ"mica procedente# -ue constit,e o
efecto xur?dico da declaraci"n# > a de -ue se reintegren os
despraEamentos patrimoniais producidos por ela. As? se deduce
do art. &*7* //# cuxa finalidade > conseguir -ue as partes
afectadas pola nulidade volvan ter a situaci"n persoal e
patrimonial anterior ao efecto invalidador G *7 1ec. &((: e
8: xullo 8777HK as? resulta da dogm=tica xur?dica da nulidade
-ue comporta como consecuencia ineludible e impl?cita o
restablecemento da situaci"n econ"mica previa a elaK e = mesma
conclusi"n conduce a aplicaci"n do principio -ue veda o
enri-uecemento inxusto# complementario do sistema li-uidatorio
das consecuencias da nulidade negocial G 8: xullo 8777H# pois
de non acordarse o efecto examinado aproveitar?ase a outra
parte# precisamente -uen deu lugar = patolox?a contractual.
Polo demais# Aai -ue ter en conta -ue se trata dunAa nulidade
parcial# -ue non transcende = totalidade do negocioF.
$ en terceiro e ,ltimo lugar# -ue unAa soa sentenEa non crea
xurisprudencia# as? como -ue a xurisprudencia non > fonte do
dereito son dogmas sancionados polo propio Tribunal upremo.
Nun e noutro sentido: ;LnAa soa sentenEa non forma
xurisprudencia -ue > considerada no artigo &.: do /"digo /ivil
como complemento do ordenamento xur?dicoF GsentenEas do 8* de
xuIo de &((7# &D de xuIo de &((&# &: de decembro de &((8# &. de
xullo de &((: e *& de maio de 877&H. ;A doutrina
xurisprudencial non consiste# nin nunAa Q disposici"n T# nin
nunAa Q norma T# sen"n m=is ben nuns Q criterios de
aplicabilidade T GsentenEa de * de xaneiro de &((7H. ;A
xurisprudencia como infrinxida Aa de ser reiterada# como
sinalaron ao respecto as anellas sentenEas desta ala de 8'
3ar. &(.: e &' Feb. &(J8N a xurisprudencia vén esixindo para a
súa invocación a cita polo menos de dúas sentenzas desta Sala
comprensivas da mesma doutrina.F GsentenEa do 8: de setembro de
&J
5P6 7777'.*)87&*
877&H. $n referencia conxunta = doutrina cient?fica e =
xurisprudencia# advirte a sentenEa do 20 de xaneiro de 1!
que "nin unAa nin a outra son fontes do dereitoK a primeira ten
o valor -ue lle confire a autoridade cient?fica do autor -ue a
exp"n e o -ue lle dan os argumentos -ue manexa# a?nda -ue sen
d,bida carece do car=cter de fonte# tal como se dixo pola
xurisprudencia desde a antiga &7 1ec. &(JD ata as m=is
modernas de . &D 1ec. &(:. e 8' Abr. &(.J <sic<K a segunda#
xurisprudencia# tampouco > fonte do dereito a?nda -ue ten o
valor -ue proclama o art. &.: // de complementar o ordenamento
xur?dico# o -ue se reflicte# como misi"n m=is importante# na
funci"n da unidade de criterio na aplicaci"n e interpretaci"n
da norma xur?dicaF.
Pola s,a parte# o Tribunal uperior de %ustiEa de Galicia
declara -ue a xurisprudencia# e menos unAa soa sentenEa -ue non
a crea por non ser doutrina reiterada como esixe o artigo &.:
do /"digo /ivil# non ten a consideraci"n de norma para
fundamentar un recurso de casaci"n Gart. D...& 6A/H# pois a s,a
condici"n > a de complementar o ordenamento xur?dicoK isto ># a
lei# o costume ou os principios xerais do dereito# -ue son as
fontes ou normas do ordenamento xur?dico GsentenEa de 8(<*<
87&8H.
$n definitiva# e en elocuente expresi"n da sentenEa do Tribunal
upremo# do 8: de novembro de 877. ;a xurisprudencia non > unAa
creaci"n do Tribunal upremo fundada no exercicio dun poder de
casaci"n extr?nseco ao !rdenamento# vinculante e
excl,ente ...F.
5esumimos: AH Non Aai contradici"n entre a tese da
retroactividade do artigo &*7* do /"digo civil# -ue sostemos# e
o criterio sentado pola sentenEa do Tribunal upremo do ( de
maio de 87&*# pois estamos ante supostos dispares. BH 0 a
diferenEa de supostos o -ue leva ao noso m=is alto tribunal#
non a manter un criterio contraditorio co seguido noutras
resoluci"ns na interpretaci"n da-uel artigo# sen"n realmente a
prescindir do mesmo# pois a s,a aplicaci"n retroactiva a unAa
cesaci"n xeneraliEada de contratos con cl=usulas abusivas
ocasionar?a ao seu xu?Eo un desastre econ"mico. /H $sa falta de
igualdade xur?dica e de feito escusa de lembrar# tanto -ue a
xurisprudencia non > fonte de dereito# como -ue# en todo caso#
para ser estimada como tal# re-uire de reiteraci"n# a?nda -ue
pode abondar cunAa soa sentenEa do Pleno GsentenEas do &J de
maio de 877( e ( de maio do 87&&H. $n efecto# estas d,as
resoluci"ns cAegan a declarar a forEa vinculante dunAa soa
sentenEa <do Pleno<# a?nda -ue nun contexto moi concreto# como
> o de -ue Aaxa un cambio de orientaci"n xurisprudencial# e
cunAa argumentaci"n -ue parece ex abundantia G;en todo casoF#
proclama a segunda das sentenEasK e a primeira delas establece#
contrariamente ao sostido polo recorrente en casaci"n# -ue Aai
m=is sentenEas no mesmo sentidoH.
Duod3"#o: Posiblemente# o artigo &*7* do /"digo /ivil pode
estar pensando# tal como describe a doutrina cient?fica e a
xurisprudencia# = Aora de dispoIer a retroactividade# no
&(
5P6 7777'.*)87&*
contrato de compravenda# especialmente por ser a categor?a
contractual m=is frecuente. Pero iso non > "bice para -ue se
deixe de aplicar a outros contratos# dada a localiEaci"n do
precepto dentro do cap?tulo da nulidade dos contratos en xeral.
e a vonmtade lexislativa fora a de circunscribir o efecto
retroactivo do artigo &*7* ao contrato de compravenda# non se
acada comprender por -u> o precepto non incard?nase no T?tulo
IV do 6ibro IV da-uel c"digo. $n ,ltimo termo# o propio
Tribunal upremo empregouno igualmente noutros contratos.
As?# na sentenEa do *7 de xullo de 877(# na -ue se declara a
nulidade dun contrato de tracto sucesivo como > o contrato de
fran-u?a# pola existencia dunAa cl=usula restritiva da
competencia# opta pola aplicaci"n do artigo &*7*# li-uid=ndose
os efectos do contrato ;ao tempo de extinguirse a relaci"n
xur?dicaF. As sentenEas do 8J de maio e 8 de novembro de 877&
acordan cancelar os cr>ditos ;na forma inicialmente
proxectadaF. A sentenEa do &( de decembro de 877'# na -ue se
declara nulo outro contrato de duraci"n indeterminada# como era
un contrato de axencia# pola concorrencia dunAa cl=usula
abusiva# consistente en -ue o axente asum?a o risco e ventura
das operaci"ns concertadas con terceiros clientes do principal#
ao non constar a cl=usula por escrito# outorga a
retroactividade do artigo &*7*. $ no mesmo sentido# a sentenEa
do *7 de novembro de 8777 Gnun suposto de nulidade afectatante
a un pacto de adxudicaci"n de bensH# ou a sentenEa do 8. de
marEo de &((( Gnun caso de resoluci"n de dous contratos de
pr>stamoH.
D3"#o Tere"ro: A pauta xurisprudencial xeneraliEada# de
aplicaci"n da retroactividade# proclamada polo artigo &*7* non
pode verse desvirtuada por a-uelas sentenEas -ue optan pola
irretroactividade nun contexto de imposibilidade# a car"n da
ausencia de empobrecemento da parte actora# e de falta de
enri-uecemento da entidade bancaria demandada. $stamos a aludir
a a-ueles casos nos -ue os contratos recaen sobre t?tulos
negociables en Bolsa# nos -ue# por unAa parte# pola
multiplicidade das operaci"ns -ue poden recaer sobre as mesmas
acci"ns# a retroactividade ser?a practicamente imposible e
xerar?a un caos# e por outra# pola obtenci"n de beneficios por
parte dos ad-uirentes# a raE"n de ser da retroactividade M
evitar o seu empobrecemento inxusto< desaparec?a. !u o -ue >
igual# e en diversas expresi"ns da sentenEa do &D de novembro
de 877: ;a operaci"n present=base moi vantaxosa para os -ue
asinaban a p"liEa de cr>dito e a carta de asunci"n dos
compromisos xa referidos# pois o seu fin ,ltimo era conseguir
un lucro lex?timo ao cabo do tempo sen ter -ue facer desembolso
material ning,n. Oue este fin non cAegara a lograrse > algo -ue
non pode tinguir retroactivamente de ilicitude a causa
lucrativa da operaci"n nin facela desaparecer por frustraci"n
da finalidade ,ltima perseguida# xa -ue non cabe confundir a
causa do contrato como elemento esencial para a s,a valideE co
bo fin da operaci"n ou consecuci"n do lucro inicialmente
proxectado# e menos a?nda cando este depend?a necesariamente
87
5P6 7777'.*)87&*
das flutuaci"ns inAerentes aos valores negociables en bolsa#
sendo inimaxinable -ue os demandados solicitaran a nulidade dos
respectivos contratos se a cotiEaci"n das acci"ns compradas
evolucionara favorablemente N aceptar semellante proposta
e-uivaler?a a considerar nula ou anulable toda compravenda de
acci"ns cuxa cotiEaci"n non se correspondera no momento da
operaci"n coa verdadeira situaci"n patrimonial da sociedade
nese intre# algo -ue resulta incompatible co funcionamento do
mercado de valores e -ue producir?a o caos en forma de
sucesivas nulidades retroactivas das operaci"ns bolsistas cada
veE -ue unAa compaI?a entrara en criseF. Igualmente# as
sentenEas do 8 de novembro de 877&# *7 de setembro de 8778# 87
de decembro de 8778 e &: de decembro de 877'.

D3"#o Cuar$o: A sentenEa do Tribunal upremo do &8 de marEo de
87&8# invocada# coa do ( de maio de 87&*# polas Audiencias
Provinciais -ue seguen a postura da irretroactividade do artigo
&*7* do /"digo /ivil# na conxuntura dun contrato individual -ue
poida conter cl=usulas abusivas# non pode servir de apoio# en
realidade# a esa postura pois a-uela resoluci"n recae sobre un
suposto radicalmente diverso do -ue n"s axuiEamos# no -ue
existe# por mor da cl=usula solo# un
enri-uecemento)empobrecemento inxustos para entidade bancaria
e consumidor# respectivamente# elemento -ue por faltar#
precisamente# nesa resoluci"n d= lugar a -ue o Tribunal upremo
non apli-ue o artigo &*7* do /"digo /ivil. $n efecto# dise
literalmente nesa sentenEa -ue ;non obstante# a R restitutio R
non opera co automatismo -ue lle atrib,e a recorrente. Antes
ben# o fundamento da regra de liquidación da regulamentación
contractual declarada nula que conte#en os artigos
identificados nos dous motivos e pola que se pretende
conseguir que as partes afectadas volvan $ situación
patrimonial anterior ao contrato% non é outro que evitar que
un&a delas se enriqueza sen causa $ conta da outra < sentenEas
do &: de maio de 8777 e do 8* de xuIo de 877J < e esta é un&a
consecuencia que non sempre se deriva da nulidade. 0 o caso#
por exemplo# de relaci"ns integradas por obrigas rec?procas de
execuci"n continuada ou sucesiva -ue funcionaron durante un
tempo sen dese-uilibrio econ"mico para ningunAa das partes <
sentenEa do 8: de febreiro de 877(<# tanto m=is se a prestaci"n
dunAa delas non pode ser restitu?da. 'olo tanto% malia a
constancia de que a atribución non tivo causa% a condena a
restitu(r depender$ de que se producira o enriquecemento. 'ois
ben% no caso axuizado o )ribunal de apelación declarou probado
* no fundamento de dereito quinto da súa sentenza e co efecto
que iso ten para a casación * que as cantidades reclamadas por
+nión de ,onsumidores de 'ontevedra constitu(ron a adecuada
contraprestación polo continuado uso dos aparatos
descodificadores dos que gozaron os abonados das demandadas *
aproveitamento que% ademais% non est$n en condicións de
devolver e cuxo valor ser(a compensable co crédito cuxa
satisfacción reclaman- artigos 1./ e 1.0! do ,ódigo civil0.
8&
5P6 7777'.*)87&*
$n resumo# na sentenEa do &8 de marEo de 87&8# -ue estamos
comentando# a declaraci"n de nulidade da cl=usula -ue lle
impoI?a ao consumidor a obriga de contratar forEosamente o
terminal dixital ou descodificador# non pod?a levar como
corolario# naturalmente# a devoluci"n das sumas satisfeitas
polo consumidor polo alugamento dese aparato# so pena de
enri-uecerse este ,ltimo arbitrariamente# ao empregalo e
aproveitarse del. $n cambio# neste caso# por n"s axuiEado# a
aplicaci"n da cl=usula solo ningunAa utilidade lle reportou ao
consumidor -uen# pola contra# veu satisfacendo un sobrepreEo en
concepto de xuros durante os escenarios de mercado de xuros
baixos# co conseguinte beneficio sen causa do prestamista# -uen
baixo a pura e nominal aparencia de ;p"liEa de pr>stamo# tipo
de xuro variableF ocultaba un pr>stamo a tipo fixo m?nimo.
D3"#o @u"!$o: As sentenEas do Tribunal /onstitucional e do
Tribunal de %ustiEa da Lni"n $uropea# -ue se mencionan
igualmente polas Audiencias Provinciais proclives =
irretroactividade <e extra?das da sentenEa do Tribunal upremo
do ( de maio de 87&*< comprenden igualmente supostos
diferentes.

$n efecto# e polo -ue respecta =s sentenEas do Tribunal
/onstitucional do &: de xuIo de &((D# 8* de outubro e &D de
decembro do &(('# &8 de febreiro de &((: e 8J de marEo do 87&&#
non atopamos ning,n parang"n posible entre os supostos desas
resoluci"ns e o de litis. Neste proceso# a xurisdici"n
ordinaria decide sobre un contrato celebrado entre particulares
-ue > declarado nulo# pola concorrencia de cl=usulas abusivas.
Na-ueloutros# o m=ximo int>rprete da /onstituci"n declara a
inconstitucionalidade dunAa determinada norma Gesencialmente#
as normas -ue lles impoIen a filiaci"n obrigatoria =s /=maras
de /omercio# e sobre taxas e preEos p,blicos# sobre as -ue Aai
reserva de lei por raE"n da materiaH. A?nda m=is# parece -ue o
Tribunal /onstitucional non v>n establecer propiamente a
irretroactividade de efectos da s,a declaraci"n# sen"n m=is ben
-ue as cotas de afiliaci"n e as li-uidaci"ns con esas /=maras
pagadas ;e non impugnadasF non procede revisalas e restitu?las#
polas raE"ns ou principios Msobreentendidos< entonces de cousa
xulgada e dispositivo.

D3"#o Se&$o: alientamos das sentenEas do T%L$# do * de xuIo
de 87&7# &( de xullo de 87&8 e 8& de marEo de 87&* as seguintes
declaraci"ns# esencialmente contestes: AH Procede lembrar -ue
s" con car=cter excepcional pode o Tribunal de %ustiEa#
aplicando o principio xeral de seguridade xur?dica inAerente ao
ordenamento xur?dico comunitario# verse inducido a limitar a
posibilidade de -ue os interesados invo-uen unAa disposici"n
por el interpretada co fin de cuestionar relaci"ns xur?dicas
establecidas de boa fe. Para poder decidir a devandita
limitaci"n# c"mpre -ue concorran dous re-uisitos esenciais# a
saber# a boa fe dos c?rculos interesados e o risco de
trastornos graves BH 3=is concretamente# o Tribunal de %ustiEa
88
5P6 7777'.*)87&*
unicamente recorreu a esta soluci"n en circunstancias ben
precisas# cando exist?a un risco de repercusi"ns econ"micas
graves debidas en particular ao elevado n,mero de relaci"ns
xur?dicas constitu?das de boa fe sobre a base dunAa normativa
considerada validamente en vigor e era patente -ue os
particulares e as autoridades nacionais foran incitados a
observar unAa conduta contraria = normativa comunitaria en
raE"n dunAa incerteEa obxectiva e importante con respecto ao
alcance das disposici"ns comunitarias# incerteEa = -ue
contribu?ran eventualmente os mesmos comportamentos observados
por outros $stados membros ou pola /omisi"n das /omunidades
$uropeas. /H Tam>n# segundo reiterada xurisprudencia# as
consecuencias financeiras -ue poder?an derivarse para un $stado
membro dunAa sentenEa ditada con car=cter prexudicial non
xustifican# de por si# a limitaci"n dos efectos desa sentenEa
no tempo.

1esas declaraci"ns col?xese: AH A excepcionalidade da
irretroactividade. BH Oue non resulta suficiente coa existencia
de trastornos graves -ue# en todo caso# teIen -ue ser probados.
/H /ontrariamente# prec?sase da boa fe das partes interesadas#
como suceder?a no suposto de -ue exista incerteEa Mobxectiva e
importante# dise< sobre o alcance da norma comunitaria
infrinxida.

Por outra parte# c"mpre igualmente lembrar: AH Oue as
resoluci"ns -ue se glosan afectan a $stados membros M
exclusivamente ou en uni"n de empresas. As? sucede coa sentenEa
do * de xuIo de 87&7# -ue obriga ao $stado b,lgaro a devolver
determinadas cantidades cobradas <indebidamente< por impostos
de importaci"n de veA?culos de segunda man. /oa sentenEa do &(
de xullo de 87&8# -ue afecta ao Goberno let"n nun suposto de
pago Mindebido< do IV$. !u coa sentenEa do 8& de marEo de 87&*#
afectante ao Goberno alem=n Ge empresas subministradoras de
gasH# nun suposto de declaraci"n de abusiva dunAa cl=usula# na
-ue esas empresas se reservaban o dereito a modificar o preEo.
BH Oue as tres resoluci"ns rematan por rexeitar a pretensi"n de
irretroactividade solicitada por eses Gobernos# ao non
xustificarse os trastornos graves para a econom?a de cada pa?s#
sen entrar# polo tanto# a considerar se concorr?a ou non o
presuposto da boa fe G;non pode considerarse probada a
existencia dun risco de repercusi"ns econ"micas graves# no
sentido da xurisprudencia citada nos apartados '7 a '8 desta
sentenEa# -ue poida xustificar unAa limitaci"n no tempo dos
efectos da presente sentenEaFH. $n definitiva# o tribunal est=
pensando <esencialmente polo menos< nos riscos dunAa
declaraci"n de nulidade xeneraliEada para o $stado condenado# e
para o caso dunAa norma nacional contraria ao dereito
comunitario.
$n cambio# no suposto por n"s analiEado: AH Non pode
estimarse -ue exista ning,n risco grave para a econom?a
nacional Gnin para a entidade bancaria litiganteH pola
declaraci"n de nulidade# con car=cter retroactivo# dunAa
8*
5P6 7777'.*)87&*
cl=usula Msolo< de un ,nico contrato# pois non estamos ante os
suposto de exercicio da acci"n colectiva de cesaci"n M
reiteramos. BH Non pode operar a excepci"n de irretroactividade
nos casos de ausencia da boa fe nos interesados. $ non se pode
falar de boa fe nin de lealdade contractual en -uen# como a
parte Aoxe recorrente# idea# co consabido e notorio
asesoramento# tanto na orde econ"mica como na vertente
xur?dica# un contrato de pr>stamo con varias cl=usulas
abusivas# ora pola s,a propia e intr?nseca natureEa# ora pola
falla de transparencia Gcl=usula solo sen cl=usula teito# no
contexto contractual rotulado de pr>stamo ;tipo de xuro
variableF# cl=usula de moi esaxerados xuros moratorios# do 8(@
anual# per?odo anual de trescentos sesenta d?as# cl=usula de
redondeo = alEa exclusivamenteH# -ue se van aplicar durante a
vida de todo o contrato# e -ue a sabendas da entidade bancaria
-ue as redacta e imp"n# rompen manifestamente o e-uilibrio de
prestaci"ns# en prexu?Eo dos -ue# coma os clientes do Banco#
veIen tradicionalmente confiando as s,as econom?as a este
,ltimo.

D3"#o S3$"#o: A tese da irretroactividade alega igualmente o
artigo &&D.8 da 6ei do 87 de marEo de &(J:# de 5>xime xur?dico
de patentes de invenci"n e modelos de utilidade# o artigo 'D.8
da 6ei do . de decembro de 877&# de 3arcas# o artigo :J da 6ei
do . de xullo de 877*# de Protecci"n xur?dica do deseIo
industrial e o artigo &7: da 6ei de 5>xime xur?dico e
procedemento administrativo com,n do 8: de novembro de &((8.

Primeiramente# sendo verdade -ue esas normas sancionan a
irretroactividade Mrelativamente# como veremos<# non > menos
certo -ue o artigo &*7* do /"digo /ivil non o fai. $ non se
diga -ue este ,ltimo precepto > unAa AerdanEa do pasado# pois
tempo e ocasiones Aoubo para modificalo e non se fixo. !
argumento a utiliEar ser?a# non o a pari# sen"n o a contrario
sensu.

$n segundo lugar# o distinto tratamento lexislativo atopar?a a
s,a explicaci"n e raE"n# ora no interese p,blico# ora na
necesidade de protexer a terceiros de boa fe.
$n ,ltimo termo# non temos claro -ue toda esa normativa dispoIa
a irretroactividade.

$fectivamente# e polo -ue respecta ao artigo &&D da 6ei de
Patentes: AH 6ate nel a necesidade l"xica de protecci"n dos
terceiros contratantes de boa fe sobre unAa patente nula en
cuxa nulidade non tiveron intervenci"n. BH 3esmo parece
establecer a retroactividade da declaraci"n de nulidade dunAa
patente cando disp"n explicitamente a posibilidade ;de reclamar
a restituci"n de sumas pagadas en virtude do contratoF. $ en
semellante sentido os artigos 'D.8 da 6ei de 3arcas e :J da 6ei
de Protecci"n xur?dica de deseIo industrial.

8D
5P6 7777'.*)87&*
5especto do artigo &7: da 65%PA/ c"mpre facer as seguintes
puntualiEaci"ns: AH Atop=monos ante o exercicio por parte da
Administraci"n da facultade de revisi"n de ;actos
administrativosF <non civ?s. BH !s actos administrativos goEan
da presunci"n de legalidade. /H ! precepto non sanciona
realmente a irretroactividade da revisi"n# sen"n propiamente a
negaci"n do exercicio da acci"n revisora cando por raE"n do
tempo transcorrido ou de outras circunstancias a promoci"n de
tal acci"n resulte contraria = e-uidade# = boa fe# aos dereitos
dos particulares ou =s leis. $n definitiva# e en expresi"n da
sentenEa do Tribunal upremo con data do 8* de outubro de 8777
;a seguridade xur?dica esixe -ue se manteIan as situaci"ns -ue
crearon dereitos a favor de suxeitos determinados# suxeitos -ue
conf?an na continuidade das relaci"ns xur?dicas xurdidas de
actos firmes da Administraci"n# -ue non foron impugnados en
tempo e forma# polo -ue Aab?a raE"n para consideralos
definitivos e actuar en consecuencia. Iso non -uere dicir -ue a
acci"n de nulidade non poida exercitarse contra os actos firmes
da Administraci"n. Pode promoverse contra actos firmes# pero ;o
seu exercicioF > improcedente cando con iso se vulneren as
necesidades derivadas da aplicaci"n do principio de seguridade
xur?dica# principio -ue est= indisolublemente ligado ao
respecto aos dereitos dos particulares N como l?mite ;ao
exercicioF da potestade revisora da administraci"nF. $n resumo#
se non se exercita a acci"n revisora de actos administrativos
nulos mal pode falarse de efectos irretroactivos da acci"n. $#
en ,ltimo termo# a-ueles presupostos# da e-uidade ou da boa fe#
non presidiron o contrato de pr>stamo litixioso# tal como se
deixou sentado.

! argumento parece# polo tanto# forEado.

D3"#o O"$a'o: $n s?ntese# inclin=monos pola postura da
retroactividade# -ue > seguida# entre outras# polas seguintes
Audiencias Provinciais:
Audiencia Provincial de Barcelona# ecci"n &'+# sentenEa do
&: de decembro de 87&*.
Audiencia Provincial de Araba# ecci"n &+# de ( de xullo de
87&*<
Audiencia Provincial de Alacante# ecci"n J+# do 8* de
xullo de 87&*.
Audiencia Provincial de /idade 5eal# do && de xullo de 87&*
e 8& de marEo de 87&D.
Audiencia Provincial de Albacete# ecci"n &+# do &. de
marEo de 87&D.
Audiencia Provincial de 3urcia# ecci"n D+# do &* de marEo
de 87&D.
Audiencia Provincial de Puelva# ecci"n *+# do 8& de marEo
de 87&D..
Audiencia Provincial de 3=laga# ecci"n :+# do &8 de marEo
de 87&D.
8'
5P6 7777'.*)87&*
Audiencia Provincial de %a>n# ecci"n &+# do 8. de marEo de
87&D.
Audiencia Provincial de 3adrid# ecci"n 8&+# do &: de
xaneiro de 87&D.
Audiencia Provincial de Asturias# ecci"n .+# do ' de marEo
de 87&D.
Audiencia Provincial de Asturias# ecci"n '+# do J de abril
de 87&D.

D3"#o No'e!o: A xeito de recapitulaci"n# as raE"ns a favor da
retroactividade p"dense sintetiEar nas -ue seguen:
AH ! artigo &*7* do /"digo /ivil sanciona a retroactividade
da declaraci"n de nulidade dos contratos# sen excepci"n
ningunAa# e se o lexislador non fai distingos tampouco o
xulgador pode facelos.
BH ! Tribunal upremo sanciona en xurisprudencia moi
maioritaria o efecto ex tunc# mesmo en categor?as contractuais
distintas da compravenda# tal como xa indicamos. $ non cAegamos
a comprender# por outra parte# por -u> se far?a de peor
condici"n a un prestameiro -ue a un comprador.
/H A sentenEa do Tribunal upremo do ( de maio de 87&*
comprende un suposto de exercicio da acci"n de cesaci"n Msen
acumulaci"n da acci"n de restituci"n<# onde# pola natureEa
colectiva da propia acci"n# -ue afectaba a numerosos contratos
e consumidores# e a varias entidades financeiras# pod?a estar
xustificada Mse estaba acreditado o suposto -ue a sustenta# de
trastornos graves para a econom?a nacional< a
irretroactividade. /ontrariamente# e por encontr=rmonos no caso
por n"s axuiEado ante a declaraci"n de nulidade afectante a un
s" contrato# non observamos ese risco# nin para a orde p,blica
econ"mica nin #mesmo# para o Banco interesado# cuxa situaci"n
patrimonial ignoramos. $n atinada puntualiEaci"n da sentenEa da
Audiencia Provincial de Barcelona# ecci"n &'+ ; no en exame#
consideramos -ue# tal como ped?a o actor r. Uerafin # ten -ue
ser aplicada a regla xeral segundo a cal# a decisi"n xudicial
-ue declara abusiva unAa cl=usula determinada ten -ue
retrotraer os efectos ao momento da conclusi"n do contrato
Gefectos ex tunc H. A natureEa deste litixio Gacci"n de
nulidade instada por un consumidor en relaci"n cun contrato
individualiEadoH difire da do xuiEo decidido pola T de ( de
maio de 87&* Gacci"n coleitiva de cesaci"nH. Nin este proceso
-ueda afectado polo efecto de cousa xulgada material da T nin
as circunstancias de o noso caso identif?canse coas da-uel
Gsingularmente a tida en conta no apartado 8(*# S: o risco de
trastornos graves con trascendencia = orde p,blica econ"micaHA+
1H A doutrina do T/ e do T%L$ -ue admite Mmoi
excepcionalmente< a irretroactividade non resulta en realidade
extrapolable ao caso de litis# pois esa doutrina responde a
unAa situaci"n radicalmente diversa# de declaraci"n de nulidade
dunAa norma# GcaracteriEada esta#como > sabido# pola nota da
xeneralidade e# como tal# de potencial repercusi"n sobre toda a
cidadan?a# indiscriminadamenteH# por contravir a /onstituci"n
8:
5P6 7777'.*)87&*
ou o 1ereito /omunitario# declaraci"n de nulidade onde non Aai
coincidencia dos intereses en xogo# en canto afectante esta
,ltima ao interese xeral dos $stados membros e dos cidad=ns.
$H Non > do agrado deste tribunal entrar na pol>mica do
;grave prexu?Eo para a orde p,blica econ"micaF. Pero dado -ue >
un argumento Mconsideramos -ue o fundamental< en defensa da
tese da irretroactividade# sustentada por algunAas Audiencias
Provinciais# na tesitura de ter -ue decidir estes tribunais
sobre a nulidade dun contrato singular con cl=usulas abusivas#
non nos -ueda m=is soluci"n -ue contra<argumentar. $ neste
indesexado transo debemos indicar: &H Oue sen prexu?Eo dos
postulados de unidade xurisdicional e de competencia residual
da xurisdici"n civil Gartigos &&.. ' da /$# e *. & e 88 da
6A/H# ao xu?E civil tan s" lle compete resolver os conflitos
entre os particulares# e non > a s,a funci"n velar# igualmente#
polo interese xeral# funci"n esta ,ltima m=is propia doutras
ordes xurisdicionais# e moi especialmente do lexislador#
mediante as oportunas medidas lexislativas para paliar o
anunciado caos econ"mico# medidas -ue se veIen adoptando# polo
demais# como > coIecido# no mundo financeiro. 8H Oue ese
perigo para o sistema econ"mico > un feito# ademais de
improbado# non notorio e inverificado. *H Oue# contrariamente#
non resulta crible -ue o efecto da retroactividade# abarcando a
devoluci"n de xuros cobrados por mor das cl=usulas abusivas dun
contrato# poida repercutir grave e negativamente sobre a
econom?a en xeral# ou poida lastrar significativamente o
sistema financeiro e crediticio# mesmo nun contexto de
morosidade ao redor do &*@ segundo os ,ltimos datos oficiais M
realmente de cr>ditos de dubidoso cobro e non de frustrados
propiamente ditos e definitivos# -ue teIen -ue ser loxicamente
menores<. !u en atinada declaraci"n da sentenEa da Audiencia
Provincial de 3urcia# ecci"n D+# do &* de marEo de 87&D ;no
caso obxecto desta apelaci"n non Aai ningunAa referencia
concreta a cales son eses prexu?Eos graves -ue a
retroactividade da nulidade no caso axuiEado pode ocasionarlle
= entidade financeira. 0 m=is# nin pola cont?a do preito Gnon
se fixou o importe das cantidades a devolver pero para este
tribunal polos datos -ue constan sobre o capital e os xuros -ue
poden resultar nunca ser?an de cont?a significativaH nin pola
entidade da demandada Gun bancoH pode apreciarse -ue concorre o
risco de graves prexu?Eos econ"micos# e non se practicou proba
ningunAa# nin se describiron por -uen trata de evitar o efecto
normal da declaraci"n de nulidade# cales poidan ser os
devanditos prexu?EosF.
FH A excepci"n da irretroactividade debe sustentarse#
sempre e en todo caso# tal como se deixou declarado# nunAa
situaci"n de boa fe# e a boa fe > incompatible coa ideaci"n
unilateral dun contrato -ue comprende varias cl=usulas
abusivas. $ pouca ou ningunAa transcendencia ten -ue a
patolox?a sexa end"xena# > dicir# estrutural Gna consideraci"n
conxunta e circunstancial -ue a norma predicaH# ou funcional#
por-ue o relevante son os resultados patrimoniais# -ue poden
conseguirse inxustamente# ora por-ue a cl=usula sexa en si
8.
5P6 7777'.*)87&*
mesma ou intrinsecamente abusiva# ora por-ue non se informe
exAaustivamente ao consumidor sobre o seu verdadeiro e integral
alcance# econ"mico e xur?dico.
GH A inseguridade xur?dica# invocada en non poucas das
resoluci"ns partidarias da irretroactividade# cr>ase#
precisamente# coa exclusi"n da retroactividade# sancionada
expresamente e sen excepci"ns# polo artigo &*7* do /"digo
/ivil# lev=ndose ao consumidor a unAa situaci"n xeneraliEada de
incerteEa e de perplexidade. !u o -ue > o mesmo# a inseguridade
xur?dica m=is absoluta prod,cese cando# obvi=ndose unAa norma
de xeral aplicaci"n a todo suposto de nulidade contractual#
pr?mase o causante do abuso# e prexud?case a -uen o padece#
perdendo este o dereito a unAa restituci"n legalmente
proclamada.

PH A eliminaci"n do efecto retroactivo proclamado polo
artigo &*7* compad>cese mal coa filosof?a do T%L$# de
ineficacia# sen contemplaci"ns nin reservas# das cl=usulas
abusivas# para -ue sirva de elemento disuasorio dado -ue# se a
pesar de proclamarse formalmente ese car=cter abusivo# se opta
pola aplicaci"n efectiva das mesmas Mou mellor dito# pola s,a
eficacia no pasado< # a entidade -ue as creou seguir= tentada
en mantelas# perpetu=ndose# por outro lado e finalmente# un
comportamento# -ue ademais de abusivo e daniIo para o
consumidor# sup"n# ademais# unAa manifestaci"n de competencia
desleal# ao encontrase a entidade de -ue se trate exonerada da
aplicaci"n do efecto retroactivo sancionado polo artigo &*7*#
nunAa situaci"n vantaxosa fronte a outras entidades -ue
prescindiron nos seus tipos contractuais da cl=usula solo# co
sentido abusivo descrito.

V"&3)"#o: /onsecuencias da declaraci"n de abusiva dalgunAa
cl=usula.

Nesta materia facemos as seguintes consideraci"ns.

Primeiro# o postulado da conservaci"n do negocio
Gfundamentalmente# artigos &8'J e &8JD do /"digo /ivilH implica
manter en principio a valideE global do contrato# e non anular
todos a-ueles -ue conteIan cl=usulas abusivas# pois a raE"n de
ser da 1irectiva (*)&* L$ consiste en restablecer simplemente o
e-uilibrio entre as partes. ! xu?E# ao declarar nulas as
cl=usulas abusivas# debe asegurarse de expulsar esas cl=usulas
do contrato# e de -ue o consumidor non -uede vinculado por
elas# pero debe apreciar# partindo de criterios obxectivos# se
o contrato afectado pode subsistir sen esas cl=usulas.

egundo# dado -ue as normas protectoras dos consumidores teIen
car=cter imperativo# toda renuncia aos dereitos -ue a norma
lles recoIece > nula Gartigos &7 do T56%1/L do 877. e &*. &. da
6ei auton"mica galega de 87&8H# declaraci"n de nulidade -ue non
> m=is -ue unAa concreci"n da sanci"n xeral de nulidade
disposta polo artigo :.* do /"digo /ivil.
8J
5P6 7777'.*)87&*

A terceira# -ue a nulidade radical e total do contrato con
algunAa cl=usula abusiva debe -uedar reservada aos casos de
incompatibilidade manifesta e relevante entre esa cl=usula e a
norma de obrigado cumprimento <-ue tam>n pode ser de car=cter
puramente administrativo<# dada a transcendencia traum=tica da
nulidade total e o principio# xa descrito# de conservaci"n do
contrato. GT :<D<JD# &7<&7<JJ# 8*<&7<(8# J<*<(D# (<'<('# 8.<
8<877D# 8<(<877: e 88<&8<877(H.

Pero# en cuarto e ,ltimo lugar# a declaraci"n xudicial de
subsistencia do contrato sen as cl=usulas abusivas non pode
e-uipararse a integrar ou moderar esas cl=usulas# posibilidades
estas ,ltimas -ue lle est=n vedadas ao xulgador# Aabida conta
da natureEa e importancia do interese p,blico# no -ue descansa
a protecci"n -ue pretende garant?rselle ao consumidor# pois se
o xu?E tivese a facultade de modificar o contido das cl=usulas
abusivas -ue figuran en tales contratos# a dita facultade
poder?a poIer en perigo a consecuci"n do obxectivo a longo
praEo previsto no artigo . da 1irectiva (*)&*# xa -ue a
devandita facultade debilitar?a o efecto disuasorio -ue exerce
sobre os profesionais o feito de -ue# pura e simplemente# tales
cl=usulas abusivas non se apli-uen fronte os consumidores. A
posibilidade de integraci"n e reconstruci"n ;e-uitativaF do
contrato# foi declarada contraria ao 1ereito da Lni"n $uropea
GT%L$ do &D de xuIo de 87&8H# precisamente no caso relativo ao
artigo J* do 5eal 1ecreto 6exislativo do &: de novembro de
877.# -ue lle atrib,e ao xu?E nacional# cando este declara a
nulidade dunAa cl=usula abusiva contida nun contrato celebrado
entre un profesional e un consumidor# a facultade de integrar o
dito contrato modificando o seu contido.

$n efecto# da devandita sentenEa traemos a colaci"n os
seguintes ep?grafes:
B:5+ entado o anterior# e co fin de responder = cuesti"n
formulada no -ue atinxe =s consecuencias -ue deben deducirse da
declaraci"n do car=cter abusivo dunAa cl=usula contractual#
c"mpre remitirse tanto = letra do artigo :# apartado &# da
1irectiva (*)&* como = finalidade e sistem=tica desta ,ltima
G"llense# neste sentido# as sentenEas do * de decembro de 877(
e J de decembro de 87&&HF.
;:<+ No -ue atinxe ao teor literal do citado artigo :#
apartado &# procede facer constar# por unAa banda# -ue o
primeiro fragmento de frase da dita disposici"n# se ben lles
recoIece aos $stados membros certa marxe de autonom?a no -ue
respecta = definici"n do r>xime xur?dico aplicable =s cl=usulas
abusivas# imponlles expresamente a obriga de establecer -ue
tales cl=usulas Q non vincular=n o consumidor T.
B:=+ Neste contexto# o Tribunal de %ustiEa xa tivo ocasi"n
de interpretar a citada disposici"n no sentido de -ue lles
incumbe aos tribunais nacionais -ue examinan o car=cter abusivo
das cl=usulas contractuais deducir todas as consecuencias -ue#
8(
5P6 7777'.*)87&*
segundo o 1ereito nacional# se derivan diso# co fin de evitar
-ue as mencionadas cl=usulas vinculen o consumidor N en efecto#
tal e como se lembrou no apartado D7 desta sentenEa# tr$tase
dun&a disposición imperativa que pretende substitu(r o
equilibrio formal que o contrato establece entre os dereitos e
obrigas das partes por un equilibrio real que poida
restablecer a igualdade entre estas0.
B:7+ Por outra banda# procede sinalar -ue o lexislador da
Lni"n preveu expresamente# tanto no segundo fragmento de frase
do artigo :# apartado &# da 1irectiva (*)&* como no vix>simo
primeiro considerando desta# -ue o contrato celebrado entre o
profesional e o consumidor seguir$ sendo obrigatorio para as
partes 1 nos mesmos termos 2% se este pode subsistir 1 sen as
cl$usulas abusivas 2.
B:C+ As? pois# do teor literal do apartado & do citado
artigo : resulta -ue os xu(ces nacionais est$n obrigados
unicamente a deixar sen aplicación a cl$usula contractual
abusiva% co fin de que esta non produza efectos vinculantes
para o consumidor% sen estar facultados para modificar o seu
contido. $n efecto# o contrato en cuesti"n debe subsistir# en
principio# sen outra modificaci"n -ue a resultante da supresi"n
das cl=usulas abusivas# na medida en -ue# en virtude das normas
do 1ereito interno# tal persistencia do contrato sexa
xuridicamente posibleF.
B::+ $sta interpretaci"n v>n confirmada# ademais# por la
finalidade e a sistem=tica da 1irectiva (*)&*F.
B:>+ $n efecto# segundo reiterada xurisprudencia do
Tribunal de %ustiEa# a dita 1irectiva na s,a totalidade
constit,e unAa medida indispensable para o cumprimento das
misi"ns confiadas = Lni"n $uropea# especialmente para a
elevaci"n do nivel e da calidade de vida no conxunto destaF.
B:?+ As? pois# Aabida conta da natureEa e a importancia do
interese p,blico no -ue descansa a protecci"n -ue se lles
pretende garantir aos consumidores <os -ue se atopan nunAa
situaci"n de inferioridade en relaci"n cos profesionais<# e tal
como se desprende do artigo .# apartado &# da 1irectiva (*)&*#
en relaci"n co seu vix>simo cuarto considerando# a dita
1irectiva imponlles aos $stados membros a obriga de prever
medios adecuados e eficaces Q para -ue cese o uso de cl=usulas
abusivas nos contratos celebrados entre profesionais e
consumidores T.
B:D+ Pois ben# neste contexto > preciso sinalar -ue# tal
como indicou a Avogada %eral nos puntos J: a JJ das s,as
conclusi"ns# se o xu?E nacional tivera a facultade de modificar
o contido das cl=usulas abusivas -ue figuran en tales
contratos# a devandita facultade poder?a poIer en perigo a
consecuci"n do obxectivo a longo praEo previsto no artigo . da
1irectiva (*)&*. $n efecto# a mencionada facultade contribuir?a
a eliminar o efecto disuasorio -ue exerce sobre os profesionais
o feito de -ue# pura e simplemente# tales cl=usulas abusivas
non se apli-uen fronte aos consumidores Gv>xase# neste sentido#
o auto PoAotovostV# antes citado# apartado D& e xurisprudencia
*7
5P6 7777'.*)87&*
citadaH# na medida en -ue los profesionais poder?an verse
tentados a utiliEar cl=usulas abusivas ao saber -ue# mesmo
cando cAegara a declararse a s,a nulidade# o contrato poder?a
ser integrado polo xu?E nacional no -ue fora necesario#
garantindo deste xeito o interese dos ditos profesionaisF.
B>=+ W luE de canto antecede# procede responder = segunda
cuesti"n prexudicial -ue o artigo :# apartado &# da 1irectiva
(*)&* debe interpretarse no sentido de -ue se op"n a unAa
normativa dun $stado membro# como o artigo J* do 5eal 1ecreto
6exislativo &)877.# -ue lle atrib,e ao xu?E nacional# cando
este declara a nulidade dunAa cl=usula abusiva contida nun
contrato celebrado entre un profesional e un consumidor# a
facultade de integrar o dito contrato modificando o contido da
cl=usula abusivaF.
V"&3)"#o Pr"#e"ro:Posible devindicaci"n dos xuros do artigo
&&7J do /"digo /ivil
$xiste realmente un acordo da ala de maxistrados do civil
desta Audiencia Provincial de Pontevedra# en virtude do cal#
nos supostos de declaraci"n de abuso# e de conseguinte
nulidade# dalgunAa cl=usula dos contratos celebrados entre un
consumidor e un profesional financeiro# relativa aos xuros
pactados# ora remuneratorios ou ordinarios# ora moratorios# o
principal adebedado por a-uel primeiro a este segundo producir=
os xuros dispostos por a-uel precepto# como compensaci"n aos
prexu?Eos Mv>nse dicir< derivados para o prestamista da
disposici"n por parte do prestameiro do diIeiro recibido de
a-uel. Pero ese criterio# non vinculante en todo caso# foi
reconsiderado por esta ala a -ue# ponderando todas as raE"ns M
de peso ao noso parecer< -ue deseguido expoIemos# decide
acollerse = postura negativa# de rexeitar o xogo dese artigo.

$n primeiro lugar# o acordo aludido entra en aberta e
irreconciliable contradici"n coa doutrina do T%L$ Mvinculante
para todos os tribunais dos $stados membros da Lni"n<# sentada
na citada sentenEa do &D de xuIo de 87&8# ao proclamar M
reiter=molo unAa veE m=is< a inexistencia da cl=usula abusiva
con todas as s,as consecuencias# sen posibilidade de
integraci"n nin de moderaci"n. $ Aaber= de convirse con este
tribunal de apelaci"n -ue a aplicaci"n dos xuros do artigo &&7J
do /"digo /ivil comporta# a?nda -ue sexa de xeito indirecto ou
reflexo# pero en todo caso eficaE# unAa f"rmula de integraci"n
e de atemperaci"n# ao entrar en xogo uns xuros cando# segundo o
criterio descrito# non Aai a cl=usula# ou o -ue > o mesmo# non
Aai xuros.

A postura afirmativa contradise igualmente# en segundo termo#
coa filosof?a ou finalidade perseguida por a-uel tribunal. $n
efecto# e sen necesidade de m=is comentarios# resulta patente
-ue a aplicaci"n dos xuros propugnados tentar?a = entidade
financeira a manter a cl=usula abusiva ante a disxuntiva#
sempre favorable para ela# ben de -ue o prestameiro non
solicitase a nulidade# dados os custos xudiciais -ue a
*&
5P6 7777'.*)87&*
obtenci"n da declaraci"n sup"n# ben# de solicitarse e obterse a
nulidade# o prestamista tivera a compensaci"n ou pasara polo
mal menor de percibir a-ueles xuros. A soluci"n elixida pod?a
frustrar en gran medida a finalidade perseguida polo T%L$# de
sancionar o comportamento desviado da entidade financeira.

$n terceiro lugar# non cabe exclu?r a posibilidade de -ue a
soluci"n propugnada# de aplicar ese artigo# sexa incluso m=is
prexudicial para o consumidor -ue outra soluci"n moderadora
menor e m=is e-uitativa. As? poder?a suceder con contratos con
cl=usulas de xuros abusivas# celebrados# por>n# en escenarios
de xuros moi baixos# pois nestes casos o xuro legal ao tempo da
s,a aplicaci"n poder?a ser parello# cando non maior -ue os
pactados.

$n cuarto lugar# a aplicaci"n dos xuros do artigo &&7J# -ue
responden ao concepto de danos e perdas# esixe -ue o principal
sexa l?-uido G;in illiquidis non fit moraFH# ora por-ue exista
xa unAa li-uideE inicial# > dicir# -ue non precisara dunAa
cuantificaci"n operada na sentenEa# ora# e de acordo tam>n coa
doutrina xurisprudencial# por-ue sexa a sentenEa a -ue proceda
a fixar a suma l?-uida de principal a trav>s da pertinente
li-uidaci"n. Pois ben# nos procesos nos -ue nos movemos# o auto
-ue pon fin aos mesmos# e a trav>s do cal se remata por
declarar abusiva unAa cl=usula de xuros Gmoratorios#
remuneratoriosH# non sempre pode expresar a suma principal
adebedada# dado -ue a li-uidaci"n Mnova e con exclusi"n das
ditas cl=usulas< def?rese para un momento posterior. $n
definitiva# non existe cantidade l?-uida ao tempo da resoluci"n
e# en consecuencia# non ser?a aplicable o artigo &&7J.

Finalmente# debemos recordar -ue o artigo &&7J ten como
precedente ou presuposto o artigo &&7&# a teor do cal -uedan
suxeitos = indemniEaci"n de danos e perdas ;os -ueF en
cumprimento das s,as obrigas ;incorresenF en dolo# neglixencia
ou morosidade N. 0 dicir# a indemniEaci"n por v?a dos xuros
legais do artigo &&7J resulta aplicable# s" e loxicamente# ao
contratante -ue incorra nalg,n deses comportamentos ilex?timos.
$ se segu?semos o criterio da ala de maxistrados antes dito
estar?amos aplic=ndolle o precepto ao consumidor non culpable#
e en proveito da entidade financeira# -ue actuou
neglixentemente ou de mala fe# establecendo unilateralmente un
contrato con diversas cl=usulas abusivas# xa sexan as?
intrinsecamente# xa polo incumprimento do deber de informaci"n.
$ non se diga -ue tam>n Aai incumprimento do consumidor M-ue
deixar?a de amortiEar a operaci"n< por-ue# por un lado# iso >
algo -ue pode estar pendente de demostrar# e -ue s" se saber=
acabado o proceso mediante resoluci"n firme e executiva# e por
outro# existe un incumprimento inicial da entidade prestamista#
-ue constr,e un contrato coas cl=usulas de xuros abusivas#
carrexando coa s,a actitude a s,a nulidade de ra?E e absoluta.
*8
5P6 7777'.*)87&*
V"&3)"#o Segu!do: $n s?ntese# deben considerarse como
inexistentes e expulsadas do contrato litixioso as cl=usulas
solo# de xuros moratorios# de redondeo = alEa# e de fixaci"n do
per?odo anual de trescentos sesenta d?as. $# conseguintemente#
debe practicarse pola entidade executante nova li-uidaci"n no
praEo de -uince d?as# tendo en conta exclusivamente o principal
non devolto# e aplicando os xuros remuneratorios sobre o ano
natural de trescentos sesenta e cinco d?as# sen redondeos e sen
aplicaci"n# en fin# da cl=usula solo.
V"&3)"#o Tere"ro: Non se fai unAa especial declaraci"n sobre
as custas procesuais de ningunAa das d,as instancias 3artigos
.4 e *(J da 6A/5.
Por todo o exposto# e pola autoridade -ue a este Tribunal lle
outorgan a /onstituci"n e o pobo espaIol#
III+ PARTE DISPOSITIVA
5exeitando en esencia o recurso de apelaci"n promovido por
BAN/! GA66$G! .A. representado pola Procuradora ra. ...
contra o auto ditado por o %ulgado de Primeira Instancia n9 &&
de Vigo o d?a &: de setembro de 87&*: AH 1ecretamos nulas por
abusivas as cl=usulas solo# de fixaci"n de xuros moratorios# de
redondeo = alEa e de fixaci"n do per?odo anual de trescentos
sesenta d?as. BH 1ecretamos a expulsi"n das ditas cl=usulas do
contrato# debendo terse por non postas ou inexistentes. /H Oue
procede despacAar execuci"n# debendo procederse por parte da
entidade executante a practicar nova li-uidaci"n no praEo de
-uince d?as# tendo en conta unicamente o principal non devolto#
e aplicando os xuros remuneratorios sobre o ano natural de
trescentos sesenta e cinco d?as# sen redondeos e sen aplicaci"n
da cl=usula solo . Non se fai unAa especial declaraci"n sobre
as custas procesuais de ningunAa das d,as instancias.

$sta > a nosa resoluci"n# -ue asinamos# e -ue se redacta en
galego consonte o establecido no art. *.8 e * da /onstituci"n
espaIolaK no art. '.&# 8 e * do $statuto de autonom?a para
Galicia# aprobado pola 6ei org=nica &)&(J&# do : de abrilK e
nos arts. &# 8# :.*# e ..8 e * da 6ei *)&(J*# do &' de xuIo# da
/omunidade Aut"noma de Galicia# de normaliEaci"n lingX?stica.
Notif?-ueselles esta resoluci"n =s partes# inform=ndoas de -ue
contra ela non cabe recurso ordinario ning,n.
**
5P6 7777'.*)87&*
VOTO PARTICULAR
Oue formula el 3agistrado Ilmo. r. 1. $ugenio Fco. 3?gueE
Tabar>s al amparo de lo previsto en los art?culos 8:7 de la 6e4
!rg=nica del Poder 2udicial 4 87' de la 6e4 de $nBuiciamiento
/ivil# Aaciendo constar mi respeto a la opini"n ma4oritaria de
la ala.
1UNDA,ENTOS JURIDICOS
ENICO+- 6a discrepancia se centra ,nicamente en el ep?grafe 8&H
de la fundamentaci"n Bur?dica del auto relativo al posible
devengo de los intereses del art. &&7J /c.
/onsidera este BuEgador -ue como 4a expresamos en anteriores
autos de esta misma secci"n Gas?# entre otros# los de &J de
Bulio# 8J de octubre 4 8' de noviembre de 87&*H ;1eclarada la
nulidad 4# por consiguiente# expulsada del contrato la cl=usula
de intereses de demora por ser abusiva# el contrato -ueda sin
convenio respecto de ello# no obstante en nuestro derecAo el
art. &&7J // establece -ue -uien incurre en mora debe los
intereses al tipo legal# de no Aaberse convenido otro#
estimamos pues# -ue la demandante tiene derecAo a los intereses
de demora -ue pide desde la reclamaci"n extraBudicial..# en
consecuencia procede aplicar el inter>s legal del dinero desde
la citada fecAa GAP Barcelona 8( de octubre 4 87 de noviembre
de 87&8HF.
1icAo criterio refleBa el acuerdo establecido en la 2unta de
3agistrados de esta Audiencia Provincial de Pontevedra
celebrada el d?a . de Bunio de 87&*# en la -ue se acord" -ue en
el caso de declararse el car=cter abusivo de la cl=usula de
inter>s de demora se proceder= a la exclusi"n de la aplicaci"n
de dicAa cl=usula 4 se aplicar= la norma -ue nuestro
ordenamiento prev> en defecto de pacto# el art. &&7J /c# de
forma -ue el capital prestado devengar= solamente el inter>s
legal del dinero.
6a expulsi"n de la cl=usula de intereses moratorios implica la
imposibilidad de moderar la misma# pero en nuestro ordenamiento
Bur?dico se contemplan los intereses legales del art. &&7J /c
como indemniEaci"n de daIos 4 perBuicios para los supuestos de
incumplimiento de la obligaci"n del pago de una cantidad de
dinero en los -ue no conste convenido un inter>s espec?fico Go#
como acontece en este caso# se Aa4a declarado la nulidad de la
cl=usula -ue contiene el mismoH. e exige en el citado precepto
*D
5P6 7777'.*)87&*
-ue el deudor Aa4a incurrido en mora# cumpliendo as? la
exigencia prevista en el art. &&7& /c# -ue es precisamente lo
-ue a-u? Aa sucedido# 4a -ue al acordarse a trav>s de la
presente resoluci"n -ue procede el despacAo de eBecuci"n se
est= reconociendo ab initio la existencia de una deuda por
parte de los eBecutados <sin perBuicio de los motivos de
oposici"n -ue estos puedan articular en el momento procesal
oportuno<# debiendo procederse por la entidad eBecutante a
realiEar una nueva cuantificaci"n de la deuda con aplicaci"n de
los intereses del art. &&7J /c# extremo este -ue# a criterio de
este BuEgador# deber?a incluirse en la parte dispositiva de la
resoluci"n dictada por la ala.
As? lo dispongo# mando 4 firmo.

*'