You are on page 1of 27

‘  

(Mӝt câu chuyӋn lý thú ngӝ nghĩnh)

Hòa Thưӧng Thích ThiӋn Siêu




‘ 

Sáng nay mӝt đҥo hӳu đem sách này trao tôi, nhӡ đӑc xem có tham phá Phұt pháp
không. Sau khi đӑc hӃt tôi nhұn thҩy trӯ vài chi tiӃt, phҫn chӫ yӃu cӫa sách chҷng
có chi trái nghӏch Phұt pháp, theo nhӳng nhұn đӏnh dưӟi đây:

1. Sách đi tӯ thuyӃt Sӕ mӋnh an bài, bҩt khҧ di dӏch và vô căn cӭ, đưa dҫn đӃn
thuyӃt NghiӋp báo phát xuҩt tӯ vӑng tâm chúng sanh và có thӇ cҧi biӃn. (Tҩt cҧ
các pháp chӍ do vӑng niӋm mà có sai biӋt, nӃu rӡi vӑng niӋm đi thì không có tҩt cҧ
cҧnh giӟi - Luұn Khӣi Tín). NӃu do thuyӃt sӕ mӋnh ngưӡi ta thưӡng yên trí rҵng
giàu hay nghèo, sang hay hèn, sưӟng hay khә, thông hay dӕt, thӑ hay yӇu đӅu do
sӕ đӏnh, thì vӟi thuyӃt NghiӋp báo cũng cho ngưӡi ta sӵ yên trí tương tӵ: khi gһp
lành ngưӡi ta liӅn bҧo tҥi trưӟc kia đã ӣ hiӅn, khi gһp dӳ ngưӡi ta liӅn bҧo vì kiӃp
xưa đã vөng đưӡng tu. Nhưng xét kӻ nӝi dung thuyӃt NghiӋp báo đã không giӕng
vӟi thuyӃt Sӕ mӋnh ӣ chӛ có thӇ thay đәi tùy theo ý muӕn cӫa con ngưӡi vì sӕ
mӋnh, hay đúng hơn phҧi nói là nghiӋp báo không phҧi ӣ đâu ngoài năng lӵc con
ngưӡi. Mӛi ngưӡi chính là kҿ thө hưӣng mà cũng chính là chӫ nhân sáng tҥo ra
đӡi mình, ra sӕ mӋnh mình. Sӕ mӋnh (cũng gӑi là đӏnh mӋnh) không phҧi là mӝt
tӵ nhiên mà là mӝt chӃ tҥo cӫa nhân duyên tâm hành.

2. Sách phân tách rõ ràng, khúc chiӃt các điӅu thiӋn đã đưӧc thi thӕ xưa nay, nhӡ
đó ta có đưӧc mӝt nhұn đӏnh chân xác vӅ tính chҩt các điӅu thiӋn tӵ làm hoһc ӣ
ngưӡi khác làm, đӇ có thӇ giúp ta bӟt phҫn thҳc mҳc đӕi vӟi lý nhân quҧ báo ӭng
lҳm lúc như vô căn cӭ, mâu thuүn. Tҥi sao có ngưӡi đưӧc thiên hҥ cho là hiӅn lành
lҥi hay lâm tai hӑa trҳc trӣ, còn kҿ bҥo ngưӧc hung tàn lҥi thưӡng gһp điӅu tӕt đҽp
thuұn lӧi?
3. Sách chӍ cách lưӡng công xét tӝi, đem điӅu lành trӯ tính điӅu ác đӇ cҫu tiӃn bӝ,
làm cho điӅu lành nhiӅu hơn điӅu ác hҫu đó biӃn cҧi nghiӋp cũ, ҧnh hưӣng thө quҧ
mӟi theo ý chí cӕ gҳng cӫa mình.

4. Sách trình bày bӕn mөc, toàn là lӡi tӵ thuұt đӇ khuyӃn giáo gia đình cӫa ông
LiӉu Phàm (ngưӡi tӍnh Giang Tô, đӡi Minh, đұu tiӃn sĩ), song xét ra tính chҩt vүn
là lӡi khuyên nhӫ chung cho tҩt cҧ mӑi ngưӡi trên đưӡng hưӟng thiӋn vӟi chӫ tâm
cҧi tiӃn cuӝc đӡi mӛi ngày mӛi xӭng đáng hoàn hҧo.

Đҥo hӳu lҥi hӓi: Theo ThuyӃt nghiӋp báo, ngưӡi ta có thӇ thay đәi vұn mӋnh tùy ý
muӕn, song trên thӵc tӃ ai cũng cҧm thҩy mӑi ngưӡi như tuӗng phҧi sӕng theo
dòng đӡi đã đӏnh sҹn, không tài nào cưӥng chӕng. Như thӃ mà nói không phҧi do
sӕ mӋnh đӏnh sao chӏu vұy, sӕ bҳt phong trҫn phҧi phong trҫn, thì là gì?

Tôi đáp: NghiӋp có đӏnh nghiӋp và bҩt đӏnh nghiӋp. Đӏnh nghiӋp là nghiӋp đã quy
hưӟng vào mӝt chiӅu chӡ thӑ kӃt quҧ, hay đã thành quҧ, như do bao nhiêu tiӅn
nghiӋp nhҩt đӏnh mà mӝt chúng sanh phҧi sinh làm ngưӡi, và đã sinh ra làm ngưӡi
thì không thӇ biӃn đәi thành hình thú hay tưӟng mҥo phi thiên. Trong khi làm
ngưӡi vүn mang trong mình bao nhiêu nghiӋp nhân chӡ hưӣng thө quҧ báo hoһc
giàu nghèo, thông dӕt, thӑ yӇu v.v... Trong nhӳng nghiӋp nhân này lҥi cũng có
đӏnh và bҩt đӏnh. NӃu là nghiӋp bҩt đӏnh, thì có thӇ cҧi đәi tùy theo nһng nhҽ, cҥn
sâu, nӃu là nghiӋp đӏnh thì thұt khó lòng cҧi biӃn. Do đó dù trên nguyên tҳc nghiӋp
báo có thӇ biӃn cҧi, song lҳm lúc ngưӡi ta phҧi nhҳm mҳt xuôi theo như theo mӝt
quyӅn năng khҳc nghiӋt khó cҧi chӕng. Nói khó cҧi bӣi vì ít ngưӡi có đưӧc mӝt
tâm hҥnh sáng suӕt, quyӃt liӋt, sâu xa, bӅn bӍ tương xӭng hoһc mҥnh hơn nghiӋp
nhân đã đҫy đӫ sӭc đӇ cҧi tҥo nó, vì lӁ đó không làm sao hòng biӃn cҧi nhӳng
hành nghiӋp đã thành cӕ đӏnh? Chính trên phương diӋn này, khiӃn ngưӡi ta khó
thӇ không lҫm nhұn nghiӋp báo chҷng khác gì sӕ mӋnh là bao nhiêu! Và nӃu luұn
đӃn biӋt nghiӋp và cӝng nghiӋp thì còn có thêm nhӳng lý lӁ đӇ giҧi đáp cho câu
hӓi trên.
Đҥo hӳu lҥi hӓi: ThӃ thì sách này có thӇ dӏch in ra đӇ phә biӃn cho nhiӅu ngưӡi
cùng đӑc đưӧc không?

Tôi đáp: cӭ như ý kiӃn vӯa trình bày, sách này không ngҥi phә biӃn cho nhiӅu
ngưӡi cùng đӑc. Có thӇ nhӡ đӑc nó, ngưӡi ta có cơ hӝi bưӟc vào cӱa ngõ Chánh
pháp, mҥnh dҥn tiӃn trên đưӡng hành thiӋn đúng vӟi nhұn đӏnh chính xác luұt
nhân quҧ báo ӭng hiӇn nhiên.

Đҥo hӳu lҥi thiӃt tha mong tôi chuyӇn ra ViӋt văn. Tôi chҩp nhұn. Vӟi nӝi dung
khuyӃn thiӋn trên, tôi tin rҵng nhӳng trang tiӃp sau sӁ đem lҥi cho bҥn đӑc nhiӅu lý
thú.

Phұt lӏch 2506 - 1962.

***

‘  

 

² 
 

1. Hӑc cách lұp mҥng:

Tôi bӏ mӗ côi cha tӯ nhӓ. Mҽ tôi cho theo nghӅ Y hӑc và nói vӟi tôi rҵng: Hӑc
nghӅ làm thuӕc vӯa có thӇ nuôi sӕng vӯa có thӇ giúp ngưӡi. Vҧ lҥi luyӋn tұp mӝt
nghӅ cho tinh vi có tăm tiӃng, chính là sӣ nguyӋn cӫa cha mày khi trưӟc.

Sau đó, có mӝt hôm tôi đӃn lӉ chӯ Vân, nhân gһp mӝt cө già râu dài tưӟng đҽp,
dáng mҥo phơi phӟi như tiên, tôi đem lòng kính mӝ. Cө nói vӟi tôi: "Ta coi cұu là
ngưӡi trong chӕn quan trưӡng, sang năm đã đӃn khoa thi tҩn hӑc, sao cұu không
chӏu đӑc sách?". Tôi trình bày lý do và hӓi thăm tên hӑ quê quán cӫa Cө.
Cө bҧo: Ta hӑ Khәng, ngưӡi đҩt Vân Nam. Ta đưӧc chánh truyӅn phép lý sӕ trong
sách Hoàng Cӵc cӫa ThiӋu Ưng tiên sinh. Ta muӕn truyӅn lҥi cho cұu.

Tôi liӅn dүn Cө vӅ nhà giӟi thiӋu vӟi mҽ tôi, mҽ tôi dҥy tiӃp đãi Cө rҩt hұu, và yêu
cҫu Cө thӱ chҩm sӕ cӫa tôi xem ra thӃ nào, thì quҧ nhiên tӯ nhӳng viӋc mҧy may
đӅu đưӧc Cө đoán trúng rành mҥch. Tӯ đó tôi nҧy sanh ý muӕn đӑc sách, và đem
chuyӋn bàn vӟi ngưӡi anh cô cұu là Trҫm Sinh. Anh ҩy bҧo tôi: hiӋn nay có Úc
Hҧi Cӕc tiên sinh đang mӣ khóa giҧng tҥi nhà ông Trҫm Hӳu Phu, đӇ anh gӣi em
tӟi đó hӑc, rҩt tiӋn. Sau đó tôi trӣ thành hӑc trò cӫa thҫy Úc Hҧi Cӕc.

Khәng tiên sinh chҩm sӕ tôi như vҫy: Lúc nhӓ thi huyӋn đұu thӭ 14, thi phӫ đұu
thӭ 71, thi tӍnh đұu thӭ 9. Quҧ nhiên năm sau tôi đi thi cҧ ba nơi đӅu có tên đұu
đúng như lӡi đoán.

Cө lҥi đoán cҧ viӋc lành dӳ trong suӕt đӡi tôi, rҵng năm nào thi đұu thӭ mҩy, năm
nào đưӧc bә Bҭm sinh năm nào đưӧc bә chӭc Cӕng sinh, sau đó năm nào đưӧc bә
Tri huyӋn tӍnh Tӭ Xuyên, nhưng làm tri huyӋn đӫ ba năm rưӥi lҥi nên cáo thӕi và
thӑ đӃn 53 tuәi, chӃt vào giӡ sӱu ngày 14 tháng tám. ChӍ đáng tiӃc sӕ ngưӡi không
con. Các lӡi đoán này tôi đӅu ghi lҥi và nhӟ cҭn thұn. Tӯ đó vӅ sau, phàm mӛi lҫn
thi cӱ, tên tuәi đұu đҥt đӭng trưӟc đӭng sau cӫa tôi thӃ nào đӅu đúng như lӡi tiên
sinh dӵ đoán, duy có điӅu này làm tôi hơi nghi là tiên sinh đoán tôi ăn lӝc trong
thӡi gian Bҭm sinh đӫ sӕ 91 thҥch 5 đҩu gҥo thì đưӧc bә Cӕng sinh, nhưng cұp kǤ
tôi mӟi tiêu hӃt sӕ gҥo 71 thҥch, đã đưӧc Đӗ Tôn sư phê chuҭn cho tôi bә Cӕng
sinh, nên tôi nghi điӅu này tiên sinh đoán sai, không ngӡ sau đó tôi bӏ quan đҥi lý
Dương Công bác khưӟc, phҧi kéo dài thӡi gian mãi đӃn nãm Đinh mão mӟi nhӡ
Minh Tôn sư thҩy quyӇn văn thi cӫa tôi tҥi khoa trưӡng, khen rҵng: Năm thiên
sách này chính là năm thiên tҩu nghӏ lên triӅu đình, ngưӡi có tài văn bài thӃ này há
lҥi đӇ vùi lҩp mãi ӣ chӛ song môn sao? Rӗi ông trình văn bài cӫa tôi lên quan
huyӋn và tôi đưӧc phê chuҭn bә Cӕng sinh. KiӇm điӇm lҥi sӕ gҥo tiêu trong thӡi
gian này cӝng vӟi sӕ gҥo 71 thҥch khi trưӟc thì vӯa đӫ sӕ 91 thҥch 5 đҩu không
sai; do đó tôi càng tin chҳc đӡi ngưӡi tiӃn thӕi có sӕ mҥng, mau chұm có vұn thӡi,
nên tôi cӭ dӱng dưng không còn đӇ ý mong cҫu mӝt điӅu gì.
Sau khi bә Cӕng sinh tôi phҧi vào yӃn đô hӑc tҥi Quӕc tӱ giám. Suӕt mӝt năm lưu
lҥi kinh đô, tôi chӍ thưӡng ngӗi lҷng lһng, không buӗn xem văn thư gì cҧ. Qua năm
Kӹ t #273;i dҥo Nam Ưng. Trưӟc khi vào Quӕc tӱ giám, tôi có đӃn viӃng thăm
ThiӅn sư Vân Cӕc Hӝi ӣ núi ThӇ Hà. Ngӗi chung vӟi ThiӅn sư mӝt nhà suӕt ba
đêm ngày liӅn, mҳt không hӅ nhҳm. ThiӅn sư hӓi tôi: ngưӡi ta ӣ cõi đӡi sӣ dĩ
không làm đưӧc Thánh HiӅn chӍ vì bӏ vӑng niӋm ràng buӝc, nay ông ngӗi suӕt ba
ngày mà không thҩy khӣi lên mӝt niӋm nào, là tҥi làm sao? Tôi trҧ lӡi: Thưa ThiӅn
sư, tôi đưӧc Khәng tiên sinh chҩm sӕ, cho biӃt mӑi điӅu vinh nhөc tӱ sinh đӅu do
sӕ đӏnh, dҫu có móng lòng mơ tưӣng điӅu gì cũng vô ích, vì vұy tôi không cҫn
nghĩ tưӣng điӅu gì. ThiӅn sư cưӡi: Lâu nay tôi đãi ông như bұc hào kiӋt, không
ngӡ ông chӍ là mӝt kҿ phàm phu chay! Tôi giӵt mình, hӓi ThiӅn sư cho biӃt lý do,
ThiӅn sư dҥy: nhӳng ngưӡi chưa đưӧc "không tâm" mӟi phҧi bӏ âm dương chi
phӕi, sӕ mӋnh buӝc ràng. Nhưng sӕ mӋnh chӍ câu thúc kҿ phàm phu, không thӇ
câu thúc đưӧc ngưӡi cӵc thiӋn cũng như cӵc ác, ông suӕt 20 năm nay chӏu bó tay
trưӟc sӕ mӋnh không chuyӇn đәi đưӧc tí gì, như thӃ, há không phҧi phàm phu thì
là gì? Tôi hӓi: Thưa ThiӅn sư, vұy sӕ mӋnh có thӇ tránh đưӧc ư? ThiӅn sư dҥy: Sӕ
mӋnh do ta gây ra, hӑa phưӟc chính ta tìm lҩy. Đó là điӅu sách vӣ đã dҥy đành
rành. Kinh Phә Môn, Phұt dҥy: Cҫn giàu sang đưӧc giàu sang, cҫn con trai con
gái, đưӧc con trai con gái, cҫn sӕng lâu đưӧc sӕng lâu. Ôi! Vӑng ngӳ là mӝt giӟi
cҩm nһng cӫa nhà Phұt, há lӁ chư Phұt Bӗ-tát lҥi khi cuӕng ngưӡi đӡi mà nói ra
câu ҩy hay sao! Tôi hӓi tiӃp: Thҫy Mҥnh Tӱ nói: HӉ cҫu thӡi đưӧc, ҩy là nói cҫu
nhӳng điӅu chính nơi tâm mình có thӇ làm đưӧc kia, như điӅu đҥo đӭc nhân nghĩa
thӡi có thӇ ra sӭc mong cҫu, còn như công danh phú quí là đӅu ngoài năng lӵc
mình, làm sao mong cҫu đưӧc? ThiӅn sư nói: Thҫy Mҥnh Tӱ nói không lҫm, chӍ
tҥi ông hiӇu lҫm thôi. Ông không nghe ngài Lөc tә HuӋ Năng nói sao? Ngài nói:
HӃt thҧy phưӟc điӅn, không ngoài gang tҩc, hӉ tâm cҫu chi đӅu cҧm thông nҩy.
Cҫu ngay nơi ta, không nhӳng đưӧc đҥo đӭc nhân nghĩa, cũng đưӧc luôn công
danh phú quý, hӉ trong đҥt đưӧc thì ngoài đҥt đưӧc, nên càng thҩy rõ hiӋu nghiӋm
cӫa tâm hưӟng nӝi mong cҫu. Ngưӡi nào không chӏu khó ngó lui mình đӇ tu tӍnh,
cӭ như mӝt bӅ dong ruәi tìm cҫu bên ngoài, tuy hӑ có lұp cách tìm cҫu thӃ nào
chăng nӳa, kӃt quҧ vүn tùy sӕ mӋnh đӏnh đoҥt cҧ thôi. Lӕi mong cҫu này hoài công
vô ích. Nhӳng ngưӡi không chӏu hӗi tâm tu tӍnh, lo cҫu mong phú quí công danh
bҵng con đưӡng đҥo đӭc nhân nghĩa, lҥi chӍ lo tìm cҫu mӑi thӫ đoҥn gian ác, rӕt
cuӝc hӑ phҧi bӏ thiӋt thòi cҧ hai mһt, là công danh phú quí không thành mà đҥo
đӭc nhân nghĩa cũng hӓng.

ThiӅn sư lҥi hӓi tôi vӅ viӋc chҩm sӕ cӫa Khәng tiên sinh, tôi thuұt lҥi đúng cҧ mӑi
điӅu. ThiӅn sư hӓi lҥi tôi: Bây giӡ ông thӱ xét lҥi ông còn có hy vӑng thi đұu
không? Tôi ngүm nghĩ mӝt hӗi lâu rӗi trҧ lӡi: Không thӇ. Ngưӡi khoa giáp phҧi là
ngưӡi có phưӟc tưӟng, còn tôi chӍ là kҿ bҥc phưӟc, lҥi không biӃt dӗn chӭa công
hҥnh làm nӅn tҧng phưӟc đӭc, không chӏu khó giúp ai, không khoan dung đҥi đӝ,
có khi còn cұy mình tài trí lҩn lưӟt kҿ khác, nghĩ gì làm nҩy, nói năng khinh suҩt
dӕi trá, chҷng nӇ vì ai. Đҩy toàn là nhӳng tưӟng cӫa kҿ bҥc phưӟc, làm sao tôi
mong cҫu đưӧc khoa giáp! Vҧ lҥi phàm đҩt nhӟp mӟi có nhiӅu vi trùng sinh, nưӟc
trong thì đâu có cá lӝi, thӃ mà xét lҥi tính tôi vӕn ưa tinh khiӃt, nên tôi không con
là phҧi; phàm khí tiӃt ôn hòa mӟi nuôi dưӥng muôn vұt, thӃ mà xét lҥi tính tôi hay
nóng nҧy, thӃ nên không con là phҧi; phàm nhân ái là gӕc sinh hóa, nhүn tâm là
gӕc suy tàn, thӃ mà xét lҥi tính tôi cӭ khư khư danh tiӃt hҧo huyӅn, chҷng hӅ hy
sinh giúp ai, thӃ nên tôi không con là phҧi. Đó là chưa kӇ tôi còn có tұt nói nhiӅu
làm tәn khí, tұt ưa uӕng rưӧu làm tán tӍnh, tұt ưa ngӗi suӕt đêm không biӃt bҧo tӗn
khí cӕt và nӃu kӇ hӃt tұt xҩu cӫa tôi thì hҷn còn nhiӅu nӳa...

ThiӅn sư nói: Không riêng gì mӝt viӋc thi cӱ, chính tҩt cҧ mӑi viӋc thӃ gian này
thҧy đӅu nҵm trong lý nhân quҧ. Nhӳng ngưӡi có đưӧc sҧn nghiӋp trӏ giá ngàn
vàng tӭc là ngưӡi có đưӧc cái phưӟc hưӣng ngàn vàng đó, nhӳng ngưӡi có đưӧc
sҧn nghiӋp trӏ giá trăm vàng tӭc là ngưӡi có đưӧc cái phưӟc hưӣng trăm vàng đó,
nhӳng ngưӡi bӏ chӃt đói, tӭc là ngưӡi có cái nghiӋp chӃt đói đó. ThӃ mà ngưӡi đӡi
không nhұn rõ lӁ này, cӭ đә dӗn cho trӡi đҩt xui nên, kǤ thұt trӡi đҩt bҩt quá chӍ
gia thêm nhӳng điӅu mình đã tҥo sҹn, chӭ trӡi đҩt có bao giӡ sanh đưӧc mҧy may
hӑa phúc nào cho ai đâu. Ngay đӃn viӋc sinh con cũng thӃ. Ngưӡi nào có công đӭc
trăm đӡi thӡi sӁ sinh con cháu trong mưӡi đӡi kӃ tiӃp gìn giӳ; ngưӡi nào có công
đӭc ba đӡi, hai đӡi thӡi sӁ sinh con cháu trong ba đӡi, hai đӡi kӃ tiӃp gìn giӳ, còn
ngưӡi nào tuyӋt nhiên không con, ҩy là ngưӡi chӍ có công đӭc mӓng manh vұy.
Nay ông đã biӃt chӛ khuyӃt điӇm cӫa mình, ông hãy tұn tình gӝt bӓ cái tưӟng
không phát khoa giáp và không sinh con kia đi. Và muӕn vұy, ông phҧi lo tích
đӭc, phҧi mӣ lòng bao dung, phҧi giӳ niӋm hòa ái, phҧi yêu tiӃt tinh thҫn, bao
nhiêu viӋc trưӟc đұp tan ngày qua đã chӃt, bao nhiêu viӋc sau phát khӣi như ngày
nay đã sinh, đưӧc vұy tӭc là ông tӵ làm mӝt cuӝc tái sinh đҫy nghĩa lý đó.

Cái thân xác thӏt còn có vұn sӕ, huӕng cái thân đҫy nghĩa lý này lҥi không cҧm
thông cùng trӡi đҩt? Thiên thái giáp trong kinh Thi có câu: Trӡi làm ương nghiӋt,
mình có thӇ tránh, mình làm ương nghiӋt không thӇ nào tránh. kinh Thi nói:
Thưӡng hay nói phӕi hӧp thiên mҥng chính là nói tӵ mình cҫu đưӧc nhiӅu phưӟc.
Trưӟc đây Khәng tiên sinh đoán sӕ ông không phát khoa giáp, không sinh con, đó
là điӅu ương nghiӋt do trӡi đҩt gây ra, nó có thӇ tránh gӥ. NӃu ông mӣ rӝng đӭc
tính, gҳng làm viӋc thiӋn, dӗn chӭa âm công, mình gây ra phưӟc, há mình không
đưӧc hưӣng thө hay sao?

Dӏch là bӝ kinh mưu tính viӋc sưu các ty hung giúp cho ngưӡi quân tӱ - hҥng
ngưӡi biӃt phҧn tĩnh tu đӭc. NӃu thұt có cái thiên mҥng cӕ đӏnh, ai tӕt cӭ tӕt, ai
xҩu cӭ xҩu, thì đâu có thӇ nói đӃn chuyӋn mưu tính sưu các ty hung? Mӣ đҫu kinh
Dӏch còn có câu: Nhà nào chӭa điӅu thiӋn sӁ có thӯa điӅu phúc (tҩt thiӋn chi gia
tҩt hӳu dư khánh), ông có tin nӛi điӅu ҩy chăng?

Tôi tin lӡi ThiӅn sư nói, nên thành tâm bái lãnh. Tôi liӅn đӃn trưӟc Phұt đài tұn
tình phát lӝ sám hӕi bao nhiêu tӝi cũ cӫa mình, và dâng mӝt sӟ bҥch, trưӟc hӃt cҫu
đưӧc đăng khoa giáp, tiӃp phát nguyӋn làm ba ngàn điӅu lành, đӇ báo đáp ân đӭc
cӫa trӡi đҩt tә tông.

ThiӅn sư đưa bҧng "Công hóa cách" chӍ cho tôi, khiӃn cӭ mӛi ngày có công viӋc
thiӋn ghi vào, còn làm ra mҩy viӋc ác thì thӕi trӯ và gҳng chuyên trì chú Chuҭn-đӅ,
như thӃ sӣ nguyӋn cӫa ông tҩt có hiӋu nghiӋm.

ThiӅn sư lҥi dҥy tiӃp: Mӝt nhà Phù lөc thưӡng nói rҵng: Ngưӡi hӑa phù mà không
hiӇu cách thӭc, tҩt bӏ quӹ thҫn chê cưӡi, song bí truyӅn cӫa cách hӑa phù không
chi lҥ, chӍ cӕt giӳ tâm không lay đӝng mà thôi. Khi cҫm bút hӑa phù, điӅu cҫn thiӃt
trưӟc tiên phҧi dũ sҥch muôn mӕi duyên lӵ trong lòng, tâm đӯng khӣi lên mҧy
may tưӣng nghĩ nào cҧ. Ngay khi tâm bҩt đӝng ҩy, hҥ bút chҩm mӝt chҩm gӑi là
hӛn đӝn khai cơ, rӗi tӯ đó tiӃp hơ bút hӑa viӃt, không đӇ mӝt tư lӵ nào móng lên,
đưӧc như thӃ là điӋu phù thành linh nghiӋm. Phàm ngưӡi kǤ đҧo trӡi đҩt cҫu sӱa
đәi sӕ mӋnh cũng phҧi làm như thӃ, phҧi do tӯ cái tâm không vӑng đӝng, không
loҥn tưӣng khӣi mӟi có cҧm cách.

Khi thҫy Mҥnh Tӱ luұn đӃn cái hӑc lұp mҥng có câu: yӇu và thӑ không hai. Thӵc
tӃ ta thҩy chӃt yӇu và sӕng lâu hai điӅu khác xa nhau, tҥi sao thҫy Mҥnh lҥi nói
khác? Nên biӃt khi tâm không vӑng niӋm, thì ngay đó đâu có phân chia sӕ mҥng
thӑ yӇu, giàu nghèo, cùng thông... ChӍ tӯ tâm móng khӣi thiӋn ác mӟi tҥo nên
nhӳng sӕ mӋnh sai khác giӳa giàu nghèo v.v... Nhưng phàm đã sinh ra ӣ đӡi, ai
không coi viӋc chӃt sӕng là quan trӑng, nên trên đây chӍ nói đӃn viӋc sӕng lâu và
chӃt yӇu, kǤ thұt ý đã bao gӗm tҩt cҧ mӑi sӵ thuұn nghӏch xҧy ra trên suӕt cҧ đӡi
ngưӡi.

ĐӃn như câu "Tu thân dĩ sĩ chi" mà Mҥnh Tӱ đã nêu lên, là cӕt nhҳc ngưӡi đӡi
nhӟ lҩy điӅu tích đӭc tu nhân làm hӋ trӑng.

HӉ tu đưӧc nhân đӭc thӡi dҫu có mӑi tӝi lӛi vүn cҧi bӓ đưӧc hӃt, và nói chӡ đӧi
(sĩ) tӭc có ý nói gҳng lo tu nhân tích đӭc đӃn khi công phu sâu dày, tӵ nhiên sӕ
mӋnh thay đәi, chӟ không phҧi chӍ đem cái hy vӑng suông cҫu cho đưӧc thӃ này
thӃ kia mà đưӧc kӃt quҧ thӃ này, thӃ kia. Ngưӡi thông đҥt đҥo lý, dù mӝt mҧy may
hy vӑng cũng chҷng đӇ dính mҳc trong lòng, đưӧc như thӃ mӟi đҥt đӃn cҧnh giӟi
bҩt đӝng niӋm hӗn nhiên, mӟi đҥt đӃn chӛ thұt hӑc cao siêu.

Nay Ông chưa đưӧc "không tâm", Ông hãy trì niӋm chú Chuҭn-đӅ, cҫn niӋm mãi
không gián đoҥn, không cҫn kӇ sӕ ít nhiӅu, trì niӋm đӃn khi nào đưӧc thuҫn thөc,
trong trì niӋm mà không trì niӋm, trong không trì niӋm mà trì niӋm, thì bây giӡ
đưӧc tâm không lay đӝng, mà có sӵ ӭng nghiӋm rõ ràng.

Sau khi đưӧc ThiӅn sư chӍ dҥy, tôi liӅn đәi hiӋu Hӑc Hҧi trưӟc kia đӇ lҩy LiӉu
Phàm, vì tӯ đây đã hiӇu cái lý nghĩa lұp mҥng là thӃ nào, không muӕn đӇ mình rơi
vào sào huyӋt phàm phu nӳa. Tӯ nay trӣ đi, suӕt ngày gìn giӳ cҭn thұn, do đó tôi
tӵ thҩy ngày nay khác xa ngày trưӟc. Ngày trưӟc tôi chӍ là con ngưӡi lêu lӓng
buông xuôi, nhưng tӯ nay tôi đã biӃt lo gìn lòng giӳ ý, cҭn thұn tӯng khҳc tӯng
giӡ, dүu ӣ chӛ kín đáo riêng tư, lòng vүn sӧ lӥ làm điӅu chi sai quҩy, mҳc tӝi vӟi
trӡi đҩt, hoһc dүu gһp ai ganh ghét, phá phách, tôi cũng cӕ giӳ tánh điӅm nhiên hӹ
xҧ.

Bưӟc sang nãm sau, bӝ LӉ mӣ khoa thi, Khәng tiên sinh đoán bӝ sӁ khҧo thí tӯ tên
đұu ba trong khóa trưӟc trӣ xuӕng, nhưng nay bӝ lҥi khҧo thí tӯ tên đұu nhҩt. ThӃ
là lӡi dӵ đoán cӫa Khәng tiên sinh lҫn này không ӭng nghiӋm; và Tiên sinh không
đoán tôi đưӧc đұu Cӱ nhân thӃ mà tôi đã đұu Cӱ nhân trong kì Hương thí mùa thu!

Tuy nhiên tôi tӵ xét viӋc hҥnh nghĩa mình làm chưa thuҫn thөc, sai sót còn nhiӅu.
Hoһc có khi thҩy viӋc lành mà làm không hăng hái, hoһc có khi cӭu giúp ngưӡi
mà tâm còn do dӵ, hoһc có khi thân gҳng làm lành mà miӋng có nói ác, hoһc khi
tӍnh thì tháo vác mà khi say lҥi phóng dұt... tôi đem tӝi chiӃt tính bù trӯ vӟi công,
thì thҩy hҷn có nhiӅu ngày mình sӕng uәng! Tôi phát nguyӋn tӯ năm Kӹ t à mãi
đӃn năm Kӹ mão, suӕt 10 năm, mӟi hoàn thành ba ngàn viӋc thiӋn! Khi rӡi Lý
TiӋm Am tiên sinh đӇ vào Bҧn bӝ Trung Quӕc, tôi chưa kӏp làm lӉ hӗi hưӟng ba
ngàn viӋc thiӋn kia, năm Canh thìn có dӏp trӣ lҥi Nam Biên, tôi mӟi thӍnh các Hòa
thưӧng Thánh Không, HuӋ Không đӃn Đӗng tháp ThiӅn đưӡng chӭng minh cho lӉ
hӗi hưӟng, nhân đó tôi lҥi phát nguyӋn làm thêm ba ngàn điӅu lành khác đӇ cҫu
sinh con, và đӃn năm Tân t tôi đã may mҳn hҥ sinh mӝt quý tӱ.

Mӛi lҫn làm mӝt viӋc gì, tôi liӅn lҩy bút ghi vào sә, vӧ tôi không viӃt đưӧc, nên hӉ
làm đưӧc viӋc gì thì lҩy nҳp bút chҩm son ҩn vào tӡ lӏch mӝt khoanh tròn. Chҷng
hҥn như bӕ thí cho ngưӡi nghèo, mua vұt phóng sinh, tính ra mӛi ngày có đӃn
mưӡi khoanh. Sang tháng tám năm Quí mùi, tính lҥi đӫ sӕ ba ngàn điӅu lành, sau
khi đã khҩu trӯ các điӅu ác. Tôi lҥi thӍnh các Hòa thưӧng Thánh Không, HuӋ
Không đӃn nhà chӭng minh lӉ hӗi hưӟng. Ngày 13 tháng 9, tôi lҥi phát nguyӋn
làm thêm mӝt vҥn điӅu lành, cҫu thì đұu TiӃn sĩ, quҧ nhiên năm Bính tuҩt tôi thi
đұu và đưӧc bә làm Tri huyӋn Bӱu Đê.

Trong lúc làm Tri huyӋn, tôi sҳm sҹn mӝt tұp sách đӇ ghi thiӋn ác, đһt tên là Trӏ
Tâm ThiӅn (sách sӱa lòng). Cӭ mӛi sáng dұy, gia nhân đem nó giao lính hҫu đem
đӃn đӇ trên án làm viӋc. NӃu trong ngày, tôi làm đưӧc điӅu lành điӅu dӳ nào dù
lӟn dù nhӓ đӅu ghi rõ ràng vào sách, đêm đӃn thiӃt án giӳa trӡi, bҳt chưӟc ông
TriӋu DuyӋt Đào thҳp hương cáo vӟi trӡi đҩt (1). Vӧ tôi thҩy đã lâu mà chҷng làm
đưӧc bao nhiêu viӋc lành, mӟi châu mày buӗn bã nói: Trưӟc Ông ӣ nhà có tôi giúp
sӭc, nên Ông đã làm đӫ ba ngàn điӅu lành theo sӣ nguyӋn. Nay Ông nguyӋn làm
thêm mӝt vҥn điӅu, nhưng ӣ tҥi công đưӡng chҷng có viӋc gì đӇ làm, thì biӃt bao
giӡ Ông mӟi làm đӫ sӕ ҩy.

Đêm đó, mӝng thҩy mӝt Thҫn nhân, tôi mӟi than thӣ vӅ lý do khó là đӫ các điӅu
lành minh đã hӭa. Thҫn nhân bҧo: ChӍ mӝt viӋc giҧm khinh tiӅn thuӃ cho dân cӫa
Ông vӯa rӗi, cũng đӫ sánh bҵng mӝt vҥn điӅu lành. Nghe lӡi Thҫn nhân bҧo, tôi
liӅn xét lҥi nhӟ mình có làm viӋc đó thұt. Vì khi trưӟc thuӃ ruӝng cӫa huyӋn Bӱu
Đê, mӛi mүu phҧi đóng 2 phân 3 ly 7 hào, xét ra quá nһng đӕi vӟi muôn dân nên
tôi đã khu xӳ làm cho giҧm xuӕng mӛi mүu chӍ đóng 1 phân 4 ly 6 hào. Tuy vұy,
tôi vүn hӗ nghi không hiӇu tҥi sao viӋc làm đó lҥi có thӇ sánh bҵng mӝt vҥn điӅu
lành, may đâu gһp đưӧc HuyӅn Như ThiӅn sư vӯa tӯ núi Ngũ Đài đӃn, tôi đem
chuyӋn nҵm mӝng ra hӓi có đáng tin không, ThiӅn sư trҧ lӡi: HӉ có thiӋn tâm chân
thiӃt, thì mӝt viӋc lành có thӇ đương đưӧc muôn viӋc lành, huӕng chi giҧm thuӃ
cho cҧ mӝt huyӋn, muôn dân đӅu chӏu ơn. Tôi liӅn cúng mӝt sӕ tiӅn lương, nhӡ
ThiӅn sư đem vӅ Ngũ Đài trai Tăng mӝt vҥn vӏ sư, gӑi là đӇ làm lӉ hӗi hưӟng cho
tôi.

Khәng tiên sinh trưӟc kia đoán tôi đӃn nãm 53 tuәi gһp tai nҥn, nhưng đӃn năm đó
chҷng có gì xҧy ra, dù tôi không hӅ cҫu đҧo xin tăng thӑ, và nay thì tuәi tôi đã 69
rӗi. Trong Kinh Thi có câu: Trӡi không dӉ tin, mҥng không đӏnh thưӡng, lҥi có
câu: Vұn mҥng chҷng nhҩt đӏnh. Nhӳng câu ҩy đâu phҧi là lӡi dӕi trá! Do đó tôi
biӃt chҳc rҵng, hӑa phúc đӅu phҧi cҫu ngay nơi mình, đó mӟi thұt đúng ý cӫa
Thánh HiӅn, ngưӧc lҥi ngưӡi nào nói hӑa phúc do mӋnh trӡi, thì đó là lӕi suy luұn
thông thưӡng cӫa kҿ thӃ tөc.

HiӋn tҥi sӕ mӋnh mӛi ngưӡi thӃ nào chưa dӉ biӃt đưӧc. Vұy đang khi đưӧc hiӇn
vinh hãy tưӣng như gһp điӅu không vӯa ý, đang khi đưӧc thuұn lӧi hãy tưӣng như
gһp điӅu trái nghӏch, đang khi đưӧc sung túc hãy tưӣng là thiӃu nghèo, đang khi
đưӧc mӑi ngưӡi ái kính hãy tưӣng khi bӏ khuҩt phөc, đang khi gia thӇ trӑng vӑng
hãy tưӣng như mình ӣ hҥng thҩp hèn, đang khi có chút hӑc vҩn uyên thâm hãy
tưӣng mình còn thiӇn cұn. Xa vӅ trưӟc, nghĩ tӟi công đӭc tә tiên đӇ lo kӃ tuyên
dương, gҫn hiӋn tҥi, nghĩ tӟi lҫm lӛi cӫa mҽ mà tìm cách bӗi bә, trên lo đӅn ơn
trưӟc, dưӟi lo tҥo phưӟc gia đình, ngoài thì giúp ngưӡi tai nҥn, trong thì lo ngăn
ngӯa tà ác chính mình. Cӕt phҧi ngay thҩy chӛ sai quҩy cӫa mình đӇ lo toan hӕi
cҧi. NӃu mӝt ngày không tӵ biӃt mình quҩy tӭc mӝt ngày an lòng tӵ cho mình là
phҧi, mӝt ngày không ăn năn hӕi quá tӭc mӝt ngày không tiӃn bӝ.

Hҥng ngưӡi thông minh tuҩn kiӋt trong thiên hҥ đâu phҧi hiӃm, nhưng nӃu hӑ
không gҳng lo tu đӭc, mӣ mang thiӋn nghiӋp, hӑ cũng chӍ sӕng mӝt đӡi đình trӋ,
an phұn dұt dӡ gһp chãng hay chӟ mà thôi!

Cái thuyӃt lý an thân lұp mҥng cӫa Vân Cӕc Hӝi ThiӅn sư trao dҥy trên đây thұt là
chí tình, chí lý, chí chân, chí chánh. NӃu biӃt ngүm kӻ và thӵc hành sӁ khӓi mӝt
đӡi luӕng trôi vô ích vұy.

***

2. Hӕi cҧi lӛi lҫm

Nhӳng quan đҥi phu thӡi Xuân Thu, thưӡng quan sát sӵ nói năng hành đӝng cӫa
mӑi ngưӡi đӇ đoán đӏnh điӅu hӑa phúc cӫa hӑ, phҫn nhiӅu đúng nghiӋm cҧ. Nhӳng
điӅu này đӅu có ghi trong các bӝ Tҧ truyӋn, Quӕc ngӳ, hãy đӑc đӃn tҩt thҩy. Hҫu
hӃt nhӳng triӋu chӭng tӕt xҩu, đӅu manh nha tӯ trong tâm ý rӗi hành đӝng ra tay
chân. NӃu mӝt ngưӡi thiên hҷn vӅ phúc hұu hӑ thưӡng gһp phưӟc, mӝt ngưӡi thiên
hҷn vӅ khҳc bҥc hӑ thưӡng mang hӑa. Song ngưӡi phàm mҳt tөc ít ai thҩy rõ điӅu
này, mӟi vӝi cho hӑa phúc báo ӭng mâu thuүn khó lưӡng!

HӉ ngưӡi nào đem tâm thành tín làm viӋc thiӋn tҩt yӃu viӋc làm cӫa hӑ hӧp cùng
chân lý, mà hҥnh phúc sӁ đӃn vӟi hӑ, trái lҥi thì tai hӑa theo chân. Cӭ xem ӣ điӅu
lành điӅu ác cӫa hӑ làm, ngưӡi ta cũng biӃt trưӟc viӋc đó. Nhưng nhӳng ngưӡi
muӕn lánh hӑa cҫu phúc, hãy lo ăn năn cҧi quá, trưӟc khi nói tơi viӋc làm lành.
Theo pháp cҧi quá, đҫu tiên phҧi có tâm biӃt hә thҽn, nghĩ rҵng ta cũng là bұc
trưӧng phu nam tӱ như cә Thánh tiên HiӅn, thӃ sao các ngài làm thҫy cҧ thiên hҥ,
đưӧc muôn đӡi tôn thӡ, còn ta lҥi cӭ lҽt đҽp thҩp hèn mӝt đӡi ngói bӇ, cӭ lo say
đҳm dөc tình, thҫm lén làm điӅu bҩt nghĩa, còn cho là không ai biӃt, VӉnh mһt
ngҥo nghӉ không chút thҽn thùng, đӃn đәi mӛi ngày mӛi sa đӑa xuӕng hàng cҫm
thú mà không tӵ biӃt, thұt chҷng còn chi hә nhөc cho bҵng! Thҫy Mҥnh Tӱ nói:
ĐiӅu lӟn lao khҭn yӃu nhҩt đӕi vӟi con ngưӡi là tâm biӃt hә. Vì rҵng hӉ ngưӡi nào
giӳ đưӧc tâm đó thì trӣ nên Thánh HiӅn, kҿ nào bӓ mҩt tâm đó thì chҷng khác chi
cҫm thú. Cho biӃt tâm hә thҽn là đӝng cơ chính trong viӋc cҧi quá tӵ tâm.

Thӭ hai, phҧi có tâm sӧ hãi. Hãy nghĩ rҵng mình làm viӋc gì đӅu có Thánh thҫn ӣ
trên mình, xung quanh mình biӃt rõ, không dӕi trá đưӧc. Dүu mình có phҥm tӝi lӛi
nhӓ nào, ngưӡi đӡi đӅu không thҩy, Thánh thҫn đâu có mù mӡ. HӉ tҥo tӝi nһng, có
trăm hӑa kéo theo, gây tӝi nhҽ thì giҧm mҩt phưӟc báo hiӋn tiӅn. Như vұy sao
đưӧc không dè dһt sӧ hãi.

Chҷng nhӳng thӃ thôi, ngay lúc nhàn cư, thҫn linh càng thҩy rõ. Mһc dù ta có che
dҩu nhӳng điӅu mình làm kín đáo đӃn đâu, trau chuӕt khéo léo thӃ nào, oan trưӡng
vүn bӏ bҥi lӝ, cuӕi cùng không thӇ tӵ dӕi; huӕng chi đã bӏ mӑi ngưӡi dòm thҩy thì
dù mӝt chút giá trӏ chҷng còn, như vұy há không đáng cҭn thұn sao?

Vҧ lҥi, khi còn hơi thӣ, dù có gây ác tày trӡi vүn còn mong hӕi cҧi, nên lҳm ngưӡi
mӝt đӡi tҥo ác, đӃn phút lâm chung biӃt hӕi ngӝ, nhҩt mӝt niӋm thiӋn tâm mãnh
liӋt, hӑ vүn có thӇ hưӣng đưӧc mӝt cái chӃt an lành. Cә đӭc nói: Mӝt niӋm lành
mãnh liӋt đӫ rӱa sҥch tӝi trăm năm, ví như cái hang sâu tӕi ngàn năm, chӍ rӑi mӝt
ngӑn đèn, tӕi kia liӅn biӃn mҩt. Vұy không kӇ tӝi lӛi đã tҥo lâu hay mӟi tҥo, miӉn
biӃt thành thұt hӕi cҧi là tӝi hӃt. Trҫn thӃ vô thưӡng, mҥng ngưӡi chҷng mҩt, khi
hơi thӣ ra không vào, dù muӕn hӕi cҧi chҷng kӏp nào. Kҿ làm ác đã phҧi mang
tiӃng ác suӕt trăm ngàn năm trên dương thӃ, không con hiӅn cháu thҧo nào rӱa
sҥch, lҥi phҧi chӏu ngөc báo trҫm luân muôn vҥn đӡi, dù Thánh hiӅn, Phұt, Bӗ-tát
cũng khó lòng cӭu vӟt. Như thӃ là không kiêng sӧ đưӧc ư?
Thӭ ba, phát tâm dõng mãnh: nhӳng ngưӡi không ăn năn hӗi quá, phҫn nhiӅu là
nhӳng ngưӡi dҫn dà có tánh thөt lui. BiӃt vұy, ta cҫn phҧi dũng mãnh hăng hái,
đӯng nên do dӵ, đӯng nên chҫn chӡ, hãy xem tӝi nhӓ như bӏ mũi nhӑn châm làm
thúi thӏt, mau mau khoét vҩt, sӧ tӝi lӟn như bӏ rҳn đӝc cҳn tay, mau mau cҳt bӓ,
không đưӧc trì trӉ phút nào. Càng trӉ càng nguy, càng mau càng có lӧi.

Nhӳng ngưӡi có đӫ ba thӭ tâm nói trên, dù có tӝi lӛi đӃn đâu vүn cҧi đәi đưӧc như
băng sương gһp ánh mһt trӡi làm sao không tan biӃn. Nhưng nên biӃt có nhӳng tӝi
lӛi đưӧc cҧi đәi do viӋc làm thӵc sӵ, có nhӳng tӝi lӛi đưӧc cҧi đәi do triӋt ngӝ đҥo
lý, có nhӳng tӝi lӛi đưӧc cҧi đәi do tұn tâm. Công phu không đӗng nên hiӋu quҧ
cũng khác. Chҷng hҥn ngày trưӟc sát sanh nay sӁ răn dè đӯng giӃt, ngày trưӟc
nóng giұn nay phҧi răn dè đӯng nóng... đó là cách hӕi lӛi do viӋc làm thӵc sӵ. Lӕi
này chӍ mӟi là lӕi cưӥng chӃ bên ngoài, khó lòng sҥch tӝi, vì bӋnh căn còn chҩt
chӭa trong lòng, thì tӝi dù diӋt bên Đông lҥi mӑc bên Tây, nên lӕi cҧi quá này
chưa phҧi là hoàn hҧo cӭu cánh. Vұy muӕn dӭt lӛi triӋt đӇ, trưӟc khi cưӥng chӃ sӵ
viӋc phҧi thҩu rõ đҥo lý. Như muӕn chӯa bӓ tӝi sát sanh trưӟc hãy rõ lӁ này:

Trӡi đҩt vӕn hiӃu sinh, muôn loài đӅu tiӃc mҥng, giӃt vұt đӇ nuôi mình, làm sao
yên lòng đưӧc. Vұt bӏ giӃt đã đành phҧi chӏu cҳt xҿ, nӃu đau đӟn tұn xương tӫy, ҧo
não muôn phҫn, mà ta ăn vào dù béo bә ngon bùi đӃn đâu hӉ nuӕt khӓi cә liӅn trӣ
thành đӗ hôi thӕi rӗi tiêu ma, chi bҵng rau dưa vүn no bөng, còn tránh khӓi cái tӝi
sát sanh làm tәn phưӟc mình không ít.

Vҧ chăng, phàm là loài huyӃt khí đӅu có tính linh tri, đã có tính linh tri thì cùng ta
không khác (vұt ngã nhҩt thӇ). Ví bҵng không thӵc hành nәi nhӳng điӅu chí đӭc
khiӃn chúng nó kính ta, thân ta, thì cũng chӟ nên mӛi ngày sát phҥt sinh linh,
khiӃn chúng nó mãi oán ta thù ta đӡi kiӃp! Ngưӡi nào đã nghĩ đưӧc như thӃ thì dүu
muӕn giӃt vұt ăn thӏt, cũng thҩy thương tâm chҷng ham ăn nӳa.

Lҥi nӃu muӕn trӯ bӓ tұt hay nóng giұn thì trưӟc hãy suy nghĩ: Ngưӡi có chӛ hư
hӓng không bҵng ta là ngưӡi đáng thương, còn ngưӡi trái lӁ xâm phҥm ta, lӛi ҩy
thuӝc vӅ hӑ, chӟ ta can dӵ gì mà nәi cơn giұn dӳ. Huӕng hӗ trong thiên hҥ không
đáng hào kiӋt nào là ngưӡi nһng tánh tӵ thӏ, cũng không bұc hӑc thӭc nào là ngưӡi
hay oán trách tha nhân, vì hӑ biӃt rõ viӋc mình làm không thành là bӣi đӭc tu cӫa
mình chưa thҩu đáo, cho cҧm ӭng chưa tӟi nơi, hӑ luôn luôn phҧn tĩnh, nên đӕi vӟi
hӑ dù gһp nhӳng điӅu hӫy báng, cũng xem như cơ hӝi tӕt đӇ mà luyӋn tâm đӭc,
mà luôn luôn hoan hӹ đón nhұn không hӅ phүn nӝ. Khi nghe lӡi hӫy báng mà
không phүn nӝ thì dù ngӑn lӱa bài báng cao ngҩt trӡi xanh cũng tӵ nhiên tҳt biӃn
như phóng lӱa đӕt hư không. Trái lҥi hӉ nghe lӡi dèm chê vӝi nóng giұn thì dù có
khôn ngoan xҧo biӋn đӃn đâu, cũng chӍ như tҵm xuân kéo kén, càng kéo lҥi càng
buӝc chһt mình. Nóng giұn, chҷng nhӳng vô ích mà còn gây nên tai hҥi đӃn thӃ.

Ngoài các tính nóng giұn còn bao nhiêu tính xҩu khác đӅu có thӇ suy biӃt, và hӉ rõ
thҩu lӁ này thì tӝi lӛi nào cũng trӯ diӋt đưӧc.

ThӃ nào là tӝi tӯ tâm cҧi? Tӝi lӛi vô vàn đӅu do tâm tҥo, tâm không vӑng đӝng thì
tӝi lӛi dӵa vào đâu phát sinh? kҿ hӑc thӭc không cҫn phҧi phanh tìm tӯng bӋnh
hiӃu sҳc, hiӃu danh, hiӃu tài, hiӃu nӝ, nhưng chӍ cҫn nhҩt tâm hành thiӋn, giӳ gìn
chánh niӋm tӵ khҳc tiêu tan như vҫng thái dương chiӃu giӳa hư không, mӑi thӭ ma
mӏ đӅu bһt dҩu. Tӝi lӛi do tâm tҥo tҩt cũng do tâm cҧi đәi, như muӕn chһt cây đӝc,
chӍ chһt ngay gӕc nó, chӟ cҫn chi phҧi tӍa tӯng nhánh lá nhӑc công lâu lҳc.

Đҥi đӇ cách đӕi trӏ tâm bӋnh hay nhҩt là giӳ lòng cho thanh tӏnh. HӉ tâm vӯa móng
đӝng liӅn giáo biӃt, biӃt tҩt liӅn tiêu. Hoһc nó không tiêu, hãy quán xét lý lӁ nói
trên đӇ trӯ đoҥn, nӃu cũng không trӯ đưӧc, thì lҥi lҩy sӵ đӇ cҩm chӍ. Trưӟc lo tu
tâm sau lo khӣi công hҥnh sӵ. Như thӃ mӟi là lӕi sӱa chӳa tӝi lӛi đҳc sách nhҩt.

Khi phát nguyӋn cҧi quá cҫn phҧi nhӡ thiӋn hӳu đӅ huӅ, cҫu HiӅn Thánh chӭng tri.
Nhҩt tâm sám hӕi ngày đêm không giҧi đãi, trҧi qua mӝt thҩt (bҧy ngày), hai thҩt,
cho đӃn mӝt tháng, ba tháng, tҩt sӁ có hiӋu nghiӋm rõ ràng, hoһc tӵ thҩy tâm thҫn
thoҧi mái, trí tuӋ mӣ mang, hoһc đang trong chӛ phiӅn toái rӕi ren mà gһp đâu
thông suӕt đó, hoһc gһp oán cӯu mà hӑ bӓ giұn làm lành, hoһc mӝng thҩy khҥc
nhә vұt đen, mӝng thҩy đưӧc các bұc Thҫn, Thánh, Tiên, HiӅn đӅ huӅ tiӃp dүn,
hoһc mӝng thҩy bay đi giӳa hư không, mӝng thҩy tràng phan bҧo cái đưa rưӟc,
tóm lҥi là gһp đưӧc các chuyӋn tӕt lành nhӡ lӛi tiêu, tӝi diӋt hiӋn ra. Tuy nhiên,
không đưӧc cӕ chҩp lҩy đó đӇ tӵ cao tӵ đҥi, lãng quên bӅ tiӃn hóa.
Xưa ông Cӯ Bá Ngӑc, đang lúc 20 tuәi đã biӃt xét tӝi lӛi lúc thiӃu thӡi đӇ lo chӯa
bӓ, đӃn lúc 21 tuәi vүn thҩy rõ lӛi trưӟc chưa sҥch, đӃn 22 tuәi lҥi thҩy lúc 21 tuәi
còn như kҿ ӣ trong mӝng. Cӭ mӛi năm lҥi mӛi năm, ông không ngӟt cҧi đәi, đӃn
lúc 50 tuәi ông còn thҩy gì sai quҩy lúc 49 tuәi. Cái lӕi cҧi quá cӫa ngưӡi xưa như
thӃ thұt đáng phөc thay! Chúng ta hiӋn mang thân phàm tөc, tӝi ác dұp dӗn, thӃ
mà ít ai xét thҩy, đó phҧi chãng là vì tâm còn thô và mҳt bӏ lòa? Dù thҩy không
thҩy mһc lòng, hӉ đã tҥo tӝi ác sâu dày tҩt không tránh khӓi nhӳng điӅu bҩt hҧo,
hoһc tâm thҫn hôn muӝi, chưa nhӟ đã quên, hoһc thưӡng sinh phiӅn não dүu
không viӋc gì xúc đӝng, hoһc gһp ngưӡi quân tӱ thì hoҧng sӧ mһt đӓ hӗn tiêu,
hoһc chҷng ưa nghe lӡi hay lӁ phҧi, hoһc giúp ngưӡi mà lҥi bӏ ngưӡi oán, hoһc
mӝng thҩy điên đҧo, đӃn nӛi nói cuӗng thҩt chí... đó toàn là các tưӟng quái nghiӋt
cӫa tӝi ác hiӋn ra, ngưӡi nào gһp cҧnh như thӃ này cӕ gҳng dõng mãnh cҧi quá tӵ
tân, may ra mӟi khӓi điӅu mê hoһc.

***

3. Chӭa đӭc làm lành

Kinh Dӏch nói: Nhà nào chӭa lành sӁ có dư phúc. Xưa nhà hӑ Nhan trưӟc khi
muӕn gҧ con gái cho Thúc Lương Ngӝt đã không quên tra xét công viӋc chӭa đӭc
cӫa Tә tông nhà ҩy đӇ suy xét con cháu vӅ sau chҳc chҳn hưng xương. Đӭc Khәng
Tӱ có lӡi khen vua Thuҩn là đҥi hiӃu rҵng: Ông Thuҩn mà tӃ Tә tông thì Tә tông
chӭng hưӣng, phưӟc đӇ con cháu thì con cháu đưӧc trông nhӡ.

Ông ThiӃu sư Dương Vinh ngưӡi đҩt Kiên Ninh, nhà đã nhiӅu đӡi sӕng vӟi nghӅ
đưa đò, có mӝt lҫn xҧy ra cơn mưa lөt nưӟc ngұp tràn phá hҥi dân cư, nhiӅu ngưӡi
bӏ trôi theo dòng nưӟc. Trong lúc đó, mӑi kҿ khác lo bơi thuyӅn vӟt cӫa, riêng ông
cӕ và ông nӝi cӫa ThiӃu sư lҥi lo tìm vӟt ngưӡi, chҷng chút đӇ tâm tӟi tài vұt,
ngưӡi chung quanh thҩy thӃ chê là ngu, nhưng tӯ ngày thân phө ThiӃu sư ra đӡi,
nhà ông dҫn dҫn thӏnh vưӧng. Có mӝt Thҫn nhân gia hình Đҥo sĩ đӃn nói vӟi ông
rҵng: Tә phө nhà ngưӡi có âm đӭc, con cháu sӁ nên quý hiӇn. Quҧ thұt sau sinh
ThiӃu sư, mӟi 20 tuәi đã đұu đҥi khoa, làm quan tӟi chӭc tam công, và cҧ ông cӕ,
ông nӝi và thân phө cӫa ThiӃu sư đӅu đưӧc phong chӭc quan lӟn. Ai cũng biӃt
dòng dõi nhà này đӃn nay vүn phát nhiӅu ngưӡi hiӅn tài xuҩt chúng.

Ông Dương Tӵ Trưng, ngưӡi huyӋn Cҫn, lúc đҫu đưӧc làm huyӋn Lҥi, giӳ lòng
nhân hұu, xӱ đoán công minh, nhân mӝt lҫn ông gһp quan Tri huyӋn đánh khҧo
mӝt tên tù máu tuôn lai láng mà vүn chưa đã giұn. Dương Tӵ Trưng mӟi quǤ gӕi
khuyên giҧi, ông Tri huyӋn trҧ lӡi: Nhӳng kҿ làm điӅu vưӧt pháp trái lӁ thӃ này,
khiӃn ai không giұn đưӧc. Dương Tӵ Trưng cúi đҫu nói: quan trên đã bӓ rơi pháp
luұt, khiӃn dân lý tán lâu ngày rӗi, nay giҧ sӱ quan huyӋn xét thҩy ngưӡi kia quҧ
có tӝi phҥm, đӝng lòng thương xót buӗn bã, thӃ mà xӱ trӏ sӧ còn chưa đưӧc công
minh, huӕng lҥi nәi giұn đùng đùng, làm sao công minh đưӧc. Nghe câu ҩy quan
huyӋn liӅn dӏu lòng thôi giұn.

Dương Tӵ Trưng tuy nhà rҩt nghèo, nhưng ai tһng biӃu gì cũng không nhұn. HӉ
gһp tù nhân thiӃu thӕn ông thưӡng tìm cách giúp đӥ. Mӝt lҫn nӑ có vài ngưӡi tù
đang đói đӃn xin, gһp lúc nhà ông thiӃu gҥo, nӃu giúp cho tù thì ngưӡi nhà phҧi
nhӏn đói, còn đӇ cho ngưӡi nhà ăn thì cҧnh tù đói đáng thương, ông mӟi thương
lưӧng vӟi vӧ. Vӧ ông hӓi: Các ngưӡi tù ҩy đâu đӃn? Ông đáp: Tӯ Hàng Châu đӃn.
Nhұn thҩy hӑ đi xa đói khát, mһt mày xanh xao hӕc hác đáng thương, vӧ chӗng
ông liӅn đem phҫn gҥo cӫa mình nҩu cháo cho hӑ ăn. VӅ sau hai vӧ chӕng sinh
đưӧc hai trai, mӝt tên Thӫ Trҫn, mӝt tên Thӫ Chí. Cҧ hai đӅu làm quan tӟi chӭc
Lҥi bӝ tҧ hӳu thӏ lang. Cháu trưӣng làm Hình bӝ thӏ lang, cháu thӭ làm chӭc Liêm
hiӃn tӍnh Tӭ Xuyên, toàn là nhӳng vӏ triӅu thҫn tên tuәi còn đӇ tiӃng đӡi nay.

Khoҧng niên hiӋu Chánh Thӕng đӡi Minh, có Đһng Mұu Thҩt nәi loҥn tҥi tӍnh
Phúc KiӃn, sĩ dân trong xӭ theo rҩt đông, triӅu đình cӱ quan Ngӵ sӱ Trương Giai
dùng mưu bҳt giһc, sau ông này lҥi ӫy quan Bӕ chánh hӑ Tҥ làm chӭc Đô sӵ tìm
giӃt đҧng giһc. Tҥ xét trong sә hӉ thҩy ngưӡi nào nghi không thӵc sӵ oan phҥm,
thì âm thҫm trao cho mӝt lá cӡ nhӓ vҧi trҳng, dһn khi nào quân binh đi đӃn thì cҳm
cӡ ҩy ra trưӟc cӱa, đӗng thӡi ra lӋnh cho quân lính không ai đưӧc giӃt càn, nhӡ đó
hàng vҥn ngưӡi sӕng sót khӓi bӏ chӃt oan. VӅ sau con cӫa Tҥ là Thiên, thi đӛ
Trҥng nguyên, làm TӇ tưӟng, cháu Tҥ tên PhӍ, thi đӛ Thám hoa.
Nhà hӑ Lâm ӣ huyӋn Phӕ ĐiӇn, nhiӅu đӡi trưӟc trong nhà có mӝt là lão ưa làm
viӋc thiӋn. Bà thưӡng lҩy bӝt gҥo làm thành tӯng vҳt đӇ bӕ thí. HӉ ai đӃn xin là
cho, không hӅ tӓ vҿ buӗn chán. Có mӝt vӏ Đҥo nhơn hҵng ngày đӃn xin sáu, bҧy
vҳt, bà lão vүn vui lòng cho, suӕt ba năm liӅn như thӃ. Vӏ Đҥo nhân biӃt bà ta thұt
có lòng thành, mӟi bҧo rҵng: Tôi ăn cӫa bà suӕt ba năm, bây giӡ biӃt lҩy gì báo
đáp, thôi tôi chӍ cho bà biӃt ӣ sau phӫ bà ӣ có chӛ đҩt tӕt, bà hãy dһn con cháu say
này đem bà đӃn đó, chôn, tҩt con cháu sӁ phát tưӟc lӝc lӟn. VӅ sau con cháu y lӡi
dһn chôn bà. Quҧ thұt đӡi thӭ nhҩt có tӟi chín ngưӡi đӛ đҥt, và tiӃp tөc nhiӅu đӡi
nhà này trӣ thành mӝt nhà thӃ kiӋt trâm anh, đӃn đӛi tҥi tӍnh Phúc KiӃn có câu ca
dao: ThiӃu mһt ngưӡi hӑ Lâm thì bҧng vàng không nӣ.

Tóm lҥi nhӳng điӅu trên, tuy thi hành vӟi nhiӅu lӕi, nhưng rӕt lҥi đӗng là viӋc
thiӋn. Nhӳng viӋc thiӋn này nӃu gia tâm xem xét kӻ sӁ thҩy có chân có giҧ, có
thҷng có công, có âm có dương, có thӏ có phi, có thiên có chánh, có nӱa có toàn,
có lӟn có nhӓ, có khó có dӉ. NӃu làm lành mà không thҩu đҥt lý lӁ này, nhiӅu khi
khә công nhӑc trí, chҷng đem lҥi lӧi ích gì.

ViӋc lành có chân có giҧ là thӃ nào? Xưa có mҩy Nho sinh đӃn hӓi Trưӣng lão
Trung Phong Hòa thưӧng rҵng: Nhà Phұt dҥy điӅu thiӋn ác báo ӭng như bóng theo
hình, nhưng tҥi sao hiӋn thҩy có nhӳng ngưӡi làm lành mà con cháu không phát
đҥt, còn nhӳng ngưӡi làm ác mà gia đình thӏnh vưӧng, thӃ Phұt nói nhân quҧ
chҷng có bҵng cӟ gì xác đáng? Hòa thưӧng Trung Phong trҧ lӡi: Vì phàm tình
chưa sҥch, chánh nhãn chưa bày, ngưӡi đӡi thưӡng nhұn lҫm thiӋn ra ác, ác ra
thiӋn, ít ai biӃt tӵ trách điӅu thӏ phi điên đҧo cӫa mình. Mҩy Nho sinh nói: ThiӋn là
thiӋn, ác là ác, làm sao tương phҧn đưӧc? Hòa thưӧng bҧo hӑ chӍ cho xem ít viӋc.
Mӝt ngưӡi nói: đánh mҳng ngưӡi là ác, kính trӑng ngưӡi là thiӋn. Hòa thưӧng nói:
không hҷn như thӃ. Mӝt ngưӡi khác nói tiӃp: Tham tài vӑng phú là ác, liêm khiӃt
thӫ thưӡng là thiӋn. Hòa thưӧng vүn nói: Không hҷn như thӃ. Mҩy Nho sinh lҫn
nӳa nói đӫ tưӟng trҥng thiӋn ác. Hòa thưӧng vүn mӝt mӵc: Không hҷn thӃ. Nhân
đó mҩy Nho sinh cҫu ngài chӍ dҥy. Ngài dҥy: giúp ích ngưӡi gӑi là thiӋn, chӍ vì ích
mình gӑi là ác. Vì giúp ích ngưӡi cho nên dù có đánh mҳng cũng vүn là thiӋn, trái
lҥi chӍ vì ích mình nên dù có kính trӑng ngưӡi cũng vүn là ác (1). Vì vұy ngưӡi
làm thiӋn đem lҥi ích lӧi cho ngưӡi là công, mà công tӭc là chân, còn vì lӧi mình
ҩy là tư, mà tư tӭc là giҧ. Lҥi viӋc thiӋn tӵ lòng phát ra là chân, tұp theo thói cũ là
giҧ, không trưӟc tưӟng mà làm chân, trưӟc tưӟng mà làm giҧ...

ViӋc lành có thҷng có cong là thӃ nào? ThӃ thưӡng thҩy kҿ mӅm mӓng lӯ đӯ
không khí khái quұt cưӡng, ai cũng hoan hӍ cho là ngưӡi lành, nhưng Thánh nhân
lҥi ưa hҥng ngưӡi có chí khí cao xa, hoһc an phұn thӫ kӻ, vì hҥng này dӉ khai hóa,
còn hҥng trên tuy đưӧc mӑi ngưӡi khen tһng, xét kӻ hӑ chӍ là giһc cӫa nӅn đҥo đӭc
tiӃn bӝ. ThiӋn ác cӫa ngưӡi đӡi tương phҧn vӟi thiӋn ác cӫa Thánh nhân như thӃ,
đӫ thҩy nhӳng điӅu thiӋn ác thӫ xҧ theo chӛ nhұn xét cӫa thӃ thưӡng làm sao
không bӏ sai lҥc! Vұy nên ngưӡi nào muӕn tích tұp thiӋn căn, quyӃt không thӇ
bҵng vào các điӅu thiӋn ác bӅ ngoài mҳt thҩy tai nghe, nhưng cӕt ӣ chӛ ҭn nhiӋm
cӫa tâm tư, lo vun bӗi gӝt rӱa. NӃu quҧ thұt thuҫn có lòng cӭu ngưӡi giúp đӡi ҩy
là thҷng, còn hӉ xen vào mҧy may mӏ thӃ là cong, thuҫn mӝt lòng yên ngưӡi là
thҷng, hӉ xen chút ghét giұn là cong, thuҫn mӝt lòng kính ngưӡi là thҷng, còn xen
vào ý nghĩ cӕt làm đҽp lòng ngưӡi là cong....

ViӋc lành có Âm có Dương là thӃ nào? Phàm làm viӋc lành mà ngưӡi ngoài biӃt
đưӧc là dương thiӋn, làm viӋc lành mà ngưӡi ngoài không biӃt đưӧc là âm đӭc.
Âm đӭc đưӧc phúc báo, dương thiӋn hưӣng danh thơm. Nhưng danh thơm thưӡng
khi là điӅu đáng húy k ì xưa nay biӃt bao nhiêu ngưӡi vì háo danh thành thӱ bӏ
danh làm hҥi, lâm vào cҧnh tai hӑa, ngưӧc lҥi nhӳng ngưӡi không tӝi lӛi mà cӭ bӏ
thiên hҥ chê oan, thì lҳm lúc con cháu hӑ đưӧc phát đҥt. Cái lӁ âm dương như thӃ,
phҧi đӇ tâm nhiӅu mӟi hiӇu hӃt.

ViӋc làm có thӏ có phi là thӃ nào? Nưӟc Lӛ có lӋ hӉ ngưӡi nào bӓ tiӅn chuӝc ngưӡi
nưӟc Lӛ khӓi tay các chư hҫu đӏch thì đưӧc lãnh lҥi sӕ tiӅn tҥi quan phӫ. Tӱ Cӕng
giàu có, bӓ tiӅn ra chuӝc đưӧc nhiӅu ngưӡi song không chӏu lãnh lҥi sӕ tiӅn vì ông
thҫm nghĩ mình chӍ làm viӋc nghĩa mà thôi. Đӭc Khәng Tӱ nghe đưӧc chê Tӱ
Cӕng là sai, vì đҥi phàm bұc Thánh nhân làm gì cũng cӕt hy vӑng cҧi tiӃn thói đӡi
thӃ tөc, giúp cho ai nҩy làm theo, chӟ không phҧi cӕt đӇ thӓa chí riêng mình. HiӋn
nay trong nưӟc Lӛ ngưӡi giàu ít, ngưӡi nghèo đông, nӃu cho rҵng kҿ nào chuӝc
ngưӡi rӗi còn trӣ lҥi lãnh tiӅn ӣ quan phӫ là không liêm chính, thì chҳc tӯ này
không còn mҩy ai dám nghĩ tӟi viӋc chuӝc ngưӡi khӓi tay đӏch nӳa! Thҫy Tӱ Lӝ
vӟt ngưӡi bӏ đҳm, đưӧc ngưӡi ta tҥ ơn mӝt con trâu. Đӭc Khәng Tӱ nghe đưӧc
mӯng rҵng: Tӯ này nưӟc Lӛ sӁ có nhiӅu ngưӡi đӇ ý vӟt kҿ chӃt chìm.

Cӭ lҩy mҳt thưӡng tình mà xem, viӋc Tӱ Cӕng không nhұn tiӅn bӗi thưӡng là cao
quí, Tӱ Lӝ nhұn trâu là thҩp hèn, nhưng Đӭc Khәng Tӱ lҥi khen Tӱ Lӝ mà chê Tӱ
Cӕng. Cho biӃt khi làm lành không nên kӇ sӵ trҥng trưӟc mҳt mà nên kӇ ҧnh
hưӣng lan truyӅn sâu xa, không nên kӇ mӝt thӡi mà nên kӇ đӃn lâu dài, không nên
kӇ mӝt thân mình mà nên kӇ cҧ thiên hҥ. Nhӳng viӋc đang làm tuy là thiӋn nhưng
nӃu lưu tӋ tҥi ngưӡi thì đó là tӧ thiӋn chӟ không phҧi chơn thiӋn, nhӳng viӋc đang
làm tuy như bҩt thiӋn mà lưu ích giúp ngưӡi thì nó in tuӗng phi thiӋn mà thұt ra là
thiӋn. Cӭ thӃ suy rӝng ra nhӳng điӅu nghĩa phi nghĩa, lӉ phi lӉ, tín phi tín, tӯ phi
tӯ, đӅu không ngoài cách thӭc đó.

ViӋc lành có thiên có chánh thӃ nào? Xưa ông Lã Công là ngưӡi đӭc đӝ, cҧ nưӟc
đӅu kính ngưӣng ông như Thái Sơn Bҳc Đҭu, sau khi tӯ chӭc TӇ tưӟng vӅ ӣ quê
nhà, mӝt hôm có ngưӡi say rưӧu đӃn mҳng ông dӳ dӝi, ông vүn thҧn nhiên và bҧo
ngưӡi nhà đóng cӱa lҥi, không nên cҥnh tranh vӟi kҿ say. Năm sau ngưӡi ҩy vì say
phҥm tӝi sát nhân bӏ bҳt bӓ ngөc. Lã Công biӃt đưӧc ân hұn lҳm: Cơ chi năm trưӟc
nó đӃn mҳng ta, ta cho nó vài hèo rӗi bҳt tӕng giam quách đӇ trӏ, chҳc nó đưӧc
tránh khӓi mӕi đҥi hӑa hôm nay. Nhưng lúc đó chӍ nghĩ viӋc bҧo tӗn tâm nhân
hұu, không ngӡ đó là cách dưӥng ác cho nó, nên nӛi ngày nay nó mӟi ra ngưӡi
phҥm trӑng tӝi (1). Đây là mӝt viӋc chӭng tӓ trong tâm lành mà hành sӵ ra ngoài
ác. Lҥi có khi đem tâm ác mà hành sӵ ra ngoài lành, như có nhà nӑ rҩt giàu, gһp
năm đói khó, đem lúa ra chӧ bán, bӏ dân nghèo cưӟp ngay giӳa chӧ, nhà nӑ cáo
quan, quan bӓ qua không xӱ, dân nghèo đưӧc thӃ làm già, nhà ҩy rình bҳt ít tên
làm khә nhөc, bҩy giӡ cҧ bӑn mӟi chӏu yên, nӃu không thì đã loҥn cҧ chӧ. Cho hay
thiӋn là chánh mà ác là thiӋn, điӅu ҩy ai cũng biӃt, nhưng ít ngưӡi đӇ ý tӟi có khi
tâm lành mà hành sӵ lҥi ác, thì viӋc lành đó là thiên trong chánh chӟ không phҧi
chánh trong chánh, có khi tâm ác mà hành sӵ lҥi lành, thì viӋc lành đó lҥi là chánh
trong thiên chӟ không phҧi thiên trong thiên.

ViӋc lành có nӱa, có toàn là thӃ nào? Kinh Dӏch có câu: không chӭa lành không
đӫ đӇ nên danh, không chӭa ác không đӫ đӇ diӋt thân. Kinh Thi nói: Tӝi nhà
Thương như xâu tiӅn đҫy. Chӭa lành chӭa ác như chӭa vұt vào kho, hӉ siêng chӭa
thì đҫy, nhát chӭa thì lưng, sư đã quá rõ ràng vұy. Xưa có ngưӡi đàn bà vào Chùa,
muӕn cúng mà nghèo, chӍ đưӧc có hai tiӅn đem cúng, vӏ Trú trì thân hành làm lӉ
kǤ nguyӋn, sau bà ҩy đưӧc đưa vào chӛ sang giàu, lҥi đem vài ngàn lưӧng vàng
vào chùa cúng, lҫn này vӏ trú trì sai đӗ chúng làm lӉ. Bà ta lҩy làm ngҥc nhiên hӓi:
Ngày trưӟc tôi chӍ cúng có hai tiӅn mà ngài thân hành lӉ sám, nay tôi cúng tӟi đôi
ngàn lưӧng vàng sao ngài lҥi không thân hành lӉ sám cho tôi? Vӏ trú trì đáp: ngày
trưӟc vұt tuy đҥm bҥc mà lòng rҩt chân thành, phi lão Tăng lӉ sám không đӫ đӇ
báo đӭc bà, nay vұt tuy hұu song tâm cúng dưӡng không thiӃt tha bҵng trưӟc, nên
ngưӡi thay lão Tăng làm lӉ cũng đӫ rӗi. Ҩy, ngàn vàng là nӱa là lưng, mà hai tiӅn
là toàn là đҫy vұy.

Lҥi, Tiên Chung Ly khi trao dҥy phép luyӋn đơn cho Lã Tә có dһn rҵng: Khi đơn
luyӋn thành có thӇ đem chҩm trên tiӅn thì tiӅn biӃn ra vàng, giúp cho ngưӡi nghèo
khә tiêu dùng đưӧc. Lã Tә hӓi: cuӕi cùng nó có biӃn mҩt không? Chung Ly đáp:
Sau năm trăm năm nó biӃn lҥi tiӅn như cũ. Lã Tә nói: như thӃ thì hҥi cho ngưӡi ӣ
đӡi sau khoҧng năm trăm năm, tôi thӅ không làm điӅu đó. Chung Ly khen: Pháp tu
tiên cҫn phҧi chӭa đӫ ba ngàn công hҥnh, nay ngươi nói đưӧc câu đó thì ba ngàn
công hҥnh ngươi đã đӫ rӗi. Đây lҥi mӝt cách xét viӋc lành đҫy, lưng, nӱa, toàn
vұy.

Lҥi làm lành mà tâm không chҩp trưӟc thì mӛi viӋc đӅu đưӧc viên mãn, trái lҥi tuy
làm suӕt đӡi mà viӋc lành cũng chӍ có đưӧc mӝt nӱa. Ví như đem cӫa giúp ngưӡi
mà trong không thҩy mình giúp, ngoài không thҩy ngưӡi nhұn, trung gian không
thҩy vұt đem giúp thì đưӧc gӑi là bӕ thí tam luân không tӏch hay nhҩt tâm thanh
tӏnh. Bӕ thí như vұy, dù mӝt Lon gҥo cũng có thӇ gây vô lưӧng phưӟc, mӝt đӗng
bҥc có thӇ tiêu ngàn kiӃp tӝi. Nhưӧc bҵng tâm khư khư chҩp trưӟc, thӡi tuy bӕ thì
tӯng thoi vàng, phưӟc đӭc cũng chӍ có đưӧc mӝt nӱa. Đây lҥi mӝt cách xét viӋc
lành đҫy, lưng, nӱa, toàn vұy.

ViӋc lành có lӟn có nhӓ là thӃ nào? Xưa có ông VӋ Trӑng Đҥt làm quan Hàng
Lâm, nhân mӝt hôm mӝng thҩy Minh Quan bҳt vӅ âm phӫ, Phӫ quan sai lҥi dӏch
đem trình hai bҧn ghi thiӋn ác, thҩy bҧn ghi ác chҩt mӝt đӕng to, còn bҧn ghi thiӋn
chӍ bҵng chiӃc đũa, nhưng đem cân thì mӝt đӕng to lҥi nhҽ, mà bҵng chiӃc đũa lҥi
nһng. Trӑng Đҥt ngҥc nhiên nói: Tôi chưa đҫy 40 tuәi, có đâu đã làm nhiӅu ác đӃn
thӃ. Minh Quan đáp: mӝt niӋm bҩt chính là ác rӗi, không đӧi phҧi hành phҥm.
Trӑng Đҥt bèn chӍ cuӕn giҩy và hӓi: Trong cuӕn giҩy bҵng chiӃc đũa kia ghi gì?
Minh Quan đáp: TriӅu đình hưng đҥi công làm cái cҫu đá ӣ Tam Sơn, ngưӡi đã
dám thưӧng sӟ can ngăn viӋc ҩy. Cuӕn giҩy này là bҧn sӟ cӫa ngươi. Trӑng Đҥt
nói: Tôi tuy có sӟ can nhưng triӅu đình bác bӓ, chҷng bә ích gì thӵc sӵ, làm sao nó
có hiӋu lӵc thӃ kia? Minh Quan nói: triӅu đình không cӭ mһc dù, song mӝt niӋm
lành cӫa ngươi đã làm cho muôn dân cҧm mӃn, giҧ sӱ triӅu đình khi ҩy chҩp cӭ,
thӡi viӋc tӕt cӫa ngươi càng lӟn lao hơn nӳa. Cho hay hӉ chí đӇ vào thiên hҥ quӕc
gia thӡi viӋc lành tuy nhӓ mà lӟn, nӃu chí đӇ vào bҧn thân thӡi viӋc lành tuy nhiӅu
vүn ít, (viӋc ác cũng thӃ).

ViӋc lành có khó có dӉ là thӃ nào? Tiên Nho thưӡng nói: muӕn khҳc kӹ phҧi bҳt
đҫu khó. Đӭc Khәng Tӱ khi luұn cұp điӅu nhân cũng nói trưӟc phҧi khó khăn,
nghĩa là phҧi trӯ khӱ tư tâm. Chҷng hҥn như ӣ Giang Tây có Thư Lão Ông làm
nghӅ dҥy hӑc, nhân gһp mӝt ngưӡi nghèo thiӃu tiӅn quan, vӧ ngưӡi ҩy sҳp bӏ quan
bҳt làm tôi tӟ, Thư Lão Ông liӅn bӓ sӕ tiӅn nhұp hӑc cӫa hӑc trò mà ông đã dӗn
đưӧc trong hai năm ra chuӝc, nhӡ đó vӧ chӗng ngưӡi kia khӓi bӏ ly tán. Trương
Lão Ông ӣ tӍnh Trӵc LӋ, nhân gһp mӝt ngưӡi bӏ nӧ khӕn, phҧi đem cҫm vӧ con.
Lão Ông liӅn bӓ sӕ tiӅn mình dӗn đưӧc trong 10 năm ra chuӝc, nhӡ đó vӧ con
ngưӡi kia đưӧc an toàn. Bӓ tiӅn cӭu ngưӡi như hai trưӡng hӧp trên thұt là hiӃm có,
ít ai làm nәi. Nhӳng kҿ có tiӅn tài thӃ lӵc, hӑ làm công đӭc rҩt dӉ, nhưng dӉ mà
không chӏu làm ҩy là ngưӡi tӵ bao tӵ hãm, nhӳng kҿ nghèo hèn làm đưӧc phưӟc
rҩt khó, khó mà gҳng làm ҩy mӟi đáng quý.

Tuy nhӳng cơ hӝi giúp ngưӡi thì vô kӇ, song ưӟc tóm đҥi cương thì mưӡi điӅu này
khҧ dĩ gӑi là lӟn: 1. Chung vӟi ngưӡi làm lành; 2. Giӳ tâm ái kính; 3. Giúp ngưӡi
nên tӕt; 4. Khuyên ngưӡi làm lành; 5. Cӭu ngưӡi nguy cҩp; 6. Gây dӵng lӧi lӟn; 7.
Bӓ cӫa làm phưӟc; 8. Hӝ trì Chánh pháp; 9. Kính trӑng tôn trưӣng; 10. Yêu tiӃc
sinh vұt.
Chung ngưӡi làm lành là thӃ nào? Ông Thuҩn khi chưa làm vua, nhà ӣ bên đҫm
Lôi Trҥch, nhân thҩy nhӳng kҿ chài cá trai tráng thì đành chài ӣ chӛ đҫm sâu,
nưӟc tө nhiӅu cá, còn ngưӡi già yӃu phҧi chài ӣ chӛ nưӟc cҥn nưӟc chҧy phóng cá,
ông Thuҩn đӝng lòng thương mӟi cùng hӑ đi chài. HӉ thҩy ngưӡi nào có tánh
tranh giành, ông làm thinh không nói, còn thҩy kҿ nào biӃt tương nhưӧng thì ông
tán dương và bҳt chưӟc. Ông làm như thӃ suӕt mӝt năm, sau đó ai nҩy đӅu noi
gương ông mà tương nhưӧng nhau đӇ ai cũng đưӧc chài ӣ chӛ đҫm sâu nưӟc tө.
Ôi! Ông Thuҩn là bұc minh triӃt, há lҥi không đӫ lӡi đӇ dҥy kҿ khác sao, thӃ nhưng
ông đã không dҥy bҵng lӡi mà lҥi đem thân ra làm đӇ chuyӇn hóa. Thұt là mӝt cӱ
chӍ cao thưӧng khó khăn vұy. Xem thӃ, bӑn ta ӣ đӡi mҥt thӃ cũng chӟ nên ý chӛ
mình hay mà lҩn lưӟt ngưӡi, ӹ điӅu mình tӕt mà làm khó dӉ ngưӡi, ӹ mình tài
năng mà khӕn ӭc ngưӡi, hãy nên thâu liӉm tài trí, làm như vөng vӅ, thҩy tӝi lӛi
ngưӡi thì bao dung che dҩu, mӝt mһt khiӃn hӑ cҧi đәi, mӝt mһt hӑ húy k không
dám làm càn. Hoһc thҩy ai có điӅu gì hay, điӅu gì tӕt dù nhӓ dù lӟn hãy nên hҥ
mình bҳt chưӟc và tán dương phә biӃn. Hҵng ngày nói lӡi gì, làm viӋc gì chӟ nên
vӏ kӹ mà cӕt đӇ hay đӇ khéo cho thiên hҥ. Đưӧc vұy tӭc là ngưӡi có đӝ lưӧng,
công bҵng, lây thiên hҥ làm mình như vӏ đҥi nhân vұy.

Sao gӑi là giӳ lòng ái kính? Cӭ xem bӅ ngoài thì khó biӃt ai là quân tӱ, ai là tiӇu
nhân, nhưng nӃu xét thҩu tâm can thì thiӋn ác đôi đàng cách tuyӋt như đen trҳng,
thӃ nên xưa nay thưӡng nói, quân tӱ sӣ dĩ khác ngưӡi là do chӛ tӗn tâm. Cái tâm
mà ngưӡi quân tӱ bҧo tӗn là cái tâm yêu ngưӡi kính ngưӡi, vì ngưӡi quân tӱ
thưӡng nghĩ rҵng dù ӣ đӡi có thân, sơ, quý, tiӋn, có kҿ trí ngưӡi ngu, ngưӡi bҩt
tiӃu, vҥn vұt có sai thù mһc lòng, xét kӻ đӅu là đӗng bào, cùng ta nhҩt thӇ, làm sao
ta không kính yêu hӑ đưӧc. HӉ ái kính mӑi ngưӡi tӭc là ái kính HiӅn Thánh, cҧm
thông ý chí mӑi ngưӡi tӭc như cҧm thông ý chí HiӅn Thánh. Sao vұy? Vì ý chí
Thánh HiӅn không ngoài muӕn cho đӡi cũng như ngưӡi đӅu đҥt sӣ nguyӋn thân
lүn mҥng, n nӃu ta hӧp vӟi ý chí Thánh HiӅn mà an đӏnh cho mӑi ngưӡi tӭc là ta
đã làm viӋc thay thӃ Thánh HiӅn vұy.

Sao gӑi là giúp ngưӡi nên tӕt? Ngӑc ӣ trong đá, nӃu không biӃt mà vҩt đi thì thành
ngói gҥch, biӃt mà dũa mài thì thành khuê chương, vұy hӉ thҩy ai làm đưӧc viӋc
lành, có chí tiӃn thӫ, hãy giúp đӥ khuyên dө hӑ mau thành tӵu, cӕ gҳng tán trӧ duy
trì, giҧi bày hơn thiӋt, loҥi bӓ sàm láng ký thӃ nào cho hӑ nên ngưӡi tӕt đҽp mӟi
thôi. ThӃ thưӡng ngưӡi ta hay ghét kҿ khác không giӕng mình, ngưӡi ác không ưa
ngưӡi lành, thӃ mà ngưӡi ác bao giӡ cũng nhiӅu hơn ngưӡi lành, nên ngưӡi lành
sӕng nәi giӳa ngưӡi ác là mӝt điӅu rҩt khó. Vҧ ngưӡi lành là ngưӡi hào kiӋt
thưӡng có ý chí cương trӵc, không ưa trau chuӕt bӅ ngoài, trong khi đó ngưӡi đӡi
ít kҿ có kiӃn thӭc cao, nên nhӳng bұc hào kiӋt lҳm lúc lҥi dӉ bӏ chê bai. Vì thӃ viӋc
lành thưӡng dӉ hӓng, ngưӡi lành thưӡng bӏ chê, chӍ trӯ ngưӡi có lòng nhân, mҳt trí
mӟi dám thҷng thҳn khuôn phi ngưӡi có thiӋn tâm thiӋn chí, nên hҥng ngưӡi này
cũng đưӧc công đӭc không ít.

Sao gӑi là khuyên ngưӡi làm lành? Đã sinh làm ngưӡi ai chҷng có lương tâm,
nhưng vì đưӡng danh nҿo lӧi ӣ đӡi dӉ làm cho vùi lҩp, vұy khi cư xӱ cùng nhau
hay tìm cách mӣ lӡi mê hoһc, khiӃn đưӧc giác tĩnh giӳa chӕn đêm trưӡng, làm cho
thanh lương trong vòng phiӅn não. Ông Hàng Dũ nói: dùng lӡi thì khuyên ngưӡi
đưӧc mӝt đӡi, làm sách thì khuyên ngưӡi đưӧc trăm đӡi. ViӋc khuyên ngưӡi làm
lành ӣ đây đem so vӟi viӋc cùng ngưӡi làm lành ӣ trên có phҫn sút kém, song theo
bӋnh cho thuӕc, theo thӡi khuyên răn vүn thâu đưӧc hiӋu quҧ rҩt nhiӅu. NӃu
khuyên ngưӡi mà ngưӡi không theo, hãy kiӇm xét lҥi trí tuӋ và lӡi lӁ cӫa mình đӇ
lo bӗi bә.

ThӃ nào là cӭu ngưӡi nguy cҩp? Ngưӡi đӡi ai chҷng trҧi qua nhӳng lúc hoҥn nҥn
ngã nghiêng. Vұy khi gһp ai lâm cҧnh ách nҥn hãy xem như chính mình lâm nҥn
mà lo vӝi vã cӭu trӯ, hoһc lҩy lӡi biӋn bҥch an ӫi, hoһc dùng phương chưӟc khôn
ngoan giҧi trӯ. Thôi Tiên sinh có câu: Ân huӋ không cҫn phҧi đӧi lӟn lao mӟi làm,
chӍ cҫn cӭu kӏp ngưӡi lúc cҩp nҥn là quý. Đó thұt là lӡi cӫa kҿ có lòng nhân vұy.

ThӃ nào là gây dӵng lӧi lӟn? Nhӓ thӡi trong mӝt làng, lӟn thӡi trong mӝt ҩp, mӝt
nưӟc, hӉ thҩy viӋc có lӧi thì lo hưng công, như khai rҥch đào mương, hoһc đҳp đê
điӅu phòng vӋ, hoһc xây cҫu cӕng tiӋn cho khách bӝ hành, hoһc thí nưӟc cơm giúp
kҿ đói khát. Cӭ tùy duyên khuyӃn hóa, hiӋp lӵc hưng tu, chӟ nӋ hiӅm nghi, chӟ tӯ
nhӑc mӋt.
ThӃ nào là bӓ cӫa làm phưӟc? Trong muôn hҥnh cӫa Phұt day, hҥnh bӕ thí đӭng
đҫu. Bӕ thí là xҧ bӓ, đem cho. Kҿ đҥt ngӝ thì trong xҧ sáu căn, ngoài xҧ sáu trҫn,
bҩt cӭ điӅu gì cũng đӅu xҧ đưӧc, còn kҿ chưa đҥt ngӝ trưӟc hãy tұp xҧ thí tài vұt.
Ngưӡi đӡi ai cũng lҩy cơm áo nuôi sӕng, nên tiӅn tài cơm áo là điӅu tӕi trӑng. Ai
xҧ đưӧc tiӅn tài cơm áo thì bên trong sӁ phá đưӧc lòng xan lүn, bên ngoài cӭu
đưӧc kҿ lâm nguy. Lúc đҫu tuy làm miӉn cưӥng, nhưng lúc sau thành thói tӵ
nhiên, và kӃt quҧ sӁ dũ sҥch tính vӏ kӹ, phát hӃt tâm chҩp lүn keo rít sâu dày.

ThӃ nào là hӝ trí Chánh pháp? Pháp là con mҳt cӫa muôn loҥi hàm linh. Pháp có
chánh có tà, thiӃu chánh pháp không thӇ nào tiӃn hóa cùng trӡi đҩt, dinh dưӥng
thành muôn loài, thoát lý ngoài triӅn phưӧc, và an bài thӃ gian, đҥt tӟi xuҩt thӃ.
ThӃ nên thҩy chùa miӃu kinh sách Thánh HiӅn, hãy đem lòng kính trӑng tô bӗi, và
trên hӃt là phát tâm hoҵng dương chánh pháp, báo bә Phұt ân, là điӅu càng nên cӕ
gҳng.

ThӃ nào là kính trӑng Tông trưӣng? Ngoài Ông, Bà, Cha, Mҽ, Anh, Chӏ, phàm gһp
ngưӡi tuәi nhiӅu, đӭc lӟn, vӏ cao, kiӃn thӭc rӝng đӅu nên đӇ ý kính nhưӡng. Ӣ nhà
thì thӡ cha kính mҽ vӟi niӅm thân ái nhu hòa, ra ngoài thì bҩt luұn làm viӋc gì, chӟ
nghĩ không ai biӃt mà làm càn, khi đӕi xӱ ngưӡi nào, chӟ nghĩ chҷng ai hay mà uy
hiӃp. Ai đӇ ý mӝt chút, tҩt thҩy xưa nay nhӳng kҿ trung hiӃu, bao giӡ con cháu hӑ
cũng đưӧc xương hưng, thành ngưӡi trung hiӃu.

ThӃ nào là yêu tiӃc sinh mҥng? Ngưӡi sӣ dĩ là ngưӡi chӍ bӣi có tâm trҳc ҭn. Ngưӡi
cҫu nhân chính là cҫu cái tâm đó, ngưӡi chưa đӭc cũng chính là chӭa cái tâm đó.
Sách Châu LӉ có câu: Tháng giêng tӃ lӉ không dùng con nái làm vұt hy sinh (con
nái là con vұt mҽ đang nuôi con). Thҫy Mҥnh Tӱ nói: Ngưӡi quân tӱ xa chӕn bӃp
núc, sӣ dĩ đӇ bҧo toàn tâm trҳc ҭn. Vì thӃ các bұc Tiên HiӅn thưӡng kiêng k ӕn
thӭ thӏt không ăn: nghe tiӃng kêu con vұt bӏ giӃt không ăn, thҩy con vұt bӏ giӃt
không ăn, vұt mình nuôi dưӥng không lӟn không ăn, vұt chӍ vì mình mà bӏ giӃt thӏt
không ăn. Kҿ thӭc giҧ hiӅn nhân ngày nay nӃu chưa thӇ đoҥn tuyӋt nghiӋp ăn thӏt,
hãy gҳng tұp theo các điӅu này. Cӭ như thӃ lҫn tăng trưӣng tӯ tâm, chҷng nhӳng
viӋc sát sanh nên kiêng k #273;ã đành, đӃn viӋc nҩu tҵm lҩy tơ, bӟi đҩt sát trùng
cũng toàn là viӋc vì cơm áo nuôi mình mà giӃt lây loài vұt. Cho đӃn đӇ ý đӅ phòng
khi dơ tay cҩt chân đӇ khӓi giӃt lҫm vô sӕ đӝng vұt. Cә Thi có câu: thương chuӝt
thưӡng đӇ cơm, thương nga chҷng thҳp đèn (Ái thӱ thưӡng lưu phҥn, lân nga bҩt
điӇm đăng). Đó há không phҧi nhӳng cӱ chӍ biӇu lӝ lòng nhân ư.

ViӋc lành có vô cùng tұn không thӇ kӇ hӃt, nhưng do mưӡi viӋc trên đây suy rӝng
ra, muôn đӭc đӅu bao quát trong đó.

***

4. Đӭc khiêm hư

Kinh Dӏch có câu: Thiên đҥo thưӡng làm khuy tәn chӛ dinh kiêu mà ích bӗi nơi
khiêm hư, đӏa đҥo làm biӃn cҧi chӛ dinh kiêu mà lưu nhұn nơi khiêm hư, quӹ thҫn
thưӡng làm hҥi trӯ chӛ dinh kiêu mà tăng phúc nơi kiêm hư, nhân đҥo thưӡng
chán ghét chӛ dinh kiêu mà ưa chinh nơi khiêm hư. ThӃ nên trong mӝt quҿ Khiêm
mà sáu hào đӅu tӕt. Kinh Thư nói: ngưӡi tӵ kiêu tӵ mãn thưӡng bӏ nҥn, kҿ khiêm
nhưӧng hư tâm thưӡng đҳc ích. Tôi tӯng cùng bҥn bè nghiӋm thӱ, thưӡng thҩy kҿ
hàn sĩ khi sҳp hiӇn đҥt, bao giӡ cũng có mӝt lúc đӭc khiêm tӕn hiӋn trên nét mһt.

Khoa thi năm Tân mùi, tôi cùng mưӡi ngưӡi bҥn ӣ huyӋn Gia ThiӋn đi thi, trong
đó có anh Đinh Kính Vũ, ngưӡi tuy trҿ mà rҩt có tính khiêm nhưӧng hư tâm. Tôi
nói vӟi anh Phí Cҭm Pha, thӃ nào khoa này anh Đinh Kính Vũ cũng đӛ. Anh Phí
gҥn lҥi: làm sao biӃt? Tôi đáp: chӍ ngưӡi có đӭc khiêm hư mӟi đưӧc phưӟc. Anh
thӱ xem trong bӑn mưӡi ngưӡi chúng ta có ai có tính khiêm nhưӧng bҵng anh
Đinh Kính Vũ đâu? Có ai bӏ chơi chӑc mà không đӕi trҧ, bӏ chê bai mà không biӋn
bҥch như anh Đinh Kính Vũ đâu? Ngưӡi có đӭc nӃt như thӃ, thӃ nào cũng đưӧc
trӡi đҩt hӝ đӝ, làm sao không phát đưӧc. Quҧ nhiên lúc treo bҧng thҩy có tên anh
Đinh đұu cao!

Năm Đinh sӱu tôi ӣ chung vӟi anh Bҵng Dӳ Chi tҥi Kinh đô, bӛng thây anh có
phong đӝ khiêm tӕn hư tâm khác hҷn tính tình hӗi nhӓ. Bҥn anh ta, ông Lý TӃ
Nham, là ngưӡi cương trӵc mà thành thӵc, thưӣng thҷng thҳn chӍ lӛi anh ngay
mһt, nhưng lúc nào cũng thҩy anh bình tĩnh nghe theo chҷng hӅ thӕt mӝt lӡi cãi cӑ.
thҩy vұy tôi nói thҫm phưӟc có phưӟc hiӋn ra sau hӑa có hӑa phát ra trưӟc, anh
này quҧ có hư tâm khiêm tӕn như thӃ, anh chҳc chҳn gһp đưӧc điӅu hay, thӃ nào
anh ta cũng đұu kǤ này. Sau quҧ thұt đúng như lӡi tôi dӵ đoán.

Ông Trương Úy Nham ngưӡi huyӋn Giang Âm, hӑc rӝng văn hay, có nhiӅu tiӃng
tăm trong vãn giӟi. Năm Giáp ngӑ ông đӃn thi Hương tҥi Nam Kinh, nhân ӣ lҥi
mӝt ngôi chùa. Khi treo bҧng thҩy không có tên mình, mӟi nәi nóng mҳng nhiӃc
giám khҧo là đӗ lòa mҳt chҷng trông thҩy văn mình. Mӝt vӏ Đҥo nhân gҫn bên
nghe thҩy mӍm cưӡi, Trương giұn luôn vӏ Đҥo nhân.

Vӏ Đҥo nhân nói: Văn cӫa tưӟng công chҳc không hay lҳm.

Trương càng giұn, nӝ rҵng: Ông không thҩy văn tôi, sao biӃt văn tôi không hay.

Vӏ Đҥo nhân nói: Tôi tӯng nghe kҿ làm văn quý hӗ tâm khí bình hòa, nay thҩy
tưӟng công nóng giұn mҳng nhiӃc lung tung, không có chút chí hòa khí thì văn
hay vào đâu đưӧc.

Trương bӛng đәi giұn, tӓ lòng kính phөc và xin chӍ giáo.

Đҥo nhân nói: thi hӓng hay đұu là do mҥng. Mҥng không đұu thì dù văn hay cũng
vô ích, vұy ông cҫn đӇ ý chuyӇn biӃn mҥng mình.

Trương nói: đã là mҥng thì làm sao chuyӇn biӃn đưӧc?

Đҥo nhân nói: tҥo mҥng do nghiӋp xưa, lұp mҥng do nghiӋp nay, nӃu ông gҳng
làm viӋc thiӋn, dӗn chӭa âm đӭc, thì có phưӟc gì mà không cҫu đưӧc.

Trương nói: Tôi chӍ là mӝt tên bҫn sĩ, làm sao làm đưӧc sӵ này.

Đҥo nhân nói: viӋc lành, âm đӭc đӅu do tâm tҥo, thưӡng bҧo tӗn tâm đó thӡi công
đӭc vô lưӧng. Ngay như đӭc tính khiêm hư đâu phҧi mҩt tiӅn mӟi làm đưӧc, thӃ
mà ông không biӃt tӵ tӍnh đӇ mà làm, lҥi giұn trách quan trưӡng dӕt nát, phҧi
chăng đó chӍ là tӵ ông không muӕn làm chӟ không phҧi không thӇ làm?

Tӯ đó Trương đӇ ý kiӅm chӃ kiêu khí, ngày ngày tu nhân bӗi đӭc. Năm Đinh dұu,
Trương mӝng thҩy đi đӃn mӝt căn phòng cao lӟn, gһp đưӧc mӝt bҧng ký lөc
chuyӋn thi, thҩy ӣ giӳa có nhiӅu hàng bӓ trӕng không tên. Mӝt ngưӡi đӭng bên
nói: đây là bҧng ghi chép khoa thi năm nay. Trương hӓi: sao bӓ trӕng nhiӅu chӛ
không tên? Ngưӡi ҩy đáp: vӅ viӋc thi cӱ cӭ ba năm xét mӝt lҫn, hӉ ngưӡi nào chӭa
nhiӅu công đӭc, thì mӟi có tên vào đó. Chӛ bӓ trӕng trong bҧng ký lөc này là tҥi
trưӟc kia ngưӡi có công đӭc đáng đұu, sau vi phҥm tӝi ác mà tên bӏ xóa đi. Cuӕi
cùng lҥi thҩy mӝt dòng chӳ rҵng: ngưӡi ba năm lҥi đây giӳ thân cҭn thұn, tên
ngươi có thӇ đưӧc điӅn vào bҧng này, hy vӑng ngươi cӕ gҳng. Quҧ nhiên khoa ҩy,
Trương đưӧc đұu thӭ 105 trên bҧng vàng.

Lӡi xưa nói: Ngưӡi có chí ӣ công danh tҩt đưӧc công danh, ngưӡi có chí ӣ giàu
sang tҩt đưӧc giàu sang. Ngưӡi có chí như cây có gӕc. Khi đã lұp chí phҧi thưӡng
nên tұp tính khiêm hư, dè chӯng mӑi điӅu hành đӝng, đưӧc như thӃ tӵ nhiên cҧm
đӝng đҩt trӡi mà phúc đӭc đҫy đӫ nơi ta vұy.

---o0o---

Source: www.buddhismtoday.com
Trình bày: Nhӏ Tưӡng

Cұp nhұt ngày: 05-10-2001

(nguӗn: http://quangduc.com)