You are on page 1of 49

‫‪0‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫‪Population‬‬
‫‪and‬‬
‫‪Family planning‬‬

‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬
‫)ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 1384 -85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ(‬
‫‪1‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ‬
‫ﺑﺨﺶ اول ‪ :‬ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫ﻓﺼﻞ اول ‪ :‬ﺟﻤﻌﻴﺖ‬
‫‪ .1‬ﺗﻌﺮﻳﻒ و اﻧﻮاع ﺟﻤﻌﻴﺖ ‪2 ..........................................................................................................................‬‬
‫‪ .2‬ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻣﻄﺮح در ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ‪3 ...........................................................................................................‬‬
‫‪ .3‬ﻫﺮم ﻫﺎي ﺳﻨﻲ ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ‪5 ...........................................................................................................................‬‬
‫‪ .4‬ﺗﻮزﻳﻊ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﺋﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ ‪5 .......................................................................................................................‬‬
‫‪ .5‬وﻗﺎﻳﻊ دﻣﻮﮔﺮاﻓﻴﻚ ﻳﺎ ﺣﺮﻛﺎت ﺟﻤﻌﻴﺖ ‪6 ...................................................................................................‬‬
‫‪ .6‬ﻣﺸﻜﻼت ﻧﺎﺷﻲ از رﺷﺪ ﺑﻲ روﻳﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ‪9 ................................................................................................‬‬
‫‪ .7‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺗﺎرﻳﺨﻲ ‪10 .......................................................................................................................‬‬
‫‪ .8‬ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺟﻤﻌﻴﺖ در اﻳﺮان و ﺟﻬﺎن ‪11 ........................................................................................................‬‬
‫ﻓﺼﻞ دوم ‪ :‬ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫‪ .1‬ﻣﺒﺎﻧﻲ و اﻫﺪاف ﺧﺎﻧﻮاده ‪14 ........................................................................................................................‬‬
‫‪ .2‬ﺗﻴﭙﻬﺎي ﺧﺎﻧﻮاده ‪15 .....................................................................................................................................‬‬
‫‪ .3‬ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﻧﻴﺎزﻫﺎي آدﻣﻲ ‪16 .................................................................................................................‬‬
‫‪ .4‬ﻣﻼﻛﻬﺎ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي ﮔﺰﻳﻨﺶ ﻫﻤﺴﺮ ‪18 .........................................................................................................‬‬
‫‪ .5‬ازدواج داﻧﺸﺠﻮﻳﻲ ‪20 ...............................................................................................................................‬‬
‫‪ .6‬دﻳﺪﮔﺎه ﺟﻮاﻧﺎن درﺑﺎره ازدواج ‪21 ...............................................................................................................‬‬
‫‪ .7‬آﻓﺎت ازدواج دﻳﺮﻫﻨﮕﺎم ‪22 ........................................................................................................................‬‬
‫‪ .8‬اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ و ازدواج ‪23 .................................................................................................................................‬‬
‫ﺑﺨﺶ دوم ‪ :‬ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده و ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري‬
‫ﻓﺼﻞ اول ‪ :‬ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫‪ .1‬ﺗﻌﺮﻳﻒ و ﻗﻠﻤﺮو ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ‪25 .................................................................................................‬‬
‫‪ .2‬اﻫﻤﻴﺖ ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ‪26 ..............................................................................................................‬‬
‫‪ .3‬اﻫﺪاف ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ‪27 ...........................................................................................................................‬‬
‫‪ .4‬ﻗﺎﻧﻮن ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده و ﺟﻤﻌﻴﺖ ‪28 ..............................................................................................................‬‬
‫‪ .5‬ﺗﺎرﻳﺨﭽﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده در اﻳﺮان ‪29............................................................................................................‬‬
‫‪ .6‬ﺳﻼﻣﺖ و ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري)ﻛﻨﻔﺮاﻧﺴﻬﺎي آﻟﻤﺎﺗﺎ و ﻗﺎﻫﺮه( ‪30 .........................................................................‬‬
‫ﻓﺼﻞ دوم ‪ :‬ﻓﻴﺰﻳﻮﻟﻮژي ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ در اﻧﺴﺎن‬
‫‪ .1‬ﻫﻮرﻣﻮﻧﻬﺎ و ﻏﺪد ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ ‪31 ......................................................................................................‬‬
‫‪ .2‬آﻧﺎﺗﻮﻣﻲ و ﻓﻴﺰﻳﻮﻟﻮژي دﺳﺘﮕﺎه ﺗﻨﺎﺳﻠﻲ ﻣﺮد ‪32 .............................................................................................‬‬
‫‪ .3‬آﻧﺎﺗﻮﻣﻲ و ﻓﻴﺰﻳﻮﻟﻮژي دﺳﺘﮕﺎه ﺗﻨﺎﺳﻠﻲ زن ‪33 ..............................................................................................‬‬
‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم ‪ :‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻛﺸﻮري ﺑﺮاي ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫‪ .1‬ﭘﻨﺞ ﻣﺤﻮر اﺻﻠﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻛﺸﻮري ﺑﺮاي ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ‪34 ..............................................................................‬‬
‫‪ .2‬اﻧﻮاع روش ﻫﺎي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري ‪36 ...........................................................................................‬‬
‫‪ .3‬ﻗﺮص ﻫﺎي ﺧﻮراﻛﻲ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري ‪36 .............................................................................................‬‬
‫‪ .4‬آﻣﭙﻮل ﻳﺎ روش ﺗﺰرﻳﻘﻲ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري ‪39 .........................................................................................‬‬
‫‪ .5‬ﻧﻮرﭘﻼﻧﺖ)ﻛﭙﺴﻮﻟﻬﺎي ﻛﺎﺷﺘﻨﻲ(ﭘﺮوژﺳﺘﺮون ‪40 .............................................................................................‬‬
‫‪ .6‬ﻛﺎﻧﺪوم ‪40 ................................................................................................................................................‬‬
‫‪ .7‬روش اورژاﻧﺲ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري ‪41 ....................................................................................................‬‬
‫‪ .8‬آي ﻳﻮ دي ‪42 ..........................................................................................................................................‬‬
‫‪ .9‬روﺷﻬﺎي داﺋﻤﻲ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري ‪43 ....................................................................................................‬‬
‫‪ .10‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺳﻮﻻت اﻣﺘﺤﺎﻧﻲ درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‪46...........................................................................‬‬
‫‪2‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫ﻓﺼﻞ ﻳﻚ ‪ :‬ﺟﻤﻌﻴﺖ‬
‫ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺟﻤﻌﻴﺖ‪ :‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺗﺠﻤﻌﻲ از اﻓﺮاد اﻧﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻣﻨﻄﻘﻪ اي ﻣﻌﻴﻦ )روﺳﺘﺎ‪،‬ﺷﻬﺮ‪،‬ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن‪ ،‬اﺳﺘﺎن ﻳﺎ ﻛﺸﻮر(‬
‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻤﺮ و ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اي از ﺧﺎﻧﻮارﻫﺎ زﻧﺪﮔﻲ ﻣـﻲ ﻛﻨﻨـﺪ و ﭘﺎﻳﮕـﺎه ﺳﻴﺎﺳـﻲ و ﺷـﺮاﻳﻂ ﻣﻠـﻲ و ﻗـﻮﻣﻲ‬
‫واﺣﺪي دارﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻧﻮاع ﺟﻤﻌﻴﺖ‪:‬‬
‫‪ -1‬ﺟﻤﻌﻴﺖ اﺻﻠﻲ‪ :‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻛﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻳﺎ ﻛﺸﻮر را ﺟﻤﻌﻴﺖ اﺻﻠﻲ ﻣﻲ ﻧﺎﻣﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ -2‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﺤﺪود )ﻓﺮﻋﻲ(‪ :‬اﻧﻮاﻋﻲ از ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻛﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻛﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻳﺎ ﻛﺸﻮر ﻛﻮﭼﻜﺘﺮ و ﻣﺤﺪودﺗﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﺎ‪:‬‬
‫اﻟﻒ ‪ :‬ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﻠﻤﺮو زﻧﺪﮔﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ‪:‬‬
‫اﻟﻒ ‪: 1-‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﻘﻴﻢ )ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ(‪ :‬ﺗﻤﺎم ﻛﺴﺎﻧﻲ را ﺷﺎﻣﻞ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﺎﺑﻌﻴﺖ ﻛﺸﻮري را دارﻧﺪ‬
‫و ﻳﺎ اﻫﻞ ﻣﻨﻄﻘﻪ اي ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺻﺮف ﻧﻈﺮ از اﻳﻨﻜﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺳﺮﺷﻤﺎري در ﻣﺤﻞ ﺣﻀﻮر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻳﺎ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻟﻒ –‪: 2‬ﺟﻤﻌﻴﺖ واﻗﻌﻲ)ﺣﺎﺿﺮ ﻳﺎ ﺳﺮﺷﻤﺎري ﺷﺪه( ‪:‬ﺻﺮﻓﺎً ﻛﺴﺎﻧﻲ را ﺷـﺎﻣﻞ اﺳـﺖ ﻛـﻪ در ﻫﻨﮕـﺎم ﺳﺮﺷـﻤﺎري در ﻣﺤـﻞ‬
‫ﺣﻀﻮر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻣﻮرد ﺷﻤﺎرش ﻗﺮار ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫ب ‪ :‬ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي ﺑﺮ اﺳﺎس ﺟﺎﺑﺠﺎﻳﻲ ﻫﺎي ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ‪:‬‬
‫ب – ‪: 1‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺎز‪ :‬ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﻛﻪ در اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎ ﻛﺎﻫﺶ آن‪ ،‬ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﻮاﻟﻴﺪ و ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ‪ ،‬ﻣﻬـﺎﺟﺮت )درون ﻛـﻮﭼﻲ و‬
‫ﺑﺮون ﻛﻮﭼﻲ( ﻧﻴﺰ ﺗﺎﺛﻴﺮ دارد‪.‬‬
‫ب – ‪: 2‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺴﺘﻪ‪ :‬ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﻛﻪ در اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎ ﻛﺎﻫﺶ آن‪ ،‬ﻣﻬﺎﺟﺮت )درون ﻛﻮﭼﻲ و ﺑﺮون ﻛﻮﭼﻲ( ﻧﻘـﺸﻲ ﻧﺪارﻧـﺪ‬
‫و ﺗﻐﻴﻴﺮات آن ﻓﻘﻂ از اﺧﺘﻼف زاد و وﻟﺪ و ﻣﺮگ وﻣﻴﺮ ﻧﺎﺷﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ج ‪ :‬ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي ﺑﺮ اﺳﺎس ﺣﺮﻛﺎت ﺟﻤﻌﻴﺖ )زاد و وﻟﺪ‪،‬ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ و ﻣﻬﺎﺟﺮت(‪:‬‬
‫ج – ‪: 1‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺛﺎﺑﺖ ‪ :‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺴﺘﻪ اي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻣﺪت ﻃﻮﻻﻧﻲ در ﻣﻌـﺮض ﻣﻴﺰاﻧﻬـﺎي ﺛﺎﺑـﺖ ﺗﻮﻟـﺪ و ﻣـﺮگ ﻗـﺮار‬
‫ﮔﻴﺮد و ﻣﻴﺰان اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ اﻳﻦ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻣﻘﺪار ﺛﺎﺑﺘﻲ ﻣﻴﻞ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ج – ‪: 2‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﺘﻮﻗﻒ‪ :‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺛﺎﺑﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در آن ﻣﻴﺰان اﻓﺰاﻳﺶ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺻﻔﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﺘﻌﺎدل‪ :‬ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻟﺤﻈﻪ ﻣﻌﻴﻨﻲ از زﻣﺎن داراي ﺣﺠﻢ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﻴﺰاﻧﻬﺎي ﻣﻮاﻟﻴﺪ و ﻣﺮگ و ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ‬
‫ﻣﻴﺰاﻧﻬﺎي درون ﻛﻮﭼﻲ و ﺑﺮون ﻛﻮﭼﻲ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ ﺟﻤﻌﻴﺖ را ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺛﺎﺑﺖ اﺷﺘﺒﺎه ﻛﺮد ﭼﺮا ﻛـﻪ در ﺟﻤﻌﻴـﺖ‬
‫ﻣﺘﻌﺎدل اﻳﻦ وﺿﻌﻴﺖ ﻣﻮﻗﺘﺎً ﭼﻨﻴﻦ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ‪ :‬واژه دﻣﻮﮔﺮاﻓﻲ‪) Demography‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ( در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺗﺤﺖ اﻟﻠﻔﻈﻲ آن از ﻳﻮﻧـﺎﻧﻲ‬
‫ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي »ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻣﺮدم« اﺳﺖ ‪ .‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﻳﻜﻲ از رﺷﺘﻪ ﻫﺎي ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ در‬
‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﺗﻮﺻﻴﻒ و ﺗﺤﻠﻴﻞ آﻣﺎري‪ ،‬ﺑﺮرﺳﻲ ﺣﺮﻛﺎت ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ‪ ،‬رواﺑﻂ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﻣـﺎﺑﻴﻦ ﭘﺪﻳـﺪه ﻫـﺎي ﺟﻤﻌﻴﺘـﻲ از ﺟﻨﺒـﻪ‬
‫ﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و زﻳﺴﺘﻲ ﻫﻤﮕﻲ در ﭼﻬﺎرﭼﻮب آن ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﻛﻠﻴﻪ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ زاد و وﻟﺪ‪ ،‬ﻣـﺮگ و ﻣﻴـﺮ‪ ،‬ﻣﻬـﺎﺟﺮت‪،‬ازدواج و ﻃـﻼق‪ ،‬ﺗﻮزﻳـﻊ ﺳـﻨﻲ‪ ،‬ﺟﻨـﺴﻲ و‬
‫ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ‪ ،‬اﻣﻴﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ‪ ،‬ﻃﻮل ﻋﻤﺮ و ﻧﺮخ رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ را در ﺑﺮﻣﻲ ﮔﻴﺮد و ﺑﺎ ﺗﻜﻴﻪ ﺑﺮ ﻋﻠﻮم رﻳﺎﺿﻲ و آﻣـﺎر‪،‬‬
‫اﻗﺘﺼﺎد‪،‬ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‪ ،‬ﭘﺰﺷﻜﻲ‪،‬ژﻧﺘﻴﻚ‪ ،‬ﺗﺎرﻳﺦ و ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﻲ‪ ،‬ﺟﻤﻌﻴﺖ را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﺪ‪.‬‬
‫‪3‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫ﺗﻌﺮﻳﻔﻲ ﻛﻪ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ از ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺑﻴﺎن ﻧﻤﻮده ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از‪:‬ﻋﻠﻤﻲ ﻛﻪ ﺑـﺎ ﻫـﺪف ﺑﺮرﺳـﻲ ﺟﻤﻌﻴـﺖ از‬
‫ﺟﻬﺎت اﻧﺪازه‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﺎر‪ ،‬ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﺗﺤﻮل‪ ،‬ﺣﺮﻛﺎت و ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﻣﺸﺘﺮك از ﺟﻨﺒﻪ ﻛﻤﻲ و ﺑﺮرﺳﻲ ﺣﺮﻛﺎت زﻣﺎﻧﻲ و ﻣﻜﺎﻧﻲ‬
‫و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ارﺗﺒﺎط ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﺑﻴﻦ ﭘﺪﻳﺪه ﻫﺎي ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﺎي اﻧﺴﺎﻧﻲ از دو ﺟﻬﺖ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﻣـﻲ ﮔﻴﺮﻧـﺪ‪ .‬اول از ﺟﻬـﺖ ﺳـﺎﺧﺘﺎري)ﺗﺮﻛﻴـﺐ( ﻛـﻪ ﺑـﻪ واﺳـﻄﻪ آن‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺘﻬﺎ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ و دوم از ﺟﻬﺖ ﺣﺮﻛﺎت زﻣـﺎﻧﻲ و ﻣﻜـﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻛـﻪ از ﻃﺮﻳـﻖ آن‬
‫ﺗﻐﻴﻴﺮات و ﺗﺤﻮﻻت ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﺎ در ﻃﻲ زﻣﺎن و ﻣﻜﺎن ﻣﻮرد ﭘﮋوﻫﺶ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻣﻄﺮح ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ در دو ﺳﻄﺢ ﺧﺮد)ﺧﺎﻧﻮاده( و ﻛﻼن ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد‪:‬‬
‫اﻟﻒ‪ -‬ﺣﺠﻢ ﺟﻤﻌﻴﺖ ‪ :‬زﻳﺮ ﺑﻨﺎي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﺻﺤﻴﺢ داﺷﺘﻦ اﻃﻼﻋﺎت آﻣﺎري دﻗﻴﻖ و ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ درﺳـﺖ از وﺳـﻌﺖ و‬
‫اﻧﺪازه ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ اﺑﻌﺎد ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ از ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ وﺟـﻮه در ﺑﺮﺳـﻲ ﻫـﺎي ﻛﻤـﻲ ﺟﻤﻌﻴـﺖ ﺷﻨﺎﺳـﻲ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ‪.‬‬
‫اﻣﺮوزه ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺳﺮﺷﻤﺎري ﻫﺎي دﻗﻴﻖ ﻛﻪ ﻫﺮ ‪ 10‬ﺳﺎل ﻳﻚ ﺑـﺎر اﻧﺠـﺎم ﻣـﻲ ﮔـﺮدد‪ ،‬ﺗﻌـﺪاد ﺟﻤﻌﻴـﺖ در اﻛﺜـﺮ ﻛـﺸﻮرﻫﺎ‬
‫ﺑﻤﻴﺰان دﻗﻴﻘﻲ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﺑﺮﺧﻲ از ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺛﺒﺖ و ﮔﺰارش دﻫﻲ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ ﻣـﺮگ و ﻣﻴـﺮ و‬
‫زاد و وﻟﺪ ﺑﺎ دﻗﺖ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎﻻﻳﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﺷﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﺜﻼًدر ﻛﺮه ﺟﻨﻮﺑﻲ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻣﺠﻬﺰ ﺑﻮدن ﺑﻪ دﺳـﺘﮕﺎه ﻫـﺎي دﻗﻴـﻖ‪،‬‬
‫آﻣﺎر ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﻄﻮر ﻣﻨﻈﻢ و ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻪ ﺳﺎﻋﺖ ﻣﺸﺨﺺ و در ﻣﺤﻞ ﻫﺎي ﺗﺠﻤﻊ در ﻣﻌﺮض دﻳـﺪ ﻗـﺮار ﻣـﻲ ﮔﻴـﺮد‪.‬در اﻳـﺮان‬
‫وﻇﻴﻔﻪ ﺛﺒﺖ اﻧﺪازه ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﻪ ﻋﻬﺪه ﻣﺮﻛﺰ آﻣﺎر اﻳﺮان اﺳﺖ‪.‬‬
‫ب‪ -‬ﺗﻮزﻳﻊ ﺟﻤﻌﻴﺖ‪ :‬ﺗﻮزﻳﻊ و ﭘﺮاﻛﻨﺪﮔﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﻲ‪ ،‬ﺟﻨﺴﻴﺖ‪ ،‬ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ‪ ،‬وﺿﻊ ﺗﺄﻫﻞ‪ ،‬اﺷﺘﻐﺎل‪ ،‬ﺗﺤﺼﻴﻼت‬
‫و ﻣﻮارد ﻣﺸﺎﺑﻪ دﻳﮕﺮ در اﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫ج‪ -‬ﺣﺮﻛﺎت ﺟﻤﻌﻴﺖ‪ :‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﻴﭽﮕﺎه وﺿـﻊ ﺛـﺎﺑﺘﻲ ﻧـﺪارد ﺑﻠﻜـﻪ ﻫﻤـﻮاره در ﺣـﺎل ﺗﻐﻴﻴـﺮ و دﮔﺮﮔـﻮﻧﻲ اﺳـﺖ‪ .‬اﻳـﻦ‬
‫ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻏﺎﻟﺒﺎً ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻧﻮاع ﻣﻬﺎﺟﺮت‪ ،‬زاد و وﻟﺪ و ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ – 1‬ﺗﻮزﻳﻊ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺟﻨﺴﻴﺖ‪ :‬ﻧﺴﺒﺖ ﻣﻮاﻟﻴﺪ ﭘﺴﺮ ﺑﻪ دﺧﺘﺮ را ﻧﺴﺒﺖ ﺟﻨﺴﻲ زﻣﺎن ﺗﻮﻟﺪ ﻣﻲ ﻧﺎﻣﻨﺪ و ﺑﺎ ﺗﻘـﺴﻴﻢ‬
‫ﺗﻌﺪاد ﻣﺮدان ﻳﻚ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺮ ﺗﻌﺪاد زﻧﺎن ﻫﻤﺎن ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد‪ ،‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻧـﺴﺒﺖ ﺟﻨـﺴﻲ ﺑـﺮ ﺣـﺴﺐ ﺗﻌﺮﻳـﻒ‬
‫‪Male‬‬ ‫ﻋﺒﺎرﺗـــــﺴﺖ از ﺗﻌـــــﺪاد ﻣـــــﺮدان در ﻣﻘﺎﺑـــــﻞ ‪ 100‬ﻧﻔـــــﺮ زن‪.‬‬
‫= ‪Sex Ratio‬‬ ‫‪*100‬‬
‫‪Female‬‬
‫ﻧﺴﺒﺖ ﺟﻨﺴﻲ ﻳﻚ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺗﺎ ﺣﺪ زﻳﺎدي ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻧﺴﺒﻲ ﻣﺮدان و زﻧـﺎن‪ ،‬و در ﻣﻨـﺎﻃﻘﻲ ﻛـﻪ ﻣﻬـﺎﺟﺮت ﻣﻌﺘﻨـﺎﺑﻬﻲ‬
‫وﺟﻮد دارد ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﺗﻮزﻳﻊ ﻧﺴﺒﻲ و ﺟﻨﺴﻲ ﻣﻬﺎﺟﺮﻳﻦ ﺑﻪ داﺧﻞ و ﻳﺎ ﺑﻪ ﺧﺎرج دارد ﺟﻨﮓ ﻫﺎي ﺑﺰرگ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻧـﺴﺒﺖ ﺟﻨـﺴﻲ‬
‫را ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﺑﻴﺸﺘﺮ و ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﺮدان‪ ،‬ﭘﺎﺋﻴﻦ ﻣﻲ آورد‪ .‬ﻫﻤﻴﻦ ﻃﻮر ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫـﺎﺋﻲ ﻛـﻪ ﻣـﺮدان ﺳـﻬﻢ ﺑﻴـﺸﺘﺮي از‬
‫ﻣﻬﺎﺟﺮﻳﻦ را ﺑﻪ ﺧﻮد اﺧﺘﺼﺎص ﻣﻲ دﻫﻨﺪ از ﻧﺴﺒﺖ ﺟﻨﺴﻲ ﺑﺎﻻﺗﺮي ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ‪ .‬ﻧﺴﺒﺖ ﺟﻨﺴﻲ را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺑﺮاي ﺳﻨﻴﻦ‬
‫و ﻳﺎ ﮔﺮوه ﻫﺎي ﺳﻨﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻧﻤﻮد ﻛﻪ در اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻫﺎي ﺟﻨﺴﻲ وﻳﮋه ﻣﻲ ﺷـﻮﻧﺪ ﻧـﺴﺒﺖ ﺟﻨـﺴﻲ در‬
‫ﻫﻨﮕﺎم ﺗﻮﻟّﺪ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً در ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﺟﻬﺎن در ﺣﺪود ‪ 105‬ﻣﻮﻟﻮد ﭘﺴﺮ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ‪ 100‬ﻣﻮﻟﻮد دﺧﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ – 2‬ﺗﻮزﻳﻊ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺳﻦ‪ :‬ﻳﻜﻲ از وﻳﮋﮔﻴﻬﺎي ﻛﻤﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﺎ‪ ،‬ﺗﻮزﻳﻊ آﻧﻬﺎ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﺳﻦ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻧﻮاع ﺳﻦ‬
‫ﺳﻦ ﻳﻌﻨﻲ ﺗﻌﺪاد ﺳﺎﻟﻬﺎﺋﻲ ﻛﻪ از ﻃﻮل زﻧﺪﮔﻲ ﻳﻚ ﺷﺨﺺ ﻣﻲ ﮔﺬرد‪ .‬در ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت دﻣﻮﮔﺮاﻓﻲ ﺳـﻦ را ﺑـﻪ دو ﻧـﻮع ﺗﻘـﺴﻴﻢ‬
‫ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪:‬‬
‫‪4‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫‪1‬ـ ﺳﻦ درﺳﺖ ـ ﺳﻨﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻳﻚ ﻟﺤﻈﻪ ﻣﺼﺪاق ﻣﻲ ﻳﺎﺑـﺪ‪ .‬ﻣـﺜﻼً ﺷﺨـﺼﻲ ﻛـﻪ از ﺗﻮﻟـﺪش درﺳـﺖ ﭘـﻨﺞ ﺳـﺎل‬
‫ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺳﻦ او درآن ﻟﺤﻈﻪ ‪ 5‬ﺳﺎل درﺳﺖ اﺳﺖ ﻫﺮﺷﺨﺼﻲ درﻃﻮل ﺳﺎل ﻓﻘﻂ ﻳﻚ روز درﺳﻦ درﺳﺖ ﻗﺮار دارد‪.‬‬
‫‪2‬ـ ﺳﻦ ﻣﺪاوم ـ ﺗﻤﺎم ﻟﺤﻈﺎﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﻴﻦ دو ﺳﻦ درﺳﺖ ﻗﺮار دارد ﺳﻦ ﻣﺪاوم ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﻣﺜﻼً ﻛـﺴﻲ ﻛـﻪ ﺑﻴـﺸﺘﺮ از ‪5‬‬
‫ﺳﺎل درﺳﺖ و ﻛﻤﺘﺮ از ‪ 6‬ﺳﺎل درﺳﺖ دارد ﺳﻦ او ‪ 5‬ﺳﺎﻟﻪ ﻣﺪاوم اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﺷﺨﺼﻲ ‪ 364‬روز از ﺳـﺎل را در ﺳـﻦ ﻣـﺪاوم‬
‫ﻗﺮار دارد‪ .‬در ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺑﺮﺧﻼف رﻳﺎﺿﻲ ﻛﻪ ﺻﻔﺮ واﺣﺪ ﺣﺴﺎب ﻧﻤـﻲ ﺷـﻮد‪ ،‬ﺻـﻔﺮ ﻳـﻚ ﺳـﺎل ﻛﺎﻣـﻞ اﺳـﺖ‪ .‬ﻫـﺮ‬
‫ﺷﺨﺼﻲ در اوﻟﻴﻦ روز ﺗﻮﻟﺪش در ﺻﻔﺮ ﺳﺎﻟﮕﻲ درﺳﺖ ﻗﺮار دارد و ﺑﻴﻦ اوﻟﻴﻦ روز ﺗﻮﻟﺪ ﺗﺎ اوﻟـﻴﻦ ﺳـﺎﻟﮕﺮد ﺗﻮﻟـﺪ در ﺳـﻦ‬
‫ﺻﻔﺮ ﺳﺎﻟﮕﻲ ﻣﺪاوم ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫در ﻛﺸﻮرﻫﺎ و ﻣﻨﺎﻃﻖ در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻋﺪه زﻳـﺎدي از اﻓـﺮاد در ﺳـﻨﻴﻦ ﻛﻤﺘـﺮ از ‪ 15‬ﺳـﺎﻟﮕﻲ ﻗـﺮار دارﻧـﺪ در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ در‬
‫ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﻓﺮاد زﻳﺮ ‪ 15‬ﺳﺎل ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻤﺘﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻛﺸﻮري ﻛﻪ اﻓﺮاد زﻳﺮ ‪ 15‬ﺳﺎل آن ﻧﺰدﻳﻚ ﺑـﻪ ‪ 40‬درﺻـﺪ و‬
‫ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﺸﻮر ﺟﻮان ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫درﺻﺪ اﻓﺮاد زﻳﺮ ‪ 15‬ﺳﺎل را در ﭼﻨﺪ ﻛﺸﻮر ﺻﻨﻌﺘﻲ)ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ( و در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ را در ﺟﺪول زﻳﺮ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﻘﺎﻳـﺴﻪ ﻛـﺮده‬
‫و در ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﺟﺪول آﻣﺎر ﻛﺸﻮر اﻳﺮان را ﻫﻢ ﺑﺒﻴﻨﻴﺪ‪ .‬ﻛﻪ در ﺳﺎل ﻫﺎي اﺧﻴﺮ رو ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﺑﻮده اﺳﺖ‪:‬‬
‫ﻛﺸﻮر اﻳﺮان‬ ‫درﺻﺪ‬ ‫ﻛﺸﻮر درﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ‬ ‫درﺻﺪ‬ ‫ﻛﺸﻮر ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ‬
‫درﺻﺪ‬ ‫ﺳﺎل‬ ‫‪46‬‬ ‫ﻛﺎﻣﺒﻮج‬ ‫‪18‬‬ ‫اﺗﺮﻳﺶ‬
‫‪45,5‬‬ ‫‪1365‬‬ ‫‪36‬‬ ‫ﻣﺎﻟﺰي‬ ‫‪16‬‬ ‫آﻟﻤﺎن‬
‫‪44,3‬‬ ‫‪1370‬‬ ‫‪37‬‬ ‫اﻧﺪوﻧﺰي‬ ‫‪16‬‬ ‫اﻳﺘﺎﻟﻴﺎ‬
‫‪39,5‬‬ ‫‪1375‬‬ ‫‪46‬‬ ‫ﻋﺮاق‬ ‫‪20‬‬ ‫ﻓﺮاﻧﺴﻪ‬

‫ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻃﻼﻋﺎت ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ‬


‫در زﻣﺎن ﻗﺪﻳﻢ ﺷﻤﺎرش اﻓﺮاد اﻧﺴﺎن ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ اي ﺑﻮد ﻳـﺎ اﻳـﻦ اﻣـﺮ ﺑـﻪ ﻧﻈـﺮ آﻧﻬـﺎ ﭘﻠﻴـﺪ ﻣـﻲ ﻧﻤـﻮد‪.‬‬
‫ﺑﻄﻮرﻳﻜﻪ ﻋﻘﻴﺪه داﺷﺘﻨﺪ ﻣﻠﺖ ﻫﺎ از آن ﺧﺪا ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺗﻨﻬﺎ ﺧﺪاﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻌﺪاد اﻣﺖ ﺧﻮد را ﻣﻲ داﻧﺪ‪ .‬زﻳﺮا ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺎﻟﻚ اﺳـﺖ‬
‫ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ اﻣﻮال ﺧﻮد را ﺑﺮ ﺷﻤﺎرد و ﺻﻮرت ﺑﺮداري ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺣﺘﻲ ﺑﺎ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻫـﺎ و ﺗﺤـﻮﻻﺗﻲ ﻛـﻪ در ﺟﻬـﺎن ﺑـﻪ وﺟـﻮد‬
‫آﻣﺪه ﻫﻨﻮز در ﻣﻮاردي ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺗﻌﺪاد اﻧﺴﺎن ﻫﺎ ﺗﺎ ﺣﺪودي دﺷﻮار اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ از دو راه اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪ ،‬ﻳﻚ ﻃﺮﻳﻘﻪ ﻋﺒﺎرت از ﻋﻜﺴﺒﺮداري در زﻣﺎن ﻣﻌﻴﻦ از وﺿﻊ ﺟﻤﻌﻴـﺖ و ﻃﺮﻳﻘـﻪ‬
‫دﻳﮕﺮ ﺑﺮرﺳﻲ ﺣﺮﻛﺎت ﺟﻤﻌﻴﺖ از راه ﺛﺒﺖ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه آن ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ :‬ﺗﻮﻟﺪ‪ ،‬ﻣﺮگ و ﻣﻴـﺮ و ﻣﻬـﺎﺟﺮت اﺳـﺖ‪ .‬ﺑـﺮاي‬
‫اﻳﻦ دوﻧﻮع ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻛﻪ ﻣﻜﻤﻞ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬دو ﻧﻮع روش ﺑﺮرﺳﻲ وﺟﻮد دارد‪.‬‬
‫اﻟﻒ ـ ﺳﺮﺷﻤﺎري و آﻣﺎرﮔﻴﺮي ﻧﻤﻮﻧﻪ اي ﻛﻪ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه وﺿﻊ ﺟﻤﻌﻴﺖ در ﻳﻚ زﻣﺎن ﻣﻌﻴﻦ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ب ـ دﻓﺎﺗﺮ ﺛﺒﺖ اﺣﻮال ﻛﻪ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ در ﺑﺎره ﺣﺮﻛﺎت ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻧﺴﺒﺖ واﺑﺴﺘﮕﻲ‬
‫در ﮔﺮوه ﻫﺎي ﺑﺰرگ ﺳﻨﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ واﻗﻊ در ﺳﻨﻴﻦ ‪15‬ـ‪ 0‬و ‪ 65‬ﺳﺎﻟﻪ ﺑﺒﺎﻻ را ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻏﻴﺮواﻗﻊ در ﺳـﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ و ﺟﻤﻌﻴـﺖ‬
‫‪64‬ـ‪ 15‬ﺳﺎﻟﻪ را ﺟﻤﻌﻴﺖ واﻗﻊ در ﺳﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻣﻲ ﻧﺎﻣﻨﺪ‪ .‬ﺧﺎرج ﻗﺴﻤﺖ ﺗﻌﺪاد ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻏﻴﺮواﻗﻊ در ﺳﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺑـﺮ ﺟﻤﻌﻴـﺖ‬
‫واﻗﻊ در ﺳﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ را ﻧﺴﺒﺖ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﻣﻲ ﻧﺎﻣﻨﺪ‪.‬‬
‫در ﺻﻮرﺗﻴﻜﻪ ﺗﻌﺪاد ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻏﻴﺮواﻗﻊ در ﺳﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺑﺎ ﺟﻤﻌﻴﺖ واﻗﻊ در ﺳﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻣﺴﺎوي ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ ﻧـﺴﺒﺖ ﺑﺮاﺑـﺮ ﻳـﻚ‬
‫ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻫﺮ ﭼﻪ اﻳﻦ رﻗﻢ ﻛﻤﺘﺮ از ﻳﻚ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺴﺒﺖ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﻛﻤﺘﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻌﻤـﻮﻻ در ﻛـﺸﻮرﻫﺎي ﭘﻴـﺸﺮﻓﺘﻪ ﺻـﻨﻌﺘﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺳﺎﻟﺨﻮرده ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺴﺒﺖ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻴﻦ ‪ 0/5‬ﺗـﺎ ‪ 0/8‬ﻧﻮﺳـﺎن دارد و در ﻛـﺸﻮرﻫﺎي در ﺣـﺎل ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﻛـﻪ اﻛﺜـﺮاً‬
‫داراي ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺟﻮان ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻧﺴﺒﺖ واﺑﺴﺘﮕﻲ‪ ،‬ﮔﺎﻫﻲ ﺑﻴﺶ از ﻳﻚ ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻣﺜـﺎل رﻗـﻢ ‪ 0/8‬در ﻧـﺴﺒﺖ‬
‫‪5‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻫﺮ ﻳﻚ ﻧﻔﺮ از اﻓﺮاد ﻓﻌﺎل‪ 0/8 ،‬ﻧﻔﺮ ﻳﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻫﺮ ‪ 10‬ﻧﻔﺮ ﻓﻌﺎل ‪ 8‬ﻧﻔـﺮ ﻓـﺮد‬
‫ﻏﻴﺮواﻗﻊ در ﺳﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺴﺮ ﻣﻲ ﺑﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻫﺮم ﻫﺎي ﺳﻨﻲ ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ‬
‫ﻳﻜﻲ از ﻃﺮق ﻧﺸﺎن دادن ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﻨﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ‪ ،‬ﻫـﺮم ﺳـﻨﻲ اﺳـﺖ‪ .‬ﺑـﻪ ﻋﺒـﺎرت دﻳﮕـﺮ ﺑـﺮاي ﻧـﺸﺎن دادن ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن ﺳـﻨﻲ‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ در ﻳﻚ ﻟﺤﻈﻪ ﻣﻌﻴﻦ از ﻧﻤﻮداري اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻫﺮم ﺳﻨﻲ ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬ﻛﻪ در آن ﻓﺮاواﻧﻲ اﻓﺮاد در ﻫـﺮ‬
‫ﻳﻚ از ﺳﻨﻴﻦ ﻳﺎ ﮔﺮوه ﻫﺎي ﺳﻨﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺳﻄﺢ )ﻫﻴﺴﺘﻮﮔﺮام( ﻧﻤﺎﻳﺶ داده ﻣﻲ ﺷﻮد ﻫﺮم ﺳﻨﻲ از دو ﻣﺤﻮر ﻋﻤﻮد ﺑـﺮﻫﻢ‬
‫ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ ﮔﺮدد ﻛﻪ ﻣﺤﻮر ﻋﻤﻮدي ﺑﺮاي ﺳﻦ و ﻣﺤﻮر اﻓﻘﻲ ﺑﺮاي ﺗﻌﺪاد ﻧﻔﺮات ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ رود‪ .‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻗـﺴﻤﺖ راﺳـﺖ‬
‫ﻫﺮم ﺑﻪ زﻧﺎن و ﻗﺴﻤﺖ ﭼﭗ ﻫﺮم ﺑﻪ ﻣﺮدان اﺧﺘﺼﺎص دارد‪ .‬در ﻫﺮ ﻫﺮم ﺳﻨﻲ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ در ﻣﺤﻮر ﻋﻤﻮدي ﺗﻘﺴﻴﻤﺎت ﺳﻦ را ﺑﻪ‬
‫دﻗﺖ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﻮد ﻣﻘﺼﻮد از اﻳﻦ ﺗﻘﺴﻴﻤﺎت ﺳﻨﻴﻦ ﻣﻨﻔﺮد اﺳﺖ ﻳﺎ ﮔﺮوه ﻫﺎي ﺳـﻨﻲ‪ .‬ﺑﻬﺘـﺮﻳﻦ ﺑﻌـﺪي ﻛـﻪ ﺑـﺮاي‬
‫ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻫﺮﻣﻬﺎي ﺳﻨﻲ ﻗﺒﻮل ﺷﺪه اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ ﻃﻮل ﻣﺤﻮر ﻋﻤﻮدي ﻣﺴﺎوي دو ﺳﻮم ﻃﻮل ﻣﺤﻮر اﻓﻘـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬دﻗـﺖ ﻧﻤـﺎﻳﺶ‬
‫ﻫﺮم ﺳﻨﻲ ﺑﻪ ﺗﻘﺴﻴﻤﺎت ﺳﻨﻲ ﻣﺤﻮر ﻋﻤﻮدي ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد‪ .‬دﻗﻴﻘﺘﺮﻳﻦ ﻃﺮﻳﻘﻪ ﻧﻤـﺎﻳﺶ ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن ﺳـﻨﻲ و ﺟﻨـﺴﻲ ﺑﻜـﺎر ﺑـﺮدن‬
‫ﻓﺮاواﻧﻲ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺳﻨﻴﻦ ﻣﻨﻔﺮد اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻦ روش ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻴﻢ ﺗﺎرﻳﺨﭽﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ را ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار دﻫﻴﻢ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻧﻤﻮدن ﺷﻜﻞ ﻫﺮم ﻫﺎي ﺳﻨﻲ و ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ داﺷﺘﻦ آﻧﻬﺎ ﺑﺎﻳﺪ در رﺳﻢ ﻫﺮم ﻫﺎي ﺳﻨﻲ ﻛﻞ ﺟﻤﻌﻴﺖ را‬
‫ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ‪ 1000 ،100‬و ‪ 10000‬و ‪ ...‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻧﻤﺎﺋﻴﻢ‪ .‬ﺷﻜﻞ ﻫﺮم ﺳﻨﻲ ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﺳﻪ ﻋﺎﻣﻞ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد‪:‬‬
‫‪1‬ـ ﺗﻌﺪاد ﻣﻮاﻟﻴﺪ در ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻧﺴﻠﻬﺎ‬
‫‪2‬ـ ﺗﻘﻠﻴﻞ ﺗﻌﺪاد اﻓﺮاد در اﺛﺮ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ‬
‫‪3‬ـ ﻣﻬﺎﺟﺮت ﺑﻪ ﻛﺸﻮر و ﻳﺎ ﻣﻬﺎﺟﺮت از ﻛﺸﻮر‬
‫ﻫﺮم ﺳﻨﻲ در ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﺎي ﺟﻮان ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﺜﻠﺜﻲ ﺷﻜﻞ ﺑﺎ ﻗﺎﻋﺪه وﺳﻴﻊ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ و در ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﺎي ﺳـﺎﻟﺨﻮرده زﻧﮕـﻲ )زﻧـﮓ‬
‫ﻧﺎﻗﻮس( ﺷﻜﻞ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻴﻦ اﻳﻦ دو ﻧﻮع ﺷﻜﻞ اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﻤﻌﻴﺖ را از ﻟﺤﺎظ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺳﻨﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫ﺗﻮزﻳﻊ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﺋﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ‬
‫ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﺗﻮزﻳﻊ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺮ روي زﻣﻴﻦ را »ﺗﻮزﻳﻊ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﺋﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ« ﻣﻲ ﻧﺎﻣﻨﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﺮ ﻛﺸﻮر در ﺗﻤﺎﻣﻲ ﺳـﻄﺢ آن‬
‫ﺑﻪ ﺻﻮرﺗﻲ ﻧﺎﻣﺘﻌﺎدل ﭘﺨﺶ و ﺗﻮزﻳﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺮاي ﺳﻨﺠﺶ اﻳﻦ ﺗﻮزﻳﻊ ﻫﺎ و ﺗﻔـﺎوت ﻫـﺎ و ﺗﻐﻴﻴـﺮات ﻧﺎﺣﻴـﻪ اي آن ﻣﻴـﺰان‬
‫ﺗﺮاﻛﻢ ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﻣﻴﺰان ﻫﺎي ﺷﻬﺮﻧﺸﻴﻨﻲ‪ ،‬روﺳﺘﺎﻧﺸﻴﻨﻲ و ﻛﻮچ ﻧﺸﻴﻨﻲ را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺮاﻛﻢ ﺟﻤﻌﻴﺖ‬
‫ﺗﺮاﻛﻢ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﺎﺧﺼﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻦ وﺳﻌﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ و ﺗﻌﺪاد ﺟﻤﻌﻴﺖ را ﻣﻌﻴﻦ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و آن را ﻣﻲ ﺗـﻮان ﺑـﻪ ﭼﻨـﺪ‬
‫ﻧﻮع ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد‪ ،‬ﺗﺮاﻛﻢ ﺣﺴﺎﺑﻲ‪ ،‬ﺗﺮاﻛﻢ زﻳﺴﺘﻲ‪ ،‬ﺗﺮاﻛﻢ اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬ﺗﺮاﻛﻢ ﺷﻬﺮي‪ ،‬ﺗﺮاﻛﻢ روﺳﺘﺎﺋﻲ و ﺗﺮاﻛﻢ اﺑﺘﺪاﺋﻲ‪.‬‬
‫اﻟﻒ ـ ﺗﺮاﻛﻢ ﺣﺴﺎﺑﻲ‪ :‬ﻣﻴﺰان ﺗﺮاﻛﻢ ﺣﺴﺎﺑﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ‪ ،‬ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻦ وﺳﻌﺖ ﻛﻤ‪‬ﻲ ﻣﻨﻄﻘﻪ و ﺟﻤﻌﻴﺖ آن ﻳـﺎ‬
‫ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻌﺪاد ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﻪ واﺣﺪ ﺧﺎك‪) .‬ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺗﻌﺪاد ﺟﻤﻌﻴﺖ در ﻳﻚ ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ(‬
‫ﺗﻌﺪاد ﻛﻞ ﺟﻤﻌﻴﺖ‬
‫= ﻣﻴﺰان ﺗﺮاﻛﻢ ﺣﺴﺎﺑﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ‬
‫ﻛﻞ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ‬
‫ﻣﻴﺰان ﺗﺮاﻛﻢ ﺣﺴﺎﺑﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻣﻨـﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻗـﺎره‪ ،‬ﻣﻨﻄﻘـﻪ‪ ،‬ﻛـﺸﻮر‪ ،‬اﺳـﺘﺎن‪ ،‬ﺷﻬﺮﺳـﺘﺎن و ‪...‬‬
‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد‪ .‬ﺗﺮاﻛﻢ ﺣﺴﺎﺑﻲ ﺑﺮاي ﻛﺸﻮر اﻳﺮان در ﺳﺎل‪ 1370‬ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ‪ 34‬ﻧﻔﺮ در ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ ﺑﻮد‪.‬‬
‫در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻧﻈﻴﺮ ﺑﻨﮕﻼدش و ﺑﺤﺮﻳﻦ داراي ﺑﻴﺸﺘﺮﻳﻦ ﺗﺮاﻛﻢ و ﻛـﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻧﻈﻴـﺮ اﺳـﺘﺮاﻟﻴﺎ و اﻳـﺴﻠﻨﺪ داراي‬
‫ﻛﻤﺘﺮﻳﻦ ﺗﺮاﻛﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ب ـ ﺗﺮاﻛﻢ زﻳﺴﺘﻲ‪ :‬ﻣﻴﺰان ﺗﺮاﻛﻢ زﻳﺴﺘﻲ ﻳﺎ ﺣﻴﺎﺗﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از راﺑﻄﻪ ﻣﻴﺎن وﺳﻌﺖ زﻣﻴﻦ ﻫﺎي زﻳـﺮ ﻛـﺸﺖ‬
‫‪6‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫ﻳﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﻛﺸﺖ ﻳﻚ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺎ ﺟﻤﻌﻴﺖ آن و ﺑﻪ ﺳﺨﻨﻲ دﻳﮕﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻌﺪاد ﺟﻤﻌﻴﺖ در واﺣﺪ زﻣﻴﻦ زراﻋﻲ‪.‬‬
‫ﺗﺮاﻛﻢ زﻳﺴﺘﻲ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﺗﺮاﻛﻢ ﺣﺴﺎﺑﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﭼﻮن زﻣﻴﻨﻬﺎي ﻗﺎﺑﻞ ﻛﺸﺖ ﻣﻌﻤﻮﻻًﺧﻴﻠﻲ ﻛﻤﺘﺮ از ﻛﻞ زﻣﻴﻨﻬﺎ اﺳﺖ‬
‫ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ در ﺳﺎل ‪ 1375‬ﺗﺮاﻛﻢ ﺣﺴﺎﺑﻲ ‪ 36,6‬و ﺗﺮاﻛﻢ زﻳﺴﺘﻲ در ﻫﻤﺎن ﺳﺎل ‪ 343‬ﻧﻔﺮ در ﻫﺮ ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺗﻌﺪاد ﻛﻞ ﺟﻤﻌﻴﺖ‬
‫= ﻣﻴﺰان ﺗﺮاﻛﻢ زﻳﺴﺘﻲ‬
‫ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻛﻞ زﻣﻴﻨﻬﺎي ﻗﺎﺑﻞ ﻛﺸﺖ‬
‫ج ‪ -‬ﺗﺮاﻛﻢ اﻗﺘﺼﺎدي‬
‫ﻣﻴﺰان ﺗﺮاﻛﻢ اﻗﺘﺼﺎدي ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از راﺑﻄﻪ ﻣﻴﺎن ﺗﻌﺪاد ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻳﻚ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻗﺘـﺼﺎدي ﻳـﺎ ﻣﺠﻤـﻮع وﺳـﺎﻳﻠﻲ ﻛـﻪ‬
‫اﻧﺴﺎن ﻫﺎ ﺑﺮاي اداﻣﻪ زﻧﺪﮔﻲ از آن ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ‪ .‬ﻣﻴﺰان ﺗﺮاﻛﻢ اﻗﺘﺼﺎدي ﺷﺎﺧﺼﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑـﺎ وﺟـﻮد دﺷـﻮاري ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ‬
‫ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻣﻼك ارزﻳﺎﺑﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻣﺴﻜﻮن ﺑﻪ ﺣـﺴﺎب ﻣـﻲ آﻳـﺪ زﻳـﺮا ﺑـﺮﻋﻜﺲ ﻣﻴـﺰان ﺗـﺮاﻛﻢ‬
‫ﺣﺴﺎﺑﻲ ﻛﻪ زﻣﻴﻦ ﻫﺎي ﺑﻼاﺳﺘﻔﺎده را ﻧﻴﺰ وارد ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﻳﺎ ﻣﻴﺰان ﺗـﺮاﻛﻢ زﻳـﺴﺘﻲ ﻛـﻪ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ اﻗﺘـﺼﺎدي‪ ،‬ﺗﻨﻬـﺎ ﺑـﻪ‬
‫زﻣﻴﻦ زراﻋﻲ ﺗﻮﺟﻪ دارد ﻣﻴﺰان ﺗﺮاﻛﻢ اﻗﺘﺼﺎدي ﺗﻤﺎم ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻗﺘﺼﺎدي را در ﻧﻈﺮ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫د ‪ -‬ﺗﺮاﻛﻢ ﺷﻬﺮي‬
‫ﻣﻴﺰان ﺗﺮاﻛﻢ ﺷﻬﺮي ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از راﺑﻄﻪ ﻣﻴﺎن ﺟﻤﻌﻴﺖ و وﺳﻌﺖ ﺷﻬﺮي ﻛﻪ از ﺗﻘـﺴﻴﻢ ﺟﻤﻌﻴـﺖ ﺷـﻬﺮ ﺑـﻪ ﻣـﺴﺎﺣﺖ آن‬
‫= ﻣﻴﺰان ﺗﺮاﻛﻢ ﺷﻬﺮي‬ ‫ﺗﻌﺪاد ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻬﺮ‬ ‫)ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻫﻜﺘﺎر( ﺑﺪﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ‪.‬‬
‫ﻛﻞ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺷﻬﺮ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻫﻜﺘﺎر‬
‫ﻣﻴﺰان ﺗﺮاﻛﻢ ﺷﻬﺮي را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﺎﺣﻴﻪ ﻫﺎي‬
‫ﺷﻬﺮي ﻧﻴﺰ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد‬
‫ﻫـ ‪ -‬ﻣﻴﺰان ﺷﻬﺮ ﻧﺸﻴﻨﻲ‪ :‬ﻧﺴﺒﺖ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺳﺎﻛﻦ در ﺷﻬﺮﻫﺎ ﺑﻪ ﻛﻞ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻛﺸﻮر را ﻣﻴﺰان ﺷﻬﺮ ﻧـﺸﻴﻨﻲ ﮔﻮﻳﻨـﺪ‪ .‬ﻣﻴـﺰان‬
‫ﺷﻬﺮﻧﺸﻴﻨﻲ در ﻛﺸﻮر ﺑﻠﮋﻳﻚ ‪97‬درﺻﺪ و درﻛﺸﻮر ﻧﭙﺎل ‪11‬درﺻﺪ ﺑﻴﺸﺘﺮﻳﻦ و ﻛﻤﺘﺮﻳﻦ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﻛﺸﻮر اﻳﺮان در ﺳـﺎل‬
‫‪ 1382‬ﻣﻴﺰان ﺷﻬﺮﻧﺸﻴﻨﻲ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ‪ 66‬درﺻﺪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫وﻗﺎﻳﻊ دﻣﻮﮔﺮاﻓﻴﻚ ﻳﺎ ﺣﺮﻛﺎت ﺟﻤﻌﻴﺖ‬
‫ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان وﻗﺎﻳﻊ دﻣﻮﮔﺮاﻓﻴﻚ ﻛﻪ اﻛﺜﺮاً آﻧﻬﺎ را ﺣﺮﻛﺎت ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﻧﺎﻣﻨﺪ ﻣﺴﺎﺋﻞ‪:‬‬
‫‪1‬ـ ﺗﻮﻟﺪ و ﺑﺎروري‬
‫‪2‬ـ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ‬
‫‪3‬ـ ﻣﻬﺎﺟﺮت‬
‫‪4‬ـ ازدواج و ﻃﻼق‬
‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺷﺪه و ﺳﻌﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻗﻮاﻋﺪ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﺛﺎﺑﺘﻲ ﺑﺮاي اﻳﻦ وﻗﺎﻳﻊ ﻛﺸﻒ و ﺑﺮﻗﺮار ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﺗﻮﻟﺪ و ﺑﺎروري‬
‫ﺗﻮﻟﺪ ‪ birth‬در ﻣﻔﻬﻮم ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻲ ﺗﻌﺪاد ﻣﻮاﻟﻴﺪ زﻧﺪه در ﻳﻚ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺧﺎص و ﻃﻲ ﻳﻚ زﻣﺎن ﻣﻌﻴﻦ اﺳـﺖ‪.‬‬
‫اﻧﺪازه ﮔﻴﺮي زاد و وﻟﺪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﺎﺧﺼﻬﺎي ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪ .‬ﺳـﺎده ﺗـﺮﻳﻦ آن ﻣﻴـﺰان ﺧـﺎم ﻣﻮاﻟﻴـﺪ ﻳـﺎ ‪CBR‬‬
‫ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ)‪ (Crude birth rate‬ﻛﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﻮاﻟﻴﺪ ﻳﻜﺴﺎل ﺗﻘﻮﻳﻤﻲ ﻳﻚ ﻣﻨﻄﻘﻪ را ﺑﻪ ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ آن ﻣﻨﻄﻘـﻪ در ﻫﻤـﺎن ﺳـﺎل ﺑـﻪ‬
‫ازاي ﻫﺰار ﻧﻔﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ‪.‬‬
‫‪7‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫ﺗﻌﺪاد ﻣﻮاﻟﻴﺪ در ﻳﻚ ﺳﺎل ﺗﻘﻮﻳﻤﻲ‬


‫= ﻣﻴﺰان ﺧﺎم ﻣﻮاﻟﻴﺪ‬ ‫‪± 1000‬‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﻴﺎﻧﻪ ﻫﻤﺎن ﺳﺎل‬
‫ﻣﻴﺰان ﺧﺎم ﻣﻮاﻟﻴﺪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻮاﻟﻴـﺪ را ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ‬
‫ﻫﻤﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻣﻴﺰان دﻗﻴﻘﻲ ﻧﻴﺴﺖ ﭼﺮا ﻛﻪ ﻫﻤﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ در زادو وﻟﺪ ﻧﻘﺶ ﻧﺪارﻧﺪ ‪ .‬ﺑـﺮاي ﺳـﻨﺠﺶ دﻗﻴـﻖ‬
‫ﺗﺮ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻮاﻟﻴﺪ را ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ زﻧﺎن واﻗﻊ در ﺳﻦ ﻓﺮزﻧﺪآوري ﻳﻌﻨﻲ ‪ 15‬ﺗﺎ ‪ 49‬ﺳﺎل ﺳﻨﺠﻴﺪ‪ .‬ﻛـﻪ ﺷـﺎﺧﺺ ﺑـﻪ دﺳـﺖ‬
‫آﻣﺪه را ﻣﻴﺰان ﺑﺎروري ﻋﻤﻮﻣﻲ ﻳﺎ ‪ (general fertility rate)GFR‬ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد‪:‬‬
‫ﺗﻌﺪاد ﻣﻮاﻟﻴﺪ در ﻳﻚ ﺳﺎل‬
‫= ﻣﻴﺰان ﺑﺎروري ﻋﻤﻮﻣﻲ‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﻴﺎﻧﻪ زﻧﺎن ‪ 49 -15‬ﺳﺎﻟﻪ‬ ‫‪± 1000‬‬
‫از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﻣﺨﺮج ﻛﺴﺮ ﻣﻴﺰان ﺑـﺎروري ﻋﻤـﻮﻣﻲ از‬
‫ﻣﺨﺮج ﻛﺴﺮﻣﻴﺰان ﻣﻮاﻟﻴﺪ ﺧﺎم ﻛـﻮﭼﻜﺘﺮ اﺳـﺖ‪ ،‬ﻣﻴـﺰان ﺑـﺎروري ﻋﻤـﻮﻣﻲ ﻫﻤﻴـﺸﻪ ﺑﺰرﮔﺘـﺮ از ﻣﻴـﺰان ﻣﻮاﻟﻴـﺪ ﺧـﺎم ﺧﻮاﻫـﺪ‬
‫ﺑﻮد‪.‬راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻦ اﻳﻦ دو ﻣﻴﺰان ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﺎ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ و در ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﺎي ﺟﻮان ﻣﻴﺰان ﺑﺎروري ﻋﻤﻮﻣﻲ‬
‫ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ‪ 4‬ﺗﺎ ‪ 5‬ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻴﺰان ﻣﻮاﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﭼﻮن ﺗﻌﺪاد ﺟﻌﻴﺖ ﻣﺮﺗﺒﺎً ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻧﻮﺳﺎن در ﻣﻴﺰان ﻣﻮاﻟﻴﺪ‪ ،‬ﻣﺮگ و ﻣﻴـﺮ و ﻣﻬـﺎﺟﺮت در ﺣـﺎل‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر از ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﻴﺎﻧﻪ ﺳﺎل‪:‬‬

‫ﺗﻐﻴﻴﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﺬا ﺟﻤﻌﻴﺖ وﺳﻂ ﺳﺎل ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺨـﺮج ﻛـﺴﺮ اﻧﺘﺨـﺎب ﻣـﻲ ﺷـﻮد‪ .‬ﺟﻤﻌﻴـﺖ ﻣﻴﺎﻧـﻪ ﺳـﺎل ﺑـﻪ ﺑـﺮآورد‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ در اول ﻣﻬﺮ ﻣﺎه اﻃﻼق ﻣﻲ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﻣﺮگ وﻣﻴﺮ‬
‫ﻳﻜﻲ از ﺣﺮﻛﺎت ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ‪ ،‬ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ اﺳﺖ و ﻣﻨﻈﻮر از آن در ﻛﺎرﺑﺮد ﻋﺮﻓـﻲ‪ ،‬ﻫﻤـﺎن ﭘﺎﻳـﺎن ﻳـﺎﻓﺘﻦ ﺣﻴـﺎت اﻧـﺴﺎﻧﻲ و در‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﺮگ ﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻳﻚ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻳﺎ ﮔﺮوه اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ در ﻳﻚ ﺳﺎل ﻣﻌـﻴﻦ اﺗﻔـﺎق ﻣـﻲ اﻓﺘﻨـﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺮگ اﻧﺴﺎن ﻫﺎ از ﻟﺤﻈﻪ ﺗﻮﻟﺪ و ﺣﺘﻲ ﭘﻴﺶ از آن ﺷﺮوع ﻣﻲ ﺷﻮد و ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ زﻣـﺎن‪ ،‬ﻗﺎﺑﻠﻴـﺖ ﻣﻴﺮاﺋـﻲ روﺑـﻪ اﻓـﺰاﻳﺶ ﻣـﻲ‬
‫رود‪ .‬ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺗﺎ ﻳﻚ ﻣﺎﻫﮕﻲ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب روز‪ ،‬ﺗﺎ ﻳﻚ ﺳﺎﻟﮕﻲ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻣﺎه و ﭘـﺲ از ﻳـﻚ ﺳـﺎﻟﮕﻲ ﺑـﺮ ﻣﺒﻨـﺎي‬
‫ﺳﺎل‪ ،‬ﻣﻮرد ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻴﺰاﻧﻬﺎي ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ‬
‫ﺗﻌﺪادﻛﻞ ﻣﺮگ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻃﻲ ﻳﻜﺴﺎل در ﺟﺎﻣﻌﻪ روي ﻣﻲ دﻫﺪ رﻗﻢ ﻣﻄﻠﻖ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲ ﺷـﻮد‪ ،‬اﻣـﺎ داﻧـﺴﺘﻦ اﻳـﻦ‬
‫رﻗﻢ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺳﻮدﻣﻨﺪ واﻗﻊ ﺷﻮد از اﻳﻦ رو ﺑﺮاي درك ﺻﺤﻴﺢ ﺷـﺮاﻳﻂ ﺟﻤﻌﻴﺘـﻲ و اﻣﻜـﺎن ﭘـﺬﻳﺮي ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت‬
‫ﺗﻄﺒﻴﻘﻲ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻴﺰان ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻫﺴﺘﻴﻢ‪ ،‬ﻣﻴﺰان ﻫﺎي ﻣﺮگ و ﻣﻴـﺮ را درﺣﺎﻟـﺖ ﻛﻠـﻲ ﺑـﺮ دو ﮔﻮﻧـﻪ ﺗﻘـﺴﻴﻢ ﻣـﻲ‬
‫ﻛﻨﻨﺪ‪» :‬ﻋﻤﻮﻣﻲ« و »اﺧﺘﺼﺎﺻﻲ«‪ .‬ﻣﻴﺰان ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻛﻠﻴﻪ اﻋﻀﺎي ﺟﺎﻣﻌﻪ در ﻃﻮل ﻳﻚ ﺳﺎل ﻣﻌﻴﻦ »ﻣﻴﺰان ﻣﺮگ و‬
‫ﻣﻴﺮ ﻋﻤﻮﻣﻲ« ﻳﺎ »ﻣﻴﺰان ﺧﺎم ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ« ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻲ در ﻳﻚ ﺟﻤﻌﻴﺖ‪ ،‬ﻣﻴﺰان ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻋﻤﻮﻣﻲ‬
‫ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از ﻛﺴﺮي ﻛﻪ ﺻﻮرﺗﺶ ﺗﻌﺪاد ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ آن ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﻣﺨﺮج آن ﺗﻌﺪاد اﻓـﺮاد آن ﺟﻤﻌﻴـﺖ در ﻣﻴﺎﻧـﻪ‬
‫ﺳﺎل ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫= )‪CDR(Crude death rate‬‬ ‫‪D ×1000‬‬ ‫ﻣﻴﺰان ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻋﻤﻮﻣﻲ = ‪CDR‬‬
‫‪P‬‬
‫ﺗﻌﺪاد ﻓﻮت ﺷﺪﮔﺎن در ﻳﻚ ﺳﺎل = ‪D‬‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﻴﺎﻧﻪ ﻫﻤﺎن ﺳﺎل= ‪P‬‬
‫‪8‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻣﻴﺰان ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻋﻤﻮﻣﻲ در ﺳﺎل ‪ 1375‬ﺑﺮاي ﭼﻨﺪ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬
‫‪ X‬اﻳﺮان ‪ 7 Í‬در ﻫﺰار ‪ Y‬ﺑﺤﺮﻳﻦ ‪ 3 Í‬در ﻫﺰار ‪ Z‬ﺳﻨﮕﺎل ‪ 28Í‬در ﻫﺰار [ ﺟﻬﺎن ‪ 9 Í‬در ﻫﺰار‬
‫ﻣﻬﺎﺟﺮت‪:‬‬
‫ﺑﺮﺧﻼف ﻣﺮگ وﻣﻴﺮ و زادو وﻟﺪ ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺒﺎت ﺣﺮﻛﺖ ﺟﻤﻌﻴﺖ را در ﻃﻮل زﻣﺎن ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻬﺎﺟﺮت ﺷﻜﻞ ﺗﻮزﻳـﻊ‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ در ﻣﻜﺎن را ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲ دﻫﺪ‬
‫اﻣﻴﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ)‪(Life Expectancy‬‬
‫ﺑﻪ ﻣﻴﺰان ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻋﻤﺮ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻧﻮزاد ﺗﺎزه ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﺪه ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ ،‬اﻣﻴﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ در ﻫﻨﮕﺎم ﺗﻮﻟﺪ اﻃﻼق ﻣـﻲ‬
‫ﺷﻮد‪ .‬ﻛﻪ از ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ‪ ،‬زﻳﺴﺘﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اﻣﻴﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺑﺮآوردﻫﺎي آﻣـﺎري در‬
‫ﻫﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ اي اﻧﺠﺎم ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ و از ﺟﺪاول آﻣﺎري ﻣﺨﺼﻮص اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ .‬ﻣﻌﻤﻮﻻً اﻣﻴﺪ ﺑـﻪ زﻧـﺪﮔﻲ در زﻧـﺎن ﻛﻤـﻲ‬
‫ﺑﻴﺶ از ﻣﺮدان ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ) ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺆﺛﺮ در ﻣﻴﺰان ﻣﺮگ وﻣﻴﺮ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺟﻨﺲ(‪.‬‬
‫اﻣﻴﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﺷﺪﻳﺪاً ﺑـﻪ اﻣﻜﺎﻧـﺎت و ﺗـﺴﻬﻴﻼت رﻓـﺎﻫﻲ ﻣﻮﺟـﻮد در ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﺑـﺴﺘﮕﻲ دارد‪ ،‬ﻟـﺬا ﻣﻴـﺰان اﻳـﻦ ﺷـﺎﺧﺺ در‬
‫ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻛﺎﻓﻲ اﺳﺖ ﻳﻚ ﻧﻔﺮ در ژاﭘﻦ ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﻮد ﺗﺎ ‪ 80‬ﺳﺎل زﻧﺪه ﺑﻤﺎﻧﺪو ﻳـﺎ در ﺑـﻨﮕﻼدش‬
‫ﺑﻪ دﻧﻴﺎ ﺑﻴﺎﻳﺪ ﺗﺎ ﻓﻘﻂ ‪ 40‬ﺳﺎل اﻣﻴﺪوار ﺑﻪ ﺣﻴﺎت ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﻲ ازآﻣﺎرﻫﺎي اﻣﻴﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ‪:‬‬
‫• اﻳﺮان ﺳﺎل ‪59 Í1357‬ﺳﺎل‬
‫• اﻳﺮان ‪ Í 1382‬ﺣﺪود ‪ 70‬ﺳﺎل‬
‫• ﺑﻨﮕﻼدش‪ 40Í‬ﺳﺎل‬
‫• ژاﭘﻦ ‪ 80 Í‬ﺳﺎل‬
‫زﻣﺎن دو ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪن ﺟﻤﻌﻴﺖ)‪(Doubling Time‬‬
‫زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻻزم اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ‪ ،‬ﺗﻌﺪاد اﻓﺮاد ﺳﺎﻛﻦ در ﻳﻚ ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﻣﻌـﻴﻦ ﺑـﻪ ‪ 2‬ﺑﺮاﺑـﺮ ﺑﺮﺳـﺪ‪ .‬ﻃﺒﻌـﺎً‬
‫ﺳﺮﻋﺖ رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺎ زﻣﺎن دو ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪن ﻧﺴﺒﺖ ﻋﻜﺲ دارد‪ .‬اﮔﺮ ﻣﻴﺰان رﺷـﺪ ﻣﻨﻔـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ از اﺻـﻄﻼح ﻧـﺼﻒ ﺷـﺪن‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ)‪ (Halving time‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬ﻃﺮز ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اﻳﻦ زﻣﺎن ﺑﻪ ﺷﻜﻞ زﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬
‫‪70‬‬
‫= زﻣﺎن دو ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪن ﺟﻤﻌﻴﺖ‬
‫درﺻﺪ اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ‬

‫• در ﺳﺎل ‪ 58‬درﺻﺪ اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ اﻳﺮان ‪ %4‬ﺑﻮد ﭘﺲ زﻣﺎن دوﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪن ﺟﻤﻌﻴﺖ ‪ 17,5Í‬ﺳﺎل ﻣﻲ ﺷﺪ‪.‬‬
‫• در ﺳﺎل ‪ 84‬درﺻﺪ اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺣﺪود ‪ %1,4‬اﺳﺖ ﭘﺲ زﻣﺎن دوﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪن ﺟﻤﻌﻴﺖ‪ 50 Í‬ﺳﺎل ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫• در اﻛﺜﺮﻛﺸﻮرﻫﺎي اروﭘﺎﻳﻲ رﺷﺪ ‪ 0/1‬درﺻﺪ اﺳﺖ ﭘﺲ زﻣﺎن دو ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪن ﺟﻤﻌﻴﺖ‪ 700 Í‬ﺳﺎل ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫• در ﻛﺸﻮر ﺑﻠﻐﺎرﺳﺘﺎن رﺷﺪ ‪ -0/5‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﭘﺲ زﻣﺎن ﻧﺼﻒ ﺷﺪن ﺟﻤﻌﻴﺖ ‪ 140 Í‬ﺳﺎل ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‬
‫ﺟﺪول ﻣﻴﺰان رﺷﺪ ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ اﻳﺮان و زﻣﺎن دو ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪن آن در ﻫﻤﺎن ﺳﺎل‬
‫ﻃﻮل زﻣﺎن دو ﺑﺮاﺑﺮﺷﺪن‬ ‫درﺻﺪ رﺷﺪﺟﻤﻌﻴﺖ‬ ‫ﻣﺪت دوره‬ ‫دوره ﻫﺎي ﻫﺸﺖ ﮔﺎﻧﻪ‬ ‫رد‬
‫‪ 115‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 0/6‬درﺻﺪ‬ ‫‪ 40‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 1260‬ﺗﺎ ‪1300‬‬ ‫‪1‬‬
‫‪ 58‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 1/2‬درﺻﺪ‬ ‫‪ 20‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 1300‬ﺗﺎ ‪1320‬‬ ‫‪2‬‬
‫‪ 35‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 2‬درﺻﺪ‬ ‫‪ 15‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 1320‬ﺗﺎ ‪1335‬‬ ‫‪3‬‬
‫‪ 22‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 3/1‬درﺻﺪ‬ ‫‪ 10‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 1335‬ﺗﺎ ‪1345‬‬ ‫‪4‬‬
‫‪ 26‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 2/7‬درﺻﺪ‬ ‫‪ 10‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 1345‬ﺗﺎ ‪1355‬‬ ‫‪5‬‬
‫‪ 18‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 3/9‬درﺻﺪ‬ ‫‪ 10‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 1355‬ﺗﺎ ‪1365‬‬ ‫‪6‬‬
‫‪ 28‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 2/5‬درﺻﺪ‬ ‫‪ 5‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 1365‬ﺗﺎ ‪1370‬‬ ‫‪7‬‬
‫‪ 46‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 1/5‬درﺻﺪ‬ ‫‪ 5‬ﺳﺎل‬ ‫‪ 1370‬ﺗﺎ ‪1375‬‬ ‫‪8‬‬
‫‪9‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫ﻣﺸﻜﻼت ﻧﺎﺷﻲ از رﺷﺪ ﺑﻲ روﻳﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺟﻤﻌﻴــﺖ و ﺗﻐﺬﻳـــﻪ‪Í‬ﺗـــﺎ ﺳـــﺎل ‪Í1399‬ﺟﻤﻌﻴـــﺖ اﻳـــﺮان ‪100‬ﻣﻴﻠﻴـــﻮن ‪ %20 Í‬روﺳـــﺘﺎﻳﻲ)ﻣﻮﻟـــﺪ( و ‪%80‬‬
‫ﺷﻬﺮي)ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪه(‬
‫• ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ Í 1399‬ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ‪ 2 Í‬ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻲ ﺷﻮد‬
‫‪ .2‬ﺟﻤﻌﻴﺖ و اﺷﺘﻐﺎل‪:‬‬
‫• ﺗﺎ ﺳﺎل ‪Í1350‬ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺣﺪوداً ﻳﻚ ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺗﻮﻟﺪ در اﻳﺮان‬
‫• از ‪50‬ﺗﺎ ‪Í1358‬روﻧﺪ اﻓﺰاﻳﺸﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ‬
‫• ﺳﺎل ‪ Í1358‬دو ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺗﻮﻟﺪ در ﺳﺎل)رﺷﺪ ﺣﺪود ‪(%4‬‬
‫• ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ Í 1368‬ﺗﺪاوم دو ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺗﻮﻟﺪ‬
‫• از ﺳﺎل ‪ Í1368‬روﻧﺪ ﻛﺎﻫﺸﻲ‬
‫• ﺳﺎل ‪ Í 1372‬ﻳﻚ ﻣﻴﻠﻴﻮن و دوﻳﺴﺖ ﻫﺰار ﺗﻮﻟﺪ ‪Í‬روﻧﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه‬
‫ﻣﺘﻮﻟﺪﻳﻦ‪ 58‬ﺗﺎ‪) 68‬دو ﻣﻴﻠﻴﻮﻧﻲ ﻫﺎ( ‪ Í‬ﺳﺎل ‪20Í1378‬ﺳﺎﻟﻪ‪Í‬دو ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻧﻴﺮوي ﻛﺎر‪Í‬اداﻣﻪ روﻧﺪ ﺗﺎ ‪ 10‬ﺳﺎل)‪(1388‬‬
‫ﺑﺮ اﺳﺎس آﻣﺎر ﺑﺎﻧﻚ ﻣﺮﻛﺰي ‪ 350 Í‬ﻫﺰار ﻓﺮﺻﺖ ﺷﻐﻠﻲ در ﺳﺎل اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﺷﻮد‬
‫ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ‪ Í‬زوﺟﻬﺎ ﻋﻼﻗﻪ ﺑﻪ ‪ 2‬ﺑﭽـﻪ)ﺣـﺪاﻗﻞ(در ‪ 6‬ﺳـﺎل اول ازدواج‪ Í‬ﺳـﻦ ازدواج ﻣﺘﻮﺳـﻂ ‪ 23‬ﺳـﺎل ‪Í‬‬
‫ﻣﺘﻮﻟﺪﻳﻦ ‪ 58‬ﺗﺎ ‪ 68‬ازدواج و ﻫﺮ ﻛﺪام ﺣﺪاﻗﻞ دو ﺑﭽﻪ ‪ 20Í‬ﺳﺎل دﻳﮕﺮ ‪Í‬ﺗﻜﺮار ﻣﺸﻜﻞ‬
‫‪ .3‬ﺟﻤﻌﻴﺖ و آﻣﻮزش ﭘﺮورش‬
‫‪ .4‬ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﻣﺴﻜﻦ‬
‫‪ .5‬ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ‬
‫‪ .6‬ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺑﻬﺪاﺷﺖ)روﻧﺪ اﻓﺰاﻳﺶ اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺑﺎ رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ(‬
‫ﺳﺮﮔﺬﺷﺖ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ‪ :‬ﺗﻮﻟﺪ اﻓﺮاد ﺟﻤﻌﻴﺖ در ﻳﻚ دوره زﻣﺎﻧﻲ ﻣﺸﺨﺺ )ﻣﺜﻼً ‪ 1325‬ﺗﺎ ‪ (1335‬و ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻳـﻚ‬
‫ﻧﺴﻞ اﻧﺴﺎﻧﻲ و ورود اﻳﻦ ﻧﺴﻞ ﺗﺎزه ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل ﺣﻴﺎﺗﻲ )ﻛﻮدﻛﻲ‪0‬ﺗﺎ‪9‬ﺳﺎل – ﻧﻮﺟﻮاﻧﻲ ‪10‬ﺗﺎ‪ –19‬ﺟﻮاﻧﻲ ‪20‬ﺗﺎ‪ –29‬رو ﺑﻪ ﻛﻤﺎل‬
‫‪30‬ﺗﺎ‪ – 39‬ﻛﺎﻣﻞ‪40‬ﺗﺎ‪ – 49‬رو ﺑـﻪ ﭘﻴـﺮي‪50‬ﺗـﺎ‪ – 59‬ﭘﻴـﺮ‪60‬ﺗـﺎ‪ – 69‬رو ﺑـﻪ ﺳـﺎﻟﻤﻨﺪي‪70‬ﺗـﺎ‪ – 79‬ﺳـﺎﻟﻤﻨﺪ‪80‬ﺗـﺎ‪ – 89‬رو ﺑـﻪ‬
‫ﻛﻬﻨﺴﺎﻟﻲ‪90‬ﺗﺎ‪ (99‬ﻳﻚ اﻣﺮ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬
‫ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ اﻳﻦ اﻓﺮاد در ﻃﻲ ﮔﺬﺷﺘﻦ از اﻳﻦ ﻛﺎﻧﺎل ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ ﭘﻴﺶ ﻣﻲ آﻳﺪ‪ .‬ﺗﺎ آﻧﻜﻪ ﺑﻼﺧﺮه ﺗﻤﺎﻣﻲ اﻓﺮاد از ﻛﺎﻧﺎل ﺣﻴﺎﺗﻲ‬
‫ﻣﻲ ﮔﺬرﻧﺪ و ﻧﺴﻞ ﻫﺎ از ﺑﻴﻦ ﻣﻲ روﻧﺪ‪ .‬ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن و ﺗﺄﺛﻴﺮ آن ﺑﺮ روي اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻧﻮﺑـﻪ ﺧـﻮد ﻣﻮﺟـﺐ ﺗﻐﻴﻴـﺮات ﻛﻤـﻲ و‬
‫ﻛﻴﻔﻲ و دﮔﺮﮔﻮﻧﻴﻬﺎﻳﻲ در ﺟﺴﻢ و ﺟﺎن اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬دردوره اي از اﻳﻦ ﮔﺬر زﻣﺎن ﻓﺮد اﻣﻜﺎن ﺑﺎروري و اﻳﺠﺎد ﻧـﺴﻠﻲ‬
‫ﺟﺪﻳﺪ را ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و اﻳﻦ ﺳﺮﮔﺬﺷﺖ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﺮاي ﻧﺴﻠﻬﺎي ﺑﻌـﺪي ﻫﻤﭽﻨـﺎن اداﻣـﻪ ﻣـﻲ ﻳﺎﺑـﺪ‪ .‬اﻣـﺮوزه دﺧﺎﻟـﺖ در اﻳـﻦ‬
‫ﺳﺮﮔﺬﺷﺖ ﻃﺒﻴﻌﻲ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ در اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﻲ ﺧﻮرد‪:‬‬
‫ﭘﻴﺸﮕﻴﺮﻳﻬﺎي ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ و ﺗﻐﺬﻳﻪ اي ‪ ،‬اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ ﻛﻪ در ﺟﻬﺖ ﺑﻬﺒﻮد ﻧﺴﻞ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﻬﺪاﺷﺖ و درﻣﺎن ﺑـﺮاي ﻛـﺎﻫﺶ ﻣـﺮگ و‬
‫ﻣﻴﺮ ﻫﺎ و اﻓﺰاﻳﺶ اﻣﻴﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺮ اﺛﺮ ﺑﻬﺒﻮد ﺷﺮاﻳﻂ زﻳﺴﺘﻲ و رﻓﺎﻫﻲ ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آﻣﺪه اﻧﺪ ‪ ،‬ﻛـﻪ اﻏﻠـﺐ ﻛﻴﻔﻴـﺖ ﺟﻤﻌﻴﺘـﻲ را‬
‫ﺑﻬﺒﻮد ﺑﺨﺸﻴﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻲ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﺑﺮ اﺛﺮ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺷﺮاﻳﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺧﻮد ﺑﺮ ﺳﺮﮔﺬﺷﺖ ﻃﺒﻴﻌـﻲ‬
‫اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﻓﺎﻳﻖ آﻣﺪه و ﻛﻤﻴﺖ و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺟﻤﻌﻴﺖ را دﮔﺮﮔﻮن ﺳﺎزد ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل ﻛﺎﻓﻲ اﺳﺖ ﻓﺮدي در ﺟﺎﻣﻌﻪ ژاﭘﻦ ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﻮد‬
‫ﺗﺎ ‪ 80‬ﺳﺎل اﻣﻴﺪ زﻧﺪﮔﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺣﺎل آﻧﻜﻪ اﮔﺮ در ﺑﻨﮕﻼدش ﻳﺎ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﺪه ﺑﻮد اﻳﻦ اﻣﻴﺪ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﻪ ﻛﻤﺘـﺮ از‬
‫‪ 40‬ﺳﺎل ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫‪10‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺗﺎرﻳﺨﻲ‪:‬‬


‫ﺑﺎزﺳﺎزي ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﺎ‪ :‬اﻳﻦ ﺑﺎزﺳﺎزي ﺑﺮاي ﭘﻲ ﺑﺮدن ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ دوراﻧﻬﺎي ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﻛـﻪ‬
‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺎزﺳﺎزي ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس آﺛﺎر ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﺟﺎ ﻣﺎﻧﺪه اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬و در ﺑﺎزﺳﺎزي ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ آﻳﻨـﺪه ﻧﻴـﺰ ﺑـﺮ اﺳـﺎس‬
‫ﺳﻴﺎﺳﺘﻬﺎي ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﻻزم؛ اﻋﻤﺎل ﺧﺎﺻﻲ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد ﻣﺜﻼً ﺑﺮاي ﺟﻮان ﺳﺎزي ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺎروري را ﻓﺰوﻧﻲ ﻣﻲ دﻫﻨـﺪ و ﻳـﺎ‬
‫ﺑﺮﻋﻜﺲ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺳﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﺑﺎﻻ ﺑﺮد و ﻳﺎ ﺑﺎ اﻳﺠﺎد ﺗﻮازن ﺑﻴﻦ اﻳﻦ دو ﻣﻲ ﺗﻮان ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﺘﻌﺎدﻟﻲ را ﺑﻪ وﺟﻮد آورد‪.‬‬
‫ﺗﺤﻮﻻت ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ‪ :‬ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎي ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﻧـﺸﺎن ﻣـﻲ دﻫـﺪ ﻛـﻪ ﺟﻤﻌﻴـﺖ ﺟﻬـﺎن در ﺣـﺪود ‪10‬ﻫـﺰار ﺳـﺎل ﻗﺒـﻞ)دوران‬
‫ﻧﻮﺳﻨﮕﻲ( ﺣﺪود ‪ 10‬ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻧﻔﺮ ﺑﻮده و در اواﻳﻞ دوران ﻣﺴﻴﺤﻴﺖ ﺑﻪ ‪250‬ﻣﻴﻠﻴﻮن رﺳﻴﺪه و ﺗﺎ اواﺳﻂ ﻗﺮن‪)17‬ﻋـﺼﺮ ﺟﺪﻳـﺪ‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ( ﺑﻪ ﻧﻴﻢ ﻣﻴﻠﻴﺎرد و ﺗﺎ اواﺳﻂ ﻗﺮن ‪ 19‬ﺑﻪ ﻳـﻚ ﻣﻴﻠﻴـﺎرد و ﺗـﺎ ﺳـﺎل ‪ 1925‬ﺑـﻪ ‪2‬ﻣﻴﻠﻴـﺎرد و ﺑـﺎﻻﺧﺮه ﺗـﺎ ﺳـﺎل ‪ 1960‬ﺑـﻪ‬
‫‪3‬ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻧﻔﺮ رﺳﻴﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ از ﺳﺎل ﻣﺰﺑﻮر ﺗﺎ اﻣﺮوز)ﺳﺎل ‪ (2000‬ﺑﻪ ﺑﻴﺶ از ‪ 6‬ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻧﻔـﺮ ﺑـﺎﻟﻎ ﺷـﺪه اﺳـﺖ ‪ .‬ﺑـﻪ ﻋﺒـﺎرت‬
‫دﻳﮕﺮ در ﮔﺬﺷﺘﻪ اﮔﺮ زﻣﺎﻧﻲ ﺣﺪود ‪17‬ﻗﺮن ﻃﻮل ﻣﻲ ﻛﺸﻴﺪ ﻛﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻛـﺮه زﻣـﻴﻦ دو ﺑﺮاﺑـﺮ ﺷـﻮد اﻣـﺮوزه ﻫـﺮ ‪ 40‬ﺳـﺎل‬
‫ﻳﻜﺒﺎر اﻳﻨﻜﺎر اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻬﻢ ﻫﻢ ﺗﻮﺟﻪ داﺷـﺖ ﻛـﻪ اﻓـﺰاﻳﺶ ‪ 3‬ﻣﻴﻠﻴـﺎردي ‪40‬ﺳـﺎل اﺧﻴـﺮ ‪،‬ﻣﻌـﺎدل ﺗﻤـﺎﻣﻲ‬
‫اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ در ﻃﻮل ﺑﻴﺶ از ﻳﻚ ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺳﺎل ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﺸﺮﻳﺖ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻮاﻣﻞ اﻳﻦ اﻓﺰاﻳﺶ ﭼﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ؟‬
‫روﻧﺪ اﻓﺰاﻳﺶ‪ :‬ﻣﻴﺰان رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺟﻬﺎن ﺗﺎ ﻗﺮن ‪18‬ﺣﺪود ﺻﻔﺮ ﺑﻮد ﺗﺎ ﻗﺮن ‪ 19‬ﺑﻪ ‪ 0/5‬درﺻﺪ و ﺗﺎ ‪ 1950‬ﺑﻪ ‪ 0/7‬درﺻﺪ‬
‫و ﻳﻜﺒﺎره ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ 1975‬ﺑﻪ ‪ %2‬رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻼﺷﻬﺎي ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﻛﺎﻫﺶ و اﻣﺮوزه ﺑﻪ ﺣـﺪود ‪ 1/3‬درﺻـﺪ رﺳـﻴﺪه اﺳـﺖ‬
‫وﻟﻲ آﻧﭽﻪ ﻣﻬﻢ اﺳﺖ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻦ ﻛﺎﻫﺶ ‪ ،‬اﺳـﺘﻤﺮار ﻋـﺪد ‪ 1/3‬در ‪ 54‬ﺳـﺎل آﻳﻨـﺪه ﺟﻤﻌﻴـﺖ را ﺑـﻪ دوﺑﺮاﺑـﺮ‬
‫ﻛﻨﻮﻧﻲ اﻓﺰاﻳﺶ ﺧﻮاﻫﺪ داد‪.‬‬
‫ﻣﺴﺌﻠﻪ دﻳﮕﺮي ﻛﻪ ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ ‪90‬درﺻﺪ اﻳﻦ اﻓﺰاﻳﺶ در ﻛﺸﻮرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬

‫ﻧﻤﻮدار اﻧﺘﻘﺎل ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺟﻬﺎن ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ ‪50‬‬ ‫‪50‬‬ ‫ﻧﻤﻮدار اﻧﺘﻘﺎل ﺟﻤﻌﻴﺖ‬

‫‪40‬‬ ‫‪40‬‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ در ﻫﺰار‬

‫ﺟﻤﻌﻴﺖ در ﻫﺰار‬

‫‪30‬‬ ‫‪30‬‬
‫‪20‬‬ ‫‪20‬‬
‫‪10‬‬ ‫‪10‬‬
‫‪0‬‬ ‫‪0‬‬
‫‪18001850190019502000‬‬ ‫‪18001850190019502000‬‬
‫ﺳﺎل )ﻣﻴﻼدي(‬ ‫ﺳﺎل )ﻣﻴﻼدي(‬

‫ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ‬ ‫ﻣﻮاﻟﻴﺪ‬ ‫ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ‬ ‫ﻣﻮاﻟﻴﺪ‬

‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﻲ ﻓﺮﻣﺎﻳﻴﺪ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﻚ ﺑﺎره ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ در ﻛﺸﻮرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﻪ وﻗﻮع ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ وﻟﻲ آﺛـﺎر‬
‫زﻳﺎدي از ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻴﺰان ﻣﻮاﻟﻴﺪ در آﻧﻬﺎ دﻳﺪه ﻧﻤﻲ ﺷﻮد‪.‬وﻟﻲ اﻳﻦ روﻧﺪ در ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﻫﻢ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻛﺸﻮرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ :‬ﻫﻤﻮاره ﺑﺨﺶ ﻋﻈﻴﻤﻲ از ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺟﻬﺎن را در ﺧﻮد ﺟﺎي ﻣﻲ داده اﻧﺪ ‪ .‬ﺑﻌـﺪ از ﺟﻨـﮓ‬
‫ﺟﻬﺎﻧﻲ دوم در ﺣـﻮاﻟﻲ ‪ 1950‬ﻛـﺎﻫﺶ ﻳﻜﺒـﺎره ﻣـﺮگ و ﻣﻴـﺮ را ﺗﺠﺮﺑـﻪ ﻛﺮدﻧـﺪ‪ .‬اﻳـﻦ ﻛـﺎﻫﺶ ﺣـﺪود ﻳـﻚ ﻗـﺮن ﺑﻌـﺪ از‬
‫‪11‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ اﮔﺮ ﭼﻪ اﻏﻠﺐ از ﭘـﺸﺘﻮاﻧﻪ ﺗﻌﻤـﻴﻢ ﺳـﻮاد و ﺑﻬﺪاﺷـﺖ و ﺗﻐﺬﻳـﻪ ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﻛـﻪ ﻻزﻣـﻪ‬
‫ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺳﺖ ﺑﺮﺧﻮردار ﻧﺒﻮده اﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ اﻳﻦ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪار ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﺷﺪ وﻟﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺧﻮدش‬
‫را در اﻓﺰاﻳﺶ زﻳﺎد ﺟﻤﻌﻴﺖ اﻳﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺑﻪ ﺟﺎي ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ ‪ .‬و ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ ﺣﺪود ‪90‬درﺻـﺪ از اﻓـﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺘـﻲ ﺟﻬـﺎن‬
‫ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻮاﻟﻴﺪ اﻳﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﻴﺰان رﺷﺪ ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ ﻛﻨﻮﻧﻲ اﻳﻦ ﻗﺒﻴﻞ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺣﺪود ‪ 20‬ﺗﺎ ‪ 27‬در ﻫـﺰار اﻋـﻼم ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺎ رﺷﺪ ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ ‪ 4‬در ﻫﺰار ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﻴﺎس ﻧﻤﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫در ﻫﺮ ﺻﻮرت ﺗﻨﻬﺎ راه ﻣﺘﻌﺎدل ﻛﺮدن ﺟﻤﻌﻴﺖ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻢ ﭼﻮن ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﻤﭙﺎي ﺗﻘﻠﻴﻞ ﻣﻴﺰان ﻣﺮگ و‬
‫ﻣﻴﺮ ﻣﻴﺰان ﻣﻮاﻟﻴﺪ ﻧﻴﺰ در ﺣﺪ ﻣﻨﻄﻘﻲ ﻛﺎﻫﺶ داده ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺟﻤﻌﻴﺖ در اﻳﺮان و ﺟﻬﺎن‪:‬‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺟﻬﺎن در ﺳﺎل ‪ 1920‬در ﺣﺪود ‪ 2‬ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻧﻔﺮ‪ ،‬در ﺳﺎل ‪ 1960‬در ﺣـﺪود ‪ 3‬ﻣﻴﻠﻴـﺎرد‪ ،‬در ﺳـﺎل ‪ 1975‬در ﺣـﺪود ‪4‬‬
‫ﻣﻴﻠﻴﺎرد‪ ،‬در ﺳﺎل ‪ 1987‬در ﺣﺪود ‪ 5‬ﻣﻴﻠﻴﺎرد و در ﺳﺎل ‪ 2000‬ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ 6‬ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻧﻔﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬و ﺑﺮ اﺳﺎس ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻫـﺎ در‬
‫ﺳﺎل ‪ 2025‬ﺑﻪ ‪ 8‬ﻣﻴﻠﻴﺎرد و در ﺳﺎل ‪ 2050‬ﺑﻪ ﺑﻴﺶ از ‪ 9‬ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻧﻔﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﺧﻮاﻫﺪ ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﺟﻬﺎن را از ﻧﻈﺮ ﺗﻐﻴﻴﻴﺮات ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ‪ ،‬ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ دو دﺳﺘﻪ ﻋﻤﺪه ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮد‪ :‬ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻳﺎ ﺻـﻨﻌﺘﻲ‬
‫ﻛﻪ ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺷﺎﻣﻞ اروﭘﺎ‪ ،‬آﻣﺮﻳﻜـﺎي ﺷـﻤﺎﻟﻲ‪ ،‬اﻗﻴﺎﻧﻮﺳـﻴﻪ و ژاﭘـﻦ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ و ﻛـﺸﻮرﻫﺎي در ﺣـﺎل ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﻛـﻪ ﺷـﺎﻣﻞ ﺑﻘﻴـﻪ‬
‫ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﺟﻬﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻛﺎﻫﺶ زودﺗﺮ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ‪ ،‬رﺷﺪ ﺑﺎﻻي ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ را زودﺗﺮ ﺗﺠﺮﺑﻪ‬
‫ﻛﺮدﻧﺪ ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻛﺎﻫﺶ زودﺗﺮ ﻣﻴﺰان ﺑﺎروري ﻛﻪ در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎد‪،‬اﻳﻦ دﺳﺘﻪ از‬
‫ﻛﺸﻮرﻫﺎ زودﺗﺮ از ﻣﻨﺎﻃﻖ دﻳﮕﺮ ﺑﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻴﺰان رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﻣﻴﺰان رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴـﺖ در اﻳـﻦ‬
‫ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺣﺘﻲ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺗﺮ از دوره ﻗﺒﻞ از ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ اﺳﺖ‪ .‬وﻟﻲ در ﻛﺸﻮرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﺑـﺎ وﺟـﻮد ﻛـﺎﻫﺶ‬
‫ﻣﻴﺰان ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻫﻨﻮز ﻣﻴﺰان رﺷﺪ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺟﻤﻌﻴﺖ در ﻗﺎره ﻫﺎ ‪:‬‬
‫اروﭘﺎ ‪ :‬داراي ﻛﻤﺘﺮﻳﻦ ﻣﻴﺰان رﺷﺪ اﺳﺖ)‪ (-0/2‬در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ‪ 11/5‬درﺻﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺟﻬﺎن را دارد و در ﺳﺎل ‪ 2025‬ﺑـﻪ‬
‫‪ 9/1‬درﺻﺪ و در ﺳﺎل ‪ 2050‬ﺑﻪ ‪ 7/2‬درﺻﺪ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﻴﺪ‪.‬‬
‫آﻓﺮﻳﻘﺎ ‪ :‬ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﻣﻴﺰان رﺷﺪ را دارد‪ .‬ﺑﻪ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﻋﺪم ﻛﺎﻫﺶ آن در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت‪ ،‬اﻧﺘﻈﺎر ﻣﻲ رود ﻛـﻪ ﺳـﻬﻢ ‪14‬‬
‫درﺻﺪي ﻛﻨﻮﻧﻲ آﻓﺮﻳﻘﺎ از ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺟﻬﺎن در ﺳﺎل ‪ 2050‬ﺑﻪ ‪20‬درﺻﺪ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫آﺳﻴﺎ ‪ :‬ﺑﻴﺸﺘﺮﻳﻦ در ﺻﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺟﻬﺎن در آﺳﻴﺎ ﺳﺎﻛﻦ اﺳﺖ)در ﺣﺪود ‪ 60‬درﺻﺪ( ﻛﻪ ‪ 34‬درﺻﺪ آن در ﭼـﻴﻦ و ‪ 28‬درﺻـﺪ‬
‫آن ﻫﻢ در ﻫﻨﺪ ﺳﺎﻛﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ در ﺳﺎل ‪ 2050‬ﺳﻬﻢ آﺳﻴﺎ از ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ‪ 58‬درﺻﺪ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ و ﺟﺎﻳﮕﺎه ﻫﻨﺪ ﺑﺎ ﭼـﻴﻦ‬
‫ﻋﻮض ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ‪ .‬ﭼﻴﻦ ‪ 26‬درﺻﺪ)‪ 1/39‬ﻣﻴﻠﻴﺎرد( و ﻫﻨﺪ ‪ 30‬درﺻﺪ)‪1/69‬ﻣﻴﻠﻴﺎرد( ﺟﻤﻌﻴﺖ آﺳﻴﺎ را ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ‪.‬‬
‫آﻣﺮﻳﻜﺎ و اﻗﻴﺎﻧﻮﺳﻴﻪ ‪ :‬ﺟﻤﻌﻴﺖ زﻳﺎد اﻳﻦ دو ﻗﺎره در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﻬﺎﺟﺮ ﭘﺬﻳﺮي آﻧﻬﺎ و ﻣﻬﺎﺟﺮت اروﭘﺎﻳﻴﺎن ﺑﻪ آﻧﻬـﺎ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ و‬
‫در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻌﺪ از اروﭘﺎ ﻛﻤﺘﺮﻳﻦ رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ در اﺛﺮ ﺑﺎروري را دارﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ اﻳﺮان‪:‬‬
‫اﻳﺮان ﻳﻜﻲ از ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﭘﺮ ﺟﻤﻌﻴﺖ دﻧﻴﺎ ﺳﺖ‪.‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﺑﺮآورد ﺳـﺎزﻣﺎن ﻣﻠـﻞ اﻳـﺮان ﻫـﻢ اﻛﻨـﻮن ﻫﺠـﺪﻫﻤﻴﻦ ﻛـﺸﻮر ﭘـﺮ‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺟﻬﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫اوﻟﻴﻦ ﺳﺮ ﺷﻤﺎري ﻋﻤﻮﻣﻲ ﻛﺸﻮر رﺳﻤﺎً در ﺳﺎل ‪ 1335‬ﺷﻤﺴﻲ اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ و ﭘﺲ از آن ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺮﺗﺐ ﻫﺮ ‪10‬ﺳﺎل ﻳﻜﺒﺎر‬
‫ﺗﻜﺮار ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪12‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫ﺑﺮ اﺳﺎس ﺑﺮآوردﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد ﺟﻤﻌﻴﺖ اﻳﺮان در ﺳﺎل ‪ 1280‬در ﺣﺪود ‪ 9‬ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻧﻔﺮ ﺑﻮده اﺳـﺖ ‪ .‬اﻳـﻦ ﺟﻤﻌﻴـﺖ در ﻃـﻲ‬
‫‪ 50‬ﺳﺎل ﺑﻪ ‪ 16‬ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻧﻔﺮ در ﺳﺎل ‪ 1330‬اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺖ ‪ .‬ﺳﺮﺷﻤﺎري ﺳﺎل ‪ 1335‬ﺟﻤﻌﻴﺖ را در ﺣﺪود ‪ 19‬ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻧﺸﺎن داد‬
‫و ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ در ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺑﻌﺪ در ﺳﺎل ‪ 1375‬ﺑﻪ ﺑﻴﺶ از ‪ 60‬ﻣﻴﻠﻴـﻮن ﻧﻔـﺮ رﺳـﻴﺪ و در ﺣـﺎل ﺣـﺎﻇﺮ ﻫـﻢ ﺣـﺪوداً ‪67‬‬
‫ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و ﺑﺎ رﺷﺪ ﻣﺘﻮﺳﻂ ‪ 0/8‬درﺻﺪ در ﺳﺎل ‪ 2050‬ﺑﻪ ‪ 96‬ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﻴﺪ‪ .‬؟)رﺷﺪ اﻣـﺮوزه رﻗﻤـﻲ ﺣـﺪود‬
‫‪ 1/2‬درﺻﺪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ(‬
‫ﺟﺪول ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ اﻳﺮان ﺑﺮ اﺳﺎس اﻋﻼم ﻣﺮﻛﺰ آﻣﺎر اﻳﺮان)ﺑﻪ ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻧﻔﺮ(‬
‫‪1375‬‬ ‫‪1370‬‬ ‫‪1365‬‬ ‫‪1355‬‬ ‫‪1345‬‬ ‫‪1335‬‬ ‫‪1330‬‬ ‫‪1325‬‬ ‫‪1320‬‬ ‫‪1315‬‬ ‫‪1310‬‬ ‫‪1300‬‬ ‫‪1290‬‬ ‫‪1280‬‬ ‫‪1270‬‬ ‫‪1260‬‬ ‫ﺳﺎل‬
‫‪60‬‬ ‫‪55/8‬‬ ‫‪49/4‬‬ ‫‪33/7‬‬ ‫‪25/7‬‬ ‫‪18/9‬‬ ‫‪16/2‬‬ ‫‪14/1‬‬ ‫‪12/8‬‬ ‫‪11/9‬‬ ‫‪11/1‬‬ ‫‪9/7‬‬ ‫‪9/1‬‬ ‫‪8/6‬‬ ‫‪8/1‬‬ ‫‪7/6‬‬ ‫ﺟﻤﻌﻴﺖ‬

‫ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ اﻳﺮان‪:‬‬


‫ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺗﻨﻮع ﺷﺮاﻳﻂ آب و ﻫـﻮاﻳﻲ و ﺗﻘـﺴﻴﻤﺎت ﻛـﺸﻮري ‪ ،‬ﺗﻮزﻳـﻊ ﺟﻤﻌﻴـﺖ در ﻛـﺸﻮر ﻧﺎﻣﺘﻌـﺎدل ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﺑـﺮ اﺳـﺎس‬
‫ﺳﺮﺷﻤﺎري ﺳﺎل ‪ 1375‬ﺑﻴﺶ از ﻳﻚ ﺷﺸﻢ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻛﺸﻮر در اﺳﺘﺎن ﺗﻬﺮان ﺳﻜﻮﻧﺖ داﺷﺘﻨﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ اﻳﻦ اﺳﺘﺎن ﻓﻘﻂ ‪2‬‬
‫در ﺻﺪ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻛﺸﻮر را ﺑﻪ ﺧﻮد اﺧﺘﺼﺎص ﻣﻲ دﻫﺪ‪.‬‬
‫ﺟﺪول ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﺗﻬﺮان‬
‫‪1375‬‬ ‫‪1345‬‬ ‫‪1342‬‬ ‫‪1338‬‬ ‫‪1335‬‬ ‫‪1329‬‬ ‫‪1325‬‬ ‫‪1321‬‬ ‫‪1319‬‬ ‫‪1302‬‬ ‫ﺳﺎل‬
‫‪6/759/000‬‬ ‫‪2/700/000‬‬ ‫‪2/317/000‬‬ ‫‪1/706/000‬‬ ‫‪1/512/000‬‬ ‫‪985/000‬‬ ‫‪880/000‬‬ ‫‪700/000‬‬ ‫‪540/000‬‬ ‫‪210/000‬‬ ‫ﺟﻤﻌﻴﺖ‬
‫از ﻃﺮﻓﻲ اﺳﺘﺎن ﺳﻴﺴﺘﺎن و ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﻛﻪ ‪ 11‬درﺻﺪ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻛﺸﻮر را داراﺳﺖ ﻓﻘﻂ ‪ 0/3‬درﺻﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ را در ﺧﻮد ﺟﺎي‬
‫داده اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﻬﺎﺟﺮت ﺑﻪ ﺷﻬﺮﻫﺎ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪ ﻛﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺷﻬﺮﻧﺸﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛـﻪ از ﺣـﺪود ‪ 31‬درﺻـﺪ در ﺳـﺎل‬
‫‪ 1335‬ﺑﻪ ﺑﻴﺶ از ‪ 61‬درﺻﺪ در ﺳﺎل ‪ 1375‬ﺑﺎﻟﻎ ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬
‫ﺟﺪول درﺻﺪ ﺷﻬﺮ ﻧﺸﻴﻨﻲ در اﻳﺮان‬
‫‪1375‬‬ ‫‪1365‬‬ ‫‪1355‬‬ ‫‪1345‬‬ ‫‪1335‬‬ ‫‪1325‬‬ ‫‪1315‬‬ ‫‪1305‬‬ ‫‪1300‬‬ ‫ﺳﺎل‬
‫‪61/3‬‬ ‫‪54/3‬‬ ‫‪46/9‬‬ ‫‪39/1‬‬ ‫‪31/4‬‬ ‫‪24/7‬‬ ‫‪20/9‬‬ ‫‪19/1‬‬ ‫‪17/8‬‬ ‫درﺻﺪ ﺷﻬﺮﻧﺸﻴﻨﻲ‬
‫ﺿﻤﻨﺎًدر ﺳﺎل ‪ 1335‬اﻳﺮان داراي ‪ 199‬ﺷﻬﺮ ﺑﻮد ﻛﻪ اﻳﻦ رﻗﻢ در ﺳﺎل ‪ 1375‬ﺑﻪ ‪ 612‬ﺷﻬﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﻨﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ اﻳﺮان در ﺳﺎل ‪ 1365‬ﻣﻨﻌﻜﺲ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺮم ﺳﻨﻲ ﻳﻚ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺟﻮان اﺳﺖ ﻛﻪ درﺻﺪ اﻓـﺮاد ﻛﻤﺘـﺮ از‬
‫‪ 14‬ﺳﺎل ‪ 40‬درﺻﺪ ﻛﻞ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﺑﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻴﺰان ﺑﺎروري در ﺳﺎﻟﻬﺎي ‪ 65‬ﺗﺎ ‪ 75‬از ﻧﺴﺒﺖ اﻓﺮاد ﺧﺮدﺳﺎل ﻛﺎﺳﺘﻪ‬
‫ﺷﺪ ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ درﺻﺪ اﻓﺮاد ‪ 4-0‬ﺳﺎﻟﻪ در ﺳﺎل ‪ 1375‬در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﺳﺎل ‪ 1365‬ﻛﺎﻫﺸﻲ ﺣﺪود ‪ 40‬درﺻﺪ را ﻧـﺸﺎن ﻣـﻲ‬
‫دﻫﺪ‪.‬‬
‫ﺣﺮﻛﺎت ﺟﻤﻌﻴﺖ اﻳﺮان‬
‫در دﻫﻪ ﻫﺎي ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ در ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺣﺮﻛﺎت ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ اﻳـﺮان ﺷـﺪه اﺳـﺖ ‪ .‬از اﻳـﻦ‬
‫ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻫﺎ ‪ ،‬ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ و ﺑﺎروري از اﻫﻤﻴﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻬﺎﺟﺮت ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮده اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﻳﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ‪ ،‬ﻣﻴﺰان ﻣـﺮگ و ﻣﻴـﺮ در اﻳـﺮان در ﮔﺬﺷـﺘﻪ در ﺳـﻄﺢ ﺑـﺎﻻﻳﻲ ﻗـﺮار داﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ‬
‫ﮔﺴﺘﺮش ﺑﻬﺪاﺷﺖ و اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺑﻪ ﻣﻮازات ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻛﺸﻮر ‪ ،‬ﻛﺎﻫﺶ ﺷﺪﻳﺪ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ را در‬
‫ﭘﻲ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ‪ .‬اﻣﻴﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ در ﺳﺎل ‪ 1335‬ﺣﺪوداً ‪ 39‬ﺳﺎل ﺑﻮده ﻛﻪ در ﺳﺎل ‪ 1382‬ﺑﻪ ‪ 70‬ﺳﺎل اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬ﺑـﻪ‬
‫ﻫﻤﻴﻦ ﺻﻮرت اﺣﺘﻤﺎل ﻣﺮگ ﻧﻮزادان از ‪ 179‬درﻫﺰار در ﺳﺎل ‪ 1335‬ﺑﻪ ‪ 21‬در ﻫﺰار در ﺳﺎل ‪ 82‬رﺳﻴﺪ‪.‬‬
‫‪13‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎي ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ‪:‬‬
‫راﻫﻜﺎرﻫﺎي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﺷﺪه در ﺳﻄﺢ ﻣﻠﻲ‪ ،‬ﻣﺤﻠﻲ و ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ در ﺟﻬﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮﮔﺬاري ﺑﺮ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﺜﻞ‬
‫اﻧﺪازه ‪ ،‬رﺷﺪ‪ ،‬ﺗﻮزﻳﻊ و ﺗﺮﻛﻴﺐ آﻧﺮا ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎي ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﻣﻲ ﻧﺎﻣﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﺳﻴﺎﺳﺘﻬﺎ ﺑﺮاي ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ﻛﺮدن ﺗﻌﺎدل ﺑﻴﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻋﻮاﻣﻞ ﺟﻤﻌﻴﺘـﻲ و ﺳـﺎﻳﺮ ﻋﻮاﻣـﻞ ﻃﺮاﺣـﻲ ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ‪ .‬ﺳﻴﺎﺳـﺘﻬﺎي‬
‫ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ زﻣﺎﻧﻲ ﻃﺮاﺣﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﻳﻚ ﻣﺸﻜﻞ و ﻳﺎ ﻣﺴﺄﻟﻪ ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻋﻮاﻣﻞ ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﺑﻪ ﺧﻮدي ﺧـﻮد‬
‫ﻣﺸﻜﻞ ﺳﺎز ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻋﻮاﻣﻞ دﻳﮕﺮ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼً اﮔـﺮ رﺷـﺪ ﺟﻤﻌﻴـﺖ ﻣﺘﻨﺎﺳـﺐ ﺑـﺎ رﺷـﺪ‬
‫اﻗﺘﺼﺎدي ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﻪ ﻳﻚ ﻣﺸﻜﻞ ﺟﻤﻌﺘﻲ ﻣﺒﺪل ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎي ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ در اﻳﺮان‪:‬‬
‫ﻛﺸﻮر اﻳﺮان ﻧﻴﺰ ﻣﺜﻞ ﺳﺎﻳﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ و اﻓـﺰاﻳﺶ ﺷـﻬﺮ ﻧـﺸﻴﻨﻲ ﻣﻮاﺟـﻪ ﺑـﻮده اﺳـﺖ‪ .‬در‬
‫ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻮزﻳﻊ ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﺳﺐ آن راﻫﻜﺎرﻫﺎﻳﻲ ﺗﺪوﻳﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻛﺎﻫﺶ رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻛﺸﻮر در ﺳﺎﻟﻬﺎي‬
‫اﺧﻴﺮ‪ ،‬ﺗﺎ ﺣﺪودي ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﺳﻴﺎﺳﺘﻬﺎي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺑﺎروري را ﻣﻨﻌﻜﺲ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻛﻮﺷﺸﻬﺎ در ﺟﻬﺖ ﻛﻨﺘﺮل رﺷﺪ ﺷـﻬﺮي و‬
‫ﺑﺎزﺗﻮزﻳﻊ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﭼﻨﺪان ﻣﺜﺒﺘﻲ از ﺧﻮد ﻧﺸﺎن ﻧﺪاده اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻨﻮز ﭼـﺎﻟﺶ ﻫـﺎﻳﻲ در زﻣﻴﻨـﻪ ﺑﻬﺪاﺷـﺖ ﺑـﺎروري‪ ،‬ﺣﻔـﻆ‬
‫ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ‪ ،‬ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ زﻧﺎن‪ ،‬ﺷﻬﺮ ﻧﺸﻴﻨﻲ‪ ،‬ﺗﻮزﻳﻊ ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮ ﺟﻤﻌﻴﺖ و اﻣﻜﺎﻧﺎت و ﺑﻬﺪاﺷﺖ و آﻣﻮزش ﻫﻤﮕﺎﻧﻲ وﺟﻮد دارد‪.‬‬
‫ﻫﺮ ﭼﻨﺪ اﺳﺘﻔﺎده از وﺳﺎﻳﻞ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري در ﺳﻄﺢ ﻛﺸﻮر ﺑـﻪ ‪ 70‬درﺻـﺪ رﺳـﻴﺪه وﻟـﻲ در ﺑﻌـﻀﻲ از اﺳـﺘﺎﻧﻬﺎ ﻣﺜـﻞ‬
‫ﺳﻴﺴﺘﺎن و ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن اﻳﻦ ﻣﻴﺰان ‪41‬درﺻﺪ ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬و ﻣﻴﺰان ﺑﺎروري ﻛﻞ در اﻳـﻦ اﺳـﺘﺎن ﻫـﻢ ﺑـﻴﺶ از دو ﺑﺮاﺑـﺮ‬
‫ﻛﺸﻮر ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ 20 .‬درﺻﺪ ﻛﻞ زاﻳﻤﺎن ﻫﺎ در ﺳﺎﻟﻬﺎي اﺧﻴﺮ ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺑﻮده اﻧﺪ‪ .‬و از اﻳﻦ ﻣﻴﺰان ‪ 50‬درﺻﺪ ﺟـﺰو ﺣـﺎﻣﻠﮕﻲ‬
‫ﻫﺎي ﭘﺮ ﺧﻄﺮ ﺑﻮده اﻧﺪ)زﻳﺮ ‪ 19‬و ﺑﺎﻻي ‪ 34‬ﺳﺎل(‪ .‬در اﺳـﺘﻔﺎده از وﺳـﺎﻳﻞ ﭘﻴـﺸﮕﻴﺮي از ﺑـﺎرداري ﻣـﺸﺎرﻛﺖ ﻣـﺮدان ﺑـﺴﻴﺎر‬
‫ﺿﻌﻴﻒ ﮔﺰارش ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺗﻮزﻳﻊ ﺟﻤﻌﻴﺖ در ﻛﺸﻮر ﺑﺴﻴﺎر ﻧﺎﻣﺘﻌﺎدل اﺳﺖ‪ 22 .‬درﺻﺪ از ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻛﺸﻮر در ‪ 5‬ﺷﻬﺮ ﺑـﺰرگ ﺗﻬـﺮان‪،‬اﺻـﻔﻬﺎن‪ ،‬ﺷـﻴﺮاز‪،‬‬
‫ﻣﺸﻬﺪ و ﺗﺒﺮﻳﺰ ﻣﺘﻤﺮﻛﺰ ﺷﺪه اﻧﺪ‪ .‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ‪40‬درﺻﺪ از روﺳﺘﺎﻫﺎي ﻛـﺸﻮر ﻛﻤﺘـﺮ از ‪100‬ﻧﻔـﺮ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﻣﻨـﺎﻃﻖ‬
‫ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﺷﻬﺮﻫﺎي ﺑﺰرگ ﺧﺼﻮﺻﺎً ﺗﻬﺮان ﺑﻪ ﺣﺎﺷﻴﻪ ﻫﺎي ﻧﺎﺑﺴﺎﻣﺎن ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻴﺶ از ﺣﺪ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌـﻲ‪،‬‬
‫ﻛﺎﻫﺶ اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﺳﺮاﻧﻪ ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ را ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﻮا در ﺷﻬﺮﻫﺎ‪ ،‬دﻓﻊ ﻏﻴﺮ ﺻﺤﻴﺢ زﺑﺎﻟﻪ ﻫﻤﭽﻨـﺎن ﺑـﻪ‬
‫ﻋﻨﻮان ﻣﺸﻜﻞ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺳﻄﺢ ﺳﻮاد در ﻛﺸﻮر ﻋﻠﻲ رﻏﻢ اﻓﺰاﻳﺶ ﭘﻮﺷﺶ ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ اﺑﺘﺪاﻳﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫راﻫﻜﺎرﻫﺎي ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدي و اﻫﺪاف ﻛﻤﻲ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺗﻘﻮﻳﺖ آﻣﻮزﺷﻬﺎ و ﻣﺸﺎوره ﻫﺎي ﺗﺨﺼﺼﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﻬﺮه ﻣﻨﺪي از ﻳﻚ ازدواج ﺳﺎﻟﻢ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣـﺆﺛﺮ از وﺳـﺎﻳﻞ‬
‫ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ‪ ،‬رﻋﺎﻳﺖ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻴﻦ ﻣﻮاﻟﻴﺪ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺷـﻴﺮ ﻣـﺎدر ﺑـﺮاي ﺗﻐﺬﻳـﻪ ﻧـﻮزادان‪،‬ﻛـﺎﻫﺶ‬
‫ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ و ﭘﺮﺧﻄﺮ و اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﻬﻢ ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻣﺮدان در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‪.‬‬
‫‪ .2‬ﺗﺤﻘﻖ ﭘﻮﺷﺶ ﻛﺎﻣﻞ اﺳﺘﻔﺎده از وﺳﺎﻳﻞ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ از ﻃﺮﻳﻖ اراﺋﻪ آﻣﻮزﺷﻬﺎ و اﻣﻜﺎﻧﺎت ﻣﻮرد ﻟﺰوم‬
‫‪ .3‬اﻓﺰاﻳﺶ اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ در ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻣﺎدران و ﻛﻮدﻛﺎن‬
‫‪ .4‬ارﺗﻘﺎء ﺷﺮاﻳﻂ زﻧﺪﮔﻲ در ﻣﻨﺎﻃﻖ دور اﻓﺘﺎده و روﺳﺘﺎﻳﻲ‬
‫‪ .5‬ﺗﺪوﻳﻦ ﺳﻴﺎﺳﺘﻬﺎي ﺿﺮوري و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اراﺋﻪ آﻣﻮزﺷﻬﺎي ﻻزم ﺑﻪ ﻣﺮدم ﺟﻬﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻨﺎﺳﺐ از اﻣﻜﺎﻧﺎت ﻣﺤﻴﻄﻲ‬
‫و ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻓﻌﺎل در ﺣﻔﻆ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ‪.‬‬
‫‪14‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫‪ .6‬اﻓﺰاﻳﺶ ﭘﻮﺷﺶ ﺧﺪﻣﺎت ﭘﺰﺷﻜﻲ و ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﻬﺒﻮد وﺿﻊ ﺳـﻼﻣﺖ و اﻓـﺰاﻳﺶ اﻣﻴـﺪ ﺑـﻪ زﻧـﺪﮔﻲ در‬
‫ﺑﺪو ﺗﻮﻟﺪ ﺑﻪ ‪ 75‬ﺳﺎل‪.‬‬
‫‪ .7‬اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺳﻮاد در ﻛﺸﻮر‬
‫‪ .8‬ﮔﺴﺘﺮش آﻣﻮزﺷﻬﺎي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺷﻬﺮوﻧﺪي‬
‫‪ .9‬ﺑﺎﻻ ﺑﺮدن ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ زﻧﺎن از ﻃﺮﻳﻖ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻴﺰان ﺗﺤﺼﻴﻼت و ﻣﺸﺎرﻛﺖ در ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‬
‫‪ .10‬ﺗﺪوﻳﻦ ﺳﻴﺎﺳﺘﻬﺎي ﻻزم ﺟﻬﺖ ﻗﺎﻧﻮﻧﻤﻨﺪ ﻛﺮدن ﻣﻬﺎﺟﺮﺗﻬﺎ‬

‫ﻓﺼﻞ دوم ‪ :‬ﺧﺎﻧﻮاده‬


‫ﺑﻌﺪ از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ در ﻓﺼﻞ ﻗﺒﻠﻲ‪ ،‬در اﻳﻦ ﻓﺼﻞ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻬﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮاده ﻣـﻲ ﭘـﺮدازﻳﻢ ﻛـﻪ ﻛـﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ‬
‫واﺣﺪ ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﻫﻢ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻣﺒﺎﻧﻲ و اﻫﺪاف ﺧﺎﻧﻮاده ‪:‬‬
‫ﺗﻌﺮﻳﻒ‪ :‬در ﻧﻈﺮ ﺑﺴﻴﺎري از ﻣﺮدم ﺧﺎﻧﻮاده ﺑـﻪ ﻣﻨﺰﻟـﻪ واﺣـﺪ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ)‪ (Social unit‬اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺷـﺎﻣﻞ ﻳـﻚ زوج‬
‫ﻣﺘﺄﻫﻞ و ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺸﺎن اﺳﺖ و در ﺧﺎﻧﻪ اي در ﻛﻨﺎر ﻫﻢ زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺧﺎﻧﻮاده از ﻧﻈﺮ راﺟﺮز)‪:(Carl Ragers‬‬
‫"ﺧﺎﻧﻮاده ﻧﻈﺎم ﻧﻴﻤﻪ ﺑﺴﺘﻪ اي اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﻘﺶ ارﺗﺒﺎﻃﺎت داﺧﻠﻲ را اﻳﻔﺎ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ ،‬و داراي اﻋﻀﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ وﺿـﻌﻴﺘﻬﺎ و‬
‫ﻣﻘﺎﻣﻬــﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔــﻲ را در ﺧــﺎﻧﻮاده و اﺟﺘﻤــﺎع اﺣــﺮاز ﻛــﺮده و ﺑــﺎ ﺗﻮﺟــﻪ ﺑــﻪ ﻣﺤﺘــﻮاي وﺿــﻌﻴﺘﻬﺎ ‪،‬اﻓﻜــﺎر و ارﺗﺒﺎﻃــﺎت‬
‫ﺧﻮﻳﺸﺎوﻧﺪي ﻛﻪ ﻣﻮرد ﺗﺄﻳﻴﺪ ﺟﺎﻣﻌﻪ اي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﺎﻧﻮاده ﺟﺰء ﻻﻳﻨﻔﻚ آن اﺳﺖ‪ ،‬اﻳﻔﺎي ﻧﻘﺶ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪".‬‬
‫ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺧﺎﻧﻮاده از ﻧﻈﺮ ﻣ‪‬ﺮداك )‪:(Murdock‬‬
‫"ﺧﺎﻧﻮاده ﻳﻚ ﮔﺮوه اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻋﻀﺎي آن ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ دودﻣﺎن‪ ،‬ازدواج ﻳﺎ ﻓﺮزﻧﺪ ﺧﻮاﻧﺪﮔﻲ ﺑﺎ ﻳﻜـﺪﻳﮕﺮ ﭘﻴـﻮد‬
‫ﺑﺮﻗﺮار ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و ﻧﻴﺰ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ در زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺎﻫﻢ از ﺗﺸﺮﻳﻚ ﻣﺴﺎﻋﻲ در ﺗﺄﻣﻴﻦ درآﻣﺪ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎد زﻧﺪﮔﻲ و ﻧﮕﻬـﺪاري‬
‫از ﻓﺮزﻧﺪان ﺑﺮﺧﻮردار ﻫﺴﺘﻨﺪ‪".‬‬
‫ﭘﺮوﻓﺴﻮر روزﻧﺒﺎم )‪ : (Rosenbaum‬ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﻲ ﺣـﺪود ﭼﻬﺎرﺻـﺪ اﺛـﺮ ﻋﻠﻤـﻲ در زﻣﻴﻨـﻪ ﺟﺎﻣﻌـﻪ و ﺧـﺎﻧﻮاده ﻣـﻲ‬
‫ﻧﻮﻳﺴﺪ‪ " :‬ﻛﻠﻴﻪ ﺗﻌﺎرﻳﻒ و ﺑﺮداﺷﺘﻬﺎي ﻣﺘﻔﺎوت از ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺧﺎﻧﻮاده در آﻟﻤـﺎن ﻏﺮﺑـﻲ‪ ،‬داراي دو وﺟـﻪ ﻣـﺸﺘﺮك‬
‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺧﺎﻧﻮاده ﮔﺮوه ﻛﻮﭼﻜﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ وﻳﮋﮔﻲ اﺳﺎﺳﻲ و ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻔﻜﻴﻚ آن‪ ،‬ﺻﻤﻴﻤﻴﺖ آن اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .2‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻛﺮدن ﻧﺴﻞ آﻳﻨﺪه ﺟﺰء ﺑﺪﻳﻬﻴﺘﺮﻳﻦ‪ ،‬اﺳﺎﺳﻲ ﺗﺮﻳﻦ و اﺻﻠﻲ ﺗﺮﻳﻦ وﻇﺎﻳﻒ ﺧﺎﻧﻮاده اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺗﻴﭙﻬﺎي ﺧﺎﻧﻮاده‪:‬‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده را از ﺣﻴﺚ ﻛﻴﻔﻴﺖ رواﺑﻂ دروﻧﻲ و ﻣﻴﺰان اﺳﺘﺤﻜﺎم آﻧﻬﺎ‪ ،‬ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﭼﻬﺎر ﺗﻴﭗ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻧﻤـﻮد ﻛـﻪ ﻫـﺮ ﻳـﻚ‬
‫وﻳﮋﮔﻴﻬﺎ‪ ،‬ﻛﺎرﻛﺮدﻫﺎ و ﺗﺄﺛﻴﺮات ﺧﺎص ﺧﻮد را داراﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﺗﻴﭙﻬﺎ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﻼﺷﻲ) ‪( broken home‬‬ ‫‪.1‬‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﺰﻟﺰل) ‪( unbalanced‬‬ ‫‪.2‬‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﻌﺎدل ) ‪( balanced family‬‬ ‫‪.3‬‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﻌﺎﻟﻲ ) ‪( transcendental family‬‬ ‫‪.4‬‬
‫‪15‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫اﻟﻒ( ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﻼﺷﻲ ‪:‬‬


‫ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از اﻳﻨﻜﻪ ﻳﻚ ﻳﺎ ﭼﻨﺪ ﺗﻦ از اﻋﻀﺎي ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺷﻜﺴﺘﻦ واﺣﺪ ﺧﺎﻧﻮادﮔﻲ ﻳﺎ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﺑﺮﺧـﻲ از ﻧﻘـﺸﻬﺎ از‬
‫ﻋﻬﺪه اﻧﺠﺎم ﺗﻜﺎﻟﻴﻒ ﻧﺎﺷﻲ از ﻧﻘﺶ ﺧﻮد آﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ و ﺷﺎﻳﺪ ﺑﺮﻧﻴﺎﻣﺪه اﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻧﻮاع ﺧﺎﻧﻮاده ﮔﺴﻴﺨﺘﻪ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﻋﺪم ﺛﺒﺎت‪ :‬واﺣﺪ ﺧﺎﻧﻮادﮔﻲ ﻛﺎﻣﻞ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ و ﻣﻲ ﺗﻮان آﻧـﺮا ﺟـﺰء اﻧـﻮاع ﻋـﺪم ﻣﻮﻓﻘﻴـﺖ در اﻳﻔـﺎي ﻧﻘـﺶ در‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻪ ﺣﺴﺎب آورد زﻳﺮا ﭘﺪر ﻳﺎ ﺷﻮﻫﺮ وﺟﻮد ﻧﺪارد و در ﻧﺘﻴﺠﻪ وﻇـﺎﻳﻒ ﺧـﻮد را اﻧﺠـﺎم ﻧﻤـﻲ دﻫﻨـﺪ و اﻳـﻦ‬
‫وﻇﺎﻳﻒ ﺗﻮﺳﻂ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻳﺎ ﻣﺎدر اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫‪ .2‬ﻓﺴﺦ‪،‬ﺟﺪاﻳﻲ‪ ،‬ﻃﻼق و ﺗﺮك‪ :‬در اﻳﻨﺠﺎ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻧﺎﺷﻲ از ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻳﻜﻲ از ﻫﻤﺴﺮان ﺑﺮ ﺟﺪاﻳﻲ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﺧﺎﻧﻮاده درون ﺗﻬﻲ)‪ : (empty shell family‬اﻋﻀﺎي آن ﺑﺎ ﻫـﻢ زﻧـﺪﮔﻲ ﻣـﻲ ﻛﻨﻨـﺪ وﻟـﻲ رواﺑـﻂ و ﻛـﻨﺶ‬
‫ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻧﺪارﻧﺪ)ﻃﻼق رواﻧﻲ(‪.‬‬
‫‪ .4‬ﻏﻴﺒﺖ ﻏﻴﺮ ارادي ﻳﻚ از دو ﻫﻤﺴﺮ‪ :‬ﻣﺮگ‪ ،‬زﻧﺪان‪ ،‬ﺟﻨﮓ و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻫﺮدﻟﻴﻞ‪.‬‬
‫‪ .5‬ﻋﺪم ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﻏﻴﺮ ارادي‪ :‬ﻣﺜﻞ ﺑﻴﻤﺎري رواﻧﻲ ‪ ،‬ﺟﺴﻤﻲ و ‪...‬‬
‫ب( ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﺰﻟﺰل‪:‬‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده دﺷﻮار‪ ،‬ﻧﺎﺑﺴﺎﻣﺎن و ﻧﺎﻣﺘﻌﺎدل ﻧﻴﺰ ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫وﻳﮋﮔﻴﻬﺎ‪ :‬در ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﺰﻟﺰل ‪...‬‬
‫• ﺧﺎﻧﻮاده‪ ،‬از ﻫﺪف اﺻﻠﻲ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪه و آرﻣﺎﻧﺶ را از دﺳﺖ داده اﺳﺖ‪.‬‬
‫• ﺟﺎﻳﮕﺎه و ﻣﻨﺰﻟﺖ ﺑﺮﺧﻲ اﻋﻀﺎ‪ ،‬ﻣﺸﺨﺺ ﻧﺒﻮده ﻳﺎ ﺣﻔﻆ ﻧﮕﺮدﻳﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫• ﻓﺮداي روﺷﻦ و اﻣﻴﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪.‬‬
‫• ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﺷﺪه و ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮي در آن ﺑﻪ ﻏﺎﻳﺖ دﺷﻮار اﺳﺖ‪.‬‬
‫• ﺟﺎذﺑﻴﺖ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ اي ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ و اﻧﮕﻴﺰه ﭼﻨﺪاﻧﻲ ﺑـﺮاي ﭘﺎﻳﺒﻨـﺪي اﻋـﻀﺎي آن ﺑـﻪ ﻣﻴﺜـﺎق‬
‫زﻧﺪﮔﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪.‬‬
‫• ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﭘﺬﻳﺮي از ﺗﻮزﻳﻊ ﻋﺎدﻻﻧﻪ اي ﺑﺮﺧﻮردار ﻧﻴﺴﺖ و در ﻗﺒﺎل اﻳﻔﺎي وﻇﺎﻳﻒ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﺸﻮﻗﺎﻧﻪ ﺻﻮرت ﻧﻤﻲ‬
‫ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫• ﻣﺸﻜﻼت و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺟﺰﺋﻲ ﺑﻪ ﺳﺎدﮔﻲ ﺑﻪ ﺑﺤﺮان ﻳﺎ ﺗﺸﻨﺞ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫• اﻧﺘﻘﺎدﻫﺎي اﻋﻀﺎء از ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﺷﻜﻠﻲ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ‪ ،‬ﻣﺴﺘﻤﺮ و ﻏﻴﺮ ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫ﻻزم ﺑﻪ ذﻛﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺗﻴﭗ ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﺰﻟﺰل‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺧﺎﻧﻮاده ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺮﻣﻴﻢ ﺑﻮده و ﺑﺎ ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮي از ﺷﻴﻮه ﻫﺎي درﻣﺎﻧﻲ ﺑـﻪ‬
‫وﻳﮋه ﺧﺎﻧﻮاده درﻣﺎﻧﻲ )‪ (family therapy‬ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ اﻓﺮاد ﺑﺮاي ﻏﻠﺒﻪ ﺑﺮ ﻣﺸﻜﻼت اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ و ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ ﺑﻪ اﻟﮕﻮي‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﻌﺎدل ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ج( ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﻌﺎدل‪:‬‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻬﻨﺠﺎر)‪ ، (normal‬ﻣﺘﻮازن و ﻣﻮﻓﻖ ﻧﻴﺰ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫وﻳﮋﮔﻴﻬﺎ ‪ :‬در ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﻌﺎدل‪...‬‬
‫• ﻫﺮ ﻓﺮد در ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ واﻗﻌﻲ ﺧﻮﻳﺶ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و از ﺟﺎﻧﺐ دﻳﮕﺮان ﻧﻴﺰ ﻣﻮرد ﺣﻤﺎﻳﺖ و ﺗﺄﻳﻴﺪ واﻗﻊ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫• ﻋﻮاﻃﻒ‪ ،‬ﻣﺴﻮﻟﻴﺘﻬﺎ و اﻣﺘﻴﺎزات ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﻣﻴﺎن اﻓﺮاد ﺗﻮزﻳﻊ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪16‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫• اﻣﻨﻴﺖ و ﺟﺬاﺑﻴﺖ ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺮاي اﻓﺮاد وﺟﻮد داﺷﺘﻪ و ﭼﻴﺰي ﺑﺮ دﻟﺒﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮاده ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻴﺢ داده ﻧﻤﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺘﻜﻲ ﺑﺮ رواﺑﻂ اﻧﺴﺎﻧﻲ و ﺑﺮﺧﻮردار از ﻣﺸﻮرت و ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﺑﺎ اﻓﺮاد‪ ،‬اﻋﻤﺎل ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫• روﻳﻜﺮد ﻣﺜﺒﺖ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن‪ ،‬زﻧﺪﮔﻲ ‪ ،‬ﻧﻘﺸﻬﺎ و آﻳﻨﺪه وﺟﻮد دارد‪.‬‬
‫• اﻧﺘﻘﺎدﻫﺎ‪،‬ﺑﻪ ﺷﻴﻮه اي ﻏﻴﺮ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ‪ ،‬ﻣﻮردي‪ ،‬ﻓﺮدي و ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫• ﻣﺸﻜﻼت از اﻓﺮاد ﺗﻔﻜﻴﻚ ﺷﺪه ﺑﻪ ﺟﺎي ﺣﻤﻠﻪ ﺑﻪ ﻓﺮد ‪ ،‬ﺗﻼش ﺑﺮاي ﺑﺎزﺷﻨﺎﺳﻲ ﻣﺴﺄﻟﻪ و ﺣﻞ آن اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫• ﺗﺒﺎدل ﻋﺎﻃﻔﻲ ﺑﻪ ﺷﻴﻮه ﻫﺎي ﻗﻠﺒﻲ ‪ ،‬ﻛﻼﻣﻲ و ﻋﻤﻠﻲ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫د( ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﻌﺎﻟﻲ‪:‬‬
‫ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﻣﺘﻜﺎﻣﻞ ‪ ،‬ﺑﺎﻟﻨﺪه‪ ،‬و ﺧﻮدﺷﻜﻮﻓﺎ ﻧﻴﺰ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫وﻳﮋﮔﻴﻬﺎ ‪ :‬در ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﻌﺎﻟﻲ ‪...‬‬
‫• ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺸﻜﻼت ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد و ﺗﻼش ﺑﺮاي ﺣﻞ آﻧﻬﺎ ﻣﻲ ﺷﻮد)ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﻌﺎدل( ﺑﻠﻜﻪ ﻇﺮﻓﻴﺘﻬـﺎ و‬
‫اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎي اﻓﺮاد ﺗﺎ ﻣﺮز ﺧﻮدﺷﻜﻮﻓﺎﻳﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫• ﺗﻮﺟﻪ اﻓﺮاد ﻏﺎﻟﺒﺎً ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ آﻳﻨﺪه اﺳﺖ و در آﻳﻨﺪه زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺪﻓﻲ ﻧﻴﺎز دارﻧﺪ ﻛـﻪ ﺗﻮﺟﻬـﺸﺎن را ﺑـﻪ‬
‫آﻳﻨﺪه ﻣﻌﻄﻮف ﺳﺎزد‪.‬‬
‫• اﻓﺮاد از ﻫﻮﻳﺘﻲ ﭘﺮﻣﻌﻨﺎ‪ ،‬روﺷﻦ و ﻣﻨﺴﺠﻢ ﺑﺮﺧﻮردار ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫• اﻓﺮاد ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ رﺷﺪ و ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺧﻮﻳﺶ ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻪ اﻋﺘﻼي ﺟﻤﻌﻲ اﻋﻀﺎي ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﻲ اﻧﺪﻳﺸﻨﺪ و ﺑﺮاي ﺗﺤﻘﻖ آن‪،‬‬
‫ﻃﺮح و اﻧﺪﻳﺸﻪ ﺟﺪﻳﺪي اراﺋﻪ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ‪.‬‬
‫• ﻛﺎر و ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ‪ ،‬ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻌﻨﺎ و دوام ﻣﻲ ﺑﺨﺸﺪ‪.‬‬
‫• ﺗﻌﻘﻴﺐ ﻫﺪف ‪ ،‬ﻫﻴﭽﮕﺎه ﭘﺎﻳﺎن ﻧﻤﻲ ﻳﺎﺑﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﻫﺪﻓﻲ را ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻨﺎر ﮔﺬاﺷﺖ ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻲ درﻧﮓ اﻧﮕﻴﺰه ﻧﻮﻳﻨﻲ آﻓﺮﻳﺪ‪.‬‬
‫• ﺗﻼش اﻓﺮاد ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ اوج )‪ (climax experience‬اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﻜﺎري و اﺷﺘﺮاك ﻣـﺴﺎﻋﻲ‬
‫دﻳﮕﺮان‪ ،‬ﺗﺤﻘﻖ اﻳﻦ ﻫﺪف را ﺗﺴﻬﻴﻞ ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬
‫• ﺗﻔﺴﻴﺮ و ﺗﻌﺒﻴﺮ وﻗﺎﻳﻊ و روﻳﺪادﻫﺎي زﻧﺪﮔﻲ ﺧﻮش ﺑﻴﻨﺎﻧﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﺷﻜﺴﺖ‪ ،‬ﻳﻚ ﺗﺠﺮﺑﻪ و ﻓﺮﺻﺘﻲ ﺑﺮاي ارزﻳـﺎﺑﻲ‬
‫ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ در ﻧﻴﻞ ﺑﻪ ﭘﻴﺮوزي ﺗﻠﻘﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫اﻫﺪاف ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺧﺎﻧﻮاده ‪:‬‬
‫ﺗﺤﻘﻖ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﺎﻟﻢ‬ ‫‪.1‬‬
‫ﺗﺪاوم ﻧﺴﻞ‬ ‫‪.2‬‬
‫ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻧﻴﺎزﻫﺎي اﺳﺎﺳﻲ‬ ‫‪.3‬‬
‫ﺗﺮﺑﻴﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﺴﻞ‬ ‫‪.4‬‬
‫ﺣﺮاﺳﺖ اﻳﻤﺎن‬ ‫‪.5‬‬
‫ﺟﻤﺎل اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‬ ‫‪.6‬‬
‫رﺷﺪ و ﺑﺎﻟﻨﺪﮔﻲ‬ ‫‪.7‬‬

‫ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﻧﻴﺎزﻫﺎي آدﻣﻲ از ﻧﻈﺮ آﺑﺮاﻫﺎم ﻣﺰﻟﻮ)‪: (Abraham Maslow‬‬


‫ﻣﺰﻟﻮ ﻋﻘﻴﺪه دارد اﺑﺘﺪا ﺑﺎﻳﺪ ﻧﻴﺎزﻫﺎي ﺣﻴﺎﺗﻲ )زﻳﺴﺘﻲ(‪ ،‬ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ اﻫﻤﻴﺘﺸﺎن ارﺿـﺎء ﮔـﺮدد و ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧـﻪ ﻛـﻪ در ﻧﻤـﻮدار زﻳـﺮ‬
‫ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد‪ ،‬اﻳﻦ ﻧﻴﺎزﻫﺎ ﻗﺎﻋﺪه ﻫﺮم را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﺗﻌﺎدل ﻫﺮم‪ ،‬ﻣﺘﻜﻲ ﺑـﺮ ﻗﺎﻋـﺪه آن اﺳـﺖ‪،‬‬
‫ﺗﻌﺎدل وﺟﻮد آدﻣﻲ ﻧﻴﺰ اﺑﺘﺪا ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻧﻴﺎزﻫﺎي ﺣﻴﺎﺗﻲ)زﻳﺴﺘﻲ(‪ ،‬اﺳﺘﻮار ﺑﻮده ﭘﺲ از آن ‪ ،‬زﻣﺎن ارﺿﺎء ﻧﻴﺎزﻫﺎي اﺳﺎﺳـﻲ‬
‫رواﻧﻲ ‪ ،‬ﻓﺮا ﻣﻲ رﺳﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻧﻴﺰ ﻣﺮاﺗﺒﻲ وﺟﻮد دارد ﻳﻌﻨﻲ اﺑﺘﺪا و ﻣﻘﺪم ﺑﺮ ﻫﻤﻪ اﺣﺘﻴﺎج ﺑﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﺑﺎﻳﺪ ارﺿـﺎء ﺷـﻮد‪،‬‬
‫زﻳﺮا آراﻣﺶ ﺣﺎﺻﻞ از آن ‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻓﺮد ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻪ اﺣﺘﻴﺎﺟﺎت دﻳﮕﺮ ﺧﻮد از ﺣﻴﺚ روﺣﻲ و رواﻧـﻲ ﺑﻴﻨﺪﻳـﺸﺪ‪.‬‬
‫‪17‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫ﭘﺲ از آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﻮﺑﺖ ﺑﻪ ﻧﻴﺎزﻫﺎي ﻋﺎﻟﻲ ﺗﺮ ﻧﻈﻴﺮ ﺗﻌﻠﻖ‪ ،‬اﺣﺘﺮام و ﻏﻴﺮه ﻣﻲ رﺳﺪ‪ .‬ﺳﺮ اﻧﺠـﺎم در ﻣﺮﺣﻠـﻪ ﻧﻬـﺎﻳﻲ‪ ،‬زﻣـﺎن‬
‫ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﻧﻴﺎز ﺧﻮدﺷﻜﻮﻓﺎﻳﻲ ﻓﺮا ﻣﻲ رﺳﺪ ﻛﻪ در ﻗﻠﻪ ﻫﺮم ﻣﺬﻛﻮر ﻗﺮار دارد‪.‬‬

‫ﻧﻴﺎز ﺑﻪ‬
‫ﺧﻮدﺷﻜﻮﻓﺎﻳﻲ‬
‫ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺗﻜﺮﻳﻢ زﻳﺒﺎﻳﻲ‬

‫ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻓﻬﻢ و درك ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ‬


‫ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اﺣﺘﺮام و ﺑﺎزﺷﻨﺎﺳﻲ ﻣﻨﺰﻟﺖ‬

‫ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺗﻌﻠﻖ)دوﺳﺖ داﺷﺘﻦ و دوﺳﺖ داﺷﺘﻪ ﺷﺪن(‬


‫ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اﻣﻨﻴﺖ)اﻳﻤﻨﻲ (‬
‫ﻧﻴﺎزﻫﺎي ﺣﻴﺎﺗﻲ‪ /‬زﻳﺴﺘﻲ ‪ /‬اوﻟﻴﻪ‬
‫ﻧﻤﻮدار ﻣﺰﻟﻮ در ﺑﺎره ﺑﺮرﺳﻲ ﺟﺎﻳﮕﺎه و ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻧﻴﺎزﻫﺎي آدﻣﻲ‬

‫ازدواج ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻲ را ﺑﺮاي زن و ﻣﺮد ﻣﻬﻴﺎ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﺗﺎ در ﭘﺮﺗـﻮ زﻧـﺪﮔﻲ ﻣـﺸﺘﺮك ﺑﺘﻮاﻧﻨـﺪ‪ ،‬اوﻻً ﺑـﻪ ﺑﺨـﺶ ﻗﺎﺑـﻞ ﺗـﻮﺟﻬﻲ از‬
‫ﻧﻴﺎزﻫﺎي ﺣﻴﺎﺗﻲ ﺧﻮد ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﻏﺮﻳﺰه ﺟﻨﺴﻲ‪ ،‬آن ﻫﻢ در ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺳﺎﻟﻢ‪ ،‬ﭘﺎك و ﻣﺸﺮوع ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻨﺪ و ﺑﺎ ﺗﻜﻴﻪ ﺑﺮ آراﻣـﺶ ﺑـﻪ‬
‫دﺳﺖ آﻣﺪه از آن ‪ ،‬ﻗﺎدر ﺑﻪ ﭘﺬﻳﺮش ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺘﻬﺎ و وﻇﺎﻳﻔﺸﺎن ﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬و ﺛﺎﻧﻴﺎً ﺑﻪ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻧﻴﺎزﻫﺎي اﺳﺎﺳﻲ رواﻧﻲ ﺧـﻮد‪ ،‬اﻫﺘﻤـﺎم‬
‫ورزﻧﺪ‪.‬‬
‫رﻋﺎﻳﺖ ﻧﻜﺎت زﻳﺮ ﺳﺒﺐ اﻳﺠﺎد ﺗﻔﺎﻫﻤﻲ ﻋﻤﻴﻖ در ﺑﻴﻦ ﻫﻤﺴﺮان ﻣﻲ ﺷﻮد‪:‬‬
‫‪ .1‬زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻌﻘﻮل‪،‬ﺣﺎﺻﻞ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺘﻌﺎدل ﺑﻪ ﻧﻴﺎزﻫﺎي اﺳﺎﺳﻲ زوﺟﻴﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﻧﻴﺎزﻫﺎ و ﻣﻌﻄـﻞ ﮔﺬاﺷـﺘﻦ‬
‫ﺑﺮﺧﻲ دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻮﻓﻘﻲ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .2‬ﻫﺮ ﻧﻴﺎزي از اﻫﻤﻴﺖ ﺧﺎص ﺧﻮد ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﺑﺮﺧﻲ ﻫﻤـﺴﺮان ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ ﻏﺮﻳـﺰه ﺟﻨـﺴﻲ را ﻣﻬـﻢ‬
‫ﺗﻠﻘﻲ ﻧﻨﻤﻮده و ﻟﺬا ﻓﻌﺎﻻﻧﻪ ﺑﺎ آن ﺑﺮﺧﻮرد ﻧﻤﻲ ﻛﻨﻨﺪ ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ رﺿـﺎﻳﺖ ﺣﺎﺻـﻞ از آن ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ ﻋـﻼوه ﺑـﺮ‬
‫ﺷﺎداﺑﻲ و ﻧﺸﺎط زوﺟﻴﻦ ‪،‬اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ آﻧﺎن را در ﺣﻞ دﺷﻮارﻳﻬﺎي زﻧﺪﮔﻲ اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ‪.‬‬
‫‪ .3‬آﮔﺎﻫﻲ از ﻧﻴﺎزﻫﺎي اﺳﺎﺳﻲ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻓـﺮد در راﺑﻄـﻪ ﺑـﺎ ﺧـﻮد و ﻫﻤـﺴﺮش روش ﻣﻌﻘـﻮل و ﻣﻨﻄﻘـﻲ را‬
‫اﺗﺨﺎذ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﻫﻤﺴﺮاﻧﻲ ﻛﻪ ﮔﻮش ﺑﻪ زﻧﮓ ﻧﻴﺎزﻫﺎي روﺣﻲ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺳﻌﻲ در ﺗﺄﻣﻴﻦ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ آن دارﻧـﺪ‪،‬‬
‫ﻗﺎدرﻧﺪ اﻋﺘﻤﺎد ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ را ﺟﻠﺐ ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ .4‬ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻧﻴﺎزﻫﺎي اﺳﺎﺳﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ وﻇﻴﻔﻪ ﺗﻠﻘﻲ ﮔﺮدد‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﻳﻦ وﻇﻴﻔﻪ ﺑﺎ رﻓﺘﺎرﻫﺎﻳﻲ ﻧﻈﻴـﺮ آزار و ﻣﻨـﺖ‬
‫ﻧﻬﺎدن آﻣﻴﺨﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻣﻄﻠﻮب ﺧﻮد را از دﺳـﺖ ﻣـﻲ دﻫـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜـﻪ ﺑـﻪ ﻓﺮﻣـﻮده ﻗـﺮان ﻛـﺮﻳﻢ ‪ ،‬ﻣﻮﺟـﺐ‬
‫ﻧﺎﺑﻮدي زﺣﻤﺎت و اﻋﻤﺎل آدﻣﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .5‬در ﺻﻮرت ﺗﺄﻣﻴﻦ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻧﻴﺎزﻫﺎي رواﻧﻲ زﻣﻴﻨﻪ ﺑﺮاي ﺧﻮدﺷﻜﻮﻓﺎﻳﻲ ﻓـﺮاﻫﻢ ﻣـﻲ ﺷـﻮد‪ .‬ﻣﻨﻈـﻮر از ﺧﻮدﺷـﻜﻮﻓﺎﻳﻲ‪،‬‬
‫ﻇﻬﻮر اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎ و ﻗﺎﺑﻠﻴﺘﻬﺎي ﻓﺮد در ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﺣﺪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪18‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫ﺗﺮﺑﻴﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﺴﻞ‪:‬‬


‫ﻳﻜﻲ از اﻫﺪاف ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺧﺎﻧﻮاده‪ ،‬ﭘﺮورش ﻓﺮزﻧﺪان ﺳﺎﻟﻢ و ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﻴﻦ ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ داراي اﺑﻌﺎد ﻣﺘﻨﻮﻋﻲ ﻧﻈﻴـﺮ ﻋـﺎﻃﻔﻲ‪،‬‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‪ ،‬ﻋﻘﻠﻲ‪ ،‬ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و اﺧﻼﻗﻲ اﺳﺖ‪ .‬و ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اوﻟﻴﻦ ﻧﻬﺎد ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ ﺷﺮاﻳﻂ ﻻزم ﺑﺮاي آﻧﺮا دارد‪.‬‬
‫دﻻﻳﻞ اﻫﻤﻴﺖ ﺧﺎﻧﻮاده در ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮزﻧﺪان‪:‬‬
‫اﻟﻒ‪ -‬ﺧﺎﻧﻮاده اوﻟﻴﻦ و ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﺗﺮﻳﻦ ﻣﺤﻴﻂ ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ ﺑﺮاي ﻓﺮزﻧﺪان اﺳﺖ‪.‬‬
‫ب – از زﻣﺎن ﺗﻮﻟﺪ ﺗﺎ ‪ 7‬ﺳﺎﻟﮕﻲ‪ ،‬ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ دوران ﺷﻜﻞ ﮔﻴﺮي ﺷﺨﺼﻴﺖ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛـﻪ اﺛـﺮات ﺗﺮﺑﻴﺘـﻲ‬
‫اﻳﻦ دوران ﺗﺎ ﺳﺎﻟﻴﺎن دراز ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﺎﻗﻲ ﻣﻲ ﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫ج – ﻛﻮدك از ﺳﺎل ﻫﺎي ﻧﺨﺴﺖ زﻧﺪﮔﻲ‪ ،‬رﻓﺘﺎر واﻟﺪﻳﻦ را اﻗﺘﺒﺎس ﻧﻤﻮده و در ﺻﺪد دروﻧﻲ ﺳـﺎﺧﺘﻦ آﻧﻬـﺎ ﺑﺮﻣـﻲ آﻳـﺪ و‬
‫اﻳﻦ اﻣﺮ ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ ﺟﺎي ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎزي ﺑﺎ واﻟﺪ ﻫﻤﺠﻨﺲ ﻣﻲ دﻫﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻼﻛﻬﺎ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي ﮔﺰﻳﻨﺶ ﻫﻤﺴﺮ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﻲ‪ :‬ﺷﺨﺼﻴﺖ‪ ،‬دروﻧﮕﺮا ﻳﺎ ﺑﺮوﻧﮕﺮا ﺑﻮدن‪ ،‬ﻣﺘﺎﻧﺖ و وﻗﺎر‪ ،‬ﻣﺜﺒﺖ ﮔﺮا‪ ،‬ﻣﻨﻔـﻲ ﮔـﺮا ﻳـﺎ واﻗﻌﻴـﺖ‬
‫ﮔﺮا ﺑﻮدن و ‪ ...‬ﻛﻪ ﻫﺪف آن ﻳﺎﻓﺘﻦ ﻣﺸﺎﺑﻬﺖ ﻫﺎ و اﻳﺠﺎد زﻣﻴﻨﻪ ﺑﺮاي ﺗﻔﺎﻫﻢ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي زﻳﺒﺎ ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ‪ :‬زﻳﺒﺎﻳﻲ و ﺟﺬاﺑﻴﺖ ﺑﺮاي ﭘﻴﻮﻧﺪ زن و ﻣﺮد ﻧﻘﻄﻪ ﺷﺮوع ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ اﺳﺖ وﻟﻴﻜﻦ ﺷـﺮط ﻛـﺎﻓﻲ‬
‫ﻣﺤﺴﻮب ﻧﻤﻲ ﺷﻮد‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻛﻨﺎر زﻳﺒﺎﻳﻲ ﻇﺎﻫﺮي‪،‬وﻳﮋﮔﻴﻬﺎي دﻳﮕـﺮي ﻧﻈﻴـﺮ رﻓﺘـﺎر ﻣﻨﺎﺳـﺐ و ﻣـﻨﺶ ﻣﻄﻠـﻮب‬
‫وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬زﻧﺪﮔﻲ ﻣﺸﺘﺮك ﺣﺎﻟﺖ ﻛﺴﻞ ﻛﻨﻨﺪه ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و از ﺷﻮر و ﺟﺎذﺑﻪ ﺗﻬﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬اﻳﻦ ﻧﻮع‬
‫زﻧﺪﮔﻲ ﺷﺒﻴﻪ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ آدﻣﻲ ﺑﻨﺸﻴﻨﺪ و ﺳﺎﻋﺎت و روزﻫﺎي ﻣﺘﻤﺎدي ﺑﻪ ﺗﺎﺑﻠﻮﻳﻲ زﻳﺒﺎ ﺧﻴﺮه ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .3‬ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ‪ :‬ﺗﻨﺎﺳﺐ ﻣﻴﺰان ﺗﺤﺼﻴﻼت و ﺗﺠﺎﻧﺲ رﺷﺘﻪ ﻫـﺎي داﻧـﺸﮕﺎﻫﻲ‪ ،‬ﻋﺎﻣـﻞ ﻣﺜﺒـﺖ و ﺗـﺄﺛﻴﺮ‬
‫ﮔﺬاري ﺑﺮ رون ﺗﻔﺎﻫﻢ زوﺟﻴﻦ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .4‬ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي ﺗﻜﻮﻳﻦ رﺷﺪ‪ :‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ در ازدواج ‪ ،‬اﺣﺮاز و ﺗﺤﻘﻖ رﺷﺪ ﻓﻜﺮي ﻳﺎ ﻫﻤﺎن ﺳﻦ ﻋﻘﻠﻲ ﻣﻘﺪم ﺑﺮ ﺳﻦ واﻗﻌﻲ‬
‫ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬در ﺧﺼﻮص ﺳﻦ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي آن در ﻣﻮرد ﭘﺴﺮان ﺳﺎﻟﻬﺎي ‪ 22‬ﺗﺎ ‪ 30‬و ﺑﺮاي دﺧﺘﺮان ‪ 18‬ﺑـﻪ ﺑﻌـﺪ ﻣـﻲ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ وﺟﻮد ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺳﻨﻲ ﺣﺪوداً ‪ 3‬ﺗﺎ ‪ 6‬ﺳﺎل ﺑﺎ ارﺷﺪﻳﺖ ﻣﺮد ﻧﻴﺰ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﺪ‪.‬‬
‫‪ .5‬ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي ﻣﺎدي و اﻗﺘﺼﺎدي‪ :‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺘﻌﺎرف ﺑﻪ ﻧﻴﺎزﻫـﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي و ﻣﻌﻴـﺸﺘﻲ زن و زﻧـﺪﮔﻲ‪ ،‬ﻳﻜـﻲ از‬
‫وﻇﺎﻳﻒ و ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺘﻬﺎي ﻣﺮد اﺳﺖ وﻟﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﻛﻪ ﻏﺎﻟﺒﺎً در ﺑﺪو ﺗﺸﻜﻴﻞ زﻧﺪﮔﻲ‪ ،‬ﻏﺎﻟﺒـﺎًﺷـﺮاﻳﻂ ﻣﻄﻠـﻮب‬
‫اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﻬﻴﺎ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن و در ﺳﺎﻳﻪ ﺗﻼش ﻣﺮد و ﻫﻤﺮاﻫﻲ زن‪ ،‬اﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ ﺷـﻮد‪ .‬ﭘـﺲ‬
‫ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﻮاﻧﺎن ﺑﺎ ﻳﻘﻴﻦ ﺑﻪ وﻋـﺪه ﭘﺮوردﮔـﺎر و ﺑـﻪ اﻧﮕﻴـﺰه ﻣﺤـﺪودﻳﺖ اﻗﺘـﺼﺎدي‪ ،‬ازدواج را ﺑـﻪ ﺗـﺄﺧﻴﺮ‬
‫ﻧﻴﻨﺪازﻧﺪ و اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺑﻪ ﻟﻄﻒ اﻟﻬﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ ... :‬اﮔﺮ از ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪان و ﻣـﺴﺘﻤﻨﺪان ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﺧـﺪا از ﻓـﻀﻞ‬
‫ﺧﻮد ﺑﻲ ﻧﻴﺎزﺷﺎن ﺳﺎزد‪.‬‬
‫‪ .6‬ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي اﺧﻼﻗﻲ و دﻳﻨﻲ‪ :‬واﻗﻌﻴﺖ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻓﺮد دﻳﻦ ﺑﺎور در ﻧﮕﺎه دﻳﮕﺮان‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ داراي درﺟـﻪ‬
‫اي از ﺧﻮدﺳﺎﺧﺘﮕﻲ‪ ،‬رﻓﺘﺎر اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺑﺨﺶ و ﭘﺎﻳﺒﻨﺪي ﺑﻪ ارزﺷﻬﺎي اﺧﻼﻗﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕـﺮ‪ ،‬ﺣـﻀﻮر دﻳـﻦ‬
‫ﺑــﻪ ﻣﻌﻨــﺎي ﺣــﻀﻮر ﻣﺠﻤﻮﻋــﻪ اي از آداب‪ ،‬اﺧــﻼق‪ ،‬ﺳــﻠﻮك و رﻓﺘــﺎر ارزﺷــﻤﻨﺪ اﺳــﺖ‪ .‬از ﻓﺮﻣﺎﻳــﺸﺎت رﺳــﻮل‬
‫اﻛﺮم)ص(‪ ،‬آﻣﺪه ﻛﻪ ‪ :‬ﻫﻤﻴﺸﻪ در ازدواج‪ ،‬ﻫﻤﺴﺮ ﺑﺎ اﻳﻤﺎن اﻧﺘﺨﺎب ﻛﻨﻴﺪ‪.‬‬
‫‪19‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻳﻚ ﭘﮋوﻫﺶ‪:‬‬
‫ﺑﺮ اﺳﺎس ﻳﻚ ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺠﻲ ﻛﻪ در ﺑﻴﻦ ‪ 6000‬داﻧﺸﺠﻮي داﻧﺸﮕﺎﻫﻬﺎي ﺗﻬﺮان اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ )‪ %56‬ﻣﺮد و ‪ %44‬زن( ﺑﺎ ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ‬
‫ﺳﻨﻲ ﻣﺮدان ‪ 25/3‬و زﻧﺎن ‪ 21/9‬ﺳﺎل ‪،‬ﻧﺘﺎﻳﺞ زﻳﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ‪:‬‬
‫از داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن در ﻣﻮرد ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ اﻧﮕﻴﺰه آﻧﻬﺎ ﺑﺮاي ازدواج ﺳﻮال ﺷﺪ ﻛﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ‪:‬‬
‫• در اوﻟﻮﻳﺖ اول ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ اﻧﮕﻴﺰه داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن از ازدواج‪ ،‬آﺷﻨﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻓﺮد اﻳﺪه آل ﺑﻮد‬
‫• در اوﻟﻮﻳﺖ دوم ﮔﺮﻳﺰ از ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ دﻟﻴﻞ ازدواج ذﻛﺮ ﻛﺮدﻧﺪ‬
‫• ﺳﻮﻣﻴﻦ ﻣﺤﺮك داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن ﺑﻪ ازدواج ‪ ،‬آﻟﻮده ﻧﺸﺪن ﺑﻪ ﻣﻔﺎﺳﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﻮد‬
‫در ﻣﻮرد ﺧﺎﺳﺘﮕﺎه اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻫﻤﺴﺮ اﻳﺪه آل از ﻧﻈﺮ داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺑﻮد‪:‬‬
‫• ﺑﺮاي ‪ %48‬آﻧﺎن ‪ ،‬ﺧﺎﺳﺘﮕﺎه اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻫﻤﺴﺮاﻧﺸﺎن ﺗﻔﺎوﺗﻲ ﻧﺪاﺷﺖ‬
‫• ‪ %19‬ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻣﻲ دادن از ﻫﻤﺸﻬﺮﻳﺎن ﺧﻮد ﻫﻤﺴﺮ ﮔﺰﻳﻨﻨﺪ‬
‫• ‪ %16‬ﻣﺎﻳﻞ ﺑﻮدﻧﺪ ﻫﻤﺴﺮان ﺧﻮد را از آﺷﻨﺎﻳﺎن ﺧﺎﻧﻮادﮔﻲ و دوﺳﺘﺎن اﻧﺘﺨﺎب ﻛﻨﻨﺪ‬
‫• ‪ %12‬ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻣﻲ دادﻧﺪ از ﻫﻤﻜﻼﺳﻲ و ﻫﻤﻜﺎر ﺧﻮد ﻫﻤﺴﺮ ﺑﺮﮔﺰﻳﻨﻨﺪ‬
‫در ﻣﻮرد ﺳﻦ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي ازدواج ‪:‬‬
‫• ﺑﺮاي دﺧﺘﺮان ‪ 22‬و ﺑﺮاي ﭘﺴﺮان ‪ 25‬ﺳﺎل ﺑﻮد‬
‫زﻣﺎن ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي ازدواج ‪:‬‬
‫• ‪ %71‬ﺑﻌﺪ از اﺗﻤﺎم ﺗﺤﺼﻴﻼت‬
‫• ‪ %28‬در ﺣﻴﻦ ﺗﺤﺼﻴﻞ‬
‫• ‪ %1‬ﻗﺒﻞ از داﻧﺸﮕﺎه‬
‫ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻬﻢ اﺳﺘﺤﻜﺎم ﺧﺎﻧﻮاده از ﻧﻈﺮ ‪ 6000‬داﻧﺸﺠﻮ ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﺑﻮد‪:‬‬
‫• ﺗﻨﺎﺳﺐ ﻓﻜﺮي زوﺟﻴﻦ ) ‪ 2738‬ﻧﻔﺮ (‬
‫• ﭘﺎﻳﺒﻨﺪي ﺑﻪ اﺻﻮل ﻣﺬﻫﺒﻲ ) ‪2050‬ﻧﻔﺮ (‬
‫• ﺗﻨﺎﺳﺐ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ) ‪ 1895‬ﻧﻔﺮ (‬
‫• ﺳﻄﺢ اﻗﺘﺼﺎدي ﻳﻜﺴﺎن ) ‪ 490‬ﻧﻔﺮ (‬
‫• زﻳﺒﺎﻳﻲ و ﺗﻨﺎﺳﺐ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ )‪ 623‬ﻧﻔﺮ(‬
‫ﺷﻴﻮه ﻫﺎي ﺗﺜﺒﻴﺖ و اﺳﺘﺤﻜﺎم ﻣﺆدت در ﺧﺎﻧﻮاده ‪:‬‬
‫‪ .1‬ارﺗﻘﺎء ارﺗﺒﺎﻃﺎت اﻧﺴﺎﻧﻲ ‪ :‬ارﺗﺒﺎط ﻛﻼﻣﻲ و ﻫﻨﺮ ﺧﻮب ﺷﻨﻴﺪن‬
‫‪ .2‬ﺗﺒﺎدل ﻋﺎﻃﻔﻲ ﭘﺎﻳﺪار‬
‫‪ .3‬ﻫﻤﺪﻟﻲ‬
‫‪ .4‬ارﺗﻘﺎء ﺳﻄﺢ ارزش ﺷﺨﺼﻲ‬
‫‪ .5‬ﻣﺜﺒﺖ ﻧﮕﺮي و ﻣﺜﺒﺖ ﮔﺮاﻳﻲ‬
‫‪ .6‬رﻏﺒﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ‬
‫‪ .7‬وﺳﻌﺖ ﻧﻈﺮ ) رﻋﺎﻳﺖ اﻋﺘﺪال(‬
‫‪20‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫ازدواج داﻧﺸﺠﻮﻳﻲ‬
‫ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺟﺸﻦ ازدواج داﻧﺸﺠﻮﻳﻲ در زﻣﺴﺘﺎن ﺳﺎل ‪ 1376‬ﺑﺎ اﺑﺘﻜﺎر ﻧﻬﺎد ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﻲ ﻣﻘﺎم ﻣﻌﻈﻢ رﻫﺒـﺮي در داﻧـﺸﮕﺎه ﺷـﻬﻴﺪ‬
‫ﺑﻬﺸﺘﻲ و ﺑﺎ ﺷﺮﻛﺖ ‪ 60‬زوج از داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن اﻳﻦ داﻧﺸﮕﺎه ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪ و از ﻫﻤﺎن اﺑﺘﺪا ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﮔﺴﺘﺮده ﻣﺤﺎﻓﻞ ﻣﺨﺘﻠـﻒ‬
‫ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و ﺧﺒﺮي ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬زﻣﺴﺘﺎن ﺳﺎل ﺑﻌﺪ )‪ (1377‬اﻳﻦ ﺟﺸﻦﻫﺎ در ﻣﻘﻴﺎﺳﻲ وﺳﻴﻊﺗﺮ و ﺑﺎ ﺷﻜﻮه ﺗـﺮ ﺑـﺎ ﺣـﻀﻮر ‪200‬‬
‫زوج در داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﻲ ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪ‪ .‬ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻓﻌﺎل ﺻﺪا و ﺳﻴﻤﺎي ﺟﻤﻬﻮري اﺳﻼﻣﻲاﻳﺮان در اﻧﻌﻜﺎس اﻳﻦ ﺟـﺸﻦ‬
‫ﺗﻮﺟﻪ اﻗﺸﺎر ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺮدم را ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺟﻠﺐ ﻛﺮد در ﺳﺎل ‪ 1378‬ﺗﻌﺪادي از داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎي ﻛﺸﻮر در ﺷﻬﺮﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‬
‫اﻗﺪام ﺑﻪ ﺑﺮﮔﺰاري اﻳﻦ ﺟﺸﻦﻫﺎ ﻧﻤﻮدﻧـﺪ و ﺟـﺸﻦ ازدواج ﻳـﻚ ﻫـﺰار زوج داﻧـﺸﺠﻮ از ‪ 13‬داﻧـﺸﮕﺎه در ﺷـﻬﺮ ﺗﻬـﺮان و ﺑـﺎ‬
‫ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻧﻬﺎد ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﻲ ﻣﻘﺎم ﻣﻌﻈﻢ رﻫﺒﺮي در داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﻲ ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﭘﻴﺎم رﻫﺒﺮ اﻧﻘﻼب‪ ،‬ﺷﺮﻛﺖ ﻓﻌﺎل رؤﺳﺎي ﻗﻮاي ﺳﻪ ﮔﺎﻧﻪ ﻛﺸﻮر و ﻫﺪاﻳﺎي ﺑﺨﺶﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ دوﻟﺖ ﺑﻪ اﻳﻦ زوﺟﻬﺎ در واﻗﻊ‬
‫ﻣﻬﺮ ﺗﺎﺋﻴﺪ ﻧﻬﺎﻳﻲ دوﻟﺖ و ﻧﻈﺎم را ﺑﺮ ﺟﺸﻦﻫﺎي ازدواج داﻧﺸﺠﻮﻳﻲ زد‪ .‬در ﺳﺎل ‪ 1379‬ﻧﻬﺎد ﻣﺮﻛﺰي ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﺎن ﻣﻘﺎم ﻣﻌﻈـﻢ‬
‫رﻫﺒﺮي در داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﺑﺮﮔﺰاري اﻳﻦ ﺟﺸﻦﻫﺎ را ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ و ﺳﺘﺎدي را ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺸﻜﻴﻞ داد‪.‬‬
‫اﻫﺪاف ازدواج داﻧﺸﺠﻮﻳﻲ‬
‫‪ .1‬ﻋﻤﻞ ﺑﻪ دﺳﺘﻮرات دﻳﻨﻲ‬
‫‪ .2‬ﺗﻼش ﺟﻬﺖ اﻟﮕﻮ ﺳﺎزي در ﻣﺮاﺳﻢ و ﺟﺸﻦﻫﺎي ازدواج‬
‫‪ .3‬ﺗﻠﻄﻴﻒ ﻓﻀﺎي ﺳﻨﮕﻴﻦ ﺳﻴﺎﺳﻲ داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ‬
‫‪ .4‬اﻫﺘﻤﺎم در ﺟﻠﺐ ﺣﻤﺎﻳﺖ و ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﺧﻴﺮﻳﻦ اﻣﺮ ازدواج داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن‬
‫‪ .5‬ﺗﻐﻴﻴﺮ ﭘﺎراﻣﺘﺮ دوﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﻫﻤﺴﺮﻳﺎﺑﻲ در رواﺑﻂ دﺧﺘﺮ و ﭘﺴﺮﻫﺎ در داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ‬
‫‪ .6‬ﻛﻤﻚ ﺑﻪ ﺗﺤﻜﻴﻢ ﻛﺎﻧﻮن ﺧﺎﻧﻮاده از ﻃﺮﻳﻖ آﻣﻮزش ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫‪ .7‬اﺷﺎﻋﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺳﺎده زﻳﺴﺘﻲ و ﭘﺮﻫﻴﺰ از ﺗﺠﻤﻞ ﮔﺮاﻳﻲ‬
‫‪ .8‬اﻳﺠﺎد ﻓﺮﻫﻨﮓ اﺗﺤﺎد و وﻓﺎق و ﻫﻤﺪﻟﻲ در ﻣﻴﺎن آﺣﺎد ﺟﺎﻣﻌﻪ‬
‫‪ .9‬ﺣﺬف ﻣﻬﺮﻳﻪﻫﺎي ﺳﻨﮕﻴﻦ و ﻏﻴﺮ ﺷﺮﻋﻲ‬
‫‪ .10‬ﭘﺎﻳﻴﻦ آوردن ﺳﻦ ازدواج در ﻛﺸﻮر‬
‫‪ .11‬ﺑﺎﻻ ﺑﺮدن ﻧﺮخ ازدواج در ﻛﺸﻮر‬
‫‪ .12‬از ﺑﻴﻦ ﺑﺮدن ﺳﻨﺖﻫﺎي ﺧﺮاﻓﻲ در اﻣﺮ ازدواج‬
‫‪ .13‬اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﻄﺢ ﻛﻤﻲو ﻛﻴﻔﻲ ازدواج داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن‬
‫درﺻﺪ ﺳﻬﻢ ازدواج داﻧﺸﺠﻮﻳﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﺮخ ازدواج ﻛﻞ ﻛﺸﻮر در ﻓﺎﺻﻠﻪ ‪1382-1377‬‬
‫درﺻﺪ ﺳﻬﻢ ازدواج داﻧﺸﺠﻮﻳﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﺗﻌﺪاد واﻗﻌﻪ ازدواج‬
‫ﺗﻌﺪاد واﻗﻌﻪ ازدواج ﻛﻞ ﻛﺸﻮر‬ ‫ﺳﺎل‬
‫ﻧﺮخ ازدواج در ﻛﻞ ﻛﺸﻮر‬ ‫داﻧﺸﺠﻮﻳﻲ‬
‫‪60‬‬ ‫‪511401‬‬ ‫‪1376‬‬
‫‪0/07‬‬ ‫‪200‬‬ ‫‪479263‬‬ ‫‪1377‬‬
‫‪0/9‬‬ ‫‪1000‬‬ ‫‪511401‬‬ ‫‪1378‬‬
‫‪1/02‬‬ ‫‪14000‬‬ ‫‪531490‬‬ ‫‪1379‬‬
‫‪1/61‬‬ ‫‪14000‬‬ ‫‪611519‬‬ ‫‪1380‬‬
‫‪2/81‬‬ ‫‪14000‬‬ ‫‪646498‬‬ ‫‪1381‬‬
‫‪3/02‬‬ ‫‪25000‬‬ ‫‪644251‬‬ ‫‪1382‬‬
‫‪21‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫دﻳﺪﮔﺎه ﺟﻮاﻧﺎن درﺑﺎره ازدواج‬


‫ﻣﻮاﻧﻊ ذﻳﻞ ﺑﺮاي ازدواج از ﺳﻮي ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﻄﺮح اﺳﺖ‪:‬‬
‫€ ﺗﺮس از ﻣﺸﻜﻼت و ﺳﺨﺘﻲﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻌﺪ از ازدواج ﭘﻴﺶ آﻳﺪ‬
‫€ ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﺷﻐﻞ‬
‫€ ﻧﺒﻮدن اﻣﻜﺎن آﺷﻨﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﺟﻨﺲ ﻣﺨﺎﻟﻒ در ﻗﺒﻞ از ازدواج‬
‫€ ﻧﺎﺗﻮاﻧﻲ ﻣﺎﻟﻲ واﻟﺪﻳﻦ در ﺗﺪارك ازدواج ﺑﺮاي ﻓﺮزﻧﺪان‬
‫€ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺷﺪﻳﺪ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫€ ﺗﺮس از ﻣﺤﺪود ﺷﺪن آزاديﻫﺎي ﻓﺮدي ﭘﺲ از ازدواج‬
‫€ ﻣﺤﺪود ﺑﻮدن داﻳﺮه اﻧﺘﺨﺎب ﻫﻤﺴﺮ‬
‫€ وﺟﻮد آداب و رﺳﻮم دﺳﺖ و ﭘﺎﮔﻴﺮ و ﺑﻲﻓﺎﻳﺪه‬
‫€ ﻋﺪم اﻣﻜﺎن ﺗﻬﻴﻪ ﻣﺴﻜﻦ ﻣﻨﺎﺳﺐ‬
‫€ ﺗﺮس از ﻗﻄﻊ راﺑﻄﻪ ﺑﺎ دوﺳﺘﺎن ﭘﺲ از ازدواج‬
‫€ ﻧﺎﺗﻮاﻧﻲ ﻓﺮد در ﺑﺮﻗﺮاري ارﺗﺒﺎط اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺟﻨﺲ ﻣﺨﺎﻟﻒ‬
‫€ ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﺒﻮدن ﺟﻬﻴﺰﻳﻪ و وﺳﺎﻳﻞ زﻧﺪﮔﻲ‬
‫€ ﺗﺤﻤﻴﻠﻲ ﺷﺪن ﻣﺮاﺳﻢ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ازدواج‬
‫€ ﻧﺒﻮدن ﺣﺲ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖﭘﺬﻳﺮي‬
‫€ ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﻣﺎﻟﻲ ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺮاي ازدواج‬
‫€ ﺗﺮس از ﻣﺤﺪود ﺷﺪن اﻣﻜﺎن ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ و ﺗﺮﻗﻲ ﭘﺲ از ازدواج‬
‫€ آزاد ﻧﺒﻮدن در اﻧﺘﺨﺎب ﻫﻤﺴﺮ‬
‫€ ﭘﻴﺪا ﻧﻜﺮدن ﻓﺮدي ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻫﻤﺴﺮ داراي ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت دﻟﺨﻮاه ﺑﺎﺷﺪ‬
‫€ ﻓﻘﺪان ﻋﺸﻖ و ﻋﻼﻗﻪ ﻻزم ﺑﻪ ﺷﺨﺺ ﺧﺎﺻﻲ ﺑﺮاي ازدواج‬
‫€ ارﺿﺎء ﻧﻴﺎز ﺟﻨﺴﻲ ﺧﺎرج از ﭼﺎرﭼﻮب ازدواج‬
‫€ ﺳﺨﺖﮔﻴﺮ ﺑﻮدن در اﻧﺘﺨﺎب ﻫﻤﺴﺮ‬
‫€ ﺑﻲﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺑﻮدن در زﻧﺪﮔﻲ‬
‫€ ﺑﻲ ﻋﻼﻗﻪ ﺑﻮدن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﭽﻪدار ﺷﺪن‬
‫€ ﻋﺪم ﺑﻠﻮغ ﺷﺨﺼﻴﺘﻲ ﻛﺎﻓﻲ در ﻓﺮد‬
‫€ ﻧﺪاﺷﺘﻦ اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ ﺟﻨﺲ ﻣﺨﺎﻟﻒ‬
‫€ ﻧﺎﺗﻮاﻧﻲ واﻟﺪﻳﻦ در راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ ﺑﺮاي ازدواج‬
‫€ اوﻟﻮﻳﺖ دادن ﺑﻪ ﺗﺤﺼﻴﻞ‬
‫€ وﺟﻮد ﻣﻼكﻫﺎي ﺳﺨﺖﮔﻴﺮاﻧﻪ ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﺮاي ازدواج‬
‫€ ﺗﺮس از ﻋﺪم ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ در ﺑﺮﻗﺮاري راﺑﻄﻪ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﻤﺴﺮ‬
‫€ ﺗﺮس از ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺷﻬﺮ ﻣﺤﻞ زﻧﺪﮔﻲ‬
‫€ ﻧﻘﺺ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ‬
‫€ وﺟﻮد ﺧﻮاﻫﺮ ﻳﺎ ﺑﺮادر ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﻛﻪ ﻫﻨﻮز ازدواج ﻧﻜﺮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫€ ﺗﺮس از ازدواج ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺗﺠﺮﺑﻪﻫﺎي ﻧﺎﻣﻮﻓﻖ دﻳﮕﺮان‬
‫‪22‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫€ ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﺛﺒﺎت ﺷﻐﻠﻲ )ﭘﺴﺮان ﺟﻮان(‬
‫€ ﺗﺮس از ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻫﻤﺴﺮ ﺑﺎ اﺷﺘﻐﺎل ﻓﺮد )دﺧﺘﺮان ﺟﻮان(‬
‫€ ﺷﺮط دﺳﺖ و ﭘﺎﮔﻴﺮ ﺧﺎﻧﻮاده دﺧﺘﺮ )ﭘﺴﺮان(‬
‫€ ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﻛﺎرت ﭘﺎﻳﺎن ﺧﺪﻣﺖ ﻳﺎ ﻣﻌﺎﻓﻴﺖ )ﭘﺴﺮان(‬
‫در ﻳﻚ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻣﻴﺪاﻧﻲ دﻳﮕﺮ ﻣﻮاﻧﻊ ازدواج از دﻳﺪﮔﺎه ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ و ﭘـﮋوﻫﺶ ﻣﻴـﺪاﻧﻲ ﻗـﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪ ‪ 77‬درﺻـﺪ‬
‫ﺟﻮاﻧﺎن‪ ،‬ﺳﻨﮕﻴﻦ ﺑﻮدن ﻣﻬﺮﻳﻪﻫﺎ‪ 90 ،‬درﺻﺪ ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﺷﻐﻞ‪ 62 ،‬درﺻﺪ ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﻣﺴﻜﻦ‪ 75 ،‬درﺻﺪ ﻣـﺸﻜﻞ ﺗﻬﻴـﻪ ﺟﻬﻴﺰﻳـﻪ را‬
‫ﻣﺎﻧﻊ اﺻﻠﻲ ازدواج داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺑﻮدن ﭘﺮوﺳﻪ ازدواج‬
‫ﻓﺮآﻳﻨﺪ ازدواج در ﻛﺸﻮر ﻣﺎ ﻃﻮﻻﻧﻲ اﺳﺖ ﺳﻨﺖﻫﺎ و آداب و رﺳﻮﻣﻲ ﻛﻪ ﺧﻴﻠﻲ از آﻧﻬﺎ از ﻓﺮﻫﻨﮓﻫـﺎ و ﻛـﺸﻮرﻫﺎ و ﻣﻠـﻞ‬
‫ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﻪ ﻋﺎرﻳﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪهاﻧﺪ اﻳﻦ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻃﻮﻻﻧﻲ و ﻫﺰﻳﻨﻪﺑﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬در اﻳﻦ ﻣﻴﺎن ﺑﻲﺗﺠﺮﺑﮕﻲ ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎ‪،‬‬
‫ﻧﺎﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ ﺑﻴﻦ ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎ ﺑﺮوز ﺑﻌﻀﻲ از ﻣﺸﻜﻼت و اﺧﺘﻼف ﺳﻠﻴﻘﻪﻫﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮوز ﺗﺸﻨﺠﺎت و اﺧﺘﻼﻓﺎت در ﻣﻴـﺎن‬
‫ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎي ﻋﺮوس و داﻣﺎد ﺷﺪه و در ﺑﻌﻀﻲ از ﻣﻮاﻗﻊ اﻳـﻦ ﻣـﺴﺎﻟﻪ ﺑـﻪ ﻃـﻼق ﻣـﻲاﻧﺠﺎﻣـﺪ‪ .‬در ﻛﻨـﺎر اﻳـﻦ ﻣﻌـﻀﻞ ﺻـﺮف‬
‫ﻫﺰﻳﻨﻪﻫﺎي ﮔﺰاف ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻲﺷﻮد ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎ و ﺟﻮاﻧﺎن ﺟﺮأت ورود ﺑﻪ اﻳﻦ ﻓﺮآﻳﻨﺪ را از دﺳﺖ ﺑﺪﻫﻨﺪ‪.‬‬
‫آﻓﺎت ازدواج دﻳﺮﻫﻨﮕﺎم‬
‫اﻟﻒ‪ -‬از ﺟﻬﺖ ﻓﻴﺰﻳﻮﻟﻮژي ﺑﺪن‪:‬‬
‫اﻧﺴﺎن در ﺳﻦ ﺧﺎﺻﻲ ﺑﻪ آن ﻣﺮﺣﻠﻪ از رﺷﺪ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﻣﻲرﺳﺪ ﻛﻪ ﺑﺪن او از ﻟﺤﺎظ ارﮔﺎﻧﻴﻚ آﻣﺎده ازدواج اﺳﺖ‪ ،‬اﻣـﺎ ﭘـﺲ‬
‫از ﺳﭙﺮي ﺷﺪن اﻳﻦ ﺳﻦ‪ ،‬ﺷﻮر وﻧﺸﺎط ﺟﻮاﻧﻲ و ﺑﻪ ﺗﺒﻊ آن‪ ،‬آﻣﺎدﮔﻲ ﻧﺴﺒﻲ ﻓﺮد ﺑﺮاي ازدواج ﺑﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣـﻲرود‪ .‬ﮔﺬﺷـﺘﻪ از‬
‫اﻳﻨﻬﺎ ﻛﻬﻮﻟﺖ ﺳﻦ ﭼﻪ ﺑﺮاي زن و ﭼﻪ ﺑﺮاي ﻣﺮد ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻇﺎﻫﺮي را در ﻓﻴﺰﻳﻚ ﺑﺪن از ﻗﺒﻴﻞ ﭼـﺮوك دﺳـﺖ و ﺻـﻮرت و‬
‫ﻛﻢ ﻣﻮﻳﻲ و‪ ...‬در ﭘﻲ دارد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪ ﺧﻮد از ﻣﻮاﻧﻊ ازدواج ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ب‪ -‬آﻓﺎت رواﻧﻲ‪:‬‬
‫ﻓﺮد ﻣﺠﺮد‪ ،‬آراﻣﺶ رواﻧﻲ ﻧﺪارد‪ .‬ﺣﺘﻲ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﻲ ﻫﻢ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻋﻠﺖ وﺟﻮدي زوجﻫﺎ را ﺑﻴﺎن ﻣﻲﻛﻨﺪ‬
‫اﻳﺸﺎن را ﺑﻪ آراﻣﺶ )ﺳﻜﻮﻧﺖ( ﺑﺸﺎرت ﻣﻲدﻫﺪ‪.‬‬
‫از ﻫﻤﻪ ﻣﻬﻤﺘﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر رواﻧﻲ ﻓﺮد ﺑﻪ ﻧﺤﻮي اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ از زن و ﻣﺮد ﺑﺪون دﻳﮕﺮي در ﺧﻮد ﻛﻤﺒـﻮدي‬
‫اﺣﺴﺎس ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﺷﺎديﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺮارتﻫﺎ ﺳﺨﺘﻲﻫﺎ‪ ،‬دﻟﺘﻨﮕﻲﻫﺎ و‪ ...‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﻛﺴﻲ در ﻣﻴﺎن ﮔﺬارده ﺷﻮد ﺗﺎ ﺑﺨﺸﻲ از ﺑﺎر‬
‫رواﻧﻲ ﻫﺮ ﻓﺮد ﻛﺎﺳﺘﻪ ﺷﻮد‪ .‬آﻳﺎ ﻓﺮد ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻫﻤﻴﺸﻪ و ﻫﻤﻪ دﻟﺘﻨﮕﻲﻫﺎي ﺧﻮد را ﺑﻪ ﭘﺪر و ﻣﺎدر ﺑﮕﻮﻳﺪ؟‬
‫در دﺳﺘﺮس ﻧﺒﻮدن ﮔﺰﻳﻨﻪ اﻳﻦ دو ﻣﻮﺟﻮد ﮔﺮانﺑﻬﺎ ﻛﻪ اﺳﺖ؟ آﻳﺎ ﻣﻲﺗﻮان از ﻛﺴﻲ ﺑﻪ ﻏﻴﺮ از ﻫﻤﺴﺮ ﻧﺎم ﺑﺮد؟‬
‫ج‪ -‬آﻓﺎت دﻳﻨﻲ‪:‬‬
‫ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻓﺮد ﻣﺠﺮد ﺑﻪ دﻟﻴﻞ روﻳﺎروﻳﻲ ﺑﺎ ﻣﺸﻜﻼت روزﻣﺮه ﻓﺮاوان و ﻓﻘﺪان ﺗﻜﻴﻪ ﮔﺎﻫﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺗﻮﻛﻞ و اﻋﺘﻤـﺎد‬
‫ﺧﻮد ﺑﻪ رﺣﻢ و ﻋﻄﻮﻓﺖ ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﻲ را از دﺳﺖ ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬او ﻋﺪم ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﺧﻮد در ازدواج را ﺑﻪ اﺷﺘﺒﺎه ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺳﺒﺤﺎن‬
‫ﻧﺴﺒﺖ ﻣﻲدﻫﺪ اﻣﺎ ﻓﺮد ﺑﺎ ازدواج ﺑﻪ زﻳﺒﺎﻳﻲﻫﺎ ﭼﺸﻢ ﻣﻲﮔﺸﺎﻳﺪ و ﻋﻘﻴﺪهاش دو ﭼﻨﺪان ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫د‪ -‬آﻓﺎت اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‪:‬‬
‫ﻋﻤﻮﻣﺎً اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻓﺮد ازدواج ﻧﻜﺮده را ﻣﻮﺟﻮد ﻧﺎﻗﺺ و ﻛﻤﺎي ﻧﺎﺑﺎﻓﺘﻪ ﻣـﻲداﻧﻨـﺪ و او را ﻫﻨـﻮز ﺑـﻪ اﺻـﻄﻼح ﻣـﺮد ﻳـﺎ زن‬
‫ﻛﺎﻣﻞ ﻧﻤﻲداﻧﻨﺪ‪.‬‬
‫‪23‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ و ازدواج‬
‫ﻓﻨﺎوري اﻃﻼﻋﺎت و ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻛﻪ در اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ ﻧﻤﻮد واﺿﺢ ﺑـﻪ ﺧـﻮد ﻣـﻲﮔﻴـﺮد‪ ،‬ﻛـﺎﺑﺮد ﮔـﺴﺘﺮده و ﺗـﺎﺛﻴﺮات آن در اﺑﻌـﺎد‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ زﻧﺪﮔﻲ اﻣﺮوزي و آﻳﻨﺪه ﺟﻮاﻣﻊ ﺑﺸﺮي ﺑﻪ ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﻣﺒﺎﺣﺚ روز ﺟﻬﺎن ﻣﺒﺪل ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻳﻦ اﺑﺰار ﺧﺎرقاﻟﻌﺎده ارﺗﺒﺎﻃﻲ‪ ،‬در ﻋﺮﺻﻪ ازدواج ﻧﻴﺰ ﺗﺎﺛﻴﺮات ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﮔﺬاﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ‪ .‬ﺻـﺮف ﻧﻈـﺮ از ﺗﻌـﺎرﻳﻒ ﻣﺘﻨـﻮع و‬
‫داﻣﻨﻪ وﺳﻴﻊ ﻛﺎرﺑﺮد ﻓﻨﺎوري اﻃﻼﻋﺎت و ارﺗﺒﺎﻃﺎت در ﺑﺨﺶﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺸﺮي اﻳﻨﺘﺮﻧـﺖ ﺑﺎﻋـﺚ ﺷـﺪه اﺳـﺖ ﻛـﻪ‬
‫ازدواج ﻣﻘﻮﻻت ﻣﺘﻔـﺎوت و ﻣﺨﺘﻠﻔـﻲ را آﻏـﺎز ﻧﻤﺎﻳـﺪ‪ .‬دﺳﺘﺮﺳـﻲ ﺳـﺮﻳﻊ ﺑـﻪ اﻃﻼﻋـﺎت ﭘﺎﻳﮕـﺎهﻫـﺎي ازدواج‪ ،‬ﺳـﺎﻳﺖﻫـﺎي‬
‫ﻫﻤﺴﺮﻳﺎﺑﻲ و ﺑﺮﻗﺮاري ارﺗﺒـﺎط آﺣـﺎد ﺟﺎﻣﻌـﻪ و دﺧﺘـﺮان و ﭘـﺴﺮان ﺑـﺪون در ﻧﻈـﺮ ﮔـﺮﻓﺘﻦ ﻓﻮاﺻـﻞ ﺟﻐﺮاﻓﻴـﺎﻳﻲ و ﻓـﺎرغ از‬
‫ﻣﺤﺪودﻳﺖﻫﺎي زﻣﺎﻧﻲ ﻣﺤﻮريﺗﺮﻳﻦ دﺳﺘﺎورد اﻳﻦ ﻓﻨﺎوري اﺳـﺖ‪ .‬ﺑـﺮ ﻫﻤـﻴﻦ اﺳـﺎس ﻧﻈﺮﻳـﻪﻫـﺎﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨـﺪ اﻳﺠـﺎد ﺷـﻬﺮﻫﺎي‬
‫ﻣﺠﺎزي‪ ،‬اﺗﺎقﻫﺎي ﻣﺠﺎزي ﮔﻔﺘﮕﻮ‪ ،‬آﻣﻮزش اﻟﻜﺘﺮوﻧﻴﻜﻲ اﺣﻜﺎم ازدواج و ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﻄﺮح ﮔﺮدﻳﺪ و ﻇﺮف ﭼﻨﺪ ﺳﺎل اﺧﻴﺮ‬
‫در ﺑﺮﺧﻲ از ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﻧﻤﻮده اﺳـﺖ‪ .‬ﻣﺰاﻳـﺎي ﻋﻤﻠـﻲ ﺷـﺪن اﻳـﻦ ﻧﻈﺮﻳـﻪﻫـﺎ‪ ،‬اﺳـﺘﻔﺎده از ﻓﻨـﺎوري‬
‫اﻃﻼﻋﺎت و ارﺗﺒﺎﻃﺎت و اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ در زﻣﻴﻨﻪ ازدواج را ﺑﻪ ﻳﻚ ﻣﻮﺿـﻮع روز ﺗﺒـﺪﻳﻞ ﻛـﺮده اﺳـﺖ‪ .‬ﻛـﺎرﺑﺮد ﺷـﺒﻜﻪ اﻳﻨﺘﺮﻧـﺖ‬
‫ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎي ﻏﻴﺮدوﻟﺘﻲ در اﻣﺮ ازدواج ﺟﻬﺖ اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت و اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻪ ﺟﻮاﻧﺎن‪ ،‬ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻮﺳـﺴﺎت ﺧﻴﺮﻳـﻪ ازدواج‬
‫و ﻓﻌﺎل در اﻣﺮ ازدواج ﺟﻮاﻧﺎن اﻳﻦ اﺑﺰار ارﺗﺒﺎﻃﻲ را ﺑﻪ ﻳﻚ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﻔﻴﺪ در ﻣﻮﺿـﻮع ازدواج ﺗﺒـﺪﻳﻞ ﻛـﺮده اﺳـﺖ‪ .‬ازدواج‬
‫اﻳﻨﺘﺮﻧﺘﻲ ﻣﻮﺿﻮع ﺟﺪﻳﺪي اﺳﺖ ﻛﻪ روز ﺑﻪ روز اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ در اﻳﻦ ﺷﻴﻮه ارﺗﺒﺎﻃﺎت اﻓﺮاد ﺑـﺪون ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن و دﻳـﻮار و‬
‫ﺑﺪون واﺳﻄﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ‪ 24‬ﺳﺎﻋﺘﻪ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﺠﺎد ﭼﻨﻴﻦ اﻣﻜﺎﻧﺎﺗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﻮاﻧﺎن ﺑﻪ راﺣﺘﻲ وارد ﻳـﻚ‬
‫ﺳﺎﻳﺖ اﻳﻨﺘﺮﻧﺘﻲ ﺷﺪه ﺑﻪ آن دﺳﺘﻪ از ﺧﺪﻣﺎت و اﻃﻼﻋﺎت ازدواج ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺧﻮد دﺳﺘﺮﺳﻲ ﭘﻴﺪا ﻣﻲﻛﻨﻨـﺪ و در واﻗـﻊ ﺷـﻴﻮه‬
‫ﺳﻨﺘﻲ ارﺗﺒﺎط و ﺗﻌﺎﻣﻞ دﺧﺘﺮان و ﭘﺴﺮان ﺑﺎ ﻫﻤﺪﻳﮕﺮ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن ﻓﻨﺎوري اﻃﻼﻋﺎت و ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﺎورﻧـﺪ‬
‫ﻛﻪ ﺷﻔﺎف ﺷﺪن ﮔﻔﺘﮕﻮﻫﺎي دﺧﺘﺮان و ﭘﺴﺮان‪ ،‬اﻓﺰاﻳﺶ دﻗﺖ و ﺷﻔﺎﻓﻴﺖ در ﻛﺎر ‪N.G.O‬ﻫﺎي ازدواج و ﺑﺮﺧـﻮرداري از‬
‫اﻣﻜﺎﻧﺎت ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﺑﺪون ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻣﺰاﻳﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ ﻣﺘﺼﻮر اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ ﺗﺎ ﺣﺪودي ﺟﺎﻳﮕﺎه اﻓﺮاد ﺳﻨﺘﻲ و ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﺳﻨﺘﻲ را ﻛﻪ دﺧﺘﺮ را ﺑﻪ ﭘـﺴﺮ و ﺑـﺎﻟﻌﻜﺲ ﻣﻌﺮﻓـﻲ ﻣـﻲﻛـﺮد ﭘـﺮ ﻧﻤـﻮده‬
‫اﺳﺖ‪.‬ﺑﻪ رﻏﻢ ﻣﺰاﻳﺎي ﻛﻪ ﺗﺎﻛﻨﻮن ﺑﺮاي اﻧﺘﺮﻧﺖ در زﻣﻴﻨﻪ ازدواج ﻋﻨﻮان ﺷـﺪه ﺧﻄﺮاﺗـﻲ ﻧﻴـﺰ در اﻳـﻦ ﻧـﻮع ﻫﻤـﺴﺮﻳﺎﺑﻲ ﻧـﻮﻳﻦ‬
‫وﺟﻮد دارد ﻛﻪ دزدي اﻃﻼﻋﺎت و ورود اﻓﺮاد ﻧﺎﺑﺎب ﺑﻪ ﺳﺎﻳﺖﻫﺎي ازدواج و ﻧﺎﻣﺸﺨﺺ ﺑﻮدن ﻫﻮﻳﺖ واﻗﻌﻲ اﻓﺮاد از ﺟﻤﻠﻪ‬
‫آﻧﻬﺎ اﺳﺖ‪ .‬از ﺳﻮي دﻳﮕﺮي در ﻛﻞ ﻧﻈﺎم ازدواج اﻳﻨﺘﺮﻧﺘﻲ اوﻟﻴﻦ ﻣﺸﺨﺼﻪ آن ﺳﺮﻋﺖ اﺳﺖ و دﻗﺖ ﺳﺤﺖ و ﻛﻨﺘـﺮل آﻣـﺎر‬
‫و ارﻗﺎم و اﺳﺘﻔﺎده ﺻﺤﻴﺢ از ﻓﺮمﻫﺎي اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﺮﺑﻮط‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر ﺣـﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴـﺖ ﻣـﻲﺑﺎﺷـﺪ و ﺑـﺮاي ﺗـﺼﺤﻴﺢ اﺷـﺘﺒﺎﻫﺎت ﺛﺒﺘـﻲ‬
‫ﻓﺮﺻﺖ ﻛﻮﺗﺎه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺳﻮء اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن ﺟﻨﺴﻲ از اﻳﻦ اﺑﺰار وﺳﻴﻊ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﻳﻦ وﺟﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺻﺮف وﺟﻮد ﺑﺮﺧﻲ ﺧﻄﺮات ﻧﻤﻲﺗﻮان از ﻛﺎراﻳﻲ ﺑﺎﻻ و دﺳﺘﺎورﻫﺎي ﻣﻬﻢ اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ در زﻣﻴﻨﻪ ازدواج ﭼﺸﻢ‬
‫ﭘﻮﺷﻴﺪ و ﻟﻴﻜﻦ اﺳﺘﻔﺎده از اﻳﻦ اﺑﺰار ﺑﺮاي ﮔﺴﺘﺮش ازدواج ﺟﻮاﻧﺎن ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ اﻳﺠﺎد ﺑﺴﺘﺮﻫﺎي ﻓﻜﺮي و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﺑﺮاي ﭘﺬﻳﺮش‬
‫آن از ﻃﺮف ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬رﻓﻊ ﻣﻮاﻧﻊ ﺣﻘﻮﻗﻲ و ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ و ﺗﺄﻣﻴﻦ ﭘﻴﺶ ﻧﻴﺎزﻫﺎي ﺳﺨﺖ اﻓﺰاري و ﻧﺮم اﻓﺰاري اﺳﺖ‪.‬‬
‫داﻣﻨﻪ ﻓﻨﺎوري اﻃﻼﻋﺎت و ارﺗﺒﺎﻃﺎت از ﻃﺮﻳﻖ اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ ﺑﺤﺚ ﻣﻬﻢ آﻣـﻮزش را ﻧﻴـﺰ در زﻣﻴﻨـﻪ ازدواج در ﺑـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻛـﻪ در‬
‫ﻣﺒﺤﺜﻲ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان آﻣﻮزش ازدواج اﻳﻨﺘﺮﻧﺘﻲ ﻣﻮرد ﺗﺎﻛﻴﺪ ﻣﺤﻘﻘﺎن و ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻈﺮان واﻗﻊ ﺷﺪه و دﻧﺒـﺎل ﻣـﻲﺷـﻮد‪ .‬اﻳـﻦ ﺷـﻴﻮه‬
‫آﻣﻮزﺷﻲ ﻣﺨﺘﺺ ﻣﺤﻴﻂ ﻳﺎ اﻓﺮاد ﺧﺎﺻﻲ ﻧﻴﺴﺖ و ﻫﻤﻪ اﻓﺮاد ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ ﺑﻪ ﺗﺤﺼﻴﻞ اﻋﻢ از ﺑﻴﻜﺎر و ﻳﺎ ﺷﺎﻏﻞ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨـﺪ از آن‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬در روش ﻳﺎدﮔﻴﺮي ﺟﻤﻌﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از اﺑﺰارﻫـﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔـﻲ ﭼـﻮن ﺳـﺎﻟﻦﻫـﺎي ﺗﺒـﺎدل ﻧﻈـﺮ و ﮔﻔﺘﮕـﻮي‬
‫اﻳﻨﺘﺮﻧﺘﻲ داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن ﺑﻪ ﻃﻮر ﻫﻤﺰﻣﺎن در اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ ﺣﻀﻮر ﻳﺎﻓﺘﻪ و درﻣﻮرد ﻣﻮﺿـﻮﻋﺎت درﺳـﻲ و ﻳـﺎ ﺗﻤـﺮﻳﻦﻫـﺎ و ﺗﺤﻘﻴﻘـﺎت‬
‫اراﺋﻪ ﺷﺪه از ﻃﺮف اﺳﺘﺎد ﺑﻪ ﺑﺤﺚ و ﺗﺒﺎدل ﻧﻈﺮ ﻣﻲﭘﺮدازﻧﺪ‪ .‬در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﺰاﻳﺎي اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ در ﺑﺤﺚ ازدواج ﻣﻌﺎﻳﺐ آن ﻧﻴـﺰ ﻫـﺮ‬
‫روز در ﺻﻔﺤﻪ ﺣﻮادث روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﻲﺧﻮرد اﻓﺮاد ﺷﻴﺎد و ﭘﻠﻴﺪ از ﻃﺮﻳﻖ اﺗﺎقﻫﺎي ﮔﻔﺘﮕﻮ ﻣﺠـﺎزي ﺑـﻪ ﺷـﻴﻮهﻫـﺎي‬
‫‪24‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻓﺮاد را ﻣﻮرد اﻏﻮا ﻗﺮار داده و ﺑﺎ ﻗﻮلﻫﺎي ازدواج آﻧﻬـﺎ را ﺑـﻪ اﻧﺤـﺮاف ﻣـﻲﻛـﺸﺎﻧﻨﺪ‪.‬اﻣـﺮوزه دﻧﻴـﺎي ارﺗﺒﺎﻃـﺎت‬
‫ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪي را ﻣﻘﺎﺑﻞ و ﭘﻴﺶ روي ﻧﺴﻞ ﺟﻮان ﻗﺮار داده اﺳـﺖ اﻣـﺮوز ﻣـﺮدم ﺑـﻪ ﻟﺤـﺎظ ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ آزاد ﻫـﺴﺘﻨﺪ و‬
‫ﮔﺰﻳﻨﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺑﺮاي ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻮع و ﺳﺒﻚ زﻧﺪﮔﻲ ﺧﻮد دارﻧﺪ‪ .‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻓﺮﺻﺖﻫﺎ و اﻣﻜﺎﻧﺎﺗﻲ ﻛـﻪ ارﺗﺒﺎﻃـﺎت از ﺟﻤﻠـﻪ‬
‫اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺟﻮان اﻣﺮوز اﻳﺠﺎد ﻛﺮده اﺳﺖ ﻣﻔﻬﻮم ﺳ‪‬ﺒﻚ زﻧﺪﮔﻲ را در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣ‪‬ﺪرن ﻣﻄﺮح ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ ﺟﺎﻣﻌـﻪ‬
‫ﺷﻨﺎﺳﺎن ﻣﺘﻌﻘﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﺗﺼﻮﻳﺮ ذﻫﻨﻲ ﺗﺮﺳﻴﻢ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪن ﻳﻚ ﻧﻮع ﻗﻀﺎوت و ارزش در ذﻫـﻦ‬
‫اﻓﺮاد در ﺧﺼﻮص واﻗﻌﻴﺖﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺸﺎ ﺳﺒﻚ زﻧﺪﮔﻲ در رﻓﺘﺎر ﻗﻠﻤﺪاد ﺷﺪه و‬
‫ارزشﻫﺎ و ﻧﮕﺮشﻫﺎ را در ذﻫﻦ اﻓﺮاد اﻳﺠﺎد ﻛﻨﺪ‪ .‬اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻋﻮاﻣﻞ ﻏﻴﺮ اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﻐﻴﻴـﺮ ﺳـﻠﻴﻘﻪ ﻫـﺎ‬
‫ﺷﺪه و در ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻟﮕﻮي ﻣﺼﺮف را ﻧﻴﺰ درﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ دﻫﺪ‪ .‬در ارﺗﺒﺎﻃﺎت از ﻧﻮع اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ اﻳﻦ اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑـﻪ اﻓـﺮاد‬
‫اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻲدﻫﺪ و ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻓﺮد در ﺣﻮزهﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت ﭼﻪ ﮔﺰﻳﻨﻪﻫﺎﻳﻲ دارد و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ از ﺑـﻴﻦ آﻧﻬـﺎ‬
‫دﺳﺖ ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب زﻧﺪ‪ .‬اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ اﻣﺮوزه در زﻧﺪﮔﻲ ﺟﻮاﻧﺎن ﺑﺨﺶ ﻋﻤﺪهاي را ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ و اﻳـﻦ ﻣـﺴﺎﻟﻪ ﺑﺎﻋـﺚ ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﻮاﻧﺎن از ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﺳﻨﺘﻲ ﺑﻪ دور ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻧﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺧﻮد را ﺑﻨﻤﺎﻳﺎﻧﻨﺪ و ﻳـﺎ ﺟﻔـﺖ ﺧـﻮد را درﻳﺎﺑﻨـﺪ ﻣـﺸﻐﻮل ﺷـﺪن‬
‫ﺑﻴﺶ از اﻧﺪازه ﺟﻮاﻧﺎن ﺑﻪ اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ آﻧﺎن را از داﻳﺮه ارﺗﺒﺎﻃﺎت زﺑﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻛﻼﻣﻲ و دﻳﺪاري و ﺷـﻨﻴﺪاري دور ﻣـﻲﺳـﺎزد و اﻳـﻦ‬
‫ﻣﻌﻀﻞ را ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻲآورد ﻛﻪ ﻧﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﺴﺮﻳﺎﺑﻲ ﺻﺤﻴﺢ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪ .‬اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ ﻫﻮﻳﺖ ﻳﺎﺑﻲ ﺟﻮاﻧﺎن را ﺑﻪ ﺗﺎﺧﻴﺮ ﻣﻲاﻧـﺪازد‬
‫و اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ در ازدواج آﻧﻬﺎ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬار اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﻌﺎﻳﺐ اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ‬
‫اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ ﻣﻌﺎﻳﺐ زﻳﺎدي ﻫﻢ دارد و ﺑﻪ ازدواج آﺳﻴﺐ وارد ﻣﻲﺳﺎزد و اﻳﻦ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻛﺎﻣﻼ ﻣـﺪرن ﻛـﻪ زﻧـﺪﮔﻲ‬
‫ﺑﺸﺮﻳﺖ را ﺑﺎ ﺗﺤﻮﻟﻲ ﺟﺪﻳﺪ روﺑﻪرو ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ اﻣﺮوزه ﻳﻜﻲ از ﺧﻄﺮﻧـﺎكﺗـﺮﻳﻦ و ﻓﻌـﺎلﺗـﺮﻳﻦ ﻋﻮاﻣـﻞ ﻓﺮوﭘﺎﺷـﻲ ﻛـﺎﻧﻮن‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﻢ اﺳﺖ‪ .‬ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﺿﺪ اﺧﻼﻗﻲ و ﺿﺪ ﺣﻘﻮق ﺧﺎﻧﻮاده ﺑـﺮاي زوجﻫـﺎي ﺟـﻮان را‬
‫ﻳﻜﻲ از ﻋﻮاﻣﻞ اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ اﻧﻔﺮادي داﻧﺴﺘﻪ اﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ آﻧﻘﺪر در ﺟﻮاﻣﻊ اروﭘﺎﻳﻲ و آﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲ‬
‫ﻓﺎﺣﺶ ﺷﺪ‪ .‬ﻛﻪ ﭼﻨﺪي ﭘﻴﺶ ﺧﺒﺮ ﺗﺼﻮﻳﺐ ﻃﺮﺣﻲ از ﺳﻮي ﻣﺠﻠﺲ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﺎن آﻣﺮﻳﻜﺎ درﺟﻬﺖ اﻟﺰام ﺷﺮﻛﺖﻫـﺎي ﭘﺨـﺶ‬
‫ﻓﻴﻠﻢ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺧﻮدداري از ﭘﺨﺶ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻣﻨﺎﻓﻲ ﺣﻘﻮق ﺧﺎﻧﻮاده و ﻣﻨﺎﻓﻲ ﻋﻔﺖ در ﺳﺎﻋﺖ اوﻟﻴﻪ ﺷﺐ ﺷﺪﻧﺪ ﺣﺘﻲ ﺗﻌﺪادي‬
‫از ﻛﺸﻮرﻫﺎي اروﭘﺎﻳﻲ و آﺳﻴﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺷﻜﺎﻳﺖ و درﺧﻮاﺳﺖﻫﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺣﻘـﻮق ﺑـﺸﺮ‪ ...‬از ﮔـﺴﺘﺮش‬
‫رو ﺑﻪ ﻓﺰون ﻓﺮﻫﻨﮓ آﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺑﻪ اﻧﺰوا و زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺪون ﻛﺎﻧﻮن ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ اﺑﺮاز ﻧﮕﺮاﻧـﻲ و ﺧﻄـﺮ ﻧﻤﻮدﻧـﺪ‪.‬‬
‫آﻧﭽﻪ در اﻳﻦ ﺑﻴﻦ ﻣﻬﻢ و ﻗﺎﺑﻞ ذﻛﺮ اﺳﺖ رﺷﺪ روز اﻓﺰون اﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪه درﻛﺸﻮر ﻣﺎ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ!‬
‫ﺑﺮرﺳﻲ ﺑﺮﺧﻲ از ﭘﺮوﻧﺪهﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در دادﮔﺎهﻫﺎي ﺧﺎﻧﻮاده ﺗﺎﺛﻴﺮ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ را در ﭘﺪﻳﺪه ﻃﻼق ﻛﺎﻣﻼ واﺿـﺢ ﻣـﻲﺳـﺎزد‬
‫ﻛﻪ در ﻣﺠﻤﻮع ﺧﺒﺮ از ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﺮﻓﺘﻦ زوﺟﻴﻦ )ﻫﺮ ﻛﺪام ﺑﻪ ﻧﺤﻮي( از ﺗﻌﻬﺪات ﺧﺎﻧﻮادﮔﻲ‪ ،‬ﻛﻢ رﻧﮓ ﺷﺪن ﻋﺸﻖ و ﻋﻼﻗـﻪ‬
‫در زﻧﺪﮔﻲ و ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺿﺪ اﺧﻼﻗﻲ‪ ،‬داﺷﺘﻦ اﻧﺘﻈﺎرات ﻏﻴﺮ ﻣﺘﻌﺎرف و ﺿﺪ اﺧﻼﻗﻲ زوﺟﻴﻦ در زﻧﺪﮔﻲ از ﻫﻤـﺪﻳﮕﺮ‪،‬‬
‫ﺗﻘﻠﻴﺪ از ﻣﺪلﻫﺎي ﭘﺨﺶ ﺷﺪه ﻏﺮﺑﻲ در ﺟﻤﻴﻊ ﺟﻬﺎت زﻧﺪﮔﻲ و‪ ...‬ﺑﺮﺧﻲ از ﺗﺎﺛﻴﺮات ﻛﺎﻣﻼً ﻣﻨﻔﻲ و آﺳﻴﺐ رﺳـﺎن اﻳﻨﺘﺮﻧـﺖ‬
‫ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪25‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫‪Family Planning‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻳﻚ ‪:‬ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‬ ‫ﺑﺨﺶ دوم ‪:‬‬


‫ﺗﻌﺮﻳﻒ ‪ :‬اﺻﻼح ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﺧﺎﻧﻮاده)‪(Family Planning‬را ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﮔﻮﻳﻨﺪ‪ .‬ﺑـﺮاي ﺑﻴـﺎن آن ﻛﻠﻤـﻪ ﻫـﺎي‪:‬‬
‫ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺑﺎروري‪ ،‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﺑﺎروري‪ ،‬ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺗﻮاﻟﺪ و ﺗﻨﺎﺳﻞ‪ ،‬ﺗﻨﻈﻴﻢ زاد و وﻟﺪ ﻳﺎ ﻣﻮاﻟﻴﺪ‪ ،‬ﺗﻨﻈﻴﻢ وﻗﺖ ﺑﺮاي زاد و وﻟـﺪ و در‬
‫ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻮاﻟﻴﺪ ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ رود )‪.(Birth Control‬‬
‫ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻳﻌﻨﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي زوﺟﻴﻦ ﺑﺮاي دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺑـﺎروري ﺑـﻪ‬
‫ﺻﻮرت آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ‪،‬ﻣﺴﺌﻮﻻﻧﻪ و داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ ؛ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ارﺗﻘﺎي ﺗﻨﺪرﺳﺘﻲ و ﺑﻬﺰﻳﺴﺘﻲ ﺧﺎﻧﻮاده اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﮔﻴـﺮد و در ﺿـﻤﻦ‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﻛﺮدﻛﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻲ ﺗﺤﺪﻳﺪ ﻣﻮاﻟﻴﺪ ﻧﻤﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﭼﺮا ﻛﻪ ﺗﺤﺪﻳﺪ ﻣﻮاﻟﻴﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﺳﻴﺎﺳـﺖ دوﻟﺘـﻲ‬
‫در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﻫﺎ اﻋﻤﺎل ﻣﻲ ﺷﻮد اﻣﺎ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي زوﺟـﻴﻦ ﺑـﺮاي داﺷـﺘﻦ ﻳـﻚ ﺧـﺎﻧﻮاده ﻣﺘﻨﺎﺳـﺐ از ﻧﻈـﺮ‬
‫ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ‪،‬اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﻣﻲ داﻧﻴﻢ ‪ Control‬ﻛﻠﻤﻪ ﻓﺮاﻧﺴﻮي ﺑﻮده و ﻣﻌﺎدل ‪ Check‬ﻛـﻪ ﻛﻠﻤـﻪ اﻧﮕﻠﻴـﺴﻲ و ﺑـﻪ ﻣﻌﻨـﻲ رﺳـﻴﺪﮔﻲ و‬
‫ﺗﻄﺒﻴﻖ ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ اﺳﺖ ‪،‬ﻛﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﻢ ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ رود‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در ﻛﺸﻮري ﻣﺜﻞ ﺳﻮﺋﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ رﺷـﺪ‬
‫ﻣﻨﻔﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ روﺑﺮو اﺳﺖ ‪ ،‬ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده و ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻮاﻟﻴﺪ )‪(Birth Control‬در ﺟﻬﺖ اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻮﻟـﺪ و در ﻛـﺸﻮري‬
‫ﻣﺜﻞ اﻳﺮان و ﺧﻴﻠﻲ ﺟﺎﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﻛﻪ ﺑﺎ رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ روﺑﺮو ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﺮاي ﻛﺎﻫﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ رود ‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻓﻮق ﻣﻲ ﺗﻮان ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ زﻳﺮ را ﺑﺮاي واژه ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮد ‪:‬‬
‫‪ -1‬ارادي ﻛﺮدن ﺗﻌﺪاد ﻓﺮزﻧﺪان و ﺗﻨﻈﻴﻢ اﺧﺘﻴﺎري اﺑﻌﺎد ﺧﺎﻧﻮاده‪.‬‬
‫‪ -2‬ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻮاﻟﻴﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ‪ ،‬ﻣﺴﺌﻮﻻﻧﻪ و داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ‪.‬‬
‫‪ -3‬ﺗﺪاﺑﻴﺮي ﻛﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮاده اﻣﻜﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ ﺗﻌﺪاد ﻓﺮزﻧﺪي را ﻛﻪ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ -4‬ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﺗﻮﻟﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ‪.‬‬
‫‪ -5‬ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﺬاري ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻴﻦ ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﻫﺎ‬
‫‪ -6‬ﻛﻤﻚ ﺑﻪ ﺑﻬﺒﻮد ﻧﺎﺑﺎروري ﻫﺎ‬
‫‪ -7‬ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺆﻗﺖ و ﻳﺎ داﺋﻤﻲ‬
‫در ﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ زن در ﺳﺎل ‪ 1975‬اﻋﻼم ﺷﺪ ﻛﻪ ‪ :‬زﻧﺎن ﺣﻖ دارﻧـﺪ آزاداﻧـﻪ و ﻣـﺴﺌﻮﻻﻧﻪ درﺑـﺎره ﺗﻌـﺪاد و‬
‫ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻴﻦ ﻛﻮدﻛﺎن ﺧﻮد ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ و ﺑﻪ آﮔﺎﻫﻲ ﻫﺎ و وﺳﺎﻳﻠﻲ دﺳﺘﺮﺳﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻨـﺪ اﻳـﻦ ﺣـﻖ را اﻋﻤـﺎل‬
‫ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ در ﻃﻲ ﭼﻨﺪ ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده از ﺻﻮرت ﻧﺠﻮاﻫﺎي در ﮔﻮﺷﻲ در ﺧﺎﻧـﻪ ﻫـﺎ ﺑـﻪ ﻳـﻚ ﺣـﻖ‬
‫اﺳﺎﺳﻲ ﺑﺸﺮ و ﻳﻜﻲ از اﺟﺰاي ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺧﺎﻧﻮاده و ﺑﻬﺰﻳﺴﺘﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ در ﻛﺎﻧﻮن ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻗﻠﻤﺮو ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ‪:‬‬
‫ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺘﺮادف ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻮاﻟﻴـﺪ ﻧﻴـﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜـﻪ ﭼﻴـﺰي ﺑﻴـﺸﺘﺮ از آن اﺳـﺖ‪ .‬ﻳـﻚ ﻛﻤﻴﺘـﻪ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳـﻲ ﺳـﺎزﻣﺎن‬
‫ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺟﻬﺎﻧﻲ ‪ WHO‬اﻋﻼم داﺷﺘﻪ ﻛﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده داراي ﻣﻮﺿﻮع ﻫﺎي اﺳﺎﺳﻲ زﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪:‬‬
‫‪ -1‬ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﺬاري ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﻣﺤﺪود ﻛﺮدن ﻣﻮاﻟﻴﺪ‬
‫‪ -2‬آﻣﻮزش درﺑﺎره ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري‬
‫‪ -3‬آﻣﻮزش در ﺑﺎره ﺑﭽﻪ داري‬
‫‪ -4‬آﻣﻮزش درﺑﺎره رواﺑﻂ زن و ﺷﻮﻫﺮ‬
‫‪ -5‬ﻏﺮﺑﺎﻟﮕﺮي از ﻧﻈﺮ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﻴﻤﺎري ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ دﺳﺘﮕﺎه ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺮﻃﺎن ﮔﺮدن رﺣﻢ‬
‫‪26‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫‪ -6‬ﻣﺸﺎوره ژﻧﺘﻴﻚ‬
‫‪ -7‬ﻣﻌﺎﻳﻨﺎت و ﻣﺸﺎوره ﻫﺎي ﭘﻴﺶ از ازدواج‬
‫‪ -8‬اﻧﺠﺎم آزﻣﻮن ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺎرداري و اﻧﺠﺎم ﻣﺮاﻗﺒﺘﻬﺎي ﻻزم‬
‫‪ -9‬آﻣﺎده ﺳﺎزي زن و ﺷﻮﻫﺮﻫﺎ ﺑﺮاي زاﻳﻤﺎن و ﺗﻮﻟﺪ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﻛﻮدك آﻧﻬﺎ‬
‫‪ -10‬اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﻻزم ﺑﺮاي ﻣﺎدراﻧﻲ ﻛﻪ ازدواج ﻧﻜﺮده اﻧﺪ‬
‫‪ -11‬آﻣﻮزش اﻗﺘﺼﺎد ﺧﺎﻧﻮاده و اﺻﻮل ﺗﻐﺬﻳﻪ‬
‫‪ -12‬اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻗﺒﻮل ﻓﺮزﻧﺪ ﺧﻮاﻧﺪه‬
‫اﻳﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬﺎ در ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺑﻪ ﻃﺮق ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﺑﺮاﺑﺮ اﻫﺪاف و ﺳﻴﺎﺳﺘﻬﺎي ﻛﺸﻮري از ﻧﻈﺮ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫اﻫﻤﻴﺖ ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‪:‬‬
‫ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده اﻣﺮوزه ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از ﺑﻨﺪﻫﺎي اﺳﺎﺳﻲ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ و ﻳﻜﻲ از اﺟﺰاء ﺣﻴﺎﺗﻲ ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﭘﺎﻳـﺪار ﺷـﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ و ﮔﺮوﻫﻬﺎي زﻳﺮ را ﭘﻮﺷﺶ ﻣﻲ دﻫﺪ ‪:‬‬
‫اﻟﻒ ‪ -‬زﻧﺎن‬
‫ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻪ زﻧﺎن ﻛﻤﻚ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﺗﺎ از ﺧﻮد در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺎﻣﻠﮕﻴﻬﺎي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﻧﺸﺪه ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﻛﻨﻨﺪ ﺑـﻪ ﻃـﻮري ﻛـﻪ‬
‫در ﭼﻨﺪ دﻫﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده از ‪ 400‬ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﻛﺮده و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﺴﻴﺎري از زﻧﺎن ﺑـﻪ‬
‫ﺧﺎﻃﺮ ﻣﻮاﺟﻪ ﻧﺸﺪن ﺑﺎ ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﻫﺎي ﭘﺮ ﺧﻄﺮ و ﺳﻘﻄﻬﺎي ﻏﻴﺮ اﻳﻤﻦ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ اﻧﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﺧﻮد اداﻣـﻪ دﻫﻨـﺪ ‪ .‬ﻳـﻚ ﻫـﺸﺘﻢ‬
‫ﻣﺮﮔﻬﺎي ﻣﺎدران ﻧﺎﺷﻲ از ﺳﻘﻂ و ﻋﻮارض آن اﺳﺖ و ‪ 90‬درﺻﺪ آﻧﻬﺎ در ﻛﺸﻮرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺗﻔﺎق ﻣﻲ اﻓﺘﺪ‪.‬‬
‫اﮔﺮ ﻫﻤﻪ زﻧﺎن از ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﻫﺎي ﭘﺮ ﺧﻄﺮ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﺷﻮﻧﺪ ﻣﺮگ ﻣﺎدران ﺗﺎ ﺣﺪود ﻳﻚ ﭼﻬﺎرم ﻛﺎﻫﺶ ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﻛﻨـﺪ‪ .‬در‬
‫ﺿﻤﻦ ﻫﺮ ﺳﺎل ﺑﻴﺶ از ‪ 585000‬ﻫﺰار زن ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻋﻮارض ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ و زاﻳﻤﺎن ﺟﺎن ﻣﻲ ﺑﺎزﻧﺪ ﻛـﻪ ﺑﻴـﺸﺘﺮ اﻳـﻦ ﻣﺮﮔﻬـﺎ را‬
‫ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺎ ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي ﻛﺮد ‪.‬‬
‫ب‪-‬ﻛﻮدﻛﺎن‬
‫ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﺎ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﺬاري ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻴﻦ ﺗﻮﻟﺪﻫﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﻧﺠـﺎت ﺟـﺎن ﻛﻮدﻛـﺎن ﻣـﻲ ﺷـﻮد در ﺟﻬـﺎن ﻫـﺮ ﺳـﺎل ‪13-15‬‬
‫ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺮگ زﻳﺮ ‪ 5‬ﺳﺎل دارﻳﻢ ﻛﻪ اﮔﺮ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻴﻦ دو ﺗﻮﻟﺪ ﺑﻪ ‪ 2‬ﺳﺎل اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ‪ 4‬ﻣﻴﻠﻴـﻮن از اﻳـﻦ ﻣﺮﮔﻬـﺎ ﻛـﺎﻫﺶ ﻣـﻲ‬
‫ﻳﺎﺑﺪ وﻛﻮدﻛﺎن ﻛﺸﻮرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ‪ 25‬درﺻﺪ ﻛﻤﺘﺮ ﻣﻲ ﻣﻴﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻧﺸﺎن داده ﻛﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﻣﺮگ ﻛﻮدﻛﻲ ﻛﻪ در ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻛﻤﺘﺮ از دو ﺳﺎل از ﻛﻮدك ﻗﺒﻠـﻲ ﺑـﻪ دﻧﻴـﺎ آﻣـﺪه ﺑـﻪ ﻃـﻮر‬
‫ﻣﺘﻮﺳﻂ دو ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫ج ‪-‬ﻣﺮدان ‪ :‬رﻋﺎﻳﺖ ﻣﻘﺮرات ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻪ ﻣﺮدان ﻧﻴﺰ اﻣﻜﺎن ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﺮدن ﻳﻚ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﻬﺘﺮ را ﻣﻲ دﻫﺪ ‪ .‬اﻳـﻦ اﻣـﺮ‬
‫آﻧﻬﺎ را ﻗﺎدر ﻣﻲ ﺳﺎزد ﺗﺎ وﻇﻴﻔﻪ ﻣﺮاﻗﺒﺖ از ﺧﺎﻧﻮاده ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﺑﻬﺘﺮي اﻧﺠﺎم دﻫﺪ‪.‬‬
‫د‪ -‬ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﺎ‬
‫زوج ﻫﺎ ﺑﺎ داﺷﺘﻦ ﻓﺮزﻧﺪ ﻛﻤﺘﺮ ﻗﺎدرﻧﺪ اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺳﻼﻣﺖ ﺧﺎﻧﻮاده و ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻏﺬا ؛ﻟﺒﺎس‪،‬ﻣﺴﻜﻦ و آﻣﻮزش ﺑﻬﺘـﺮ ﺑـﺮاي‬
‫ﺧﻮد و ﺧﺎﻧﻮاده ﺧﻮد ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ر‪ -‬ﻣﻠﺘﻬﺎ‬
‫در ﺟﻮاﻣﻌﻲ ﻛﻪ دﺧﺘﺮان‪ ،‬ﻓﺮزﻧﺪان ﻛﻤﺘﺮي در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﻣﺎدراﻧﺸﺎن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﻬﺒـﻮد وﺿـﻌﻴﺖ اﻗﺘـﺼﺎدي ﺳـﻴﺮ ﺳـﺮﻳﻌﺘﺮي را‬
‫دارد‪.‬‬
‫‪27‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫ز‪ -‬ﻛﺮه زﻣﻴﻦ‬


‫ﺟﻤﻌﻴﺖ زﻣﻴﻦ در ﻛﻤﺘﺮ از ‪ 50‬ﺳﺎل آﻳﻨﺪه دو ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻲ ﺷﻮد!؟ و ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺻﺪﻣﻪ ﺑﻪ ﻛﺮه زﻣﻴﻦ ﻫـﻢ اﻓـﺰاﻳﺶ ﺧﻮاﻫـﺪ‬
‫ﻳﺎﻓﺖ‪).‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ از ﺟﻤﻠﻪ آب و ﺧﺎك و ‪ (...‬ﻛﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻧﺠﺎت ﺑﺨﺶ‬
‫ﻛﺮه زﻣﻴﻦ ﺷﻮد‪.‬‬
‫از ﻓﻮاﻳﺪ دﻳﮕﺮ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻮارد ﻫﻢ اﺷﺎره ﻛﺮد ‪:‬‬
‫‪ -1‬ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از اﻛﺜﺮ ﺳﻘﻄﻬﺎي ﻏﻴﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ در ﺟﻬﺎن )روزاﻧﻪ ‪ 50‬ﻫﺰار ﻣﻮرد( و ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﻣﺮگ ‪150‬ﻫـﺰار زن ﺟـﻮان‬
‫و ﻣﻴﻠﻴﻮﻧﻬﺎ ﻧﻘﺺ ﻋﻀﻮ و ﺑﻴﻤﺎري‪.‬‬
‫‪ -2‬اﻓﺰاﻳﺶ ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻧﺪﮔﻲ ‪،‬وﻗﺖ ﻓﺮاﻏﺖ‪،‬ﺗﺤﺼﻴﻞ‪،‬اﺷﺘﻐﺎل‪،‬اﺳﺘﺮاﺣﺖ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ زﻧﺎن‪.‬‬
‫‪ -3‬ﺻﺮف وﻗﺖ ‪،‬ﭘﻮل و اﻧﺮژي ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺮاي ﻓﺮزﻧﺪان ﻛﻤﺘﺮ و ﺑﻬﺒﻮد ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻧﺪﮔﻲ‪.‬‬
‫‪ -4‬ﺗﺄﻣﻴﻦ ﺳﻼﻣﺖ ﺟﺴﻤﻲ ‪،‬رواﻧﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺎدر و ﻛﻮدك‪.‬‬
‫‪ -5‬اﻳﺠﺎد ﺗﻮازن ﺑﻴﻦ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻛﻠﻲ و ﺗﻌﺪاد ﻓﺮزﻧﺪ ﻫﺮ ﺧﺎﻧﻮاده‪.‬‬
‫‪ -6‬ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻧﻴﺮوي ﻛﺎر ﺟﻬﺖ رﺷﺪ ﻣﻨﺎﺳﺐ اﻗﺘﺼﺎدي‪.‬‬
‫‪ -7‬ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﺮاي ﺗﺄﻣﻴﻦ آزادي ﺧﺎﻧﻮاده و ﺑﻬﺒﻮد ﻧﻘﺶ ﭘـﺪري و ﻣـﺎدري و ﺛﺒـﺎت ﺧـﺎﻧﻮادﮔﻲ‪ ،‬اﻳﺠـﺎد زﻣﻴﻨـﻪ ﺑـﺮاي‬
‫اﻧﺘﺨﺎب ﻧﺴﻞ ﺳﺎﻟﻢ‪ ،‬ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺻﺤﻴﺢ ﻛﻮدﻛﺎن و ﺗﺄﻣﻴﻦ آﻳﻨﺪه آﻧﺎن از ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻣﺎدران در ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ ﻣـﺆﺛﺮ‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻫﺪاف ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ‪:‬‬
‫اﻫﺪاف ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده در دو دﺳﺘﻪ اﻫﺪاف واﺳﻄﻪ اي و اﻫﺪاف ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫اﻫﺪاف واﺳﻄﻪ اي ‪ :‬ﺑﻬﺒﻮد ﻛﻴﻔﻴﺖ و ﻛﻤﻴﺖ ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﻫﺪاف واﺳﻄﻪ اي ﺑﺮاي رﺳﻴﺪن ﺑﻪ اﻫﺪاف ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻣـﻲ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﻳﺮ اﺳﺖ‪:‬‬
‫اﻟﻒ‪ -‬ﺑﻬﺒﻮد ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻫﺎ ‪،‬اﻃﻼﻋﺎت‪،‬آﻣﻮزش‪،‬ﭘﻴﺎﻣﻬﺎ‪،‬ﻣﺸﺎوره ﻫﺎ و ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‪.‬‬
‫ب‪ -‬ﻛﺎﻫﺶ درﺻﺪ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪان ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻛﻪ ﻧﻴﺎزﻫﺎي آﻧﺎن ﺑﺮآورد ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ج‪ -‬ﻗﺎﺑﻞ ﺧﺮﻳﺪ ﺑﻮدن ‪،‬ﻣﻘﺒﻮل ﺑﻮدن و در دﺳﺘﺮس ﺑﻮدن ﺧﺪﻣﺎت ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﺎﻻي ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺑـﺮاي ﻫﻤـﻪ ﻧﻴﺎزﻣﻨـﺪان ﺑـﻪ‬
‫آن ﺑﺎ ﺣﻔﻆ ﻣﺤﺮﻣﺎﻧﻪ ﺑﻮدن آن‪.‬‬
‫اﻫﺪاف ﻧﻬﺎﻳﻲ‪ :‬اﻫﺪاف ﻧﻬﺎﻳﻲ در واﻗﻊ ﺟﺰو اﻫﻤﻴﺖ ﻫﺎي ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﻢ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬
‫‪ -1‬ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪﺳﺎزي زوﺟﻴﻦ ‪:‬‬
‫اﻟﻒ ‪ -‬ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪ ﻛﺮدن زوﺟﻬﺎ و اﻓﺮاد در ﺟﻬﺖ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺑﺎروري ﺧﻮد ﺑﺎ اﺣﺘﺮام ﺑﻪ ﺷﺄن و ﺣﻘﻮق اﻳﺸﺎن در ﻣﻮرد‬
‫اﻧﺘﺨﺎب ﺗﻌﺪاد‪ ،‬ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﺬاري و زﻣﺎﻧﺒﻨﺪي زاﻳﻤﺎﻧﻬﺎ ‪.‬‬
‫ب‪ -‬ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪ ﻛﺮدن زﻧﺎن در زﻣﻴﻨﻪ ﻣﺸﺎرﻛﺖ در ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮي و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري‪.‬‬
‫ج‪ -‬اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﺸﺎرﻛﺖ و ﻗﺒﻮل ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﻣﺮدان در اﺟﺮاي ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‪.‬‬
‫‪ -2‬ﺳﻼﻣﺖ زﻧﺎن ‪:‬‬
‫اﻟﻒ‪ -‬ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﺑﺎردارﻳﻬﺎي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﻧﺸﺪه‪.‬‬
‫ب ‪ -‬ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻴﺰان ﺑﺎردارﻳﻬﺎي ﭘﺮﺧﻄﺮ‪.‬‬
‫ج ‪ -‬ﻛﺎﻫﺶ ﺳﻘﻂ ﺑﻪ وﻳﮋه ﺳﻘﻄﻬﺎي ﻏﻴﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ و ﻏﻴﺮ اﻳﻤﻦ‪.‬‬
‫د ‪ -‬ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺳﻮء ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﺎدر از ﻃﺮﻳﻖ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﺬاري ﻣﻨﺎﺳﺐ ‪.‬‬
‫ﻫـ ‪ -‬ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻣﺎدر ‪.‬‬
‫‪28‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫و ‪ -‬ارﺗﻘﺎء اﻣﺮ ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺑﺎ ﺷﻴﺮ ﻣﺎدر ﺑﺎ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﺬاري ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻴﻦ ﺗﻮﻟﺪ ﻓﺮزﻧﺪان ‪.‬‬
‫و‪‬اﻟْﻮاﻟِﺪت‪ ‬ﻳ‪‬ﺮْﺿِﻌ‪‬ﻦَ أوﻻدﻫ‪‬ﻦﱠ ﺣ‪‬ﻮ‪‬ﻟَﻴﻦِ ﻛَﺎﻣِﻠﻴﻦِ ﻟِﻤ‪‬ﻦ أَراد‪ ‬أَن ﻳ‪‬ﺘِﻢ‪ ‬اﻟﺮﱠﺿﺎﻋ‪‬ﺔ ﺑﻘﺮه ‪233‬‬
‫ﻣﺎدري ﻛﻪ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ ﺷﻴﺮ ﺑﺪﻫﺪ‪ .‬ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ دو ﺳﺎل ﺗﻤﺎم ﻛﻮدك ﺧﻮد را ﺷﻴﺮ ﺑﺪﻫﺪ ‪.‬‬
‫‪ -3‬ﺳﻼﻣﺖ ﺟﻨﻴﻦ و ﻛﻮدك ‪:‬‬
‫اﻟﻒ‪ -‬ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺳﻮء ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻛﻮدك از ﻃﺮﻳﻖ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﺬاري ﻣﻨﺎﺳﺐ‪.‬‬
‫ب ‪ -‬ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻴﺰان اﺧﺘﻼﻻت رﺷﺪ ﺟﻨﻴﻨﻲ از ﻃﺮﻳﻖ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﺬاري ﻣﻨﺎﺳـﺐ و ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮي از زاﻳﻤﺎﻧﻬـﺎي زود ﻫﻨﮕـﺎم‪،‬دﻳﺮ‬
‫ﻫﻨﮕﺎم ﻳﺎ ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﻫﺎي ﭘﻲ در ﭘﻲ‪.‬‬
‫ج‪ -‬ﻛﺎﻫﺶ ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬﺎي ژﻧﺘﻴﻚ از ﻃﺮﻳﻖ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎردارﻳﻬﺎي دﻳﺮﻫﻨﮕﺎم‪.‬‬
‫د ‪ -‬ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻛﻮدك‪.‬‬
‫‪ -4‬ﺳﻼﻣﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ ‪:‬‬
‫‪ -‬ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از رﺷﺪ ﻧﺎﻣﻮزون ﺟﻤﻌﻴﺖ از ﻃﺮﻳﻖ دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﺑﺎروري ﻣﻄﻠﻮب ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮﺟﻮد و ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدي و‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ‪.‬‬
‫‪ -‬ﺑﺮرﺳﻴﻬﺎ ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آﻣﻮزش ‪،‬ﭘﺮورش و رﺷﺪ و ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻛـﻮدك ﺑـﺴﻴﺎر ﺑﻴـﺸﺘﺮ از ﻫﺰﻳﻨـﻪ‬
‫ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺗﻮﻟﺪ وي اﺳﺖ ‪.‬‬
‫ﻗﺎﻧﻮن ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده و ﺟﻤﻌﻴﺖ ‪:‬‬
‫ﻣﺎده ‪ :1‬ﻛﻠﻴﻪ اﻣﺘﻴﺎزاﺗﻲ ﻛﻪ در ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻌﺪاد ﻓﺮزﻧﺪان ﻳﺎ ﻋﺎﺋﻠـﻪ ﭘـﻴﺶ ﺑﻴﻨـﻲ و وﺿـﻊ ﺷـﺪه اﻧـﺪ در ﻣـﻮرد ﻓﺮزﻧـﺪان‬
‫ﭼﻬﺎرم و ﺑﻌﺪ ﻛﻪ ﭘﺲ از ﻳﻚ ﺳﺎل از ﺗﺼﻮﻳﺐ اﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺘﻮﻟﺪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و اﻋﻤﺎل ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑـﻮد و ﻓﺮزﻧـﺪاﻧﻲ‬
‫ﻛﻪ ﺗﺎ ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﺰﺑﻮر ﻣﺘﻮﻟﺪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻤﺎﻛﺎن از اﻣﺘﻴﺎزات ﻣﻘﺮر ﺷﺪه ﺑﺮﺧﻮردار ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺒﺼﺮه ‪ : 1‬ﻧﺤﻮه اﺳﺘﻔﺎده از اﻣﺘﻴﺎزات ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷﺪه در ﻗﺎﻧﻮن ﻛﺎر ﻣﺼﻮب ‪ 1369/8/29‬ﻣﺠﻤﻊ ﺗﺸﺨﻴﺺ ﻣـﺼﻠﺤﺖ ﻧﻈـﺎم‬
‫و ﻗﺎﻧﻮن ﺗﺎﻣﻴﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺼﻮب ‪ 1354‬ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪:‬‬
‫اﻟﻒ ‪-‬ﻣﺮﺧﺼﻲ ﺑﺎرداري و زاﻳﻤﺎن ﻛﺎرﮔﺮان زن )ﻣﻮﺿـﻮع ﻣـﺎده ‪ 76‬ﻗـﺎﻧﻮن ﻛـﺎر ﻣـﺼﻮب ‪ 1369/8/29‬ﻣﺠﻤـﻊ ﺗـﺸﺨﻴﺺ‬
‫ﻣﺼﻠﺢ ﻧﻈﺎم ( ﺑﺮاي ﻓﺮزﻧﺪان ﭼﻬﺎرم و ﺑﻌﺪ ﻛﻪ ﭘﺲ از ﻳﻚ ﺳـﺎل از ﺗـﺼﻮﻳﺐ اﻳـﻦ ﻗـﺎﻧﻮن ﻣﺘﻮﻟـﺪ ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ‪ ،‬از ﻣﺮﺧـﺼﻲ‬
‫اﺳﺘﺤﻘﺎﻗﻲ ﻣﻮﺟﻮد و آﺗﻲ ﻛﺎرﮔﺮ ﻛﺴﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ب ‪-‬ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻧﮕﻬﺪاري ﻓﺮزﻧﺪان ﻛﺎرﮔﺮان زن در ﻣﺮاﻛـﺰ ﻧﮕﻬـﺪاري )ﻣﻮﺿـﻮع ﻣـﺎده ‪ 78‬ﻗـﺎﻧﻮن ﻛـﺎر ﻣـﺼﻮب ‪1369/8/29‬‬
‫ﻣﺠﻤﻊ ﺗﺸﺨﻴﺺ ﻣﺼﻠﺤﺖ ﻧﻈﺎم )ﺑﺮاي ﻓﺮزﻧﺪان ﭼﻬﺎرم و ﺑﻌﺪ ﻛﻪ ﭘﺲ از ﻳﻚ ﺳﺎل از ﺗﺼﻮﻳﺐ اﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺘﻮﻟﺪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ‪،‬‬
‫ﺑﻪ ﻋﻬﺪه ﻛﺎرﮔﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ج ‪-‬ﺣﻖ ﺑﻴﻤﻪ ﻓﺮزﻧﺪان )ﻣﻮﺿﻮع ﻣﺎده ‪ 58‬ﻗﺎﻧﻮن ﺗﺎﻣﻴﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺼﻮب ‪) 1354‬ﺑﺮاي ﻓﺮزﻧﺪان ﭼﻬـﺎرم و ﺑﻌـﺪ ﻛـﻪ ﭘـﺲ از‬
‫ﻳﻚ ﺳﺎل از ﺗﺼﻮﻳﺐ اﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺘﻮﻟﺪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ و ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺗﻌﺮﻓﻪ ﺗﺎﻣﻴﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ از ﺑﻴﻤـﻪ ﺷـﺪه‬
‫درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﻣﺎده ‪ : 2‬وزارﺗﺨﺎﻧﻪ ﻫـﺎي آﻣـﻮزش و ﭘـﺮورش ‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨـﮓ و آﻣـﻮزش ﻋـﺎﻟﻲ ‪ ،‬ﺑﻬﺪاﺷـﺖ ‪ ،‬درﻣـﺎن و آﻣـﻮزش ﭘﺰﺷـﻜﻲ و‬
‫ﻓﺮﻫﻨﮓ و ارﺷﺎد اﺳﻼﻣﻲ ﻣﻮﻇﻒ ﺑﻪ اﺟﺮاي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ذﻳﻞ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻟﻒ ‪-‬وزارت آﻣﻮزش و ﭘﺮورش ﻣﻮﻇﻒ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ آﻣﻮزﺷﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺳﻼﻣﺘﻲ ﻣﺎدران و‬
‫ﻛﻮدﻛﺎن را در ﻣﺘﻮن درﺳﻲ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻧﺤﻮي ﻣﻮﺛﺮ ﺑﮕﻨﺠﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫ب ‪-‬وزارت ﻓﺮﻫﻨﮓ و آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ و وزارت ﺑﻬﺪاﺷﺖ ‪ ،‬درﻣـﺎن و آﻣـﻮزش ﭘﺰﺷـﻜﻲ ﻣﻮﻇـﻒ ﺑـﻪ اﻳﺠـﺎد ﻳـﻚ واﺣـﺪ‬
‫درﺳﻲ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده در ﻛﻠﻴﻪ رﺷﺘﻪ ﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫‪29‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫ج ‪-‬وزارت ﻓﺮﻫﻨﮓ و ارﺷﺎد اﺳﻼﻣﻲ ﻣﻮﻇﻒ اﺳﺖ زﻣﻴﻨﻪ ﻫﺎي ﺟﻠﺐ ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻓﻌـﺎل و ﻣـﻮﺛﺮ روزﻧﺎﻣـﻪ ﻧﮕـﺎران ‪ ،‬ﻓـﻴﻠﻢ‬
‫ﺳﺎزان و ﺳﺎﻳﺮ ﻫﻨﺮﻣﻨﺪاﻧﻲ را ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮي ﺑﺎ آن وزارﺗﺨﺎﻧﻪ ارﺗﺒﺎط دارﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ارﺗﻘﺎ ﺳﻄﺢ آﮔﺎﻫﻴﻬﺎي ﻋﻤﻮﻣﻲ از ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ‬
‫ﻫﺎي ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺎده ‪ : 3‬ﺳﺎزﻣﺎن ﺻﺪا و ﺳﻴﻤﺎي ﺟﻤﻬﻮري اﺳﻼﻣﻲ اﻳﺮان ﻣﻮﻇﻒ اﺳﺖ ﺟﻬﺖ ارﺗﻘﺎ ﺳـﻄﺢ آﮔﺎﻫﻴﻬـﺎي ﻋﻤـﻮﻣﻲ در ﺗـﺎﻣﻴﻦ‬
‫ﺳﻼﻣﺖ ﻛﻮدﻛﺎن و ﻣﺎدران و ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ رادﻳﻮﻳﻲ و ﺗﻠﻮﻳﺰﻳﻮﻧﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و ﻏﻴـﺮ ﻣـﺴﺘﻘﻴﻢ ﺗﻬﻴـﻪ و‬
‫ﭘﺨﺶ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺎده ‪ : 4‬ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎي ﻧﺎﺷﻲ از ﻣﻮاد ‪ 2‬و ‪ 3‬از ﻣﺤﻞ ﻛﺎﻫﺶ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎي دوﻟﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ اﺟﺮا ﻣﺎده ‪ 1‬اﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد‬
‫ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺎروري ‪:‬‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺎروري در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪه ﻣﻮادي از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻗﺒﻼً در ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﻠﻲ‪،‬اﺳﻨﺎد ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ و‬
‫ﺳﺎﻳﺮ ﺗﻮاﻓﻖ ﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ ﺑﻪ رﺳﻤﻴﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﺣﻘـﻮق ﺑـﺮ ﺑـﻪ رﺳـﻤﻴﺖ ﺷـﻨﺎﺧﺘﻦ ﻣـﻮارد زﻳـﺮ‬
‫ﺗﺄﻛﻴﺪ دارد‪:‬‬
‫اﻟﻒ ‪ :‬ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮي آزاداﻧﻪ و ﻣﺴﺌﻮﻻﻧﻪ ﻫﻤﻪ زوﺟﻬﺎ و اﻓﺮاد در ﻣﻮرد ﺗﻌﺪاد‪،‬ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﺬاري و زﻣﺎن ﺑﻪ دﻧﻴﺎ آوردن ﻓﺮزﻧﺪان ‪.‬‬
‫ب ‪ :‬ﺣﻖ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎت و اﺑﺰار ﻣﻨﺎﺳﺐ‪.‬‬
‫ج ‪ :‬ﺣﻖ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري‪.‬‬
‫د ‪ :‬ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮي ﻋﺎري از ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﺒﻌﻴﺾ‪ ،‬ﻓﺸﺎر و ﺧﺸﻮﻧﺖ‪.‬‬
‫و ‪ :‬ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮي ﺑﺮ اﺳﺎس اﺣﺘﻴﺎﺟﺎت ﻓﺮزﻧﺪان ﻓﻌﻠﻲ و آﺗﻲ ﺧﻮد‪.‬‬
‫ﻫـ ‪ :‬ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮي ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺘﻬﺎي ﺧﻮد در ﻗﺒﺎل ﺟﺎﻣﻌﻪ‪.‬‬
‫واﺟﺪﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ‪:‬‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻌﺎرﻳﻒ ﻳﺎد ﺷﺪه در درﺳﻬﺎي ﻗﺒﻠﻲ ‪ ،‬ﻫﺮ زوﺟـﻲ ﻛـﻪ زن آن زوج در ﺳـﻨﻴﻦ ﺑـﺎروري )‪ 15‬ﺗـﺎ ‪( 49‬ﺳـﺎل ﺑﺎﺷـﺪ‬
‫واﺟﺪ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺮاي ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﻣﻴﺎن زوﺟﻴﻦ واﺟﺪ ﺷﺮاﻳﻂ ‪،‬اوﻟﻮﻳﺖ اول ﺑﺎ زن و ﺷﻮﻫﺮﻫﺎﻳﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺧـﺎﻧﻮاده ﺧـﻮد را ﻛﺎﻣـﻞ ﻛـﺮده اﻧـﺪ و ﻓﺮزﻧـﺪ‬
‫دﻳﮕﺮي ﻧﻤﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ‪.‬‬
‫اوﻟﻮﻳﺖ دوم ﺑﺎ زوﺟﻴﻨﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﮔـﺬاري ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﻳﻌﻨـﻲ ﻣـﻲ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺑـﺎرداري اول ﺧـﻮد )در ﺷـﺮوع‬
‫ازدواج( و ﻳﺎ ﺑﺎرداري ﺑﻌﺪي را ﺑﻪ ﺗﺄﺧﻴﺮ ﺑﻴﻨﺪازﻧﺪ ‪.‬‬
‫در واﻗﻊ اوﻟﻮﻳﺘﻬﺎي ﻳﺎد ﺷﺪه ‪،‬در ﺑﺎﻻ ﻫﻤﺎن ﮔﺮوه ﻫﺪف اﺻﻠﻲ ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ در اﻳـﺮان از‬
‫ﻫﺮ ‪ 100‬زوج واﺟﺪ ﺷﺮاﻳﻂ ﺣﺪود ‪ 73‬زوج ﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﻗﺮار دارد‪.‬‬
‫در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﻳﺎدآوري ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮدﮔﻲ اﻫﺪاف و ﻗﻠﻤﺮو ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﻛﻪ ﻗﺒﻼً ذﻛﺮ ﺷـﺪ‪ ،‬ﺗﻤـﺎم‬
‫ﻣﺮدم ﺑﻪ ﻧﻮﻋﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ از ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻬﺮه ﻣﻨﺪ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺨﭽﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده در اﻳﺮان ‪:‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺨﭽﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده در اﻳﺮان ﺷﺎﻣﻞ ‪ 3‬دوره اﺳﺖ ) ﻳﻚ دوره ﻗﺒﻞ اﻧﻘﻼب و دو دوره ﺑﻌﺪ از اﻧﻘﻼب(‪:‬‬
‫‪ .1‬دوره اول ‪:‬رﺷﺪ ﻛﻤﺘﺮ از ‪ %3‬ﺑﻮده ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ اداره اي ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان اداره ﺑﻬﺪاﺷﺖ و ﺗﻨﻈـﻴﻢ ﺧـﺎﻧﻮاده ﺗـﺸﻜﻴﻞ ﮔﺮدﻳـﺪه‬
‫ﺑﻮد وﻟﻲ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﭘﺸﺘﻮاﻧﻪ ﻣﺬﻫﺒﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ زﻳﺎد ﻣﺆﺛﺮ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﺳﺎﻟﻬﺎي ‪ 1357‬ﺗﺎ ‪ 1367‬ﺑﻪ دﻻﻳﻠﻲ ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺑﻴﺸﺘﺮﺑﻮده ﻛﻪ ﺳﺒﺐ اﻓﺰاﻳﺶ رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺗﺎ ﺣﺪود ‪ %4‬ﻧﻴﺰ ﺷﺪه ﺑﻮد‪.‬‬
‫‪ .3‬ﺳﺎل ‪ 1368‬ﺗﺎ اﻣﺮوز ﻛﻪ ﺑﺎ ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﻪ ﺣﺪود ‪ 1,3‬درﺻﺪ رﺳﻴﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪30‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫ﺳﻮاﺑﻖ اﺟﺮاﻳﻲ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده در اﻳﺮان‪:‬‬


‫‪ .1‬ﻗﺒﻞ از ﺳﺎل ‪ 1330‬ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻣﺆﺛﺮي اﻧﺠﺎم ﻧﻤﻲ ﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .2‬اوﻟﻴﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻣﻮﺛﺮ در ﺳﺎل ‪ 1334‬ﺑﺎ ﺗﺄﺳﻴﺲ اداره ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻣﺎدر و ﻛﻮدك و ﺗﻮزﻳﻊ ﻗﺮﺻﻬﺎي ﻛﻒ ﻛﻨﻨـﺪه ‪ ،‬ژل ﻫـﺎ و‬
‫ﻛﺎﻧﺪوم آﻏﺎز ﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ رﺳﻤﻲ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده در ﺳﺎل ‪ 1343‬ﺑﺎ ﺗﺄﻳﻴﺪ ﺗﻨﻈـﻴﻢ ﺧـﺎﻧﻮاده ﺗﻮﺳـﻂ ﺑﺮﺧـﻲ ﻣﻘﺎﻣـﺎت روﺣـﺎﻧﻲ از ﺟﻤﻠـﻪ دادن‬
‫ﻓﺘﻮي ﺗﻮﺳﻂ آﻳﺖ اﷲ ﺷﻴﺦ ﺑﻬﺎاﻟﺪﻳﻦ ﻣﺤﻼﺗﻲ آﻏﺎز ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬
‫‪ .4‬در ﺳﺎل ‪ 1365‬ﭘﺲ از اﻧﺠﺎم ﺳﺮﺷﻤﺎري و اﻋﻼم ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ 50‬ﻣﻴﻠﻴﻮﻧﻲ اﻳﺮان ‪ ،‬روﻧـﺪ ﺟﺪﻳـﺪي از ﺗﻨﻈـﻴﻢ ﺧـﺎﻧﻮاده‬
‫آﻏﺎز و در ﺳﺎل ‪ 1367‬ﺑﻌﺪ از ﺑﺮﮔﺰاري ﺳﻤﻴﻨﺎر ﻣﻠـﻲ ﺟﻤﻌﻴـﺖ و ﺗﻮﺳـﻌﻪ در ﻣـﺸﻬﺪ ﻛـﻪ ﻣﺎﺣـﺼﻞ آن ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ ﻣﻠـﻲ ﺗﻨﻈـﻴﻢ‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻮد ﻛﻪ اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﻮرد ﺗﺄﻳﻴﺪ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻛﺸﻮر و ﺑﻮﻳﮋه رﻫﺒﺮ اﻧﻘﻼب ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ ‪ .‬و ﺳﺒﺐ ﺗـﺼﻮﻳﺐ ﻗـﻮاﻧﻴﻦ و ﻧﻴـﺰ‬
‫اراﺋﻪ راﻫﻜﺎرﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪي از ﻃﺮف ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎي ﻣﺮﺗﺒﻂ از ﺟﻤﻠﻪ وزارت ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﮔﺮدﻳﺪ‪ .‬ﻗﺎﻧﻮن ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﻛـﻪ ﻗـﺒﻼً‬
‫در ﻣﻮرد آن ﺑﺤﺚ ﮔﺮدﻳﺪ ‪ ،‬ﻳﻜﻲ از ﻫﻤﻴﻦ راﻫﻜﺎرﻫﺎ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺳﻼﻣﺖ و ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري )آﻟﻤﺎآﺗﺎ ‪ -‬ﻗﺎﻫﺮه(‬
‫در ﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﻣﺮاﻗﺒﺘﻬﺎي اوﻟﻴﻪ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻛﻪ در ﻣﺎه ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ در آﻟﻤﺎ آﺗﺎ ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪ ﺑﺮ ﻟﺰوم اﻗـﺪام ﻓـﻮري ﻫﻤـﻪ‬
‫دوﻟﺘﻬﺎ‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﻛﺎرﻛﻨﺎن ﺳﻼﻣﺖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﺮاي ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ از ﺳﻼﻣﺖ ﻫﻤﻪ ﻣﺮدم دﻧﻴـﺎ و ارﺗﻘـﺎي آن‬
‫ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺷﺪ‪.‬در اﻳﻦ ﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ ﻣﺠﺪداً ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺷﺪ ﻛﻪ ﺳﻼﻣﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي رﻓﺎه ﻛﺎﻣﻞ ﺟﺴﻤﻲ‪ ،‬رواﻧﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﻓﻘـﻂ‬
‫ﻧﺒﻮد ﺑﻴﻤﺎري ﻳﺎ ﻧﺎﺗﻮاﻧﻲ و اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﻳﻜﻲ از ﺣﻘﻮق اﺳﺎﺳﻲ ﺑﺸﺮ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ ‪ 1994‬ﻗﺎﻫﺮه ﻧﻘﻄﻪ ﻋﻄﻔﻲ در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻛﻨﻔﺮاﻧﺴﻬﺎي ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ ﺑﻮد ﭼﺮا ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ ﺗﺎﻛﻴﺪ‬
‫ﺑﺮ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻧﻴﺎزﻫﺎي ﻓﺮدي و رﻓﺎه ﻣﺎوراء ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻣﺮاﻗﺒﺖ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ وﺳﻴﻊ در زﻣﻴﻨﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪﻣﺜـﻞ و ﺑﻬﺒـﻮد‬
‫در ﻣﻨﺰﻟﺖ زﻧﺎن ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري ﺑﺮاي ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺑﺎر در ﻳﻚ ﺳﻨﺪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷـﺪ ﻛـﻪ ﺷـﺎﻣﻞ ﺗـﺄﻣﻴﻦ‬
‫ﺳﻼﻣﺘﻲ و ﻣﺮاﻗﺒﺖ دوران ﺑﭽﻪزاﺋﻲ و ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از اﺑﺘﻼ ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬﺎي ﺗﻨﺎﺳـﻠﻲ ﻧﻈﻴـﺮ ‪ HIV/AIDS‬و ﺑﻴـﺎن ﺳـﺎﻳﺮ ﻋـﻮاﻣﻠﻲ‬
‫ﭼﻮن ﺧﺮﻳﺪ و ﻓﺮوﺷﻬﺎي ﺟﻨﺴﻲ و ﺧﺸﻮﻧﺖ ﻋﻠﻴﻪ زﻧﺎن ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻓﻘﺮ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻋﻤﻞ ﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﻪ در ﺳﺎل ‪ 1994‬در ﺷـﻬﺮ ﻗﺎﻫﺮه ﺗـﺸﻜﻴﻞ و ﺗﻮﺳـﻂ ‪ 179‬ﻛـﺸﻮر‬
‫ﺷﺮﻛﺖ ﻛﻨﻨﺪه ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﻳﻚ ﭼﺎرﭼﻮب ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ ﺑﺮاي ﻛﺎﻫﺶ رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺑﻬﺒﻮد زﻧﺪﮔﻲ ﻣـﺮدم ﻓـﺮاﻫﻢ ﻧﻤـﻮد‪ .‬در‬
‫اﻳﻦ ﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﻮدن ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده در زﻣﻴﻨـﻪ ﻣﺮاﻗﺒـﺖ وﺳـﻴﻊ ﺑﻬﺪاﺷـﺖ ﺑـﺎروري‪ ،‬ﺑـﺮ ﺗﻮﺳـﻌﻪ‬
‫اﻧﺴﺎﻧﻲ‪ ،‬ﺳﺮﻣﺎﻳﻪﮔﺬاري وﺳﻴﻊ در زﻣﻴﻨﻪ ﺑﻬﺒﻮد ﺑﻬﺪاﺷﺖ‪ ،‬آﻣﻮزش و ﺣﻘﻮق ﺑﻮﻳﮋه در ﻣﻮرد زﻧﺎن و دﺧﺘﺮان ﺗﻤﺮﻛﺰ و ﺗﺎﻛﻴـﺪ‬
‫ﺷﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ در دﺳﺘﺮﺳﻲ ﻫﻤﮕﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت زﻳﺮ ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ 2015‬ﻣﻴﻼدي اﺟﻤﺎع ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪ‪:‬‬
‫‪ -1‬ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﻮدن دﺳﺘﺮﺳﻲ ﻫﻤﮕﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻃﻴﻒ وﺳﻴﻌﻲ از روﺷﻬﺎي ﻣﻄﻤﺌﻦ و ﻗﺎﺑﻞاﻋﺘﻤﺎد ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده و ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺖ‬
‫ﺑﺎروري ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ آن‪.‬‬
‫‪ -2‬ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻴﺰان ﻣﺮگوﻣﻴﺮ اﻃﻔﺎل ﺑﻪ ‪ 35‬در ﻫﺰار ﺗﻮﻟﺪ زﻧﺪه و ﻣﻴﺰانﻫﺎي ﻣﺮگوﻣﻴﺮ اﻃﻔﺎل زﻳـﺮ ‪ 5‬ﺳـﺎل ﺑـﻪ ‪ 45‬در ﻫـﺰار‬
‫ﺗﻮﻟﺪ زﻧﺪه‪.‬‬
‫‪ -3‬ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻴﺮاﺋﻲ و ﻣﺮگوﻣﻴﺮ ﻣﺎدران ﺑﻪ ﺳﻄﺤﻲ ﻛﻪ ﺗﺎ ﻣﺪت ﻃﻮﻻﻧﻲ آﻧﻬﺎ ﻣﺸﻜﻠﻲ در زﻣﻴﻨﻪ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ -4‬اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻘﺪار اﻣﻴﺪ زﻧﺪﮔﻲ در ﺑﺪو ﺗﻮﻟﺪ ﺑﻪ ﺑﻴﺶ از ‪ 75‬ﺳـﺎل‪ .‬در ﻛـﺸﻮرﻫﺎي ﺑـﺎ ﺑـﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﻣﻴـﺰان ﻣـﺮگوﻣﻴـﺮ‪ ،‬ﻫـﺪف‬
‫اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻘﺪار اﻣﻴﺪ زﻧﺪﮔﻲ در ﺑﺪو ﺗﻮﻟﺪ ﺑﻪ ﺑﻴﺶ از ‪ 70‬ﺳﺎل ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪31‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫‪ -5‬دﺳﺘﺮﺳﻲ ﻫﻤﮕﺎﻧﻲ ﺑﻪ آﻣﻮزش اﺑﺘﺪاﺋﻲ و ﺗﻜﻤﻴﻞ آن‪ ،‬ﺗﻀﻤﻴﻦ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺳﺮﻳﻊ و ﮔﺴﺘﺮده زﻧﺎن و دﺧﺘـﺮان ﺑـﻪ ﺳـﻄﻮح‬
‫آﻣﻮزﺷﻲ ﻣﺘﻮﺳﻄﻪ و ﺑﺎﻻﺗﺮ‪.‬‬
‫ﻻزم ﺑﻪ ﺗﻮﺿﻴﺢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻢ اﻛﻨﻮن در اﻳﺮان ‪ ،‬ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري در ﺣﻴﻄﻪ ﻣﺮاﻗﺒﺘﻬﺎي اوﻟﻴﻪ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺧـﺪﻣﺎت زﻳـﺮ را‬
‫اراﺋﻪ ﻣﻲ دﻫﺪ‪:‬‬
‫‪ .١‬ﻣﺸﺎوره‪ ،‬اﻃﻼع رﺳﺎﻧﻲ‪ ،‬آﻣﻮزش‪ ،‬ارﺗﺒﺎﻃﺎت در زﻣﻴﻨﻪ ﻣﺮاﻗﺒﺘﻬﺎي اوﻟﻴﻪ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ‬
‫‪ .٢‬ﻣﺮاﻗﺒﺘﻬﺎي ﻧﻮزاد ﺑﻪ وﻳﮋه ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺑﺎ ﺷﻴﺮ ﻣﺎدر‬
‫‪ .٣‬ﻣﺮاﻗﺒﺘﻬﺎي ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻛﻮدﻛﺎن و ﺗﺮوﻳﺞ ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺳﺎﻟﻢ دوره ﻛﻮدﻛﻲ‬
‫‪ .٤‬ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺮاﻗﺒﺘﻬﺎي ﻗﺒﻞ و ﺑﻌﺪ از زاﻳﻤﺎن‪ ،‬زاﻳﻤﺎن اﻳﻤﻦ و ﻣﻄﻤﺌﻦ‬
‫‪ .٥‬ﻣﺮاﻗﺒﺘﻬﺎي ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ زﻧﺎن ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﭘﻴـﺸﮕﻴﺮي و درﻣـﺎن ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﻧـﺎزاﻳﻲ‪ ،‬ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮي از ﺳـﻘﻂ ﺟﻨـﻴﻦ و درﻣـﺎن‬
‫ﻋﻮارض آن‪ ،‬ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي و درﻣﺎن ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬﺎي ﻣﻘﺎرﺑﺘﻲ از ﺟﻤﻠﻪ اﻳﺪز‪ ،‬ﻛﻨﺘﺮل و درﻣﺎن ﺳﺮﻃﺎﻧﻬﺎي ﭘـﺴﺘﺎن و‬
‫دﺳﺘﮕﺎه ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ‬
‫‪ .٦‬ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫‪ .٧‬ﻣﺮاﻗﺒﺘﻬﺎي ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺳﺎﻟﻤﻨﺪان‬
‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري ﻧﻴﺎزﻫﺎي دﺧﺘـﺮان و زﻧـﺎن را ﺗـﺄﻣﻴﻦ ﻧﻤـﻮده و زﻧـﺎن را در رﻫﺒـﺮي و ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﻳـﺰي‪ ،‬ﺗـﺼﻤﻴﻢ‬
‫ﮔﻴﺮي‪،‬ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ‪ ،‬اﺟﺮا و ارزﺷﻴﺎﺑﻲ ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻣﻲ دﻫﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ ﺑﺎ اراﺋﻪ اﻃﻼﻋﺎت ‪ ،‬ﻣﺸﺎوره و ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري ﺑﻪ ﻣﺮدان ﺟﻮان و ﺑﺰرﮔﺴﺎل‪ ،‬آﻧﻬﺎ را ﺑﺮاي ﻣﺸﺎرﻛﺘﻲ‬
‫ﺑﺮاﺑﺮ در اﻣﺮ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‪ ،‬ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺘﻬﺎي ﺧﺎﻧﻮادﮔﻲ‪ ،‬ﭘﺮورش ﻛﻮدك و ﻗﺒﻮل ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﻦ اﺻﻠﻲ در ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬـﺎي‬
‫ﻣﻘﺎرﺑﺘﻲ آﻣﻮزش داده و آﻧﺎن را در ﭼﻨﻴﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﺗﻮاﻧﺎ ﻣﻲ ﺳﺎزد‪.‬‬
‫ﻓﻴﺰﻳﻮﻟﻮژي ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ در اﻧﺴﺎن‬ ‫ﻓﺼﻞ دوم ‪:‬‬
‫ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺳﻠﻮﻟﻲ‪ :‬ﻃﺒﻖ اﻳﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪ‪ ،‬ﭘﻴﻜﺮ ﻫﻤﻪ ﻣﻮﺟﻮدات زﻧﺪه از ﺳﻠﻮل ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪه‪.‬‬
‫ﻫﻮرﻣﻮﻧﻬﺎ و ﻏﺪد ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ‪ :‬ﻫﻮرﻣﻮن ﻳﻚ ﻣﺎده ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑﻮﺳـﻴﻠﻪ ﻳـﻚ ﺳـﻠﻮل ﻳـﺎ ﮔﺮوﻫـﻲ از‬
‫ﺳﻠﻮﻟﻬﺎ ﺑﺪاﺧﻞ ﻣﺎﻳﻌﺎت ﺑﺪن ﺗﺮﺷﺢ ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻳﻚ اﺛﺮ ﻛﻨﺘﺮل ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺮ روي ﺳﺎﻳﺮ ﺳﻠﻮﻟﻬﺎي ﺑﺪن اﻋﻤﺎل ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺗﻌﺪاد ﻛﻤﻲ از ﻫﻮرﻣﻮﻧﻬﺎ در ﻛﻞ ﺑﺪن ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ وﻟﻲ اﻛﺜﺮ آﻧﻬﺎ ﺑﺮ روي ﺑﺎﻓﺘﻬﺎي اﺧﺘﺼﺎﺻﻲ اﺛﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺎﻓـﺖ‬
‫ﻫﺪف ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻣﺜﻼً ﻫﻮرﻣﻮن ﻫﺎي ﺑﻴﻀﻪ ﻛﻪ ﺑﺮ روي اﻧﺪاﻣﻬﺎي ﻣﺮداﻧﻪ و ﻧﻴﺰ ﺻﻔﺎت ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ ﺟﻨﺴﻲ در ﻣﺮدان اﺛﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ‪.‬‬
‫ﻧﻘﺶ ﻏﺪه ﻫﻴﭙﻮﻓﻴﺰ در ﻓﻴﺰﻳﻮﻟﻮژي ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ اﻧﺴﺎن؟‬
‫ﻫﻮرﻣﻮﻧﻬﺎي ﻣﻬﻤﻲ از ﻏﺪه ﻫﻴﭙﻮﻓﻴﺰ ﺗﺮﺷﺢ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ دو ﺗﺎي آﻧﻬﺎ از اﻫﻤﻴﺖ ﺧﺎﺻﻲ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ ‪:‬‬
‫‪ -1‬ﻫﻮرﻣﻮن ﻣﺤﺮك ﻓﻮﻟﻴﻜﻮﻟﻲ ﻳﺎ ‪FSH:‬‬
‫در ﺧﺎﻧﻤﻬﺎ ﻣﻮﺟﺐ رﺷﺪ ﻓﻮﻟﻴﻜﻮﻟﻬﺎ )ﺗﺨﻤﻜﻬﺎ(و در آﻗﺎﻳﺎن ﻣﻮﺟﺐ ﭘﻴﺸﺒﺮد ﺗﺸﻜﻴﻞ اﺳﭙﺮم ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ -2‬ﻫﻮرﻣﻮن ﻟﻮﺗﺌﻴﻨﻲ ﻳﺎ ‪LH:‬‬
‫در ﺧﺎﻧﻤﻬﺎ ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﻲ در اﻳﺠﺎد ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺗﺨﻤﻚ ﮔﺬاري دارد و ﻧﻴﺰ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺮﺷﺢ ﻫﻮرﻣﻮﻧﻬﺎي ﺟﻨﺴﻲ زﻧﺎﻧﻪ از ﺗﺨﻤـﺪاﻧﻬﺎ‬
‫ﻣﻲ ﺷﻮد و در آﻗﺎﻳﺎن ﻫﻢ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺮﺷﺢ ﻫﻮرﻣﻮن ﺗﺴﺘﻮﺳﺘﺮون)ﻫﻮرﻣﻮن ﺟﻨﺴﻲ ﻣﺮداﻧﻪ ( از ﺑﻴﻀﻪ ﻫﺎ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻫﻮرﻣﻮن ﻫﺎي ﺟﻨﺴﻲ ﺗﺨﻤﺪاﻧﻬﺎ ‪:‬‬
‫‪ -1‬اﺳﺘﺮوژن ﻫﺎ ‪ :‬ﺗﻜﺎﻣﻞ و رﺷﺪ اﻧﺪاﻣﻬﺎي ﺟﻨﺴﻲ در زﻧﺎن و ﺻﻔﺎت ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ ﺟﻨﺴﻲ در آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻋﻬﺪه اﻳﻦ ﻫﻮرﻣﻮن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ -2‬ﭘﺮوژﺳﺘﺮون ‪:‬ﺗﺮﺷﺢ ﺷﻴﺮ و ﭘﻴﺸﺒﺮد ﺗﻜﺎﻣﻞ ﭘﺴﺘﺎﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻋﻬﺪه دارد‪.‬‬
‫‪32‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫ﻫﻮرﻣﻮن ﺟﻨﺴﻲ ﺑﻴﻀﻪ ﻫﺎ)ﺗﺴﺘﻮﺳﺘﺮون(‪:‬‬
‫رﺷﺪ اﻧﺪاﻣﻬﺎي ﺟﻨﺴﻲ ﻣﺮداﻧﻪ را ﺗﺤﺮﻳﻚ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻮﺟﺐ ﭘﻴﺸﺒﺮد ﺗﻜﺎﻣﻞ و رﺷﺪ ﻣﺸﺨﺼﺎت ﺛﺎﻧﻮﻳـﻪ ﺟﻨـﺴﻲ در‬
‫ﻣﺮدان ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻋﻤﻞ ﺗﺮﺷﺢ ﻫﻮرﻣﻮن در ﺑﻴﻀﻪ ﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﻮرﻣﻮﻧﻬﺎي ﻫﻴﭙﻮﻓﻴﺰ ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫آﻧﺎﺗﻮﻣﻲ و ﻓﻴﺰﻳﻮﻟﻮژي دﺳﺘﮕﺎه ﺗﻨﺎﺳﻠﻲ ﻣﺮد ‪:‬‬
‫دﺳﺘﮕﺎه ﺗﻨﺎﺳﻠﻲ ﻣﺮد ﺑﻪ اﻧﺪاﻣﻬﺎي ﺟﻨﺴﻲ داﺧﻠﻲ و ﺧﺎرﺟﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﮔﺮدد ‪:‬‬
‫اﻧﺪام ﺗﻨﺎﺳﻠﻲ ﺧﺎرﺟﻲ ‪ :‬ﺷﺎﻣﻞ ﺑﻴﻀﻪ ﻫﺎ )‪ ،(Testis‬ﻛﻴﺴﻪ ﺑﻴـﻀﻪ ﻳـﺎ اﺳـﻜﺮوﺗﻮم )‪(Scrotum‬و آﻟـﺖ ﺗﻨﺎﺳـﻠﻲ ﻳـﺎ‬
‫‪Penis‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬اﺳﻜﺮوﺗﻮم ﻛﻴﺴﻪ اي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻴﻀﻪ ﻫﺎ داﺧﻞ آن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧـﺪ و ﻣـﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﻧﮕـﻪ داري از ﺑﻴـﻀﻪ را‬
‫داﺷﺘﻪ و درﺟﻪ ﺣﺮارت آﻧﺮا ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺗﺮ از ﺑﺪن ﻧﮕﻪ ﻣﻲ دارد‪.‬‬
‫اﻧﺪاﻣﻬﺎي ﺟﻨﺴﻲ داﺧﻠﻲ‪ :‬ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎي ﻣﻨﻲ ﺳﺎز )‪ ،(Seminiferous tubule‬اﭘﻴﺪﻳﺪﻳﻢ )‪(Epididymis‬ﻣﺠـﺮاي‬
‫ﻣﻨﻲ ﺑﺮ ﻳﺎ وازودﻓﺮان)‪ ،(vasodeferens‬ﻏﺪه ﭘﺮوﺳﺘﺎت )‪(Prostate gland‬و ﻛﻴـﺴﻪ ﻣﻨـﻲ )‪(Seminal vesicle‬‬
‫و ﻏﺪد ﺑﻮﻟﺒﻮاورﺗﺮال)‪ (Bulbourethral gland‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﻗﺒﻼ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﺑﻴﻀﻪ ﻫﺎ دو ﻋﻤﻞ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ دﻫﻨﺪ ‪:‬‬
‫‪ -1‬ﺗﻮﻟﻴﺪ اﺳﭙﺮم ﻳﺎ ﺳﻠﻮﻟﻬﺎي ﺟﻨﺴﻲ ﻣﺮداﻧﻪ‬
‫‪ -2‬ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻫﻮرﻣﻮﻧﻬﺎي ﺟﻨﺴﻲ ﻣﺮداﻧﻪ ﻛﻪ در داﺧﻞ ﺑﻴﻀﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه و ﺗﻮﺳﻂ رﮔﻬﺎي ﺧﻮﻧﻲ ﺟﺬب و ﺑﻪ ﻧﻘـﺎط ﻣﺨﺘﻠـﻒ‬
‫ﺑﺪن ﻣﻲ روﻧﺪ‪.‬‬
‫روﻧﺪ ﺳﺎﺧﺖ اﺳﭙﺮم ‪ :‬ﻳﻜﻲ از ﻛﺎرﻫﺎي ﺑﻴﻀﻪ ﺳﺎﺧﺖ اﺳـﭙﺮم‬
‫ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺳﺎﺧﺖ اﺳﭙﺮم از ﺣـﺪود ‪ 13‬ﺳـﺎﻟﮕﻲ ﺷـﺮوع ﺷـﺪه و ﺗـﺎ‬
‫ﭘﺎﻳﺎن ﻋﻤﺮ اداﻣﻪ ﻣـﻲ ﻳﺎﺑـﺪ‪ .‬ﻋﻤـﻞ اﺳـﭙﺮم ﺳـﺎزي ﻛـﻪ از ﺷـﺮوع ﺗـﺎ‬
‫ﺧﺎﺗﻤﻪ ﺣﺪود ‪ 75‬روز ﻃﻮل ﻣﻲ ﻛﺸﺪ را اﺳﭙﺮﻣﺎﺗﻮژﻧﺰ ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎﻟﻎ ﺷﺪن و اﻧﺘﻘﺎل و ﻧﮕﻬﺪاري اﺳﭙﺮﻣﻬﺎ ‪:‬ﺑﻌﺪ از ﺳـﺎﺧﺖ‪،‬‬
‫اﺳﭙﺮم وارد ﻳﻚ ﻛﺎﻧﺎل ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺑﻪ ﻧﺎم اﭘﻴﺪﻳﺪﻳﻢ)‪6‬ﻣﺘﺮي( ﻣﻲ ﺷﻮد‬
‫)‪(Epididymis‬ﻛﻪ وﻇﻴﻔﻪ اﻧﺘﻘﺎل و آﻣﺎده ﺳـﺎزي اﺳـﭙﺮم را ﺑـﻪ‬
‫ﻋﻬﺪه دارد‪ .‬اﻳﻦ ﻋﻤﻞ ﺣﺪود ‪ 2‬ﺗﺎ ‪ 12‬روز ﻃﻮل ﻣﻲ ﻛـﺸﺪ ﺑﻌـﺪ از‬
‫اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ اﺳﭙﺮﻣﻬﺎ از ﻃﺮﻳﻖ ﻛﺎﻧﺎﻟﻲ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﺠـﺮاي واﺑـﺮان ‪(Vas‬‬
‫)‪deferens‬ﻋﺒــﻮر ﻛــﺮده و وارد ﻣﺤﻠــﻲ ﺑــﻪ ﻧــﺎم آﻣﭙــﻮل‬
‫)‪(Ampulla‬ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آﻣﭙﻮل ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ﻛﻴﺴﻪ ﻣﺎﻳﻊ ﻣﻨﻲ و ﭘﺮوﺳﺘﺎت ﺑﻪ ﻣﺠﺮاي اﻧﺰال ‪(Ejaculatory‬‬
‫)‪duct‬وارد ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ‪ .‬ﻻزم ﺑﻪ ذﻛﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ روزاﻧﻪ ﺣﺪود ‪ 120‬ﻣﻴﻠﻴﻮن اﺳﭙﺮم ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﺷﻮد ‪.‬‬
‫ﻏﺪه ﭘﺮوﺳﺘﺎت‪ ،‬ﻏﺪه اي ﻣﺨﺮوﻃﻲ ﺷﻜﻞ اﺳﺖ ﺑﻪ اﺑﻌﺎد ‪ 3±4‬ﺳـﺎﻧﺘﻲ ﻣﺘـﺮ ﻛـﻪ در زﻳـﺮ ﻣﺜﺎﻧـﻪ ﻗـﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪ و از وﺳـﻂ آن‬
‫ﭘﻴﺸﺎﺑﺮاه ﻋﺒﻮر ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻣﺠﺎري اﻧﺰاﻟﻲ)ﺣﺎوي ﺗﺮﺷﺤﺎت ﻛﻴﺴﻪ ﻣﻨﻲ و اﺳﭙﺮم( از ﻃﺮﻓﻴﻦ ﺳﻄﺢ ﺧﻠﻔﻲ ﭘﺮوﺳـﺘﺎت ﺑـﻪ آن وارد‬
‫ﺷﺪه و ﺑﻪ ﭘﻴﺸﺎﺑﺮاه ﻣﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪد‪ .‬ﺗﺮﺷﺤﺎت ﭘﺮوﺳﺘﺎت ﻧﻴـﺰ ﺑﻮﺳـﻴﻠﻪ ﺗﻌـﺪادي ﻣﺠـﺮاي ﻛﻮﭼـﻚ ﺑـﻪ ﭘﻴـﺸﺎﺑﺮاه وارد ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭘﻴﺸﺎﺑﺮاه از وﺳﻂ آﻟﺖ ﺗﻨﺎﺳﻠﻲ ﻋﺒﻮر ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫‪33‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫اﻧﺘﻘﺎل اﺳﭙﺮﻣﻬﺎ ﺑﻪ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎي رﺣﻤﻲ و ﻋﻤﻞ ﻟﻘﺎح ‪ :‬در ﻫﻨﮕﺎم اﻧﺰال ﺗﺮﺷﺤﺎت ﻛﻴﺴﻪ ﻣـﺎﻳﻊ ﻣﻨـﻲ و ﭘﺮوﺳـﺘﺎت ﺑـﺎ‬
‫اﺳﭙﺮم ﻣﺨﻠﻮط ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ‪.‬ﺣﺠﻢ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﻨﻲ در ﻫﺮ اﻧﺰال ﺣﺪود ‪ 2 -5‬ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ از دو ﻗﺴﻤﺖ اﺳﭙﺮم و ﻣـﺎﻳﻊ‬
‫ﻣﻨﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ‪ .‬در ﻫﺮ ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ از ﻣﺎﻳﻊ ﻣﻨﻲ ﺣﺪود ‪100‬ﻣﻴﻠﻴﻮن اﺳﭙﺮم وﺟﻮد دارد ﻛﻪ اﻳﻦ ‪100‬ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻓﻘـﻂ ‪1-2‬‬
‫درﺻﺪ ﺣﺠﻢ ﻣﺎﻳﻊ ﻣﻨﻲ را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دﻫﺪ‪ .‬اﺳﭙﺮم ﻫﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺗﺎ ‪ 1.5‬ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻌﺪ از اﻧﺰال ﺑﻪ ﻟﻮﻟﻪ ﻫـﺎي رﺣﻤـﻲ ﻣـﻲ رﺳـﻨﺪ‬
‫‪).‬ﺳﺮﻋﺖ ﺣﺮﻛﺖ ‪1‬ﺗﺎ ‪ 4‬ﻣﻴﻠﻴﻤﺘﺮ در دﻗﻴﻘﻪ( و در اﻳﻦ ﻣﻜﺎن ﺗﺎ ‪ 72‬ﺳﺎﻋﺖ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺑﺎروري ﺗﺨﻤﻚ را دارﻧﺪ ﻛﻪ در ﺻـﻮرت‬
‫ﺣﻀﻮر ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺗﺨﻤﻚ ﻟﻘﺎح ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺟﻨﻴﻦ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ .‬ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻨﻜـﻪ ﻓﻘـﻂ ﻳـﻚ اﺳـﭙﺮم ﺑـﺮاي ﺑـﺎرور‬
‫ﻛﺮدن ﺗﺨﻤﻚ ﻛﺎﻓﻲ اﺳﺖ وﻟﻲ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺗﻌﺪاد اﺳﭙﺮﻣﻬﺎﻳﺸﺎن در ﻫﺮ ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ ﻛﻤﺘـﺮ از ‪ 40‬ﻣﻴﻠﻴـﻮن ﺑﺎﺷـﺪ ‪ %50‬اﺣﺘﻤـﺎل‬
‫ﻋﻘﻴﻤﻲ وﺟﻮد دارد و اﮔﺮ اﻳﻦ ﻣﻘﺪارﻛﻤﺘﺮ از ‪ 20‬ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻓﺮد ﻋﻘﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺗﻮﺿﻴﺤﺎت ﺑﻴﺸﺘﺮ در ﻣﻮرد ﺗﺴﺘﻮﺳﺘﺮون‪ :‬ﺑﻄﻮر ﻋﻤﻮم ﺗﺴﺘﻮﺳﺘﺮون ﻣﺴﺌﻮل ﺻﻔﺎت ﻣﺮداﻧﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﻣﻘﺪار ﻣﺘﻮﺳﻄﻲ‬
‫ﺗﺴﺘﻮﺳﺘﺮون در زﻧﺪﮔﻲ ﺟﻨﻴﻨﻲ و ﺗﺎ ‪ 10‬ﻫﻔﺘﻪ ﻳﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻌﺪ از ﺗﻮﻟﺪ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻴﻀﻪ ﻫﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﺷﻮد اﻣﺎ ﺑﻌﺪ از آن ﺗﺎ ‪ 10‬ﺗﺎ ‪13‬‬
‫ﺳﺎﻟﮕﻲ ﺗﺮﺷﺢ آن ﻛﺎﻣﻼً ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻌﺪ از آن در زﻣﺎن ﺑﻠﻮغ ﻣﻘﺪار ﺗﺮﺷﺢ آن ﺑﻪ ﺷـﺪت اﻓـﺰاﻳﺶ و ﻣﺠـﺪداً ﺑﻌـﺪ از‬
‫‪ 50‬ﺳﺎﻟﮕﻲ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫‪ -1‬اﺛﺮ ﺑﻪ رﺷﺪ اﻧﺪاﻣﻬﺎي ﺟﻨﺴﻲ و ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﺻﻔﺎت اوﻟﻴﻪ و ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ ﺟﻨﺴﻲ‬
‫‪ -2‬اﺛﺮ ﺑﺮ روﻳﺶ ﻣﻮ در ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺪن‬
‫‪ -3‬اﺛﺮ ﺑﺮ ﻃﺎﺳﻲ ﻣﺮداﻧﻪ‬
‫‪ -4‬اﺛﺮ ﺑﺮ ﺻﺪا‬
‫‪ -5‬اﺛﺮ ﺑﺮ ﭘﻮﺳﺖ و ﭘﻴﺪاﻳﺶ آﻛﻨﻪ در دوران ﺑﻠﻮغ‬
‫‪ -6‬اﺛﺮ ﺑﺮ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﭘﺮوﺗﺌﻴﻨﻬﺎ و رﺷﺪ ﻋﻀﻼﻧﻲ در ﻣﺮدان‬
‫ﺗﻮﺟﻪ ‪ :‬اﻳﻦ اﺛﺮ ﺗﺴﺘﻮﺳﺘﺮون)اﺛﺮ ﺑﺮ ﻋﻀﻠﻪ( ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه ﻛﻪ از آن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻋﺎﻣﻞ ﻛﻤﻜﻲ در ورزش اﺳﺘﻔﺎده ﮔـﺮدد وﻟـﻲ‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﻛﺮد ﻛﻪ ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ اﺳﺘﻔﺎده از اﻳﻦ ﻣﺎده ﺑﺪون ﺗﺠـﻮﻳﺰ ﭘﺰﺷـﻚ و ﺑﺮرﺳـﻴﻬﺎي ﻛﻠﻴﻨﻴﻜـﻲ ﻫﻤﺰﻣـﺎن‪ ،‬ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ ﻣﻮﺟـﺐ‬
‫آﺳﻴﺐ ﻛﺒﺪ و ﺣﺘﻲ اﻳﺠﺎد ﺳﺮﻃﺎﻧﻬﺎي ﻛﺒﺪ ﮔﺮدد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اﺳﺘﻔﺎده از ﻫﺮ ﻧﻮع ﻫﻮرﻣﻮن ﺟﻨﺴﻲ در ﻣﺮدان ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﺑﺎﻋـﺚ‬
‫اﻳﺠﺎد ﻋﻘﻴﻤﻲ و در زﻧﺎن ﺳﺒﺐ روﻳﺶ ﻣﻮ در ﺻﻮرت ‪ ،‬ﺻﺪاي ﻣﺮداﻧﻪ‪ ،‬ﭘﻮﺳﺖ ﺧﺸﻦ و ﻗﻄﻊ ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ و ‪ ...‬ﺷﻮد‪.‬‬
‫دﺳﺘﮕﺎه ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ زن ‪The Female Reproductive System‬‬
‫ﺷﺎﻣﻞ دو ﻗﺴﻤﺖ ﺧﺎرﺟﻲ و داﺧﻠﻲ اﺳﺖ ‪:‬‬
‫دﺳﺘﮕﺎه ﺗﻨﺎﺳﻠﻲ ﺧﺎرﺟﻲ ﺷﺎﻣﻞ ‪ :‬ﻟﺒﻬﺎي ﺑﺰرگ و ﻛﻮﭼﻚ‪،‬ﻛﻠﻴﺘﻮرﻳﺲ‪ ،‬ﭘﻮﺑﻴﺲ‪ ،‬ﻏﺪد ‪ ،‬واژن و ﭘﺮده ﺑﻜﺎرت ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫اﻧﺪام ﺗﻨﺎﺳﻠﻲ داﺧﻠﻲ ﺷﺎﻣﻞ دﻫﺎﻧﻪ رﺣﻢ ‪ ،‬ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎي رﺣﻤﻲ )‪ ،(Fallopian tube‬ﺗﺨﻤﺪاﻧﻬﺎ)‪ ،(Ovary‬ﻋﺮوق ‪،‬‬
‫اﻋﺼﺎب ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬
‫‪34‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫رﺣﻢ ﻋﻀﻮي ﻋﻀﻼﻧﻲ و ﺗﻮﺧﺎﻟﻲ ﺑﻪ اﺑﻌﺎد ‪ 7±5±3‬ﺳـﺎﻧﺖ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ و وزن آن ‪ 30‬ﺗـﺎ ‪ 40‬ﮔـﺮم اﺳـﺖ‪ .‬ﻛـﻪ دو ﻟﻮﻟـﻪ‬
‫رﺣﻤﻲ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎي ﻓﺎﻟﻮپ از زواﻳﺎي ﻃﺮﻓﻲ ﻗﺴﻤﺖ ﻓﻮﻗﺎﻧﻲ ﺗﻨﻪ رﺣﻢ ﺧﺎرج ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ ﻃﻮل ‪ 10‬ﺳﺎﻧﺘﻲ ﻣﺘﺮ و در اﻧﺘﻬﺎ‬
‫ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﺷﻴﭙﻮري)اﻧﻔﺎﻧﺪﻳﺒﻮﻟﻮم( در آﻣﺪه و ﺑﺮ روي ﺗﺨﻤﺪاﻧﻬﺎ ﻗﺮار ﻣـﻲ ﮔﻴﺮﻧـﺪ و وﻇﻴﻔـﻪ ﮔـﺮﻓﺘﻦ ﺗﺨﻤـﻚ و اﻧﻘـﺎل آن ﺑـﻪ‬
‫داﺧﻞ ﻟﻮﻟﻪ رﺣﻢ را دارﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺨﻤﺪان ﻫﺎ ﻫﻤﺘﺎي ﺑﻴﻀﻪ ﻫﺎ در ﻣﺮد ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ ﺑﺎ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﺗﺨﻤﺪاﻧﻬﺎ ﺷﺮوع ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬در زﻣﺎن ﺗﻮﻟـﺪ ﻳـﻚ ﻧـﻮزاد‬
‫دﺧﺘﺮ در دو ﺗﺨﻤﺪان ﺣﺪود ﻳﻚ ﻣﻴﻠﻴﻮن و در ﻫﻨﮕﺎم ﺑﻠﻮغ ﺣـﺪود ‪ 300‬ﺗـﺎ ‪ 400‬ﻫـﺰار ﺗﺨﻤـﻚ وﺟـﻮد دارد ‪ .‬در ﺳﺮاﺳـﺮ‬
‫ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ ﻳﻚ زن ﻓﻘﻂ ﺣﺪود ‪ 400‬ﻋﺪد از اﻳﻦ ﺗﺨﻤﻜﻬﺎ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﭘﻴﺪا ﻛﺮده و ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧﺪه آﻧﻬﺎ از ﺑﻴﻦ ﻣﻲ روﻧﺪ)ﺑﻌـﺪ‬
‫از ﻳﺎﺋﺴﮕﻲ(‬
‫ﻳﻚ ﺗﺨﻤﻚ در وﺳﻂ ﻫﺮ دوره ﺟﻨﺴﻲ ﻣﺎﻫﺎﻧﻪ از ﻳﻚ ﻓﻮﻟﻴﻜﻮل ﺗﺨﻤﺪاﻧﻲ ﺑﺪاﺧﻞ ﺣﻔﺮه ﺷﻜﻤﻲ دﻓﻊ ﻣﻲ ﺷـﻮد و ﺗﻮﺳـﻂ ﻳﻜـﻲ‬
‫از ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎي رﺣﻤﻲ وارد رﺣﻢ ﺷﺪه و در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ اﺳﭙﺮم ﺑﺎرور ﺷﻮد ﺗﺨﻢ ﺗﺸﻜﻴﻞ و در رﺣﻢ ﻻﻧﻪ ﮔﺰﻳﻨﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫دوره ﺟﻨﺴﻲ در زﻧﺎن‪ :‬اﻳﻦ دوره ﺑﺎ ﻋﺎدت ﻣﺎﻫﺎﻧﻪ ﺷﺮوع ﻣﻲ ﺷﻮد و ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻮﺳﻂ ‪ 28‬روز ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ وﻟـﻲ ﺣﺘـﻲ در‬
‫اﻓﺮاد ﺳﺎﻟﻢ اﻳﻦ دوره از ‪ 20‬ﺗﺎ ‪ 45‬روز ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺘﻐﻴﻴﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ دوره ﻣﻌﻤﻮﻻًدر اﺑﺘﺪا ﻧﺎﻣﻨﻈﻢ اﺳﺖ وﻟﻲ ﻛﻢ ﻛﻢ ﻣﻨﻈﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد و در زﻧﻬﺎي ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻴﻦ ‪ 45‬ﺗـﺎ ‪ 50‬ﺳـﺎل ﻣﺘﻮﻗـﻒ و دوره‬
‫ﻳﺎﺋﺴﮕﻲ ﺷﺮوع ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬ﭘـﺲ دوره ﺑـﺎروري زن ﺣـﺪود ‪ 30‬ﺗـﺎ ‪35‬‬
‫ﺳﺎل ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺑﺪ‪ ،‬ﻛﺎر زﻳـﺎد و ﭘـﺮ ﻣـﺸﻘﺖ‪ ،‬ﻓـﺸﺎر زﻧـﺪﮔﻲ و‬
‫رﻧﺞ روﺣﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﭼﺸﻤﮕﻴﺮي از ﻃﻮل اﻳﻦ ﻣﺪت ﻣﻲ ﻛﺎﻫﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺎروري در ﻫﺮ دوره ﺟﻨﺴﻲ ﻣﺎﻫﺎﻧﻪ ‪ :‬ﺗﺨﻤﻚ ﺑﻌـﺪ از‬
‫ﺧــﺮوج از ﺗﺨﻤــﺪان ﻣﻌﻤــﻮﻻً ﺗــﺎ ‪ 24‬ﺳــﺎﻋﺖ ﻗﺎﺑﻠﻴــﺖ ﺑــﺎروري دارد‬
‫ﺗﺨﻤﻚ ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ ﻳﻚ ﻣﻴﻠﻴﻤﺘﺮ در ﺳﺎﻋﺖ در ﻟﻮﻟﻪ رﺣـﻢ ﺣﺮﻛـﺖ و‬
‫ﺑﻪ ﻃﺮف رﺣﻢ ﻣﻲ رود‪ .‬در ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻋﺘﻲ ﻛﻪ ﺗﺨﻤﻚ در اﺑﺘﺪاي ﻟﻮﻟﻪ‬
‫رﺣﻤﻲ اﺳﺖ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺮاي ﻟﻘﺎح را دارد و ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﻪ رﺣﻢ ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮ ﺷﻮد ﻗﺪرت ﺑﺎروري ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﻲ دﻫﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌﺪ از ﻋﻤﻞ اﻧﺰال ﻛﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻًﺷﺎﻣﻞ ﺣﺪود ‪ 500‬ﻣﻴﻠﻴﻮن اﺳﭙﺮم اﺳـﺖ ﺗﻌـﺪادي از اﺳـﭙﺮم ﻫـﺎ )ﺣـﺪود ‪1000‬ﺗـﺎ ‪3000‬ﺗـﺎ( در‬
‫ﻇﺮف ‪ 5‬ﺗﺎ ‪ 10‬دﻗﻴﻘﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﻞ ﻟﻘﺎح)اﻧﺘﻬﺎي ﻟﻮﻟﻪ( ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﺳﭙﺮم ﻫﻢ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺗـﺎ ‪ 72‬ﺳـﺎﻋﺖ زﻧـﺪه ﻣـﻲ ﻣﺎﻧـﺪ)اﻟﺒﺘـﻪ‬
‫ﺑﻴﺸﺘﺮ آن در ‪ 24‬ﺳﺎﻋﺖ اول از ﺑﻴﻦ ﻣﻲ رود( ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮاي اﻳﺠﺎد ﻟﻘﺎح زﻣﺎن ﻣﺤﺪودي وﺟﻮد دارد‪.‬‬
‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻛﺸﻮري ﺑﺮاي ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ‪:‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم ‪:‬‬
‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﭘﻨﺞ ﻣﺤﻮر ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ‪ ،‬ﺟﻤﻌﻴﺘﻬﺎي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ را در ﺳـﻪ ﻣﺮﺣﻠـﻪ ﻗﺒـﻞ‪ ،‬ﺣـﻴﻦ و ﺑﻌـﺪ از‬
‫ازدواج ﭘﻮﺷﺶ ﻣﻲ دﻫﺪ‪:‬‬
‫‪ .1‬آﻣﻮزش‬
‫‪ .2‬ﻣﺸﺎوره‬
‫‪ .3‬ﺗﺎﻣﻴﻦ ‪ ،‬ﺗﻮزﻳﻊ و اراﺋﻪ روﺷﻬﺎي ﻣﺘﻨﻮع ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري‬
‫‪ .4‬ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت‬
‫‪ .5‬ﻧﻈﺎرت ‪ ،‬ﭘﺎﻳﺶ و ارزﺷﻴﺎﺑﻲ‬
‫‪35‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫‪ -1‬آﻣﻮزش‪:‬‬
‫• آﻣﻮزش ﻗﺒﻞ از ازدواج‪ :‬ﺗﺪرﻳﺲ در ﻣﻘﺎﻃﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ‬
‫• آﻣﻮزﺷﻬﺎي ﺣﻴﻦ ازدواج‬
‫• آﻣﻮزﺷﻬﺎي ﺑﻌﺪ از ازدواج‪ :‬آﻣﻮزش ﻛﻠﻴﻪ واﺟﺪﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ از ﻃﺮﻳـﻖ ﺣـﻀﻮري‪ ،‬ﺷـﻤﺎره ﺗﻠﻔـﻦ ﮔﻮﻳـﺎي ‪، 149‬‬
‫ﻣﺤﻴﻄﻬﺎي ﻛﺎري‪ ،‬ﺻﺪا و ﺳﻴﻤﺎ و ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت و ‪...‬‬
‫‪ -2‬ﻣﺸﺎوره‪:‬‬
‫ﻣﺸﺎوره و راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ در ﻣﻮرد ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده در ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻣﺮاﻛﺰ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ و درﻣﺎﻧﻲ ﺳﺮاﺳـﺮ ﻛـﺸﻮر اﻧﺠـﺎم ﻣـﻲ ﮔﻴـﺮد ‪ .‬ﻛـﻪ‬
‫ﺷﺎﻣﻞ ‪ 6‬ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪):‬در زﺑﺎن اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ اﻳﻦ ‪6‬ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺣﺮوف اول ﻛﻠﻤﻪ ‪ GATHER‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ( ‪.‬‬
‫‪ (a‬ب‪ /‬ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻳﺎ ‪ Greet /G‬ﺳﻼم ﻛﺮدن و ﺧﻮش آﻣﺪ ﮔﻮﻳﻲ‬
‫‪ (b‬ه‪ /‬ﻫﺪف ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻛﻨﻨﺪه؟ ﻳﺎ ‪ Ask /A‬ﭘﺮﺳﻴﺪن ﻫﺪف ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻛﻨﻨﺪه‬
‫‪ (c‬د‪ /‬دادن اﻃﻼﻋﺎت ﻛﺎﻓﻲ در ﻣﻮرد ﻫﻤﻪ روﺷﻬﺎ ﻳﺎ ‪ Tell /T‬ﮔﻔﺘﮕﻮ و دادن اﻃﻼﻋﺎت‬
‫‪ (d‬ا‪ /‬اﻧﺘﺨﺎب ﻳﻚ روش ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﻮﺳﻂ داوﻃﻠﺐ ﻳﺎ ‪ Help / H‬ﻛﻤﻚ ﻛﺮدن ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب‬
‫‪ (e‬ش‪ /‬ﺷﺮح ﻛﺎﻣﻞ در ﻣﻮرد روش اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ ﻳﺎ ‪ Explain / E‬ﺷﺮح ﻛﺎﻣﻞ روش اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ‬
‫‪ (f‬ت‪ /‬ﺗﻤﺎس ﺑﻌﺪي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﻣﻲ ﺷﻮد ﻳﺎ ‪ Return / R‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﺑﺮاي ﻣﺮاﺟﻌﻪ‬
‫‪ -2‬ﺗﺄﻣﻴﻦ ‪ ،‬ﺗﻮزﻳﻊ و اراﺋﻪ روﺷﻬﺎي ﻣﺘﻨﻮع ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري ‪ :‬وزارت ﺑﻬﺪاﺷـﺖ‪ ،‬درﻣـﺎن و آﻣـﻮزش‬
‫ﭘﺰﺷﻜﻲ روﺷﻬﺎي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري را از ﻃﺮﻳﻖ ﻛﻠﻴﻪ ﻣﺮاﻛﺰ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ در ﺳﺮاﺳﺮ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﺻﻮرت راﻳﮕﺎن و‬
‫ﻣﺴﺘﻤﺮ در اﺧﺘﻴﺎر ﻣﺮدان و زﻧﺎن ﻣﺘﻘﺎﺿﻲ ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﺪ‪.‬‬

‫ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري‬
‫ﺗﺎرﻳﺨﭽﻪ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري ‪:‬‬
‫‪.1‬ﺑﺸﺮ اوﻟﻴﻪ‪ :‬ﻧﻘﺸﻲ ﺑﺮاي ﻣﺮد ﻗﺎﺋﻞ ﻧﺒﻮدﻧﺪ و ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ را در اﺛﺮ ‪ Í‬ﻧﻔﻮذ اﺷﻌﻪ ﺧﻮرﺷﻴﺪ ‪ ،‬ﺧﻮاب دﻳﺪن زﻧﺎن‪،‬ﻏﺬاي ﺧـﺎص‬
‫و ‪ ...‬ﻣﻲ داﻧﺴﺘﻨﺪ‬
‫‪ .2‬ﻣﺼﺮي ﻫﺎ ‪4:‬ﻫﺰار ﺳﺎل ﭘﻴﺶ‪Í‬ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺧﺰه در دﻫﺎﻧﻪ رﺣﻢ‬
‫‪.3‬ﻫﻨﺪي ﻫﺎ ‪ :‬ﺑﺮگ‪ ،‬ﻣﻮم‪،‬ﭘﻮﺳﺖ ﻟﻴﻤﻮ ﺗﺮش ‪ ،‬اﺳﻔﻨﺞ و ‪....‬‬
‫‪ .4‬ﺣﺒﺲ ﺗﻨﻔﺲ و ﺳﺮﻓﻪ و ﻋﻄﺴﻪ ﺑﺮاي ﺧﺎرج ﻛﺮدن اﺳﭙﺮم‬
‫‪.5‬ﻣﺎﻟﻴﺪن ﻓﻠﻔﻞ ﺑﻪ دﻫﺎﻧﻪ رﺣﻢ و اﻣﺮوزه ژﻟﻪ و ﭘﻤﺎد‬
‫‪ .6‬ﺳﺎﺧﺖ ﻛﺎﻧﺪوم از روده ﺣﻴﻮاﻧﺎت و ﻣﺎﻫﻲ‬
‫‪ .7‬ﻣﺎﻟﻴﺪن روﻏﻦ ﻣﺎﻧﺪه و ﺗﻨﺪ ﺷﺪه ﺑﻪ دﻫﺎﻧﻪ رﺣﻢ‬
‫ﻗﺎﺑﻞ ذﻛﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﻘﺶ اﺳﭙﺮم در ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ اﻣﺮوزي ﺣﺪود ‪300‬ﺳﺎل اﺳﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬
‫آﻣﺮﻳﻜﺎ‪Í1916Í‬اوﻟﻴﻦ ﻛﻠﻨﻴﻚ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‪Í‬ﻣﺎرﮔﺮت ﺳﻨﺠﺮ‪ Í‬ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ دﺳﺘﮕﻴﺮي و ﺣﺒﺲ وي ﺷﺪ‪.‬‬
‫روﺷﻬﺎي ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫روﺷﻬﺎي ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺘﻨﻮﻋﻲ در اﻳﺮان و ﺟﻬﺎن ﺑﺮاي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري وﺟﻮد دارد ﻛﻪ زوﺟﻴﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﺣﺪاﻗﻞ در ﺣﺪ آﺷـﻨﺎﻳﻲ‬
‫ﻫﻤﻪ روﺷﻬﺎ را ﺑﺸﻨﺎﺳﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ روش ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ را ﺑﺮاي ﺧﻮد اﻧﺘﺨﺎب ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫‪36‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫اﻧﻮاع روش ﻫﺎي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري‪:‬‬


‫روﺷﻬﺎي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي ﺑﻪ دو دﺳﺘﻪ ﻛﻠﻲ ﻣﻮﻗﺖ و داﺋﻢ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪:‬‬
‫‪ - A‬روش ﻫﺎي ﻣﻮﻗﺖ‪:‬‬
‫‪ -1‬روﺷﻬﺎي ﻫﻮرﻣﻮﻧﻲ ﺧﻮراﻛﻲ‬
‫اﻟﻒ(ﻗﺮص ﻫﺎي ﺧﻮراﻛﻲ‬
‫• ﻗﺮص ‪) LD‬دوز ﭘﺎﻳﻴﻦ(‬
‫• ﻗﺮص‪) HD‬دوز ﺑﺎﻻ(‬
‫• ﻗﺮص ﻫﺎي ﺗﺮي ﻓﺎزﻳﻚ ﻳﺎ ﺳﻪ ﻓﺎزي‬
‫• ﻗﺮص ﻫﺎي ﻻﻳﻨﺴﺘﺮوﻧﻮل ﻳﺎ ﺷﻴﺮدﻫﻲ‬
‫ب ( روﺷﻬﺎي ﺗﺰرﻳﻘﻲ ﻳﺎ آﻣﭙﻮل ‪)DMPA‬دﭘﻮﻣﺪروﻛﺴﻲ ﭘﺮوژﺳﺘﺮون اﺳﺘﺎت(‬
‫پ ( روﺷﻬﺎي ﻛﺎﺷﺘﻨﻲ) ﻧﻮرﭘﻠﻨﺖ(‬
‫‪ -2‬روﺷﻬﺎي ﺳﺪ ﻛﻨﻨﺪه‪ :‬ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ – ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ‪ -‬ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ)ﻣﺜﻞ دﻳﺎﻓﺮاﮔﻢ‪ -‬ﻛﺎﻧﺪوم‪ -‬اﺳﻔﻨﺞ و اﺳﭙﺮﻣﻮﺳﺎﻳﺪ(‬
‫‪ -3‬روﺷﻬﺎي ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ ‪ IUD :‬ﻫﺎ‬
‫‪ -4‬روﺷﻬﺎي ﻃﺒﻴﻌﻲ )اﻟﺒﺘﻪ روش ﺣﺴﺎب ﻧﻤﻲ ﺷﻮﻧﺪ(‬
‫‪ - B‬روﺷﻬﺎي داﺋﻢ‪:‬‬
‫اﻟﻒ( ﺑﺴﺘﻦ ﻟﻮﻟﻪ در زﻧﺎن‬
‫ب ( ﺑﺴﺘﻦ ﻟﻮﻟﻪ در ﻣﺮدان‬
‫اﺛﺮ ﺑﺨﺸﻲ روﺷﻬﺎي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري‪:‬‬
‫روﺷﻬﺎي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري از اﺛﺮ ﺑﺨﺸﻲ ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻨﻈﻮر از اﺛﺮ ﺑﺨﺸﻲ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﻚ روش ﻣﻌﻴﻦ ﺗـﺎ‬
‫ﭼﻪ اﻧﺪازه از ﺑﺎرداري ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺟﺪول ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪي اﺛﺮ ﺑﺨﺸﻲ روﺷﻬﺎي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري‬
‫در ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺘﺪاول ﺗﺎ ﺣﺪي ﻣﺆﺛﺮ اﺳﺖ‬ ‫در ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺘﺪاول ﻣﺆﺛﺮ اﺳﺖ‬
‫)اﮔﺮ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺻﺤﻴﺢ و ﻣﺴﺘﻤﺮ اﺳﺘﻔﺎده‬ ‫)اﮔﺮ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺻﺤﻴﺢ و ﻣﺴﺘﻤﺮ اﺳﺘﻔﺎده‬ ‫ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺆﺛﺮ اﺳﺖ‬
‫ﺷﻮد ﻣﺆﺛﺮ اﺳﺖ(‬ ‫ﺷﻮد ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺆﺛﺮ اﺳﺖ(‬
‫ﻛﺎﻧﺪوم ﻫﺎ)زﻧﺎﻧﻪ و ﻣﺮداﻧﻪ(‬ ‫ﻗﺮص ﻫﺎي ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ‬ ‫ﻧﻮرﭘﻠﻨﺖ ﻛﺎﺷﺘﻨﻲ‬
‫ﻗﻄﻊ ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ در ﺷﻴﺮدﻫﻲ ﻓﻘﻂ ﺑﺮاي‪6‬ﻣﺎه دﻳﺎﻓﺮاﮔﻢ ﺑﺎ اﺳﭙﺮم ﻛﺶ‬ ‫وازﻛﺘﻮﻣﻲ‬
‫اﺳﭙﺮم ﻛﺶ ﻫﺎ‬ ‫روﺷﻬﺎي ﺗﺰرﻳﻘﻲ‬
‫روﺷﻬﺎي ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﺳﻨﺘﻲ‬ ‫ﺑﺴﺘﻦ ﻟﻮﻟﻪ در زﻧﺎن‬
‫آي ﻳﻮ دي‬
‫ﻗﺮص ﻫﺎي ﺷﻴﺮدﻫﻲ‬

‫ﻳﻚ ﭘﻴﺎم ‪ :‬ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮﻳﻦ روش ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري در اﺑﺘـﺪاي ازدواج ﻗـﺮص ﻫـﺎي‬
‫ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ و ﺳﭙﺲ ﻛﺎﻧﺪوم ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ ).‬ﺷﺮوع ﻗﺮص ﻳﻚ ﻣﺎه ﻗﺒﻞ از ازدواج(‪.‬‬
‫ﻗﺮص ﻫﺎي ﺧﻮراﻛﻲ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري‪:‬‬
‫ﻳﻜــﻲ از ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺗــﺮﻳﻦ روﺷــﻬﺎ در اﺑﺘــﺪاي ازدواج ‪ ،‬اﺳـﺘﻔﺎده از ﻗــﺮص ﻫــﺎي ﺗﺮﻛﻴﺒــﻲ‬
‫ﺧﻮراﻛﻲ ﺑﺎ دوز ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻳﺎ ‪ LD‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬
‫ﻗﺮﺻﻬﺎي ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ)‪:(HD-LD‬‬
‫‪ 9‬اﻳﻦ ﻗﺮص ﻫﺎ ﻣﺎﻧﻊ ﺗﺨﻤﻚ ﮔﺬاري در ﻫﺮ ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ وﻟﻲ ﺑﻌﺪ از ﻗﻄﻊ ﻗﺮص ﻣﺠﺪداً ﺗﺨﻤﻚ ﮔﺬاري‬
‫ﺷﺮوع ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ 9‬ﻗﺮص ‪ LD‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ روش ﺳﺎﻟﻢ و اﻳﻤﻦ ﺑﺮاي ﺑﻴﺸﺘﺮ زﻧﺎن ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪37‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫‪ 9‬اﻳﻦ ﻗﺮص ﻫﺎ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎﻋﺚ ﺳﻘﻂ در ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ 9‬در ﺗﻤﺎم دوره ﻫﺎي ﺳﻨﻲ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ )از ﻧﻮﺟﻮاﻧﻲ ﺗﺎ ﻳﺎﺋﺴﮕﻲ(‪.‬‬
‫ﻃﺮز ﻣﺼﺮف‪:‬‬
‫• اوﻟﻴﻦ ﻗﺮص روز ﭘﻨﺠﻢ ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ ﭼﻪ ﺧﻮﻧﺮﻳﺰي ﺗﻤﺎم ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﻳﺎ ﻧﻪ ﺷﺮوع ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﺑﻌﺪ از ‪ 21‬ﻗﺮص ‪ 7‬روز ﺧﻮرده ﻧﺸﻮد و ﺑﻌﺪ از ‪ 7‬روز ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ روز ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻌﺪي ﺷﺮوع ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﻳﻌﻨﻲ روز ﻫﺸﺘﻢ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻌﺪي ﺷﺮوع ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻫﺎ‪:‬‬
‫• ﺳﻌﻲ ﺷﻮد ﻗﺮص ﻫﺎ ﻫﺮ ﺷﺐ در ﺳﺎﻋﺖ ﻣﻌﻴﻦ ﺧﻮرده ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﺑﻌﺪ از ﺷﺎم و ﻗﺒﻞ از ﺧﻮاب ﺧﻮرده ﺷﻮد ﺗﺎ ﻫﻢ ﺗﻬﻮع و اﺳﺘﻔﺮاغ ﻛﻢ ﺷﺪه و ﻫﻢ ﻳـﺎدآوري روزاﻧـﻪ آن‬
‫آﺳﺎﻧﺘﺮ ﺷﻮد‪.‬‬
‫• اﮔﺮ در ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻴﻦ دو ﺑﺴﺘﻪ )‪7‬روز( ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ اﻳﺠﺎد ﻧﺸﺪ ﺑﺮاي رد ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﺑﻪ ﭘﺰﺷﻚ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻣﻮارد ﻣﻨﻊ ﻣﺼﺮف ﻗﻄﻌﻲ‪:‬‬
‫اﻓﺮادي ﻛﻪ ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﻣﺸﻜﻼت زﻳﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪﻧﺒﺎﻳﺪ از ﻗﺮص ﻫﺎ ي ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ ﺑﺮاي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪ‪:‬‬
‫• ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬﺎي ﻗﻠﺒﻲ و ﻋﺮوﻗﻲ وﺳﺎﺑﻘﻪ ﺳﻜﺘﻪ ﻫﺎي ﻣﻐﺰي‪.‬‬
‫• ﺑﻴﻤﺎري درﻳﭽﻪ اي ﻗﻠﺐ‪.‬‬
‫• ﺑﻴﻤﺎري ﻛﺒﺪي‪،‬ﻫﭙﺎﺗﻴﺖ ﻋﻔﻮﻧﻲ و اﺧﺘﻼل واﺿﺢ ﺗﺴﺘﻬﺎي ﻛﺒﺪي‪.‬‬
‫• ﺳﺎﺑﻘﻪ زردي ‪ ،‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﻣﺼﺮف ﻗﺮص ﻫﺎي ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ‪.‬‬
‫• ﺳﺮﻃﺎﻧﻬﺎي واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻫﻮرﻣﻮن ﻣﺜﻞ‪ :‬ﺳﺮﻃﺎﻧﻬﺎي ﭘﺴﺘﺎن‪،‬رﺣﻢ و‪..‬‬
‫• ﺧﻮﻧﺮﻳﺰﻳﻬﺎي ﻏﻴﺮ ﻃﺒﻴﻌﻲ واژﻳﻨﺎل‪.‬‬
‫• اﺣﺘﻤﺎل ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ‪.‬‬
‫• ﺳﻴﮕﺎرﻳﻬﺎي ﺑﺎﻻي ‪ 35‬ﺳﺎل ﺑﺎ ﻣﺼﺮف ﺑﻴﺶ از ‪ 15‬ﻧﺦ ﺳﻴﮕﺎر در روز‪.‬‬
‫• اﻓﺰاﻳﺶ ﭼﺮﺑﻴﻬﺎي ﺧﻮن از ﻧﻮع ‪.LDL‬‬
‫ﻣﻮارد ﻣﻨﻊ ﻣﺼﺮف ﻧﺴﺒﻲ‪ :‬اﻓﺮادي ﻛﻪ ﻣﺸﻜﻼت زﻳﺮ را دارﻧﺪ ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺮ ﭘﺰﺷﻚ و ﺑﺎ اﺣﺘﻴﺎط ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨـﺪ از ﻗـﺮص‬
‫ﻫﺎي ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ ﺑﺮاي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪ‪:‬‬
‫• ﺳﺮدردﻫﺎي ﻣﻴﮕﺮﻧﻲ و ﻳﺎ ﻋﺮوﻗﻲ‪.‬‬
‫• ﺻﺮع‪.‬‬
‫• ﻓﺸﺎر ﺧﻮن ﺑﺎﻻ و ﻛﻨﺘﺮل ﻧﺸﺪه‪.‬‬
‫• دﻳﺎﺑﺖ‪.‬‬
‫• ﺳﺎﺑﻘﻪ دﻳﺎﺑﺖ ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ‪.‬‬
‫• ﺑﻴﻤﺎري ﻛﻴﺴﻪ ﺻﻔﺮا‪.‬‬
‫• ﻗﺒﻞ از اﻋﻤﺎل ﺟﺮاﺣﻲ ﺑﺰرگ‪.‬‬
‫• ﺑﻴﻤﺎري ﻫﺎي ﻣﺰﻣﻦ ﻛﻠﻴﻮي‪.‬‬
‫• ورﻳﺪﻫﺎي وارﻳﺴﻲ‪.‬‬
‫ﺗﻮﺟﻪ ‪ :‬ﺷﺮاﻳﻂ زﻳﺮ ﻣﻨﻌﻲ ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده از ﻗﺮص ﻫﺎ ﻧﻴﺴﺖ‪:‬‬
‫‪ .1‬داﺷﺘﻦ و ﻳﺎ ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﻓﺮزﻧﺪ‬
‫‪38‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫‪ .2‬ﻻﻏﺮي و ﭼﺎﻗﻲ‬
‫‪ .3‬ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺳﻘﻂ و ﻳﺎ ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﻧﺎﻣﻮﻓﻖ‬
‫‪ .4‬ﺳﻴﮕﺎري ﺑﻮدن در ﺳﻨﻴﻦ زﻳﺮ ‪ 35‬ﺳﺎل‬
‫ﻧﻜﺎت ﻣﻬﻢ در ﻣﺼﺮف ﻗﺮص ﻫﺎي ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ‪:‬‬
‫• در ﻫﻔﺘﻪ اول از اوﻟﻴﻦ دوره ﻣﺼﺮف ﻗﺮص ﺑﺎﻳﺪ از روش دﻳﮕﺮي ﻣﺜﻞ ﻛﺎﻧﺪوم اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد ‪.‬‬
‫• در ﺻﻮرت ﻓﺮاﻣﻮﺷﻲ ﻗﺮص ﺑﻪ ﻣﺪت ﻳﻚ ﺷﺐ ‪ ،‬ﺗﺎ ﻧﻮﺑﺖ ﺑﻌﺪي ﻫﺮ وﻗﺖ ﻳﺎدش آﻣﺪ ﻣـﻲ ﺧـﻮرد و اﮔـﺮ ﻳـﺎدش‬
‫ﻧﻴﺎﻣﺪ در ﻧﻮﺑﺖ ﺑﻌﺪي ‪ 2‬ﻗﺮص ﺑﺎﻫﻢ ﺧﻮرده ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫• در ﺻﻮرت ﻓﺮاﻣﻮﺷﻲ دو ﺷﺐ ‪ ،‬در دو ﺷﺐ ﺑﻌﺪ از آن ﻫﺮ ﺑﺎر دو ﻗﺮص و ﺗـﺎ آﺧـﺮ ﺑـﺴﺘﻪ از روش دﻳﮕـﺮي ﻣﺜـﻞ‬
‫ﻛﺎﻧﺪوم اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫• در ﺻﻮرت ﻓﺮاﻣﻮﺷﻲ ﺳﻪ ﺷﺐ ﻳﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ ‪ ،‬ﻣﺼﺮف ﻗﺮص را ﻣﺘﻮﻗﻒ و از روش دﻳﮕـﺮي اﺳـﺘﻔﺎده ﻛﻨـﺪ ﺗـﺎ ﺷـﺮوع‬
‫ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ و ﺑﻌﺪ از آن از روز ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺜﻞ ﻗﺒﻞ ﻣﺠﺪداًﺑﺴﺘﻪ ﺑﻌﺪي را ﺷﺮوع ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫• ﻟﻜﻪ ﺑﻴﻨﻲ ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﻣﺼﺮف ﻗﺮص در ﻳﻜﻲ دو ﻣﺎه اول ﻃﺒﻴﻌﻲ اﺳﺖ‪.‬‬
‫• ﺗﻬﻮع و اﺳﺘﻔﺮاغ و ﺳﺮدرد در ﻳﻜﻲ دو ﻣﺎه اول ﻃﺒﻴﻌﻲ اﺳﺖ در ﺻﻮرت اداﻣﻪ ﺗﻬﻮع و اﺳﺘﻔﺮاغ از ﻗﺮص وﻳﺘـﺎﻣﻴﻦ‬
‫‪ B6‬اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﻣﺼﺮف ﻗﺮص ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﺳﻨﻲ ﻧﺪارد ﻣﮕﺮ ﻣﻮارد ﻣﻨﻊ ﻣﺼﺮف ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫• ﺑﺎروري ﻣﺠﺪد ‪ :‬ﺗﺨﻤﻚ ﮔﺬاري ﻣﻌﻤﻮﻻً‪ 3‬ﻣﺎه ﺑﻌﺪ از ﻗﻄﻊ ﻗﺮص ﺑﻮﺟﻮد ﻣﻲ آﻳﺪ‪.‬‬
‫• ﭘﻴﮕﻴﺮي‪6 :‬ﻣﺎه ﺑﻌﺪ از ﻣﺼﺮف ﻗﺮص ﺟﻬﺖ ﻛﻨﺘﺮل وزن‪،‬ﻓـﺸﺎر ﺧﻮن‪،‬ﻗﻨﺪ‪،‬ﻛﻠـﺴﺘﺮول و ﺗـﺮي ﮔﻠﻴـﺴﻴﺮﻳﺪ ﺑـﻪ ﻣﺮﻛـﺰ‬
‫ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﻣﺼﺮف ﻗﺮص ﺳﺮﻃﺎن زا ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬
‫• اﺳﺘﻔﺎده از ﻗﺮص ﺗﺄﺛﻴﺮي در ﻧﺎﻫﻨﺠﺎرﻳﻬﺎي ﺟﻨﻴﻨﻲ ﻧﺪارد‪.‬‬
‫• ﻣﺼﺮف ﺳﻬﻮي در ﻣﻮﻗﻊ ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ زﻳﺎﻧﻲ ﺑﺮاي ﺟﻨﻴﻦ اﻳﺠﺎد ﻧﻤﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫• ﻣﻴﺰان اﺛﺮ‪ :‬اﮔﺮ درﺳﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد ﺗﻨﻬﺎ ‪ 1‬در ﻫﺰار ﺷﻜﺴﺖ دارد‪.‬‬
‫ﻗﺮص ﻫﺎي ﺷﻴﺮدﻫﻲ)ﭘﺮوژﺳﺘﺮوﻧﻲ( ‪ -‬ﻻﻳﻨﺴﺘﺮوﻧﻮل ﻳﺎ ﻣﻴﻨﻲ ﭘﻴﻞ‪:‬‬
‫اﻳﻦ ﻗﺮص ﺑﺮاي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري در ﻣﺎدران ﺷﻴﺮده ﻛﺎرﺑﺮد دارد و ﻫﻴﭻ ﺗﺎﺛﻴﺮي روي ﻣﻴﺰان ﺷﻴﺮ ﻧﺪارد‪ .‬در اﻓﺮاد ﻣﺒﺘﻼ‬
‫ﺑﻪ ﻓﺸﺎر ﺧﻮن و دﻳﺎﺑﺖ ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺗﻮان از اﻳﻦ ﻗﺮص اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد‪.‬‬
‫• ﺑﺴﺘﻪ ﻫﺎي ﻗﺮص‪ 28‬ﻋﺪد اﺳﺖ و ﺑﺪون ﻗﻄﻊ ﻛﺮدن ﺧﻮرده ﻣﻲ ﺷﻮد‬
‫• در ‪ 4‬ﺗﺎ ‪6‬ﻣﺎه ﺑﻌﺪ از زاﻳﻤﺎن اﮔﺮ ﺷﻴﺮدﻫﻲ ﻛﺎﻣﻞ ﺑﺎﺷـﺪ ﻣـﺼﺮف ﻣـﻲ ﺷـﻮد در ﻛـﺴﺎﻧﻲ ﻛـﻪ ﺷـﻴﺮدﻫﻲ ﻛﺎﻣـﻞ‬
‫ﻧﺪارﻧﺪ ﻣﻮﺛﺮ ﻧﻤﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫• ﺣﺘﻤﺎً در ﺳﺎﻋﺎت ﻣﻌﻴﻦ ﺧﻮرده ﺷﻮد ﻣﺜﻼً ﺳﺎﻋﺖ ‪ 8‬ﺷﺐ‬
‫• ﺷﺮوع ﻣﺼﺮف در ﺷﻴﺮدﻫﻲ ‪ 6‬ﻫﻔﺘﻪ ﭘﺲ از زاﻳﻤﺎن اﺳﺖ ﺑﻪ ﺷﺮط اﻳﻨﻜﻪ ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ اﺗﻔﺎق ﻧﻴﻔﺘﺎده ﺑﺎﺷﺪ و ﺗﻐﺬﻳﻪ‬
‫ﻓﻘﻂ ﺑﺎ ﺷﻴﺮ ﻣﺎدر ﺑﺎﺷﺪ‬
‫• اﮔﺮ ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎد از روز اول ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ ﺷﺮوع ﺷﻮد‬
‫• در ﺻﻮرت ﻓﺮاﻣﻮﺷﻲ اﮔﺮﻣﺼﺮف ﻗﺮص ﻛﻤﺘﺮ از ‪ 3‬ﺳﺎﻋﺖ ﻓﺮاﻣﻮش ﺷﺪ ﻗﺮص را ﺧﻮرده و ﻗﺮص ﺑﻌـﺪي را‬
‫در زﻣﺎن ﺧﻮدش ﺑﺨﻮرد‪.‬‬
‫• اﮔﺮ ﻣﺼﺮف ﻗﺮص ﺑﻴﺶ از ﺳﻪ ﺳﺎﻋﺖ ﻓﺮاﻣﻮش ﺷﺪ ﻗﺮص را ﺧﻮرده و ﻗﺮص ﺑﻌﺪي در زﻣﺎن ﺧـﻮدش و ﺗـﺎ‬
‫دو روز از روش ﻛﻤﻜﻲ دﻳﮕﺮﻣﺜﻞ ﻛﺎﻧﺪوم اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫‪39‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫ﻗﺮص ﻫﺎي ﺗﺮي ﻓﺎزﻳﻚ‪:‬‬
‫• ‪ 21‬ﻋﺪدي اﺳﺖ اوﻟﻴﻦ ﻗﺮص از روز اول ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ ﺷﺮوع ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬ﺗﻮﺟﻪ ﺷﻮد ﻗﺮص ﻫﺎ رﻧﮕﻬﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻫﺴﺘﻨﺪ‬
‫و ﻫﺮ ﻛﺪام ﻓﻘﻂ در ﺗﺎرﻳﺦ ﺧﻮدش ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻮرده ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﺑﻌﺪ از ﻣﺼﺮف ﻗﺮص ﺑﻴﺴﺖ و ﻳﻜﻢ ﺑﻪ ﻣﺪت ﻳﻚ ﻫﻔﺘﻪ ﻣﺼﺮف ﻗﺮص ﻗﻄﻊ ﺷﺪه و ﺑﻌﺪ از آن ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻌﺪي دوﺑـﺎره‬
‫ﺷﺮوع ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫• در ﺻﻮرت ﻓﺮاﻣﻮﺷﻲ ﻳﻚ ﻗﺮص‪،‬ﺑﻪ ﻣﺪت ﻛﻤﺘﺮ از ‪ 12‬ﺳﺎﻋﺖ ‪،‬آن ﻗﺮص را ﺧﻮرده و ﺑﻘﻴﻪ را اداﻣﻪ دﻫﺪ‪.‬‬
‫• ﻓﺮاﻣﻮﺷﻲ ﺑﻴﺶ از ‪ 12‬ﺳﺎﻋﺖ ‪ ،‬ﻗﺮص ﻓﺮاﻣﻮش ﺷﺪه را ﻧﺨﻮرد و ﺑﻘﻴﻪ را اداﻣﻪ دﻫﺪ و از روش ﻛﻤﻜﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫• ﺑﻘﻴﻪ ﻣﻮارد ﻣﺜﻞ ﻗﺮﺻﻬﺎي ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻓﻮاﻳﺪ ﻗﺮص ﻫﺎ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﻣﺆﺛﺮﺗﺮﻳﻦ روش ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي ﻣﺆﻗﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‬
‫‪ .2‬ﻛﺎﻫﺶ ﻛﻢ ﺧﻮﻧﻲ ﺑﺨﺼﻮص ﻛﻢ ﺧﻮﻧﻲ ﻓﻘﺮ آﻫﻦ‬
‫‪ .3‬ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺎرداري ﻧﺎﺑﺠﺎ‬
‫‪ .4‬ﻛﺎﻫﺶ دردﻫﺎي ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ‬
‫‪ .5‬ﻛﺎﻫﺶ ﻛﻴﺴﺖ ﻫﺎي ﺗﺨﻤﺪان‬
‫‪ .6‬ﻛﺎﻫﺶ ﻧﺎراﺣﺘﻲ ﻫﺎي ﻗﺒﻞ از ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ‬
‫‪ .7‬ﻛﺎﻫﺶ ﺳﺮﻃﺎﻧﻬﺎي رﺣﻢ و ﺗﺨﻤﺪان‬
‫‪ .8‬ﻛﺎﻫﺶ ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬﺎي ﭘﺴﺘﺎن‬
‫ﻣﻨﻈﻢ ﺷﺪن ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ‬ ‫‪.9‬‬
‫‪ .10‬ﻛﺎﻫﺶ ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬﺎي اﻟﺘﻬﺎﺑﻲ ﻟﮕﻦ‬
‫ﻣﻌﺎﻳﺐ ﻗﺮص ﻫﺎ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﻳﺎدآوري روزاﻧﻪ ﻣﺸﻜﻞ اﺳﺖ ﺑﻌﻀﻲ ﺧﺎﻧﻤﻬﺎ ﻓﺮاﻣﻮش ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ‬
‫‪ .2‬ﻟﻜﻪ ﺑﻴﻨﻲ‬
‫‪ .3‬ﺗﻬﻮع در ﻣﺎﻫﻬﺎي اول‬
‫‪ .4‬ﺳﺮدرد ﺧﻔﻴﻒ در ﻣﺎﻫﻬﺎي اول‬
‫‪ .5‬ﺳﻔﺘﻲ و دردﻧﺎﻛﻲ ﭘﺴﺘﺎﻧﻬﺎ در ﻣﺎﻫﻬﺎي اول‬
‫‪ .6‬اﻓﺰاﻳﺶ اﻧﺪك وزن‬
‫‪ .7‬در ﻋﺪه ﻛﻤﻲ از اﻓﺮاد ﺳﺒﺐ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺧﻠﻖ ﻣﻲ ﺷﻮد‬
‫‪ .8‬در ﻣﻮارد ﺑﺴﻴﺎر ﻧﺎدري ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﻋﺚ ﺳﻜﺘﻪ ﻣﻐﺰي و ﻟﺨﺘﻪ ﺧﻮن ﺷﻮد اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ در زﻧﺎن ﺳﻴﮕﺎري و ﺳـﻦ‬
‫ﺑﺎﻻ و داراي ﻓﺸﺎر ﺧﻮن دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫آﻣﭙﻮل ﻳﺎ روش ﺗﺰرﻳﻘﻲ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري‪:‬‬
‫آﻣﭙﻮل ﻫﺎ از ﺳﺮي وﺳﺎﺋﻞ ﻫﻮرﻣﻮﻧﻲ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ و اﮔﺮ درﺳﺖ و ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ ﻣﺼﺮف ﺷﻮﻧﺪ ﻳﻜﻲ از ﻣﺆﺛﺮﺗﺮﻳﻦ روﺷﻬﺎ‬
‫ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻛﺎرﺑﺮد اﻳﻦ روش ﺑﺴﻴﺎر آﺳﺎن ﺑﻮده و ﻫﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﻣﺤﺪودﻳﺘﻲ در راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﻲ اﻳﺠﺎد ﻧﻤﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ 9‬ﻣﺘﺪاول ﺗﺮﻳﻦ ﻧﻮع آﻣﭙﻮل ﺗﺰرﻳﻘﻲ ﺑﺮاي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري ‪ DMPA‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ 9‬اﻳﻦ آﻣﭙﻮل ﻓﻘﻂ ﺷﺎﻣﻞ ﻳﻚ ﻫﻮرﻣﻮن از ﻧﻮع ﭘﺮوژﺳﺘﺮون ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ 9‬ﻧﻘﺶ اﺻﻠﻲ آﻣﭙﻮل ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺗﺨﻤﻚ ﮔﺬاري ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ روش ﺑﺮاي اﻓﺮاد زﻳﺮ ﻣﻨﺎﺳﺒﺘﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬
‫‪ .1‬اﻓﺮادي ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﺸﺎﻳﺮ ﻛﻪ در ﻣﻜﺎن ﺛﺎﺑﺘﻲ زﻧﺪﮔﻲ ﻧﻤﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ دﻟﻴﻞ اﻣﻜﺎن اﺳﺘﻔﺎده از ﻗﺮﺻﻬﺎي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري را ﻧﺪارﻧﺪ‬
‫‪ .3‬ﺑﺮاي ﺧﺎﻧﻤﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻫﻤﺴﺮﺷﺎن وازﻛﺘﻮﻣﻲ ﻛﺮده و ﺳﻪ ﻣﺎه ﺗﺎ ﻣﻨﻔﻲ ﺷﺪن آزﻣﺎﻳﺶ ﺑﺎﻳﺪ از روش دﻳﮕﺮي اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ .4‬ﺧﺎﻧﻤﻬﺎي ﺑﺎﻻي ‪ 35‬ﺳﺎل‬
‫‪40‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫ﺗﻮﺟﻪ ‪ :‬اﻳﻦ ﻧﻮع آﻣﭙﻮل ﻫﺮ ﺳﻪ ﻣﺎه ﻳﻚ ﺑﺎر ﺗﺰرﻳﻖ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻣﺰاﻳﺎ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﻋﺪم ﻣﺼﺮف روزاﻧﻪ‬
‫‪ .2‬ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻮﺛﺮ‬
‫‪ .3‬ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﻛﻢ ﺧﻮﻧﻲ‬
‫‪ .4‬ﻫﺮ ﺳﻪ ﻣﺎه ﻳﻚ ﺑﺎر ﺗﺰرﻳﻖ ﻣﻲ ﺷﻮد و زﻣﺎن ﺗﺰرﻳﻖ را ﻫﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد دو ﻫﻔﺘﻪ زودﺗﺮ ﻳـﺎ دﻳﺮﺗـﺮ اﻧﺠـﺎم داد)اﻧﻌﻄـﺎف‬
‫ﭘﺬﻳﺮي ﺑﻴﺸﺘﺮ(‬
‫‪ .5‬در ﻛﻤﻴﺖ و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺷﻴﺮ ﻣﺎدر ﺑﻲ ﺗﺄﺛﻴﺮ اﺳﺖ و ‪ 6‬ﻫﻔﺘﻪ ﭘﺲ از زاﻳﻤﺎن ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .6‬ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﺰاﻳﺎي ﻫﻮرﻣﻮﻧﻲ ﻗﺮص ﻫﺎ را دارا ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻌﺎﻳﺐ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﻗﻄﻊ ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ‬
‫‪ .2‬اﻓﺰاﻳﺶ وزن و درد ﭘﺴﺘﺎﻧﻬﺎ در ﺑﻌﻀﻲ ﺧﺎﻧﻤﻬﺎ‬
‫‪ .3‬در ﺗﻌﺪاد ﻛﻤﻲ از ﺧﺎﻧﻤﻬﺎ ﺳﺮدرد و ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻴﻞ ﺟﻨﺴﻲ‬
‫‪ .4‬ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﺎروري ﺑﺎ ﺗﺄﺧﻴﺮ‬
‫زﻣﺎن ﺗﺰرﻳﻖ ‪ :‬در ﻳﻜﻲ از ‪ 5‬روز اول ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﻀﻼﻧﻲ در ﺳﺮﻳﻦ و ﻳﺎ ﺑﺎزو زده ﻣﻲ ﺷﻮد در ﺧﺎﻧﻤﻬﺎﻳﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﻗﺒﻼً ﻗﺮص ‪ LD‬ﻣﺼﺮف ﻛﺮده اﻧﺪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻌﺪ از ﻗﻄﻊ ﻗﺮص آﻣﭙﻮل را ﺗﺰرﻳﻖ ﻛﺮد ‪ .‬و در ﺧﺎﻧﻤﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻗـﺮص‬
‫ﺷﻴﺮ دﻫﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ آﻣﭙﻮل ﻛﻨﻨﺪ ‪ 1 .‬ﺗﺎ ‪ 5‬روز ﺑﻌﺪ از ﻗﻄﻊ ﻗﺮص ﻣﻲ ﺗﻮان ﺗﺰرﻳـﻖ را اﻧﺠـﺎم‬
‫داد ‪ .‬ﺗﻮﺟﻪ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺗﺰرﻳﻖ ﺑﻌﺪي ﺑﺎﻳﺪ ‪ 3‬ﻣﺎه ﺑﻌﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻧﻮرﭘﻼﻧﺖ)ﻛﭙﺴﻮﻟﻬﺎي ﻛﺎﺷﺘﻨﻲ(ﭘﺮوژﺳﺘﺮون ‪:‬‬
‫ﻳﻜﻲ از روﺷﻬﺎي ﻃﻮﻻﻧﻲ اﺛﺮ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻴﺤﺴﻲ ﻣﻮﺿﻌﻲ در زﻳﺮ ﭘﻮﺳـﺖ ﻧﺎﺣﻴـﻪ ﻓﻮﻗـﺎﻧﻲ ﺑـﺎزو‬
‫ﻛﺎﺷﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫• از ‪ 6‬ﻛﭙﺴﻮل ﻗﺎﺑﻞ اﻧﻌﻄﺎف ﺑﻪ ﻃﻮل ‪3‬ﺗﺎ‪ 4‬ﺳﺎﻧﺖ و ﻗﻄﺮ ‪ 2,4‬ﻣﻴﻠﻲ ﻣﺘﺮ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪه‬
‫• اﺛﺮ ﺿﺪ ﺑﺎرداري ‪ 24‬ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻌﺪ از ﻛﺎﺷﺖ ﺷﺮوع و ﺗﺎ ‪5‬ﺳﺎل اداﻣﻪ دارد‬
‫• زﻣﺎن ﻛﺎﺷﺖ از روز اول ﺗﺎ ﻫﻔﺘﻢ ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‬
‫• ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺆﺛﺮ اﺳﺖ‪.‬‬
‫• اﺛﺮ ﺑﺨﺸﻲ اﻳﻦ روش در زﻧﺎن ﺑﺎﻻي ‪ 70‬ﻛﻴﻠﻮﮔﺮم ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫ﻛﺎﻧﺪوم ‪:‬‬
‫اﻳﻦ وﺳﻴﻠﻪ از ﭘﻼﺳﺘﻴﻚ ﻧﺎزﻛﻲ)ﻻﺗﻜﺲ( ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه و داراي ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ارﺗﺠﺎﻋﻲ زﻳﺎدي ﻣـﻲ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﺪي در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻋﺒﻮر ﻣﺎﻳﻊ ﻣﻨﻲ ﺑـﻪ داﺧـﻞ واژن ﻋﻤـﻞ ﻣـﻲ ﻛﻨـﺪ‪.‬داراي ﺷـﻜﻞ و اﻧـﺪازه ‪،‬رﻧـﮓ و اﻧـﻮاع‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﺿﻤﻦ ﺑﻌﻀﻲ از اﻧﻮاع داراي ﺧﺎﺻﻴﺖ اﺳﭙﺮم ﻛﺸﻲ ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺰاﻳﺎ ‪:‬‬
‫• ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬﺎي ﻣﻘﺎرﺑﺘﻲ)اﮔﺮ ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد(‪.‬‬
‫• ﺑﺎ ﻛﺎﺳﺘﻦ ﺧﻄﺮ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬـﺎي ﻣﻘـﺎرﺑﺘﻲ اﺳـﺘﻔﺎده از آن ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ ﺧﻄـﺮ‬
‫ﻧﺎزاﻳﻲ و ﺧﻄﺮ اﺑﺘﻼ ﺑﻪ ﺳﺮﻃﺎن ﺳﺮوﻳﻜﺲ را ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ‬
‫• ﺗﻨﻬﺎ روش ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از اﻧﺘﻘﺎل اﻳﺪزﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ )اﮔﺮ ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد(‪.‬‬
‫• ﻛﻤﻚ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻧﻌﻮظ آﻟﺖ ﺗﻨﺎﺳﻠﻲ‬
‫• ﻧﻘﺶ درﻣﺎﻧﻲ در اﻧﺰال زودرس‬
‫• ﻧﻘﺶ درﻣﺎﻧﻲ در ﺧﺎﻧﻤﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ اﺳﭙﺮم ﻫﻤﺴﺮﺷﺎن آﻟﺮژي دارﻧﺪ‬
‫‪41‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫ﻣﻌﺎﻳﺐ ﻛﺎﻧﺪوم ‪:‬‬


‫• ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺑﻪ ﻻﺗﻜﺲ در ﺑﻌﻀﻲ اﻓﺮاد‬
‫• ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ‬
‫• اﺣﺘﻤﺎل ﭘﺎره ﺑﻮدن و ﻳﺎ ﺳﻮراخ ﺷﺪن در ﺣﻴﻦ اﺳﺘﻔﺎده‬
‫ﻧﻜﺎت ﻣﻬﻢ در اﺳﺘﻔﺎده از ﻛﺎﻧﺪوم‪:‬‬
‫• ﻛﺎﻧﺪوﻣﻬﺎ ﺑﻪ دور از ﺣﺮارت ‪ ،‬ﻧﻮر و رﻃﻮﺑﺖ ﻧﮕﻪ داري ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﺼﺮف ﺣﺘﻤﺎً ﭼﻚ ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﺗﻮﺟﻪ ﺷﻮد ﻛﺎﻧﺪوﻣﻬﺎ ﻳﻚ ﺑﺎر ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫• ﻏﻼف در ﺗﻤﺎس ﺑﺎ اﺷﻴﺎء و اﻧﮕﺸﺖ دﺳﺖ و ‪ ...‬ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﭘﺎره ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﻏﻼف در ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻌﻮظ و ﻗﺒﻞ از ﻧﺰدﻳﻜﻲ ﭘﻮﺷﻴﺪه ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﻏﻼف ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺗﺎ اﻧﺘﻬﺎ ﻛﺸﻴﺪه ﺷﻮد ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻓﻀﺎﻳﻲ ﺑﺮاي ﻣﻨﻲ در اﻧﺘﻬﺎي آن ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫• دﻗﺖ ﺷﻮد ﻓﻀﺎي ﺧﺎﻟﻲ ﻓﻮق از ﻫﻮا ﺧﺎﻟﻲ ﺷﻮد ﺑﺎ ﻓﺸﺎر دادن‪.‬‬
‫• ﻏﻼف ﺗﻤﺎم ﻃﻮل آﻟﺖ ﺗﺎ اﻧﺘﻬﺎ را ﺑﭙﻮﺷﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫• ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻌﺪ از اﻧﺰال اﻗﺪام ﺑﻪ ﺧﺮوج ﺷﻮد در ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻌﻮظ‪.‬‬
‫• ﻫﻨﮕﺎم ﻣﻘﺎرﺑﺖ اﮔﺮ ﻏﻼف ﭘﺎره ﺷﺪ اﮔﺮ اﻧـﺰال ﺻـﻮرت ﻧﮕﺮﻓﺘـﻪ ﺑﺎﺷـﺪ ﺑﺎﻳـﺪ ﻧﺰدﻳﻜـﻲ ﻣﺘﻮﻗـﻒ و ﻏـﻼف ﺟﺪﻳـﺪ‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﭘﺎرﮔﻲ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ اﻧﺰال ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﻓﻮراً ﺑﻪ ﭘﺰﺷﻚ ﺟﻬﺖ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﻣﺮاﺟﻌـﻪ ﻛـﺮد ﻳـﺎ از روش‬
‫اورژاﻧﺲ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد‪.‬‬
‫• روش اورژاﻧﺲ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري را ﻧﻤﻲ ﺷﻮد داﺋﻤﺎً اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد ﺑﻠﻜـﻪ ﻓﻘـﻂ در ﻣﻮاﻗـﻊ ﺧـﺎص ﺑﺎﻳـﺪ از آن‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد‪.‬‬
‫روش اورژاﻧﺲ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري‬
‫• اﻳﻦ روش ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺗﺎ ‪72‬ﺳﺎﻋﺖ )ﺳﻪ ﺷﺒﺎﻧﻪ روز( ﺑﻌﺪ از ﺗﻤﺎس ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ و ﻫﺮﭼﻪ زودﺗﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد اﺛﺮش ﺑﻴﺸﺘﺮ‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‬
‫روش اول ‪ 4 :‬ﻋﺪد ﻗﺮص ﺿﺪ ﺑﺎرداري ‪) LD‬زرد رﻧﮓ(را ﻳﻜﺠﺎ ﺧﻮرده و ‪ 12‬ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻌﺪ ﻫﻢ ‪ 4‬ﻋﺪد ﻗﺮص ‪ LD‬ﻳﻜﺠـﺎ‬
‫ﺧﻮرده ﺷﻮد‪). .‬ﺟﻤﻌﺎً ‪ 8‬ﻗﺮص(‬
‫روش دوم ‪ 2 :‬ﻋﺪد ﻗﺮص ﺿﺪ ﺑﺎرداري ‪) HD‬ﺳﻔﻴﺪ رﻧﮓ( را ﻳﻜﺠﺎ ﺧﻮرده و ‪ 12‬ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻌـﺪ ﻫـﻢ ‪ 2‬ﻋـﺪد ﻗـﺮص ‪HD‬‬
‫ﻳﻜﺠﺎ ﺧﻮرده ﺷﻮد‪).‬ﺟﻤﻌﺎً ‪ 4‬ﻗﺮص(‬
‫روش ﺳﻮم ‪ 4 :‬ﻋﺪد ﻗﺮص ﺿﺪ ﺑﺎرداري ﺗﺮي ﻓﺎزﻳﻚ )ﺳﻔﻴﺪ رﻧﮓ( را ﻳﻜﺠﺎ ﺧﻮرده و ‪ 12‬ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻌﺪ ﻫﻢ ‪ 4‬ﻋـﺪد ﻗـﺮص‬
‫ﺗﺮي ﻓﺎزﻳﻚ)ﺳﻔﻴﺪ رﻧﮓ( ﻳﻜﺠﺎ ﺧﻮرده ﺷﻮد‪). .‬ﺟﻤﻌﺎً ‪ 8‬ﻗﺮص(‬
‫ﺗﻮﺟﻪ ‪ :‬ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده از روش اورژاﻧﺲ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺗﻬـﻮع و اﺳـﺘﻔﺮاغ زﻳـﺎد اﺳـﺖ ﭘـﺲ از داروﺧﺎﻧـﻪ‬
‫ﻳﻚ ﻗﺮص ﻳﺎ ﺷﺮﺑﺖ ﺿﺪ ﺗﻬﻮع ﻣﺜﻞ دﻳﻤﻦ ﻫﻴﺪرﻳﻨﺎت ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻧﻴﻢ ﺳﺎﻋﺖ ﻗﺒﻞ از ﺧﻮردن ﻗﺮﺻﻬﺎي ﭘﻴـﺸﮕﻴﺮي و ﺑﻌـﺪ ﻫـﺮ‬
‫‪4‬ﺗﺎ‪ 6‬ﺳﺎﻋﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪42‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫)‪IUD (Intra Uterine Device‬‬


‫آي ﻳﻮ دي وﺳﻴﻠﻪ اي ﻛﻮﭼﻚ از ﺟﻨﺲ ﻓﻠﺰ و ﻳﺎ ﭘﻼﺳﺘﻴﻚ ﺑﻮده ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﺰﺷﻚ و ﻳﺎ ﻣﺎﻣﺎ در داﺧﻞ رﺣﻢ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﻣـﻲ‬
‫ﺷﻮد‪ .‬زﻣﺎن ﮔﺬاﺷﺘﻦ آي ﻳﻮ دي ﻫﻔﺖ روز اول ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ ﺑﻮده و ﻋﻤﻞ اﺻﻠﻲ آن ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از رﺳﻴﺪن اﺳـﭙﺮم ﺑـﻪ ﺗﺨﻤـﻚ‬
‫ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺰاﻳﺎ‪:‬‬
‫• ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﻣﻮﺛﺮ‬
‫• ﻣﺪت اﺛﺮ ﻃﻮﻻﻧﻲ )‪ Tcu 380 A‬ﻳﺎ ﻛﺎﭘﺮﺗﻲ ﻛﻪ‪ 8 -10‬ﺳﺎل ﻣﻮﺛﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ(‬
‫• ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺳﺮﻳﻊ ﻗﺪرت ﺑﺎروري ﺑﻌﺪ از ﺧﺮوج‬
‫ﻣﻮاردي ﻛﻪ ﻧﺒﺎﻳﺪ ‪ IUD‬اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد‪:‬‬
‫• ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﻳﺎ ﺷﻚ ﺑﻪ ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ‬
‫• ﻋﻔﻮﻧﺖ ﻫﺎ ي ﺣﺎد و اﺧﻴﺮ ﻟﮕﻨﻲ‬
‫• ﺧﻮﻧﺮﻳﺰي واژﻳﻨﺎل ﺑﺎ ﻋﻠﺖ ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ‬
‫• اﺣﺘﻤﺎل وﺟﻮد ﺑﺪﺧﻴﻤﻲ در دﺳﺘﮕﺎه ﺗﻨﺎﺳﻠﻲ‬
‫• آﻧﻮﻣﺎﻟﻲ ﻫﺎي رﺣﻤﻲ‬
‫• ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﻫﺎي ﺧﺎرج رﺣﻤﻲ‬
‫• ﻋﻔﻮﻧﺘﻬﺎي ﺣﺎد ﺳﺮوﻳﻜﺲ‬
‫ﻣﻮاردي ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ اﺣﺘﻴﺎط و زﻳﺮ ﻧﻈﺮ ﭘﺰﺷﻚ از ‪ IUD‬اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد‪:‬‬
‫• ﺑﻴﻤﺎري درﻳﭽﻪ اي ﻗﻠﺐ‬
‫• اﺧﺘﻼﻻت اﻧﻌﻘﺎدي ﺧﻮن‬
‫• ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ در ﻣﻌﺮض اﺑﺘﻼ ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬﺎي ﻣﻘﺎرﺑﺘﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‬
‫• ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺑﻪ ﻣﺲ‬
‫• ﺧﻮﻧﺮﻳﺰي ﻫﺎي ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ ﺷﺪﻳﺪ‬
‫• ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺟﺮاﺣﻲ روي ﺗﺨﻤﺪان ﻫﺎ و ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎ‬
‫• ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﭽﻪ ﻧﺪارﻧﺪ‬
‫• اﻓﺮاد داراي ﻧﻘﺺ اﻳﻤﻨﻲ ﻧﺎﺷﻲ از دارو ﻳﺎ اﻳﺪز و ‪...‬‬
‫• ﺗﻨﮕﻲ ﺳﺮوﻳﻜﺲ‬
‫• ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ ﻫﺎي ﺧﻴﻠﻲ ﻧﺎﻣﻨﻈﻢ و دردﻧﺎك‬
‫ﻋﻮارض‪:‬‬
‫• اﻓﺰاﻳﺶ ﺧﻮﻧﺮﻳﺰي‬
‫• درد زﻳﺮ دل در ﻣﺎﻫﻬﺎي اول‬
‫ﻋﻮارض ﺧﻴﻠﻲ ﻧﺎدر‪:‬‬
‫• ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﺧﺎرج رﺣﻤﻲ‬
‫• ﺳﻮراخ ﺷﺪن رﺣﻢ ﻛﻪ در ﺣﻴﻦ ﮔﺬاﺷﺘﻦ اﺗﻔﺎق ﻣﻲ اﻓﺘﺪ)ﺧﻴﻠﻲ ﻧﺎدر(‬
‫• ﻋﻔﻮﻧﺖ ﻟﮕﻨﻲ‬
‫• ﺧﺮوج ﺧﻮد ﺑﻪ ﺧﻮدي ) اﻏﻠﺐ در ﺳﻪ ﻣﺎﻫﻪ اول ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﻳﺎ ﺑﻌﺪ از زاﻳﻤﺎن اﺗﻔﺎق ﻣﻲ اﻓﺘﺪ(‬
‫• ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ) در ﺻﻮرت ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻓﻮراً ﺧﺎرج ﻧﻤﻮد ﭼﻮن اﺣﺘﻤﺎل ﺳﻘﻂ و زاﻳﻤﺎن زودرس ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻲ ﺷﻮد وﻟﻲ‬
‫ﺳﺒﺐ آﻧﻮﻣﺎﻟﻲ و ﻧﺎﻫﻨﺠﺎري ﺟﻨﻴﻦ ﻧﻤﻲ ﺷﻮد(‬
‫روﺷﻬﺎي ﺳﺪي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري‪ :‬ﻣﻮاد اﺳﭙﺮم ﻛﺶ‪:‬‬
‫• ﻣﺜﻞ ژﻟﻪ ﻫﺎ ‪ ،‬ﻛﻒ ﻫﺎ‪،‬ﺷﻴﺎﻓﻬﺎي ﺧﻮد ﺣﻞ ﺷﻮﻧﺪه‪،‬ﻗﺮﺻﻬﺎ و ‪ ...‬ﻛﻪ اﺳﭙﺮم را ﻗﺒﻞ از رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﺑﺎﻻ ﻏﻴﺮ ﻓﻌﺎل ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ‬
‫• ‪ 10‬ﺗﺎ ‪ 30‬دﻗﻴﻘﻪ ﻗﺒﻞ از ﻧﺰدﻳﻜﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد ﻗﺮﺻﻬﺎ و ﺷﻴﺎﻓﻬﺎ ﺗﺎ ﻳﻚ ﺳﺎﻋﺖ و ژﻟﻪ ﻫﺎ و ﻛﺮﻣﻬﺎ ﺗﺎ ‪ 8‬ﺳﺎﻋﺖ اﺛﺮ دارﻧﺪ‬
‫‪43‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫ﻛﻼﻫﻚ ﺳﺮوﻳﻜﺲ ‪ -‬اﺳﻔﻨﺞ ﻫﺎي ﺿﺪ ﺑﺎرداري)ﻗﺒﻼً در آب ﺧﻴﺲ ﻣﻲ ﺷﻮد( ‪ -‬دﻳﺎﻓﺮاﮔﻢ‬
‫ﺗﻮﺟﻪ‪ :‬روﺷﻬﺎي آﺧﺮ)ﻣﻮاد اﺳﭙﺮم ﻛﺶ‪،‬ﻛﻼﻫﻚ‪،‬اﺳﻔﻨﺞ‪،‬دﻳﺎﻓﺮاﮔﻢ( ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺮاﻛﺰ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ درﻣﺎﻧﻲ اراﺋﻪ ﻧﻤـﻲ ﺷـﻮد ﻓﻘـﻂ‬
‫ﺟﻬﺖ آﺷﻨﺎﻳﻲ در اﻳﻨﺠﺎ ذﻛﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫روﺷﻬﺎي داﺋﻤﻲ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري ‪ :‬ﺷﺎﻣﻞ ﺑﺴﺘﻦ ﻟﻮﻟﻪ در ﺧﺎﻧﻤﻬﺎ و ﺑﺴﺘﻦ ﻟﻮﻟﻪ در آﻗﺎﻳﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺴﺘﻦ ﻟﻮﻟﻪ در ﺧﺎﻧﻤﻬﺎ ‪ (Tubal Ligation):‬ﻳﺎ ‪TL‬‬
‫اﻳﻦ روش ﻣﺨﺼﻮص زﻧﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﺎﻧﻮاده ﺧﻮد را ﻛﺎﻣﻞ ﻧﻤﻮده اﻧﺪ و ﻓﺮزﻧﺪ ﺑﻴﺸﺘﺮي ﻧﻤﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ‬
‫ﺑﺎ ﺑﺮش ﻛﻮﭼﻜﻲ روي ﺷﻜﻢ ﻫﺮ دو ﻟﻮﻟﻪ رﺣﻢ ﻛﻪ ﻣﺴﺌﻮل اﻧﺘﻘﺎل ﺗﺨﻤﻚ از ﺗﺨﻤﺪان ﺑﻪ رﺣﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﺴﺘﻪ و ﺑﺮش داده ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻋﻤﻞ ﺑﺎ ﺑﻴﺤﺴﻲ ﻣﻮﺿﻌﻲ ﻳﺎ ﺑﻴﻬﻮﺷﻲ و ﺑﺎ ﻋﻤﻞ ﻣﻴﻨﻲ ﻻﭘﺎراﺗﻮﻣﻲ ﻳﺎ ﻻﭘﺎراﺳﻜﻮﭘﻲ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻣﻴﺰان اﺛﺮ‪ :‬ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع ﻋﻤﻞ ﻓﺮق ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ‪:‬‬
‫‪ .1‬در ﺑﺴﺘﻦ ﺑﻪ ﻃﺮﻳﻖ ﻻﭘﺎروﺳﻜﻮپ)‪ 1‬در ‪ 200‬ﻣﻮرد در ﺳﺎل اول اﻣﻜﺎن ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ(‬
‫‪ .2‬ﺑﺴﺘﻦ ﻣﻮﻗﻊ ﺳﺰارﻳﻦ‪ 1 ) :‬در ‪2000‬زن در ﺳﺎل اول اﻣﻜﺎن ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ(‬
‫ﻣﺰاﻳﺎ‪:‬‬
‫• ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻮﺛﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫• داﻳﻤﻲ اﺳﺖ و زن و ﻣﺮد ﺑﻪ ﻳﻚ روش ﺑﻲ ﺧﻄﺮ و ﻃﻮﻻﻧﻲ دﺳﺖ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ‪.‬‬
‫• ﺑﺮ ﻛﻴﻔﻴﺖ راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﻲ اﺛﺮي ﻧﺪاﺷﺘﻪ و اﺛﺮي در ﻗﺪرت ﺟﻨﺴﻲ زن ﻧﺪارد‪.‬‬
‫• ﺑﺎ از ﺑﻴﻦ ﺑﺮدن ﺗﺮس ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ‪ ،‬ﻟﺬت ﺟﻨﺴﻲ را اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻴﺪﻫﺪ‪.‬‬
‫• ﻋﻮارض ﺟﺎﻧﺒﻲ ﺣﺘﻲ در دراز ﻣﺪت ﻧﺪارد‪.‬‬
‫• ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از اﺑﺘﻼ ﺑﻪ ﺳﺮﻃﺎن ﺗﺨﻤﺪان‪.‬‬
‫• ﻋﻤﻞ ﺳﺎده و راﺣﺖ اﺳﺖ و ‪ 15‬ﺗﺎ ‪ 30‬دﻗﻴﻘﻪ ﻃﻮل ﻣﻲ ﻛﺸﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻴﺐ ﻫﺎ ‪:‬‬
‫• درد در ﻳﻜﻲ دو روز ﺑﻌﺪ از ﻋﻤﻞ‪.‬‬
‫• ﻋﻮارض ﻧﺎﺷﻲ از ﺟﺮاﺣﻲ)ﻋﻔﻮﻧﺖ – ﺧﻮﻧﺮﻳﺰي‪ -‬ﺧﻄﺮ ﺑﻴﻬﻮﺷﻲ(‪.‬‬
‫• ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اﺗﺎق ﻋﻤﻞ) ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﻧﻤﻲ ﺷﻮد اﻧﺠﺎم داد(‪.‬‬
‫• ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺑﺴﺘﺮي‪.‬‬
‫• ﻫﺰﻳﻨﻪ ﮔﺮاﻧﺘﺮ از وازﻛﺘﻮﻣﻲ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺗﻮﺟﻪ ‪ :‬اﻳﻦ ﻋﻤﻞ ﻣﺨﺼﻮص ﺧﺎﻧﻤﻬﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﺎﻧﻮاده ﺧﻮد را ﺗﻜﻤﻴﻞ ﻛﺮده و ﺗﻤﺎﻳﻠﻲ ﺑﻪ ﺑﺎرداري ﻧﺪارﻧـﺪ و اﺳـﺘﻔﺎده از‬
‫روﺷﻬﺎي دﻳﮕﺮ ﻫﻢ ﺑﺮاﻳﺸﺎن ﺳﺨﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺑﺴﺘﻦ ﻟﻮﻟﻪ در آﻗﺎﻳﺎن ) وازﻛﺘﻮﻣﻲ ﻳﺎ ‪( NSV‬‬


‫وازﻛﺘﻮﻣﻲ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻗﻄﻊ ﻟﻮﻟﻪ ﻣﻨﻲ ﺑﺮ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻋﻤﻞ ﺟﺮاﺣﻲ ﺳﺎده و ﻣﻄﻤﺌﻦ در ﻣﺪت ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد ‪.‬‬
‫وازﻛﺘﻮﻣﻲ آﺳﺎﻧﺘﺮﻳﻦ و ﻣﻮﺛﺮﺗﺮﻳﻦ روش ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺪون ﺗﻴﻎ ﺟﺮاﺣـﻲ و در ﻣـﺪت زﻣـﺎن ﻛﻮﺗـﺎﻫﻲ‬
‫اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪44‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫وازﻛﺘﻮﻣﻲ ﺑﺮاي ﭼﻪ اﻓﺮادي ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ‪ :‬اﻳﻦ روش ﺑﺮاي اﻓﺮادي ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ از روﺷﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﺪاﺧﻠﻲ ﺑﺎ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺟﻨﺴﻲ آﻧﻬﺎ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﻪ ﺑﭽﻪ دار ﺷﺪن ﻣﺠﺪد ﻧﺪارﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﭘﺰﺷﻜﻲ ﻧﻤﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﭽﻪ دار ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ .4‬اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺮوز ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬﺎي ژﻧﺘﻴﻜﻲ در ﻓﺮزﻧﺪان آﻧﻬﺎ وﺟﻮد دارد‪.‬‬
‫‪ .5‬ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺳﻬﻮﻟﺖ و ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﻋﻮارض ‪ ،‬وازﻛﺘﻮﻣﻲ را ﺑﻪ ﺑﺴﺘﻦ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﻤﺴﺮﺷﺎن ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﻗﺒﻼً ذﻛﺮ ﺷﺪ ‪ ،‬ﺑﻴﻀﻪ ﻫﺎ دو ﻛﺎر اﻧﺠﺎم ﻣﻲ دﻫﻨﺪ‪ :‬ﺳﺎﺧﺖ ﻫﻮرﻣﻮن ﻣﺮداﻧﻪ و ﺳﺎﺧﺖ اﺳﭙﺮم ﻫﺎ‬
‫در اﺧﺘﻪ ﺷﺪن ﺑﻴﻀﻪ از ﺑﻴﻦ ﻣﻴﺮود در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ دو ﻛﺎر ﻳﺎد ﺷﺪه را اﻧﺠﺎم دﻫﺪ ‪.‬‬
‫وﻟﻲ در وازﻛﺘﻮﻣﻲ ﺑﻴﻀﻪ ﺳﺎﻟﻢ اﺳﺖ و ﻫﻤﻴﺸﻪ دوﻛﺎر ﻳﺎد ﺷﺪه را ﺑﻄﻮر ﻛﺎﻣﻞ اﻧﺠﺎم ﻣﻴﺪﻫﺪ ‪.‬‬
‫• ﺑﻌﺪ از وازﻛﺘﻮﻣﻲ در ﻣﻘﺪار و ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻣﺎﻳﻊ ﻣﻨﻲ ﻫﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮي ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻤﻲ ﺷﻮد ‪.‬‬
‫• ﺗﺮس و ﻧﮕﺮاﻧﻲ از ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ اﺛﺮات ﻣﻨﻔﻲ ﺑﺮ روي ﺗﻤﺎﻳﻼت ﻣﺮداﻧﻪ و زﻧﺎﻧﻪ دارد‪.‬ﭘﺲ از وازﻛﺘﻮﻣﻲ ﺗﺮﺳﻬﺎ و‬
‫ﻧﮕﺮاﻧﻴﻬﺎ ﺑﻪ ﺻﻔﺮ ﻣﻲ رﺳﺪ و ﺗﻤﺎﻳﻼت ﻣﺮداﻧﻪ و زﻧﺎﻧﻪ ﻫﺮ روز ﺑﻴﺸﺘﺮ از روز ﻗﺒﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﺮﮔﺸﺖ ﭘﺬﻳﺮي ‪ :‬ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺮﮔﺸﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ وﻟﻲ ﺑﺎروري ﻧﺴﺒﻲ اﺳﺖ) ‪ 25‬ﺗﺎ ‪ 80‬درﺻﺪ اﻓﺮاد ﺑﻌﺪ از ﻋﻤﻞ ﻗﺪرت ﺑﺎروري‬
‫ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ(‪.‬‬
‫ﻋﻮارض‪:‬‬
‫• ﻋﺎرﺿﻪ ﺧﺎﺻﻲ ﮔﺰارش ﻧﺸﺪه اﺳﺖ) ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺟﻬـﺎﻧﻲ وازﻛﺘـﻮﻣﻲ را ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان راﺣـﺖ ﺗـﺮﻳﻦ و ﺑﻬﺘـﺮﻳﻦ راه‬
‫ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي داﺋﻢ از ﺑﺎرداري ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛﺮده اﺳﺖ(‪.‬‬
‫• ﻋﻮارض ﻋﻤﻞ ﺟﺮاﺣﻲ ﺳﺮﭘﺎﻳﻲ ‪ :‬ﻋﻔﻮﻧـﺖ – ﺧـﻮﻧﺮﻳﺰي‪ -‬ﻛـﻪ ﺑـﺎ رﻋﺎﻳـﺖ دﺳـﺘﻮرات ﺑﻌـﺪ از ﻋﻤـﻞ از اﻳـﻦ ﻋـﻮارض‬
‫ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺑﻪ داروي ﺑﻲ ﺣﺴﻲ‪.‬‬
‫• ﮔﺮاﻧﻮﻟﻮﻣﺎ )ﻧﺎدر(ﻛﻪ ﺑﺎ دﺳﺘﻮرات ﭘﺰﺷﻜﻲ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻬﺒﻮد ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻤﻞ وازﻛﺘﻮﻣﻲ‪:‬‬
‫• ﻋﻤﻞ ﺑﺪون ﺗﻴﻎ ﺟﺮاﺣﻲ ﺑﻮده و در ﻣﺪت زﻣﺎن ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﻋﻤﻞ ﺑﺎ ﺑﻴﺤﺴﻲ ﻣﻮﺿﻌﻲ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه و درد و ﺧﻮﻧﺮﻳﺰي ﻧﺪارد‪.‬‬
‫• ﺑﺎ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻﻲ ﺳﻮراخ ﻛﻮﭼﻜﻲ روي ﭘﻮﺳﺖ اﻳﺠﺎد ﺷﺪه و از ﻫﻤﺎن ﺳﻮراخ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎ ﺑﺴﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﺑﻌﺪ از ﻋﻤﻞ ﻧﻴﺎزي ﺑﻪ ﺑﺨﻴﻪ ﻧﻤﻲ ﺑﺎﺷﺪ و ﻓﻘﻂ ﻳﻚ ﭼﺴﺐ ﻛﻮﭼﻚ زده ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫• ﺑﻌﺪ از ‪ 48‬ﺳﺎﻋﺖ ﺳﻮراخ اﻳﺠﺎد ﺷﺪه ﻛﺎﻣﻼً ﺗﺮﻣﻴﻢ و ﻫﻴﭻ اﺛﺮي ﻧﻤﻲ ﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺪارك ﻻزم ﺟﻬﺖ ﻋﻤﻞ وازﻛﺘﻮﻣﻲ‬
‫‪ .1‬ﺷﻨﺎﺳﻨﺎﻣﻪ‬
‫‪ .2‬دﻓﺘﺮﭼﻪ ﺑﻴﻤﻪ درﻣﺎﻧﻲ)در ﺻﻮرت ﻣﻮﺟﻮد( ﺟﻬﺖ ﻧﻮﺷﺘﻦ داروﻫﺎي ﺑﻌﺪ از ﻋﻤﻞ‬
‫‪ .3‬ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ دو ﺑﭽﻪ ﻳﺎ ﻛﻤﺘﺮ دارﻧﺪ ﺣﻀﻮر ﻫﻤﺴﺮ) ﺑﺎ ﺷﻨﺎﺳﻨﺎﻣﻪ( ﺟﻬﺖ رﺿﺎﻳﺖ ﻧﺎﻣﻪ‪.‬‬
‫ﺗﻮﺟﻪ ‪ :‬ﻋﻤﻞ وازﻛﺘﻮﻣﻲ ﻧﻴﺎزي ﺑﻪ ﻧﺎﺷﺘﺎ ﺑﻮدن ﻧﺪارد ‪ .‬و ﻓﻘﻂ ﻧﺎﺣﻴﻪ ﻋﻤﻞ )ﭘﻮﺳﺖ ﺑﻴﻀﻪ ﻗﺒﻞ از ﻋﻤﻞ ﻧﻈﺎﻓﺖ ﺷﻮد(‪.‬‬
‫ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻫﺎي ﺑﻌﺪ از ﻋﻤﻞ ﺑﺮاي ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ وازﻛﺘﻮﻣﻲ ﻛﺮده اﻧﺪ ‪:‬‬
‫‪ (1‬ﺣﺘﻲ اﻟﻤﻜﺎن ﻳﻚ روز)‪ 24‬ﺳﺎﻋﺖ( اﺳﺘﺮاﺣﺖ ﻛﻨﻨﺪ ‪.‬‬
‫‪ (2‬ﻓﻘﻂ در روز اول در ﻳﻚ ﻛﻴﺴﻪ ﻓﺮﻳﺰر ﻛﻤﻲ ﻳﺦ ﺧﺮد ﺷـﺪه رﻳﺨﺘـﻪ و از روي ﺷـﻮرت ﺗﻨـﮓ روي ﺑﻴﻴـﻀﻪ ﻫـﺎ ﮔﺬاﺷـﺘﻪ و ﺗـﺎ ﺷـﺶ‬
‫ﺳﺎﻋﺖ ‪ ،‬ﻫﺮ ﻳﻚ ﺳﺎﻋﺖ ﻳﻚ ﺑﺎر اﻳﻨﻜﺎر را اﻧﺠﺎم داده و ﻫﺮ ﺑﺎر ﺑﻪ ﻣﺪت ‪ 5‬دﻗﻴﻘﻪ ﻧﮕﻪ دارﻧﺪ ‪.‬‬
‫‪45‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫‪ (3‬ﺣﺘﻤﺎً ﺗﺎ ﻳﻚ ﻫﻔﺘﻪ از ﺑﻴﻀﻪ ﺑﻨﺪ ﻳﺎ ﺷﻮرت ﺗﻨﮓ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪ ‪.‬‬
‫‪ (4‬ﺗﺎ ﻳﻚ ﻫﻔﺘﻪ از اﻧﺠﺎم ﻛﺎرﻫﺎي ﺳﻨﮕﻴﻦ ﻣﺜﻞ دوﭼﺮﺧﻪ ﺳﻮاري و راﻫﭙﻴﻤﺎﺋﻲ زﻳﺎد و ﺑﻠﻨﺪ ﻛﺮدن اﺟﺴﺎم ﺳﻨﮕﻴﻦ ﺧﻮدداري ﻛﻨﻨﺪ ‪.‬‬
‫‪ (5‬ﺗﺎ دو ﺗﺎ ﺳﻪ روز ﺑﻪ ﻣﺤﻞ ﻋﻤﻞ آب ﻧﺰده و ﺑﻌﺪ از آن ﻣﻴﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺣﻤﺎم ﻛﻨﻨﺪ ‪.‬‬
‫‪ (6‬درد و ﻛﺒﻮدي و ﺗﻮرم ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﺧﻴﻠﻲ زﻳﺎد ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ (7‬ﺗﺎ ‪ 6‬روز ﻧﺰدﻳﻜﻲ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪ .‬ﺑﻌﺪ از ‪ 6‬روز ﻣﺸﻜﻠﻲ وﺟﻮد ﻧـﺪارد اﻣـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﻛـﻪ ﺑﻼﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺑﻌـﺪ از ﻋﻤـﻞ ‪ ،‬ﻗـﺪرت‬
‫ﺑﺎروري از ﺑﻴﻦ ﻧﻤﻲ رود و ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺧﻄﺮ ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ وﺟﻮد دارد ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در ﻋﺮض ﺳﻪ ﻣﺎه ﺑﻌﺪ از ﻋﻤﻞ و ﻳﺎ ‪ 20‬ﺑـﺎر اﻧـﺰال از ﻳـﻚ روش‬
‫ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﺑﺎرداري ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻛﺎﻧﺪوم ‪ ،‬ﻗﺮص و ﻳﺎ ﻏﻴﺮه اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد ﭘﺲ از ‪ 20‬ﺑﺎر اﻧﺰال ﻳﺎ ﮔﺬﺷﺖ ‪3‬ﻣﺎه از ﻋﻤـﻞ ﺑـﺮاي اﻧﺠـﺎم آزﻣـﺎﻳﺶ‬
‫ﻣﻨﻲ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﺑﻪ آزﻣﺎﻳﺸﮕﺎه ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ‪.‬‬
‫در ﺻﻮرت ﻣﻨﻔﻲ ﺑﻮدن آزﻣﺎﻳﺶ اول ﻻزم اﺳﺖ ﺟﻬﺖ اﻃﻤﻴﻨﺎن از ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﻛﺎﻣﻞ ﻋﻤﻞ ‪3‬ﻣﺎه ﺑﻌﺪ ﻧﻴﺰ ﻳﻚ آزﻣﺎﻳﺶ اﻧﺠﺎم داده و ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﻪ‬
‫روﻳﺖ ﭘﺰﺷﻚ ﺑﺮﺳﺪ ‪.‬در ﺻﻮرت ﻣﻨﻔﻲ ﺑﻮدن آزﻣﺎﻳﺶ دردو ﻣﺮﺣﻠﻪ دﻳﮕﺮ اﺣﺘﻴﺎج ﺑﻪ ﻫﻴﭻ وﺳﻴﻠﻪ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ وازﻛﺘﻮﻣﻲ ﻛﺮده اﻧﺪ در ﺻﻮرت ﺑﺮوز ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻋﻼﺋﻢ زﻳﺮ ﺑﻪ ﻣﺮﻛﺰي ﻛﻪ ﻋﻤﻞ ﻛﺮده اﻧﺪ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻛﻨﻨﺪ ‪:‬‬
‫‪(1‬ﺧﻮﻧﺮﻳﺰي و ﭼﺮك در ﻣﺤﻞ ﻋﻤﻞ ‪(2‬ﺗﺐ در ﻫﻔﺘﻪ اول ﺑﻌﺪ از ﻋﻤﻞ ‪(3‬وﺟﻮد درد و ﺗﻮرم در ﻣﺤﻞ ﻋﻤﻞ ﻛﻪ ﻣﺮﺗﺒﺎً اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ اﻧﺠﺎم آزﻣﺎﻳﺶ ‪:‬‬
‫ﺟﻬﺖ اﻧﺠﺎم آزﻣﺎﻳﺶ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﻧﻤﻮﻧﻪ اي از ﺗﺮﺷﺤﺎت ﻣﻨـﻲ را ﺗﻬﻴـﻪ ﻧﻤـﻮد ‪ .‬ﺑـﺪﻳﻦ ﻣﻨﻈـﻮر ﻧﺰدﻳﻜـﻲ ﺑـﺮوش ﻣﻨﻘﻄـﻊ‬
‫ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻣﺎﻳﻊ ﻣﻨﻲ را در ﻇﺮﻓﻲ ﺗﻤﻴﺰ و ﺧﺸﻚ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻟﻴﻮان ﻳﻜﺒﺎر ﻣـﺼﺮف ﺟﻤـﻊ آوري ﻛـﺮده‪ .‬ﺟﻤـﻊ آوري‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ روش از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﺧﺎرج از آزﻣﺎﻳﺸﮕﺎه و در ﻣﻨﺰل ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺳﺎده ﺗﺮ و راﺣﺖ ﺗﺮ ﺑﻮده و ﺑﺎ رﻋﺎﻳﺖ‬
‫ﻛﺎﻣﻞ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺷﺮﻋﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﭘﺲ از آن ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه را ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺗﺎ ﻳﻚ ﺳﺎﻋﺖ و ﻧﻴﻢ ﺑﻪ آزﻣﺎﻳﺸﮕﺎه ﺗﺤﻮﻳﻞ داد‬
‫در ﻃﻲ ﻣﺴﻴﺮ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻧﺒﺎﻳﺪ در ﻣﻌﺮض ﺣﺮارت زﻳﺎد ﻳﺎ ﺳﺮﻣﺎي زﻳﺎد ﻗﺮار ﮔﻴﺮد ‪.‬‬
‫ﺟﺪول ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ اي وازﻛﺘﻮﻣﻲ و ﺑﺴﺘﻦ ﻟﻮﻟﻪ در ﺧﺎﻧﻤﻬﺎ‬

‫ﺑﺴﺘﻦ ﻟﻮﻟﻪ در ﺧﺎﻧﻤﻬﺎ‬ ‫وازﻛﺘﻮﻣﻲ‬ ‫ﻋﻨﻮان‬


‫ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻮﺛﺮ ‪ -‬ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻮﺛﺮ وﻟﻲ ﺳﻪ ﻣﺎه ﺑﻌﺪ از ﻋﻤﻞ‬ ‫ﺗﺎﺛﻴﺮ‬
‫ﻋﻮارض ﺟﺪي ﻧﺪارد‪ -‬ﻋﻮارض ﻋﻤﻞ و ﺑﻴﻬﻮﺷﻲ‬ ‫ﻋﻮارض ﺟﺪي ﻧﺪارد و ﺧﻄﺮ ﻋﻮارض ﻋﻤﻞ‬ ‫ﻋﻮارض‬
‫ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻢ اﺳﺖ‬
‫ﺟﺎي زﺧﻢ ﻛﻮﭼﻚ وﻟﻲ ﻗﺎﺑﻞ دﻳﺪن‪ -‬ﺑﺮﮔﺸﺖ‬ ‫ﺟﺎي زﺧﻢ ﻛﻮﭼﻚ و ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ دﻳﺪن –‬ ‫ﻣﻘﺒﻮﻟﻴﺖ‬
‫ﭘﺬﻳﺮي ﻛﻤﺘﺮ از ‪ – NSV‬ﭘﺮﺧﺮج ﺗﺮ‬ ‫راﻳﮕﺎن‪ -‬ﺑﺮﮔﺸﺖ ﭘﺬﻳﺮي ﺑﻴﺸﺘﺮ‬
‫ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﭘﺮﺳﻨﻞ اﻃﺎق ﻋﻤﻞ دارد‬ ‫ﺑﻪ راﺣﺘﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﻳﻚ ﻧﻔﺮ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد‬ ‫ﭘﺮﺳﻨﻞ‬
‫ﻣﺪت ﺑﻴﺸﺘﺮي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ‪NSV‬‬ ‫ﻧﺼﻒ زﻣﺎن ﺑﺴﺘﻦ ﻟﻮﻟﻪ در ﺧﺎﻧﻤﻬﺎ)ﺳﺮﭘﺎﻳﻲ(‬ ‫زﻣﺎن‬
‫ﻟﻮازم ﭘﻴﭽﻴﺪه ﻻﭘﺎراﺳﻜﻮپ‬ ‫ﻟﻮازم ﺑﺴﻴﺎر ﺳﺎده‬ ‫ﻟﻮازم‬
‫ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻣﺮاﻗﺒﺖ دارد‬ ‫اﺣﺘﻴﺎج ﺑﻪ ﻣﺮاﻗﺒﺖ ﺑﻌﺪ از ﻋﻤﻞ ﻧﺪارد‬ ‫ﻣﺮاﻗﺒﺖ‬
‫اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﺨﺘﺼﺮي در ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﻧﺎﺑﺠﺎ ﮔﺰارش ﺷﺪه‬ ‫ﻫﻴﭻ ﻋﺎرﺿﻪ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻣﺪﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﻮرد ﺗﺎﻳﻴﺪ‬ ‫ﻋﻮارض‬
‫اﺳﺖ‬ ‫ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﮔﺰارش ﻧﺸﺪه‬ ‫ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻣﺪت‬
‫ﺗﺎﺛﻴﺮي ﻧﺪارد – ﺑﻬﺒﻮد ﻣﻴﻞ ﺟﻨﺴﻲ‬ ‫ﺗﺎﺛﻴﺮي ﻧﺪارد – ﺑﻬﺒﻮد ﻣﻴﻞ ﺟﻨﺴﻲ‬ ‫ﻣﻴﻞ ﺟﻨﺴﻲ‬
‫ﺗﺎﺛﻴﺮي ﻧﺪارد‬ ‫ﺗﺎﺛﻴﺮي ﻧﺪارد‬ ‫ﭼﺎﻗﻲ و ﻻﻏﺮي‬
‫ﺑﺮ اﺳﺎس اﺳﺘﻔﺘﺎﺋﺎت ﻣﺸﻜﻠﻲ ﻧﺪارد‬ ‫ﺑﺮ اﺳﺎس اﺳﺘﻔﺘﺎﺋﺎت ﻣﺸﻜﻠﻲ ﻧﺪارد‬ ‫ﻣﺸﻜﻞ ﺷﺮﻋﻲ‬
‫زﻧﺪﮔﻲ ﺑﻬﺘﺮ؛آﺳﺎﻳﺶ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎ ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫‪46‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬

‫ﺟﺪول ﻛﻠﻲ ﻣﺸﺎوره روﺷﻬﺎي ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‬


‫روش‬ ‫ﻣﺰاﻳﺎ‬ ‫ﻣﻌﺎﻳﺐ‬ ‫ﻣﻌﺎﻳﺐ‬ ‫ﻣﺰاﻳﺎ‬ ‫روش‬
‫‪(1‬ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﻛﻢ ﺧﻮﻧﻲ‬ ‫‪(1‬ﺑﻌـــﻀﻲ از ﺧﺎﻧﻤﻬـــﺎ‬ ‫‪(1‬ﻃﺮﻳﻘــﻪ ﻣــﺼﺮف ﻛــﻪ‬ ‫‪(1‬ﺗﻨﻬﺎ روﺷـﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ از‬
‫‪(2‬ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﺧﺎرج‬ ‫ﻣـــﺼﺮف روزاﻧـــﻪ را‬ ‫اﺣﺘﻤﺎل ﭘﺎرﮔﻲ وﺟﻮد‬ ‫ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬـــــﺎي ﻣﻘـــــﺎرﺑﺘﻲ‬
‫رﺣﻤﻲ‬ ‫ﻓﺮاﻣﻮش ﻣﻴﻜﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫دارد و ﻧﻴــــﺰ ﺑﺎﻋــــﺚ‬ ‫ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﻣﻴﻜﻨﺪ‬

‫ﻛﺎﻧﺪوم‬
‫ﻗﺮص‬

‫‪(3‬ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺳﺮﻃﺎﻧﻬﺎي‬ ‫‪(2‬ﻟﻜـــﻪ ﺑﻴﻨﻲ‪،‬ﭼـــﺎﻗﻲ‬ ‫ﻛــﺎﻫﺶ ﻟــﺬت ﺟﻨــﺴﻲ‬ ‫‪(2‬ﭘﻴــــﺸﮕﻴﺮي از اﻧــــﺰال‬


‫رﺣﻢ و ﺗﺨﻤﺪان‬ ‫ﻣﺨﺘﺼﺮ‪،‬ﺳﺮدرد و ﺗﻬﻮع‬ ‫ﻣﻴﺸﻮد‬ ‫زودرس‬
‫‪(4‬ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﻋﻔﻮﻧـﺖ ﻫـﺎي‬ ‫‪(3‬در ﻓــﺸﺎرﺧﻮﻧﻲ ﻫــﺎ و‬ ‫‪(2‬ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺪوم‬
‫داﺧﻞ ﺷﻜﻤﻲ‬ ‫اﻓــﺮاد ﺳــﻦ ﺑــﺎﻻ اﻣﻜــﺎن‬
‫‪(5‬ﺗﺴﻜﻴﻦ دردﻫﺎي ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ‬ ‫ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻟﺨﺘﻪ ﻫﺎي ﺧﻮﻧﻲ‬
‫‪(1‬ﻧﻴﺎز ﺑـﻪ ﻳـﺎدآوري روزاﻧـﻪ‬ ‫‪(1‬اﺣﺘﻤـــﺎل اﻓـــﺰاﻳﺶ‬ ‫‪(1‬اﺣﺘﻤــﺎل ﺑــﺮوز درد‬ ‫‪(1‬ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي ﻣﻮﺛﺮ از ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ‬
‫ﻧﺪارد‬ ‫وزن و ﺳﺮدرد و ﺗﻬﻮع‬ ‫زﻳﺮ ﺷﻜﻢ‬ ‫ﺑﻪ ﻣﺪت ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺣﺘﻲ ﺗﺎ ‪10‬‬
‫‪(2‬اﺛﺮ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻣﺪت‬ ‫‪(2‬اﺣﺘﻤــﺎل ﺗــﺎﺧﻴﺮ در‬ ‫‪(2‬اﺣﺘﻤﺎل ﺧﻮﻧﺮﻳﺰي و‬ ‫ﺳﺎل‬
‫آﻣﭙﻮل‬

‫‪IUD‬‬
‫‪(3‬ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﻛﻢ ﺧﻮﻧﻲ‬ ‫ﻗﺎﻋﺪﮔﻲ‬ ‫ﻋﻔﻮﻧﺖ‬ ‫‪(2‬ﻧﻴ ـﺎز ﺑــﻪ ﻣــﺼﺮف روزاﻧــﻪ‬
‫‪(4‬ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻮﺛﺮ‬ ‫‪(3‬اﺣﺘﻤﺎل ﻟﻜﻪ ﺑﻴﻨﻲ‬ ‫ﻧﺪارد‬
‫‪(3‬ﮔﺬاﺷﺘﻦ و ﺧﺎرج ﻛـﺮدن‬
‫آن ﺳﺮﻳﻊ و آﺳﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‬
‫‪(1‬ﻛﻢ ﻫﺰﻳﻨﻪ ) راﻳﮕﺎن (‬ ‫ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻌـﺪ از ﻋﻤـﻞ‬ ‫‪(1‬ﻧﻴــﺎز ﺑــﻪ ﺑــﺴﺘﺮي در‬ ‫‪(1‬ﻣﻮﺛﺮ و داﺋﻤﻲ‬
‫‪(2‬ﺳﺎده وﻣﻮﺛﺮ‬ ‫ﻣﺆﺛﺮ ﻧﻤﻲ ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن دارد‬ ‫‪(2‬ﺑــﺪون ﻋﺎرﺿــﻪ ﺟــﺎﻧﺒﻲ‬
‫‪NSV‬‬

‫‪(3‬ﺳﺮﻳﻊ و ﻣﻄﻤﺌﻦ‬ ‫‪(2‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ درد در ﭼﻨﺪ‬ ‫ﺧﺎص‬

‫‪TL‬‬
‫‪(4‬ﺑــﺪون ﺗــﺎﺛﻴﺮ در رواﺑــﻂ‬ ‫روز اول ﺑﻌﺪ ﻋﻤﻞ‬
‫ﺟﻨﺴﻲ‬ ‫‪(3‬اﺣﺘﻤﺎل ﺧﻮﻧﺮﻳﺰي و‬
‫ﻋﻔﻮﻧﺖ در ﻣﺤﻞ ﻋﻤﻞ‬
‫در ﺟﺪول ﻓﻮق ﻣﺰاﻳﺎ و ﻣﻌﺎﻳﺐ روﺷﻬﺎي راﻳﺞ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ذﻛﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از اﻳـﻦ ﺟـﺪول و ﻣﺨﺘـﺼﺮي از‬
‫ﻃﺮﻳﻘﻪ ﻛﺎرﺑﺮد روﺷﻬﺎي ﻓﻮق ﻣﻲ ﺷﻮد ﻣﺸﺎوره ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده را ﺑﺮاي ﻛـﺴﺎﻧﻲ ﻛـﻪ اﻃﻼﻋـﺎﺗﻲ در ﻣـﻮرد آن ﻧﺪارﻧـﺪ اراﺋـﻪ‬
‫ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺳﻮاﻻت اﻣﺘﺤﺎﻧﻲ درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫ﺳﻮاﻻت ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ‪:‬‬
‫‪ -1‬ﺟﻤﻌﻴﺖ را ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﻨﻴﺪ؟‬
‫‪ -2‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﻠﻤﺮو زﻧﺪﮔﻲ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﮔﺮوه ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺎم ﺑﺮده و ﺷﺮح دﻫﻴﺪ؟‬
‫‪ -3‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺟﺎﺑﺠﺎﻳﻲ ﻫﺎي ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﮔﺮوه ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺎم ﺑﺮده و ﺷﺮح دﻫﻴﺪ؟‬
‫‪ -4‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺣﺮﻛﺎت ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﮔﺮوه ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺎم ﺑﺮده و ﺷﺮح دﻫﻴﺪ؟‬
‫‪ -5‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺎز و ﺑﺴﺘﻪ ﭼﻴﺴﺖ ‪ ،‬ﺷﺮح دﻫﻴﺪ؟‬
‫‪ -6‬ﺗﻮﺿﻴﺢ دﻫﻴﺪ ﺑﻪ ﭼﻪ ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد؟‬
‫‪ -7‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻣﺘﻌﺎدل را ﺗﻮﺿﻴﺢ داده و ﺗﻔﺎوت آﻧﺮا ﺑﺎ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -8‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﻳﺎ دﻣﻮﮔﺮاﻓﻲ را ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﻨﻴﺪ؟‬
‫‪ -9‬در ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﻣﻨﻈﻮر از ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﭼﻴﺴﺖ ﺷﺮح دﻫﻴﺪ؟‬
‫‪ -10‬ﻣﻨﻈﻮر از وﻗﺎﻳﻊ ﺣﻴﺎﺗﻲ در ﻋﻠﻢ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﭼﻴﺴﺖ ‪ ،‬ﺗﻮﺿﻴﺢ داده و ﺗﺄﺛﻴﺮ آن ﺑﺮ ﺟﻤﻌﻴﺖ را ﺑﺮرﺳﻲ ﻛﻨﻴﺪ؟‬
‫‪ -11‬دو ﻣﻨﺒﻊ ﻋﻤﺪه ﺗﺄﻣﻴﻦ اﻃﻼﻋﺎت در ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ را ﺗﻮﺿﻴﺢ دﻫﻴﺪ؟‬
‫‪ -12‬ﻧﺴﺒﺖ ﺟﻨﺴﻲ)‪ (Sex Ratio‬را ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮده و ﻓﺮﻣﻮل ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آﻧﺮا ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -13‬ﻣﻨﻈﻮر از ﺳﻦ درﺳﺖ ﭼﻴﺴﺖ ‪ ،‬ﺗﻮﺿﻴﺢ دﻫﻴﺪ؟‬
‫‪47‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫‪ -14‬ﻧﺴﺒﺖ واﺑﺴﺘﮕﻲ را ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﻨﻴﺪ؟‬
‫‪ -15‬ﻧﺴﺒﺖ واﺑﺴﺘﮕﻲ در ﻛﺸﻮري ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ‪ 0/6‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪ ،‬ﻣﻔﻬﻮم آﻧﺮا ﺗﻮﺿﻴﺢ دﻫﻴﺪ؟‬
‫‪ -16‬ﻫﺮم ﺳﻨﻲ را ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮده و ﺑﮕﻮﻳﻴﺪ اﻫﻤﻴﺖ آن در ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﭼﻴﺴﺖ؟‬
‫‪-17‬ﺷﻜﻞ ﻫﺮم ﺳﻨﻲ ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﭼﻪ ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد ‪ ،‬آﻧﻬﺎ را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -18‬ﺗﺮاﻛﻢ ﺟﻤﻌﻴﺖ را ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮده و ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻧﻮع ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺗﺮاﻛﻢ ﺟﻤﻌﻴﺖ را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -19‬ﺗﺮاﻛﻢ اﻗﺘﺼﺎدي ﭼﻴﺴﺖ؟‬
‫‪ -20‬وﻗﺎﻳﻊ دﻣﻮﮔﺮاﻓﻴﻚ ﻳﺎ ﺣﺮﻛﺎت ﺟﻤﻌﻴﺖ را ﻓﻘﻂ ﻧﺎم ﺑﺒﺮﻳﺪ؟‬
‫‪ -21‬ﻣﻨﻈﻮر از ﻣﻴﺰان ﻣﺮگ وﻣﻴﺮ اﺧﺘﺼﺎﺻﻲ ﭼﻴﺴﺖ ‪ ،‬ﺷﺮح دﻫﻴﺪ؟‬
‫‪ -22‬ﭼﺮا ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻴﺰان ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﺧﺎم ﻳﺎ ﻋﻤﻮﻣﻲ در ﻳﻚ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﺳﻮدﻣﻨﺪ ﺑﺎﺷﺪ؟‬
‫‪ -23‬ﻣﻨﻈﻮر از ﺑﺎزﺳﺎزي ﺟﻤﻴﺖ ﻫﺎ ﭼﻴﺴﺖ؟‬
‫‪ -24‬ﺧﻴﻠﻲ ﻣﺨﺘﺼﺮ در ﻣﻮرد ﺗﺤﻮﻻت ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﺟﻬﺎن در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺗﻮﺿﻴﺢ دﻫﻴﺪ؟‬
‫‪ -25‬ﻣﺸﻜﻼت ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺎ ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ را ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻛﻨﻴﺪ؟‬
‫‪ -26‬درﺻﺪ رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ در ﻛﺸﻮر اﻳﺮان ﺣﺪود ‪ 1/2‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬زﻣﺎن دو ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪن ﺟﻤﻌﻴﺖ را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﻨﻴﺪ؟‬
‫‪ -27‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﻣﻲ داﻧﻴﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ اﻳﺮان در دﻫﻪ ‪58‬ﺗﺎ‪ 68‬رﺷﺪ ﺑﺎﻻﻳﻲ داﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺸﻜﻼت ﻧﺎﺷﻲ از آﻧﺮا ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -28‬ﻣﺸﻜﻼت ﻧﺎﺷﻲ از رﺷﺪ ﺑﻲ روﻳﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ را ذﻛﺮ ﻛﻨﻴﺪ؟‬
‫‪ -29‬رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ در ﻛﺸﻮر اﻳﺮان را ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺨﺘﺼﺮ در ﻃﻮل ﺻﺪه ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫ﺳﻮاﻻت ﺧﺎﻧﻮاده ‪:‬‬
‫‪ -1‬ﺧﺎﻧﻮاه را ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﻨﻴﺪ؟‬
‫‪ -2‬ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺧﺎﻧﻮاده از ﻧﻈﺮ راﺟﺮز)‪ (Carl Ragers‬ﭼﻴﺴﺖ؟‬
‫‪ -3‬ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺧﺎﻧﻮاده از ﻧﻈﺮ ﻣ‪‬ﺮداك )‪ (Murdock‬ﭼﻴﺴﺖ؟‬
‫‪ -4‬ﺧﺎﻧﻮاده را از ﺣﻴﺚ ﻛﻴﻔﻴﺖ رواﺑﻂ دروﻧﻲ و ﻣﻴﺰان اﺳﺘﺤﻜﺎم آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﭼﻬﺎر ﮔﺮوه ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ‪ ،‬ﻧﺎم ﺑﺒﺮﻳﺪ؟‬
‫‪ -5‬ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﻼﺷﻲ) ‪ ( Broken Home‬را ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﻨﻴﺪ؟‬
‫‪ -6‬ﻣﻨﻈﻮر از ﺧﺎﻧﻮاده درون ﺗﻬﻲ)‪ (Empty Shell Family‬ﭼﻴﺴﺖ و ﺟﺰو ﻛﺪام ﺗﻴﭗ ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﺎ اﺳﺖ؟‬
‫‪ -7‬از وﻳﮋﮔﻴﻬﺎي ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﺰﻟﺰل) ‪ 5 ( Unbalanced Family‬ﻣﻮرد را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -8‬از وﻳﮋﮔﻴﻬﺎي ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﻌﺎدل ) ‪ 5 ( Balanced Family‬ﻣﻮرد را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -9‬از وﻳﮋﮔﻴﻬﺎي ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﺘﻌﺎﻟﻲ ) ‪ 5 ( Transcendental Family‬ﻣﻮرد را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -10‬از اﻫﺪاف ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺧﺎﻧﻮاده ‪ 5‬ﻣﻮرد را ﻧﺎم ﺑﺒﺮﻳﺪ؟‬
‫‪ -11‬ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﻧﻴﺎزﻫﺎي آدﻣﻲ را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟) از ﻧﻈﺮ آﺑﺮاﻫﺎم ﻣﺰﻟﻮ‪(Abraham Maslow‬‬
‫‪ -12‬رﻋﺎﻳﺖ ﭼﻪ ﻧﻜﺎﺗﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺳﺒﺐ اﻳﺠﺎد ﺗﻔﺎﻫﻤﻲ ﻋﻤﻴﻖ در ﺑﻴﻦ ﻫﻤﺴﺮان ﺷﻮد؟‬
‫‪ -13‬از ﻣﻼﻛﻬﺎ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي ﮔﺰﻳﻨﺶ ﻫﻤﺴﺮ ‪ 5‬ﻣﻮرد را ﺷﺮح دﻫﻴﺪ؟‬
‫‪ -14‬از اﻫﺪاف ازدواج داﻧﺸﺠﻮﻳﻲ ‪ 7‬ﻣﻮرد را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -15‬ازدواج دﻳﺮ ﻫﻨﮕﺎم ﭼﻪ ﻣﺸﻜﻼﺗﻲ را ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺮاي اﻧﺴﺎن در ﭘﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؟‬
‫ﺳﻮاﻻت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫‪ -1‬ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)‪ ( Family Planning‬را ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﻨﻴﺪ؟‬
‫‪ -2‬ﻣﻨﻈﻮر از آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ‪ ،‬ﻣﺴﺌﻮﻻﻧﻪ و داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ در ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﭼﻴﺴﺖ ‪ ،‬ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﻮﺿﻴﺢ دﻫﻴﺪ؟‬
‫‪ -3‬از ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)‪ ( Family Planning‬ﭘﻨﺞ ﻣﻮرد را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -4‬از ﻗﻠﻤﺮو ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ‪ 6‬ﻣﻮرد را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -5‬از ﻓﻮاﻳﺪ ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ‪ 6‬ﻣﻮرد را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪48‬‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫دﻛﺘﺮ ﺑﺎﻗﺮزاده‬ ‫ﺳﺎل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ‪ 84 - 85‬ﺗﺮم ﺑﻬﻤﻦ‬ ‫درس ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده)ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺎروري(‬
‫‪ -6‬اﻫﺪاف واﺳﻄﻪ اي ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده را ﺗﻮﺿﻴﺢ دﻫﻴﺪ؟‬
‫‪ -7‬اﻫﺪاف ﻧﻬﺎﻳﻲ ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده را ﻧﺎم ﺑﺒﺮﻳﺪ؟‬
‫‪ -8‬درﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ)‪ 1994‬ﻗﺎﻫﺮه(ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﭼﻪ ﭼﻴﺰي ﺑﻮد و از ﻣﺼﻮﺑﺎت آن‪4‬ﻣﻮرد را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -9‬اﺛﺮات ﻫﻮرﻣﻮن ﺗﺴﺘﻮﺳﺘﺮون را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -10‬ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺸﺎوره ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده را ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻧﺎم ﺑﺮده و ﻣﺨﺘﺼﺮي ﺗﻮﺿﻴﺢ دﻫﻴﺪ؟‬
‫‪ -11‬اﻧﻮاع ﻗﺮﺻﻬﺎي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري را ﻛﻪ در اﻳﺮان راﻳﺞ اﺳﺖ را ﻧﺎم ﺑﺮده و ﻧﻮع ﻫﻮرﻣﻮن آﻧﺮا ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -12‬ﭘﻨﭻ ﻣﻮرد از روﺷﻬﺎي ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده را ﻛﻪ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺆﺛﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ را ﻧﺎم ﺑﺒﺮﻳﺪ؟‬
‫‪ -13‬ﻣﻨﺎﺳﺒﺘﺮﻳﻦ روش ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري در اﺑﺘﺪاي ازدواج ﭼﻴﺴﺖ و زﻣﺎن ﺷﺮوع ﻣﺼﺮف آن ﻛﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ؟‬
‫‪ -14‬ﻃﺮز ﻣﺼﺮف ﻗﺮص دوز ﻛﻢ ﻳﺎ )‪ (LD‬را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -15‬ﺷﺨﺼﻲ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﻗﺮص را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان روش ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري اﻧﺘﺨﺎب ﻛﻨﺪ ﭼﻪ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻫﺎي ﻣﻲ ﺷﻮد؟‬
‫‪ -16‬اﮔﺮ ﺷﺨﺼﻲ ‪ 2 ،1‬ﻳﺎ ﺳﻪ ﺷﺐ ﻣﺼﺮف ﻗﺮص‪ LD‬را ﻓﺮاﻣﻮش ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻜﺎر ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻜﻨﺪ؟‬
‫‪ -17‬در ﺻﻮرت اﻳﺠﺎد ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ‪ ،‬ﺣﺘﻤﺎً ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺼﺮف ﻗﺮص ﻗﻄﻊ ﺷﻮد‪ ،‬اﮔﺮ ﺷﺨﺼﻲ ﺳﻬﻮاً ﻣﺼﺮف ﻗﺮص را اداﻣﻪ دﻫﺪ‬
‫ﭼﻪ ﻣﺸﻜﻠﻲ ﺑﺮاي ﺟﻨﻴﻦ اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﺷﻮد؟ آﻳﺎ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﻣﺪت زﻳﺎدي ﻗﺮص ﻣﺼﺮف ﻣﻴﻜﻨﺪ ﺧﻄﺮ ﻧﺎزاﻳﻲ وﺟﻮد دارد؟‬
‫‪ -18‬ﻗﺮص ﺷﻴﺮدﻫﻲ ﻳﺎ ﻣﻴﻨﻲ ﭘﻴﻞ ﭼﻴﺴﺖ ‪ ،‬ﻃﺮز ﻣﺼﺮف و زﻣﺎن ﺷﺮوع ﻣﺼﺮف آن ﻛﻲ و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ؟‬
‫‪ -19‬ﻗﺮص ﺗﺮي ﻓﺎزﻳﻚ ﭼﻴﺴﺖ ‪ ،‬و ﻃﺮز ﻣﺼﺮف آن ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ؟‬
‫‪ -20‬از ﻓﻮاﻳﺪ ﻣﺼﺮف ﻗﺮص ﻫﺎي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري ‪ 6‬ﻣﻮرد را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -21‬آﻣﭙﻮل ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري)‪ (DMPA‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ وﻗﺖ ﺗﺰرﻳﻖ ﻣﻲ ﺷﻮد و از ﻓﻮاﻳﺪ و ﻣﻀﺮات آن ‪ 3‬ﻣﻮرد را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -22‬از ﻣﺰاﻳﺎي ﻛﺎﻧﺪوم ‪ 5‬ﻣﻮرد را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -23‬روش اورژاﻧﺲ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎداري ﭼﻴﺴﺖ و ﻧﻜﺎت ﻣﻬﻢ در ﻣﻮرد آﻧﺮا ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ)‪ 2‬ﻧﻜﺘﻪ ﺧﻴﻠﻲ ﻣﻬﻢ(؟‬
‫‪ -24‬آي ﻳﻮ دي ﭼﻴﺴﺖ و ﻣﺰاﻳﺎي آن ﭼﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ؟‬
‫‪ -25‬از ﻣﺰاﻳﺎي ﺑﺴﺘﻦ ﻟﻮﻟﻪ در ﺧﺎﻧﻢ ﻫﺎ ‪ 5‬ﻣﻮرد را ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ؟‬
‫‪ -26‬وازﻛﺘﻮﻣﻲ ﻳﺎ ﺑﺴﺘﻦ ﻟﻮﻟﻪ در آﻗﺎﻳﺎن ﺑﺮاي ﭼﻪ اﻓﺮادي ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ؟‬
‫‪ -27‬ﺗﻔﺎوت وازﻛﺘﻮﻣﻲ ﺑﺎ اﺧﺘﻪ ﻛﺮدن ﭼﻴﺴﺖ ؟‬
‫‪ -28‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺨﺘﺼﺮ وازﻛﺘﻮﻣﻲ را ﺑﺎ ﺗﻮﺑﻜﺘﻮﻣﻲ )ﺑﺴﺘﻦ ﻟﻮﻟﻪ در ﺧﺎﻧﻤﻬﺎ( ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻛﻨﻴﺪ؟‬

‫ﻣﻨﺎﺑﻊ‪:‬‬

‫داﻧﺶ ﺧﺎﻧﻮاده اﻧﺘﺸﺎرات ﺳﻤﺖ‬ ‫‪.1‬‬


‫ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺗﺎﻟﻴﻒ دﻛﺘﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺟﻬﺎﻧﻔﺮ اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان‬ ‫‪.2‬‬
‫ﻣﺒﺎﻧﻲ روﺷﻬﺎي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﺎرداري اﻧﺘﺸﺎرات ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺟﻬﺎﻧﻲ‬ ‫‪.3‬‬
‫درﺳﻨﺎﻣﻪ ﺟﺎﻣﻊ ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺗﺄﻟﻴﻒ دﻛﺘﺮ ﺧﻠﻴﻞ ﻋﻠﻲ ﻣﺤﻤﺪ زاده‬ ‫‪.4‬‬
‫‪ .5‬ﻣﺒﺎﻧﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ – دﻛﺘﺮ ﻣﻬﺪي اﻣﺎﻧﻲ‬
‫‪ .6‬ﮔﻔﺘﺎري در ﺑﺎب ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﻛﺎرﺑﺮدي ‪ -‬دﻛﺘﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻴﺮزاﻳﻲ‬
‫‪ .7‬ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﻋﻤﻮﻣﻲ اﻳﺮان ‪ -‬دﻛﺘﺮ ﺳﻴﺪ ﻣﻬﺪي اﻣﺎﻧﻲ‬
‫‪ .8‬ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﺗﺄﻟﻴﻒ‪ :‬دﻛﺘﺮ اﻛﺒﺮ ﺑﺮﺑﺮﻳﺎن اﻧﺘﺸﺎرات ﻧﻮر داﻧﺶ‬
‫‪ .9‬ﺟﺪﻳﺪﺗﺮﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺧﺎﻧﻮاده اراﺋﻪ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻠﻮم ﭘﺰﺷﻜﻲ ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﻲ‬
‫‪ .10‬ﺳﺎﻳﺖ اﻳﻨﺘﺮﻧﺘﻲ ازدواج داﻧﺸﺠﻮﻳﻲ ) دﻓﺘﺮ ﻧﻬﺎد در داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﻲ(‬
‫‪ .11‬ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﻋﻠﻤﻲ ﭘﮋوﻫﺸﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ‬