Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

CHÖÔNG 10

Caùc Moâ Hình Ñoä Treã Phaân Phoái
Nhö ñaõ ñeà caäp trong phaàn 6.6, taùc ñoäng do nhöõng thay ñoåi veà chính saùch haàu nhö khoâng bao giôø xaûy ra töùc thì maø sau moät khoaûng thôøi gian naøo ñoù môùi nhaän bieát söï aûnh höôûng ñoù. Nhö ví duï sau ñaây, giaû söû ban giaùm ñoác cuïc döï tröõ lieân bang ñieàu chænh tyû suaát chieát khaáu, laø tyû leä laõi suaát maø caùc ngaân haøng thaønh vieân phaûi traû neáu hoï vay tieàn döï tröõ töø caùc ngaân haøng chi nhaùnh quaän thuoäc cuïc döï tröõ lieân bang. Vieäc naâng tyû leä laõi suaát leân baùo hieäu cho thaáy chính saùch tieàn teä ñang ñöôïc thaét chaët hôn. Maëc duø söï kieän naøy seõ aûnh höôûng ñeán neàn kinh teá (ñaëc bieät trong laõnh vöïc ñaàu tö, laïm phaùt, GDP, vaø .v.v.) tuy nhieân, noù cuõng caàn moät khoaûng thôøi gian môùi thaáy ñöôïc caùc taùc ñoäng thöïc söï. Vì theá, tình traïng cuûa GDP, thaát nghieäp, vaø laïm phaùt khoâng chæ phuï thuoäc vaøo tyû leä laõi suaát hieän taïi maø coøn phuï thuoäc vaøo caùc tyû leä trong quaù khöù. Noùi caùch khaùc, chuùng ta caàn loaïi moâ hình ñoäng ñeå coù theå ghi nhaän ñöôïc nhöõng taùc ñoäng treã naøy. Trong phaàn 6.6, chuùng ta ñaõ xem xeùt ñeán nhöõng moâ hình ñoäng nhö theá. Caùc moâ hình ñoäng cuõng coù theå coù moät soá bieán phuï thuoäc treã nhö loaïi bieán giaûi thích. Ví duï, möùc ñoä tieâu thuï ôû thôøi ñieåm t coù theå phuï thuoäc moät phaàn naøo ñoù vaøo möùc ñoä tieâu thuï taïi thôøi ñieåm t –1 vì do coù söï hình thaønh caùc thoùi quen cuõng nhö söï phaûn öùng laïi tröôùc nhöõng thay ñoåi cô baûn trong cuoäc soáng cuûa ngöôøi tieâu duøng noùi chung (xin xem ví duï 6.4). Ñeå ghi nhaän hieäu öùng treã trong haønh vi naøy, ñaëc tröng cuûa nhöõng moâ hình chuoãi thôøi gian thöôøng bao goàm caùc giaù trò treã cuûa bieán ñoäc laäp vaø phuï thuoäc. Chöông naøy seõ xem xeùt caùc vaán ñeà treân vaø ñöa ra caùc giaûi phaùp cho chuùng. Caùc tröôøng hôïp cuûa bieán ñoäc laäp treã vaø phuï thuoäc treã seõ ñöôïc xem xeùt moät caùch rieâng reõ. 10.1 Bieán Ñoäc Laäp Treã Giaû söû chuùng ta ñang xem xeùt moâ hình sau Yt = α + β0Xt + β1Xt –1 + … + βpXt –p + ut (10.1)

Moâ hình naøy coøn ñöôïc goïi laø moâ hình ñoä treã phaân phoái (vì caùc taùc ñoäng ñöôïc phaân phoái theo thôøi gian), trong ñoù chæ coù caùc giaù trò treã vaø hieän taïi cuûa bieán X, coøn goïi laø bieán ñoäc laäp treã, ñöôïc söû duïng ñeå tieân ñoaùn bieán Yt. Nhö trong ví duï, goïi Yt laø möùc tieâu thuï ñieän taïi giôø thöù t trong ngaøy vaø Xt laø nhieät ñoä taïi thôøi ñieåm t ñoù. Vaøo muøa heø, neáu nhieät ñoä trôû neân cao trong caùc giôø lieân tieáp nhau thì caùc vaät noäi thaát cuûa caên nhaø seõ bò noùng leân (ñöôïc goïi laø “hieäu öùng taêng nhieät”); vaø vì theá, möùc ñoä tieâu thuï ñieän coù khaû naêng khoâng chæ phuï thuoäc vaøo nhieät ñoä hieän taïi maø coøn phuï thuoäc vaøo nhieät ñoä trong khoaûng thôøi gian quaù khöù
Ramu Ramanathan 1 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

gaàn ñaây. Heä soá töông quan β0 laø troïng soá gaùn cho bieán Xt ; vaø giaù trò ∆Yt/∆Xt chính laø khoaûng gia taêng trung bình cuûa bieán Yt khi Xt gia taêng moät ñôn vò. Giaù trò β0 ñöôïc goïi laø nhaân töû taùc ñoäng, nghóa laø caùc taùc ñoäng caän bieân cuûa bieán X leân Y trong cuøng moät thôøi ñoaïn. Giaù trò βi baèng ∆Yt / ∆Xt – i laø khoaûng taêng trung bình cuûa Yt khi giaù trò Xt – i taêng theâm moät ñôn vò, nghóa laø khi bieán X taêng theâm moät ñôn vò taïi thôøi ñieåm tröôùc t moät khoaûng i thôøi ñoaïn. Ñoù cuõng chính laø khoaûng gia taêng trung bình cuûa Y taïi thôøi ñieåm caùch sau hieän taïi moät khoaûng i thôøi ñoaïn khi bieán X gia taêng moät ñôn vò vaøo thôøi ñieåm hieän taïi. βi ñöôïc goïi laø nhaân töû taïm thôøi baäc i. Nhöõng ñieåm naøy seõ ñöôïc trình baøy trong ví duï 10.1 Giaû söû raèng neàn kinh teá ñang trong tình traïng oån ñònh (coøn goïi laø tình traïng caân baèng daøi haïn), trong ñoù taát caû caùc bieán ñeàu laø haèng soá theo thôøi gian. Neáu bieåu dieãn caùc giaù trò daøi haïn baèng daáu hình sao (*), moái quan heä khi neàn kinh teá oån ñònh ñöôïc vieát laïi nhö sau (ut = 0 khi neàn kinh teá oån ñònh) Y* = α + β0X* + β1X* + … + βpX* = α + X*(β0 + β1 + … + βp) (10.2) Phöông trình treân bieåu dieãn caùc aûnh höôûng tích luõy theo thôøi gian thoâng qua ñaïi löôïng ∆Y*/∆X* = β0 + β1 + … + βp , vaø ñöôïc goïi laø nhaân töû daøi haïn. VÍ DUÏ 10.1 Veà maët lyù thuyeát kinh teá vó moâ cô baûn, chuùng ta bieát raèng baát cöù söï thay ñoåi naøo ôû nguoàn cung tieàn (M) seõ daãn ñeán söï thay ñoåi möùc laõi suaát (r). Töông töï, neáu khoaûn thaâm huït ngaân saùch (D) ñöôïc huy ñoäng voán baèng caùch phaùt haønh caùc chöùng nhaän kho baïc, chuùng cuõng seõ aûnh höôûng ñeán laõi suaát. Tuy nhieân, chuùng ta phaûi döï tính ñöôïc nhöõng thay ñoåi coù theå xaûy ra theo thôøi gian. Sau ñaây laø moät moâ hình ñoäng veà laõi suaát, vaø noù giaû thieát haønh vi cuûa moâ hình coù ñoä treã baäc boán: rt = f(Mt, Mt - 1, Mt - 2, Mt - 3, Mt - 4, Dt, Dt - 1, Dt - 2, Dt - 3, Dt - 4) + ut (10.3) Döõ lieäu cuûa nöôùc Myõ cho trong baûng DATA10-1 (xin xem phaàn phuï luïc D) trình baøy soá lieäu theo töøng quyù cho ba bieán töø quyù 1 naêm 1964 ñeán quyù 2 naêm 1991. Bieán laõi suaát (r) laø laõi suaát cuûa traùi phieáu kho baïc loaïi ba thaùng, bieán cung tieàn ñöôïc tính baèng ñôn vò tyû ñoâ la, vôùi giaù trò ñoâ la coá ñònh tính taïi thôøi ñieåm naêm 1987, vaø khoaûn thaâm huït ngaân saùch cuõng ñöôïc tính baèng ñôn vò tyû ñoâ la nhöng giaù trò ñöôïc ñieàu chænh theo töøng chu kyø (nhöng seõ khoâng ñöôïc trình baøy chi tieát caùch thöïc hieän nhö theá naøo). Baøi taäp thöïc haønh maùy tính trong phaàn 10.1 trình baøy chi tieát veà caùch tính toaùn keát quaû cuûa phaàn naøy. Khi moâ hình ñöôïc öôùc löôïng baèng phöông phaùp OLS, trò thoáng keâ DW laø 0,269 cho thaáy tính
Ramu Ramanathan 2 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

chaát töï töông quan. Tuy nhieân, vì döõ lieäu ñöôïc trình baøy theo töøng quyù neân chuùng ta kyø voïng moät caáu truùc sai soá töï hoài quy baäc boán. Vì theá, moät kieåm ñònh LM seõ ñöôïc thöïc hieän cho AR(4). Trò thoáng keâ nR2 laø 82,424 vôùi giaù trò p nhoû hôn 0,0001 cho thaáy moái töông quan chuoãi baäc boán raát maïnh. Chuùng ta seõ tieáp tuïc öôùc löôïng moâ hình baèng thuû tuïc Cochrane – Orcutt toång quaùt ñaõ ñöôïc trình baøy trong chöông 9. Ñuùng nhö kyø voïng, raát nhieàu heä soá hoài quy laø khoâng coù nghóa vì tính chaát ña coäng tuyeán raát maïnh giöõa caùc bieán giaûi thích. Moâ hình sau ñoù ñöôïc laøm giaûm baèng caùch loaïi ra caùc bieán khoâng coù yù nghóa. Caùc giaù trò öôùc löôïng cuûa moâ hình “boàn röûa cheùn” (moâ hình A) vaø cuûa moâ hình cuoái cuøng (moâ hình B) ñöôïc trình baøy trong baûng 10.1 cuøng vôùi giaù trò p trong ngoaëc ñôn. Ñoä thích hôïp ñöôïc tính toaùn baèng caùch bình phöông heä soá töông quan giöõa giaù trò laõi suaát quan saùt ñöôïc vôùi giaù trò döï baùo coù ñöôïc töø moâ hình öôùc löôïng sau khi ñöa vaøo tính toaùn caáu truùc sai soá AR(4) (xin xem phöông trình 9.13). Moät ñieåm löu yù caàn xem xeùt trong moâ hình B laø taát caû caùc bieán thaâm huït ngaân saùch seõ ñöôïc loaïi ra vaø chæ coøn laïi caùc bieán cung tieàn hieän taïi vaø cung tieàn treã sau moät thôøi ñoaïn. Vì theá, khi cho tröôùc caùc bieán naøy, caùc bieán khaùc seõ khoâng gaây ra caùc taùc ñoäng phuï coù yù nghóa. Nhaân töû daøi haïn ñoái vôùi bieán cung tieàn laø –0,0002 (= – 0,0141 + 0,0139). Hình 10.1 bieåu dieãn caùc ñieåm giaù trò laõi suaát quan saùt vaø döï ñoaùn cho moâ hình B. Löu yù raèng moâ hình ñaõ ghi nhaän khaù ñaày ñuû moät caùch toång quaùt caùc soá lieäu thöïc teá ngoaïi tröø giaù trò töø 1980 ñeán 1982, khi ñoù caùc giaù trò laõi suaát luoân lôùn hôn 12 phaàn traêm.

Baûng 10.1 Moâ Hình Öôùc Löôïng Laõi Suaát Bieán Haèng soá M(t) M(t – 1) M(t – 2) M(t – 3) M(t – 4) D(t) D(t – 1) D(t – 2) D(t – 3) D(t – 4) ˆ u (t – 1) ˆ u (t – 2) ˆ u (t – 3)
Ramu Ramanathan

Moâ hình A 5,001 (0,525) - 0,013 (0,005) 0,014 (0,008) - 0,004 (0,934) 0,003 (0,596) - 0,001 (0,727) - 0,004 (0,509) 0,001 (0,940) - 0,001 (0,869) - 0,003 (0,693) - 0,005 (0,411) 1,157 (< 0,0001) - 0,499 (0,0007) 0,530 (0,0003)
3

Moâ hình B 8,2029 (0,167) - 0,0141(0,0005) 0,0139 (0,0006)

1,135 (< 0,0001) - 0,471 (0,0012) 0,519 (0,0004)
Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

ˆ u (t – 4) R2 hieäu chænh

- 0,264 (0,0078) 0,886

- 0,259 (0,0089) 0,893

Hình 10.1 Giaù Trò Laõi Suaát Quan Saùt (daáu +) vaø Döï Ñoaùn (ñöôøng lieàn neùt) (%)
Laõi suaát

Naêm

Trong phöông trình (10.1), neáu taát caû caùc bieán Xt, Xt – 1, …, Xt – p ñeàu khoâng töông quan vôùi ut , laø bieán coù giaù trò trung bình baèng zero khi cho tröôùc caùc bieán X, thì thuû tuïc bình phöông toái thieåu seõ ñöa ra ñöôïc caùc giaù trò öôùc löôïng coù tính chaát BLUE vaø nhaát quaùn. Tuy nhieân, chuùng ta laïi thöôøng gaëp raát nhieàu khoù khaên ôû ñaây. Giaù trò cuûa p, laø ñoä treã lôùn nhaát, thöôøng chöa bieát. Trong tröôøng hôïp naøy, chuùng ta coù khuynh höôùng gaùn moät giaù trò lôùn naøo ñoù cho p vaø thoâng qua tieâu chuaån AIC hoaëc caùc tieâu chuaån khaùc maø choïn ra trong soá caùc giaù trò thay theá ñoái vôùi ñoä treã. Nhöng ñieàu naøy coù theå gaây ra nhieàu vaán ñeà veà tính chaát ña coäng tuyeán do coù moái quan heä raát gaàn giöõa caùc bieán Xt , Xt – 1, …, Xt – p . Trong ví duï 10.1, chuùng ta ñaõ gaëp raát nhieàu vaán ñeà veà tính ña coäng tuyeán ngay caû khi chæ söû duïng boán bieán treã. Thöù hai, moät giaù trò lôùn ñöôïc gaùn cho p coù nghóa laø moät söï giaûm baäc töï do ñaùng keå vì chuùng ta chæ coù theå söû duïng caùc giaù trò quan saùt trong khoaûng p +1 ñeán n. Nhö chuùng ta ñaõ bieát, soá baäc töï do caøng thaáp ngaàm ñònh möùc ñoä chính xaùc cuûa caùc giaù trò öôùc löôïng (nghóa laø hieäu quaû cuûa chuùng) cuõng thaáp theo vaø giaûm khaû naêng cuûa vieäc kieåm ñònh giaû thuyeát. Vì vaäy ngöôøi ta ñang tìm kieám moät giaûi phaùp naøo ñoù coù theå laøm haïn cheá caùc khoù khaên treân. Caùch tieáp caän ñieån hình laø aùp ñaët moät vaøi caáu truùc cho caùc giaù trò β vaø giaûm soá löôïng töø p + 1 xuoáng coøn moät vaøi tham soá caàn ñöôïc öôùc löôïng. ÔÛ ñaây, chuùng ta seõ ñöôïc trình baøy hai phöông phaùp. Caùc chi tieát veà caùc phöông phaùp khaùc ñöôïc trình baøy trong caùc cuoán saùch cuûa taùc giaû Kmenta (1986) vaø Judge, Griffiths, Hill, vaø Lee (1985), vaø Greene (2000).

Ramu Ramanathan

4

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Ñoä Treã Koyck (hay Ñoä Treã Hình Hoïc) Taùc giaû Koyck (1954) ñaõ ñöa ra moät giaûn ñoà bieåu dieãn hình hoïc söï giaûm cuûa giaù trò β, giaûn ñoà naøy ñöôïc goïi laø ñoä treã Koyck (hay ñoä treã hình hoïc). Cuï theå hôn, oâng ta ñaõ giaû thieát raèng βi = λβi – 1, vôùi 0 < λ < 1. Vì vaäy, troïng soá cho thôøi ñoaïn i coù daïng phaân soá cuûa troïng soá cuûa thôøi ñoaïn tröôùc. Baèng caùch thay theá lieân tuïc, chuùng ta coù ñöôïc giaù trò βi = β0λi , taïo ra moät daõy troïng soá coù tính chaát giaûm hình hoïc lieân tuïc. Neáu gaùn cho ñoä treã lôùn nhaát p moät giaù trò lôùn voâ cöïc, chuùng ta coù ñöôïc Yt = α + β0Xt + β0λXt –1 + β0λ2Xt –2 + … + ut Hình 10.2 Ñoä Treã Phaân Phoái Koyck (hay Ñoä Treã Hình Hoïc)
βi (troïng soá)

i (ñoä treã)

Löu yù raèng caùc heä soá seõ giaûm daàn theo hình hoïc (xin xem hình 10.2) vaø chæ coù ba tham soá chöa bieát laø α, β0, vaø λ. Giaû thieát ôû ñaây laø taùc ñoäng lôùn nhaát cuûa X seõ coù taùc duïng ngay töùc thì vaø nhöõng aûnh höôûng tieáp theo seõ giaûm daàn ñeán giaù trò zero. Tuy nhieân, vì laø chuoãi daøi voâ haïn neân chuùng ta khoâng theå duøng chuùng ñeå öôùc löôïng tröïc tieáp giaù trò β0 vaø λ. Ñeå ñôn giaûn hoaù vieäc naøy, tröôùc tieân chuùng ta haõy thieát laäp chuoãi Yt –1: Yt –1 = α + β0Xt –1 + β0λXt –2 + β0λ2Xt –3 + … + ut -1 Keá ñoù laáy chuoãi ban ñaàu tröø ñi chuoãi treân sau khi ñaõ nhaân töøng ñaïi löôïng trong chuoãi vôùi λ, löôïc boû nhöõng soá haïng chung, chuùng ta coù Yt – λYt –1 = α(1 – λ ) + β0Xt + ut – λut -1

hay

Ramu Ramanathan

5

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Yt = α* + λYt –1 + β0Xt + vt

(10.4)

Trong ñoù α* = α(1 – λ). Vì vaäy, neáu cho tröôùc caùch tính gaàn ñuùng theo phöông phaùp hình hoïc giaûm daàn laø hôïp lyù thì phöông phaùp ñoä treã Koyck laø moät phöông phaùp coù nhieàu thuaän lôïi ñeå laøm giaûm soá löôïng caùc tham soá trong moâ hình ñoä treã phaân phoái . Trong ví duï veà möùc ñoä tieâu thuï ñieän, phöông phaùp naøy toû ra raát nhaïy neân chuùng ta coù theå kyø voïng moät taùc ñoäng lôùn nhaát seõ xaûy ra do aûnh höôûng cuûa nhieät ñoä vaøo thôøi ñieåm t, vaø caùc taùc ñoäng sau ñoù seõ nhoû daàn do nhieät ñoä theo caùc thôøi ñieåm t –1, t –2, vaø .v.v. Löu yù raèng phöông trình (10.4) hieän ñang bao goàm bieán Yt –1 laø bieán phuï thuoäc treã. Hôn nöõa, maëc duø soá haïng sai soá khoâng coù tính töï töông quan nhöng chuùng coù caáu truùc khaùc nhau, ñöôïc goïi laø trung bình dòch chuyeån, tính chaát naøy seõ ñöôïc ñeà caäp chi tieát trong chöông tieáp theo. Giaù trò öôùc löôïng cuûa moâ hình naøy gaây ra moät soá vaán ñeà maø seõ ñöôïc trình baøy trong phaàn 10.2.
BAØI TAÄP THÖÏC HAØNH 10.1

Haõy chöùng minh nhaân töû daøi haïn baèng β0/(1 − λ)
VÍ DUÏ 10.2

Moâ hình ñoä treã Koyck ñöôïc minh hoïa baèng caùch söû duïng döõ lieäu veà nhu caàu tieâu thuï ñieän keát hôïp döõ lieäu taùc ñoäng cuûa nhieät ñoä taïi caùc giôø khaùc nhau trong ngaøy, ñaây laø döõ lieäu cuûa moät coâng ty ñieän löïc thuoäc vuøng taây baéc Hoa Kyø (xin xem döõ lieäu DATA10-2). Döõ lieäu thu thaäp töø 744 giôø söû duïng ñieän trong thaùng gieâng naêm 1992. Baøi taäp thöïc haønh maùy tính phaàn 10.2 trình baøy chi tieát daãn ñeán keát quaû. Tröôùc tieân, moät moâ hình tónh ñöôïc öôùc löôïng ñeå taïo moái töông quan giöõa löôïng ñieän naêng tieâu thuï trong moät giôø cho tröôùc (tính baèng ñôn vò megawatt) vôùi nhieät ñoä trung bình trong khoaûng thôøi gian moät giôø ñoù. Moâ hình öôùc löôïng ñöôïc trình baøy döôùi ñaây vôùi giaù trò p trong ngoaëc ñôn. loadt = 3.132,369 – 11,133 tempt
(<0,0001) (0,00053)

Giaù trò R2 hieäu chænh ñoái vôùi moâ hình naøy chæ baèng 0,015. Tuy nhieân, khi moâ hình bieán ñoåi trong phöông trình (10.4) ñöôïc öôùc löôïng thì giaù trò naøy ñaõ taêng leân 0,848. Heä soá öôùc löôïng ñöôïc cho sau ñaây, vôùi giaù trò p trong ngoaëc ñôn. loadt = 405,174 + 0,916 loadt –1 – 4,140 tempt
(<0,0001) (<0,0001)

(0,00107)

Ramu Ramanathan

6

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Nhaân töû daøi haïn ñoái vôùi temp (bieán nhieät ñoä) ñöôïc cho baèng caùch tính – 4,140/ (1 – 0,916) = – 49,3. Vì moâ hình thuoäc daïng chuoãi theo thôøi gian neân chuùng ta caàn kieåm ñònh tính töông quan theo thôøi gian. Nhö ñaõ trình baøy trong phaàn 10.2, do coù söï hieän dieän cuûa bieán phuï thuoäc treã neân khoâng theå aùp duïng kieåm ñònh Durbin – Watson ñoái vôùi tính chaát AR(4). Tuy nhieân, coù theå söû duïng kieåm ñònh Breusch – Godfrey, ñaëc bieät ñoái vôùi tính chaát töï töông quan vôùi baäc cao hôn. Vaán ñeà naøy seõ ñöôïc ñeà caäp ñeán laàn nöõa khi chuùng ta quay laïi ví duï naøy trong phaàn tieáp theo.

BAØI TOAÙN THÖÏC HAØNH 10.2

Söû duïng taäp tin döõ lieäu cho saün vaø phaùt ra caùc bieán treã tempt – i khi i = 1, 2, …, 6; nghóa laø phaùt ra 6 bieán ñoäc laäp treã. Sau ñoù, haõy öôùc löôïng moâ hình töông töï nhö trong phöông trình (10.1). Haõy so saùnh caùc tieâu chuaån löïa choïn cuûa moâ hình vaø nhaân töû daøi haïn vôùi caùc yeáu toá cuûa moâ hình bieán ñoåi Koyck tröôùc ñoù. Ñoä Treã Almon (hay Ñoä Treã Ña Thöùc) Moät giaûi phaùp thay theá khaùc laø ñoä treã Almon (hay ñoä treã ña thöùc). Ñöôïc trình baøy bôûi taùc giaû Almon (1965), phöông phaùp giaû thieát raèng coù theå tính gaàn ñuùng heä soá βi baèng moät ña thöùc theo i, vì theá βi = f(i) = α0 + α1 i + α2 i2 + …+ αr ir Vì caùc haøm lieân tuïc coù theå tính gaàn ñuùng moät caùch toång quaùt baèng moät ña thöùc neân phöông phaùp naøy toû ra khaù linh hoaït trong vieäc öùng duïng. Hình 10.3 minh hoaï hai ñoà thò coù hình daïng ñöôïc giaû thieát laø thích öùng vôùi nhieàu tröôøng hôïp. Moät trong nhöõng ñoà thò naøy, ngöôøi ta ñaõ aùp ñaët caùc raøng buoäc ñieåm cuoái nhö β -1 = βp +1 = 0; nhöõng ñieåm coøn laïi thì khoâng bò raøng buoäc. Khi coù moät söï thay ñoåi nôi chính saùch cuûa chính phuû (ví duï nhö ban haønh moät ñieàu luaät thueá môùi) thì chuùng ta coù theå kyø voïng nhöõng taùc ñoäng ngay sau ñoù laø khoâng ñaùng keå. Chuùng ta seõ caûm nhaän ñöôïc caùc taùc ñoäng chính sau söï kieän naøy töø hai ñeán ba quyù, vaø sau ñoù caùc taùc ñoäng naøy coù theå giaûm daàn nöõa. Moät ña thöùc baäc hai hoaëc baäc ba thöôøng ñöôïc söû duïng ñeå xaùc ñònh hình daïng ñoà thò bieåu dieãn haønh vi naøy. Tuy nhieân, thuû tuïc Almon yeâu caàu phaûi choïn tröôùc baäc ña thöùc (r) vaø thôøi ñoaïn maø ñoä treã lôùn nhaát (p) söû duïng trong moâ hình. Khaùc vôùi thuû tuïc ñoä treã Koyck, giaù trò p trong thuû tuïc Almon phaûi coù giôùi haïn. Giaû söû chuùng ta choïn r = 3 vaø p = 4, nghóa laø moät ña thöùc baäc ba vaø moät ñoä treã cho boán thôøi ñoaïn. Töø ñaây, chuùng ta coù β0 = f(0) = α0
Ramu Ramanathan 7 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

β1 = f(1) = α0 β2 = f(2) = α0 β3 = f(3) = α0 β4 = f(4) = α0

+ α1 + α2 + α3 + 2α1 + 4α2 + 8α3 + 3α1 + 9α2 + 27α3 + 4α1 + 16α2 + 64α3

Theá giaù trò caùc giaù trò β vaøo moâ hình vaø nhoùm caùc thöøa soá chung laïi vôùi nhau, chuùng ta coù Yt = α + α0Xt + (α0 + α1 + α2 + α3)Xt – 1 + (α0 + 2α1 + 4α2 + 8α3)Xt – 2 + (α0 + 3α1 + 9α2 + 27α3)Xt – 3 + (α0 + 4α1 + 16α2 + 64α3)Xt – 4 + ut = α + α0(Xt + Xt – 1 + Xt – 2 + Xt – 3 + Xt – 4) + α1(Xt – 1 + 2Xt – 2 + 3Xt – 3 + 4Xt – 4) + α2(Xt – 1 + 4Xt – 2 + 9Xt – 3 + 16Xt – 4) + α3(Xt – 1 + 8Xt – 2 + 27Xt – 3 + 64Xt – 4) + ut Hình 10.3 Ñoä Treã Ña Thöùc (hay Ñoä Treã Almon)
βi (troïng soá) Khoâng raøng buoäc

Vôùi raøng buoäc ñieåm cuoái i (ñoä treã)

Caùc giaù trò α chöa bieát, daãn ñeán caùc giaù trò β cuõng chöa bieát, seõ ñöôïc öôùc löôïng vì caùc bieán trong ngoaëc ñôn coù theå tính toaùn ñöôïc thoâng qua caùc pheùp bieán ñoåi thích hôïp. Neáu giaù trò α3 khoâng coù yù nghóa, chuùng ta coù theå aùp duïng moät ña thöùc baäc hai ñeå tính toaùn. Neáu muoán ñöa theâm vaøo moät soá soá haïng, chuùng ta cuõng coù theå thöïc hieän moät caùch deã daøng. Chuùng ta coù theå thay ñoåi caùc giaù trò r vaø p ñeå choïn ra moät toå hôïp sao cho giaù trò R 2 ñaït cöïc ñaïi hoaëc neáu thích chuùng ta coù theå söû duïng caùc trò thoáng keâ choïn löïa cuûa moâ hình nhö AIC vaø SCHWARZ.

Ramu Ramanathan

8

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

VÍ DUÏ 10.3

Taùc giaû Almon ñaõ duøng phöông phaùp ñoä treã ña thöùc ñeå öôùc löôïng moái töông quan giöõa chi phí söû duïng voán trong caùc ngaønh coâng nghieäp cheá taïo vaø caùc khoaûng trích giöõ laïi trong quaù khöù trong caùc ngaønh coâng nghieäp naøy. Caùc soá lieäu quan saùt theo töøng quyù trong giai ñoaïn töø naêm 1953 ñeán 1961 ñöôïc söû duïng. Moâ hình ñöôïc cho nhö sau Et = α1St 1 + α2St 2 + α3St 3 + α4St 4 + β0At + β1At – 1 + … + βpAt - p + ut Trong ñoù, Et laø chi phí söû duïng voán taïi thôøi ñieåm t (tính baèng ñôn vò trieäu ñoâ la); At , At – 1, vaø .v.v. laø caùc khoaûn trích giöõ laïi taïi caùc thôøi ñoaïn t, t –1, vaø .v.v. (cuõng tính baèng ñôn vò trieäu ñoâ la); vaø St 1, St 2, St 3, vaø St 4 laø caùc bieán giaû theo muøa. Taùc giaû Almon ñaõ quyeát ñònh ñöa vaøo taát caû caùc bieán giaû theo muøa naøy maø khoâng coù soá haïng haèng soá. Moâ hình öôùc löôïng cho taát caû caùc ngaønh coâng nghieäp laø (sai soá chuaån ñöôïc cho trong ngoaëc ñôn)
^ Et = – 283 St 1 + 13 St 2 – 50 St 3 + 320 St 4 + 0,048 At + 0,099 At – 1 + 0,141 At 2

(0,023) (0,023) (0,023) (0,013)

(0,016) (0,016)

(0,013) (0,024)

+ 0,165 At – 3 + 0,167 At – 4 + 0,146 At – 5 + 0,105 At – 6 + 0,053 At – 7 R = 0,922
2

DW d = 0,890

Moâ hình ñöôïc öôùc löôïng vôùi caùc raøng buoäc ñieåm cuoái β - 1 = β8 = 0. Hình 10.4 bieåu dieãn caùc troïng soá öôùc löôïng. Maëc duø giaù trò ñoä thích hôïp cuûa moâ hình raát coù yù nghóa nhöng noù coù theå daãn ñeán keát quaû khoâng chính xaùc vì trò thoáng keâ Durbin – Watson ñaõ haøm chöùa söï hieän dieän cuûa moái töông quan chuoãi. Taùc giaû Almon ñaõ thöïc hieän thöû moät soá thay ñoåi nôi moâ hình, phaàn chi tieát cuûa nhöõng thay ñoåi seõ ñöôïc trình baøy trong taøi lieäu naøy. Caùc sai soá chuaån trong ngoaëc ñôn cho thaáy raèng caùc troïng soá ñoái vôùi caùc khoaûng trích voán giöõ laïi coù ñoä treã coù yù nghóa.

BAØI TAÄP THÖÏC HAØNH 10.3

Giaû söû cho giaù trò r = 2 vaø p = 4 (nghóa laø coù ñoä treã phaân phoái baäc hai) vaø döïa treân moâ hình kinh teá löôïng coù theå öôùc löôïng ñöôïc, haõy moâ taû baïn seõ öôùc löôïng caùc tham soá thích hôïp nhö theá naøo?

Ramu Ramanathan

9

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Hình 10.4 Troïng Soá Öôùc Löôïng Ñoái Vôùi Ñoä Treã Almon

Caùc Loaïi Caáu truùc Ñoä Treã khaùc Moät soá kyõ thuaät khaùc nhaèm laøm giaûm soá löôïng caùc thoâng soá trong moät moâ hình ñoä treã phaân phoái cuõng ñaõ ñöôïc ñeà nghò. Chuùng toâi chæ lieät keâ ôû ñaây maø khoâng thaûo luaän. Caùc kyõ thuaät ñoù bao goàm ñoä treã Pascal, ñoä treã hôïp lyù, ñoä treã gamma, ñoä treã LaGuerre, vaø ñoä treã Shiller. Kmenta (1986) cung caáp moät caùch vaän duïng hieäu quaû caùc phöông phaùp naøy. 10.2 Caùc Bieán Phuï thuoäc Treã Nhö ñaõ ñeà caäp tröôùc ñaây, söï hieän dieän cuûa caùc bieán phuï thuoäc (hoaëc noäi sinh) treã nhö laø moät bieán hoài qui khaù phoå bieán trong kinh teá hoïc. Trong pheùp bieán ñoåi treã Koyck ñöôïc söû duïng tröôùc ñaây, Yt-1 xuaát hieän nhö laø moät bieán hoài qui. Ba ñaëc tröng phoå bieán khaùc lieân quan ñeán caùc bieán phuï thuoäc treã seõ ñöôïc giôùi thieäu trong nhöõng phaàn sau. Moâ hình Hieäu chænh rieâng phaàn Giaû söû Yt* laø möùc ñoä toàn kho mong muoán cuûa moät coâng ty, Yt laø möùc ñoä thöïc teá, vaø Xt laø doanh soá baùn. Giaû söû raèng möùc ñoä toàn kho mong muoán phuï thuoäc vaøo doanh soá baùn theo daïng Yt* = α + βXt (10.5)

Do “söï ma saùt” treân thò tröôøng, khoaûng caùch giöõa caùc möùc ñoä mong muoán vaø thöïc teá khoâng theå ñöôïc thu heïp ngay laäp töùc maø chæ coù moät soá ñoä treã vaø ñoät bieán ngaãu nhieân. Giaû söû chæ moät phaàn tyû leä cuûa khoaûng caùch naøy ñöôïc thu heïp trong moãi thôøi ñoaïn. Trong tröôøng hôïp naøy, löôïng toàn kho vaøo thôøi ñieåm t seõ
Ramu Ramanathan 10 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

baèng vôùi löôïng toàn kho vaøo thôøi ñieåm t–1, coäng vôùi moät yeáu toá hieäu chænh, coäng vôùi moät soá haïng sai soá ngaãu nhieân. Moät caùch chuaån hôn ta coù,
Yt = Yt-1 + λ( Yt* – Yt-1) + ut 0<λ<1 (10.6)

Moâ hình naøy ñöôïc goïi laø moâ hình hieäu chænh rieâng phaàn. Thoâng soá λ ñöôïc goïi laø heä soá hieäu chænh vaø 1/λ ñöôïc goïi laø toác ñoä hieäu chænh. Heä soá hieäu chænh xaáp xæ moät phaàn tyû leä cuûa khoaûng caùch ñöôïc thu heïp trong moät thôøi ñoaïn. Toác ñoä hieäu chænh xaáp xæ soá thôøi ñoaïn caàn thieát ñeå vieäc hieäu chænh dieãn ra. Vì

^ vaäy, neáu λ = 0,25, coù nghóa laø vaøo khoaûng 25 phaàn traêm khoaûng caùch seõ ñöôïc thu heïp trong moät thôøi ñoaïn. Neáu löôïng toàn kho mong muoán Yt* vöôït quaù löôïng toàn kho thöïc teá vaøo cuoái thôøi ñoaïn t – 1, chuùng ta seõ kyø voïng thu heïp moät phaàn cuûa khoaûng caùch vaøo thôøi ñoaïn t, vaø do ñoù Yt seõ taêng leân moät giaù trò baèng λ( Yt* – Yt-1) coäng vôùi moät ñoät bieán ngaãu nhieân khoâng döï ñoaùn ñöôïc. Keát hôïp (10.5) vaø (10.6), chuùng ta coù moâ hình

Yt = αλ + (1 – λ)Yt-1 + βλXt + ut = β1 + β2Yt-1 + β3 Xt + ut
BAØI TOAÙN THÖÏC HAØNH 10.4

(10.7)

^ ^ Giaû söû β2 = 0,667 vaø β3 = 0,3. Öôùc löôïng β vaø λ töø caùc giaù trò naøy. Taùc ñoäng caän bieân cuûa doanh soá baùn leân (1) möùc toàn kho mong muoán vaø (2) möùc toàn kho thöïc teá laø gì? Soá thôøi ñoaïn trung bình caàn ñeå thu heïp ñöôïc 90 phaàn traêm khoaûng caùch giöõa toàn kho mong muoán vaø thöïc teá laø bao nhieâu?

Ví duï Thöïc nghieäm: Nhu caàu Thuoác laù ôû Thoå Nhó Kyø Tansel (1993) ñaõ söû duïng khung nghieân cöùu hieäu chænh rieâng phaàn ñeå kieåm tra caùc ñaëc tröng cuûa nhu caàu huùt thuoác laù ôû Thoå Nhó Kyø. Cuï theå laø coâ ñaõ nghieân cöùu caùc taùc ñoäng cuûa caùc caûnh baùo veà söùc khoûe cuõng nhö giaùo duïc ñoái vôùi vieäc tieâu thuï thuoác laù. Tröôùc heát, löôïng tieâu thuï mong muoán (Qt* ) ñöôïc xaùc ñònh baèng phöông trình log-hai laàn nhö sau:

ln Qt* = α + βlnPt + γlnYt + δDt trong ñoù P laø giaù thuoác laù töông ñoái so vôùi chæ soá giaù cuûa ngöôøi tieâu duøng, Y laø thu nhaäp phaân boå theo ñaàu ngöôøi trong nhöõng soá haïng khoâng ñoåi, vaø D ñaïi dieän cho hai bieán giaû, moät cho thôøi ñoaïn töø 1982 trôû veà sau (khi caùc caûnh baùo veà söùc khoûe ñaàu tieân xuaát hieän treân bao thuoác laù) vaø cho thôøi ñoaïn töø naêm 1986 trôû veà sau (khi moät chieán dòch choáng huùt thuoác laù raàm roä ñöôïc tieán haønh). Löôïng tieâu thuï thöïc teá (Qt) ñöôïc hieäu chænh theo cô cheá nhö sau:

Ramu Ramanathan

11

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

∆ ln Qt = λ(ln Qt* − ln Qt-1 )

0 < λ < 1

Nhö tröôùc ñaây, thay theá Qt* töø phöông trình ñaàu tieân vaøo phöông trình thöù hai vaø saép xeáp laïi caùc soá haïng, chuùng ta thu ñöôïc phöông trình coù theå öôùc löôïng ñöôïc nhö sau: ln Qt = β1 + β2 lnPt + β3 lnYt + β4 lnQt-1 + β5 Dt + ut Söû duïng döõ lieäu haøng naêm töø 1960 ñeán 1988, Tansel ñaõ öôùc löôïng moâ hình naøy vaø sau ñoù ñöa vaøo moät soá kieåm ñònh chaån ñoaùn. Cuï theå laø coâ ñaõ kieåm ñònh noù ñoái vôùi moät caáu truùc sai soá AR(2) vaø caùc taùc ñoäng ARCH vaø cuõng söû duïng thuû tuïc RESET cuûa Ramsey. Bieán giaû cho thôøi ñoaïn töø 1986 trôû veà sau laø khoâng coù yù nghóa vaø bò loaïi boû. Moâ hình öôùc löôïng laø (caùc giaù trò tuyeät ñoái cuûa caùc tyû soá t trong daáu ngoaëc ñôn): ln Qt = − 0,279 + 0,411 lnYt − 0,214 lnPt + 0,424 lnQt-1 −
(3,36) (3,50) (2,22) (3,03)

0,087 D82
(3,29)

Giaù trò R2 khoâng hieäu chænh laø 0,878. Ñoä co giaõn veà thu nhaäp vaø giaù daøi haïn, moät caùch laàn löôït, laø 0,714 vaø − 0,372 (kieåm tra chuùng). Heä soá aâm coù yù nghóa ñoái vôùi bieán giaû cho thaáy raèng caùc caûnh baùo veà söùc khoûe ñaõ coù moät taùc ñoäng ñaùng keå ñeán vieäc laøm giaûm söùc tieâu thuï thuoác laù. Tansel ñaõ môû roäng moâ hình ñeå tính luoân caû nhöõng taùc ñoäng cuûa giaùo duïc. Cuï theå laø tyû soá giöõa soá löôïng ñaêng kyù nhaäp hoïc ôû caùc tröôøng trung hoïc cô sôû vaø trung hoïc phoå thoâng vôùi daân soá trong ñoä tuoåi 12 –17 vaø tyû soá giöõa soá löôïng ñaêng kyù nhaäp hoïc ôû caùc tröôøng ñaïi hoïc vôùi daân soá trong ñoä tuoåi 20 – 24 ñaõ ñöôïc theâm vaøo nhö laø nhöõng bieán giaûi thích. Coâ ñaõ phaùt hieän ra raèng tyû soá nhaäp hoïc ôû caùc tröôøng trung hoïc khoâng coù yù nghóa thoáng keâ, nhöng tyû soá nhaäp hoïc ôû caùc tröôøng ñaïi hoïc thì coù yù nghóa vaø coù giaù trò aâm. Nguï yù veà chính saùch roõ raøng coù nghóa laø vieäc giaùo duïc vaø vieäc taêng giaù baùn thuoác laù thoâng qua thueá seõ giaûm ñöôïc nhu caàu huùt thuoác moät caùch ñaùng keå. Ñeå naém ñöôïc ñaày ñuû hôn nhöõng thaûo luaän veà vieäc phaân tích vaø nhöõng lieân heä chính saùch, xin ñoïc baøi baùo cuûa Tansel. Baïn cuõng neân söû duïng döõ lieäu ñaõ ñöôïc cung caáp ôû phaàn DATA 7-19 vaø thöïc hieän vieäc phaân tích cuûa mình (xem Baøi taäp 10.14).

Ramu Ramanathan

12

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Moâ hình nhöõng Kyø voïng Thích nghi Moät moâ hình khaùc coù bieán phuï thuoäc treã, ñoù laø moâ hình nhöõng kyø voïng thích nghi. Giaû söû Yt laø löôïng tieâu thuï, Xt* laø thu nhaäp kyø voïng, vaø Xt laø thu nhaäp thöïc teá. Löôïng tieâu thuï ñöôïc giaû söû laø khoâng lieân quan ñeán thu nhaäp hieän taïi, maø lieân quan ñeán thu nhaäp kyø voïng. Vì vaäy, Yt = α + β Xt* + ut (10.8)

β laø xu höôùng tieâu duøng caän bieân trong thu nhaäp kyø voïng. Phöông trình naøy khoâng theå ñöôïc öôùc löôïng trong thöïc teá bôûi vì Xt* coù ñaëc tröng laø khoâng theå quan saùt ñöôïc vaø do ñoù khoâng coù döõ lieäu veà noù. Vì vaäy chuùng ta caàn vaän duïng caáu truùc boå sung cho moâ hình. Giaû söû raèng ngöôøi tieâu duøng thay ñoåi kyø voïng cuûa hoï döïa treân nhöõng kyø voïng tröôùc ñoù cuûa hoï ñaõ ñöôïc nhaän bieát roõ raøng nhö theá naøo. Söï thay ñoåi trong kyø voïng, Xt* − X*t-1, ñöôïc giaû söû laø phuï thuoäc vaøo khoaûng caùch giöõa Xt-1 vaø X*t-1, nhö sau: Xt* − X*t-1 = λ ( Xt-1 − X*t-1)

0<λ<1

(10.9)

Neáu thu nhaäp thöïc teá trong thôøi ñoaïn t – 1 vöôït quaù nhöõng mong ñôïi, chuùng ta seõ kyø voïng ngöôøi tieâu duøng ñieàu chænh nhöõng mong ñôïi cuûa hoï cao hôn. Phöông trình (10.9) khi ñoù seõ trôû thaønh
Xt* = λXt-1 + (1 − λ)X*t-1 Chuùng ta coù theå giaûi phöông trình (10.8) tìm Xt* theo Yt thaønh Xt* = (Yt − α − ut)/β. Thay theá coâng thöùc naøy vaøo phöông trình keá tieáp vaø saép xeáp laïi caùc soá haïng, chuùng ta coù Yt − α − ut Yt-1 − α − ut-1 = λXt-1 + (1 – λ)   β β  

Nhaân hai veá vôùi β, chæ giöõ laïi Yt ôû veá traùi, vaø nhoùm caùc soá haïng laïi, chuùng ta ñaït ñöôïc moâ hình kinh teá löôïng coù theå öôùc löôïng ñöôïc :
Yt = αλ + (1 − λ )Yt-1 + λβXt-1 + ut − (1 – λ)ut-1 = β1 + β2 Yt-1 + β3 Xt-1 + vt (10.10)

trong ñoù β1 = αλ, β2 = 1 – λ, β3 = λβ, vaø vt = ut – (1 – λ) ut-1 . Soá haïng sai soá trong Phöông trình (10.10) ôû daïng trung bình dòch chuyeån, ngöôïc vôùi Phöông trình (10.4) ñaõ ñöôïc kieåm tra moät caùch chaët cheõ hôn trong chöông naøy ôû phaàn veà caùc thuû tuïc öôùc löôïng cuõng nhö trong Chöông 11 veà döï baùo. Moät khi caùc öôùc
Ramu Ramanathan 13 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

löôïng cuûa caùc β ñaõ ñaït ñöôïc, thì caùc giaù trò α, β, vaø λ coù theå ñöôïc öôùc löôïng nhö sau:
λ = 1 – β2 ,
^ ^

α = ^ , λ

^

β1

^

β = ^ λ

^

β3

^

Ñieàu thuù vò laø chuùng ta coù theå öôùc löôïng xu höôùng tieâu duøng caän bieân trong thu nhaäp kyø voïng maëc duø khoâng coù döõ lieäu veà thu nhaäp kyø voïng. Ñieàu naøy minh hoïa cho caùch thöùc maø ngöôøi ta coù theå phoái hôïp caùc bieán khoâng quan saùt ñöôïc vaøo moät moâ hình vaø vaãn coøn öôùc löôïng caùc thoâng soá khoâng ñöôïc bieát, caáu truùc boå sung ñöôïc vaän duïng. Heä soá hoài qui β3 laø ∆Yt / ∆Xt-1 vaø do ñoù nhaân töû taïm thôøi cho moät thôøi ñoaïn cuûa X ñoái vôùi Y. Ñeå coù ñöôïc nhaân töû daøi haïn, cho ut = 0, Yt = Y*, vaø Xt =
^ ^ ^ ^ quan heä daøi haïn ñöôïc öôùc löôïng trôû thaønh Y* = (β1 + β3X*) / (1 – β2). Töø ñoù suy ra nhaân töû daøi haïn ñöôïc öôùc löôïng laø ^ ^ β3 ∆Y* ^ = = β ^ ∆X* 1 – β2

^ ^ ^ ^ ^ X*, cho taát caû caùc giaù trò cuûa t. Khi ñoù chuùng ta coù Y* = β1 + β2Y* + β3X*. Moái

(10.11)

Söû duïng cuøng caùc giaù trò öôùc löôïng cuûa β2 vaø β3 nhö trong Baøi toaùn Thöïc haønh 10.4, öôùc löôïng nhaân töû taùc ñoäng, nhaân töû daøi haïn vaø nhaân töû taïm thôøi cho hai, ba, vaø boán thôøi ñoaïn (nhaân töû taïm thôøi cho thôøi ñoaïn i laø ∆Yt / ∆Xt-i ).
Bieán Phuï Thuoäc Treã Nhö Laø Moät Söï Toång Quaùt Hoùa Cuûa Moät Moâ Hình AR Trong chöông tröôùc, chuùng ta ñaõ chuù yù raèng Sargan (1964) vaø Henry vaø Mizon (1978) tranh luaän raèng caùc sai soá töï hoài qui coù theå chæ ñònh cho söï ñaëc tröng sai cuûa moâ hình. Chuùng ta chæ ra ôû ñaây raèng moâ hình Yt = α + β Xt + ut vôùi ut = ρ ut-1 + εt coù theå ñöôïc vieát laïi nhö sau: Yt = α + β1 Yt-1 + β2 Xt + β3 Xt-1 + εt  β1 < 1 (10.12)

BAØI TOAÙN THÖÏC HAØNH 10.5

Döôùi caùc sai soá coù töông quan theo chuoãi, caùc thoâng soá cuûa moâ hình naøy thoûa maõn ñieàu kieän giôùi haïn β3 + β1β2 = 0. Chuùng ta deã daøng thaáy raèng Phöông trình (10.12) coù bieán phuï thuoäc treã nhö laø moät bieán hoài qui.
Nhöõng Heä Quaû Cuûa Söï Hieän Dieän Cuûa Caùc Bieán Phuï Thuoäc Treã

Ramu Ramanathan

14

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

^ ^ ^ ñoù thu ñöôïc β1, β2, vaø β3; vaø cuoái cuøng giaûi Phöông trình (10.10) tìm α, β, vaø λ ? Caâu hoûi naøy ñöôïc kieåm tra vôùi moâ hình ñôn giaûn sau ñaây. Caùc keát quaû toång quaùt hoùa thaønh caùc moâ hình phöùc taïp hôn.

Taïi sao chuùng ta neân quan taâm ñeán söï hieän dieän cuûa caùc bieán phuï thuoäc treã nhö laø caùc bieán hoài qui? Taïi sao khoâng xem chuùng nhö laø baát kyø moät bieán treã naøo khaùc? Noùi caùch khaùc, taïi sao khoâng hoài qui Yt theo moät haèng soá, Yt-1, vaø Xt; töø

Yt = β Yt-1 + ut

 β < 1

(10.13)

trong ñoù ut ñöôïc giaû söû laø thoûa maõn moïi giaû thieát ñöôïc ñöa ra ôû Chöông 3. Cuï theå laø, chuùng ta giaû söû raèng E(Yt-1 ut) = 0 – nghóa laø, Yt-1 khoâng coù töông quan vôùi ut. Öôùc löôïng caùc bình phöông toái thieåu cuûa β laø (haõy kieåm tra)
t=n

β =

^

t= 2 t=n

∑ Y t Y t −1
t=2 2 ∑ Y t −1

Thay theá Yt töø moâ hình vaø taùch soá haïng β ra, chuùng ta coù
t= n

β = β +

^

t= 2 t= n

∑ u
t= 2

t

Y

t−1

= β +

Y

2 t−1

u2Y1 + u3Y2 + . . . + unYn-1 Y21 + Y22 + . . . + Y2n-1

Maëc duø Yt-1 vaø ut coù theå khoâng töông quan, Yt-1 phuï thuoäc vaøo ut-1 (bôûi vì Yt1 = βYt-2 + ut-1, töø Phöông trình 10.13) vaø do ñoù nhieàu soá haïng trong töû soá coù töông quan vôùi caùc soá haïng trong maãu soá. Vì vaäy, soá haïng thöù hai trong phöông trình treân laø moät tyû soá giöõa hai bieán ngaãu nhieân vaø ôû daïng Z1/Z2, maø kyø voïng cuûa noù khoâng deã tính toaùn ñöôïc. Cuï theå laø, ñaúng thöùc E(Z1/Z2) = E(Z1) / E(Z2).

^ Hurwicz (1950) cho thaáy raèng β bò thieân leäch ñoái vôùi baát kyø maãu höõu haïn naøo. Trong nhöõng tình huoáng cuï theå, oâng ñaõ tìm ra raèng thieân leäch coù theå nhieàu ñeán 25 phaàn traêm cuûa giaù trò thöïc cuûa thoâng soá. Ví duï nhö tröôøng hôïp vôùi caùc maãu coù khoaûng 20 quan saùt, thieân leäch coù theå vaøo khoaûng 10 phaàn traêm. Bôûi vì soá haïng sai soá ut khoâng töông quan vôùi taát caû caùc soá haïng u khaùc vaø ^ vôùi Yt-1, theo Tính chaát 3.2 thì β coù tính nhaát quaùn duø bò thieân leäch trong nhöõng maãu nhoû. Thöïc teá laø, nhö Rubin (1950) ñaõ cho thaáy, ñoái vôùi moâ hình ñôn giaûn ôû Phöông trình (10.13), tính chaát nhaát quaùn naøy vaãn ñöôïc giöõ ngay caû khi  β ≥ 1. Neáu soá haïng nhieãu ut cuõng theo phaân phoái chuaån, thì caùc kieåm ñònh maãu lôùn

Ramu Ramanathan

15

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

ñeàu coù hieäu löïc vì caùc sai soá chuaån coù theå ñöôïc öôùc löôïng moät caùch oån ñònh. Do ñoù chuùng ta coù tính chaát nhö sau.
Tính chaát 10.1 Neáu caùc ñoä treã cuûa caùc bieán phuï thuoäc hieän dieän nhö laø caùc bieán hoài qui

nhöng soá haïng nhieãu ut thoûa caùc Giaû thieát 3.2 ñeán 3.8, khi ñoù a. Öôùc löôïng OLS cuûa caùc thoâng soá seõ bò thieân leäch trong caùc maãu nhoû nhöng seõ nhaát quaùn vaø coù hieäu quaû moät caùch tieäm caän. b. Caùc öôùc löôïng cuûa caùc phaàn dö vaø caùc sai soá chuaån ñeàu coù tính nhaát quaùn, vaø do ñoù caùc kieåm ñònh cuûa caùc giaû thuyeát ñeàu coù hieäu löïc ñoái vôùi caùc maãu lôùn. Tuy nhieân trong caùc maãu nhoû, kieåm ñònh khoâng coù hieäu löïc.
10.3 Caùc Bieán Phuï thuoäc Treã vaø Töông quan Chuoãi Caùc tính chaát 10.1a vaø 10.1b khoâng baûo ñaûm neáu nhö soá haïng nhieãu ut phuï thuoäc vaøo ut-1, hoaëc nhö trong Phöông trình (10.4) (nghóa laø trung bình dòch chuyeån) hoaëc khi ut coù töông quan chuoãi (nghóa laø theo daïng töï hoài qui). Söï keát hôïp cuûa caùc bieán phuï thuoäc treã vaø söï töông quan chuoãi seõ phaù boû tính chaát oån ñònh naøy. Hôn nöõa, kieåm ñònh Durbin-Watson ñoái vôùi töông quan chuoãi laø khoâng coù hieäu löïc. Giaù trò DW coù xu höôùng gaàn vôùi 2 hôn (khi ρ > 0), vaø do ñoù chuùng ta coù theå keát luaän moät caùch sai laàm raèng khoâng coù töông quan chuoãi. Neáu ut = ρut-1 + εt thì caùc thuû tuïc Cochrane-Orcutt vaø Hildreth-Lu seõ cho nhöõng öôùc löôïng nhaát quaùn, nhöng chuùng seõ thieân leäch trong nhöõng maãu nhoû. Coù theå thaáy raèng (xem Johnston, 1972, Phaàn 10-3) raèng neáu thuû tuïc OLS ñöôïc söû duïng, caùc giôùi haïn maãu nhoû ñoái vôùi caùc thoâng soá nhö sau: ρ(1 – β2) ^ β→β+ 1 + βρ
^ ρ→ρ–

ρ(1 – β2) 1 + βρ 2ρ(1 – β2) 1 + βρ

d → 2(1 – ρ) +

^ Do ñoù, ngay caû vôùi moät maãu lôùn, öôùc löôïng β theo OLS khoâng chuyeån ñoåi thaønh giaù trò thöïc ñöôïc, heä soá töï töông quan ñöôïc öôùc löôïng cuõng khoâng chuyeån ñoåi thaønh giaù trò ρ thöïc, vaø trò thoáng keâ Durbin-Watson khoâng chuyeån ñoåi thaønh 2(1 – ρ). Vì vaäy chuùng ta coù tính chaát sau ñaây. Neáu caùc ñoä treã cuûa bieán phuï thuoäc ñöôïc trình baøy nhö laø caùc bieán hoài qui, nhöng soá haïng nhieãu ut phuï thuoäc vaøo ut-1, ut-2, v.v…, thì a. Caùc öôùc löôïng OLS cuûa caùc thoâng soá, vaø caùc döï baùo döïa treân chuùng, seõ bò thieân leäch vaø khoâng nhaát quaùn. Ramu Ramanathan 16 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

b. Caùc öôùc löôïng cuûa caùc phaàn dö vaø caùc sai soá chuaån cuõng seõ khoâng nhaát quaùn, vaø do ñoù kieåm ñònh giaû thuyeát khoâng coøn hieäu löïc nöõa ngay caû ñoái vôùi caùc maãu lôùn. c. Kieåm ñònh Durbin-Watson ñoái vôùi töông quan chuoãi baäc nhaát khoâng coøn hieäu löïc nöõa.
Kieåm ñònh h cuûa Durbin Durbin (1970) ñaõ phaùt trieån moät kieåm ñònh maãu lôùn, goïi laø Kieåm ñònh h Durbin, aùp duïng cho töông quan chuoãi baäc nhaát khi coù söï hieän dieän cuûa caùc bieán phuï thuoäc treã. Caùc böôùc thöïc hieän kieåm ñònh nhö sau: Böôùc 1 Böôùc 2
^ Öôùc löôïng moâ hình baèng OLS vaø thu ñöôïc caùc phaàn dö (ut). Öôùc löôïng heä soá töï töông quan baäc 1 baèng ^ ∑ut2 hoaëc baèng (2 – d)/2, trong ñoù d laø trò thoáng keâ Durbin-Watson. Xaây döïng trò thoáng keâ nhö sau, goïi laø trò thoáng keâ h Durbin (n’ = n – 1, laø soá quan saùt ñöôïc söû duïng):

ρ =

^

^ ^ ∑ut ut-1

Böôùc 3

Böôùc 4

^ ^ trong ñoù sβ2 laø phöông sai öôùc löôïng cuûa β, heä soá cuûa Yt-1 trong moâ hình. Ôû nhöõng maãu lôùn, h coù daïng phaân phoái chuaån. Baùc boû giaû thuyeát khoâng veà ρ = 0 so vôùi giaû thuyeát ngöôïc laïi ρ ≠ 0 khi h < - z* hoaëc h > z*, trong ñoù z* laø ñieåm naèm treân phaân phoái chuaån chuaån hoùa N(0,1) theo ñoù vuøng beân phaûi laø 2,5 phaàn traêm (hay 0,5 phaàn traêm ñoái vôùi kieåm ñònh 1 phaàn traêm).

n'  ^ h = ρ  ^2 1 − n' sβ 

1/2

Kieåm ñònh Nhaân töû Lagrange Breusch – Godfrey ^ Löu yù raèng kieåm ñònh h Durbin seõ thaát baïi neáu n’sβ2 > 1 bôûi vì khi ñoù maãu soá seõ laø caên baäc hai cuûa moät soá aâm. Kieåm ñònh h cuûa Durbin cuõng khoâng öùng duïng ñöôïc khi caùc soá haïng nhö Yt-2, Yt-3, v.v… hieän dieän, hoaëc khi söï töï töông quan xaûy ra ôû moät baäc cao hôn. Moät phöông aùn thay theá toát hôn ñoù laø thuû tuïc kieåm ñònh LM Breusch–Godfrey maø chuùng ta ñaõ thaûo luaän ôû Phaàn 9.5. Caùc böôùc thöïc hieän kieåm ñònh LM nhö sau: Böôùc 1 Moâ hình ñöôïc giaû söû laø Yt = β1 + β2Yt-1 + β3 Yt-2 + . . . + βp+1Yt-p + β p+2Xt + . . . + ut

Ramu Ramanathan

17

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

vôùi caáu truùc sai soá thay theá laø
ut = ρ1 ut-1 + ρ2 ut-2 + . . . + ρm ut-m + εt

Böôùc 2 Böôùc 3

Böôùc 4

trong ñoù p laø baäc cuûa bieán phuï thuoäc treã vaø m laø baäc cuûa soá haïng sai soá töï töông quan (vôùi giaû söû raèng p > m). Giaû thuyeát khoâng laø ρi = 0 vôùi i = 1, 2, . . . , m, nghóa laø, khoâng coù moät söï töï töông quan naøo giöõa caùc ut. ^ Öôùc löôïng moâ hình baèng OLS vaø thu ñöôïc caùc phaàn dö (ut). ^ ^ ^ ^ Hoài qui ut veà ut-1, ut-2, . . . , ut-m vaø taát caû caùc bieán giaûi thích trong moâ hình , bao goàm caû caùc bieán phuï thuoäc treã Yt-1, Yt-2, . . . , Yt-p, vaø thu ñöôïc R2 khoâng hieäu chænh. Tính giaù trò (n – p) R2 vaø baùc boû giaû thuyeát H0: taát caû ρi = 0 so vôùi giaû thuyeát H1: khoâng phaûi taát caû giaù trò ρ ñeàu laø khoâng, neáu noù vöôït quaù χm2(a), ñieåm treân χm2 theo ñoù vuøng beân phaûi laø α. (n – p ñöôïc söû duïng bôûi vì soá löôïng caùc quan saùt ñöôïc söû duïng thöïc teá laø n – p).

Maëc duø chæ coù Xt ñöôïc söû duïng ôû ñaây, thuû tuïc naøy deã daøng ñöôïc môû roäng ñeå theâm vaøo Xt-1, Xt-2, . . . nhö laø caùc bieán giaûi thích. Kieåm ñònh Breusch-Godfrey cuõng coù theå ñöôïc söû duïng ñeå kieåm ñònh xem caùc bieán phuï thuoäc treã coù neân hieän dieän hay khoâng. Giaû söû moâ hình laäp ra laø Yt = α + β Xt + ut vaø chuùng ta muoán kieåm ñònh xem Yt-1, Yt-2, . . . , vaø Yt-p. Nhö ôû Böôùc 4, (n – p) R2 ñöôïc söû duïng nhö laø moät trò thoáng keâ kieåm ñònh. ^ Moät phöông phaùp thay theá cho kieåm ñònh Breusch-Godfrey laø hoài qui ut ^ theo taát caû caùc bieán X, bieán treã Y, vaø caùc bieán treã u vaø sau ñoù thöïc hieän moät ^ kieåm ñònh F ñoái vôùi vieäc loaïi boû caùc bieán treã u.
VÍ DUÏ 10.4 Trong ví duï 10.2 chuùng ta ñaõ söû duïng DATA10.2 vaø lieân heä vieäc söû duïng ñieän vaøo moät thôøi ñieåm ñöôïc cho trong ngaøy vôùi ñoä treã moät thôøi ñoaïn cuûa noù vaø vôùi nhieät ñoä töùc thôøi. Vôùi caùc döõ lieäu haøng giôø ngöôøi ta coù theå kyø voïng coù söï töông quan chuoãi cuûa baäc lôùn hôn moät. Ôû ñaây chuùng ta aùp duïng kieåm ñònh BreuschGodfrey ñoái vôùi söï töï hoài qui baäc thöù saùu (xem Phaàn Thöïc haønh treân Maùy tính 10.3 ñeå thöïc haønh chi tieát hôn phaàn naøy). Böôùc ñaàu tieân laø öôùc löôïng moâ hình hoài qui tuyeán tính baèng OLS

loadt = β1 + β2 loadt-1 + β3 tempt + ut

Ramu Ramanathan

18

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Hoài qui phuï bao goàm thuû tuïc hoài qui caùc phaàn dö töø phöông trình naøy theo caùc bieán trong noù coäng theâm caùc phaàn dö treã ñoái vôùi caùc ñoä treã töø 1 ñeán 6. Trò thoáng keâ kieåm ñònh LM cho phöông phaùp naøy laø 583,299. Vôùi giaû thuyeát khoâng cho raèng khoâng coù söï töông quan chuoãi, phöông phaùp naøy coù phaân phoái chi-bình phöông vôùi baäc töï do laø 6. Giaù trò p cho kieåm ñònh naøy nhoû hôn 0,0001, cho thaáy coù töông quan chuoãi maïnh ôû baäc thöù saùu. Ñieàu naøy coù nghóa laø caùc öôùc löôïng OLS bò thieân leäch vaø khoâng nhaát quaùn. Trong phaàn keá tieáp, chuùng ta seõ phaùt bieåu vaán ñeà veà thuû tuïc öôùc löôïng phuø hôïp trong tröôøng hôïp naøy.

10. 4 Haïn cheá cuûa caùc Moâ hình vôùi caùc Bieán Phuï thuoäc treã

Moät vaøi thuû tuïc daønh rieâng ñeå öôùc löôïng caùc moâ hình coù lieân quan ñeán caùc bieán phuï thuoäc treã. Phöông phaùp ñöôïc söû duïng tuøy thuoäc vaøo caùc tính chaát cuûa caùc soá haïng nhieãu ngaãu nhieân.
Moät Moâ hình vôùi caùc Soá haïng Sai soá “Nhieãu Traéng” Nhö ñaõ coù ñeà caäp trong Chöông 3, neáu caùc soá haïng nhieãu (ut) thoûa Giaû thieát 3.2 ñeán 3.8, chuùng thöôøng ñöôïc ñeà caäp ñeán nhö laø caùc soá haïng sai soá coù ñaëc tính toát (hay thöôøng ñöôïc goïi laø nhieãu traéng). Xem xeùt moâ hình sau Yt = β1 + β2Yt-1 + β3 Xt + ut (10.14)

vôùi caùc sai soá nhieãu traéng. Chuùng ta ñaõ thaáy raèng moâ hình hieäu chænh rieâng phaàn seõ daãn tôùi moät phöông trình daïng naøy. Nhö ñaõ phaùt bieåu ôû Tính chaát 10.1, thuû tuïc OLS cho ta nhöõng öôùc löôïng nhaát quaùn vaø hieäu quaû moät caùch tieäm caän cuûa caùc thoâng soá vaø caùc sai soá chuaån cuûa chuùng. Hôn nöõa, caùc kieåm ñònh cuûa caùc giaû thuyeát laø coù hieäu löïc ñoái vôùi caùc maãu lôùn. Do ñoù, OLS laø coù theå aùp duïng, mieãn laø côõ maãu ñöôïc cung caáp laø ñuû lôùn (thöôøng baäc töï do lôùn hôn 30). Tuy nhieân, thieân leäch do côõ maãu nhoû seõ vaãn cöù toàn taïi, vaø chuùng ta khoâng theå coù ñöôïc nhöõng öôùc löôïng loaïi BLUE. Caàn phaûi chæ ra raèng trò thoáng keâ DurbinWatson do phaàn meàm hoài qui in ra khoâng neân ñöôïc duøng ñeå kieåm ñònh töông quan chuoãi. Toát nhaát laø neân aùp duïng, hoaëc kieåm ñònh h Durbin hoaëc kieåm ñònh Breusch-Godfrey ñaõ ñöôïc moâ taû ôû phaàn tröôùc.
Moät Moâ hình vôùi caùc yeáu toá Nhieãu Töï töông quan

Neáu caùc soá haïng sai soá keøm theo quaù trình AR (1), moâ hình coù daïng

Ramu Ramanathan

19

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Yt = β1 + β2Yt-1 + β3 Xt + ut ut = ρut-1 + εt

(10.15) (10.16)

trong ñoù soá haïng sai soá môùi εt ñöôïc giaû söû laø nhieãu traéng. Chuùng ta bieát ñöôïc töø Tính chaát 10.2 raèng ut phuï thuoäc vaøo ut-1, Yt-1 vaø ut coù töông quan tröïc tieáp, vaø do ñoù vieäc aùp duïng thuû tuïc OLS vaøo (10.15) seõ daãn ñeán caùc öôùc löôïng khoâng nhaát quaùn vaø bò thieân leäch. Tuy nhieân thuû tuïc Cochrane-Orcutt (CORC) laø coù theå aùp duïng ôû ñaây vôùi moät thay ñoåi nhoû. Caùc böôùc thöïc hieän nhö sau
Böôùc 1 Böôùc 2 Böôùc 3 Böôùc 4 Böôùc 5

^ ^ ^ ^ ut = Yt − β1 − β2Yt-1 − β3 Xt . ^ ^ Hoài qui ut theo ut-1 (söû duïng caùc quan saùt thöù hai ñeán thöù n) vaø thu ^ ñöôïc ρ. ^ ^ Bieán ñoåi caùc bieán nhö sau: Yt* = Yt − ρYt-1, Y*t-1 = Yt-1 − ρYt-2, vaø Xt* = ^ Xt − ρXt-1. Hoài qui Yt* theo moät haèng soá, Y*t-1, vaø X*t-1, (söû duïng caùc quan saùt thöù ba ñeán thöù n vì Yt* chæ xaùc ñònh ñöôïc töø thôøi ñoaïn thöù 3 trôû ñi). Söû duïng caùc öôùc löôïng cuûa caùc soá haïng β thu ñöôïc töø Böôùc 4, tính laïi ^ laàn hai taäp phaàn dö ut. Tieáp ñeán trôû laïi Böôùc hai vaø laëp laïi cho ñeán khi ^ caùc öôùc löôïng ρ tieáp theo khoâng khaùc laém so vôùi moät giaù trò mong muoán naøo ñoù.

Öôùc löôïng caùc thoâng soá β1, β2, vaø β3 baèng OLS vaø löu laïi caùc phaàn dö

Naêm böôùc naøy laø ñoàng nhaát vôùi caùc böôùc trong phöông phaùp CORC. Maëc duø caùc öôùc löôïn caùch thöïc hieän moät böôùc cuoái cuøng. Böôùc 6 Söû duïng caùc öôùc löôïng sau cuøng cuûa caùc β töø Böôùc 4 vaø tính toaùn caùc ^ phaàn dö cuûa moâ hình ñaõ bieán ñoåi; nghóa laø, thu ñöôïc εt. Tieáp tuïc hoài ^ ^ ^ qui εt theo moät haèng soá, Y*t-1, X*t, vaø ut-1 (chöù khoâng phaûi εt-1). Caùc sai ^ soá chuaån cuûa caùc heä soá hoài qui vaø sai soá chuaån cuûa ρ thu ñöôïc töø böôùc naøy ñeàu nhaát quaùn. Ñoïc theâm chi tieát veà phöông phaùp naøy trong baøi cuûa Harvey (1990).
Moät Moâ hình vôùi caùc Soá haïng Sai soá Trung bình Dòch chuyeån Trong Phöông trình (10.4) vaø (10.10), soá haïng sai soá coù daïng ut − λut-1, trong ñoù λ laø heä soá hieäu chænh (0 < λ <1). Moät soá haïng sai soá nhö vaäy ñöôïc goïi laø moät sai soá trung bình dòch chuyeån (MA). Moät ñieàu roõ raøng laø vì Yt-1 vaø ut-1 ñeàu coù töông quan, caùc öôùc löôïng OLS seõ bò thieân leäch vaø khoâng nhaát quaùn. Trong

Ramu Ramanathan

20

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

tröôøng hôïp naøy, chuùng ta coù theå tieán haønh nhö sau. Tröôùc tieân, chuùng ta vieát laïi Phöông trình (10.10)
Yt = αλ + (1 – λ)Yt-1 + λβXt-1 + [ut − (1 – λ)ut-1] (10.17)

Keá ñeán chuùng ta xaùc ñònh Wt = Yt − ut. Töø ñoù suy ra Wt − (1 − λ)Wt-1 = (Yt − ut) – (1 – λ)(Yt-1 – ut-1) = Yt – (1 – λ)Yt-1 – [ut − (1 – λ)ut-1] = αλ + λβXt-1 = β0 + β1Xt-1 trong ñoù β0 = αλ vaø β1 = λβ. Nhö vaäy chuùng ta coù Wt = (1 − λ)Wt-1 + β0 + β1Xt-1 Baèng caùch thay theá laëp laïi ñoái vôùi Wt-1, Wt-2, v.v… vaø cho γ = 1 − λ, chuùng ta coù Wt = γt W0 + β0 (1 + γ + γ2 + . . . + γt-1) + β1 (Xt-1 + γXt-2 + . . . + γt-2X1) (10.19) = γt W0 + β0 trong ñoù
Zt = Xt-1 + γXt-2 + . . . + γt-2X1 (10.18)

1 – γt + β1Zt 1–γ

Bôûi vì Wt = Yt − ut, Phöông trình (10.19) coù theå ñöôïc vieát laïi nhö sau 1 – γt Yt = Wt + ut = γt W0 + β0 + β1Zt + ut 1–γ = α0 + α1γt + β1Zt + ut trong ñoù
α0 = β0 β0 vaø α1 = W0 − 1–γ 1–γ

(10.20)

Bôûi vì γ naèm giöõa 0 vaø 1 (theo giaû thieát), chuùng ta coù theå söû duïng moät thuû tuïc tìm kieám töông töï nhö thuû tuïc maø Hildreth vaø Lu. ñaõ aùp duïng. Coá ñònh caùc giaù trò cuûa γ (taïi 0,05 hoaëc 0,01 trong khoaûng töø 0 ñeán 1) vaø ñoái vôùi moãi γ, öôùc löôïng Phöông trình (10.20) baèng caùch hoài qui Yt theo moät haèng soá, γt, vaø Zt. Laáy
Ramu Ramanathan 21 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

giaù trò cuûa γ maø töø ñoù toång caùc bình phöông sai soá cuûa (10.20) laø toái thieåu, vaø thu ñöôïc caùc öôùc löôïng ñaày ñuû ñoái vôùi γ ñoù. Coøn coù moät vaøi thuû tuïc khaùc nhöng khoâng ñöôïc trình baøy ôû ñaây. Xin tham khaûo taøi lieäu cu
BAØI TOAÙN THÖÏC HAØNH 10.6 Haõy cho thaáy raèng neáu ut töï hoài qui, vôùi daïng thöùc ñaëc bieät ut = (1 – λ) ut-1 + εt, trong ñoù εt laø nhieãu traéng, thì caùc öôùc löôïng OLS cuûa caùc thoâng soá trong Phöông trình (10.17) seõ nhaát quaùn. Haõy giaûi thích lyù do taïi sao baïn khoâng theå khaúng ñònh raèng caùc öôùc löôïng cuõng laø loaïi BLUE. Haõy chöùng minh caùc caâu traû lôøi cuûa baïn moät caùch caån thaän, cung caáp nhöõng tham khaûo veà caùc giaû thieát vaø caùc tính chaát ñaõ ñöôïc neâu trong caùc chöông tröôùc. Ví duï thöïc nghieäm: Laïm phaùt vaø Laõi suaát Tieát kieäm Ngöôøi ta ñaõ quan saùt thöôøng xuyeân thaáy raèng nhöõng tyû leä laïm phaùt cao vaø nhöõng laõi suaát tieát kieäm coù quan heä chaët cheõ vôùi nhau. Davidson vaø MacKinnon (1983) ñaõ kieåm tra hai lyù thuyeát caïnh tranh nhau veà söï aûnh höôûng cuûa laïm phaùt ñeán laõi suaát tieát kieäm. Lyù thuyeát thöù nhaát phaùt bieåu raèng khi tyû leä laïm phaùt gia taêng, thì caùc khoaûn tieàn traû laõi cuõng gia taêng ñeå buø ñaép cho caùc chuû taøi saûn veà khoaûn thieät haïi trong giaù trò thöïc cuûa taøi saûn. Ngöôøi tieâu duøng naøo mong muoán duy trì giaù trò thöïc cuûa taøi saûn cuûa hoï seõ kieàm cheá gia taêng vieäc tieâu duøng, cho duø khoaûn thu nhaäp tính ñöôïc coù taêng leân, bôûi vì söï gia taêng trong thu nhaäp ñôn giaûn chæ laø moät khoaûn buø ñaép tieàn laõi do laïm phaùt. Caùc khoaûn tieát kieäm quan saùt ñöôïc do ñoù seõ taêng leân. Vì vaäy, caùc khoaûn tieát kieäm vaø thu nhaäp tính ñöôïc coù xu höôùng öôùc löôïng quaù möùc caùc khoaûn tieát kieäm vaø thu nhaäp thöïc. Moät lyù thuyeát thöù hai thì laïi tranh caõi raèng khi laïm phaùt khoâng döï tính ñöôïc, ngöôøi tieâu duøng seõ giaûm thieåu nhu caàu tieâu duøng, maø vì vaäy ñöa ñeán keát quaû laø coù söï gia taêng trong caùc khoaûn tieát kieäm khoâng töï nguyeän. Davidson vaø MacKinnon ñaõ xaây döïng moät moâ hình kinh teá löôïng maø noù keát hôïp caû hai lyù thuyeát naøy vaø ñaõ öôùc löôïng noù moät caùch rieâng bieät cho Hoa Kyø vaø Canada. Hoï ñaõ söû duïng caùc döõ lieäu haøng quí cho caùc thôøi ñoaïn 1954.1 vaø 1979.4. Moâ hình cô baûn nhö sau (ñoái vôùi lyù thuyeát giaûi thích cho phöông trình naøy, xin xem baøi cuûa Davidson–Mackinnon): St Zt St-1 – Yt-1  Yt    Yt = a0 + (1 − a0) α Yt + b1 Yt  + d1 lnYt-1 + d2 πt + ut  

trong ñoù St laø nhöõng khoaûn tieát kieäm thöïc, Yt laø thu nhaäp khaû duïng thöïc, πt laø tyû leä laïm phaùt, vaø Zt laø khoaûn thieät haïi veà giaù trò thöïc cuûa taøi saûn do laïm phaùt. Zt ñöôïc tính baèng πt It / rt, trong ñoù It laø giaù trò thöïc cuûa caùc khoaûn traû laõi tieát kieäm vaø traû coå töùc, vaø rt laø laõi suaát danh nghóa.
Ramu Ramanathan 22 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Baûng 10.2 Caùc Öôùc löôïng cuûa caùc Moâ hình Davidson – MacKinnon
IIa 0,6476
(0,0452)

a0 hay b0 b1 α d2 d1 Heä soá theo t (x 1.000) Heä soá theo t2 (x 100.000) Heä soá theo

Hoa Kyø IIb 0,6728
(0,0650)

IIab 0,6310
(0,0662)

Ia 0,2485
(0,0437)

Canada Ib 0,4861
(0,0785)

Iab 0,2976
(0,0830)

0,6387

0,6669 

0,6209

0,2179 0,5339  

0,4594 

0,2690

(0,0464)

0,3935  

(0,0670)

(0,0686)

0,2708

(0,0453) (0,0722)

(0,0820)

(0,0859)

0,5909

(0,1019)

0,7202
(0,1503)

(0,1230)

0,3223 0,0528

0,8077

(0,1151)

−0,1641
(0,2932)

0,0228

(0,2296) (0,0539)

(0,0534)

−0,2603
(0,0882)

(0,2127)

−0,0683
(0,0910)

−0,1721
(0,0412)

−0,1541
(0,0398)

−0,1911
(0,0423)

−0,3550
(0,1716)

−0,3535
(0,1938)

−0,3264
(0,1755)

 0,1828 (0,0617)

 0,2178 (0,0617)

 0,1894 (0,0617)

0,4036 (0,1368) 

0,4230 (0,1584) 

0,3722 (−0,1438) 

380,04 378,95 381,88 343,92 333,65 344,65 0,00673 0,00684 0,00669 0,00986 0,01095 0,00991 0,92143 0,4193 0,5968 0,9490 0,0128 0,2727 (+) (+) (−) (+) (−) (−) AR (4) 0,0382 0,0286 0,0201 0,5923 0,8144 0,4497 (−) (−) (−) (−) (−) (−) AR (1, 2, 3, 4) 0,2339 0,1982 0,1444 0,7504 0,1495 0,6214 (− − − −) (+ − − −) (− − − −) (+ + + −) (− − + −) (− + + −) Nguoàn: Davidson vaø MacKinnon, 1983. Ñöôïc taùi xuaát baûn vôùi söï cho pheùp cuûa Coâng ty Chapman vaø Hall, Ltd.

St-2 / Yt

log L Sai soá chuaån AR (1)

Neáu giaû thuyeát ño löôøng quaù möùc cöù tieáp tuïc nhö vaäy, chuùng ta seõ kyø voïng α naèm giöõa khoâng vaø 1. Neáu giaû thuyeát caùc khoaûn tieát kieäm khoâng töï nguyeän laø ñuùng, thì caû d1 vaø d2 seõ döông. Davidson vaø MacKinnon ñaõ öôùc löôïng moâ hình cuøng vôùi caùc thay ñoåi khaùc nhau, bao goàm caùc bieán giaû theo muøa, caùc xu höôùng thôøi gian, vaø caùc naêng löïc cuûa chuùng. Baûng 10.2 trình baøy caùc öôùc löôïng cuûa caùc moâ hình khaùc nhau vôùi caùc sai soá chuaån trong ngoaëc ñôn. Caùc keát quaû khoâng hoã trôï cho lyù thuyeát raèng laïm phaùt khoâng döï tính tröôùc seõ daãn ñeán caùc khoaûn tieát kieäm khoâng töï nguyeän (ñoái vôùi caû Canada vaø Hoa Kyø). Tuy nhieân coù söï hoã trôï döï kieán ñoái vôùi lyù thuyeát thöù nhaát, raèng laïm phaùt seõ daãn ñeán laõi suaát tieát kieäm tính ñöôïc cao hôn. Davidson vaø MacKinnon cuõng ñaõ kieåm ñònh moâ hình veà söï hieän dieän cuûa töông quan chuoãi cuûa caùc baäc cho tôùi 4. Maëc duø hoï ñaõ tìm thaáy coù moät söï töông quan chuoãi naøo ñoù, caùc moâ hình ñaõ khoâng ñöôïc öôùc löôïng laïi vôùi phöông phaùp toång quaùt hôn trong Chöông 9.
Ramu Ramanathan 23 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

10.5 Öùng Duïng: Moät Moâ Hình Ñoäng Cuûa Caùc Chi Phí Tieâu Duøng Ôû Vöông Quoác Anh

Trong öùng duïng xuyeân suoát naøy, chuùng ta kieåm tra laïi haøm tieâu duøng ôû Anh Quoác ñaõ ñöôïc öôùc löôïng trong Chöông 6 (xem Ví duï 6.4) baèng caùch söû duïng caùc kyõ thuaät hoïc ñöôïc trong chöông naøy. Ba coâng thöùc khaùc nhau ñöôïc söû duïng ôû ñaây, coâng thöùc thöù nhaát laø moâ hình tónh sau ñaây: (Moâ hình A) Ct = α + βDIt + ut Söû duïng döõ lieäu trong DATA 6-3, moâ hình ñöôïc öôùclöôïng baèng OLS (xem Phaàn Thöïc haønh treân Maùy tính 10.4 moâ taû chi tieát hôn veà vieäc taùi taïo öùng duïng naøy). Trò thoáng keâ DW laø 0,25, vaø ngöôøi ta deã daøng kieåm chöùng ñöôïc raèng noù raát coù yù nghóa thoáng keâ. Do ñoù, chuùng ta ñaõ söû duïng ñaëc tröng AR(1) cho soá haïng sai soá, ut = ρut-1 + εt. Nhö ñaõ thaáy trong Phaàn 9.4, moâ hình tónh vôùi moät ñaëc tröng AR(1) laø moät tröôøng hôïp ñaëc bieät cuûa moâ hình sau: (Moâ hình B)
Ct = β1 + β2 Ct-1 + β3DIt + β4DIt-1 + vt

vôùi raøng buoäc β4 + β2β3 = 0. Chuùng ta öôùc löôïng Moâ hình B baèng OLS vaø öôùc löôïng moâ hình coù giôùi haïn baèng thuû tuïc hoãn hôïp Hildreth-Lu vaø CochraneOrcutt. Moät kieåm ñònh tyû leä töông thích (xem Phaàn 6.A.1) khi ñoù ñöôïc thöïc hieän (xem Phaàn Thöïc haønh treân Maùy tính 10.4 veà caùc böôùc tieán haønh), trò soá thoáng keâ kieåm ñònh laø
∼ ^ LR = − nln(σ2 / σ2) = nln(ESSR / ESSU)
^ trong ñoù σ2 laø phöông sai sai soá ñöôïc öôùc löôïng ñoái vôùi moâ hình khoâng giôùi haïn,

ñeán toång sai soá cuûa caùc bình phöông cuûa caùc moâ hình giôùi haïn (R) vaø khoâng giôùi haïn (U). Vôùi giaû thuyeát khoâng cho raèng AR(1) laø moät tröôøng hôïp ñaëc bieät cuûa Moâ hình B, trò thoáng keâ LR coù phaân phoái chi-bình phöông vôùi baäc töï do laø 1. Giaù trò p cuûa noù laø 0,006, maø noù chæ cho thaáy raèng chuùng ta baùc boû giaû thuyeát khoâng ôû möùc nhoû hôn 1 phaàn traêm. Vì vaäy, Moâ hình B laø phuø hôïp, vaø khoâng phaûi Moâ hình A vôùi caùc soá haïng sai soá AR(1). Moâ hình B khi ñoù ñöôïc kieåm ñònh ñoái vôùi söï hieän dieän cuûa söï töï töông quan baäc nhaát. Kieåm ñònh LM ñaõ chöùng toû söï vaéng maët cuûa ñaëc tröng AR(1) ñoái vôùi Moâ hình B.

∼ σ2 cuõng laø phöông sai ñoù nhöng laø ñoái vôùi moâ hình coù giôùi haïn, vaø ESS ñeà caäp

Ramu Ramanathan

24

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Hình 10.5

Tieâu Duøng Quan Saùt ( ) vaø Döï Ñoaùn (ñöôøng lieàn neùt) cuûa Vöông Quoác Anh

Trong Ví duï 6.4, ta ñaõ duøng moâ hình sau laøm haøm tieâu duøng: (Model C) Ct = γ1 + γ2Ct-1 + γ3(DIt – DIt-1) + ωt

laø moät tröôøng hôïp ñaëc bieät khaùc cuûa Moâ hình B, vôùi giôùi haïn β4 + β3 = 0. Giôùi haïn naøy coù theå ñöôïc kieåm ñònh baèng caùch duøng kieåm ñònh F Wald ñöôïc moâ taû ôû Chöông 4. Trò thoáng keâ F Wald laø 0,229, vôùi giaù trò p laø 0,635, nghóa laø khoâng yù nghóa. Do ñoù, ta khoâng theå baùc boû giôùi haïn. Vaäy, Moâ hình C, xuùc tích hôn B, nghóa laø thích hôïp hôn, vôùi ñieàu kieän caùc thoáng keâ löïa choïn moâ hình xaùc nhaän ñöôïc ñieàu ñoù. Taát caû taùm trò thoáng keâ löïa choïn thöïc söï laø thaáp nhaát ñoái vôùi Moâ hình C. Cuõng vaäy, kieåm ñònh LM cho AR(1) (quaù trình töï hoài qui baäc nhaát) cho Moâ hình C ñaõ khoâng cho thaáy söï coù maët cuûa töông quan chuoãi. Cuoái cuøng, nhö coù theå thaáy trong Hình 10.5 trong ñoù chi phí tieâu duøng quan saùt vaø döï ñoaùn ñöôïc veõ ñoà thò, Moâ hình C bieåu dieãn haønh vi tieâu duøng voâ cuøng toát.
10.6 ÖÙng Duïng: Moâ Hình Tieâu Thuï Ñieän Theo Giôø Coù Söûa Ñoåi

Trong Ví duï 10.4, ta ñaõ duøng DATA10-2 vaø öôùc löôïng moät moâ hình tieâu thuï ñieän theo giôø coù duøng bieán phuï thuoäc treã nhö moät bieán giaûi thích vaø ñaõ phaùt hieän söï töông quan chuoãi baäc saùu coù yù nghóa. Bôûi vì ta ñang xöû lyù döõ lieäu theo giôø, ta coù theå ngôø raèng sai soá taïi thôøi ñieåm t coù theå töông quan vôùi 24 giôø sai soá tröôùc ñoù. Vaäy, moät caáu truùc sai soá AR(24) (quaù trình töï hoài qui baäc 24) coù theå thích hôïp hôn. ÔÛ ñaây tröôùc tieân ta thöïc hieän moät kieåm ñònh LM cho caáu truùc sai soá AR(24). Phaàn Maùy Tính Thöïc Haønh 10.5a trình baøy chi tieát caùch thu ñöôïc

Ramu Ramanathan

25

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

keát quaû in thích hôïp. Böôùc ñaàu tieân laø hoài qui tieâu thuï ñieän taïi giôø t theo moät haèng soá, tieâu thuï ñieän taïi giôø t-1, vaø nhieät ñoä taïi giôø t, vaø löu laïi caùc phaàn dö ˆ ˆ ˆ ˆ ( u t ). Keá tieáp hoài qui u t theo caùc bieán naøy vaø caùc ñoä treã u t −1 ñeán u t − 24 . Trò thoáng keâ LM laø 657,6, vôùi giaù trò p nhoû hôn 0,0001, cho thaáy coù söï töông quan chuoãi cöïc ñoan. Trong hoài qui phuï, 13 trong 24 ñoä treã laø coù yù nghóa (ôû möùc 10 phaàn traêm), bao goàm trong ñoù laø 21, 23 vaø 24. Vì vaäy roõ raøng ta neân duøng thuû tuïc Cochrane–Orcutt toång quaùt ñeå öôùc löôïng moâ hình. Ñieàu naøy ñaõ ñöôïc thöïc hieän trong Phaàn Maùy Tính Thöïc Haønh 10.5b. Bôûi vì nhieàu soá haïng AR khoâng coù yù nghóa, chuùng ñaõ ñöôïc loaïi boû ñeå coù theå thu ñöôïc moät moâ hình suùc tích vôùi caùc öôùc löôïng hieäu quaû hôn. Trong moâ hình cuoái cuøng, caùc heä soá AR coù yù nghóa laø caùc ñoä treã 1, 2, 5, 7, 9, 12, 13, 14, 15, 17, 19, 21, 22, 23, vaø 24. Moâ hình öôùc löôïng cho nhö sau. Loadt = 242,858 + 0,941 loadt-1 – 1,966 tempt Taát caû caùc giaù trò p nhoû hôn 0,0001, vaø bình phöông töông quan giöõa bieán tieâu thuï ñieän quan saùt vaø tieâu thuï döï ñoaùn, sau khi saùt nhaäp caùc soá haïng AR cho caùc phaàn dö, laø 0,987. Trò trung bình cuûa ñoä treã ñöôïc xaùc ñònh bôûi 0,941/(1 – 0,941) = 15,9, vaø nhaân töû daøi haïn cho nhieät ñoä laø –1,966/(1 – 0,941) = –33,3. Trong Hình 10.6, tieâu thuï ñieän theo giôø thöïc teá vaø döï ñoaùn ñöôïc veõ ñoà thò cho hai trong caùc ngaøy laáy maãu: ngaøy 3 thaùng Moät vaø 18 thaùng Moät. Ñoái vôùi ngaøy 3 thaùng Moät, moâ hình bieãu dieãn dieãn bieán thöïc teá hoaøn toaøn toát ngoaïi tröø giôø cao ñieåm buoåi toái. Ñoái vôùi ngaøy 18 thaùng Moät, söï phuø hôïp khoâng ñöôïc toát laém. Toaøn boä trò thoáng keâ toùm taét cho sai soá döï ñoaùn chæ ra raèng chæ coù 24 trong 719 quan saùt (744 – 25) coù sai soá döï ñoaùn treân 5 phaàn traêm vaø chæ coù moät quan saùt coù sai soá döï ñoaùn khoaûng 10 phaàn traêm. Sai soá phaàn traêm tuyeät ñoái trung bình laø 1,49. Vaäy, ngay caû moâ hình ñôn giaûn duøng trong ví duï naøy cuõng laøm gaàn ñuùng haønh vi thöïc teá hoaøn toaøn toát. Nhöõng caûi thieän khaùc cho moâ hình coù theå laøm cho söï gaàn ñuùng toát hôn. Ví duï, ta coù theå ñöa vaøo caùc bieán giaû cho caùc ngaøy cuoái tuaàn bôûi vì haønh vi coù theå khaùc nhau cho caùc ngaøy trong tuaàn. Nhöõng caûi thieän khaùc coù theå laø ñöa vaøo söï phi tuyeán trong nhieät ñoä vaø tính ñeán nhieàu hôn ñoä treã trong nhieät ñoä. Veà phaàn phaân tích tæ mæ boä döõ lieäu naøy, xem baøi vieát do Ramanathan, Engle, Granger, Vahid-Araghi, vaø Brace (1997).

Ramu Ramanathan

26

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

10.7 Nghieäm Ñôn Vò vaø caùc Kieåm Ñònh Dickey-Fuller

Trong moät moâ hình vôùi moät bieán phuï thuoäc treã (nhö caùc ví duï trong ÖÙng duïng 10.5 vaø 10.6), ta ñaõ giaû söû raèng heä soá cuûa bieán coù trò tuyeät ñoái nhoû hôn 1. Ñieàu naøy laø ñeå traùnh taùc ñoäng buøng noå. Trong vaøi tình huoáng, heä soá coù theå chính xaùc baèng 1. Moâ hình ñôn giaûn nhaát trong loaïi naøy laø moâ hình böôùc ngaãu nhieân, xaùc ñònh bôûi Yt = Yt-1 + ut. Ñieàu naøy coù nghóa laø giaù trò taïi thôøi ñieåm t baèng vôùi giaù trò ôû thôøi ñieåm tröôùc coäng vôùi moät ñoät bieán ngaãu nhieân. Moät caùch töông ñöông, söï thay ñoåi giaù trò töø moät thôøi ñoaïn sang thôøi ñoaïn keá laø moät bieán ngaãu nhieân coù tính nhieãu traéng thuaàn nhaát. Giaù chöùng khoaùn theo giôø thöôøng cho thaáy tuaân theo moâ hình böôùc ngaãu nhieân. Löu yù raèng, trong tröôøng hôïp naøy, Var(Yt) = Var(Yt-1) + Var(ut). Baèng söï thay theá nhieàu laàn, ta haún thaáy raèng phöông sai cuûa Yt tieán ñeán voâ cöïc khi t tieán ñeán voâ cöïc. Tình huoáng naøy ñöôïc bieát ñeán nhö laø baøi toaùn nghieäm ñôn vò. Neáu ta boû qua nghieäm ñôn vò vaø öôùc löôïng moâ hình Yt = ρYt-1 + ut, thì coù theå thaáy raèng phaân phoái cuûa öôùc löôïng OLS cuûa ρ khoâng taäp trung taïi 1 vaø trò thoáng keâ t töông öùng khoâng coù phaân phoái Student (xem Dickey vaø Fuller, 1979, 1981). Vì vaäy, kieåm ñònh t thöôøng duøng cho ρ = 1 khoâng aùp duïng ñöôïc. Trong phaàn naøy, ta nghieân cöùu caùc kieåm ñònh cho caùc nghieäm ñôn vò (quen thuoäc hôn laø caùc kieåm ñònh Dickey-Fuller) cho moät soá caùc ñaëc tröng moâ hình khaùc nhau.
Hình 10.6 Tieâu Thuï Ñieän Theo Giôø Döï Baùo vaø Thöïc Teá

Ramu Ramanathan

27

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

a. Ngaøy 3 thaùng Moät, 1992

b. Ngaøy 18 thaùng Moät, 1992 Tröôùc heát xeùt moâ hình töï hoài qui cô baûn Yt = α + ρYt-1 + ut. Caùc soá haïng sai soá, ut, ñöôïc giaû thieát laø coù tính nhieãu traéng, ñieàu kieän veà caùc bieán Y quaù khöù, vaø quan saùt ñaàu tieân, Y1, ñöôïc giaû thieát laø coá ñònh. Kieåm ñònh thöïc teá cho moät nghieäm ñôn vò ñöôïc thöïc hieän cho moät moâ hình coù hieäu chænh nhoû. Baèng caùch thay theá Yt-1 töø hai veá cuûa phöông trình, ta coù theå vieát laïi moâ hình nhö sau:
∆Yt = α + λYt-1 + ut

Trong ñoù λ = ρ – 1. Ta haún thaáy raèng kieåm ñònh nghieäm ñôn vò laø töông ñöông vôùi kieåm ñònh λ = 0, nghóa laø, coù toàn taïi nghieäm ñôn vò. Trò thoáng keâ t chuaån ˆ cho λ coù theå ñöôïc duøng ñeå kieåm ñònh λ = 0, nhöng vôùi caùc giaù trò tôùi haïn Dickey-Fuller ñöôïc trình baøy trong Baûng 10.3. Ta ñaõ thaáy trong Chöông 9 raèng neáu caùc sai soá ut coù töông quan chuoãi, moâ hình coù theå ñöôïc bieán ñoåi sang moâ hình vôùi bieán phuï thuoäc treã (xem Phöông trình 9.1a trong Phaàn 9.4). YÙ nieäm naøy coù theå ñöôïc toång quaùt hoùa cho baát kyø soá caùc soá haïng. Vaäy, daïng toång quaùt bao goäp moâ hình tröôùc nhö laø moät tröôøng hôïp ñaëc bieät laø
∆Yt = α + λYt −1 +

∑ θ ∆Y
i =1 i

p

t −i

+ ut

(10.21)

Ramu Ramanathan

28

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Coâng thöùc naøy ñöôïc duøng ñeå tính ñeán töông quan chuoãi trong ∆Yt. Kieåm ñònh nghieäm ñôn vò cho λ = 0 cho moâ hình môû roäng naøy ñöôïc bieát ñeán vôùi teân kieåm ñònh Dickey-Fuller môû roäng (ADF). Caùc böôùc cuï theå ñoái vôùi kieåm ñònh naøy ñöôïc cho döôùi ñaây.
Böôùc 1 H0: λ = 0 (hoaëc ρ = 1) H1: λ < 0 (hoaëc ρ < 1) Giaû thuyeát khoâng laø coù moät nghieäm ñôn vò. Giaû thuyeát ngöôïc laïi ρ > 1 khoâng ñöôïc xeùt ñeán bôûi vì seõ laøm cho moâ hình buøng noå, ñieàu ñoù khoâng coù thöïc trong moät moâ hình lieân quan chuoãi thôøi gian kinh teá. Böôùc 2 Hoài qui ∆Yt theo moät haèng soá, Yt-1, ∆Yt-1, ∆Yt-2, . . ., vaø ∆Yt-p. Löu yù raèng bôûi vì ∆Yt-p (= Yt-p – Yt-p-1) ñöôïc ñònh nghóa chæ cho quan saùt trong khoaûng töø p+2 ñeán n, ta seõ maát p+1 quan saùt ñaàu tieân. Keá ñeán, tính ˆ toaùn trò thoáng keâ t (tc) cho Yt-1 theo caùch thoâng thöôøng, nghóa laø chia λ cho sai soá chuaån öôùc löôïng töông öùng. Böôùc 3 Baùc boû giaû thuyeát khoâng neáu tc < t*, trong ñoù t* laø moät trong caùc giaù trò tôùi haïn trong Baûng 10.3 töông öùng vôùi côõ maãu vaø xaùc suaát ñaõ choïn. Ví duï, ñoái vôùi kieåm ñònh 10 phaàn traêm vôùi n = 100, choïn 0,90 laø xaùc suaát beân phaûi cuûa t* vaø löu yù raèng t* = – 2,58. Lyù do giaù trò tôùi haïn coù daáu aâm laø vì ta ñang duøng phía traùi cuûa phaân phoái t bôûi vì giaû thuyeát ngöôïc laïi laø λ < 0. Baûng 10.3 Caùc Giaù Trò Tôùi Haïn cho caùc Trò Thoáng Keâ t Dickey-Fuller
Xaùc Suaát Beân Phaûi cuûa Giaù Trò Tôùi Haïn Côõ maãu
0,99 0,975 0,95 0,90
p

0,10

0,05

0,025

0,01

Kieåm ñònh λ = 0 trong moâ hình ∆Yt = α + λYt −1 +
25 50 100 250 500 ∞ – 3,75 – 3,58 – 3,51 – 3,46 – 3,44 – 3,43 – 3,33 – 3,22 – 3,17 – 3,14 – 3,13 – 3,12 – 3,00 – 2,93 – 2,89 – 2,88 – 2,87 – 2,86 – 2,62 –2,60 – 2,58 – 2,57 – 2,57 – 2,57

∑ θ ∆Y
i =1 i

t −i

+ ut
0,00 – 0,03 – 0,05 – 0,06 – 0,07 – 0,07 0,34 0,29 0,26 0,24 0,24 0,23 0,72 0,66 0,63 0,62 0,61 0,60

– 0,37 – 0,40 – 0.42 – 0,42 – 0,43 – 0,44

Kieåm ñònh λ = 0 trong moâ hình ∆Yt = α + βt + λYt −1 +
25 50 100 250 500 ∞ – 4,38 – 4,15 4,04 – 3,99 – 3,98 – 3,96 – 3,95 – 3,80 – 3,73 – 3,69 – 3,68 – 3,66 – 3,60 – 3,50 – 3,45 – 3,43 – 3,42 – 3,41 – 3,24 – 3,18 – 3,15 – 3,13 – 3,13 – 3,12

∑ θ ∆Y
i =1 i

p

t −i

+ ut
– 0,80 – 0,87 – 0,90 – 0,92 – 0,93 – 0,94 – 0,50 – 0,58 – 0,62 – 0,64 – 0,65 – 0,66 – 0,15 – 0,24 – 0,28 – 0,31 – 0,32 – 0,33

– 1,14 – 1,19 – 1,22 – 1,23 – 1,24 – 1,25

Nguoàn: Fuller (1976), Baûng 8.5.2. Duøng laïi vôùi söï cho pheùp cuûa nhaø xuaát baûn.

Ramu Ramanathan

29

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Nhieàu chuoãi thôøi gian kinh teá bieåu hieän söï phaùt trieån chæ ñònh vaøi loaïi xu höôùng cô baûn. Moâ hình hieäu chænh ñeå kieåm ñònh moät nghieäm ñôn vò trong söï coù maët cuûa moät xu höôùng tuyeán tính laø
∆Yt = α + βt + λYt −1 + ∑ θ i ∆Yt −1 + u t
i =1 p

(10.21a)

Baûng 10.3 cuõng coù caùc giaù trò tôùi haïn Dickey-Fuller ñeå kieåm ñònh λ = 0 trong tröôøng hôïp naøy. Caùc böôùc kieåm ñònh nhö nhau, ngoaïi tröø Böôùc 2, bieán xu höôùng thôøi gian tuyeán tính t ñöôïc tính ñeán nhö moät bieán giaûi thích khaùc. Neáu Yt taêng leân theo luaät soá muõ (ví duï, nhö trong tröôøng hôïp cuûa daân soá, toång saûn phaåm noäi ñòa GDP, cung tieàn, chi tieâu toång hôïp, v.v…), thì noù coù daïng exp(βt) vaø do ñoù xu höôùng tuyeán tính khoâng thích hôïp. Trong tröôøng hôïp naøy, tröôùc heát ta neân laáy logarit vaø keá ñeán duøng moät moâ hình coù daïng trong (10.21a), thay ln(Yt) theá vaøo choã naøo coù Yt. Ta neân laøm gì neáu coù baèng chöùng thöøa nhaän laø coù moät nghieäm ñôn vò gaây neân vaán ñeà phöông sai voâ cöïc ñaõ thaûo luaän tröôùc ñaây? Löu yù raèng neáu Yt = α + Yt-1 + ut, vôùi ut coù tính nhieãu traéng, thì ñoä cheânh leäch ñaàu tieân, coù teân ∆Yt, baèng Yt – Yt-1 = α + ut, coù phöông sai voâ cöïc. Vaäy, giaûi phaùp laø tính sai phaân caùc chuoãi vaø coù theå kieåm ñònh nghieäm ñôn vò caùc chuoãi ñaõ sai phaân. Dickey vaø Fuller (1981) cuõng ñeà nghò moät kieåm ñònh cho giaû thuyeát lieân keát β = 0 vaø λ = 0 ngaàm ñònh moät nghieäm ñôn vò vaø khoâng coù xu höôùng tuyeán tính. Kieåm ñònh Dickey-Fuller môû roäng goàm coù öôùc löôïng moâ hình khoâng giôùi haïn trong Phöông trình (10.21a) vaø moâ hình giôùi haïn
∆Yt = α + ∑ θ i ∆Yt −i + u t
i =1 i =p

vaø keá ñeán xaây döïng trò thoáng keâ F thöôøng duøng
Fc = (ESSR − ESSU ) / 2 ESSU /( n − k )

trong ñoù ESSR vaø ESSU laø toång bình phöông caùc phaàn dö cho moâ hình giôùi haïn vaø khoâng giôùi haïn, n laø soá quan saùt ñöôïc duøng trong moâ hình khoâng giôùi haïn (Phöông trình 10.21), vaø k laø soá caùc thoâng soá öôùc löôïng trong moâ hình khoâng giôùi haïn (p+3 trong Phöông trình 10.21a). Tuy nhieân kieåm ñònh F thöôøng duøng khoâng theå aùp duïng ôû ñaây bôûi vì, khi ρ = 1, Fc khoâng coù phaân phoái F thöôøng thaáy. Dickey vaø Fuller ñaõ baét nguoàn töø phaân phoái cuûa Fc khi ρ = 1 vaø ñaõ laäp baûng caùc
Ramu Ramanathan 30 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

giaù trò tôùi haïn (xem Baûng 10.4) cho phaân phoái. Deã daøng xaùc minh raèng caùc giaù trò trong Baûng 10.4 cao hôn nhieàu so vôùi trong baûng F chuaån. Ñieàu naøy ngaàm ñònh raèng moät thoáng keâ kieåm ñònh bò baùc boû bôûi kieåm ñònh F chuaån coù theå khoâng bò baùc boû bôûi kieåm ñònh Dickey-Fuller. Noùi caùch khaùc, kieåm ñònh F chuaån coù theå daãn ta ñeán keát luaän raèng khoâng toàn taïi nghieäm ñôn vò khi thöïc teá coù theå coù moät nghieäm ñôn vò (ví duï, moâ hình coù theå laø böôùc ngaãu nhieân). Baûng 10.4 Caùc Giaù Trò Tôùi Haïn ñoái vôùi Kieåm Ñònh Dickey-Fuller Môû Roäng
Côõ Maãu (n) 25 50 100 250 500 ∞ 0,99 0,74 0,76 0,76 0,76 0,76 0,77 0,975 0,90 0,93 0,94 0,94 0,94 0,94 Xaùc Suaát Beân Phaûi cuûa Giaù Trò Tôùi Haïn 0,95 0,90 0,10 0,05 1,08 1,33 5,91 7,24 1,11 1,37 5,61 6,73 1,12 1,38 5,47 6,49 1,13 1,39 5,39 6,34 1,13 1,39 5,36 6,30 1,13 1,39 5,34 6,25 0,025 8,65 7,81 7,44 7,25 7,20 7,16 0,01 10,61 9,31 8,73 8,43 8,34 8,27

Nguoàn: Dickey vaø Fuller (1981). In laïi vôùi söï cho pheùp cuûa Econometric Society.

VÍ DUÏ 10.5 DATA9-2 coù döõ lieäu haøng naêm (n=36) veà cung tieàn toång hôïp (M) cuûa Myõ, ño theo ñôn vò tyû ñoâ-la. Nhö baïn coù theå thaáy töø Hình 10.7, noù theå hieän moät xu höôùng luaät soá muõ goïi laø bieán ñoåi logarit. Caùc böôùc thöïc hieän caùc kieåm ñònh Dickey-Fuller môû roäng cho nghieäm ñôn vò trong M laø nhö sau (xem Phaàn Maùy Tính Thöïc Haønh 10.6 cho caùc böôùc thöïc nghieäm).
Böôùc 1 Böôùc 2

Böôùc 3

Böôùc 4

Phaùt ra caùc bieán Yt = ln(Mt), DYt = ln(Mt) – ln(Mt-1), Y1t = Yt-1, vaø DY1t = DYt-1 = ln(Mt-1) – ln(Mt-2). Hoài qui DYt theo moät haèng soá, thôøi gian (t), Y1t, vaø DY1t , sau khi boû ñi hai quan saùt ñaàu tieân (giaûi thích lyù do vì sao). Ñaây laø moâ hình khoâng giôùi haïn (U). Ñoái vôùi kieåm ñònh t Dickey-Fuller ñoái vôùi giaû thuyeát khoâng cho raèng heä soá cuûa Yt-1 = 0, tính toaùn trò thoáng keâ t (tc) cuûa noù. Töø Baûng 10.3 ta thaáy raèng, vôùi kieåm ñònh 10 phaàn traêm, t* tôùi haïn naèm giöõa –3,24 vaø – 3,18. Ñoái vôùi boä döõ lieäu cuûa chuùng ta, tc = –0,104 > t*, vaø do ñoù ta khoâng theå baùc boû giaû thuyeát khoâng raèng toàn taïi moät nghieäm ñôn vò. Ñieàu naøy ñeà nghò ta coù theå phaûi sai phaân caùc chuoãi moät laàn nöõa. (Nhö moät baøi taäp, haõy thöïc hieän kieåm ñònh t thoâng thöôøng. Coù söï traùi ngöôïc hay khoâng?) Ñoái vôùi kieåm ñònh F Dickey-Fuller, giaû thuyeát khoâng cho raèng heä soá cho caû t vaø Yt-1 coù giaù trò baèng khoâng. Ñeå laøm ñieàu naøy, hoài qui DYt

Ramu Ramanathan

31

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

theo moät haèng soá vaø DY1. Ñaây laø moâ hình giôùi haïn (R). Tính toaùn trò thoáng keâ F (Fc) nhö ñaõ trình baøy tröôùc ñaây. Töø Baûng 10.4 ta thaáy raèng F* ñoái vôùi kieåm ñònh 10 phaàn traêm naèm giöõa 5,61 vaø 5,91. Fc thöïc teá laø 1,372. Vì Fc khoâng lôùn hôn F*, ta khoâng theå baùc boû giaû thuyeát khoâng lieân keát cuûa moät nghieäm ñôn vò vaø xu höôùng khoâng tuyeán tính. (ôû ñaây, laàn nöõa haõy thöïc hieän kieåm ñònh F thoâng thöôøng). Hình 10.7 Cung Tieàn cuûa Myõ theo Tyû Ñoâ-La Hieän Haønh

VÍ DUÏ 10.6 DATA10-3 coù döõ lieäu haøng thaùng veà tyû giaù hoái ñoaùi cuûa ñoàng maùc Ñöùc so vôùi ñoâ-la (n=157), ñöôïc veõ trong Hình 10.8. Ñeå kieåm tra moät nghieäm ñôn vò trong tyû giaù hoái ñoaùi, ta ñaõ thu ñöôïc moâ hình öôùc löôïng sau ñaây (xem Phaàn Maùy Tính Thöïc Haønh 10.7):
∆ EXCHRATEt = 0,074 – 0,0318 EXCHRATEt-1 + 0,3002 ∆ EXCHRATEt-1

Trò thoáng keâ t cho EXCHRATEt-1 laø –2,042. Löu yù töø Baûng 10.3 raèng ngay caû kieåm ñònh 10 phaàn traêm (töông öùng vôùi coät xaùc suaát 0,90), giaù trò tôùi haïn (t*) naèm giöõa –2,58 vaø –2,57, nhoû hôn tc = –2,042. Vì vaäy, ta khoâng theå baùc boû giaû thuyeát khoâng veà söï toàn taïi cuûa nghieäm ñôn vò. Deã daøng xaùc minh raèng kieåm ñònh t thoâng thöôøng coù theå cho thaáy heä soá cuûa EXCHRATEt-1 coù yù nghóa ôû möùc 5 phaàn traêm, vaø baùc boû giaû thuyeát khoâng cho raèng coù nghieäm ñôn vò. Noùi caùch khaùc, kieåm ñònh t chuaån coù theå daãn ta ñeán keát luaän raèng nghieäm ñôn vò khoâng toàn taïi trong khi thöïc teá laø coù.

Ramu Ramanathan

32

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Hình 10.8 Tyû Giaù Hoái Ñoaùi cuûa Maùc Ñöùc vôùi Ñoâ-La Myõ

10.8 Caùc Moâ Hình Hieäu Chænh Sai Soá (ECM)

Kyõ thuaät ñieàu chænh rieâng phaàn laø moät phöông phaùp coù tính ñeán chi phí ñieàu chænh vaø/hoaëc thoâng tin chöa ñaày ñuû. Trong nhöõng naêm gaàn ñaây, coù loaïi khaùc cuûa caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái, ñöôïc bieát ñeán vôùi teân caùc moâ hình hieäu chænh sai soá, ñaõ giaønh ñöôïc tính phoå bieán. Nguyeân lyù naèm sau caùc moâ hình naøy laø thöôøng coù söï toàn taïi moái quan heä caân baèng daøi haïn giöõa hai bieán kinh teá (ví duï, tieâu duøng vaø thu nhaäp, löông vaø giaù caû, v.v…). Tuy nhieân, trong ngaén haïn coù theå coù söï khoâng caân baèng. Vôùi kyõ thuaät ñieàu chænh sai soá, moät phaàn söï khoâng caân baèng trong moät thôøi ñoaïn ñöôïc ñieàu chænh trong thôøi ñoaïn keá tieáp. Ví duï, söï thay ñoåi veà giaù caû trong moät thôøi ñoaïn coù theå phuï thuoäc vaøo nhu caàu vöôït möùc trong thôøi ñoaïn tröôùc. Vaäy quaù trình ñieàu chænh sai soá laø moät caùch thöùc hoøa hôïp haønh vi daøi haïn vaø ngaén haïn. Nhöõng ñoùng goùp ñaùng keå trong lónh vöïc naøy ñöôïc thöïc hieän bôûi Sargan (1964), Davidson, Hendry, Srba, vaø Yeo (1978), Currie (1981), Dawson (1981), Salmon (1982), Hendry (1984), vaø Engle vaø Granger (1987), giöõa nhöõng ngöôøi khaùc. Trong phaàn naøy chuùng ta phaùt trieån khuoân thöùc kinh teá löôïng cho caùc moâ hình ñieàu chænh sai soá vaø minh hoïa noù vôùi moät ví duï thöïc nghieäm. Giaû söû raèng quan heä daøi haïn giöõa Yt vaø Xt laø daïng

Ramu Ramanathan

33

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Yt = KXt

(10.22)

trong ñoù K laø haèng soá coá ñònh. Ví duï, Friedman (1957) ñaõ thieát laäp “caùc giaû thuyeát thu nhaäp laâu daøi”, phaùt bieåu raèng tieâu duøng (Yt) tyû leä vôùi “thu nhaäp laâu daøi” (Xt). OÂng ta öôùc tính gaàn ñuùng thu nhaäp laâu daøi bôûi moät moâ hình ñoä treã phaân phoái. Moät ví duï khaùc laø “giaû thuyeát voøng ñôøi” (xem Ando vaø Modigliani, 1963), bieän luaän raèng, trong daøi haïn, söï tieâu duøng laø moät tyû soá khoâng ñoåi cuûa cuûa caûi. Moät ví duï khaùc, löông vaø giaù coù theå coù toác ñoä taêng tröôûng daøi haïn gaàn nhö nhau, maëc duø trong ngaén haïn toác ñoä taêng tröôûng cuûa chuùng coù theå khaùc nhau. Laáy logarit caû hai veá cuûa Phöông trình (10.22), ta thu ñöôïc lnYt = lnK + lnXt hay y t = k + xt
(10.23)

trong ñoù caùc chöõ thöôøng nhaèm ñeå kyù hieäu logarit. Bôûi vì yt-1 = k + xt-1, ta coù
∆yt = ∆xt (10.24)

trong ñoù ∆ kyù hieäu cho söï thay ñoåi trong moät bieán töø thôøi ñoaïn t –1 ñeán t. Moät moâ hình ngaén haïn toång quaùt coù söï hieäu chænh taùc ñoäng treã coù daïng nhö sau:
(10.25) yt = β0 + β1xt + β2xt-1 + α1yt-1 + ut Vôùi ñieàu kieän naøo thì moâ hình ngaén haïn seõ ñoàng nhaát vôùi moâ hình daøi haïn? Ñeå xem xeùt caâu hoûi naøy, cho yt = y* vaø xt = x* cho moïi t. Phöông trình (10.25) baây giôø trôû thaønh (ñaët ut = 0 trong daøi haïn)

y*(1 – α1) = β0 + (β1 + β2)x* Ñeå phöông trình naøy töông thích vôùi Phöông trình (10.23), ta caàn ñieàu kieän 1 – α1 = β1 + β2 ñieàu naøy seõ cho y* = k* + x*, trong ñoù k* = β0/(1 – α1). Giaû söû 1 – α1 = γ = β1 + β2. Vaäy α1 = 1 – γ vaø β2 = γ – β1. Thay caùc keát quaû naøy vaøo (10.25), ta ñöôïc yt = β0 + β1xt + (γ – β1)xt-1 + (1 – γ)yt-1 + ut hay Nghóa laø,
Ramu Ramanathan

yt – yt-1 = β0 + β1(xt – xt-1) + γ(xt-1 – yt-1) + ut

34

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

∆yt = β0 + β1∆xt + γ(xt-1 – yt-1) + ut

(10.26)

Phöông trình (20.26) laø caáu truùc cuûa moâ hình ñieàu chænh sai soá ñôn giaûn nhaát. Noù lieân keát söï thay ñoåi trong moät bieán vôùi söï thay ñoåi trong moät bieán khaùc coäng theâm söï khaùc bieät giöõa hai bieán trong thôøi ñoaïn tröôùc. Ñieàu quan troïng laø löu yù raèng phöông trình bao goäp söï ñieàu chænh trong ngaén haïn, nhöng ñoàng thôøi, noù laïi ñöôïc höôùng daãn bôûi lyù thuyeát daøi haïn. Soá haïng xt-1 – yt-1 chæ ñònh söï hieäu chænh khoâng caân baèng ngaén haïn. Do ñoù, kieåm ñònh veà γ laø kieåm ñònh cho thaønh phaàn khoâng caân baèng naøy. Ñaëc tröng toång quaùt cuûa moâ hình ñieàu chænh sai soá laø nhö sau:
∆yt = β0 + β1∆xt + γ1xt-1 + γ2yt-1 + ut (10.26a)

Caùc böôùc ñeå öôùc löôïng quan heä naøy laø:
Böôùc 1 Böôùc 2

Phaùt ra caùc bieán yt = ln(Yt), xt = ln(Xt), ∆yt = yt – yt-1, vaø ∆xt = xt – xt1. Hoài qui ∆yt theo moät haèng soá, ∆xt, xt-1, vaø yt-1.

Löu yù raèng coâng thöùc toång quaùt khoâng giaû söû raèng γ2 = –γ1; thöïc teá, ta coù theå kieåm ñònh ñieàu naøy. Vì vaäy moät kieåm ñònh treân γ1 vaø γ2 laø moät kieåm ñònh cho soá haïng ñieàu chænh khoâng caân baèng. Phieân baûn toång quaùt nhaát cuûa moâ hình ñieàu chænh sai soá coù moät phöông trình thöù hai lieât keát caùc thay ñoåi trong xt vôùi caùc thay ñoåi trong yt vaø caùc giaù trò ñoä treã. Vaäy ta coù
∆xt = π0 + π1∆yt + θ1xt-1 + θ2yt-1 + vt (10.26b)

Khuoân thöùc ñieàu chænh sai soá moâ taû trong phaàn naøy lieân heä raát gaàn vôùi khaùi nieäm ñoàng tích hôïp (cointegration) ñöôïc giôùi thieäu bôûi Granger (1981) vaø ñöôïc phaùt trieån chi tieát bôûi Engle vaø Granger (1987). Chuû ñeà naøy ñöôïc thaûo luaän trong Phaàn 10.10.
Ví Duï Thöïc Nghieäm: Löông vaø Giaù ôû Vöông quoác Anh. Maëc duø Phillips (1954) ñaõ giôùi thieäu moâ hình ñieàu chænh sai soá, Sargan laø ngöôøi sôùm nhaát chaáp nhaän vaø thöïc hieän phöông phaùp (1964). Trong nghieân cöùu quan heä giöõa löông vaø giaù ôû Vöông quoác Anh, oâng ta ñaõ laäp coâng thöùc raát nhieàu moâ hình khaùc nhau, vaøi trong soá ñoù coù coâng thöùc ñieàu chænh sai soá. ÔÛ ñaây ta chæ trình baøy moät ít moâ hình ñöôïc choïn löïa. Baïn ñoïc neân ñoïc baøi vieát goác cuõng nhö caùc baøi vieát khaùc ñöôïc trích daãn tröôùc ñaây.
Ramu Ramanathan 35 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Duøng döõ lieäu haøng quyù, Sargan ñaõ öôùc löôïng moâ hình sau (caùc giaù trò trong ngoaëc laø trò thoáng keâ t):
ω1 – ωt-1 = – 0,005(pt-1 – pt-4) – 0,0143Ut-1 – 0,395 (ωt-1 – pt-1)
(–0,058) (–2,234) (–2,904)

+ 0,00085Ft + 0,00119t
(1,149) (3,216)

trong ñoù ωt laø logarit cuûa chæ soá löông, p laø logarit cuûa chæ soá giaù, U laø logarit cuûa tyû leä thaát nghieäp, vaø F laø bieán giaû (laáy giaù trò 0 cho ñeán quyù thöù tö cuûa naêm 1951 vaø 1 cho caùc quyù sau ñoù, ñeå hôïp nhaát moät söï oån ñònh löông trong thôøi ñoaïn sôùm hôn). Moâ hình ñaõ tính ñeán moät xu höôùng thôøi gian ñeå bao goäp moät thöïc teá raèng tieàn löông coù lieân quan taêng tröôûng theo thôøi gian bôûi tieán boä kyõ thuaät. Bieán phuï thuoäc laø toác ñoä thay ñoåi cuûa möùc löông (bôûi vì ñoù laø thay ñoåi theo logarit). Sargan ñaõ duøng toác ñoä thay ñoåi cuûa giaù trong caû moät naêm hôn laø trong moät quyù. Soá haïng ωt-1 – pt-1 laø hieäu chænh söï khoâng caân baèng ñieàu chænh sai soá ñaõ thaûo luaän tröôùc ñaây. Soá haïng cuûa bieán thaát nghieäp coù bao goäp taùc ñoäng cuûa chu kyø kinh doanh. Trong caùc thôøi ñoaïn thaát nghieäp cao ta khoâng kyø voïng löông taêng nhieàu. Ta löu yù raèng toác ñoä thay ñoåi giaù vaø thöøa soá oån ñònh löông laø khoâng coù yù nghóa, nhöng soá haïng ñieàu chænh sai soá laø coù yù nghóa. Khi caùc soá haïng khoâng coù yù nghóa ñöôïc loaïi boû, moâ hình öôùc löôïng trôû neân nhö sau:

ω1 – ωt-1 = – 0,0120Ut-1 – 0,271 (ωt-1 – pt-1) + 0,00133t
(–2,069) (–3,712) (3,694)

Söï yù nghóa cuûa soá haïng ñieàu chænh khoâng caân baèng cao hôn. Nhö kyø voïng, khi thaát nghieäp taêng, löông coù xu höôùng taêng chaäm hôn. Töông töï, moät söï taêng trong löông thöïc laøm giaûm toác ñoä taêng tröôûng cuûa löông. Moät söï taêng hieäu suaát laøm cho toác ñoä taêng löông nhanh hôn. Sargan ñaõ thöû caùc thay ñoåi khaùc, bao goàm caùc ñoä treã daøi hôn cho caùc bieán giaûi thích, lôïi nhuaän thöïc thay cho xu höôùng thôøi gian, v.v... Töø moät trong caùc moâ hình naøy. Sargan ñaõ öôùc löôïng raèng ñoä treã trung bình ñoái vôùi giaù laø 4,02 quyù vaø ñoä treã trung bình ñoái vôùi thaát nghieäp laø 7,02 quyù.

Ramu Ramanathan

36

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

10.9 ÖÙng Duïng: Moät Moâ Hình Ñieàu Chænh Sai Soá cuûa Chi Tieâu Quoác Phoøng Nöôùc Myõ

Ramanathan vaø Blackburn (1991) ñaõ aùp duïng phöông phaùp ñieàu chænh sai soá ñeå laäp moâ hình chi tieâu quoác phoøng cuûa nöôùc Myõ. Hoï bieän luaän raèng maëc duø toác ñoä thay ñoåi cuûa chi tieâu quaân söï vaø toång chi tieâu chính phuû coù theå khaùc nhau trong ngaén haïn, nhöng chuùng coù moät moái quan heä daøi haïn oån ñònh (xem Hình 10.9). Quan heä daøi haïn naøy coù theå ruùt ra töø moät moâ hình tónh ñôn giaûn veà cöïc ñaïi ñoä vò lôïi. Giaû söû chính phuû coù “haøm muïc tieâu” Cobb–Douglas U(M, N) = Mα N1-α trong ñoù M vaø N laø “löôïng” chi tieâu quaân söï vaø phi quaân söï vaø α laø thoâng soá coá ñònh. Ta muoán cöïc ñaïi U ñoái vôùi M vaø N, tuøy theo raøng buoäc ngaân saùch chính phuû G = pMM + pNN. G laø toång chi tieâu chính phuû, pM laø chæ soá giaù cuûa haøng hoùa quaân söï, vaø pN laø chæ soá giaù cuûa haøng hoùa phi quaân söï. Söû duïng thuû tuïc ñaõ thaûo luaän trong Phuï luïc Phaàn 2.A.2, deã daøng thaáy raèng chi tieâu “toái öu” cho M laø pMM = αG, coù daïng cuûa Phöông trình (10.22). Coâng thöùc ñieàu chænh sai soá ruùt ra töø quan heä daøi haïn ñôn giaûn naøy ñöôïc xaùc ñònh bôûi
∆mt = α + β∆gt + γ(gt-1 – mt-1) + ut (10.27)

trong ñoù mt laø logarit cuûa chi tieâu quaân söï vaø gt laø logarit cuûa toång chi tieâu chính phuû. Vaäy, toác ñoä thay ñoåi trong chi tieâu quaân söï ñöôïc xaùc ñònh bôûi toác ñoä thay ñoåi trong toång chi tieâu chính phuû trong cuøng thôøi ñoaïn vaø söï khaùc bieät giöõa logarit cuûa toång chi tieâu vaø ngaân saùch quaân söï trong thôøi ñoaïn tröôùc ñoù. Giaû thuyeát khoâng γ = 0 kieåm ñònh cho soá haïng ñieàu chænh sai soá khoâng caân baèng ngaén haïn. Löu yù raèng baèng vieäc cho gt-1 vaø mt-1 coù caùc heä soá baèng veà giaù trò nhöng ngöôïc daáu, ta ñaõ aùp ñaët raøng buoäc γ2 = –γ1 trong Phöông trình (10.26a). Ñieàu naøy laø ñeå ñôn giaûn hoaù phaân tích. Baïn ñoïc quan taâm coù theå nôùi loûng giaû thieát naøy vaø duøng caùc döõ lieäu ñaõ cho ñeå kieåm ñònh noù. Nhö ñaõ ñeà caäp trong Phaàn 10.8, caáu truùc toång quaùt cuûa moâ hình ñieàu chænh sai soá cuõng coù theå coù phöông trình thöù hai lieân keát gt vôùi mt vaø caùc giaù trò ñoä treã cuûa chuùng, nhöng moät phöông trình nhö vaäy khoâng coù yù nghóa trong phaïm vi cuûa chuùng ta, phöông trình ñaõ khoâng ñöôïc ñaëc tröng.

Ramu Ramanathan

37

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Hình 10.9 1987)

Toác Ñoä Thay Ñoåi cuûa Chi Tieâu Chính Phuû vaø Quaân Söï (1940 –

Trong phaân tích thöïc nghieäm, döõ lieäu ñöôïc duøng laø haøng naêm cho thôøi ñoaïn töø 1940 suoát ñeán 1987, döõ lieäu cung caáp moät caùch hieäu quaû 47 quan saùt. DATA10-4 coù döõ lieäu cho caùc bieán sau: UG = Chi tieâu chính phuû haøng naêm chöa hieäu chænh bieåu dieãn theo tyû ñoâ-la cho caùc naêm 1940-1987 EM = Toång chi tieâu quaân söï cuûa Myõ bieåu dieãn theo tyû ñoâ-la GNPDEF = Giaûm phaùt GNP aån haøng naêm cho thu mua haøng hoùa dòch vuï cuûa chính phuû lieân bang, naêm cô sôû 1972. SDEM = Phaàn traêm ñaûng vieân Daân chuû trong Thöôïng nghò vieän HDEM = Phaàn traêm ñaûng vieân Daân chuû trong Haï nghò vieän PRES = Ñaûng cuûa toång thoáng ñöông nhieäm, Coäng hoøa = 1, Daân chuû = 0 ELECT = 1 cho naêm maø toång thoáng coù khuyeán khích taêng hay giaûm chi tieâu quaân söï nhö laø bieän phaùp ñeå oån ñònh chính phuû REAGAN = 1 cho caùc naêm maø toång thoáng Reagan ñöông nhieäm OPP = 1 ñeå kyù hieäu cho moät naêm maø ñaûng ñöôïc ña soá phieáu trong Thöôïng nghò vieän khaùc vôùi ñaûng cuûa toång thoáng ñöông nhieäm, ngöôïc laïi baèng 0 WW2 = Thôøi kyø chieán tranh theá giôùi laàn II, 1941-1945 KWAR = Thôøi kyø chieán tranh Haøn Quoác, 1951-1953 VWAR = Thôøi kyø chieán tranh Vieät Nam, 1965-1969
Ramu Ramanathan 38 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

WARSAW = 1 cho caùc naêm khi Coâng öôùc Warsaw coù hieäu löïc, 1955 trôû veà tröôùc KRUS = 1 cho caùc naêm maø Khrushchev thay ñoåi chính saùch quaân söï Xoâ-vieát GORB = 1 cho caùc naêm maø laõnh ñaïo Xoâ-vieát Gorbachev thay ñoåi chính saùch quaân söï Xoâ-vieát SALT = Söï thay ñoåi caáu truùc coù theå xaûy ra do hieäp öôùc SALT I; 0 = tröôùc ñaây, 1 = sau naøy Caû chi tieâu quaân söï vaø toång chi tieâu tính theo ñoâ-la hieän haønh vaø ñöôïc bieán ñoåi thaønh caùc soá haïng thöïc. Keá ñeán ta caàn söï thay ñoåi trong logarit cuûa chuùng. Ñieàu naøy cho REALMIL = UM*100/GNPDEF REALG = UG*100/DNPDEF MILIT = ln(REALMILt) – ln(REALMILt-1) GOVT = ln(REALGt) – ln(REALGt-1) MILIT laø bieán phuï thuoäc ñaïi dieän cho söï khaùc bieät theo logarit cuûa toång chi tieâu quaân söï giöõa thôøi ñoaïn t vaø t-1. Theo caùc kyù hieäu tröôùc ñaây, ñaây laø ∆mt vaø ño löôøng toác ñoä taêng tröôûng töùc thôøi cuûa chi tieâu quaân söï. Chi tieâu quaân söï tính theo tyû ñoâ la coá ñònh naêm 1972. GOVT laø ∆gt, söï cheânh leäch giöõa logarit cuûa toång chi tieâu chính phuû trong caùc thôøi ñoaïn t vaø t-1. Noù ñaïi dieän cho toác ñoäï taêng tröôûng trong toång ngaân saùch chính phuû. Caùc döõ lieäu naøy cuõng tính theo ñoâ-la coá ñònh naêm 1972 (tyû). LONGDEF laø gt-1 – mt-1, söï ñieàu chænh sai soá. Töø Hình 10.9 ta löu yù raèng toác ñoä thay ñoåi cuûa chi tieâu quaân söï vaø toång chi tieâu leäch nhau moät caùch caên baûn trong thôøi kyø Chieán tranh theá giôùi II vaø Chieán tranh Haøn quoác, nhöng theo daøi haïn thì quan heä oån ñònh hôn. Öôùc löôïng bình phöông toái thieåu thoâng thöôøng cuûa caùc heä soá trong Phöông trình (10.27) ñöôïc trình baøy keá tieáp, vôùi trò thoáng keâ t trong ngoaëc (duøng Phaàn Maùy Tính Thöïc Haønh 10.8 ñeå chaïy laïi caùc keát quaû trong phaàn naøy): MILIT = –0,172 + 1,579 GOVT + 0,169 LONGDEF
(–2,8) (12,9) (2,8)

d.f. = 44

R 2 = 0,792

ˆ σ = 0,17241

trong ñoù MILIT = ∆mt, GOVT = ∆gt, vaø LONGDEF = gt-1 – mt-1.

Ramu Ramanathan

39

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Taùc Ñoäng Cuûa Caùc Bieán Khaùc

Maëc duø taát caû caùc heä soá hoài quy ñeàu coù yù nghóa thoáng keâ vaø moâ hình giaûi thích ñöôïc 79,2% söï bieán ñoåi veà tæ leä taêng tröôûng ngaân saùch quaân söï, caùc kieåm ñònh veà töông quan chuoãi baäc nhaát chæ ra söï toàn taïi cuûa tính töï töông quan trong moâ hình. Vì vaäy, caùc trò öôùc löôïng seõø khoâng hieäu quaû vaø tính yù nghóa cuûa caùc heä soá hoài quy caàn phaûi xem xeùt laïi. Maëc duø chuùng ta coù theå söû duïng moät phöông phaùp nhö thuû tuïc laëp Cochrane-Orcutt ñeå hieäu chænh söï töông quan chuoãi, ñieàu naøy ñaõ khoâng ñöôïc tieán haønh vì moâ hình cô baûn lieân keát chi tieâu quaân söï vôùi rieâng bieán toång chi tieâu cuûa chính phuû vaø phaûi ñöôïc hieäu chænh nhaèm tính ñeán caùc thay ñoåi do caùc bieán khaùc gaây ra. Chuùng ta coù theå kyø voïng heä soá hieäu chænh ngaén haïn γ seõ ñöôïc lieân heä vôùi nhieàu bieán veà kinh teá vaø chính trò. Ñeå keå ñeán caùc aûnh höôûng naøy, taùc giaû giaû ñònh raèng γ phuï thuoäc vaøo nhieàu bieán khaùc. Cuï theå,
γ = γ0 + γ1PRES + γ2ELECT + γ3REAGAN + γ4OPP + γ5HDEM + γ6SDEM + γ7WW2 + γ8KWAR + γ9VWAR + γ10KRUS + γ11GORB + γ12SALT (10.28)

Caùc bieán ôû veá phaûi seõ ñöôïc moâ taû ngay sau ñaây. Chuùng ta coù theå muoán kieåm ñònh xem α vaø β cuõng coù lieân heä vôùi caùc bieán naøy hay khoâng, tuy nhieân vì troïng taâm cuûa phaàn naøy laø caùc soá haïng hieäu chænh sai soá, neân ñieàu naøy seõ khoâng ñöôïc thöïc hieän. Hôn nöõa, ñieàu ñoù seõ theâm vaøo 24 heä soá nöõa caàn öôùc löôïng vaø, vì soá quan saùt hieäu quaû chæ laø 47, neân seõ coù moät söï suït giaûm ñaùng keå veà ñoä chính xaùc cuûa caùc trò öôùc löôïng vaø naêng löïc cuûa caùc kieåm ñònh. Töø phöông trình treân chuùng ta thu ñöôïc phöông trình khoâng giôùi haïn sau, trong ñoù coù bao goàm caùc töông taùc giöõa caùc bieán trong phöông trình (10.28) vaø caùc bieán trong phöông trình cô baûn: MILITt = α + βCOVTt + LONGDEFt(γ0 + γ1PRESt + γ2ELECTt + γ3REAGANt + γ4OPPt + γ5HDEMt + γ6SDEMt + γ7WW2t + γ8KWARt + γ9VWARt + γ10KRUSt + γ11GORBt + γ12SALTt) + ut Baây giôø chuùng ta seõ chuyeån sang moâ taû caùc bieán môùi trong moâ hình.
Caùc Bieán Chính Trò (10.29)

Ñeå kieåm ñònh söï toàn taïi chu kyø kinh doanh chính trò, Ramanathan vaø Blackburn söû duïng bieán nhò nguyeân, ELECT, bieán naøy seõ coù giaù trò 1 cho naêm baàu cöû vaø naêm ngay sau ñoù, vaø 0 cho hai naêm tieáp theo coøn laïi sau kyø tranh cöû toång thoáng.

Ramu Ramanathan

40

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Neáu chu kyø kinh doanh chính trò toàn taïi, chuùng ta seõ kyø voïng bieán naøy seõ coù taùc ñoäng caän bieân döông leân chi tieâu quaân söï. Ñeå kieåm ñònh caùc taùc ñoäng cuûa söï lieân minh cuûa caùc ñaûng chính trò, nhieàu bieán ñöôïc xem xeùt. Bieán ñaàu tieân laø PRES, nhaän giaù trò 1 cho moãi naêm toång thoáng laø ngöôøi cuûa Ñaûng Daân chuû. OPP laø bieán giaû ñöôïc gaùn giaù trò 1 baát cöù khi naøo Toång thoáng vaø ña soá Thöôïng Vieän laø ngöôøi cuûa caùc Ñaûng ñoái laäp. Bieán HDEM vaø SDEM cuõng ñöôïc ñöa vaøo, caùc bieán naøy theå hieän phaàn traêm soá gheá thuoäc veà Ñaûng Daân chuû laàn löôït trong Haï vieän vaø Thöôïng vieän. Moät bieán giaû teân REAGAN cuõng ñöôïc theâm vaøo, bieán naøy coù giaù trò 1 töø naêm 1981 trôû ñi vaø coù giaù trò 0 töø naêm ñoù trôû veà tröôùc. Bieán naøy ñöôïc xem xeùt vì Toång thoáng Reagan ñaõ theo ñuoåi moät chính saùch nghieâm ngaët veà ngaân saùch quaân söï. ÔÛ möùc ñoä naøo ñoù trong tröôøng hôïp naøy, chuùng ta kyø voïng heä soá hoài quy seõ döông.
Caùc Bieán Quoác Teá

Thaät deã hieåu, moät soá khaûo saùt trong quaù khöù chæ ra raèng nhieàu bieán quoác teá ngoaïi sinh aûnh höôûng ñeán möùc chi tieâu quoác phoøng. Hai yeáu toá ñöôïc xaùc nhaän baèng thöïc nghieäm laø söï buøng noå chieán tranh vaø caùc thay ñoåi trong giai ñoaïn quan heä hoøa bình song phöông giöõa Hoa Kyø vaø Lieân xoâ (Rattinger, 1975; Ostrom, 1978; Zuk vaø Woodbury, 1986). Vì vaäy moät soá caùc bieán quoác teá ñöôïc ñöa vaøo xem xeùt. Ñeå ño löôøng aûnh höôûng cuûa chieán tranh, WW2, KWAR, vaø VWAR ñöôïc ñöa vaøo moâ hình. Taát caû ba bieán naøy laø bieán nhò nguyeân vôùi caùc giaù trò 1 chæ chieán tranh Theá giôùi thöù II, chieán tranh Trieàu Tieân, chieán tranh Vieät Nam, laàn löôït theo thöù töï ñoù. Söï xung ñoät quoác teá thöôøng ñöôïc ño baèng soá ño söï caêng thaúng ñöôïc döïa treân caùc söï kieän lieân quan ñeán caùc moái quan heä giöõa hai quoác gia (Rattinger, 1975). Vì nghieân cöùu naøy khoâng chæ laø song phöông maø coøn khaûo saùt ñeán caùc xung ñoät vôùi caùc quoác gia khaùc (Trieàu Tieân, Vieät Nam, vaø Trung Quoác moät caùch giaùn tieáp), caùc bieán khaùc cuõng ñöôïc söû duïng, maø, hy voïng laø, seõ bao quaùt ñöôïc moät phoå roäng veà caêng thaúng quoác teá naøy. Khrushchev thöïc hieän moät chính saùch haø khaéc hôn vaø ñaõ ñöa ñeán cöïc ñieåm caùc haønh ñoäng thaùi quaù nhö xaây döïng böùc töôøng Berlin, vaø tai tieáng hôn, vuï khuûng hoaûng teân löûa ôû Cuba, caû hai ñoäng thaùi naøy goùp phaàn vaøo chieán tranh laïnh giöõa Hoa Kyø vaø Lieân Xoâ. Gorbachev ñöôïc choïn vì oâng ñaõ ñeà xöôùng söï caûi toå veà kinh teá vaø chính trò taïi Lieân Xoâ trong moät noã löïc nhaèm caûi thieän caùc moái quan heä. Bieán cuoái cuøng ñöôïc ñöa vaøo laø SALT, muïc ñích laø ñeå kieåm ñònh caùc thay ñoåi veà caáu truùc maø coù theå laø heä quaû cuûa vieäc kyù keát vaø pheâ chuaån hieäp öôùc caét giaûm vuõ trang SALTI. Bieán naøy ñöôïc choïn vì noù theå hieän moät cöïc ñieåm trong thôøi kyø höõu haûo trong quan heä giöõa hai quoác gia Hoa Kyø vaø Lieân Xoâ.

Ramu Ramanathan

41

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Caùc Keát Quaû Thöïc Nghieäm

Ñaàu tieân Phöông trình (10.29) ñöôïc öôùc löôïng theo phöông phaùp OLS. Moâ hình naøy sau ñoù seõ ñöôïc kieåm ñònh heä soá töông quan chuoãi baäc nhaát. Vì coù söï hieän höõu cuûa bieán phuï thuoäc treã neân kieåm ñònh Durbin-Watson khoâng aùp duïng ñöôïc. Vì vaäy, taùc giaû söû duïng kieåm ñònh nhaân töû Lagrange (xem chöông 5 vaø 9). Moät ˆ ˆ caùch cô baûn, thuû tuïc laø phaûi hoài quy caùc phaàn dö öôùc löôïng u t theo u t −1 vaø taát caû caùc bieán trong phöông trình (10.29) vaø tính trò thoáng keâ nR2, trong ñoù n laø soá quan saùt ñöôïc söû duïng trong phöông trình hoài quy vaø R2 laø giaù trò R bình phöông khoâng hieäu chænh töø cuøng phöông hoài quy ñoù. Theo giaû thuyeát khoâng cho raèng heä soá töông quan chuoãi baäc nhaát baèng khoâng, nR2 coù phaân phoái χ2 vôùi 1 baäc töï ˆ do. Trong ví duï cuûa chuùng ta, n = 46 (quan saùt ñaàu tieân bò maát vì soá haïng u t −1 ) vaø R2 = 0,138. Vì vaäy nR2 = 6,348, coù yù nghóa taïi möùc 1,2%, nhö vaäy haøm yù raèng coù töông quan chuoãi. Phöông trình (10.29) sau ñoù ñöôïc öôùc löôïng baèng moät thuû tuïc hoãn hôïp Hildreth-Lu (HILU) vaø Cochrane-Orcutt (CORC). Thuû tuïc naøy bao goàm ñaàu tieân söû duïng thuû tuïc tìm kieám HILU ñeå xaùc ñònh öôùc löôïng cuûa heä soá töông quan chuoãi baäc nhaát vaø sau ñoù hieäu chænh chính xaùc noù baèng caùc söû duïng thuû tuïc laëp CORC. Chuùng ta coù theå kyø voïng thuû tuïc naøy hoäi tuï veà caùc öôùc löôïng thích hôïp lôùn nhaát toaøn cuïc. Baûng 10.5 trình baøy caùc öôùc löôïng vaø caùc trò thoáng keâ lieân quan.
Baûng 10.5: Trò öôùc löôïng HILU-CORC cuûa moâ hình toång quaùt trong phöông trình (10.29)
Bieán CONSTANT GOVT LONGDEF LONGDEF*PRES LONGDEF*ELECT LONGDEF*REAGAN LONGDEF*OPP LONGDEF*HDEM LONGDEF*SDEM LONGDEF*WW2 LONGDEF*KWAR LONGDEF*VWAR LONGDEF*KRUS LONGDEF*GORB LONGDEF*SALT Heä soá - 0.19814 1.31688 0.29021 0.03553 -0.00137 -0.02705 -0.05306 1.95561e-06 -0.00299 0.46665 0.41699 0.12367 0.14522 0.02471 -0.00534 Sai soá chuaån 0.03679 0.07033 0.22232 0.06429 0.02722 0.07806 0.06448 4.03108e-03 0.00502 0.09747 0.06549 0.06619 0.06031 0.04328 0.04176 t-stat -5.386 18.725 1.305 0.553 -0.050 -0.347 -0.823 0.000 -0.595 4.788 6.367 1.868 2.408 0.571 -0.128 Prob t > |T| < 0.0001 < 0.0001 0.2014 0.5844 0.9602 0.7313 0.4168 0.9996 0.5563 < 0.0001 < 0.0001 0.0712 0.0222 0.5722 0.8991 *** ***

*** *** * **

d.f. = 31
Ramu Ramanathan 42

R 2 = 0,943

ˆ σ = 0,08178
Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Löu yù: Ba daáu * chæ coù yù nghóa ôû möùc 1%, hai daáu * chæ coù yù nghóa trong khoaûng 1% ñeán 2 ˆ 5%, moät daáu * chæ coù yù nghóa trong khoaûng 5% ñeán 10%. R vaø σ ñöôïc döïa treân caùc phaàn dö öôùc löôïng cho phöông trình (10.29) söû duïng thuû tuïc öôùc löôïng hoãn hôïp ñöôïc ñeà caäp tröôùc ñoù.

Seõ laø khoâng thöïc teá neáu kyø voïng taát caû caùc heä soá öôùc löôïng laø coù yù nghóa veà maët thoáng keâ. Chuùng ta thaáy raèng nhieàu soá haïng laø khoâng coù yù nghóa. Ñeå caûi thieän ñoä chính xaùc cuûa caùc öôùc löôïng coøn laïi, caùc trò naøy seõ ñöôïc loaïi boû moät hoaëc hai trò moät laàn, vaø moâ hình thu ñöôïc ñöôïc öôùc löôïng theo thuû tuïc hoãn hôïp HILU-CORC. Caùc kieåm ñònh chaån ñoaùn theâm cuõng ñöôïc thöïc hieän trong moâ hình naøy – kieåm ñònh nhaân töû Lagrange (LM) veà söï toàn taïi cuûa bieán phuï thuoäc treã, kieåm ñònh ARCH veà phöông sai thay ñoåi theo thôøi gian, vaø kieåm ñònh LM veà töông quan chuoãi baäc nhaát – tuy nhieân khoâng coù chöùng cöù naøo ñöôïc tìm thaáy ñeå hoã trôï caùc kieåm ñònh (xem Chöông 5, 8, vaø 9 veà caùc kieåm ñònh chaån ñoaùn naøy). Baûng 10.6 chöùa caùc trò öôùc löôïng vaø caùc trò thoáng keâ lieân quan cho moâ hình cuoái cuøng. Chuùng ta nhaän thaáy raèng trong moâ hình cuoái cuøng, haàu heát caùc heä soá hoài quy coù yù nghóa ôû möùc 1%.
Baûng 10.6 Trò öôùc löôïng HILU-CORC cho moâ hình cuoái cuøng
Bieán CONSTANT GOVT LONGDEF LONGDEF*SDEM LONGDEF*WW2 LONGDEF*KWAR LONGDEF*VWAR LONGDEF*KRUS Heä soá -0.20750 1.34260 0.35268 -0.00413 0.46914 0.42589 0.14121 0.15773 Sai soá chuaån 0.02992 0.06467 0.09435 0.00164 0.07794 0.04811 0.04228 0.04237 t-stat -6.935 20.762 3.738 -2.526 6.019 8.853 3.340 3.722 Prob t > |T| 0.0001*** 0.0001*** 0.0006*** 0.0158** 0.0001*** 0.0001*** 0.0019*** 0.0006***

d.f. = 38

R 2 = 0,951

ˆ σ = 0,07577

Löu yù: Ba daáu * chæ coù yù nghóa ôû möùc 1%, hai daáu * chæ coù yù nghóa trong khoaûng 1% ñeán 2 ˆ 5%, moät daáu * chæ coù yù nghóa trong khoaûng 5% ñeán 10%. R vaø σ ñöôïc döïa treân caùc phaàn dö öôùc löôïng cho phöông trình (10.29) söû duïng thuû tuïc öôùc löôïng hoãn hôïp ñöôïc ñeà caäp tröôùc ñoù.

Ramu Ramanathan

43

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Dieãn Dòch Caùc Keát Quaû

Caùc bieán ñöôïc ñöa vaøo moâ hình giaûi thích ñöôïc 95,1% phöông sai cuûa tyû leä taêng tröôûng cuûa chi tieâu cho quaân söï, ñaây laø giaù trò cao hôn ñaùng keå so vôùi tröôøng hôïp moâ hình cô baûn. Caùc bieán giaûi thích ñöôïc phaân loaïi nhö sau tuøy thuoäc vaøo vieäc chuùng coù yù nghóa ôû möùc töø 1 hoaëc 5 % hay laø khoâng coù yù nghóa. 1% GOVT, LONGDEF, LONGDEF*WW2, LONGDEF8KWAR, LONGDEF*VWAR, vaø LONGDEF*KRUS LONGDEF*SDEM LONGDEF*PRES, LONGDEF*ELECT, LONGDEF*REAGAN, LONGDEF*OPP, LONGDEF*HDEM, LONGDEF*GORB, vaø LONGDEF*SALT

5% Khoâng yù nghóa

Nhö coù theå thaáy töø söï coù yù nghóa cuûa bieán GOVT, chi tieâu quaân söï taêng vôùi toác ñoä ñaùng keå trong giai ñoaïn laáy maãu, vôùi taùc ñoäng caän bieân baèng 1,343. Nhö vaäy, söï gia taêng 1% cuûa chi tieâu cuûa chính phuû keùo theo moät söï gia taêng lôùn hôn baèng 1,343% veà chi tieâu cho quaân söï, coù nghóa laø chi tieâu quaân söï chieám moät tæ troïng lôùn hôn trong chi tieâu cuûa chính phuû. Ñieàu naøy ñöôïc minh chöùng baèng söï coù yù nghóa cuûa soá haïng hieäu chænh sai soá ngaén haïn, LONGDEF. Haàu heát caùc bieán coù yù nghóa taïi möùc 1% laø caùc bieán quoác teá, töùc laø, moät caùch töông ñoái, chuùng coù aûnh höôûng lôùn hôn caùc bieán noäi ñòa ñöôïc choïn. Caû ba bieán veà chieán tranh coù giaù trò döông coù yù nghóa nhö mong ñôïi, maëc duø, nhö coù theå thaáy qua söï khaùc bieät cuûa caùc heä soá cuûa chuùng, Chieán tranh theá giôùi thöù II vaø Chieán tranh Trieàu Tieân coù taùc ñoäng caän bieân lôùn hôn ñoái vôùi chi tieâu quaân söï so vôùi cuoäc Chieán tranh Vieät Nam. Chieán tranh theá giôùi thöù II Chieán tranh Trieàu Tieân Chieán tranh Vieät Nam 0,469LONGDEF 0,426LONGDEF 0,141LONGDEF

Keát quaû naøy laø hôïp lyù vì caû hai cuoäc chieán tranh tröôùc coù möùc ñoä huy ñoäng lôùn hôn veà quaân soá vaø tính aùc lieät cuûa cuoäc chieán. KRUS cuõng coù taùc ñoäng caän bieân döông, 0,158LONGDEF, giaù trò naøy moät laàn nöõa gioáng nhö laø ñaõ ñöôïc kyø voïng töø caùc haäu quaû cuûa chính saùch ngoaïi giao cöùng raén cuûa oâng ta. Bieán noäi ñòa duy nhaát coù yù nghóa laø SDEM, döôøng nhö aùm chæ raèng söï lieân keát ñaûng phaùi trong Thöôïng Vieän bieåu thò caùc kieåu boû phieáu veà söï tranh giaønh

Ramu Ramanathan

44

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

veà quaân söï. Tuy nhieân khoâng neân coi ñaây laø moät chöùng cöù chuaån möïc vì nhö coù theå quan saùt thaáy töø ñoä lôùn cuûa taùc ñoäng, -0,00413LONGDEF, ñaây laø moät taùc ñoäng nhoû. Ngoaøi ra, söï khoâng coù yù nghóa cuûa HDEM, PRES, vaø OPP cho chuùng ta keát luaän raèng söï lieân keát ñaûng phaùi khoâng phaûi laø moät daáu hieäu coù yù nghóa cuûa caùc kieåu boû phieáu veà vaán ñeà quaân söï. Nhö vaäy, tính yù nghóa cuûa SDEM neân laø söï lieân keát ñaûng phaùi, ít nhaát laø ôû Thöôïng Vieän, coù khaû naêng nhaát laø moät khuynh höôùng ngaén haïn khoâng thöôøng xuyeân, moät yeáu toá khoâng coù yù nghóa khi so saùnh vôùi caùc bieán coá khaùc nhö chieán tranh hoaëc söï nhaïy caûm ñoái vôùi caùc kieåu boû phieáu cuûa cöû tri (Majeski vaø Jones, 1981) Söï khoâng yù nghóa cuûa ELECT döôøng nhö chæ ra raèng khoâng coù söï vaän ñoäng cho chi tieâu quoác phoøng döôùi danh nghóa khoaûn lôïi veà chính trò. Ñieàu naøy khoâng haøm yù raèng chi tieâu cuûa chính phuû khoâng ñöôïc söû duïng vaøo caùc ñôït khuûng hoaûng vì lôïi ích cuûa chính saùch kinh teá vó moâ. Trong tröôøng hôïp naøy coù theå laø moät ngaân saùch chính phuû lôùn hôn seõ ñöôïc boå sung chæ moät phaàn bôûi caùc ngaân saùch quaân söï taêng cöôøng, daãn ñeán khoâng coù moät söï thay ñoåi caân ñoái coù yù nghóa. Moät khaû naêng khaùc laø chi tieâu cuûa chính phuû ñöôïc söû duïng theo cuøng moät cung caùch nhö ban ñaàu ñöôïc ñeà nghò cho chi tieâu quaân söï. Söï khoâng yù nghóa cuûa caû GORB vaø SALT cuõng khoâng coù gì ñaùng ngaïc nhieân. Trong tröôøng hôïp cuûa GORB, coù khaû naêng cao hôn laø do soá naêm oâng ta treân gheá quyeàn löïc töông ñoái ít so vôùi kích thöôùc maãu cuûa nghieân cöùu naøy. Vieäc SALT khoâng coù yù nghóa coù theå laø do noù ñöa ñeán chæ moät söï suùt giaûm veà vuõ khí haït nhaân vaø noù khoâng phaûi laø moät phaàn cuûa söï caét giaûm chung veà chi tieâu quaân söï. Cuõng coù theå laø do caùc nguoàn quyõ quaân söï ñöôïc phaân chia laïi cho caùc phaàn khaùc trong ngaân saùch quaân söï.
Keát Luaän

Caùch tieáp caän hieäu chænh sai soá ñöôïc söû duïng trong khaûo saùt naøy ñaõ cho pheùp chuùng ta coù moät caùi nhìn thaáu ñaùo veà söï bieán ñoåi trong chi tieâu quaân söï cuûa Hoa Kyø trong giai ñoaïn Chieán tranh theá giôùi thöù hai vaø caùc giai ñoaïn sau ñoù. Coù ñuû baèng chöùng xaùc ñaùng cuûa söï töông taùc giöõa aûnh höôûng hieäu chænh sai soá vaø moät soá bieán veà chính trò vaø kinh teá trong vieäc xaùc ñònh caùc tyû leä taêng tröôûng cuûa ngaân saùch quaân söï. Cuï theå, soá haïng hieäu chænh ngaén haïn (LONGDEF) töông taùc coù yù nghóa vôùi moät soá bieán veà chính saùch. Tuy nhieân phaïm vi cuûa khaûo saùt naøy bò giôùi haïn bôûi baäc töï do bò giôùi haïn. Maëc duø vaäy, moâ hình hieäu chænh sai soá ñaõ cung caáp ñöôïc moät chuaån höõu ích ñeå so saùnh. Ngay caû khi giaû ñònh veà moái quan heä oån ñònh giöõa hai bieán laø raát mong manh, phöông phaùp hieäu chænh sai soá coù theå vaãn cung caáp cho ngöôøi nghieân cöùu moät cuï maïnh ñeå thöïc hieän nghieân cöùu. Phöông phaùp naøy maïnh vì caáu truùc ñaëc thuø cuûa noù moâ taû

Ramu Ramanathan

45

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

moái quan heä giöõa hai bieán lieân quan vaø taïo tính nhaát quaùn cho haønh vi ngaén haïn vaø daøi haïn.
10.10 Ñoàng Tích Hôïp

Trong hai phaàn tröôùc chuùng ta giôùi thieäu moâ hình hieäu chænh sai soá trong ñoù lieân heä moät bieán vôùi caùc söï thay ñoåi cuûa moät bieán khaùc cuõng nhö vôùi caùc möùc ñoä trong quaù khöù cuûa hai bieán ñoù. Vieäc laäp moâ hình ñöôïc döïa treân moät moái quan heä daøi haïn cô baûn giöõa hai bieán. Quan nieäm naøy lieân quan chaët cheõ vôùi khaùi nieäm ñoàng tích hôïp do Granger ñöa ra (1981). Tröôùc khi thaûo luaän veà ñoàng tích hôïp chuùng ta caàn ñònh nghóa moät soá khaùi nieäm môùi lieân quan ñeán döõ lieäu chuoãi thôøi gian.
Tính Döøng

Trong haàu heát caùc thaûo luaän tröôùc ñaâu chuùng ta giaû ñònh raèng moät bieán ngaãu nhieân Yt coù phöông sai xaùc ñònh vaø raèng ñoàng phöông sai giöõa Yt vaø Yt-s (vôùi s > 0) hoaëc laø baèng 0 hay phuï thuoäc vaøo s maø khoâng phuï thuoäc vaøo t. Nhö vaäy, söï töông quan giöõa moät chuoãi vaø caùc giaù trò treã cuûa noù ñöôïc giaû ñònh laø chæ phuï thuoäc vaøo ñoä daøi cuûa söï treã vaø khoâng phuï thuoäc vaøo khi naøo chuoãi baét ñaàu. Tính chaát naøy ñöôïc goïi laø tính döøng vaø baát kyø chuoãi naøo tuaân theo quy taéc naøy ñöôïc goïi laø chuoãi thôøi gian döøng. Noù cuõng ñöôïc goïi laø chuoãi ñöôïc tích hôïp baäc khoâng hoaëc laø I(0). Quaù trình phaùt chuoãi döøng ñöôïc goïi laø baát bieán theo thôøi gian. Trong moät chuoãi döøng, Var(ut) vaø Var(ut-s) baèng nhau vôùi s > 0. Deã daøng nhaän thaáy caùc phaàn dö cuûa moâ hình hoài quy vôùi moät caáu truùc AR(1) thoûa maõn tính chaát döøng, trong khi ñoù moâ hình böôùc ngaãu nhieân hoaëc moät chuoãi coù xu höôùng theo thôøi gian seõ coù phöông sai taêng daàn theo thôøi gian vaø nhö vaäy laø khoâng döøng. Haàu heát caùc chuoãi thôøi gian veà kinh teá laø khoâng döøng vì chuùng thöôøng coù moät xu höôùng tuyeán tính hoaëc muõ theo thôøi gian. Tuy nhieân coù theå bieán ñoåi chuùng veà chuoãi döøng thoâng qua quaù trình sai phaân, ví duï, baèng caùc tính hieäu soá xt – xt-1 (xem Chöông 11 ñeå bieát theâm veà nhöõng khaùi nieäm naøy). Neáu chuoãi sai phaân coù tính döøng, chuùng ta noùi chuoãi ban ñaàu laø tích hôïp baäc nhaát, nghóa laø, I(1). Moät chuoãi tuaân theo böôùc ngaãu nhieân roõ raøng laø I(1).
Ñoàng Tích Hôïp

Giaû söû raèng Xt vaø Yt laø hai böôùc ngaãu nhieân vaø vì vaäy khoâng döøng (cuï theå, phöông sai cuûa chuùng taêng theo thôøi gian). Noùi chung, chuùng ta kyø voïng raèng toå hôïp tuyeán tính giöõa Xt vaø Yt seõ cuõng laø moät böôùc ngaãu nhieân. Tuy nhieân, hai chuoãi naøy coù theå coù moät tính chaát maø moät toå hôïp tuyeán tính cuï theå cuûa chuùng (Xt – aYt) seõ coù tính döøng. Nhö vaäy, moãi Xt vaø Yt coù theå ñöôïc tích hôïp baäc moät

Ramu Ramanathan

46

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

[nghóa laø I(1)], nhöng cuõng coù theå toàn taïi moät giaù trò a sao cho Xt – aYt laø döøng [nghóa laø, I(0) vôùi phöông sai höõu haïn]. Neáu tính chaát naøy toàn taïi, chuùng ta noùi raèng Xt vaø Yt ñöôïc ñoàng tích hôïp. Ño ñoù hai chuoãi ñoàng tích hôïp seõ khoâng tröôït quaù xa trong daøi haïn. Ví duï veà chuoãi ñoàng tích hôïp coù theå coù laø tieâu thuï vaø thu nhaäp, giaù cuûa hai maët haøng thay theá gaàn, vaø giaù vaø löông trong hai thò tröôøng lieân quan.

Kieåm Ñònh Tính Ñoàng Tích Hôïp

Vì loaïi moâ hình caàn ñöôïc kieåm ñònh coù theå phuï thuoäc vaøo vieäc moät bieán “phuï thuoäc” coù theå bò tích hôïp vôùi moät bieán “ñoäc laäp” hay khoâng, do ñoù vieäc kieåm ñònh xem hai (hay hôn) bieán coù bò ñoàng tích hôïp hay khoâng laø raát quan troïng. Engle vaø Granger (1987) xem xeùt nhieàu kieåm ñònh veà tính ñoàng tích hôïp, trong soá ñoù chuùng ta seõ thaûo luaän hai kieåm ñònh maø hoï ñeà nghò. Ñeå thuùc ñaåy caùc kieåm ñònh, xem xeùt hai bieán tích hôïp baäc nhaát Xt vaø Yt. KIEÅM ÑÒNH DW HOÀI QUY ÑOÀNG TÍCH HÔÏP Ñaây laø kieåm ñònh ñôn giaûn nhaát veà tính ñoàng tích hôïp. Theo phöông phaùp naøy, ñaàu tieân ta öôùc löôïng phöông trình sau, ñöôïc goïi laø hoài quy ñoàng tích hôïp Yt = α + βXt + ut Trò thoáng keâ Durbin-Watson ñöôïc tính nhö sau: ˆ ˆ ∑ (u t − u t −1 ) 2 DW = ˆ ∑ u 2t

Nhö ñaõ ñeà caäp tröôùc ñaây, noùi chung ngöôøi ta seõ kyø voïng u laø I(1) neáu X vaø Y laø I(1). Neáu nhö vaäy, trò thoáng keâ DW seõ gaàn baèng 0 vaø hai chuoãi seõ khoâng bò ñoàng tích hôïp. Nhö vaäy, moät caùch ñeå kieåm ñònh söï thieáu tính ñoàng tích hôïp laø xem xem DW coù gaàn baèng 0 hay khoâng. Neáu DW coù giaù trò döông lôùn ñaùng keå, chuùng ta seõ nghi ngôø raèng hai chuoãi bò ñoàng tích hôïp. Caùc baûng chuaån cho kieåm ñònh DW ñöôïc söû duïng ôû Chöông 9 khoâng aùp duïng ñöôïc trong tröôøng hôïp naøy vì trong tröôøng hôïp ñoù giaû thuyeát khoâng laø ρ = 0 cho quaù trình AR(1), thay vì laø DW = 0. Engle vaø Granger thöïc hieän moät nghieân cöùu moâ phoûng vaø xaùc ñònh ñöôïc caùc giaù trò tôùi haïn ñöôïc trình baøy trong baûng 10.7 cho moät maãu goàm 100 quan saùt. KIEÅM ÑÒNH DICKEY – FULLER BOÅ SUNG Trong tröôøng hôïp naøy cuõng vaäy ñaàu tieân ta xaùc ñònh haøm hoài quy ñoàng tích hôïp. Keá ñoù tính caùc soá haïng sai soá
Ramu Ramanathan 47 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

ˆ ˆ ˆ u t = Yt − α − β X t

Sau ñoù öôùc löôïng haøm hoài quy Dickey-Fuller:
ˆ ˆ ˆ ∆u t = φu t −1 + ∑ b i ∆u t −1 + ε t
i =1 p

trong ñoù p laø baäc treã choïn tröôùc cuûa caùc soá dö. Trò thoáng keâ kieåm ñònh t cho φ, nhöng phaân phoái t laø khoâng phuø hôïp. Cuõng trong tröôøng hôïp naøy Engle vaø Granger cung caáp caùc giaù trò tôùi haïn duøng moät phöông phaùp moâ phoûng cho 100 quan saùt (xem Baûng 10.7)
Baûng 10.7 Giaù Trò Tôùi Haïn Duøng Trong Kieåm Ñònh Veà Söï Ñoàng Tích Hôïp
Möùc yù nghóa (%) Trò thoáng keâ DW Trò t DF gia taêng 1 0.511 3.77 5 0.386 3.17 10 0.322 2.84 Nguoàn: Engle, R.F., vaø C.W.J. Granger. “Ñoàng Tích Hôïp vaø Hieäu Chænh Sai Soá, Trình Baøy, Öôùc Löôïng vaø Kieåm Ñònh.” Econometrica 55 (Thaùng 3 1987): 251-276

VÍ DUÏ 10.7 Taäp tin DATA10-5 cung caáp döõ lieäu haøng naêm veà ñònh möùc löông theo giôø trung bình cuûa Bang California vaø cho toaøn Hoa Kyø trong giai ñoaïn 1960-1994, vaø Hình 10.10 veõ taäp döõ lieäu naøy. Löu yù raèng caùc ñöôøng cong thöïc teá laø nhö nhau ngoaïi tröø moät ñieàu ñöôøng cong cho California luoân naèm treân ñöôøng cong cuûa Hoa Kyø. Tuy nhieân tröôùc khi khaûo saùt ñieàu naøy, chuùng ta neân xaùc ñònh xem hai chuoãi naøy coù tuaân theo böôùc ngaãu nhieân khoâng. Ñieàu naøy ñaàu tieân ñöôïc thöïc hieän baèng kieåm ñònh Dickey-Fuller ñöôïc moâ taû trong Phaàn 10.7. Moâ hình khoâng giôùi haïn laø (W chæ ñònh möùc löông)

∆Wt = β1 + β2t + β3Wt-1 + β4∆Wt-1 + ut
Giaû thuyeát khoâng cho raèng chuoãi laø moät böôùc ngaãu nhieân, laø β2 = 0 vaø β3 = 0. Trò thoáng keâ F cho kieåm ñònh naøy laø 4,283 vaø 2,754 laàn löôït cho Hoa Kyø vaø California (xem Phaàn Thöïc Haønh Maùy Tính 10.9 ñeå chaïy laïi keát quaû cuûa ví duï naøy). Töø baûng caùc giaù trò tôùi haïn Dickey-Fuller ñöôïc trình baøy ôû Baûng 10.4 chuùng ta löu yù raèng giaû thuyeát böôùc ngaãu nhieân khoâng theå bò baùc boû ngay caû taïi

Ramu Ramanathan

48

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

möùc yù nghóa 10%. Ñeå aùp duïng kieåm ñònh DW cho söï ñoàng tích hôïp, chuùng ta xaùc ñònh haøm hoài quy ñoàng tích hôïp nhö sau: CALWAGEt = 0,309 + 1,0295 USWAGEt n = 35 DW = 0,778 Trò thoáng keâ DW lôùn hôn khaù nhieàu so vôùi taát caû caùc giaù trò tôùi haïn ôû Baûng 10.7 vaø cuûng coá giaû thuyeát cho raèng hai ñònh möùc löông bò ñoàng tích hôïp. Tuy nhieân, cuõng neân löu yù raèng caùc giaù trò tôùi haïn ñöôïc döïa treân caùc moâ phoûng cho 100 quan saùt, trong khi ñoù chuùng ta chæ coù 33 quan saùt. Caùc giaù trò tôùi haïn cho caùc côõ maãu khaùc hieän taïi chöa ñöôïc xaùc ñònh, nhö vaäy baèng chöùng cuûa söï toàn taïi söï ñoàng tích hôïp chæ coù tính gôïi yù. Ñeå aùp duïng kieåm ñònh Dickey-Fuller boå sung, chuùng ta löu caùc phaàn dö töø phöông trình hoài quy vaø thu ñöôïc phöông trình hoài quy Dickey-Fuller sau, giaû ñònh coù moät quaù trình treã baäc 4: ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ∆u t = −0,396 u t −1 + 0,193∆u t −1 + 0,011∆u t −2 − 0,201∆u t −3 − 0,010∆u t − 4 Treân cô sôû caùc ñoä treã ñöôïc chæ ra, giai ñoaïn döõ lieäu hieäu quaû laø 1965-1994. ˆ Trò thoáng keâ tính toaùn t cho heä soá cuûa - u t −1 laø 1,540, giaù trò naøy nhoû hôn nhieàu so vôùi giaù trò tôùi haïn trong Baûng 10.7. Vì vaäy, chuùng ta khoâng theå baùc boû giaû thuyeát khoâng veà söï khoâng toàn taïi cuûa ñoàng tích hôïp (ñieàu kieän veà côõ maãu nhoû cuõng ñöôïc aùp duïng ôû ñaây)
Hình 10.10 Möùc löông theo giôø ôû Hoa Kyø vaø California Möùc löông moät giôø

Ramu Ramanathan

49

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

BAØI TAÄP THÖÏC HAØNH 10.7

Laøm laïi ví duï treân söû duïng loâgarít tieàn löông thay vì löông.
Öôùc Löôïng Trong Tröôøng Hôïp Coù Söï Hieän Dieän cuûa Ñoàng Tích Hôïp

Engle vaø Granger (1987) chöùng minh ñöôïc raèng öùng vôùi moãi caëp bieán ñoàng tích hôïp, toàn taïi moät moâ hình hieäu chænh sai soá (ECM). Keát quaû naøy ñöôïc goïi laø ñònh lyù ñaïi dieän Granger. Moät ECM coù theå ñöôïc bieåu dieãn ôû daïng ∆y t = β1 ∆x t + β 2 (y t −1 − βx t −1 ) + ε t Engle vaø Granger ñeà nghò phöông phaùp öôùc löôïng hai böôùc. Ñaàu tieân öôùc löôïng ˆ ˆ phöông trình hoài quy ñoàng tích hôïp yt = βxt + ut vaø löu caùc soá dö u t = y t − βx t . ˆ Giai ñoaïn thöù hai bao goàm öôùc löôïng Phöông trình (10.30) nhöng söû duïng u t −1 trong soá haïng thöù hai beân veá phaûi. Phöông phaùp naøy, tuy nhieân, coù moät soá nhöôïc ñieåm. Banerjee cuøng caùc coäng söï (1986) vaø Stock (1986) ñaõ chöùng minh raèng moâ hình tónh beân döôùi phöông trình hoài quy ñoàng tích hôïp coù theå cho ra caùc öôùc löôïng bò thieân leäch. Banerjee vaø caùc coäng söï ñeà nghò söû duïng daïng ñoäng cuûa phöông trình hoài quy ñoàng tích hôïp. Phaàn tham khaûo cuûa chöông naøy cuõng coù nhieàu baøi tham khaûo höõu ích.
(10.30)

Ramu Ramanathan

50

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

10.11 Tính Nhaân Quaû

Khi chuùng ta xaùc ñònh moät bieán laø “phuï thuoäc” (Y) vaø moät bieán khaùc laø bieán “giaûi thích” (X), chuùng ta ñaõ ngaàm giaû ñònh raèng nhöõng thay ñoåi cuûa bieán giaûi thích keùo theo nhöõng thay ñoåi ôû bieán phuï thuoäc. Ñaây laø quan nieäm veà tính nhaân quaû theo ñoù thoâng tin veà bieán X ñöôïc kyø voïng seõ aûnh höôûng ñeán phaân phoái coù ñieàu kieän cuûa caùc giaù trò töông lai cuûa Y. Neáu X gaây ra Y vaø Y gaây ra X, thì coù söï phaûn hoài , nghóa laø hai bieán ñöôïc xaùc ñònh ñoàng thôøi (giaù cuûa moät haøng hoùa vaø soá löôïng haøng baùn ñöôïc laø ví duï cuûa taùc ñoäng phaûn hoài naøy). Trong nhieàu tröôøng hôïp, höôùng roõ reät cuûa tính nhaân quaû laø khoâng roõ raøng. Chaúng haïn, phaûi chaêng löôïng cung caáp tieàn gaây ra söï thay ñoåi möùc laõi suaát hay ñieàu ngöôïc laïi xaûy ra? Vì vaäy, thaät ñaùng quan taâm ñeán kieåm ñònh veà höôùng cuûa tính nhaân quaû giöõa hai bieán.
Kieåm Ñònh Granger Veà Tính Nhaân Quaû

Noã löïc ñaàu tieân nhaèm thöïc hieän kieåm ñònh höôùng cuûa tính nhaân quaû ñöôïc Granger tieán haønh (1969). Tröïc giaùc aån chöùa trong kieåm ñònh nhaân quaû Granger laø raát deã hieåu. Giaû söû X gaây-ra-Granger Y nhöng Y khoâng gaây-raGranger X, thì caùc giaù trò quaù khöù cuûa X ñöôïc kyø voïng laø coù theå giuùp tieân ñoaùn caùc giaù trò töông lai cuûa Y, nhöng caùc giaù trò quaù khöù cuûa Y khoâng theå giuùp döï baùo X. Cuï theå hôn, xem xeùt moâ hình sau trong ñoù X vaø Y ñöôïc bieåu dieãn ôû daïng ñoä leäch khoûi caùc giaù trò trung bình töông öùng: Yt = ∑ α i Yt − i + ∑ β j X t − j + u t
i =1 j=1 p q

(10.31)

trong ñoù ut laø phaàn töû nhieãu traéng, p laø baäc cuûa ñoä treã cuûa Y, q laø baäc cuûa ñoä treã cuûa X. Giaûi thuyeát khoâng raèng X khoâng gaây-ra-Granger Y laø βj = 0 vôùi j = 1,2,…, q. Nhö vaäy moâ hình giôùi haïn baèng:
Yt = ∑ α i Yt − i + v t
i =1 p

(10.32)

Trò thoáng keâ kieåm ñònh laø Wald F Fc = (ESSR − ESSU) / q ESSU /(n − p − q)

Ramu Ramanathan

51

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

trong ñoù n laø soá quan saùt ñöôïc söû duïng trong moâ hình khoâng giôùi haïn trong phöông trình (10.31), ESSU laø toång bình phöông sai soá cho Phöông trình (10.31), vaø ESSR laø toång bình phöông sai soá cho moâ hình giôùi haïn (10.32). Theo giaû thuyeát X khoâng gaây-ra-Granger Y, Fc coù phaân phoái F vôùi q baäc töï do ôû töû soá vaø n – p – q baäc töï do ôû maãu soá. Kieåm ñònh ñöôïc tieán haønh theo caùc thoâng thöôøng. Maëc duø phöông trình (10.31) vaø (10.32) khoâng coù caùc bieán giaûi thích khaùc, phöông phaùp laø töông töï khi nhöõng bieán nhö vaäy ñöôïc ñöa vaøo moâ hình. Caùc baäc treã (p vaø q) laø tuøy tieän vaø thöôøng ñöôïc gaùn giaù trò lôùn. Moät caùch khaùc, ngöôøi ta coù theå thöïc hieän kieåm ñònh caùc giaù trò khaùc nhau veà ñoä treã vaø coù theå chaéc chaén raèng caùc keát luaän naøy laø maïnh vaø khoâng phuï thuoäc vaøo moâ hình. Vieäc xaùc ñònh töông töï cuõng coù theå ñöôïc thöïc hieän baèng kieåm ñònh nhaân töû Lagrange. Neân löu yù raèng phöông phaùp chæ kieåm ñònh höôùng nhaân quaû töø X tôùi Y. Nhö vaäy, vieäc baùc boû giaû thuyeát khoâng chæ ra raèng X gaây-ra-Granger Y. Kieåm ñònh veà tính nhaân quaû töø Y ñeán X, caùc bieán X vaø Y seõ ñöôïc chuyeån ñoåi trong Phöông trình (10.31) vaø (10.32) vaø trò thoáng keâ kieåm ñònh töông öùng coù theå ñöôïc xaùc ñònh. Neáu caû hai kieåm ñònh baùc boû caùc giaû thuyeát khoâng, thì chuùng ta coù theå keát luaän coù moät taùc ñoäng phaûn hoài treã. Töø sau söï xuaát baûn cuûa baøi vieát cuûa Granger, nhieàu phöông aùn ñöôïc ñeà nghò, ví duï, Sims (1972); Geweke, Meese, vaø Dent (1983); Pierce (1977); Pierce vaø Haugh (1977); vaø Nelson vaø Schwert (1982).
VÍ DUÏ 10.8 Ñeå minh hoïa kieåm ñònh nhaân quaû Granger chuùng ta seõ kieåm tra höôùng cuûa quan heä nhaân quaû giöõa cung tieàn vaø tyû leä laõi suaát. Moâ hình khoâng giôùi haïn nhö sau: rt = mt =

∑ αirt-i + ∑ βjmt-j + ut
i =1

6

6

j=1

∑ αimt-j + ∑ βj rt-i + vt
i =1 j=1

6

6

Ñeå thöïc hieän phaân tích, ta duøng döõ lieäu theo quí cuûa Hoa Kyø trong DATA101 (xem phaàn thöïc haønh maùy tính 10.10 ñoái vôùi caùc leänh ñeå taùi taïo laïi caùc keát quaû thöïc nghieäm ñaõ ñöôïc trình baøy ôû ñaây). rt laø laõi suaát tröø ñi trung bình cuûa chính noù trong thôøi ñoaïn laáy maãu, vaø töông töï mt laø cung tieàn tröø ñi giaù trò trung bình cuûa noù. Ñoái vôùi phöông trình laõi suaát, trò thoáng keâ Wald F cho vieäc loaïi boû caùc bieán cung tieàn laø 0,7007 vaø giaù trò p töông öùng laø 0,650. Ñieàu ñoù cho thaáy giaû thuyeát khoâng cho raèng caùc giaù trò cung tieàn teä quaù khöù khoâng aûnh höôûng ñeán laõi suaát töông lai laø khoâng theå bò baùc boû. Ñoái vôùi phöông trình cung tieàn teä, trò thoáng keâ Wald F laø 8,926 vôùi moät giaù trò p nhoû hôn 0,0001. Giaû thuyeát laø caùc laõi suaát quaù

Ramu Ramanathan

52

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

khöù seõ khoâng aûnh höôûng ñeán cung tieàn töông lai bò baùc boû ôû möùc döôùi 1 phaàn traêm. Do ñoù, coù chöùng cöù roõ raøng veà quan heä nhaân quaû chæ theo moät höôùng.

Moâ Hình Töï Hoài Qui Vec-Tô (VAR) Caùc khaùi nieäm veà ñoàng tích hôïp hay nhaân quaû coù töông quan raát gaàn vôùi caùc moâ hình töï hoài qui vec-tô. Chuùng lieân quan ñeán vieäc xaùc ñònh moät vaøi phöông trình lieân quan caùc bieán ñoäc laäp khaùc nhau vôùi giaù trò quaù khöù cuûa chuùng cuõng nhö vôùi caùc bieán ñoäc laäp khaùc. Caùc moâ hình nhö vaäy cöïc kyø phoå bieán trong caùc taøi lieäu nghieân cöùu kinh teá vó moâ thöïc nghieäm, ñaëc bieät ñoái vôùi vieäc döï baùo caùc bieán kinh teá vó moâ. Sau ñaây laø moät ví duï cuûa moâ hình VAR vôùi ba bieán noäi sinh (nghóa laø, ñoäc laäp) vaø ñaëc tröng töï hoài qui baäc boán: Xt = α0 + α1Xt-1 + … + α4Xt-4 + α5Yt-1 + … + α8Yt-4 + α9Zt-1 + … + α12Zt-4 + ut Yt = β0 + β1Yt-1 + … + β4Yt-4 + β5Xt-1 + … + β8Xt-4 + β9Zt-1 + … + β12Zt-4 + vt Zt = γ0 + γ1Zt-1 + … + γ4Zt-4 + γ5Xt-1 + … + γ8Xt-4 + β9Yt-1 + … + β12Yt-4 + wt Caàn löu yù raèng trong moãi phöông trình caùc giaù trò hieän haønh (taïi thôøi ñieåm t) cuûa hai bieán ñoäc laäp khaùc khoâng xuaát hieän maø chæ coù caùc giaù trò quaù khöù cuûa chuùng. Neáu khoâng coù ñaëc ñieåm naøy, moâ hình seõ trôû thaønh moät moâ hình heä phöông trình bình thöôøng vôùi thuû tuïc öôùc löôïng ñaëc bieät (chi tieát veà vaán ñeà naøy ôû chöông 13). Vôùi nhöõng ñaëc ñieåm trong tröôøng hôïp treân, moâ hình coù theå öôùc löôïng theo bình phöông toái thieåu thoâng thöôøng vôùi thaønh phaàn sai soá thoûa maõn giaû thieát chuaån trong chöông 3. Neáu coù töông quan chuoãi giöõa caùc thaønh phaàn sai soá, ta coù theå aùp duïng thuû tuïc Cochrane-Orcutt toång quaùt. Baäc cuûa quaù trình töï hoài qui coù theå tuøy choïn vaø coù theå ñöôïc qui ñònh bôûi ñaëc ñieåm chu kyø cuûa chuoãi döõ lieäu. Noùi caùch khaùc, moät ngöôøi coù theå choïn theo höôùng thieân veà tham soá baèng caùch ñöa ra nhieàu soá haïng treã vaø sau ñoù duøng kyõ thuaät giaûm moâ hình döïa treân döõ lieäu vaø moâ hình hoùa caùc tieâu chuaån löïa choïn giöõa caùc moâ hình. Baäc treã cuõng coù theå ñöôïc xaùc ñònh bôûi khaû naêng döï baùo cuûa moâ hình. Trong tröôøng hôïp naøy, nhaø nghieân cöùu seõ giöõ laïi moät phaàn cuûa boä döõ lieäu (ví duï, 10 phaàn traêm döõ lieäu), öôùc löôïng moâ hình vôùi döõ lieäu coøn laïi, duøng noù ñeå döï baùo caùc thôøi ñoaïn sau ñoù, tính caùc sai soá thoáng keâ nhö MSE hay MAPE (moâ taû trong phaàn 3.9), vaø sau ñoù seõ choïn löïa moâ hình. VÍ DUÏ 10.9 Ví duï naøy seõ duøng döõ lieäu quyù trong DATA10-1 ñeå minh hoïa phöông phaùp VAR ñoái vôùi moät moâ hình ba phöông trình theå hieän töông quan giöõa cung tieàn (M), laõi suaát (r), vaø thaâm huït ngaân saùch (D). Caùc moâ hình coù caùc goàm trò haèng soá vaø theo töï hoài qui baäc boán. Phaàn thöïc haønh maùy tính 10.11 seõ trình baøy caùch tính keát quaû. Moät boä döõ lieäu troïn veïn cho giai ñoaïn töø 1964.1 ñeán heát 1991.2.
Ramu Ramanathan 53 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Vì coù hieäu öùng treã boán quyù, chuùng ta boû qua boán quan saùt ñaàu tieân khi öôùc löôïng caùc moâ hình. Ñeå thöïc hieän döï baùo kieåm ñònh sau maãu, chæ coù döõ lieäu töø 1965.1 ñeán heát 1988.4 ñöôïc söû duïng. Sau ñoù caùc öôùc löôïng ñöôïc duøng ñeå döï baùo r, M, vaø D, trong 10 thôøi ñoaïn töø 1989.1 ñeán 1991.2 vaø tính MAPE töông öùng. Vì caùc bieán treã coù töông quan raát cao, qui trình giaûm moâ hình döïa treân döõ lieäu ñöôïc duøng ñeå loaïi boû caùc bieán vôùi caùc heä soá khoâng coù yù nghóa. Caùc öôùc löôïng cuûa moâ hình cuoái cuøng ñöôïc duøng ñeå döï baùo cho giai ñoaïn sau maãu. Moät laàn nöõa, MAPE ñöôïc tính. Baûng sau laø caùc giaù trò phaàn traêm töông öùng: Moâ hình khoâng giôùi haïn 6.89 0.73 15.22 Moâ hình cuoái cuøng 6.39 0.75 14.39

Laõi suaát Cung tieàn Thaâm huït ngaân saùch

Caàn löu yù raèng MAPE nhoû hôn 1 phaàn traêm ñoái vôùi chuoãi cung tieàn, trong khi cho hai chuoãi khaùc coøn laïi giaù trò naøy cao hôn nhieàu. Moâ hình cuoái cuøng coù moät öu theá nhoû so vôùi caùc moâ hình khoâng giôùi haïn veà khaû naêng döï baùo ngoaøi maãu.
10.12 Döõ Lieäu Goäp Cheùo Vaø Chuoãi Thôøi Gian (Döõ Lieäu Baûng)

Taát caû caùc phaân tích thöïc hieän ñeán nay ñeàu xoay quanh döõ lieäu thôøi gian hay döõ lieäu cheùo cuûa caùc yeáu toá kinh teá taïi moät thôøi ñieåm. Tuy nhieân, trong nhieàu tröôøng hôïp, moät nhaø nghieân cöùu coù theå phaûi thu thaäp döõ lieäu theo thôøi gian ñoái vôùi döõ lieäu cheùo cuûa nhieàu nhoùm kinh teá. Trong chöông 1 chuùng ta ñaõ ñeà caäp ñeán caùch moät coâng ty ñieän löïc mong muoán choïn maãu caùc hoä gia ñình, trang bò ñoàng hoà ño ñieän naêng tieâu thuï taïi nhöõng thôøi ñieåm khaùc nhau trong ngaøy, vaø theo doõi xu höôùng tieâu thuï trong moät naêm. Do vaäy, chuùng ta seõ coù caû hai loaïi döõ lieäu cheùo vaø theo thôøi gian ñöôïc goäp laïi vôùi nhau. Döõ lieäu daïng naøy ñöôïc goïi laø döõ lieäu baûng hay döõ lieäu goäp cheùo vaø thôøi gian, vaø cuõng coøn ñöôïc goïi laø döõ lieäu doïc. Moät ví duï khaùc cuûa loaïi döõ lieäu naøy naèm trong DATA9-13, goàm suaát thu lôïi haøng thaùng cuûa taùm loaïi chöùng khoaùn taøi chính nieâm yeát treân Sôû Giao Dòch Chöùng Khoaùn NewYork. Döõ lieäu baûng cuûa caùc chöùng khoaùn naøy caàn coù caùc kyõ thuaät öôùc löôïng ñaëc bieät, vaø chöông naøy seõ giôùi thieäu moät soá phöông phaùp. Chi tieát veà vaán ñeà naøy coù theå ñöôïc tìm thaáy trong ôû caùc taùc giaû nhö Green (2000) vaø Hill, Griffiths vaø Judge (1997), Judge vaø caùc taùc giaû khaùc (1993), Wooldridge (2000) vaø Kmenta (1986). Ñeå trình baøy cho deã hieåu, moâ hình ñöôïc söû duïng seõ laø hoài qui tuyeán tính ñôn vôùi chæ moät bieán ñoäc laäp. Tröôøng hôïp toång quaùt vôùi ña bieán ñoäc laäp töông ñoái ñôn giaûn, ñaëc bieät neáu duøng caùc phaàn meàm nhö Eviews, SHAZAM, vaø SAS, coù theå deã daøng xöû lyù döõ lieäu baûng. Moâ hình toång quaùt ñaõ hieäu chænh:
Ramu Ramanathan 54 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Yit = αit + βitXit + uit

(10.33)

trong ñoù i = 1, 2, …, G, laø G caùc nhoùm döõ lieäu cheùo (coù theå laø coâng ty, quoác gia, tieåu bang, thaønh phoá, caù nhaân…) vaø t = 1, 2, …, n, laø thôøi gian. Vì chæ coù Gn quan saùt ñeå öôùc löôïng 2Gn thoâng soá, chuùng ta caàn ñaët ra moät soá giôùi haïn ñeå giaûm soá tham soá chöa bieát. Baây giôø chuùng ta seõ chuyeån sang caùc phöông phaùp ñeå thöïc hieän ñieàu naøy.
Hoài Qui Coù Veû Khoâng Töông Quan (SUR) Moät pheùp ñôn giaûn hoùa moâ hình laø giaû söû raèng α vaø β thay ñoåi theo töøng nhoùm cheùo nhöng khoâng keùo daøi theo thôøi gian. Do ñoù αit = αi vaø βit = βi . Neáu G = 3, phöông trình (10.33) seõ giaûm thaønh ba phöông trình sau: Y1t = α1t + β1tXit + u1t Y2t = α2t + β2tXit + u2t Y3t = α3t + β3tXit + u3t (10.33a) (10.33b) (10.33c)

Neáu soá haïng sai soá (uit) tuaân theo giaû thieát chuaån cuûa trung bình zero, haèng soá nhöng coù phöông sai thay ñoåi, khoâng töï töông quan, vaø khoâng coù töông quan ñoàng thôøi (taïi thôøi ñieåm t) giöõa caùc sai soá cuûa baát kyø hai phöông trình coøn laïi, thì caùc phöông trình treân veà cô baûn laø khoâng coù töông quan. Duøng bình phöông toái thieåu thöôøng ñoái vôùi töøng phöông trình rieâng reõõ, chuùng ta seõ coù ñöôïc caùc öôùc löôïng khoâng cheäch, nhaát quaùn vaø hieäu quaû nhaát. Moät vaán ñeà cuûa phöông phaùp naøy laø nhöõng hieän töôïng thoâng thöôøng xaûy ra trong baát kyø neàn kinh teá naøo (ví duï, thay ñoåi laõi suaát, cung tieàn, chính saùch thueá, söï kieän chính trò…) thöôøng aûnh höôûng ñeán caùc sai soá cheùo khaùc nhau theo moät caùch töông töï daãn ñeán töông quan ñoàng thôøi. Do ñoù chuùng ta coù theå coù Cov(u1t, u2t) = σ12 Cov(u2t, u3t) = σ23 Cov(u1t, u3t) = σ13
(10.34)

trong ñoù caùc σ khaùc khoâng. Baèng caùch khai thaùc caùc ñoàng phöông sai naøy, chuùng ta coù theå coù caùc öôùc löôïng thoâng soá toát hôn laø khi thöïc hieän rieâng reõ ñoái vôùi töøng phöông trình. Caùc böôùc nhö sau:
Böôùc 1 Öôùc löôïng töøng phöông trình rieâng reõ baèng bình phöông toái thieåu thoâng

thöôøng OLS vaø tính phaàn dö ( u it ) Böôùc 2 Duøng caùc phaàn dö naøy öôùc löôïng caùc phöông sai vaø ñoàng phöông sai (σij vôùi i, j = 1, 2, …, G – baèng 3 trong tröôøng hôïp naøy)

Ramu Ramanathan

55

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Böôùc 3 Duøng caùc öôùc löôïng töø böôùc 2 ñeå thöïc hieän caùc öôùc löôïng bình phöông toái thieåu toång quaùt khaû thi (öôùc löôïng FGLS) cuûa taát caû caùc thoâng soá.

Caùc chöông trình maùy tính ñöôïc neâu ôû treân seõ thöïc hieän taát caû caùc tính toaùn caàn thieát vôùi nhöõng leänh ñôn giaûn. Moâ hình treân ñöôïc goïi laø hoài qui coù veû khoâng töông quan (SUR), moät thuaät ngöõ do Zellner (1962) ñöa ra, vì chuùng döôøng nhö khoâng coù töông quan ngoaïi tröø töông quan giöõa caùc phaàn dö. Coù moät tình huoáng trong ñoù caùc öôùc löôïng SUR lieân keát seõ töông töï nhö öôùc löôïng theo bình phöông toái thieåu thoâng thöôøng cuûa caùc phöông trình rieâng reõ, maëc duø caùc sai soá töông öùng coù töông quan, do ñoù öôùc löôïng FGLS cuõng seõ khoâng taïo ra öu theá naøo. Tröôøng hôïp naøy xuaát hieän khi X1t = X2t = X3t vôùi t = 1, 2, …, n, ñoù laø khi caùc bieán beân phaûi gioáng nhau trong taát caû caùc phöông trình. Ñieàu naøy cuõng ñuùng khi moâ hình chöùa nhieàu bieán X hôn. Laáy ví duï, giaû söû chuùng ta xaùc ñònh quan heä caàu cuûa gaïo, mì, vaø baép, vôùi soá löôïng moãi loaïi nguõ coác laø moät haøm soá cuûa giaù cuûa ba loaïi nguõ coác treân vaø thu nhaäp. Do ñoù moãi phöông trình seõ coù chung caùc bieán ñoäc laäp vôùi giaù trò quan saùt töông töï nhau. Trong tröôøng hôïp naøy caùc öôùc löôïng theo phöông phaùp bình phöông toái thieåu thoâng thöôøng OLS coù taát caû caùc tính chaát mong muoán.
Öôùc Löôïng Duøng Bieán Giaû (Moâ Hình Caùc Taùc Ñoäng Coá Ñònh)

Moät phöông phaùp khaùc ñoái vôùi caùc öôùc löôïng moâ hình vôùi döõ lieäu baûng laø duøng bieán giaû ñoái vôùi moãi ñôn vò cheùo (xem laïi phaàn 7.2 veà caùc bieán ñònh tính vôùi nhieàu phaân loaïi). Ñeå minh hoïa, ta coù theå ñònh nghóa ba bieán giaû: D1t coù giaù trò laø 1 khi i = 2 cho taát caû caùc thôøi ñoaïn, vaø laø 0 trong caùc tröôøng hôïp coøn laïi; D2t coù giaù trò laø 1 khi i = 2 cho taát caû caùc thôøi ñoaïn, vaø laø 0 trong caùc tröôøng hôïp coøn laïi; D3t coù giaù trò laø 1 khi i = 3 cho taát caû caùc thôøi ñoaïn, vaø laø 0 trong caùc tröôøng hôïp coøn laïi. Ñieàu chænh caùc tung ñoä goác trong phöông trình (10.33), moâ hình hieäu chænh laø (vôùi i = 1, 2, 3)
Yit = λ1D1t + λ2D2t + λ3D3t + β1Xit + uit (10.35)

Moät moâ hình loaïi naøy ñöôïc goïi laø moâ hình caùc taùc ñoäng coá ñònh. Caàn löu yù raèng chuùng ta coù theå môû roäng moâ hình ñeå thay ñoåi soá haïng ñoä doác cuûa phöông trình cuõng baèng bieán giaû ñoái vôùi heä soá ñoä doác. Veà cô baûn, chuùng ta giaû ñònh raèng phöông sai sai soá trong caùc phöông trình laø caùc phöông trình cheùo gioáng nhö nhau, Neáu nhö vaäy, vieäc goäp laïi seõ cho pheùp öôùc löôïng caùc thoâng soá hieäu quaû hôn vì söï gia taêng ñaùng keå veà soá döõ lieäu quan saùt.

Ramu Ramanathan

56

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Moâ Hình Caùc Taùc Ñoäng Ngaãu Nhieân (Hay Caùc Thaønh Phaàn Sai Soá)

Moâ hình caùc taùc ñoäng coá ñònh xem caùc heä soá cuûa bieán giaû laø coá ñònh nhöng chöa bieát. Trong moâ hình caùc taùc ñoäng ngaãu nhieân (ñöôïc bieát phoå bieán döôùi teân goïi moâ hình thaønh phaàn sai soá), chuùng ñöôïc xem nhö ñöôïc laáy ra ngaãu nhieân töø moät toång theå chung vôùi moät trung bình coá ñònh (goïi laø θ). Ñieàu chænh moâ hình nhö sau
Yit = αit + β1Xit + uit

hay

αit = θ + εi

(10.36) (10.37)

Yit = θ + β1Xit + (uit + εi) = θ + β1Xit + vit

trong ñoù θ laø taùc ñoäng trung bình coá ñònh vaø εi laø moät taùc ñoäng ngaãu nhieân baát bieán theo thôøi gian khoâng quan saùt ñöôïc, ñoái vôùi nhoùm cheùo thöù i, ñöôïc giaû ñònh laø ñoäc laäp vôùi caùc giaù trò ε khaùc vôùi moät trung bình zero vaø phöông sai khoâng ñoåi. Soá haïng sai soá keát hôïp vit coù hai thaønh phaàn (neân ñöôïc goïi laø moâ hình thaønh phaàn sai soá), sai soá cuûa ñaëc tröng nhoùm (εi) vaø sai soá chung uit. Caùc soá haïng sai soá ñöôïc xem nhö thoûa maõn caùc ñieàu kieän sau:
E(uit) = E(εi) = 0,

Var(εi) = σ ε2 ,

2 Var(uit) = σ u ,

Cov(εi,εj) = 0,

vôùi i ≠ j Cov(uit,εj) = 0, vôùi taát caû caùc i, j, vaø t, vaø Cov(uit,ujs) = 0, vôùi i ≠ j vaø t ≠ s Coù theå deã daøng ñi ñeán keát quaû sau ñaây (haõy chöùng minh):
2 Var(vit) = σ u + σ ε2

Cov(vit,vis) = σ ε2 vôùi t ≠ s

Ñieàu ñoù chöùng toû raèng bình phöông toái thieåu thoâng thöôøng OLS khoâng phaûi laø kyõ thuaät toái öu maø laø FGLS seõ cho ñöôïc nhöõng öôùc löôïng vôùi caùc tính chaát mong muoán. Caùc chöông trình maùy tính lieät keâ ôû phaàn treân ñeàu coù khaû naêng thöïc hieän caùc tính toaùn treân vôùi nhöõng thao taùc leänh ñôn giaûn.
10.13 Döï Aùn Thöïc Nghieäm

Neáu baïn ñaõ baét ñaàu moät döï aùn thöïc nghieäm nhö moät phaàn yeâu caàu cuûa moät moân hoïc (laø baïn ñaõ thöïc hieän caùc böôùc moâ taû trong phaàn 4.9 vaø 7.9), vaø söû duïng döõ lieäu chuoãi thôøi gian, baïn ñaõ saün saøng thöïc hieän öôùc löôïng moâ hình vaø kieåm ñònh giaû thuyeát. Haõy laäp moät hay hai moâ hình toång quaùt vaø öôùc löôïng chuùng. Ñeå laøm

Ramu Ramanathan

57

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

ñöôïc, caàn ñaûm baûo coù bao goàm nhöõng taùc ñoäng phuø hôïp. Neáu döõ lieäu cuûa baïn bao goàm daân soá nhö moät bieán giaûi thích, haõy moâ taû caùc bieán theo ñôn vò thu thaäp ñaàu ngöôøi thay vì duøng daân soá nhö moät bieán ñoäc laäp. Ñieàu naøy giuùp traùnh caùc vaán ñeà phöông sai cuûa sai soá thay ñoåi vaø ña coäng tuyeán coù theå coù. Ngoaøi ra cuõng neân söû duïng caùc bieán taøi chính theo giaù trò thöïc (nghóa laø, ñaõ hieäu chænh laïm phaùt). Neáu duøng döõ lieäu theo quí hay thaùng, baïn cuõng coù theå muoán duøng bieán giaû veà muøa vuï. Sau khi öôùc löôïng caùc moâ hình toång quaùt baèng bình phöông toái thieåu thoâng thöôøng OLS, thöïc hieän caùc kieåm ñònh LM phuø hôïp ñoái vôùi töông quan chuoãi cho baäc toång quaùt thay vì chæ vôùi AR(1) vaø kieåm ñònh DW. Neáu coù toàn taïi töông quan chuoãi, duøng thuû tuïc Cochrane-Orcutt toång quaùt ñeå coù öôùc löôïng hieäu quaû hôn. Sau ñoù aùp duïng kyõ thuaät laøm giaûm döïa treân döõ lieäu ñeå loaïi nhöõng bieán dö thöøa trong moâ hình. Töø ñoù dieãn dòch keát quaû cuûa moâ hình cuoái cuøng. Baïn coù theå cuõng muoán döï baùo caùc bieán phuï thuoäc vaø tính caùc trò thoáng keâ toùm taét veà sai soá. Ñieàu naøy coù theå thöïc hieän trong maãu hay ngoaøi maãu. Neáu ngoaøi maãu, khi öôùc löôïng baïn seõ khoâng ñöôïc duøng caùc quan saùt trong 10% caùc thôøi ñoaïn cuoái cuøng. Thay vaøo ñoù, duøng 90% caùc quan saùt ñaàu tieân ñeå öôùc löôïng moâ hình vaø döï baùo cho 10% caùc thôøi ñoaïn cuoái cuøng. Sau ñoù ñaùnh giaù sai soá vaø keát luaän veà khaû naêng döïa baùo ngoaøi maãu.
Toùm Taét
Chöông naøy xem xeùt caùc keát quaû cuûa vieäc caùc bieán treã trong moät moâ hình – caùc bieán giaûi thích treã vaø bieán phuï thuoäc treã (hay noäi sinh). Nhöõng moâ hình lieân quan ñeán caùc treã trong nhieàu thôøi ñoaïn khaùc nhau ñöôïc goïi laø caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái. Moät moâ hình ñoä treã phaân phoái chæ vôùi caùc bieán giaûi thích treã coù daïng Yt = α + β0Xt +β1Xt-1 + . . . +βpXt-p + ut Taùc ñoäng rieâng phaàn ∆Yt /∆Xt ñöôïc goïi laø nhaân töû taùc ñoäng – ñoù laø taùc ñoäng caän bieân cuûa X leân Y trong cuøng moät thôøi ñoaïn. Taùc ñoäng rieâng phaàn ∆Yt /∆Xt-1 ñöôïc goïi laø nhaân töû taïm thôøi baäc i; töùc laø taùc ñoäng caän bieân leân Yt cuûa nhöõng thay ñoåi trong X taïi thôøi ñieåm t - 1. Caân baèng daøi haïn (hay traïng thaùi caân baèng) ñaït ñöôïc khi taát caû caùc bieán khoâng ñoåi theo thôøi gian. Chuùng ta kyù hieäu giaù trò daøi haïn Y* vaø X*. Taùc ñoäng rieâng phaàn ∆Y* /∆X* ñöôïc goïi laø nhaân töû daøi haïn; laø taùc ñoäng cuûa X leân Y sau khi thöïc hieän taát caû caùc hieäu chænh vaø ñaït ñöôïc caân baèng daøi haïn. Neáu chuùng ta aùp duïng bình phöông toái thieåu thoâng thöôøng ôû moâ hình naøy, öôùc löôïng seõ vaãn BLUE vaø nhaát quaùn, vì khoâng giaû thieát naøo bò vi phaïm. Tuy nhieân, vì Xt, Xt-1, ... thöôøng seõ töông quan raát cao, nhöõng vaán ñeà veà ña coäng tuyeán seõ xuaát hieän. Hôn nöõa, khi giaù trò p caøng lôùn, caøng coù nhieàu thoâng soá ñöôïc öôùc löôïng vaø coù ít baäc töï do hôn. Ñieàu naøy laøm giaûm ñoä chính xaùc cuûa öôùc löôïng vaø cuûa kieåm ñònh giaû thuyeát. Moät caùch ñeå giaûm soá löôïng thoâng soá ñöôïc öôùc löôïng laø duøng thuû tuïc ñoä treã Koych (hay ñoä treã hình hoïc) do Koych ñeà xuaát. Thuû tuïc naøy giaû ñònh raèng troïng soá cuûa thôøi
Ramu Ramanathan 58 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

ñoaïn i laø moät tæ soá cuûa troïng soá cuûa giai ñoaïn tröôùc. Do ñoù, βi = λβi-1, trong ñoù 0 < λ < 1. Moät giaû thieát nhö vaäy laø hôïp lyù trong caùc tröôøng hôïp phaàn lôùn caùc taùc ñoäng cuûa X dieãn ra ngay töùc thì, vôùi möùc ñoä giaûm daàn theo thôøi gian. Moâ hình baây giôø coù theå bieán ñoåi thaønh Yt = α(1-λ) + λYt-1 + β0Xt + ut vôùi chæ ba thoâng soá ñöôïc öôùc löôïng. Moät thuû tuïc khaùc ñeå giaûm soá löôïng thoâng soá laø ñoä treã Almon (hay ñoä treã ña thöùc) do Almon ñeà xuaát. Theo phöông aùn naøy, moãi heä soá ñöôïc maëc ñònh laø moät ña thöùc trong caùc ñoä treã. Ví duï,

βi = α0 +α1i +α2i2 + . . . +αrir
Moâ hình bay giôø coù theå bieán ñoåi thaønh moät daïng môùi lieân quan ñeán vieäc öôùc löôïng caùc α. Vì baäc ña thöùc thöôøng khoâng lôùn hôn 3, soá löôïng thoâng soá ñöôïc öôùc löôïng seõ ñöôïc giôùi haïn. Vieäc choïn löïa ñoä treã lôùn nhaát (p) vaø baäc ña thöùc (r) coù theå ñöôïc thöïc hieän qua vieäc xem xeùt caùc toå hôïp khaùc nhau vaø sau ñoù choïn moät toå hôïp sao cho cöïc tieåu haàu heát caùc trò thoáng keâ löïa choïn moâ hình. Bieán ñoåi ñoä treã Koych ñaõ chuyeån moät moâ hình ñoä treã phaân phoái thaønh moâ hình coù moät bieán phuï thuoäc treã Yt-1. Caùc phöông aùn khaùc nhö hieäu chænh rieâng phaàn hay kyø voïng thích nghi cuõng coù theå daãn ñeán keát quaû caùc bieán phuï thuoäc treã laø caùc bieán hoài qui. Neáu moät moâ hình coù caùc bieán phuï thuoäc treã vaø thuû tuïc bình phöông toái thieåu thoâng thöôøng OLS ñöôïc duøng ñeå öôùc löôïng thoâng soá, thì (1) caùc öôùc löôïng vaø döï baùo döïa theo ñoù seõ bò thieân leäch trong maãu nhoû nhöng nhaát quaùn vaø hieäu quaû moät caùch tieäm caän vaø (2) caùc sai soá chuaån öôùc löôïng seõ nhaát quaùn vaø caùc kieåm ñònh thoáng keâ seõ hieäu löïc cho maãu lôùn, vôùi ñieàu kieän caùc soá haïng sai soá phaûi coù ñaëc tính toát, töùc thoûa maõn caùc giaû thieát töø 3.2 ñeán 3.8. Neáu caùc soá haïng sai soá coù töông quan chuoãi hay theo trung bình dòch chuyeån trong ñoù caùc sai soá laø söï keát hôïp tuyeán tính cuûa caùc sai soá ngaãu nhieân coù ñaëc tính toát, thì caùc öôùc löôïng theo OLS vaø döï baùo seõ bò thieân leäch vaø khoâng nhaát quaùn. Sai soá chuaån öôùc löôïng cuõng seõ khoâng nhaát quaùn vaø do ñoù caùc kieåm ñònh giaû thieát seõ khoâng hieäu löïc. Cuoái cuøng, kieåm ñònh Durbin-Watson ñoái vôùi töông quan chuoãi seõ khoâng theå aùp duïng neáu caùc bieán phuï thuoäc treã xuaát hieän trong moâ hình. Moät kieåm ñònh thay theá laø Durbin h-test, nhöng coøn nhieàu haïn cheá. Kieåm ñònh nhaân töû Lagrange Breusch-Godfrey laø moät löïa choïn toát hôn. Kieåm ñònh naøy baét ñaàu baèng öôùc löôïng moâ hình theo bình phöông toái thieåu thoâng thöôøng vaø giöõa laïi phaàn dö ( u t ). Keá tieáp hoài qui u t theo u t -1 , u t -2 , ..., Yt-1, Yt-2,..., Yt-p, vaø tính R2 chöa hieäu chænh. Trò thoáng keâ cuûa kieåm ñònh LM laø (n - p)R2, 2 vôùi giaû thieát ban ñaàu laø töông quan chuoãi baèng khoâng, coù phaân boá χ m (m laø baäc töông quan chuoãi vaø n – p laø soá quan saùt thöïc söï ñöôïc duøng khi öôùc löôïng hoài qui phuï). Neáu 2 (n – p)R2 > χ m (0,05), giaû thuyeát khoâng bò baùc boû ôû möùc 5%.
∧ ∧ ∧ ∧

u t -m vaø taát caû caùc bieán giaûi thích trong moâ hình, bao goàm caùc bieán hoài qui phuï thuoäc treã

Ramu Ramanathan

59

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Coù saün nhieàu thuû tuïc öôùc löôïng khaùc nhau khi coù caùc bieán phuï thuoäc treã. Neáu caùc sai soá coù tính nhieãu traéng, thuû tuïc bình phöông toái thieåu thoâng thöôøng OLS seõ theå hieän caùc ñaëc ñieåm mong muoán ñoái vôùi maãu lôùn (thöôøng töø 30 trôû leân). Neáu sai soá töông quan chuoãi, thuû tuïc Cochrane-Orcutt seõ cho caùc öôùc löôïng nhaát quaùn nhöng sai soá chuaån seõ khoâng nhaát quaùn. Ñieàu chænh nheï thuû tuïc CORC cuõng seõ cho sai soá chuaån oån ñònh. Neáu sai soá tuaân theo moät xu höôùng trung dòch chuyeån thì moâ hình coù theå ñöôïc bieán ñoåi vaø thuû tuïc tìm kieám seõ giuùp coù öôùc löôïng nhaát quaùn. Neáu heä soá cuûa bieán phuï thuoäc treã chính xaùc baèng 1, chuùng ta seõ gaëp vaán ñeà nghieäm ñôn vò, trong ñoù phöông sai cuûa bieán phuï thuoäc seõ coù giaù trò voâ haïn vôùi côõ maãu. Moâ hình böôùc ngaãu nhieân laø moät ví duï cuûa vaán ñeà naøy. Coù theå duøng kieåm ñònh Dickey-Fuller ñeå kieåm tra xem coù nghieäm ñôn vò. Veà cô baûn thuû tuïc naøy öôùc löôïng moät moâ hình giôùi haïn vaø khoâng giôùi haïn vaø tính trò thoáng keâ F moät caùch bình thöôøng. Tuy nhieân giaù trò tôùi haïn cuûa kieåm ñònh seõ khoâng naèm trong baûng F truyeàn thoáng vì phaân boá khoâng phaûi laø F. Thay vaøo ñoù, duøng giaù trò tôùi haïn cuûa Dickey-Fuller. Moät caùch khaùc ñeå keát hôïp caùc ñieàu chænh ngaén haïn trong moâ hình laø duøng cô cheá ñieàu chænh sai soá. Moâ hình ñieàu chænh sai soá coù caáu truùc toång quaùt nhö sau: ∆yt =

trong ñoù

β0 + β1∆xt + β2(yt-1 – xt-1) +ut
vaø ∆xt = ln(Xt) – ln(Xt-1)

∆yt = ln(Yt) – ln(Yt-1)

laø caùc möùc thay ñoåi töông öùng. Soá haïng yt-1 – xt-1 cho pheùp moät söï ñieàu chænh maát caân baèng trong ngaén haïn ñeå daãn ñeán traïng thaùi daøi haïn trong ñoù Yt vaø Xt coù möùc taêng khoâng ñoåi nhö nhau. Neáu moät chuoãi döõ lieäu thôøi gian coù trò trung bình, phöông sai, vaø töông quan chuoãi khoâng ñoåi theo thôøi gian thì noù seõ ñöôïc goïi laø chuoãi döøng hay tích hôïp baäc khoâng. Neáu moät chuoãi khoâng döøng trôû thaønh döøng sau khi laáy sai phaân, chuùng ta goïi ñoù laø tích hôïp baäc 1 hay I(1). Khaùi nieäm ñoàng tích hôïp coù töông quan raát gaàn vôùi khaùi nieäm moâ hình ñieàu chænh sai soá (ECM). Neáu hai chuoãi ñeàu laø I(1), nhöng moät toå hôïp tuyeán tính cuûa chuùng seõ coù tính döøng, hai chuoãi naøy ñöôïc goïi laø ñoàng tích hôïp. Hai chuoãi ñoàng tích hôïp thöôøng seõ khoâng taùch nhau quaù xa. Ñeå kieåm ñònh ñoàng tích hôïp, chuùng ta coù theå duøng kieåm ñònh Durbin-Watson hieäu chænh hay kieåm ñònh Dickey-Fuller boå sung. Neáu coù theå phaûi kieåm ñònh höôùng nhaân quaû ta coù theå duøng kieåm ñònh nhaân quaû Granger. Thuû tuïc naøy kieåm ñònh xem lieäu caùc giaù trò quaù khöù cuûa moät bieán coù aûnh höôûng ñaùng keå ñeán giaù trò hieän taïi hay töông lai cuûa moät bieán khaùc. Raát gaàn vôùi ñoàng tích hôïp vaø nhaân quaû laø moâ hình töï hoài qui vec-tô. Trong nhöõng moâ hình naøy seõ coù raát nhieàu bieán phuï thuoäc khaùc nhau, moãi bieán nhö vaäy coù töông quan vôùi giaù trò quaù khöù cuûa noù cuõng nhö vôùi giaù trò quaù khöù cuûa caùc bieán noäi sinh coøn laïi. Öôùc löôïng caùc moâ hình nhö vaäy coù theå thöïc hieän rieâng reõ moät caùch deã daøng. Coù nhieàu kyõ thuaät ñeå xöû lyù nhöõng boä döõ lieäu ñaëc bieät bao goàm döõ lieäu cheùo vaø döõ lieäu theo thôøi gian (döõ lieäu baûng vaø döõ lieäu doïc). Chuùng thöôøng yeâu caàu daïng öôùc löôïng bình phöông toái thieåu toång quaùt coù theå deã daøng tìm thaáy trong nhöõng chöông trình kinh teá löôïng noåi tieáng.
Ramu Ramanathan 60 Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

THUAÄT NGÖÕ
Adaptive expectations model Adjustment coefficient Almon lag Augmented Dickey-Fuller test Causality Cointegrated Cointegration Cointegrating regression Contemporaneous correlated Dickey-Fuller regression Dickey-Fuller test Distributed lag model Durbin h-test Error component model Error correction model (ECM) Feedback Fixed effects model Geometric lag Granger causality test Granger-cause Granger representation theorem Impact multiplier In sample Integration of order 0 or 1 Interim multiplier of order i Jointly determined Koyck lag Lagged dependent variable Lagged independent variable Longitudinal data Long-run equilibrium Long-run multiplier Moving average Moving average (MA) error Nonstationary Out of sample Panel data Partial adjustment model Polynomial lag Pooling cross-section and time series data Random effects model Moâ hình kyø voïng thích nghi Heä soá hieäu chænh Ñoä treã Almon Kieåm ñònh Dickey-Fuller boå sung Nhaân quaû Ñoàng tích hôïp Ñoàng tích hôïp Hoài qui ñoàng tích hôïp Töông quan taïm thôøi Hoài qui Dickey-Fuller Kieåm ñònh Dickey-Fuller Moâ hình ñoä treã phaân phoái Kieåm ñònh h Durbin Moâ hình thaønh phaàn sai soá Moâ hình hieäu chænh sai soá Phaûn hoài Moâ hình caùc taùc ñoäng coá ñònh Ñoä treã hình hoïc Kieåm ñònh nhaân quaû Granger Nguyeân nhaân Granger Ñònh lyù ñaïi dieän Granger Nhaân töû taùc ñoäng Trong maãu Tích hôïp baäc 0 hay 1 Nhaân töû taïm thôøi baäc i Xaùc ñònh lieân keát Ñoä treã Koych Bieán phuï thuoäc treã Bieán ñoäc laäp treã Döõ lieäu doïc Caân baèng daøi haïn Nhaân töû daøi haïn Trung bình dòch chuyeån Sai soá trung bình dòch chuyeån Tích khoâng döøng Ngoaøi maãu Döõ lieäu baûng Moâ hình hieäu chænh rieâng phaàn Ñoä treã ña thöùc Döõ lieäu goäp cheùo vaø thôøi gian Moâ hình caùc taùc ñoäng ngaãu nhieân

Ramu Ramanathan

61

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Nieân khoùa 2003-2004

Phöông phaùp phaân tích Baøi ñoïc

Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng Chöông 10: Caùc moâ hình ñoä treã phaân phoái

Random walk model Seemingly unrelated regressions (SUR) Speed of adjustment Stationarity Stationary time series Steady state Unit root test Vector autoregressive (VAR) model Well-behaved errors White noise errors

Moâ hình böôùc ngaãu nhieân Hoài qui coù veû khoâng töông quan Toác ñoä hieäu chænh Tính döøng Chuoãi thôøi gian coù tính döøng Traïng thaùi caân baèng Kieåm ñònh nghieäm ñôn vò Moâ hình töï hoài qui vec tô Caùc sai soá coù ñaëc tính toát Caùc sai soá coù tính nhieãu traéng

Ramu Ramanathan

62

Thuïc Ñoan/Haøo Thi

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful