Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright

Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 1 Thuc Doan/Hao Thi

CHÖÔNG 11

DÖÏ BAÙO


Lyù do quan troïng cuûa vieäc thieát laäp moâ hình kinh teá löôïng laø ñeå taïo ra caùc
giaù trò döï baùo cuûa moät hoaëc nhieàu bieán kinh teá. ÔÛ Chöông 1 chuùng ta ñaõ trình
baøy moät soá ví duï veà döï baùo, vaø ôû Muïc 3.9 chuùng ta ñaõ söû duïng moâ hình hoài quy
ñôn ñeå minh hoïa caùc nguyeân taéc cô baûn cuû a döï baùo
(1)
. Trong chöông naøy, chuùng
ta tieáp tuïc vaán ñeà döï baùo moät caùch chi tieát hôn. Chuùng ta seõ moâ taû nhöõng
phöông phaùp khaùc nhau, cuõng nhö nhöõng phöông phaùp ñaùnh giaù caùc giaù trò döï
baùo vaø keát hôïp caùc döï baùo ñöôïc taïo ra bôûi caùc moâ hình khaùc nhau. Tuy nhieân,
do Döï baùo laø moät chuû ñeà raát roäng, neân chöông naøy chæ giôùi thieäu nhöõng vaán ñeà
coù lieân quan. Ñaõ coù raát nhieàu saùch vieát veà chuû ñeà naøy, ñoäc giaû coù theå tham khaû o
neáu muoán bieát theâm chi tieát.
Maëc duø thuaät ngöõ döï baùo (hoaëc thuaät ngöõ töông ñöông döï ñoaùn) thöôøng
ñöôïc söû duïng trong ngöõ caûnh laø coá gaéng döï ñoaùn töông lai, caùc nguyeân taéc cuû a
noù cuõng hoaøn toaøn coù theå öùng duïng ñeå döï ñoaùn caùc bieán cheùo. Chaúng haïn,
ngöôøi ta coù theå söû duïng ví duï veà baát ñoäng saûn ôû chöông 3, 4, 6 vaø 7 ñeå döï ñoaùn
ñöôïc giaù trung bình cuû a ngoâi nhaø khi cho tröôùc caùc ñaëc ñieåm cuûa noù.
Veà phaân loaïi caùc phöông phaùp döï baùo, coù theå phaân bieät hai nhoùm phöông
phaùp. Döï baùo kinh teá löôïng döïa treân moâ hình hoài quy ñeå noái keát moät hoaëc moät
vaøi bieán phuï thuoäc vôùi moät soá bieán ñoäc laäp. Phöông phaùp naøy raát phoå bieán do
noù coù khaû naêng giaûi thích caùc thay ñoåi ôû caùc bieán phuï thuoäc theo söï thay ñoåi
cuûa caùc bieán kinh teá hay caùc bieán ñoäng thaùi khaùc – ñaëc bieät laø nhöõng thay ñoåi
trong caùc bieán veà chính saùch. Ngöôïc vôùi phöông phaùp kinh teá löôïng, phöông
phaùp döï baùo chuoãi thôøi gian chuû yeáu döïa treân nhöõng noã löïc ñeå döï ñoaù n caùc giaù
trò cuûa moät bieán caên cöù vaøo nhöõng giaù trò trong quaù khöù cuû a chính bieán aáy.
Nhöõng nhoùm naøy raát roäng vaø ranh giôùi giöõa chuùng laø khoâng roõ raøng. Chaúng
haïn, trong khi moät soá moâ hình kinh teá löôïng ñöôïc thieát laäp chæ döïa treân caùc giaù
trò quaù khöù cuûa bieán phuï thuoäc, thì moät soá moâ hình chuoãi thôøi gian thuaàn tuùy
(phi kinh teá löôïng) laïi keát noái moät bieán vôùi caùc giaù trò cuû a caùc bieán khaùc (ví duï
nhö caùc moâ hình töï hoài quy vectô ñaõ ñeà caäp ôû chöông 10). Phöông phaùp chuoãi
thôøi gian thöôøng ñöôïc xem laø troäi hôn phöông phaùp kinh teá löôïng khi döï baùo
ngaén haïn. Caùc moâ hình kinh teá löôïng seõ thích hôïp hôn trong tröôøng hôïp moâ
hình hoùa caùc aûnh höôû ng daøi haïn hôn. Caùc moâ hình toång hôïp caû hai nhoù m

(1)
Neân ñoïc laïi Muïc 3.9

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 2 Thuc Doan/Hao Thi
phöông phaùp naøy thöôøng taïo ra ñöôïc tieàm naêng caûi thieän caùc döï baùo caû ngaén
haïn laãn daøi haïn. Muïc 11.6 seõ thaûo luaän veà döï baùo kinh teá löôïng vaø Muïc 11.7 seõ
trình baøy toång quan veà döï baùo chuoãi thôøi gian.

} 11.1 Caùc Giaù Trò Thích Hôïp, Döï Baùo Kieåm Ñònh Vaø Tieân Nghieäm

Trong moâi tröôøng döï baùo coù ba thôøi ñoaïn ñöôïc quan taâm. Ñaàu tieân, ngöôøi khaûo
saùt söû duïng döõ lieäu trong thôøi ñoaïn n
1
, ñeán n
2
(ví duï nhö töø 1948 ñeán 1982) ñeå
öôùc löôïng moät hoaëc moät vaøi moâ hình. Töø vieäc öôùc löôïng ñoù (ñoâi khi coøn goïi laø
döï baùo trong maãu) seõ thu ñöôïc caùc giaù trò thích hôïp, nghóa laø caùc giaù trò döï
baùo ñöôïc tính cho thôøi ñoaïn töø n
1
ñeán n
2
cuûa maãu (töø 1948 ñeán 1982 nhö trong
ví duï). Chaúng haïn, xeùt moâ hình hoài quy sau:


t tk k t t t
u X X X Y + + + + = β β β β ...
3 3 2 2 1

(11.1)
Giaù trò thích hôïp tính cho thôøi ñoaïn t laø:
tk k t t
t X X X Y
∧ ∧ ∧ ∧
+ + + + = β β β β ...
3 3 2 1
^
(11.2)
Tieáp theo, caùc giaù trò döï baùo ngoaøi maãu ñöôïc taïo ra cho caùc thôøi ñoaïn n
2
+
1 trôû ñi. Thôøi kyø sau maãu naøy coù theå ñöôïc chia thaønh hai phaàn : caùc thôøi ñoaïn
töø n
2
+ 1 ñeán n
3
(chaúng haïn nhö töø 1983 ñeán 1994), trong ñoù giaù trò thöïc teá cuûa
Y vaø taát caû caùc X
s
ñeàu ñaõ bieát; vaø thôøi ñoaïn n
3
+ 1 trôû ñi (chaúng haïn, töø 1995
trôû ñi) trong ñoù caùc giaù trò cuûa X
s
vaø Y ñeàu chöa bieát. Caùc giaù trò döï baùo ñöôïc
taïo ra cho thôøi kyø töø n
2
+ 1 ñeán n
3
ñöôùc goïi laø caùc giaù trò döï baùo kieåm ñònh, vaø
caùc giaù trò döï baùo ñöôïc taïo ra cho thôøi kyø töø n
3
+ 1

trôû ñi ñöôïc goïi laø caùc giaù trò
döï baùo tieân nghieäm. Hình 11.1 minh hoïa ba thôøi ñoaïn döï baùo naøy. Vì Y
t
ñaõ
bieát trong thôøi gian n
2
+ 1 ñeán n
3
neân coù theå so saùnh caùc giaù trò döï baùo vôùi caùc
giaù trò thöïc teá cuûa chuùng vaø ñaùnh giaù ñöôïc vieäc döï baùo ngoaøi maãu cuûa moâ hình
(seõ trình baøy roõ hôn trong muïc tieáp theo). Do döõ lieäu trong thôøi ñoaïn döï baùo
kieåm ñònh chöa ñöôïc söû duïng tröôùc ñoù ñeå tính ra caùc giaù trò öôùc löôïng cuûa caùc
tham soá neân vieäc döï baùo kieåm ñònh seõ thöïc söï cho bieát khaû naêng döï baùo cuûa
moâ hình. Caùc döï baùo tieân nghieäm ñöôïc thöïc hieän cho nhöõng thôøi ñoaïn maø giaù
trò thöïc cuûa caû bieán phuï thuoäc laãn bieán ñoäc laäp ñeàu chöa bieát, do ñoù noù laø caùc
döï baùo trong töông lai chöa bieát.
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 3 Thuc Doan/Hao Thi
} Hình 11.1 Caùc thôøi ñoaïn döï baùo trong maãu, kieåm ñònh vaø tieân nghieäm










} VÍ DUÏ 11.1
Laáy ví duï: Moät nhaø phaân tích trong boä phaän döï baùo phuï taûi ñieän cuûa moät ñôn
vò phuïc vuï muoán döï baùo toång doanh thu ôû khu vöïc hoä daân cö. Nhaø phaân tích coù
moät soá moâ hình thaùng noái keát möùc tieâu thuï ñieän ôû caùc hoä daân vôùi daïng thöùc
thôøi tieát trong thaùng vaø nhöõng taùc ñoäng theo muøa khaùc: giaù baùn ñieän, toång caùc
duïng cuï söû duïng ñieän, thu nhaäp hoä gia ñình, v.v... Giaû söû raèng ngöôøi döï baùo coù
döõ lieäu theo thaùng trong 10 naêm (120 quan saùt). Ñeå so saùnh khaû naêng döï baùo
cuûa caùc moâ hình khaùc nhau, ñaàu tieân ngöôøi khaûo saùt coù theå söû duïng caùc quan
saùt töø 1 ñeán 100 ñeå öôùc löôïng caùc moâ hình (ñaây laø thôøi kyø trong maãu). Sau ñoù,
coâ ta söû duïng caùc moâ hình ñaõ ñöôïc öôùc löôïng ñeå taïo ra caùc giaù trò döï baùo kieåm
ñònh veà möùc söû duïng ñieän trong caùc thôøi ñoaïn töø 101 ñeán 120, söû duïng giaù trò
ñaõ bieát cuûa caùc bieán ñoäc laäp. Vì caùc giaù trò cuûa bieán phuï thuoäc cuõng ñaõ ñöôïc
bieát moät caùch chaéc chaén trong thôøi kyø sau maãu, caùc giaù trò döï baùo coù theå ñöôïc
ñaùnh giaù caên cöù theo caùc giaù trò ñaõ bieát naøy vaø moät trong caùc moâ hình seõ ñöôïc
choïn löïa laø “toát nhaát”. Tieáp ñoù, moâ hình ñöôïc choïn naøy seõ ñöôïc öôùc löôïng laïi,
baèng caùch söû duïng toaøn boä maãu (trong ví duï naøy laø taát caû 120 quan saùt) vaø caùc
giaù trò döï baùo tieân nghieäm (döïa treân moâ hình ñaõ ñöôïc öôùc löôïng laïi) seõ ñöôïc
taïo ra cho nhöõng thôøi ñoaïn sau thôøi ñoaïn 120. Nhöõng giaù trò döï baùo tieân
nghieäm seõ laø cô sôû ñeå hoaïch ñònh coâng suaát phaùt ñieän trong töông lai vaø giaù
ñieän seõ ñöôïc xaùc ñònh.


} 11.2 Ñaùnh Giaù Caùc Moâ Hình:

Haàu heát caùc nhaø döï baùo ñaùnh giaù caùc moâ hình cuûa hoï theo naêng löïc döï baùo cuûa
moâ hình. Moät soá phöông phaùp ñöôïc söû duïng ñeå ñaùnh giaù naêng löïc döï baùo.
Trong muïc 3.9, sai soá bình phöông trung bình (MSE) ñaõ ñöôïc giôùi thieäu laø
moät caùch ñeå so saùnh caùc giaù trò döï baùo töø caùc moâ hình khaùc nhau. Vôùi moät moâ
hình toång quaùt coù k heä soá hoài quy, MSE ñöôïc ñònh nghóa nhö sau:

t Y


n
1
n
2
n
3
t
Thôøi kyø öôùc löôï ng
Döï baùo trong maãu
Döï
baù o
Kieåm
ñònh
Döï baù o
Tieân
nghieäm
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 4 Thuc Doan/Hao Thi
k n
Y Y
MSE
t
f
t


=

2
) (

trong ñoù n laø soá caùc quan saùt, Y
t
laø giaù trò thöïc teá cuûa bieán phuï thuoäc, Y
t
f
laø giaù
trò ñöôïc döï baùo töø moâ hình. Trong thôøi kyø maãu, MSE töông ñöông vôùi
2

σ , laø
öôùc löôïng cuûa phöông sai cuûa soá haïng sai soá u
t
.
Tieâu chuaån löïa choïn moâ hình ñaõ ñeà caäp trong muïc 4.3 cuõng coù theå ñöôïc söû
duïng ñeå ñaùnh giaù naêng löïc döï baùo. Caùch laøm laø duøng moãi moâ hình so saùnh ñeå
döï ñoaùn caùc giaù trò cuûa Y trong thôøi kyø kieåm ñònh. Keá ñoù, tính toång bình
phöông sai soá (ESS) baèng ∑(Y
t
f
- Y
t
)
2
vaø sau ñoù duøng tieâu chuaån choïn moâ
hình trong baûng 4.3. Moâ hình naøo coù caùc giaù trò thoáng keâ naøy thaáp hôn thì ñöôïc
xem laø toát hôn xeùt veà naêng löïc döï baùo.

Caùch thöù ba ñeå ñaùnh giaù moâ hình laø döïa treân cô sôû öôùc löôïng cuûa pheùp hoài
quy ñôn giöõa giaù trò döï baùo vaø giaù trò quan saùt nhö sau:

Y
t
= a + b Y
t
f

+ e
t


Neáu vieäc döï baùo laø hoaøn haûo trong suoát caùc thôøi ñoaïn t, thì ta seõ coù

a baèng
0 vaø

b baèng 1. Ñieàu naøy coù theå ñöôïc kieåm chöùng chính thöùc baèng caùch söû
duïng t – test thích hôïp.
Cuoái cuøng, neáu taát caû caùc quan saùt ôû bieán phuï thuoäc ñeàu laø döông thì ngöôøi
ta coù theå tính sai soá phaàn traêm tuyeät ñoái, APE
t

t t
Y Y Y / 100

− =

vaø sai soá
phaàn traêm tuyeät ñoái trung bình (MAPE) ñaõ ñöôïc ñònh nghóa trong chöông 3
laø (1/n)
t t
Y Y Y / 100




vaø choïn moâ hình naøo coù giaù trò MAPE thaáp. Chuùng
ta ñaõ thaáy nhieàu ví duï trong ñoù MAPE vaø MSE ñöôïc tính vaø naêng löïc döï baùo
cuûa moâ hình ñöôïc ñaùnh giaù.

} 11.3 Giaù Trò Döï Baùo Coù Ñieàu Kieän Vaø Voâ Ñieàu Kieän

Khi xeùt caùc giaù trò döï baùo kieåm ñònh hay tieân nghieäm ñieàu quan troïng laø phaân
bieät giöõa caùc giaù trò döï baùo coù ñieàu kieän vaø khoâng ñieàu kieän. Giaù trò döï baùo coù
ñieàu kieän coù ñöôïc khi bieán phuï thuoäc ñöôïc döï baùo vôùi giaû thieát laø caùc bieán ñoäc
laäp coù caùc giaù trò cuï theå (coù theå laø caùc giaù trò ñaõ bieát). Ñeå coù moät ví duï ñôn
giaûn veà döï baùo coù ñieàu kieän, haõy xeùt moâ hình sau:

H
t
= α + β P
t
+ u
t
(11.3)
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 5 Thuc Doan/Hao Thi

trong ñoù H
t
laø soá caên hoä ôû moät thaønh phoá naøo ñoù vaø P
t
laø daân soá cuûa thaønh phoá
ñoù. Nhö ñaõ neâu trong muïc 3.9, giaù trò döï baùo coù ñieàu kieän cuûa H khi cho tröôùc
P, chaúng haïn laø P
0
, laø
0
P H
∧ ∧ ∧
+ = β α . Giaû söû cho daân soá ôû thôøi ñieåm (n+1) laø
P
n+1
, thì giaù trò döï baùo coù ñieàu kieän cuûa H vôùi ñieàu kieän P = P
n+1
laø
1
1
+
∧ ∧
+

+ =
n
n P H β α . Do ñoù, giaû thieát raèng daân soá ôû thôøi ñieåm tieáp theo laø P
n+1

chuùng ta seõ coù ñöôïc döï baùo coù ñieàu kieän cuûa soá caên hoä trong thôøi ñoaïn tieáp
theo laø
1 +
∧ ∧
+
n
P β α .
Caùc giaù trò döï baùo khoâng ñieàu kieän coù ñöôïc khi caùc giaù trò cuûa caùc bieán
ngoaïi sinh khoâng ñöôïc cho tröôùc maø ñöôïc taïo ra töø chính moâ hình hoaëc töø moät
moâ hình phuï trôï. Do vaäy, caùc bieán ñoäc laäp khoâng ñöôïc ño moät caùch chaéc chaén
maø mang tính baát ñònh. Trong ví duï veà caên hoä, daân soá trong töông lai cuûa
thaønh phoá laø soá chöa bieát. Moät moâ hình phuï trôï veà nhaäp cö, sinh saûn vaø töû
vong coù theå ñöôïc söû duïng ñeå coù ñöôïc caùc döï baùo veà daân soá ôû thôøi ñoaïn n+1
(goïi laø 1 +

n P ). Caùc giaù trò döï baùo veà soá caên hoä coù ñöôïc baèng caùch phoái hôïp moâ
hình kinh teá löôïng vôùi moâ hình daân soá laø khoâng ñieàu kieän. Do vaäy, ta coù

+
∧ ∧
+

+ =
1
1
n
n P H β α , trong ñoù 1 +

n P laø giaù trò döï baùo cuûa daân soá, coù ñöôïc töø moâ
hình phuï trôï. Caùc moâ hình VAR ñaõ trình baøy trong chöông tröôùc laø nhöõng coâng
cuï raát toát ñeå taïo ra caùc giaù trò döï baùo khoâng ñieàu kieän.
Caùc giaù trò thích hôïp ñöôïc taïo ra trong thôøi kyø trong maãu laø coù ñieàu kieän
(vì caùc giaù trò cuûa X
s
ñöôïc cho tröôùc), nhöng caùc giaù trò döï baùo trong thôøi kyø
tieân nghieäm laø khoâng ñieàu kieän vì chuùng ñoøi hoûi caùc bieán ñoäc laäp phaûi ñöôïc döï
baùo tröôùc khi bieán phuï thuoäc ñöôïc döï baùo. Caùc giaù trò döï baùo trong thôøi kyø
kieåm ñònh coù theå laø coù ñieàu kieän hoaëc khoâng ñieàu kieän tuøy thuoäc vaøo caùch taïo
ra chuùng.
Ñeán luùc naøy, caàn löu yù moät vaøi ñieåm khoâng nhaát quaùn trong caùc taøi lieäu lyù
thuyeát coù lieân quan ñeán vieäc söû duïng thuaät ngöõ coù ñieàu kieän vaø khoâng ñieàu
kieän. Moät soá taùc giaû ñònh nghóa nhöõng thuaät ngöõ naøy hoaøn toaøn ngöôïc laïi vôùi
ñònh nghóa ñöôïc trình baøy ôû ñaâ y. Ñieàu naøy khoâng ñuùng. Thuaät ngöõ coù ñieàu kieän
xuaát xöù töø thuaät ngöõ trong lyù thuyeát xaùc suaát trong ñoù ta xeùt phaân phoái coù ñieàu
kieän, kyù hieäu laø P (Y/X), cuûa moät bieán ngaãu nhieân cho tröôùc giaù trò cuûa moät
bieán ngaãu nhieân khaùc. Trò trung bình coù ñieàu kieän cuûa phaân phoái naøy laø E
(Y/X). Moät giaù trò döï baùo cuûa Y laø moät öôùc löôïng cuûa E (Y/X) vaø seõ phuï thuoäc
vaøo X. Do ñoù, giaù trò döï baùo cuûa Y vôùi moät giaù trò cuûa X cho tröôùc laø moät giaù
trò döï baùo coù ñieàu kieän. Trò trung bình khoâng ñieàu kieän cuûa Y, kyù hieäu laø E (Y),
laø giaù trò kyø voïng cuûa Y treân maät ñoä xaùc suaát hôïp f(x,y) vaø khoâng phuï thuoäc
vaøo X. Moät öôùc löôïng cuûa E(Y) laø moät giaù trò döï baùo khoâng ñieàu kieän trong ñoù
X cuõng ñöôïc xem laø moät bieán ngaãu nhieân.
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 6 Thuc Doan/Hao Thi

}VÍ DUÏ 11.2
Doanh thu trong ñieàu kieän “Bình thöôøng hoùa thôøi tieát” ñöôïc thöïc hieän bôûi ñôn
vò höôûng lôïi ñieän laø moät ví duï hay veà döï baùo coù ñieàu kieän. Ñeå ñònh giaù söû
duïng ñieän, caùc duïng cuï duøng ñieän ñöôïc caùc nhaân vieân phuï traùch ñôn vò tieän ích
coâng coäng ñeàu ñaën yeâu caàu ñeå coù ñöôïc “chuoãi ñöôïc ñieàu chænh theo thôøi tieát”
veà doanh thu ñieän chuoãi naøy coù ñöôïc baèng caùch hoûi “Löôïng tieâu thuï vöøa qua
laø bao nhieâu neáu thôøi tieát laø bình thöôøng ?” Thôøi tieát bình thöôøng ñöôïc ño moät
caùch ñieån hình baèng caùch laáy giaù trò trung bình cuûa nhieät ñoä, ñoä aåm, toác ñoä gioù,
v.v… trong suoát thôøi ñoaïn 10 naêm (hoaëc daøi hôn).
Sau ñoù, caùc giaù trò öùng vôùi “thôøi tieát bình thöôøng” ñöôïc thay cho caùc bieán thôøi
tieát vaø moät giaù trò döï baùo ñöôïc taïo ra. Hieäu soá giöõa giaù trò döï baùo tieâu thuï ñieän
trong ñieàu kieän thôøi tieát thöïc teá vaø giaù trò döï baùo tieâu thuï ñieän trong ñieàu kieän
“thôøi tieát bình thöôøng” chính laø soá hieäu chænh do thôøi tieát. Roõ raøng, khoâng coù
chuyeän “thôøi tieát bình thöôøng” duy nhaát. Thöïc ra, caùc giaù trò trung bình soá ño
thôøi tieát trong 10 naêm vaø caùc giaù trò trung bình cuûa soá ño thôøi tieát trong 20 naêm
seõ taïo ra soá hieäu chænh thôøi tieát khaùc nhau. Do vaäy, caùc giaù trò döï baùo laø coù
ñieàu kieän tuøy theo ñònh nghóa “thôøi tieát bình thöôøng”. Neáu ta cuõng döï baùo thôøi
tieát vaø duøng noù ñeå döï baùo möùc söû duïng ñieän, thì chuùng ta seõ coù caùc döï baùo
khoâng ñieàu kieän.


} 11.4 Döï Baùo Töø Caùc Xu Höôùng Theo Thôøi Gian

Haàu heát caùc chuoãi thôøi gian cuûa caùc bieán toång hôïp ñeàu bieåu hieän moät daïng
thöùc taêng hoaëc giaûm töø töø, goïi laø xu höôùng. Ngöôøi ta coù theå thích hôïp baèng
moät ñöôøng cong trôn vôùi moät xu höôùng roõ neùt. Sau ñoù ñöôøng cong thích hôïp ñoù
coù theå ñöôïc ngoaïi suy ñeå taïo ra caùc giaù trò döï baùo cuûa bieán phuï thuoäc. Phöông
phaùp döï baùo naøy goïi laø laøm thích hôïp baèng ñöôøng xu höôùng. Khoâng caàn coù
moâ hình hay lyù thuyeát veà ñoäng thaùi kinh teá löôïng roõ reät, chæ caàn moät giaû thieát
ñôn giaûn laø caùc daïng thöùc trong quaù khöù seõ coøn tieáp tuïc trong töông lai. Ñeå
xaùc ñònh loaïi ñöôøng cong xu höôùng ñeå laøm thích hôïp, ngöôøi khaûo saùt veõ ñoà thò
bieán phuï thuoäc theo thôøi gian vaø nhaän daïng xem xu höôùng laø tuyeán tính, baäc
hai hay luõy thöøa, hay coù daïng thöùc naøo khaùc. Chuùng ta lieät keâ moät soá daïng
ñöôøng xu höôùng ñöôïc söû duïng phoå bieán:

(A) Ñöôøng thaúng Y
t
= β
1
+ β
2
t + u
t

(B) Baäc hai Y
t
= β
1
+ β
2
t + β
3
t
2
+ u
t

(C) Baäc ba Y
t
= β
1
+ β
2
t + β
3
t
2
+ β
4
t
3
u
t

(D) Log-tuyeán tính Y
t
= β
1
+ β
2
ln ( t ) + u
t

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 7 Thuc Doan/Hao Thi
(E) Nghòch ñaûo Y
t
= β
1
+ β
2
(1 / t) + u
t

(F) Tuyeán tính-log ln (Y
t
) = β
1
+ β
2
t + u
t
; Y
t
> 0
(G) Log-hai laàn ln (Y
t
) = β
1
+ β
2
ln( t ) + u
t
; Y
t
> 0
(H) Logistic ln


t
t
Y
Y
1
= β
1
+ β
2
t + u
t
; 0 < Y
t
< 1

Naêm coâng thöùc ñaàu coù Y
t
laø bieán phuï thuoäc, hai coâng thöùc tieáp theo coù
ln(Y
t
) laø bieán phuï thuoäc, vaø coâng thöùc cuoái cuøng coù daïng log hoùa ñoái vôùi Y
t
.
Caàn nhaán maïnh raèng caùc giaù trò cuûa
2
R chæ so saùnh ñöôïc giöõa hai moâ hình coù
cuøng bieán phuï thuoäc. Hôn nöõa, daïng log hoùa ñoøi hoûi Y
t
vaø Y
t
/ (1 – Y
t
) phaûi
döông. Ñöôøng cong log laø daïng höõu ích khi Y
t
ôû giöõa 0 & 1 hoaëc khi Y
t
laø trò
soá phaàn traêm. Nhö ñaõ neâu trong muïc 6.12, ñöôøng cong log ñaûm baûo raèng caùc
giaù trò ñöôïc döï baùo luoân ôû giöõa 0 vaø 1 (hoaëc 0 ñeán 100 neáu bieán phuï thuoäc laø
soá phaàn traêm).
Chuùng ta ñaõ löu yù trong chöông 6 laø neáu bieán phuï thuoäc coù daïng log thì caùc
giaù trò döï baùo seõ bò thieân leäch. Ñeå tìm hieåu ñieàu naøy roõ hôn, laáy luõy thöøa moâ
hình log-hai laàn beân treân. Ta coù:
t t t
u u t
t
Y
e t e e Y e
2 1 2 1
) ln( ln β β β β
= = =
+ +

Laáy giaù trò kyø voïng cuûa caû hai veá:
2 1 2 1
] [ ) (
β β β β
t e e E t e Y E
t
u
t
≠ =
bôûi vì E (u
t
) = 0 khoâng coù nghóa laø E 1 ) ( =
t
u
e . Tuy vaäy, coù theå öôùc löôïng E
] [
t
u
e baèng caùch duøng döõ kieän laø E ] [
t
u
e =
2 /
2
σ
e (khoâng chöùng minh). Moät öôùc
löôïng cuûa
2 /
2
σ
e laø
2 /
2

σ
e . Do ñoù, moät döï baùo ñuùng cuûa Y
t
laø:
2 /
2
2 1
∧ ∧ ∧
=

σ β β
e t e Y t

Ñeå taïo ra caùc giaù trò döï baùo töø caùc ñöôøng xu höôùng, caùc quan heä sau ñaây seõ
ñöôïc söû duïng (cho caùc sai soá khoâng döï ñoaùn ñöôïc u
t
baèng 0):

Ñöôøng thaúng t Y t
2 1
∧ ∧ ∧
+ = β β
Baäc hai
2
3 2 1
t t Y t
∧ ∧ ∧ ∧
+ + = β β β
Baäc ba
3
4
2
3 2 1
t t t Y t
∧ ∧ ∧ ∧ ∧
+ + + = β β β β
Log- tuyeán tính ) ln(
2 1
t Y t
∧ ∧ ∧
+ = β β
Nghòch ñaûo ) / 1 (
2 1
t Y t
∧ ∧ ∧
+ = β β
Tuyeán tính-log
) 2 / (
2
2 1
∧ ∧ ∧
+ +

=
σ β β t
t e Y
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 8 Thuc Doan/Hao Thi
Log-hai laàn
) 2 / (
2
2 1
∧ ∧ ∧
=

σ β β
e t e Y t
Logistic
)] 2 / ( [
2
2 1
1
1
∧ ∧ ∧
+ + −

+
=
σ β β t
t
e
Y


Neáu ñöôøng xu höôùng bieåu hieän moái töông quan chuoãi trong caùc phaàn dö thì
caùc giaù trò döï baùo coù theå ñöôïc caûi thieän baèng caùch khai thaùc caáu truùc cuûa phaàn
dö, nhö ñaõ ñöôïc moâ taû trong chöông 9 vaø 10.
ÖÙng duïng phoå bieán cuûa caùc ñöôøng xu höôùng laø ñeå taùch moät xu höôùng roõ neùt
(goïi laø taùch xu höôùng) vaø sau ñoù khaûo saùt söï phaân taùn cuûa bieán phuï thuoäc
ñöôïc quan saùt töø ñöôøng xu höôùng ñöôïc thích hôïp hoùa. Trong tröôøng hôïp naøy,
ñaàu tieân nhaø phaân tích laøm thích hôïp baèng moät trong soá caùc ñöôøng cong ñöôïc
lieät keâ beân treân vaø sau ñoù thu ñöôïc caùc phaàn dö

t
u . Sau ñoù, caùc giaù trò cuûa caùc
phaàn dö naøy coù theå ñöôïc keát noái vôùi caùc bieán maø coù theå lyù giaûi söï dao ñoäng
chung quanh xu höôùng. Phöông phaùp naøy thöôøng ñöôïc caùc nhaø phaân tích chu
kyø kinh doanh söû duïng, ñaàu tieân hoï laøm thích hôïp moät xu höôùng daøi haïn cho
bieán phuï thuoäc ñang xeùt (giaù coå phieáu, GNP, thaát nghieäp, v.v...), taùch phaàn xu
höôùng vaø thu ñöôïc t u

, vaø sau ñoù noái keát phaàn dö vôùi nhöõng bieán raát ngaén haïn
nhö muøa vuï, caùc thoâng baùo veà chính saùch nhaø nöôùc, caùc söï kieän quoác teá noåi
baät, v.v...
Caàn nhaán maïnh laø rieâng vieäc laøm thích hôïp baèng moät ñöôøng xu höôùng
thöôøng laø chöa ñuû, nhöng noù laø vieäc höõu ích trong moät chieán löôïc moâ hình hoùa
roäng hôn, trong ñoù moät bieán phuï thuoäc ñöôïc noái keát vôùi nhieàu bieán ñoäc laäp coù
theå bao goàm caùc xu höôùng. Vieäc thích hôïp hoùa ñöôøng cong ñôn giaûn thì khoâng
döïa treân baát kyø moät cô cheá roõ reät naøo maø laø treân giaû thieát, maø thöôøng laø sai, laø
caùc ñoäng thaùi trong quaù khöù seõ coøn tieáp dieãn.

} Baøi Taäp Thöïc Haønh 11.1
Trong caùc ñöôøng cong tuyeán tính log, log-hai laàn vaø logistic ñaõ neâu, haõy giaûi
ra Y
t
laø haøm theo t vaø kieåm chöùng caùc giaù trò döï baùo cho tröôùc. Sau ñoù, veõ ñoà
thò

t
Y theo caùc giaû thieát khaùc nhau veà daáu cuûa

β
. Nhöõng hình daïng naøo maø
caùc ñöôøng cong coù theå coù ?
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 9 Thuc Doan/Hao Thi

Öùng Duïng: Thích Hôïp Hoùa Caùc Ñöôøng Xu Höôùng Cuûa Tieàn Coâng Lao
Ñoäng Ôû California.
DATA 10-5 cho döõ lieäu naêm veà tieàn coâng trung bình giôø ôû California töø 1960
– 1994. Hình 11.2 veõ döõ lieäu naøy theo thôøi gian, cho thaáy raèng möùc tieàn coâng
raát oån ñònh cho ñeán naêm 1965, töø ñoù noù taêng leân theo möùc taêng daàn trong suoát
2 thaäp kyû vaø giaûm laïi vöøa phaûi. Taát caû 8 ñöôøng xu höôùng ñaõ trình baøy tröôùc
ñaây ñöôïc öôùc löôïng baèng caùch duøng döõ lieäu trong thôøi kyø 1960 – 1989. Do coù
chöùng cöù roõ reät veà töông quan chuoãi, caùc thoâng soá ñöôïc öôùc löôïng theo quy
trình Cochrane – Orcutt ñaõ ñöôïc moâ taû trong chöông 9. Sau ñoù, caùc giaù trò döï
baùo ngoaøi maãu ñöôïc phaùt ra cho thôøi kyø 1990 – 1994, sau khi cho pheùp ñieàu
chænh töï töông quan ñoái vôùi caùc giaù trò döï baùo cuõng nhö caùc sai leäch trong döï
baùo do caùc coâng thöùc logarit. Keá ñeán, haøm hoài qui Y
t
= a + b Y
t
f
+ e
t
, noái keát
giaù trò thöïc teá cuûa bieán phuï thuoäc vôùi giaù trò döï baùo cuûa chuùng, seõ ñöôïc öôùc
löôïng. Sau ñoù, tính toaùn sai soá phaàn traêm tuyeät ñoái trung bình (MAPE) vaø caùc
thoâng soá thoáng keâ ñeå choïn moâ hình ñaõ moâ taû trong chöông 4. Baûng 11.1 trình
baøy toùm taét caùc thoáng keâ (Phaàn thöïc haønh maùy tính muïc 11.1 seõ cung caáp chi
tieát ñeå taïo ra laïi caùc keát quaû naøy). Khi vieäc döï baùo laø toát, chuùng ta mong ñôïi

a
tieán gaàn ñeán 0 vaø

b tieán gaàn ñeán 1. Xeùt veà caùc ñoä ño naøy thì moâ hình baäc hai
(B) laø toát nhaát.
Moâ hình (B) cuõng laø toát nhaát xeùt theo MAPE vaø taát caû caùc trò thoáng keâ ñeå
choïn löïa moâ hình. Baûng 11.2 cho caùc giaù trò tieàn coâng thöïc teá vaø döï baùo cuõng
nhö caùc sai soá phaàn traêm tuyeät ñoái (APE) ñoái vôùi moâ hình (B) trong suoát caùc
naêm (xin xem phaàn thöïc haønh maùy tính 11.2 ñeå bieát theâm chi tieát). Chuùng ta
löu yù laø APE vöôït quaù giaù trò 5% chæ ôû naêm 1961 vaø 1981, nhöng thaáp hôn 5%
trong taát caû caùc naêm coøn laïi. Nhö ñaõ ñeà caäp tröôùc ñaây, kieåm ñònh thöïc söï veà
naêng löïc döï baùo cuûa moät moâ hình laø moâ hình ñoù döï baùo toát ñeán möùc naøo ôû
ngoaøi thôøi kyø maãu ñöôïc duøng trong quaù trình ñaùnh giaù. Ñieàu caàn quan taâm löu
yù laø APE trong giai ñoaïn haäu maãu 1990 – 1994 laø khoâng vöôït quaù 1.68%. Do
vaäy, moâ hình B, söû duïng xu höôùng thôøi gian baäc hai thöïc hieän khaû naêng döï
baùo khaù toát noùi chung.
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 10 Thuc Doan/Hao Thi
} Hình 11.2 Möùc Tieàn Coâng Lao Ñoäng Trung Bình Giôø Ôû California

















} BAØI TAÄP THÖÏC HAØNH 11.2
Thöïc hieän laïi phaân tích beân treân, söû duïng döõ lieäu veà tieàn coâng ôû Myõ ñöôïc trình
baøy trong DATA 10 – 5.

} Baûng 11.1 So saùnh khaû naêng döï baùo cuûa caùc ñöôøng xu höôùng.

Caùc moâ hình A B C D E F G

a
2.879 1.818 -6.296 2.449 2.498 3.854 3.299

b
0.748 0.849 1.582 0.799 0.795 0.648 0.712
MAPE 1.799 0.610 3.794 0.850 0.876 4.950 2.002
SGMASQ 0.112 0.013 0.385 0.021 0.023 0.673 0.142
AIG 0.149 0.017 0.514 0.029 0.030 0.898 0.190
FPE 0.156 0.018 0.539 0.030 0.032 0.942 0.199
HQ 0.098 0.011 0.338 0.019 0.020 0.590 0.125
SCHWARZ 0.128 0.015 0.440 0.024 0.026 0.768 0.163
SHIBATA 0.121 0.014 0.416 0.023 0.024 0.726 0.154
GCV 0.186 0.022 0.642 0.036 0.038 1.121 0.237
RICE 0.335 0.039 1.156 0.064 0.068 2.018 0.427

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 11 Thuc Doan/Hao Thi
} Baûng 11.2 Caùc Sai Soá Phaàn Traêm Tuyeät Ñoái (APE) Cuûa Moâ Hình B.

Year Wage Wagehat APE Year Wage Wagehat APE
1961 2.72 2.55 6.64 1978 6.43 6.42 0.59
1962 2.79 2.70 3.64 1979 7.03 6.86 2.97
1963 2.88 2.82 2.57 1980 7.70 7.45 3.72
1964 2.96 2.96 0.65 1981 8.56 8.11 8.71
1965 3.05 3.08 1.44 1982 9.24 8.96 3.54
1966 3.16 3.21 2.06 1983 9.52 9.63 1.60
1967 3.29 3.36 2.55 1984 9.77 9.90 1.83
1968 3.44 3.52 2.90 1985 10.12 10.14 0.73
1969 3.62 3.71 2.84 1986 10.36 10.48 1.68
1970 3.80 3.91 3.51 1987 10.75 10.71 0.84
1971 4.02 4.12 3.02 1988 10.80 11.09 3.14
1972 4.25 4.37 3.21 1989 11.16 11.13 0.80
1973 4.44 4.62 4.47 1990 11.48 11.47 0.62
1974 4.76 4.83 1.90 1991 11.87 11.76 1.39
1975 5.22 5.16 1.62 1992 12.19 12.13 1.00
1976 5.59 5.63 1.21 1993 12.38 12.42 0.84
1977 6.00 6.01 0.63 1994 12.44 12.59 1.68

Laøm Trôn Moät Chuoãi Thôøi Gian Veà Kinh Teá.
Khi moät chuoãi ñöôïc veõ theo thôøi gian, ta coù theå thaáy coù nhöõng dao ñoäng xung
quanh moät ñöôøng xu höôùng trôn. Moät nhaø quan saùt chæ quan taâm ñeán moät xu
höôùng roõ neùt coù theå muoán thöû laøm trôn caùc chuoãi baèng caùch laøm giaûm nhöõng
bieán ñoäng ngaén haïn cuûa chuoãi. Ñieàu naøy coù theå ñöôïc thöïc hieän baèng nhieàu
caùch. Moät caùch laø tính giaù trò trung bình tröôït coù daïng:
) ... (
1
1 1 + − −
+ + + =
∑ m t t t t
X X X
m
Y
trong ñoù X
t
laø chuoãi goác vaø Y
t
laø chuoãi môùi coù ñöôïc baèng caùch laáy trung bình
m soá lieäu lieân tieáp. Ví duï, vôùi m = 3, ta laáy trung bình 3 giaù trò quan saùt ñaàu
tieân, keá ñoù laáy trung bình 3 giaù trò quan saùt thöù 2, 3 & 4, keá ñoù laø 3, 4 & 5 v.v...
Möùc ñoä trôn tuøy thuoäc vaøo ñoä lôùn cuûa m, m caøng lôùn thì chuoãi keát quaû thu
ñöôïc caøng trôn. Tuy nhieân, khi söû duïng Y
t

trong hoài quy, caàn phaûi nhôù laø Y
t

chæ ñöôïc xaùc ñònh trong daõy (m,n) vaø do ñoù, ta bò maát ñi (m-1) soá lieäu quan saùt.
Moät caùch khaùc nöõa laø laøm trôn theo luõy thöøa trong ñoù chuoãi môùi laø giaù
trò trung bình coù troïng soá cuûa caùc giaù trò hieän taïi vaø quaù khöù cuûa chuoãi vôùi caùc
troïng soá giaûm daàn theo hình hoïc. Do ñoù, ta coù:
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 12 Thuc Doan/Hao Thi

| | ... ) 1 ( ) 1 (
2
2
1
+ − + − + =
− − t t t t
X X X Y λ λ λ
vôùi 0 < λ <1. Coù theå bieåu dieãn chuoãi daïng ñôn giaûn hôn baèng caùch löu yù laø vôùi
t-1

| | ... ) 1 ( ) 1 (
3
2
2 1 1
+ − + − + =
− − − − t t t t
X X X Y λ λ λ
töø ñoù ruùt ra phöông trình sau ñaây:
1
) 1 (

− + =
t t t
Y X Y λ λ
Neáu λ tieán gaàn ñeán 1 thì X
t
ñöôïc gaùn cho troïng soá lôùn vaø do ñoù chuoãi keát
quaû seõ khoâng trôn gioáng nhö X
t
. Do vaäy, giaù trò λ caøng nhoû thì Y
t
seõ caøng trôn.
Löu yù laø caùch laøm trôn theo luõy thöøa chæ laøm maát ñi moät giaù trò quan saùt.

} VÍ DUÏ 11.3
Hình 11.3 bieåu dieãn toång soá nhöõng lao ñoäng phi noâng nghieäp ôû Myõ, tính theo
ñôn vò traêm ngaøn ngöôøi, vaø hai chuoãi ñaõ ñöôïc laøm trôn theo luõy thöøa vôùi λ =
0.2 vaø 0.7 (Phaàn thöïc haønh maùy tính 11.3 chæ roõ caùc böôùc ñeå taïo ra caùc con soá
thöïc teá). Löu yù laø ñoà thò vôùi λ = 0.2 trôn hôn ñoà thò cuûa 2 chuoãi kia.


Laøm trôn theo luõy thöøa cuõng höõu ích khi ñieàu chænh caùc giaù trò döï baùo ñeå
cho pheùp caùc sai soá döï baùo ñöôïc taïo ra trong quaù khöù gaàn. Cuï theå, goïi Y
t
laø
giaù trò thöïc cuûa Y vaøo thôøi ñieåm t vaø
a
t
Y
1 +
laø giaù trò döï baùo ñöôïc taïo ra vaøo thôøi
ñieåm t+1 baèng moät moâ hình naøo ñoù (kyù hieäu laø a).

} Hình 11.3 Chuoãi nhöõng ngöôøi lao ñoäng thöïc teá vaø chuoãi ñöôïc laøm trôn
theo
luõy thöøa
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 13 Thuc Doan/Hao Thi















Trò soá ñieàu chænh ñöôïc thöïc hieän taïi thôøi ñieåm t+1 ñoái vôùi giaù trò döï baùo
ñaàu tieân laø moät toå hôïp tuyeán tính cuûa giaù trò döï baùo tröôùc ñoù vaø caùc sai soá ñieàu
chænh. Do ñoù, chuùng ta coù döï baùo thích nghi
b
t
Y
1 +
cho thôøi ñoaïn t+1 laø:

( ) ( )( )
a
t
b
t
a
t t
a
t
b
t
Y Y Y Y Y Y − − + − = −
+ +
λ λ 1
1 1
0 < λ
<1

Trong ñoù Y
t
b
laø döï baùo thích nghi ñöôïc taïo ra bôûi thôøi ñoaïn tröôùc. Môû roäng
bieåu thöùc naøy, ñoàng thôøi saép xeáp laïi, ta coù phöông trình sau:

( ) ) (
1 1
b
t t
a
t
b
t
a
t
b
t
Y Y Y Y Y Y − + − = −
+ +
λ
Trong ñoù, yeáu toá ñieàu chænh λ thöôøng ñöôïc choïn laø moät soá nhoû. Ñeå baét ñaàu
quaù trình, thöôøng giaû thieát laø
b
t
a
t
Y Y = . Do ñoù, phöông phaùp naøy coù moät quaù
trình töï nhaän thöùc trong ñoù caùc sai soá döï baùo gaàn nhaát ñöôïc söû duïng ñeå ñieàu
chænh caùc giaù trò döï baùo trong nhöõng thôøi ñoaïn tieáp sau.

} 11.5 Keát Hôïp Caùc Döï Baùo

Trong nghieân cöùu thöïc teá, quy trình phoå bieán ñöôïc caùc nhaø phaân tích chaáp
nhaän laø öôùc löôïng moät soá caùc phöông aùn moâ hình, cho chuùng traûi qua caùc kieåm
ñònh giaû thuyeát vaø cuoái cuøng choïn laáy moâ hình naøo laø “toát nhaát” theo muïc tieâu
maø moâ hình ñöôïc döï ñònh. Neáu muïc tieâu laø ñeå döï baùo, caùch ñieån hình (nhö ñaõ
ñöôïc ghi chuù tröôùc ñaây) laø ñeå daønh moät phaàn cuûa döõ lieäu coù ñöôïc ñeå thöïc hieän
döï baùo sau maãu, coù ñöôïc caùc giaù trò döï baùo töø caùc moâ hình khaùc nhau vaø choïn
moâ hình naøo coù khaû naêng döï baùo toát nhaát trong giai ñoaïn sau maãu. Trong phaàn
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 14 Thuc Doan/Hao Thi
tröôùc, chuùng ta ñaõ söû duïng nhieàu phöông aùn ñeå döï baùo möùc tieàn coâng vaø keát
luaän laø moâ hình baäc hai laø toát nhaát theo quan ñieåm döï baùo. Caùc moâ hình ñaõ
ñöôïc ñaùnh giaù laø keùm hôn xeùt theo quan ñieåm döï baùo thöôøng ñöôïc boû ñi.
Tuy nhieân, naêm 1969 Bates & Granger ñaõ chæ ra laø caùc moâ hình bò boû ñi
vaãn chöùa nhöõng thoâng tin veà caùc ñoäng thaùi roõ neùt cuûa bieán phuï thuoäc vaø laäp
luaän raèng vieäc keát hôïp döï baùo töø nhieàu moâ hình seõ toát hôn laø töø moät moâ hình
duy nhaát. Laáy moät ví duï ñôn giaûn, giaû söû f
1
vaø f
2
laø caùc giaù trò döï baùo töø 2 moâ
hình hoaëc phöông phaùp khaùc nhau. Ñeå trình baøy ñôn giaûn, giaû söû chuùng laø ñoäc
laäp nhau vaø coù phöông sai σ
2
baèng nhau. Xeùt giaù trò trung bình soá hoïc cuûa 2
giaù trò döï baùo f =
) (
2
1
2 1
f f +
. Phöông sai cuûa giaù trò döï baùo keát hôïp f laø: σ
2
/2,
nghóa laø ít hôn phöông sai cuûa moãi döï baùo rieâng leû. Do ñoù, roõ raøng laø vieäc keát
hôïp caùc giaù trò döï baùo cuõng ñaùng ñöôïc thöïc hieän. Trong phaàn öùng duïng ôû muïc
11.2, ta thaáy raèng caùc moâ hình baäc 2, log tuyeán tính vaø nghòch ñaûo ñaõ cho caùc
giaù trò döï baùo khaù hôïp lyù. Vieäc keát hôïp caùc giaù trò döï baùo coù theå höõu ích,
nhöng caùc moâ hình khaùc ñaõ taïo ra caùc giaù trò döï baùo raát toài vaø do vaäy neân ñöôïc
huûy boû.
Trong phaàn naøy, chuùng ta seõ thaûo luaän 1 soá phöông phaùp ñoái vôùi keát hôïp
caùc döï baùo vaø nghieân cöùu caùc ñaëc tính cuûa vieäc keát hôïp nhö theá. ÔÛ ñaây chuùng
ta chæ xeùt coù theå caùc toå hôïp tuyeán tính cuûa caùc döï baùo. Caâu hoûi caàn quan taâm
laø laøm sao ñeå xaùc ñònh caùc troïng soá toái öu cho caùc döï baùo khaùc nhau. Caùc böôùc
nhö sau:

Böôùc 1: Duøng döõ lieäu trong thôøi kyø maãu ñeå öôùc löôïng caùc moâ hình khaùc
nhau.
Böôùc 2: Döï baùo caùc giaù trò cuûa bieán phuï thuoäc trong thôøi kyø maãu.
Böôùc 3: Duøng caùc giaù trò ñaõ thích hôïp hoùa vaø caùc giaù trò thöïc cuûa bieán phuï
thuoäc ñeå xaây döïng taäp caùc troïng soá ñeå keát hôïp caùc döï baùo.
Böôùc 4: Taïo caùc giaù trò döï baùo ngoaøi maãu töø caùc moâ hình rieâng bieät.
Böôùc 5: Keát hôïp caùc döï baùo naøy baèng caùch söû duïng caùc troïng soá ñaõ tìm ñöôïc
ôû böôùc 3. Neáu caùc moâ hình seõ ñöôïc ñaùnh giaù veà naêng löïc döï baùo
trong thôøi kyø haäu maãu thì chuùng ta caàn caùc giaù trò thöïc cuûa bieán phuï
thuoäc.

Chuùng toâi trình baøy ba phöông phaùp keát hôïp döï baùo khaùc nhau vaø so saùnh
giaù trò töông ñoái cuûa chuùng. Phaân tích trình baøy ôû ñaây ñöôïc trích töø moät baøi
nghieân cöùu cuûa Granger vaø Ramanathan naêm 1984.
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 15 Thuc Doan/Hao Thi
Phöông phaùp A

Goïi Y
t
laø giaù trò thöïc taïi thôøi ñieåm t cuûa bieán phuï thuoäc, vaø f
t1
, f
t2
, ..., f
tk
laø caùc
giaù trò döï baùo ñöôïc taïo ra bôûi k phöông phaùp döï baùo hoaëc moâ hình khaùc nhau.
Moät soá döï baùo töø caùc moâ hình kinh teá löôïng, moät soá khaùc töø caùc moâ hình chuoãi
thôøi gian vaø cuõng coù moät soá töø “yù kieán chuyeân gia” cuûa nhöõng nhaø phaân tích
coù hieåu bieát veà ñoäng thaùi cuûa Y. Moät caùch caûm tính, phöông phaùp ñöông nhieân
laø taïo ra giaù trò trung bình coù troïng soá cuûa caùc giaù trò döï baùo naøy, caùc troïng soá
seõ ñöôïc xaùc ñònh töø moät ñaëc ñieåm toái öu naøo ñoù. Do vaäy, giaù trò döï baùo keát hôïp
seõ laø:
tk k t t t
f f f f β β β + + + = ...
2 2 1 1

Trong phöông phaùp ñaàu tieân, chuùng ta giaû thieát raèng toång caùc troïng soá
baèng 1, nghóa laø 1 =
∑ i
β . Sai soá trong giaù trò döï baùo toå hôïp laø: u
t
=Y
t
- f
t
. Do
ñoù, toång bình phöông cuûa caùc sai soá döï baùo laø
∑ ∑
− =
2 2
) (
t t t
f Y u trong ñoù
pheùp toång seõ laáy töø thôøi ñoaïn 1 ñeán T, sao cho caùc giaù trò döï baùo vaø thöïc teá
ñeàu saün coù. Phöông phaùp keát hôïp “toái öu” laø choïn caùc troïng soá β
i
sao cho toång
bình phöông sai soá döï baùo laø nhoû nhaát. Deã thaáy laø caùc giaù trò döï baùo coù theå
ñöôïc öôùc löôïng baèng caùch söû duïng baát kyø chöông trình hoài quy naøo. Ñeå thaáy
ñieàu ñoù, löu yù laø:


t tk k t t t t t
u f f f u f Y + + + + = + = β β β ...
2 2 1 1

(11.4)

vôùi β
1
+ β
2
+ ...+ β
k
= 1 hay β
k
= 1 - β
1
- β
2
- ... β
k-1

thay vaøo phöông trình (11.4) ta coù:

Y
t
= β
1
f
t1 +
β
2
f
t2
+ … + β
k-1
f
t, k-1
+ (1 - β
1
- β
2
- β
k-1
) + u
t

Chuyeån f
tk
sang veá traùi vaø ñaët thöøa soá chung, ta coù:

Y
t
- f
tk
= β
1
(

f
t1
– f
tk
)

+

β
2
(f
t2
– f
tk
) + … + β
k-1
(f
t, k-1
– f
tk
) + u
t

(11.5)

Chuùng ta deã thaáy laø caùc giaù trò β coù theå ñöôïc öôùc löôïng baèng caùch hoài quy Y
t
-
f
tk
theo f
t1
– f
tk
, f
t2
– f
tk
, ...

, f
t, k-1
– f
tk
, khoâng coù haèng soá trong öôùc löôïng. β
k

ñöôïc öôùc löôïng laø 1 -
1 2 1
...

∧ ∧ ∧
− − −
k
β β β . Löu yù laø caùc troïng soá ñöôïc öôùc löôïng
coù theå daáu aâm.
Giaù trò trung bình cuûa sai soá döï baùo ) ( t u

do f coù baèng 0 khoâng? nghóa laø
(1/n) 0 =


t
u ?
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 16 Thuc Doan/Hao Thi
) ... ( ) (
2 2 1 1 tk k t t t t t
t
f f f Y f Y u
∧ ∧ ∧ ∧ ∧
− − − − = − =
∑ ∑ ∑
β β β
(11.6)

Giaû thieát raèng moãi moâ hình döï baùo rieâng leû ñeàu coù sai soá döï baùo trung
bình baèng 0; nghóa laø giaû thieát laø 0 ) ( = −
∑ ti t
f Y öùng vôùi moãi giaù trò i. Thì
t
ti
Y f
∑ ∑
= . Thay vaøo phöông trình (11.6) ta coù:


∑ ∑ ∑ ∑ ∑
∧ ∧ ∧ ∧
− − − − =
t k t t t
t
Y Y Y Y u β β β ...
2 1

(11.7)

= 0 ) ... 1 )( (
2
1
= − − − −
∧ ∧ ∧
∑ k t
Y β β β

do toång cuûa caùc troïng soá ñöôïc öôùc löôïng baèng 1. Suy ra, ñieàu kieän ñuû cho sai
soá toå hôïp döï baùo trung bình baèng 0 laø moãi döï baùo coù sai soá döï baùo trung bình
baèng 0. Toång quaùt, khoâng coù gì ñaûm baûo laø moãi daõy döï baùo laø khoâng bò thieân
leäch – nghóa laø chuùng khoâng bò döï ñoaùn quaù lôùn hôn cuõng khoâng quaù nhoû hôn,
veà maët trung bình. Vì lyù do naøy, giaù trò döï baùo keát hôïp coù theå coù sai soá döï baùo
trung bình khaùc khoâng.

Phöông Phaùp B
Chaúng coù gì baát khaû xaâm phaïm veà yeâu caàu raèng toång caùc troïng soá trong caùc
daõy giaù trò döï baùo baèng 1. Giaû söû raèng chuùng ta khoâng ñaët ra haïn cheá ñoù.
Chuùng ta coù theå coù ñöôïc daõy döï baùo keát hôïp toát hôn khoâng ? Caâu traû lôøi laø coù,
vôùi ñieàu kieän tieâu chuaån ñeå “toát hôn” laø cöïc tieåu sai soá bình phöông trung bình
cuûa döï baùo. Töø phöông trình (11.4) ta thaáy raèng quaù trình baây giôø laø laáy hoài
qui Y theo f
1
, f
2
...f
k
moät laàn nöõa vôùi khoâng coù haèng soá, nhöng khoâng coù raøng
buoäc. Bôûi vì chuùng ta laáy cöïc tieåu toång khoâng coù raøng buoäc cuûa caùc sai soá bình
phöông trung bình cuûa döï baùo, giaù trò cöïc tieåu seõ khoâng lôùn hôn trong tröôøng
hôïp phöông phaùp A. Do vaäy, neáu ESS
A
laø toång bình phöông caùc sai soá öôùc
löôïng trong phöông trình (11.5) vaø ESS
B
laø toång bình phöông caùc sai soá öôùc
löôïng trong phöông phaùp B, thì ESS
B
≤ ESS
A
, khoaûng doâi seõ laø ESS
A
– ESS
B
.
Trong tröôøng hôïp naøy trung bình cuûa caùc sai soá keát hôïp döï baùo coù = 0 khoâng ?
ÔÛ ñaây ta cuõng thaáy

( )
∑ ∑
|
|
|
.
|

\
|
− − − − =
∧ ∧ ∧ ∧
k t
t Y u β β β ... 1
2 1


Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 17 Thuc Doan/Hao Thi
Neáu moãi döï baùo rieâng leû coù sai soá trung bình = 0. Nhöng chæ tröø khi tình côø
toång caùc troïng soá öôùc löôïng = 1, coøn thì sai soá trung bình döï baùo seõ ≠ 0. Do ñoù,
maëc duø chuùng ta coù lôïi veà MSE, nhöng chuùng ta coù theå taïo ra moät döï baùo keát
hôïp coù sai soá trung bình ≠ 0 ngay caû khi moãi döï baùo rieâng leû coù trung bình caùc
sai soá baèng 0. Löu yù laø neáu baát kyø moät döï baùo naøo trong soá ñoù bò thieân leäch thì
döï baùo keát hôïp cuõng coù theå seõ bò thieân leäch.
Coù theå coù giaûi phaùp toát nhaát cho caû hai theá giôùi khoâng ? nghóa laø, coù theå coù
sai soá bình phöông trung bình cöïc tieåu vaø sai soá trung bình = 0, thaäm chí neáu
moät vaøi döï baùo rieâng leû coù trung bình caùc soá ≠ 0. Granger vaø Ramanhan
(1984) ñaõ ñöa ra moät phöông phaùp döï baùo keát hôïp nhö theá. Ñieàu naøy seõ ñöôïc
moâ taû tieáp theo.

Phöông Phaùp C
Neáu caùc daõy döï baùo rieâng leû bò thieân leäch, thì giaù trò trung bình coù troïng soá cuûa
chuùng cuõng coù theå bò thieân leäch. Giaû söû chuùng ta coù theå coù ñöôïc öôùc löôïng cuûa
khoaûng thieân leäch naøy. Thì baèng caùch tröø khoaûng thieân leäch ñöôïc öôùc löôïng
naøy chuùng ta seõ coù theå coù moät döï baùo khoâng thieân leäch cuûa bieán phuï thuoäc,
maëc duø moät vaøi döï baùo rieâng leû bò thieân leäch. Ñaây laø ñoäng cô ñaèng sau phöông
phaùp cuûa Granger – Ramanathan (GR). Thuû thuaät meïo ôû ñaây laø coäng theâm
moät thaønh phaàn haèng soá vaøo döï baùo vaø ñeå cho thaønh phaàn haèng soá ñöôïc öôùc
löôïng seõ ñieàu chænh theo khoaûng thieân leäch.

Do ñoù, döï baùo caûi bieán seõ laø: . ...
2 2 1 1 0 tk k t t t
f f f f β β β β + + + + = Khoâng coù
raøng buoäc naøo ñoái vôùi caùc giaù trò β caû. Sai soá döï baùo laø u
t
= Y
t
– f
t
. Do ñoù coâng
thöùc trôû thaønh moâ hình hoài quy boäi quen thuoäc.


t tk k t t t t
u f f f f f + + + + + + = β β β β β ...
3 3 2 2 1 1 0

(11.8)

Löu yù laø phöông phaùp B laø moät tröôøng hôïp ñaëc bieät cuûa moâ hình naøy, vôùi
raøng buoäc β
0
=0, vaø phöông phaùp A laø tröôøng hôïp ñaëc bieät vôùi β
0
=0 vaø β
1
+ β
2

+...+β
k
= 1. Quaù trình ñeå ñaùnh giaù caùc troïng soá laø tieán haønh hoài quy Y
t
theo
haèng soá f
t1
, f
t2
, ... vaø f
tk
khoâng raøng buoäc. Bôûi vì giaù trò cöïc tieåu khoâng raøng
buoäc thì khoâng lôùn hôn cöïc tieåu coù raøng buoäc neân ta coù ESS
C
≤ ESS
B
≤ ESS
A
.
Do vaäy, phöông phaùp C laø toát nhaát xeùt theo sai soá döï baùo bình phöông trung
bình cöïc tieåu. Vaäy sai soá döï baùo keá t hôïp trung bình coù baèng 0 hay khoâng? Ñeå
traû lôøi haõy löu yù laø:

∑ u
^
t
= ∑(Y
t
- f
^
t
)= ∑ (Y
t
- β
^
1
f
t1
- β
^
2
f
t2
- … - β
^
k
f
tk
) (11.9)
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 18 Thuc Doan/Hao Thi
Nhöng vieäc cöïc tieåu hoùa sai soá döï baùo bình phöông trung bình


2
u theo

0
β seõ cho phöông trình chuaån laø:

0 u f ... f f Y (
t tk k 2 t 2 1 t 1 0 t
= ∑ = β − − β − β − β − ∑
∧ ∧ ∧ ∧ ∧

Töø ñaây suy ra raèng 0 =


t
u vaø do vaäy, sai soá döï baùo keát hôïp trung bình = 0.
Löu yù laø chuùng ta ñaõ khoâng ñaët ñieàu kieän caùc daõy sai soá döï baùo rieâng leû baát kyø
phaûi coù sai soá döï baùo trung bình baè ng 0. Do ñoù, phöông phaùp C laø toát nhaát bôûi
vì noù cho sai soá döï baùo bình phöông trung bình nhoû nhaát vaø coù döï baùo keát hôïp
khoâng thieân leäch thaäm chí neáu caùc daõy döï baùo rieâng leû bò thieân leäch. Vì lyù do
naøy Granger vaø Ramanathan chuû tröông laø neân boû thoâng leä trong thöïc teá laø
tính trung bình coù troïng soá cuûa caùc phöông aùn döï baùo vaø thay vaøo ñoù neân söû
duïng keát hôïp tuyeán tính khoâng raøng buoäc bao goàm caû thaønh phaàn baèng soá.

Moät Soá Môû Roäng Ñoái Vôùi Keát Hôïp Döï Baùo Chuaån.
Trong phöông phaùp hoài quy ñoái vôùi keát hôïp döï baùo vöøa ñöôïc trình baøy
(phöông phaùp C), chuùng ta ngaàm giaû ñònh laø caùc sai soá trong phöông trình
(11.8) laø ñoäc laäp vôùi nhau theo chuoãi vôùi phöông sai khoâng ñoåi. Ñieàu naøy coù
theå khoâng thoûa, bôûi vì caùc sai soá coù theå töï töông quan hoaëc coù bieåu hieän cuûa
hieäu öùng ARCH. Trong nhöõng tröôøng hôïp nhö theá, chuùng ta coù theå aùp duïng
nhöõng kyõ thuaät ñaõ ñeà nghò ôû chöông 9 ñeå chænh söûa caùc vaán ñeà naøy.
Ngöôøi ta cuõng coù theå nghi ngôø raèng caùc troïng soá ñoái vôùi caùc keát hôïp (nghóa
laø caùc giaù trò β trong phöông trình 11.8) khoâng laø haèng soá maø thay ñoåi theo
thôøi gian. Löu yù laø ñieàu naøy khaùc vôùi caùc sai soá bò töông quan theo thôøi gian
(töông quan chuoãi) hay bò phöông sai cuûa sai soá thay ñoåi (ARCH). Deã daøng
cho pheùp caùc troïng soá thay ñoåi theo thôøi gian nhö theá. Caùch ñôn giaûn laø giaû
ñònh raèng trong phöông trình (11.8), t
i io i 1
α α β + = vôùi t theå hieän thôøi gian töø
1 ñeán n, vaø i = 0, 1, ..., k. Ñieàu naøy daãn ñeán moâ hình caûi bieán:

t tk k tk k t t t
u tf f tf f t Y + + + + + + + = ) ( ... ) (
1 0 1 11 1 10 01 00
α α α α α α

Vieäc phaûi laøm laø taïo ra caùc thaønh phaàn töông taùc, giöõa thôøi gian vaø moãi döï
baùo, vaø keá ñoù laø ñöa caùc bieán môùi naøy vaøo moâ hình trong phöông trình (11.8)

} VÍ DUÏ 11.4
Bessler vaø Brandt (1981) ñaõ keát hôïp caùc döï baùo veà giaù lôïn theo quyù trong giai
ñoaïn 1976.1 ñeán 1979.2 töø moät moâ hình kinh teá löôïng, moät moâ hình chuoãi thôøi
gian goïi laø ARIMA (ñöôïc moâ taû ôû muïc 11.7), vaø töø caùc yù kieán chuyeân gia.
Granger vaø Ramanathan ñaõ aùp duïng rieâng töøng moâ hình trong 3 phöông phaùp
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 19 Thuc Doan/Hao Thi
vôùi 16 giaù trò quan saùt töø taäp döõ lieäu naøy vaø thu ñöôïc caùc troïng soá toái öu. Sau
ñoù hoï mang caùc phöông phaùp naøy vaøo moät kieåm ñònh döï baùo haäu maãu trong
thôøi ñoaïn 17 ñeán 24. Hoï cuõng thöïc hieän moät so saùnh trong maãu vôùi taát caû 24
giaù trò quan saùt ñeå öôùc löôïng caùc troïng soá. Baûng 11.3 cho thaáy raèng caùc
phöông phaùp döï baùo ban ñaàu cho ra caùc giaù trò döï baùo coù veû nhö bò thieân leäch,
maëc duø caùc khoaûng thieân leäch naøy khoâng goùp phaàn nhieàu vaøo MSE. Döï baùo
rieâng leû toát nhaát laø döï baùo theo phöông phaùp chuoãi thôøi gian ARIMA. Chuùng
ta cuõng löu yù laø baát kyø loaïi hình döï baùo keát hôïp naøo cuõng caûi thieän MSE moät
caùch ñaùng keå. Nhö lyù thuyeát ñaõ döï ñoaùn, phöông phaùp C cho sai soá döï baùo
trung bình = 0 vaø MSE thaáp nhaát. Hôn nöõa, nhö kieåm ñònh haäu maãu trong
baûng 11.4 cho thaáy, caùc sai soá trung bình khoâng coøn baèng 0 nöõa neáu caùc troïng
soá ñöôïc öôùc löôïng töø caùc thôøi ñoaïn ñeán 16 ñöôïc duøng ñeå döï baùo giaù cho caùc
thôøi ñoaïn töø 17 – 24. Maëc duø phöông phaùp C luoân toát hôn caùc phöông phaùp
kia, vieäc keát hôïp 3 döï baùo khoâng luoân luoân toát hôn vieäc keát hôïp chæ 2 döï baùo
thoâi.


} Baûng 11.3 - Caùc troïng soá vaø caùc sai soá döï baùo trong maãu ñoái vôùi döõ lieäu
giaù lôïn.

Caùc troïng soá

Döï baù o
Sai soá
trung
bình
Toå ng
bình
phöông
caùc
sai soá
Haè ng soá Kinh teá
löôïng
ARIMA Chuyeâ n
gia
Ñaàu tieân
Kinh teá löôï ng -1.71 610.4 – 1.00 – –
ARIMA -0.03 420.7 – – 1.00 –
Chuyeâ n gia 0.59 522.7 – – – 1.00
Phöông phaùp keát hôïp A (khoâng coù haèng soá, toång caùc troïng soá = 1)
Caû ba -0.26 334.7 0.00 0.30 0.27 0.43
Kinh teá löôï ng vaø ARIMA -0.35 409.8 0.00 0.19 0.81 0.00
ARIMA vaø chuyeâ n gia 0.21 360.8 0.00 0.00 0.45 0.55
Chuyeâ n gia vaø kinh teá löôï ng -0.44 344.6 0.00 0.62 0.00 0.38
Phöông phaùp keát hôïp B (khoâng raøng buoäc, khoâng haèng soá)
Caû ba 0.06 331.4 0.00 0.35 0.22 0.43
Kinh teá löôï ng vaø ARIMA 0.11 403.4 0.00 0.26 0.73 0.00
ARIMA vaø chuyeâ n gia 0.14 360.7 0.00 0.00 0.62 0.38
Chuyeâ n gia vaø kinh teá löôï ng 0.06 337.4 0.00 0.51 0.00 0.48
Phöông phaùp keát hôïp )
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 20 Thuc Doan/Hao Thi
Caû ba 0.00 319.6 7.57 0.19 0.26 0.38
Kinh teá löôï ng vaø ARIMA 0.00 372.6 11.80 0.03 0.70 0.00
ARIMA vaø chuyeâ n gia 0.00 325.4 10.65 0.00 0.42 0.34
Chuyeâ n gia vaø kinh teá löôï ng 0.00 327.8 6.80 0.36 0.00 0.48
Nguoàn: Granger vaø Ramanathan (1984)

} Baûng 11.4 – Caùc troïng soá vaø caùc sai soá döï baùo ngoaøi maãu ñoái vôùi döõ lieäu giaù lôïn.

Caùc troïng soá

Döï baù o
Sai soá
trung
bình
Toå ng
bình
phöông
caùc
sai soá
Haè ng soá Kinh teá
löôïng
ARIMA Chuyeâ n
gia
Ñaàu tieân
Kinh teá löôï ng -0.95 322.8 – 1.00 – –
ARIMA 0.78 245.1 – – 1.00 –
Chuyeâ n gia -2.13 160.2 – – – 1.00
Phöông phaùp keát hôïp A (khoâng coù haèng soá, toång caùc troïng soá = 1)
Caû ba -1.14 199.1 0.00 0.47 0.15 0.38
Kinh teá löôï ng vaø ARIMA 0.51 238.6 0.00 0.16 0.84 0.00
ARIMA vaø chuyeâ n gia 0.32 212.2 0.00 0.00 0.84 0.16
Chuyeâ n gia vaø kinh teá löôï ng -1.47 206.6 0.00 0.55 0.00 0.45
Phöông phaùp keát hôïp B (khoâng raøng buoäc, khoâng haèng soá)
Caû ba -0.59 199.8 0.00 0.50 0.16 0.33
Kinh teá löôï ng vaø ARIMA 1.16 246.1 0.00 0.30 0.68 0.00
ARIMA vaø chuyeâ n gia 0.56 217.3 0.00 0.00 0.86 0.14
Chuyeâ n gia vaø kinh teá löôï ng -0.94 205.0 0.00 0.59 0.00 0.40
Phöông phaùp keát hôïp C (khoâng raøng buoäc, coù haèng soá)
Caû ba -0.86 193.4 3.50 0.45 0.13 0.34
Kinh teá löôï ng vaø ARIMA 0.96 233.5 2.89 0.25 0.66 0.00
ARIMA vaø chuyeâ n gia -0.32 180.2 7.72 0.00 0.63 0.20
Chuyeâ n gia vaø kinh teá löôï ng -1.17 198.8 3.79 0.51 0.00 0.39
Nguoàn: Granger vaø Ramanathan (1984)


Caàn nhaán maïnh raèng, moät caùch toång quaùt, keát quaû ví duï coù theå khoâng ñuùng
cho caùc taäp döõ lieäu khaùc. Hoaøn toaøn coù khaû naêng laø MSE vaø sai soá trung bình
coù theå xaáu hôn trong thôøi kyø haäu maãu so vôùi thôøi kyø trong maãu. Bohara,
Mc.Nown vaø Bath (1987) ñaõ chöùng minh laø trong moät soá tröôøng hôïp caùc döï
baùo rieâng leû trong thôøi kyø haäu maãu coù theå toát hôn phöông phaùp keát hôïp döï baùo
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 21 Thuc Doan/Hao Thi
baèng caùch söû duïng moâ hình C cuûa Granger – Ramanathan, maëc duø trong giai
ñoaïn trong maãu phöông phaùp GR luoân luoân toát hôn. Caùc nghieân cöùu khaùc cho
thaáy raèng phöông phaùp GR cuõng seõ toát hôn caùc phöông phaùp khaùc trong caùc
tröôøng hôïp haäu maãu. Nhö Granger (1989a) ñaõ chæ roõ, vieäc keát hôïp caùc döï baùo
chæ thaät söï thích hôïp khi caùc phöông phaùp khaùc nhau raát cô baûn ñöôïc söû duïng
ñeå taïo ra caùc döï baùo, chaúng haïn nhö kinh teá löôïng vaø chuoãi thôøi gian. Taïp chí
Journal of Forecasting (1989) vaø Internaitonal Journal of Forecasting (1981)
ñeàu ñaõ daønh rieâng moät kyø veà keát hôïp caùc döï baùo, bao goàm nhieàu baøi baùo hay,
moät soá söû duïng caùc phöông phaùp tieân tieán.

} 11.6 Döï Baùo Töø Caùc Moâ Hình Kinh Teá Löôïng:
Phöông phaùp döï baùo kinh teá löôïng ñaàu tieân bao goàm vieäc xaây döïng moät moâ
hình kinh teá löôïng ñeå keát noái bieán phuï thuoäc vôùi moät soá bieán ñoäc laäp ñöôïc
xem laø coù taùc ñoäng aûnh höôûng ñeán noù. Keá ñoù, moâ hình ñöôïc ñaùnh giaù vaø söû
duïng ñeå taïo ra caùc döï baùo coù ñieàu kieän vaø/hoaëc khoâng ñieàu kieän cho bieán phuï
thuoäc. Caùc moâ hình thöôøng ñöôïc xaây döïng treân cô sôû caû thoáng keâ laãn kinh teá
löôïng.
Ví duï, xeùt baøi toaùn döï baùo doanh soá baùn ñieän haèng thaùng cuûa moät ñôn vò
phuïc vuï. Lyù thuyeát kinh teá cho ta bieát raèng ngöôøi tieâu duøng seõ löïa choïn nhöõng
ñoà duøng ñieän (bao goàm thieát bò söôûi, ñieàu hoøa vaø ñun nöôùc noùng trong gia
ñình) treân cô sôû möùc thu nhaäp, giaù cuûa thieát bò, vaø caùc ñaëc ñieåm nhaân khaùc nhö
thaønh phaàn nhaân khaåu cuûa hoä gia ñình. Möùc ñoä söû duïng thöïc teá cuûa caùc thieát bò
naøy thöôøng laø thay ñoåi theo thôøi tieát vaø caùc taùc ñoäng theo muøa khaùc nhö ngaøy
thöôøng hay cuoái tuaàn, kyø nghæ hay kyø heø, v.v... Do ñoù, moâ hình kinh teá löôïng
veà doanh soá ñieän seõ keát noái doanh soá ñieän haøng thaùng vôùi caùc soá ño thôøi tieát
nhö soá ngaøy laïnh vaø noùng gaëp phaûi trong thaùng (xem öùng duïng ôû muïc 9.7), caùc
bieán giaû haøng thaùng ñeå xeùt ñeán caùc taùc ñoäng theo muøa khaùc, thu nhaäp, soá
löôïng thieát bò vaø giaù ñieän. Ñeå ñaùnh giaù caùc phöông phaùp vaø moâ hình khaùc
nhau, thöôøng nhaø döï baùo taïo ra caùc giaù trò döï baùo coù ñieàu kieän döïa treân nhöõng
giaù trò ñaõ bieát cuûa caùc bieán ñoäc laäp trong thôøi kyø haäu maãu. Caùc giaù trò döï baùo
coù ñieàu kieän cuõng thöôøng ñöôïc taïo ra döôùi nhöõng tình huoáng khaùc nhau trong
töông lai. Möùc taêng tröôûng nhanh veà daân soá vaø thu nhaäp, möùc taêng tröôûng
trung bình veà caùc bieán kinh teá/nhaân khaåu hoïc, hay möùc taêng tröôûng thaáp. Caùc
phöông aùn khaùc nhau veà thay ñoåi giaù ñieän cuõng ñöôïc choïn löïa. Ñeå coù ñöôïc caùc
thay ñoåi giaù trò döï baùo khoâng ñieàu kieän veà doanh thu ñieän, nhaø phaân tích ñôn
vò phuïc vuï cuõng phaûi moâ hình hoùa ñoäng thaùi cuûa chính caùc bieán ñoäc laäp. Caùc
phöông phaùp thoâng duïng laø laøm thích hôïp caùc xu höôùng thôøi gian hoaëc söû duïng
ñôn thuaàn caùc phöông phaùp chuoãi thôøi gian nhö ñöôïc trình baøy trong phaàn tieáp
theo.
Sau ñaây laø moät soá caùc coâng thöùc thoâng duïng trong döï baùo.

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 22 Thuc Doan/Hao Thi
Döï Baùo Kinh Teá Löôïng Vôùi Caùc Bieán Phuï Thuoäc Khoâng Treã Hay Caùc Sai
Soá Coù Töông Quan Chuoãi.
Ñaây laø tröôøng hôïp ñôn giaûn nhaát cuûa döï baùo kinh teá löôïng. Moâ hình roõ neùt
nhaát coù daïng phöông trình (11.1) trong ñoù caùc sai soá coù ñoäng thaùi toát vaø thoûa
maõn giaû thieát 3.2 ñeán 3.7. Moät giaù trò döï baùo cho thôøi ñoaïn n + h (nghóa laø, döï
baùo tröôùc h böôùc) ñöôïc cho bôûi:

k h n k h n h n h n
X X X Y
, 3 , 3 2 , 2 1
...
+

+

+
∧ ∧ ∧
+
+ + + + = β β β β
(11.10)

Nhö ñaõ ñeà caäp tröôùc ñaây, giaù trò döï baùo laø coù ñieàu kieän neáu nhö caùc giaù trò
X
n+h,i
giaû ñònh laø ñöôïc cho töø moät cô cheá ngoaïi sinh naøo ñoù.

Döï Baùo Kinh Teá Löôïng Vôùi Caùc Bieán Phuï Thuoäc Khoâng Treã Nhöng Caùc
Sai Soá Coù Töông Quan Theo Chuoãi.
Chuùng ta ñaõ thaáy trong chöông 9 raèng neáu caùc sai soá cuûa moâ hình hoài quy laø
coù töông quan chuoãi thì chuùng ta coù theå coù ñöôïc caùc döï baùo caûi tieán baèng caùch
duøng thoâng tin ñoù. Trong phöông trình (11.1) giaû söû raèng u
t
tuaân theo quaù trình
töï hoài quy baäc moät (ε
t
ñöôïc giaû ñònh laø coù ñoäng thaùi toát)
t t t
u ε ρu + =
−1
(11.11)
Neáu

ρ laø öôùc löôïng cuûa heä soá töông quan theo chuoãi, ta coù:
n n u u
∧ ∧
+

= ρ 1 n n n u u u
∧ ∧
+
∧ ∧
+

= =
2
1 2 ρ ρ n
h
h n u u
∧ ∧
+

= ρ
Vì n u

coù theå ruùt ra ñöôïc töø maãu, neân ta coù theå coù ñöôïc sai soá döï baùo h böôùc toát
hôn tröôùc vaø do ñoù seõ coù ñöôïc döï baùo Y
n+h
caûi thieän nhö sau:
n
h
k h n k h n h n
h n u X X X Y
∧ ∧
+

+


∧ ∧
+

+ + + + + = ρ β β β β
, 3 , 3 2 , 2 1
...
(11.12)

Trong tröôøng hôïp toång quaùt cuûa moät caáu truùc sai soá töï hoài quy baäc q

t q t q t t t
u u u u ε ρ ρ ρ + + + + =
− − −
..
2 2 1 1
(11.13)
Sai soá döï baùo tröôùc 1 böôùc ñöôïc öôùc löôïng laø:
q n
q n
n n u u u u − +
∧ ∧ ∧

∧ ∧ ∧
+

+ + + = 1
1 2 1
1 ... ρ ρ ρ (11.14)
Do ñoù, döï baùo tröôùc 1 böôùc Y
n+1
laø:
1
, 1 3 , 1 3 2 , 1 2 1
1 ... +

+

+

+
∧ ∧
+

+ + + + + = n
k n k n n
n u X X X Y β β β β
(11.15)

Caùc döï baùo tieáp theo sau ñoù seõ ñöôïc taïo ra theo caùch töông töï nhö vaäy.
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 23 Thuc Doan/Hao Thi

Döï Baùo Kinh Teá Löôïng Vôùi Caùc Bieán Phuï Thuoäc Treã Vaø Caùc Sai Soá Coù
Töông Quan Chuoãi.
Coâng thöùc kinh teá löôïng toång quaùt nhaát cuûa moät bieán phuï thuoäc rieâng leû laø
coâng thöùc coù caû caùc bieán phuï thuoäc treã vaø caùc sai soá töï töông quan:


t tk k t P t P t t
u X X Y Y Y + + + + + + + =
− −
β β α α α ... ...
1 1 1 1 0

(11.16)


t q t q t t t
u u u u ε ρ ρ ρ + + + + =
− − −
...
2 2 1 1

(11.17)

Quy trình öôùc löôïng moät daïng ñôn giaûn hôn cuûa moâ hình naøy ñöôïc moâ taû ôû
Muïc 10.2. Vôùi caùc giaù trò cho tröôùc X
n+1,1
, X
n+1,2
, ..., X
n+1,k
giaù trò döï baùo tröôùc
1 böôùc ñöôïc cho bôûi:
p n
p
n n
n Y Y Y Y
− +


∧ ∧ ∧
+

+ + + + =
1 1
2 1 0 1 α α α α ... (11.18)

Trong ñoù:
q n
q
n n n u u u u − +
∧ ∧

∧ ∧ ∧ ∧
+

+ + + = 1 1
2 1
1 ... ρ ρ ρ (11.19)
Ñoái vôùi nhöõng böôùc xa hôn, quaù trình naøy seõ ñöôïc laäp laïi vôùi 1 +

n Y thay vì Y
n+1


Ví Duï Thöïc Nghieäm: Döï Baùo Ngaén Haïn Veà Doanh Soá Ñieän
Enghe & Granger (1986) ñaõ thöïc hieän moät nghieân cöùu so saùnh nhieàu moâ hình
khaùc nhau vaø phöông phaùp luaän döï baùo khaùc nhau ñoái vôùi doanh soá ñieän haèng
thaùng. Moät phaàn cuûa nghieân cöùu cuûa hoï seõ ñöôïc trình baøy ôû ñaây. Muoán bieát
theâm chi tieát, xin ñoïc baøi baùo cuûa hoï. Döõ lieäu ñeà caäp ñeán chuoãi theo thaùng töø
1964 ñeán 1981 ôû California. Vieäc öôùc löôïng ñöôïc tính cho 168 thôøi ñoaïn
(khoaûng 1961 – 1977). Caùc döï baùo kieåm ñònh coù ñöôïc 36 thôøi ñoaïn töø 1978 –
1980. Baûng 11.5 trình baøy caùc giaù trò öôùc löôïng cuûa 1 trong soá caùc moâ hình
ñöôïc söû duïng, vaø baûng 11.6 trình baøy caùc giaù trò thoáng keâ kieåm ñònh ñoái vôùi
moät soá loaïi ñaëc tröng cuûa moâ hình. Bieán phuï thuoäc laø löôïng tieâu thuï ñieän daân
duïng cho moãi khaùch haøng. CDD vaø HDD laø soá ngaøy maùt & noùng, ñöôïc ñònh
nghóa trong ví duï öùng duïng ôû muïc 9.7. Trong baûng 11.6, RPINC/C laø thu nhaäp
trung bình thöïc vaø RELCP750 laø giaù ñieän trung bình thöïc. Moâ hình coøn coù caùc
bieán giaû theo thaùng (MAY bò loaïi boû ñeå traùnh ña coäng tuyeán hoaøn toaøn).
AUTO bieåu dieãn caùc thaønh phaàn töông quan theo chuoãi (caùc ñoä treã 1, 12 vaø 13
ñöôïc söû duïng). Caùc bieán kyù hieäu “% Dist” (baûng 11.5) laø caùc xaùc suaát trong
1
1 2 1 2 1 1 1
+

+

+

+

+ + + + + n
k n k n n
u X X X
, , ,
... β β β
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 24 Thuc Doan/Hao Thi
phaân phoái chi-square veà phía beân traùi cuûa chi-square quan saùt ñöôïc (100 tröø ñi
tröø ñi möùc yù nghóa). Nhöõng soá lieäu cao hôn 95% bieåu thò möùc yù nghóa 5%. Chæ
coù söï töông taùc giöõa CDD vaø thôøi gian cuõng nhö giöõa HDD vaø thôøi gian laø
nhöõng töông taùc ñaùng keå. Engle vaø Granger ñaõ ñaùnh giaù laïi moâ hình ñeå ñöa
vaøo nhöõng thaønh phaàn töông taùc naøy.
Caùc trò döï baùo khoâng ñieàu kieän coù ñöôïc töø moâ hình naøy (kyù hieäu laø
AUTO-B) vaø moät moâ hình ñôn giaûn khoâng coù töông quan theo chuoãi (kyù hieäu
laø OLS-A) ñöôïc veõ treân hình 11.4. Caên baäc hai cuûa sai soá bình phöông trung
bình (RMSE) ñoái vôùi döï baùo tröôùc moät thôøi ñoaïn laø 15.4 ñoái vôùi OLS-A vaø
13.6 ñoái vôùi AUTO-B. Caû hình veõ vaø caùc giaù trò RMSE cho thaáy moâ hình coù
caùc thaønh phaàn töï hoài quy coù khaû naêng döï baùo toát hôn. Engle vaø Granger cuõng
ñaõ öôùc löôïng moät loaït caùc moâ hình khaùc cho möôøi tieåu bang khaùc. Vieäc naøy ñaõ
ñöôïc trình baøy trong baøi baùo cuûa hoï.

} Baûng 11.5 Caùc kieåm ñònh chaån ñoaùn ñoái vôùi Moâ hình California Auto-A

Test Stat. d.f. % of Dist. Test Test Dist.
2.749 1 90.269 AUTO1 CHI-SQ
1.998 1 84.254 AUTON CHI-SQ
18.600 10 95.436 AUTO1-N CHI-SQ
0.898 1 65.668 AUTO MAX CHI-SQ
4.019 1 95.501 YLAGD1 CHI-SQ
2.669 1 89.769 YLAGDN CHI-SQ
9.320 12 32.468 YLAG1-N CHI-SQ
0.627 1 57.186 Y-MAX CHI-SQ
13.765 1 99.979 ARCH1 CHI-SQ
0.308 1 42.153 ARCHN CHI-SQ
19.761 12 92.826 ARCH1-N CHI-SQ
26.913 24 69.147 ARCH1-2N CHI-SQ
1.212 1 72.918 TIME TND CHI-SQ
12.175 2 99.773 GDDMA * TIME, HDDMA *
TIME

9.597 6 85.733 CDD
2
, HDD
2
, CDD ( -1 )
2

HDD ( -1)
2
, CDD (-2 ), HDD (-2)
2


6.368 2 95.859 RELCP250, RELCP500
4.432 3 78.158 TIME, D70, T70
7.466 3 94.156 TIME, D72, T72
20.915 3 99.989 TIME, D74, T74
2.7491 1 90.269 AUTO-2
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 25 Thuc Doan/Hao Thi
3.8405 3 72.079 AUTO-3, AUTO-4, AUTO-6
Nguoàn: Engle & Granger, 1986, in laïi vôùi söï cho pheùp cuûa Vieän nghieân cöùu Ñieän löïc.



} Baûng 11.6 Caùc giaù trò öôùc löôïng cuûa moâ hình Auto – A cho California

Bieán phuï thuoäc = DELC / C
Toång caùc phaàn dö bình phöông = 11.245
Trung bình cuûa bieán phuï thuoäc = 394,63
Ñoä leäch chuaån = 64,732
Sai soá hoài quy chuaån = 8,806
R
2
= 0,983
R
2
hieäu chænh = 0,981
Trò thoáng keâ F (22.145) = 403,55
Soá quan saùt = 168

Bieán Ñoä treã Beta / Rho Std. Error E-stat
CDD 0 0.123 0.028 4.406
CDD 1 0.171 0.028 6.047
CDD 2 0.102 0.027 3.672
HDD 0 0.063 0.012 4.952
HDD 1 0.010 0.013 7.418
HDD 2 0.032 0.013 2.522
RPINC/C 0 13.492 36.630 0.368
RELCP750 0 -8.780 4.716 -1.861
JAN 0 77.899 11.159 6.980
FEB 0 38.327 10.277 3.729
MAR 0 23.834 8.599 2.771
APR 0 3.743 6.043 0.619
JUN 0 17.025 6.559 2.595
JUL 0 32.158 10.978 2.929
AUG 0 29.562 14.513 2.036
SEP 0 35.415 15.522 2.281
OCT 0 26.262 13.761 1.008
NOV 0 33.551 11.741 2.857
DEC 0 53.550 11.100 4.824
CONST 0 516.190 247.140 2.088
AUTO 1 0.709 0.061 11.603
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 26 Thuc Doan/Hao Thi
AUTO 12 0.580 0.072 7.962
AUTO 13 -0.315 0.083 -3.789
Nguoàn: Engle vaø Granger, 1986 – In laïi vôùi söï cho pheùp cuûa Vieän nghieân cöùu Ñieän löïc


} Hình 11.4 So saùnh döï baùo ôû California.

} 11.7 Döï Baùo Töø Caùc Moâ Hình Chuoãi Thôøi Gian
Nhö ñaõ ñeà caäp tröôùc ñaây, caùc moâ hình kinh teá löôïng chuû yeáu döïa treân moät
ñoäng thaùi roõ neùt cuûa caùc ñoái töôïng coù lieân quan ñeán heä thoáng kinh teá. Tuy
nhieân moät hoï caùc moâ hình thay theá khaùc ñöôïc söû duïng roäng raõi, ñaëc bieät trong
döï baùo ngaén haïn, ñöôïc goïi laø caùc moâ hình chuoãi thôøi gian. Chuû yeáu, caùc moâ
hình naøy noái keát moät bieán phuï thuoäc vôùi caùc giaù trò cuûa noù trong quaù khöù vaø
vôùi caùc sai soá ngaãu nhieân maø coù theå coù töông quan theo chuoãi. Moät caùc toång
quaùt, caùc moâ hình chuoãi thôøi gian khoâng döïa treân baát kyø moät ñoäng thaùi kinh teá
roõ neùt naøo. Cho ñeán caùch ñaây 30 naêm, caùc moâ hình chuoãi thôøi gian ñöôïc söû
duïng phoå bieán nhaát trong kyõ thuaät vaø caùc khoa hoïc vaät lyù. Tuy nhieân, trong
khoaûng 2 thaäp kyû gaàn ñaây, caùc phöông phaùp chuoãi thôøi gian ñaõ ñöôïc söû duïng
raát roäng raõi trong kinh teá hoïc ñaëc bieät laø trong döï baùo ngaén haïn, trong ñoù caùc
moâ hình chuoãi thôøi gian ñaõ chöùng toû laø thích hôïp hôn so vôùi caùc moâ hình kinh
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 27 Thuc Doan/Hao Thi
teá löôïng. Trong phaàn naøy, chuùng toâi giôùi thieäu sô löôïc veà nhöõng vaán ñeà coù lieân
quan ñeán phöông phaùp chuoãi thôøi gian. Ñeå coù taøi lieäu toát veà caùc moâ hình vaø döï
baùo chuoãi thôøi gian ôû möùc ñoä ñaïi hoïc, xin xem caùc saùch Granger (1989b) vaø
Diebold (2001). Coøn taøi lieäu caáp cao hôn thì xin xem Harvey (1990) vaø
Granger & Newbold (1986).
Caùc chuoãi thôøi gian thöôøng ñöôïc moâ hình hoùa daïng toång (hay tích) cuûa 3
thaønh phaàn: (1) thaønh phaàn xu höôùng, (2) thaønh phaàn muøa, vaø (3) thaønh
phaàn ngaãu nhieân. Do ñoù, ta coù:
Y
t
= T
t
+ S
t
+ u
t
hay Y
t
= T
t
S
t
u
t


Trong ñoù, Y laø bieán phuï thuoäc, T laø thaønh phaàn xu höôùng, S laø thaønh phaàn
muøa vaø u laø thaønh phaàn sai soá ngaãu nhieân. Ví duï veà moät xu höôùng theo thôøi
gian daïng tuyeán tính ñôn giaûn laø T
t
= α + β t . Trong muïc 11.4, nhieàu daïng
thöùc xu höôùng khaùc ñaõ ñöôïc thích hôïp hoùa. Neáu Y
t
taêng tröôûng daïng luõy thöøa
thì tröôùc tieân neân chuyeån sang daïng loâgarit. Nhö teân goïi, thaønh phaàn muøa laø
thaønh phaàn do hieän töôïng muøa vuï xaûy ra thöôøng xuyeân chaúng haïn nhö thaùng,
quyù, tuaàn, ngaøy, giôø, caùc ngaøy nghæ leã, v.v.... Chuùng ta ñaõ thaáy nhieàu ví duï
trong ñoù caùc bieán giaû chæ muøa coù theå ñöôïc duøng ñeå öôùc löôïng caùc daïng thöùc
muøa. Caùc kyõ thuaät raát phöùc taïp ñaõ ñöôïc xaây döïng ñeå öôùc löôïng caùc thaønh phaàn
naøy, nhöng tröôùc nhöõng naêm 1930 caùc nhaø khaûo saùt ñaõ khoâng quan taâm ñeán
nhöõng phöông phaùp naøy vaø ñaõ hình thaønh caáu truùc khaùc cho caùc bieán chuoãi
thôøi gian. Phaàn tieáp theo seõ trình baøy caáu truùc naøy.

Caáu Truùc Cuûa Caùc Moâ Hình Chuoãi Thôøi Gian
CAÙC MOÂ HÌNH TÖÏ HOÀI QUY (AR): Moâ hình chuoãi thôøi gian töï hoài quy hoaøn toaøn
(tröôøng hôïp ñaëc bieät cuûa phöông trình 11.16) coù caáu truùc nhö sau:

t p t p t t t
u Y Y Y Y + + + + =
− − −
α α α ...
2 2 1 1
(11.20)

Trong ñoù Y
t
laø quan saùt thöù t ñoái vôùi bieán phuï thuoäc sau khi tröø ñi giaù trò trung
bình cuûa chính noù, vaø u
t
laø thaønh phaàn sai soá coù ñoäng thaùi toát coù trung bình
baèng 0 vaø phöông sai khoâng ñoåi vaø khoâng töông quan vôùi u
s
neáu t ≠ s (khaùi
nieäm naøy goïi laø nhieãu traéng – white noise). Thaønh phaàn haèng soá ñöôïc boû qua
vì Y
t
ñöôïc bieåu dieãn daïng ñoä thieân leäch khoûi giaù trò trung bình. Ñoäc giaû seõ
nhaän ra ngay raèng ñaây laø tröôøng hôïp ñaëc bieät cuûa moâ hình ñoä treã coù phaân phoái
trong chöông 10 vaø laø moät tröôøng hôïp ñaëc bieät cuûa phöông trình (11.16) vôùi taát
caû giaù trò β
s
cho baèng 0. Noùi caùch khaùc, Y
t
ñöôïc moâ hình hoùa chæ vôùi quaù khöù
cuûa noù vaø khoâng vôùi caùc bieán ñoäc laäp khaùc. Ñaây laø caùc moâ hình töï hoài qui,
AR vaø moâ hình trong phöông trình (11.20) ñöôïc goïi laø moâ hình AR (p), vôùi p
laø baäc töï hoài quy.
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 28 Thuc Doan/Hao Thi

CAÙ C MOÂ HÌNH TRUNG BÌNH TRÖÔÏT (MA): Moâ hình sau ñaây goïi laø moâ hình
trung bình tröôït – MA baäc q, kyù hieäu laø MA (q).

q t q t t t t
v v v v Y
− − −
− − − − = β β β ...
2 2 1 1
(11.21)

vôùi v
t
laø chuoãi sai soá nhieãu traéng. Do ñoù, Y
t
laø toå hôïp tuyeán tính cuûa caùc bieán
ngaãu nhieân nhieãu traéng. Chuùng ta ñaõ gaëp thaønh phaàn sai soá naøy ôû Muïc 10.2

CAÙ C MOÂ HÌNH ARMA. Phoái hôïp giöõa caùc coâng thöùc töï hoài quy vaø trung bình
tröôït taïo ra moâ hình ARMA. Do ñoù, moâ hình ARMA (p, q) coù daïng toång quaùt:

Y
t
= α
1
Y
t-1
+ α
2
Y
t-2
+...+ α
p
Y
t-p
(11.22)
+ v
t
- β
1
v
t-1
- β
2
v
t-2
- ... - β
q
v
t-q


Haøm Töï Töông Quan Vaø Ñoà Thò Töông Quan
Xeùt heä soá töông quan r(s) giöõa u
t
vaø u
t-s
ñoái vôùi nhöõng giaù trò cuûa s töø 0 ñeán t-1.
Haøm naøy goïi laø haøm töï töông quan. Ñònh nghóa haøm töï töông quan nhö sau:

) u ( E
) u u ( E
) u ( Var
) u , u ( Cov
) u , u ( Cov ) s ( r
2
t
s t t
t
s t t
s t t
− −

= = =

noù coù theå ñöôïc öôùc löôïng baèng heä soá töông quan cuûa maãu giöõa u
t
vaø u
t-s
.
Ñoà thò töông quan laø ñoà thò cuûa r(s) theo s, vôùi s = 0, 1, ..., t-1. Noù laø moät
chæ daãn höõu ích ñeå xaùc ñònh möùc ñoä töông quan cuûa thaønh phaàn sai soá (u
t
) vôùi
caùc sai soá trong quaù khöù u
t-1
, u
t-2
,...
Trong phuï luïc 9A cho thaáy raèng trong tröôøng hôïp cuûa quaù trình töï hoài quy
baäc nhaát AR(1) ñöôïc cho bôûi phöông trình (9.2), haøm töï töông quan coù daïng
r(s) = ρ
s
. Ñoà thò töông quan cuûa AR(1) ñöôïc trình baøy trong hình 11.5 vôùi ρ
=0.3, 0.6 vaø 0.9 vaø s =1 tôùi 10. Hình 11.6 trình baøy töông töï nhöng vôùi caùc giaù
trò aâm cuûa ρ. Löu yù raèng r(s) laø ñoäc laäp vôùi t. Hôn nöõa, neáu ρ < 1 thì phöông
sai cuûa u
t
seõ laø xaùc ñònh (ñaõ chöùng minh trong phuï luïc 9A). Do ñoù, quaù trình
AR(1) laø döøng vôùi ñieàu kieän laø trò tuyeät ñoái cuûa heä soá töï töông quan ρ khoâng
vöôït quaù 1. Neáu ρ aâm, r(s) seõ ñoåi daáu. Neáu ρ lôùn thì ñoà thò töông quan cuûa
AR(1) seõ giaûm daàn theo thôøi gian, coøn neáu ρ nhoû thì haøm seõ giaûm nhanh ñeán
0. Tính höõu ích cuûa haøm töï töông quan vaø ñoà thò töông quan seõ ñöôïc trình baøy
kyõ hôn ôû phaàn sau cuûa chöông naøy.

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 29 Thuc Doan/Hao Thi
Tính Döøng
Trong chöông naøy, chuùng ta töï haïn cheá trong tröôøng hôïp maø haøm töï töông
quan r(s) laø ñoäc laäp vôùi t, thôøi ñoaïn maø caùc töông quan cuûa phaàn dö hieän taïi vaø
quaù khöù ñöôïc ño, vaø chæ phuï thuoäc vaøo khoaûng caùch (s) giöõa thôøi ñoaïn t vaø
thôøi ñoaïn (t – s) maø ngöôøi ta tính töông quan. Hôn nöõa, u
t
ñöôïc giaû ñònh laø coù
phöông sai höõu haïn. Nhö ñaõ ghi chuù trong muïc 10.10, ñaëc tính naøy ñöôïc goïi laø
tính döøng, vaø baát kyø chuoãi thôøi gian naøo tuaân theo ñieàu naøy seõ ñöôïc goïi laø
chuoãi thôøi gian döøng. Do vaäy, quaù trình maø taïo ra caùc nhieãu roái ngaãu nhieân laø
khoâng bieán ñoäng theo thôøi gian. Khi coù tính döøng, Var (u
t-s
) vaø Var (u
t
) laø nhö
nhau. Granger (1989a) vaø Diebold (2001) trình baøy chi tieát hôn veà ñoà thò
töông quan, tính döøng vaø caùc coâng thöùc töï hoài quy.

} Hình 11.5 Ñoà thò töông quan vôùi moâ hình AR (1) (ρ > 0)
















1.0
0.9
0.8
0.7
0.6
0.5
0.4
0.3
0.2
0.1
0.0
r(s)
s
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
ρ = 0.9
- - - ρ = 0.6
----- ρ = 0.3
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 30 Thuc Doan/Hao Thi
} Hình 11.6 Ñoà thò töông quan vôùi moâ hình AR (1) (ρ < 0)
CAÙC MOÂ HÌNH KHOÂNG DÖØNG, SAI PHAÂN HOÙA VAØ ARIMA: Chuùng ta vöøa thaáy ñieåm
döøng coù ñaëc tính laø töông quan giöõa moät bieán taïi thôøi ñoaïn t (Y
t
) vaø giaù trò cuûa
noù ôû thôøi ñoaïn s (Y
s
) chæ phuï thuoäc vaøo khoaûng caùch ( t – s ) giöõa hai thôøi
ñoaïn. Moät chuoãi döøng coù giaù trò trung bình laø haèng soá (khoâng nhaát thieát = 0) vaø
phöông sai khoâng ñoåi theo thôøi gian. Quaù trình taïo ra chuoãi naøy laø khoâng bieán
ñoäng theo thôøi gian. Tuy nhieân, haàu heát caùc chuoãi trong kinh teá coù tính khoâng
döøng bôûi vì chuùng taêng tröôûng daàn theo thôøi gian. Chaúng haïn, neáu Y
t
coù xu
höôùng theo thôøi gian daïng tuyeán tính hay luõy thöøa thì noù seõ khoâng döøng. Vieäc
öôùc löôïng cuûa quaù trình ARMA ñoøi hoûi Y
t
phaûi moät chuoãi döøng. Trong tröôøng
hôïp nhö theá ta phaûi laøm gì ? Haàu heát caùc chuoãi thôøi gian khoâng döøng ñeàu coù
theå ñöôïc chuyeån thaønh daïng döøng thoâng qua quaù trình sai phaân hoùa. Xeùt moät
xu höôùng tuyeán tính coù daïng Y
t
= α +β t. Sai phaân baäc nhaát cuûa Y
t
ñöôïc ñònh
nghóa laø: ∆Y
t
= Y
t
–Y
t-1
. Ta thaáy:

∆Y
t
= α + β t

– α - β (t-1) = β

laø haèng soá vaø do ñoù noù coù tính döøng. Do ñoù, xu höôùng tuyeán tính coù theå ñöôïc
loaïi boû baèng caùch laáy sai phaân moät laàn. Neáu moät chuoãi taêng tröôûng theo luõy
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 31 Thuc Doan/Hao Thi
thöøa vôùi möùc taêng khoâng ñoåi, ln(Y
t
) seõ coù xu höôùng tuyeán tính vaø coù theå laáy
sai phaân. Deã daøng chöùng minh ñöôïc laø xu höôùng baäc 2 coù theå ñöôïc loaïi boû
baèng caùch laáy sai phaân 2 laàn. Sai phaân baäc hai (kyù hieäu laø ∆
2
Y) ñöôïc ñònh
nghóa laø sai phaân baäc nhaát cuûa sai phaân baäc nhaát. Do ñoù:

2 1 2 1 1
2
2 ) ( ) (
− − − − −
+ − = − − − = ∆
t t t t t t t t
Y Y Y Y Y Y Y Y (11.23)

Moät daïng khaùc maø trong ñoù tính khoâng döøng thöôøng xuaát hieän ñoù laø tính
muøa. Tính khoâng döøng trong caùc chuoãi theo thaùng vaø theo quyù thöôøng coù theå
ñöôïc loaïi boû baèng caùch laáy sai phaân thích hôïp: ∆
4
= Y
t
– Y
t-4
ñoái vôùi döõ lieäu
theo quyù vaø ∆
12
= Y
t
– Y
t-12
ñoái vôùi döõ lieäu theo thaùng.

} BAØI TAÄP THÖÏC NGHIEÄM 11.3

a) Chöùng minh raèng xu höôùng baäc hai: Y
t
= α + β t + γ t
2
coù theå ñöôïc loaïi boû
baèng caùch laáy sai phaân baäc hai
b) Chöùng minh raèng sai phaân theo quyù: ∆
4
= Y
t
- Y
t-4
cuõng loaïi boû ñöôïc xu
höôùng tuyeán tính, vaø töông töï vôùi ∆
12
.

Giaû söû raèng, moät chuoãi thôøi gian khoâng döøng coù theå ñöôïc chuyeån thaønh
moät chuoãi döøng baèng caùch laáy sai phaân d laàn. Thì chuoãi ñoù ñöôïc goïi laø tích
hôïp baäc d vaø ñöôïc vieát laø I(d). Chuoãi döøng do sai phaân sau ñoù seõ coù theå ñöôïc
moâ hình hoùa theo ARMA (p, q). Trong tröôøng hôïp naøy quaù trình taïo ra chuoãi
Y
t
ñöôïc goïi laø trung bình tröôït tích hôïp töï hoài quy, vaø moâ hình laø moâ hình
ARIMA, kyù hieäu ARIMA (p, d, q).

Öôùc Löôïng vaø Döï Baùo Vôùi Moâ Hình Arima
Box & Jenkins (1970) ñeà xuaát moät phöông phaùp cuï theå cho moâ hình hoùa chuoãi
thôøi gian, bao goàm 3 giai ñoaïn:
1. Nhaän daïng, xaùc ñònh p, d, q
2. Öôùc löôïng, bao goàm vieäc öôùc löôïng caùc tham soá cuûa phöông trình (11.22)
trong ñoù veá traùi laø chuoãi ñöôïc laáy sai phaân d laàn.
3. Kieåm tra chaån ñoaùn, bao goàm vieäc aùp duïng caùc kieåm ñònh khaùc nhau ñeå
xem moâ hình öôùc löôïng coù thích hôïp vôùi döõ lieäu moät caùch thoûa ñaùng hay
khoâng. Neáu moâ hình chöa thích hôïp thì laëp laïi quaù trình.

NHAÄN DAÏNG: Bôûi vì haàu heát caùc chuoãi thôøi gian trong kinh teá thay ñoåi theo
thôøi gian moät caùch coù heä thoáng, böôùc ñaàu tieân cuûa giai ñoaïn nhaän daïng laø choïn
d, soá laàn laáy sai phaân ñeå laøm cho noù xaáp xæ döøng. Ñoà thò veõ chuoãi theo thôøi
gian thöôøng cho thaáy chöùng cöù veà baûn chaát cuûa chuoãi. Neáu chuoãi bieåu thò söï
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 32 Thuc Doan/Hao Thi
taêng tröôûng theo luõy thöøa, thì ñaàu tieân haõy laáy loâgarit vaø veõ noù theo thôøi gian.
Neáu roõ raøng laø coù xu höôùng tuyeán tính, haõy laáy sai phaân chuoãi (hay log cuûa
noù) moät laàn vaø veõ chuoãi ñaõ laáy sai phaân. Neáu vaãn theå hieän xu höôùng, coù theå
caàn laáy sai phaân laàn thöù hai. Chuoãi thôøi gian veà kinh teá hieám khi caàn phaûi laáy
sai phaân hôn hai laàn.
Caùch thöù hai ñeå nhaän ra xem coù caàn thieát phaûi laáy sai phaân laø tính haøm töï
töông quan (ACF) ñaõ ñöôïc ñònh nghóa tröôùc ñaây vaø veõ ñoà thò töông quan. Ñoà
thò töông quan laø ñoà thò cuûa caùc heä soá töông quan giöõa moät chuoãi vaø caùc giaù trò
cuûa noù trong quaù khöù. Neáu ñoà thò naøy giaûm töø töø (nhö laø ρ =0.9 trong hình
11.4) thì coù chæ ñònh phaûi laáy sai phaân. Tieáp theo veõ ñoà thò töông quan cuûa caùc
sai phaân baäc nhaát. Neáu ñoà thò naøy cuõng giaûm töø töø, thì coù chæ ñònh phaûi laáy sai
phaân baäc hai.
Tính khoâng döøng do caùc aûnh höôûng muøa ñöôïc xöû lyù baèng caùch taùch muøa
cho chuoãi. Caùch ñôn giaûn ñeå taùch thaønh phaàn muøa trong moät chuoãi döõ lieäu
thaùng laø laáy sai phaân Y
t
– Y
t-12
. Hoaëc, ta laáy hoài quy Y
t
theo caùc bieán giaû theo
muøa vaø sau ñoù laáy phaàn dö cuûa phöông trình ñaõ ñöôïc thích hôïp hoùa, vôùi caùc
aûnh höôûng muøa ñaõ bò loaïi ra. Caùc phöông phaùp phöùc taïp khaùc ñöôïc trình baøy
trong Granger (1989a), Granger & Newbold (1986) vaø Diebold (2001). Neáu
caùc aûnh höôûng muøa xuaát hieän, ACF seõ coù “ñænh nhoïn” ôû nhöõng khoaûng ñeàu
ñaën (xem hình11.7 minh hoïa veà döõ lieäu thaùng). Sai phaân Y
t
– Y
t-12
thöôøng loaïi
boû caùc aûnh höôûng muøa vaø xu höôùng tuyeán tính (xem hình 11.8 minh hoïa cho
cuøng moät chuoãi theo thaùng).
Caùc choïn löïa ban ñaàu veà baäc cuûa töï hoài quy vaø caùc thaønh phaàn trung bình
tröôït (p vaø q) thöôøng ñöôïc thöïc hieän ñoàng thôøi. Ñoái vôùi nhöõng giaù trò ñoä treã lôùn
(kyù hieäu laø k), ACF lyù thuyeát cuûa moâ hình AR (p) seõ xaáp xæ daïng A
p
k
(vôùi –1 <
ρ <1). Neáu ρ laø döông, thì ACF seõ giaûm daàn (xem hình 11.5). Neáu ρ laø aâm, thì
haøm soá seõ ñöôïc bao bôûi moät caëp ñöôøng cong, nhö trong hình 11.9. Vôùi moâ
hình MA (q) ñoà thò töông quan veà lyù thuyeá t laø baèng 0 ñoái vôùi caùc ñoä treã lôùn
hôn q nhöng khoâng coù daïng cuï theå tröôùc q (xem hình 11.10) Ñoà thò töông quan
öôùc löôïng coù theå duøng nhö moät chæ daãn ñeå choïn giaù trò q. Neáu ñoà thò töông
quan vaãn duy trì gaàn 0 sau moät ñoä treã cuï theå naøo ñoù, thì ñoä treã ñoù seõ laø löïa
choïn toát cho giaù trò q.
Ñeå choïn giaù trò ban ñaàu cho p, söû duïng moät haøm khaùc goïi laø haøm töï töông
quan rieâng phaàn (PACF) vaø ñoà thò ñi keøm goïi laø ñoà thò töông quan rieâng
phaàn. Giaû söû chuùng ta thích hôïp hoùa moät moâ hình töï hoài quy baäc nhaát coù
daïng:

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 33 Thuc Doan/Hao Thi
} Hình 11.7 Ñoà thò töông quan ñoái vôùi döõ lieäu doanh soá baùn ñieän theo
thaùng

} Hình 11.8 Ñoà thò töông quan ñoái vôùi döõ lieäu sai phaân 12 thaùng
Y
t
= a
11
Y
t-1
+ u
t
vaø öôùc löôïng a
11
baèng OLS (thaønh phaàn haèng soá ñöôïc boû qua
baèng caùch laáy Y
t
laø ñoä leäch khoûi giaù trò trung bình cuûa chuoãi). Tieáp theo,
chuùng ta öôùc löôïng moâ hình AR (2) coù daïng Y
t
= a
21
Y
t-1
+ a
22
Y
t-2
+ u
t
vaø thu
ñöôïc 22

a . Baèng caùch tieán haønh naøy chuùng ta coù theå thu ñöôïc kk a

laø heä soá hoà i
qui öôùc löôïng cuûa Y
t-k
khi moâ hình töï töông quan baäc k ñöôïc öôùc löôïng. Ñoà thò
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 34 Thuc Doan/Hao Thi
kk a

laø ñoà thò töông quan rieâng phaàn. Noù laø töông quan giöõa Y
t
vaø Y
t-k
sau khi
aûnh höôûng cuûa caùc Y khaùc ñaõ ñöôïc loaïi boû. Ñoà thò töông quan rieâng phaàn veà lyù
thuyeát coù ñaëc tính laø neáu baäc cuûa töï hoài quy laø p thì a
kk
= 0 vôùi moïi k > p.

} Hình 11.9 Ñoà thò töông quan }Hình 11.10 Ñoà thò
töông quan
ñoái vôùi AR (p) ñoái vôùi
MA (q)


Do ñoù, ñoà thò töông quan rieâng phaàn ñöôïc öôùc löôïng coù theå ñöôïc söû duïng
nhö moät chæ daãn ñeå choïn giaù trò p. Neáu ñoà thò töï töông quan rieâng phaàn vaãn
duy trì gaàn 0 sau moät ñoä treã cuï theå naøo ñoù, thì ñoä treã ñoù seõ laø löïa choïn toát cho
p. Höôùng daãn ñeå nhaän daïng moâ hình chuoãi thôøi gian sô boä coù theå ñöôïc toùm taét
nhö sau:

1. Neáu ñoà thò töï töông quan coøn laïi gaàn baèng 0 sau moät ñoä treã naøo ñoù, q chaúng
haïn, thì söï löïa choïn thích hôïp cho baäc cuûa MA laø q.
2. Neáu ñoà thò töï töông quan rieâng phaàn coøn laïi gaàn 0 sau moät ñoä treã naøo ñoù, p
chaúng haïn, thì söï löïa choïn thích hôïp cho baäc cuûa AR laø p.
3. Neáu hai ñieàu treân khoâng xaûy ra nhöng caû hai ñoà thò roát cuïc laïi laø giaûm tôùi 0,
chuùng ta coù theå baét ñaàu vôùi moät moâ hình ARMA (1,1) ñôn giaûn.

ÖÔÙC LÖÔÏNG: Quy trình öôùc löôïng caùc tham soá cuûa moâ hình chuoãi thôøi gian
khaù phöùc taïp vaø goàm caû vieäc giaûi heä phöông trình phi tuyeán. Coù nhieàu chöông
trình maùy tính coù theå tính ñoà thò töông quan vaø ñoà thò töông quan rieâng phaàn
ñöôïc söû duïng ñeå nhaän daïng moâ hình, vaø sau ñoù töï ñoäng thöïc hieän quaù trình
öôùc löôïng (EViews, FORECAST MASTER, FORECAST PRO, TSP,
MicroTSP, v.v....).

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 35 Thuc Doan/Hao Thi
KIEÅM TRA CHAÅN ÑOAÙN: Giai ñoaïn kieåm tra chaån ñoaùn bao goàm vieäc cho
moâ hình öôùc löôïng chòu caùc loaïi kieåm ñònh khaùc nhau ñeå ñaûm baûo laø noù thích
hôïp moät caùch thoûa ñaùng vôùi döõ lieäu. Caùch toát nhaát ñeå khaûo saùt xem moät moâ
hình coù thích hôïp hay khoâng vôùi döõ lieäu laø tieán haønh kieåm chöùng haäu maãu,
nghóa laø, ñeå daønh moät phaàn cuûa maãu (khoâng söû duïng ñeå öôùc löôïng) ñeå döï baùo
kieåm ñònh vaø sau ñoù ñem so saùnh caùc giaù trò döï baùo vôùi giaù trò ñaõ bieát cuûa Y.
Caùc trò thoáng keâ toùm taét thöôøng ñöôïc söû duïng laø sai soá bình phöông trung bình
vaø tieâu chí thoâng tin Akaike (xem Muïc 4.3). Moät caùch ñôn giaûn khaùc laø laøm
thích hôïp moâ hình quaù möùc, nghóa laø thích hôïp hoùa moät moâ hình coù baäc hôi
cao hôn vaø sau ñoù kieåm ñònh xem caùc tham soá doâi theâm coù khaùc 0 moät caùch
ñaùng keå khoâng.
Trong moïi tröôøng hôïp, neáu moâ hình thích hôïp toát vôùi döõ lieäu, thì phaàn dö
töø moâ hình ( t v

trong phöông trình 11.22) seõ laø nhieãu traéng. Qui trình thoâng
thöôøng laø tính phaàn dö vaø haøm töï töông quan cuûa chuùng vaø sau ñoù khaûo saùt
xem coù phaûi caùc phaàn dö xaáp xæ moät chuoãi nhieàu traéng. Box vaø Pierce (1970)
ñaõ ñeà xuaát moät kieåm ñònh chính thöù c cho vieäc naøy. Qui trình laø tính trò thoáng
keâ Box – Pierce.


=
=
=
K k
k
k
r n Q
1
2
(11.24)

Vôùi r
k
laø töï töông quan baäc k cuûa caùc phaàn dö ( t v

), n laø soá quan saùt, vaø K laø
giaù trò ñöôïc choïn tröôùc cuûa caùc töï töông quan (chaúng haïn, 20 hay cao hôn).
Neáu chuoãi phaàn dö laø nhieãu traéng, thì Q seõ coù phaân phoái chi – square, vôùi K –
p – q baäc töï do. Neáu Q lôùn hôn giaù trò chuaån cuûa chi-square, thì chuùng ta keát
luaän laø chuoãi phaàn dö khoâng laø nhieãu traéng. Moät kieåm ñònh gaàn ñaây ñöôïc söû
duïng phoå bieán laø cuûa Ljung & Box (1978). Trò thoáng keâ kieåm ñònh Ljung –
Box cho bôûi
LJB = n’ (n’+2)

=
=


K k
k
k
k n
r
1
2
'
(11.25)
Trong ñoù n’ = n – d laø soá caùc quan saùt ñöôïc söû duïng sau khi chuoãi ñöôïc laáy sai
phaân d laàn. Döôùi giaû thieát khoâng cho raèng caùc phaàn dö thöïc chaát laø nhieãu
traéng, LJB coù phaân phoái chi-square vôùi ñoä töï do laø K-p-q. Tieâu chuaån ñeå chaáp
nhaän hay loaïi boû trong kieåm ñònh töông töï nhö trong kieåm ñònh Box-Pierce.

DÖÏ BAÙO: Böôùc cuoái cuøng laø thöïc hieän vieäc döï baùo thaät söï. Chuùng ta thaáy töø
phöông trình (11.22) raèng giaù trò döï baùo tröôùc moät thôøi ñoaïn ñöôïc cho bôûi (cho
v
n+1
tieán ñeán 0):

Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 36 Thuc Doan/Hao Thi
p n
p
n n
n Y Y Y Y
− +


∧ ∧
+

+ + + =
1 1
2 1 1 ... α α α (11.26)

Neáu chuoãi phaûi ñöôïc laáy sai phaân ñeå laøm cho noù döøng, thì trò döï baùo laø
n n n Y Y Y

+

+

− = ∆ 1 1 töø ñoù 1 +

n Y seõ ñöôïc tính ra laø 1 +
∧ ∧
∆ + n
n
Y Y . Neáu chuoãi ñöôïc
laáy sai phaân 2 laàn, thì töø phöông trình (11.23) ta coù:

1
2
1 1
2
+ −

+
∆ + − =
n n n n
Y Y Y Y

} Hình 11.11. Nhu caàu toång coäng cuûa Naêng löôïng heä thoáng

Ví Duï Thöïc Nghieäm: Döï Baùo Doanh Soá Ñieän Haèng Thaùng
Gurel (1987) ñaõ thöïc hieän moät nghieân cöùu so saùnh veà moät soá caùc phöông phaùp
khaùc nhau ñeå döï baùo nhu caàu naêng löôïng haèng thaùng cuûa heä thoáng cuûa Coâng
ty thuûy ñieän Ontario; moät trong nhöõng phöông phaùp naøy laø phöông phaùp Box-
Jenkins ñöôïc moâ taû ôû ñaây. Hình 11.11 laø ñoà thò cuûa nhu caàu toång naêng löôïng
heä thoáng trong thôøi kyø, töø thaùng 1/1970 ñeán thaùng 4/1984. Ñoà thò cho thaáy caû
tính muøa maïnh laãn xu höôùng taêng daàn. Tieâu chuaån AIC vaø caên baäc hai sai soá
bình phöông trung bình (RMSE) ñöôïc trình baøy ôû ñaây cho 4 moâ hình ARMA
khaùc nhau.
q n
q
n n v v v − +
∧ ∧

∧ ∧ ∧ ∧
− − − − 1 1
2 1
β β β ...
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 37 Thuc Doan/Hao Thi
Baäc ARMA AIC RMSE
(1, 1) 1.930 320
(4, 1) 1.927 312
(1, 4) 1.926 311
(0, 4) 1.924 311

} Hình 11.12 Döï baùo Box – Jerkins veà Naêng löôïng heä thoáng

ARMA (0, 4) laø moâ hình toát nhaát, nhöng Gunel ñaõ tìm ra tính muøa maïnh
ñöôïc bieåu thò bôûi ACF. Ñeå loaïi boû tính khoâng döøng do hieäu öùng muøa, Gurel
hoài quy chuoãi naêng löôïng theo moät haèng soá vaø 11 bieán giaû theo thaùng vaø tính
caùc phaàn dö. Caùc phaàn dö sau ñoù ñöôïc moâ hình hoùa baèng caùch söû duïng phöông
phaùp Box-Jerkins. ARIMA (0, 1, 4) roõ raøng cho thaáy laø troäi hôn caùc phöông aùn
khaùc maø taùc giaû ñaõ thöû. Caùc trò döï baùo haäu maãu ñöôïc thöïc hieän ñeán thaùng
6/1985. Hình 11.12 laø moät so saùnh cuûa moät soá caùc moâ hình khaùc nhau. Maëc duø
ñoà thò khoâng bieåu thò roõ, moâ hình naøy (kyù hieäu BJ7 trong ñoà thò) döï baùo toát.
Caùc soá ño thoáng keâ cuõng cho thaáy raèng moâ hình khoâng coù töông quan chuoãi vaø
sai soá döï baùo nhoû nhaát.

TOÙM TAÉT:
Moät trong caùc öùng duïng chuû yeáu cuûa moâ hình kinh teá löôïng laø ñeå döï baù o
hay döï ñoaùn. Coù hai nhoùm phöông phaùp döï baùo: Kinh teá löôïng vaø chuoãi thôøi
gian. Döï baùo kinh teá löôïng ñaët cô sôû treân moâ hình hoài quy ñeå noái keát moät (hay
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 38 Thuc Doan/Hao Thi
nhieàu) bieán phuï thuoäc vôùi moät soá bieán ñoäc laäp. Döï baùo chuoãi thôøi gian noái keát
bieán phuï thuoäc vôùi caùc giaù trò cuûa noù trong quaù khöù vaø coá gaéng söû duïng moái
quan heä naøy ñeå döï baùo bieán phuï thuoäc.
Moät moâi tröôøng döï baùo bao goàm ba thôøi ñoaïn. Moät ngöôøi khaûo saùt söû duïng
moät maãu caùc quan saùt vaø öôùc löôïng moâ hình. Caùc giaù trò döï baùo cuûa bieán phuï
thuoäc trong thôøi kyø trong maãu naøy coøn ñöôïc goïi laø caùc giaù trò thích hôïp hoùa.
Caùc giaù trò döï baùo ngoaøi maãu coù theå laø kieåm ñònh hay tieân nghieäm. Döï baùo
kieåm ñònh laø ñoái vôùi giai ñoaïn maø trong ñoù caùc giaù trò thöïc teá cuûa bieán phuï
thuoäc vaø ñoäc laäp ñeàu ñaõ bieát. Caùc giaù trò döï baùo nhö theá thöôøng ñöôïc so saùnh
vôùi giaù trò thöïc teá ñeå ñaùnh giaù naêng löïc döï baùo cuûa moâ hình. Caùc döï baùo tieân
nghieäm laø döï baùo cho töông lai vôùi caùc giaù trò cuûa bieán ñoäc laäp ñöôïc döï baùo töø
caùc moâ hình khaùc.
Döï baùo coù theå laø coù ñieàu kieän hoaëc khoâng ñieàu kieän. Khi caùc giaù trò cuûa caùc
bieán ñoäc laäp laø bieát tröôùc thì ta coù döï baùo coù ñieàu kieän. Döï baùo khoâng ñieàu kieän
ñöôïc taïo ra khi caùc giaù trò cuûa caùc bieán ngoaïi sinh khoâng ñöôïc bieát tröôùc maø laø
ñöôïc taïo ra töø baûn thaân moâ hình hay töø moät moâ hình hoã trôï khaùc.
Vieäc ñaùnh giaù naêng löïc döï baùo cuûa moät moâ hình ñöôïc thöïc hieän theo moät
soá caùch. Ñaàu tieân, chuùng ta laáy ra moät phaàn cuûa maãu vaø khoâng söû duïng chuùng
cho muïc ñích öôùc löôïng. Keá ñeán, chuùng ta taïo ra caùc döï baùo cho maãu ñöôïc laáy
ra (ñaây laø döï baùo kieåm ñònh) vaø tính sai soá döï baùo vaø toång bình phöông sai soá
döï baùo (ESS). Giaù trò naøy coù theå ñöôïc duøng ñeå tính caùc trò thoáng keâ ñeå löïa
choïn moâ hình ñöôïc trình baøy trong baûng 4.3. Moät moâ hình coù caùc giaù trò thaáp
hôn ôû haàu heát caùc trò thoáng keâ tieâu chuaån thì ñöôïc xem laø troäi hôn. Hôn nöõa,
chuùng ta tieán haønh hoài quy caùc giaù trò döï baùo theo 1 haèng soá vaø giaù trò thöïc teá.
Neáu döï baùo laø hoaøn haûo, chuùng ta seõ kyø voïng laø thaønh phaàn haèng soá öôùc löôïng
seõ gaàn baèng 0 vaø thaønh phaàn ñoä doác öôùc löôïng gaàn baèng 1.
Laøm Thích hôïp baèng ñöôøng xu höôùng laø moät kyõ thuaät ñöôïc söû duïng phoå
bieán ñeå dieãn taû bieán phuï thuoäc cuûa moät haøm chæ theo thôøi gian. Daïng haøm
nhaän ñöôïc coù theå laø tuyeán tính, baäc hai, log tuyeán tính, nghòch ñaûo, tuyeán tính
log, log-hai laàn hay logistic.
Moät nhaø quan saùt maø chæ quan taâm ñeán xu höôùng roõ neùt cuûa moät chuoãi thôøi
gian hôn laø ñeán söï bieán ñoäng xung quanh xu höôùng ñoù thì coù theå laøm trôn döõ
lieäu baèng caùch söû duïng trò trung bình cuûa moät soá caùc thaønh phaàn lieân tieáp nhau
(goïi laø trung bình tröôït) hoaëc laøm trôn theo luõy thöøa, nghóa laø taïo ra moät trung
bình coù troïng soá cuûa caùc giaù trò hieän taïi vaø quaù khöù cuûa chuoãi, caùc troïng soá
giaûm daàn theo luõy thöøa khi chuùng ta luøi veà quaù khöù. Kyõ thuaät naøy coù theå ñöôïc
söû duïng ñoái vôùi caùc sai soá döï baùo ñeå coù ñöôïc caùc döï baùo thích nghi.
Khi nhieàu phöông aùn moâ hình coù daáu hieäu laø taïo ra ñöôïc caùc giaù trò döï baùo
khaù toát, thì toát hôn ta neân keát hôïp caùc döï baùo hôn laø choïn laáy moät moâ hình toát
nhaát vaø boû caùc moâ hình khaùc. Phöông phaùp toái öu ñeå keát hôïp döï baùo laø laáy hoài
quy (söû duïng döõ lieäu cuûa maãu hay döõ lieäu giai ñoaïn kieåm ñònh) caùc giaù trò thöïc
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 39 Thuc Doan/Hao Thi
teá theo moät haèng soá vaø caùc trò döï baùo ñöôïc taïo ra töø caùc phöông aùn moâ hình.
Caùc heä soá öôùc löôïng sau ñoù ñöôïc duøng nhö caùc troïng soá ñoái vôùi döï baùo keát
hôïp. Trong thôøi kyø maãu, trò döï baùo keát hôïp coù toång sai soá bình phöông nhoû
nhaát, vôùi sai soá döï baùo bình phöông baèng 0, ngay caû khi caùc döï baùo rieâng leû bò
thieân leäch.
Trong caùc moâ hình kinh teá löôïng, caùc trò döï baùo ñöôïc taïo ra baèng caùch thay
caùc giaù trò döï baùo hay giaû ñònh cho caùc bieán ñoäc laäp. Neáu coù töông quan chuoãi
trong caùc phaàn dö, caùc sai soá coù theå ñöôïc moâ hình hoùa vôùi quaù trình töï hoài quy
vaø thoâng tin ñöôïc duøng ñeå thu ñöôïc caùc döï baùo coù hieäu quaû hôn.
Nhö ñaõ ñeà caäp tröôùc ñaây, caùc moâ hình chuoãi thôøi gian noái keát moät bieán phuï
thuoäc vôùi caùc giaù trò cuûa noù trong quaù khöù. Moät chuoãi thôøi gian töï hoài quy hoaøn
toaøn (Moâ hình AR) seõ noái keát bieán phuï thuoäc vôùi caùc giaù trò cuûa noù trong quaù
khöù vôùi caùc sai soá nhieãu traéng. Moâ hình trung bình tröôït (Moâ hình MA) noái keát
moät bieán phuï thuoäc vôùi moät toå hôïp tuyeán tính cuûa caùc thaønh phaàn sai soá nhieãu
traéng. Moâ hình ARMA toå hôïp caùc ñaëc tính cuûa AR vaø MA vaøo trong moät moâ
hình.
Ñoà thò töông quan laø moät ñoà thò höõu ích ñeå giuùp nhaän ra caùc daïng thöùc trong
moái töông quan giöõa caùc chuoãi. Noù veõ haøm töï töông quan, nghóa laø cho heä soá
töông quan giöõa caùc giaù trò cuûa moät chuoãi taïi thôøi gian t vaø taïi t-s vôùi caùc giaù
trò s khaùc nhau.
Ñaëc tính döøng coù tính chaát laø chuoãi coù trò trung bình vaø phöông sai khoâng
ñoåi theo thôøi gian, vaø töông quan giöõa moät bieán taïi thôøi gian t vaø taïi s (t ≠ s)
chæ tuøy thuoäc vaøo khoaûng caùch t–s giöõa 2 thôøi ñoaïn. Moät chuoãi khoâng döøng
thöôøng coù theå ñöôïc laáy sai phaân (baèng caùch tính söï thay ñoåi giöõa moät thôøi
ñoaïn vaø thôøi ñoaïn keá tieáp) ñeå laøm cho noù döøng. Ñoâi khi coù theå phaûi tieán haønh
laáy sai phaân nhieàu laàn hoaëc chuyeån sang daïng log tröôùc khi laáy sai phaân. Moät
xu höôùng tuyeán tính coù theå ñöôïc loaïi boû baèng caùch laáy sai bieät 1 laàn, xu höôùng
baäc hai coù theå ñöôïc loaïi boû baèng caùch laáy sai phaân 2 laàn, v.v.... Döõ lieäu theo
quyù vaø thaùng thöôøng bieåu hieän caùc taùc ñoäng muøa. Noù coù theå ñöôïc loaïi boû
baèng caùch sai phaân baäc 4 hay 12, nghóa laø Y
t
– Y
t-4
hay Y
t
– Y
t-n
. Caùc moâ hình
ARIMA laø nhöõng moâ hình ñöôïc laáy sai phaân baäc nhaát nhieàu laàn ñeå taïo ra tình
traïng döøng vaø sau ñoù laáy moät moâ hình ARMA ñeå thích hôïp chuùng.
Vieäc öôùc löôïng moät moâ hình chuoãi thôøi gian bao goàm 3 giai ñoaïn: (1)
Nhaän daïng, (2) Öôùc löôïng vaø (3) Kieåm ñònh chaån ñoaùn. Nhaän daïng laø quaù
trình xaùc ñònh baäc cuûa sai phaân, cuûa moâ hình töï hoài quy vaø cuûa moâ hình trung
bình tröôït. Caùc ñoà thò töông quan vaø töông quan rieâng phaàn ñöôïc duøng ñeå nhaän
daïng caùc moâ hình. Kieåm ñònh chaån ñoaùn laø quaù trình cho moâ hình traûi qua
kieåm ñònh ñeå xem noù coù thích hôïp moät caùch thoûa ñaùng hay khoâng? Hai kieåm
ñònh thöôøng ñöôïc duøng ôû ñaây laø Box – Pierce vaø Ljung – Box. Moät khi moâ hình
ñaõ ñöôïc ñaùnh giaù laø phuø hôïp, caùc döï baùo seõ ñöôïc taïo ra töø moâ hình ñöôïc öôùc
löôïng.
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 40 Thuc Doan/Hao Thi

Thuaät ngöõ:
Absolute percent error (APE) : Sai soá phaàn traêm tuyeät ñoái
Adaptive forecast : Döï baùo thích nghi
ARIMA models : Caùc moâ hình ARIMA
ARMA models : Caùc moâhình ARMA
Autocorrelation function : Haøm töï töông quan
Autoregressive integrated moving average : Trung bình tröôït tích hôïp töï
hoài quy.
Autoregressive (AR) models : Caùc moâ hình töï hoài quy
Box – Pierce statistic : Trò thoáng keâ Box – Pierce
Combining forecast : Döï baùo keát hôïp
Conditional forecast : Döï baùo coù ñieàu kieän
Correlogram : Ñoà thò töông quan
Deseasonalization : Taùch muøa
Detrending : Taùch xu höôùng
Diagnostic checking : Kieåm ñònh chaån ñoaùn
Differencing : Laáy sai phaân
Econometric forecasting : Döï baùo kinh teá löôïng
Estimation : Öôùc löôïng
Ex-ante forecast : Döï baùo tieân nghieäm
Exponential smoothing : Laøm trôn theo luõy thöøa
Ex-post forecast : Döï baùo kieåm ñònh
First difference : Sai phaân baäc nhaát
Fitted value : Giaù trò ñöôïc laøm thích hôïp
Forecasting : Döï baùo
Identification : Nhaän daïng
In-samle forecast : Döï baùo trong maãu
Integrated of order d, I(d) : Ñöôïc tích hôïp baäc d, I(d)
Ljing-Box tes statistic : Trò thoáng keâ kieåm ñònh Ljing-
Box
Mean absolute percent error (MAPE) : Sai soá phaàn traêm tuyeät ñoái
trung bình
Mean squared error (MSE) : Sai soá bình phöông trung bình
Moving average (MA) model : Moâ hình trung bình tröôït MA
Non Stationarity : Tính khoâng döøng
Out of sample forecast : Döï baùo ngoaøi maãu
Partial auto correlation function (PACF) : Haøm töï töông quan rieâng phaàn
Partial correlogam : Ñoà thò töông quan rieâng phaàn
Post sample period : Thôøi kyø haäu maãu
Prediction : Döï ñoaùn
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 41 Thuc Doan/Hao Thi
Random term : Thaønh phaàn ngaãu nhieân
Seasonal term : Thaønh phaàn muøa
Second difference : Sai phaân baäc 2
Smooth curve : Ñöôøng cong trôn
Smoothing : Laøm trôn
Stationarity : Tính döøng
Stationary time series : Chuoãi thôøi gian döøng
Stochatic term : Thaønh phaàn ngaãu nhieân
Time series forecasting : Döï baùo chuoãi thôøi gian
Time varrying weights : Caùc troïng soá thay ñoåi theo
thôøi gian
Trend : Xu höôùng
Trend line fitting : Thích hôïp baèng ñöôøng xu
höôùng
Trend term : Thaønh phaàn xu höôùng
Unconditional forecast : Döï baùo khoâng ñieàu kieän
White noise : Nhieãu traéng


Taøi lieäu tham khaûo:
- Bates, J.M., and C.W.J.Granger. ”The Combination of Forecasts.” Operations
Research Quanterly 20 (1969): 451-469.
- Bessler, D. A., and J. A. Brandt. “Forecasting Livestock Prices with
Individual and Composite Methods.” Applied Economics 13 (1981): 513-522.
- Bohara, A., R. McNown, and J. T. Batts. “A Re-evaluation of the
Combination and Adjustment of Forecast.” Applied Economics 19 (1987):
437-455.
- Box, G. E. P., and G. M. Jenkins. Time Series Analyis, Forecasting, and
Control. San Francisco: Holen Day, 1970.
- Box, G. E. P., and D. A. Pierce. “Distribution of Residual Autocorrelations in
Autoregressive Integrated Moving Average Time Series Models.” J. Amer.
Stat. Assor. 65 (1970): 1509 – 1526.
- Brailsford, Timothy J., and Robert W. Fall. “An Evaluation of Volatility
Forecasting Techniques.” Journal of Banking and Finance 20, no. 3 (April
1996): 419-438.
- Clements, Michael P., and David F. Hendry. “Macro economic Forecasting
and Modelling.” Economic Journal105, no. 431 (July 1995): 1001-1013.
- Diebold, F. X. Elements of Forecasting. Cincinnati: South Western, 2001.
- Economic Report of the President. Washington, D.C.: U.S. Government
Printing Office, 1987.
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright
Nieân khoùa 2003-2004
Phöông phaùp phaân tích
Baøi ñoïc
Nhaäp moân kinh teá löôïng vôùi caùc öùng duïng
Chöông 11: Döï baùo

Ramu Ramanathan 42 Thuc Doan/Hao Thi
- Engle, R. F., and C.W. J. Granger. Forecasting Electricity Sales over the Short
Term: A Comparison of New Methodologies, Section 2. Electric Power
Research Institude, EM-4772, September 1986.
- Granger, C. W. J. “Combining Forecasts – Twenty Years Later.” Journal of
Forecasting, 1989a.
- _____, Forecasting in Business and Economics. New York: Academic Press,
1989b.
- Granger, C. W. J., and P. Newbold. Forecasting Economic Time Series.
Orlando: Academic Press, 1986.
- Granger, C. W. J., and Ramu Ramanathan. “Improved Methods of Combining
Forecasts.” Journal of Forecasting 3 (1984): 197-204.
- Gunel, I. “Forecasting System Energy Demand.” Forecast Master Program
Case Studies. Electric Power Research Institude, EM-5114, April 1987.
- Hamilton, J. D. Time Series Analysis. Princeton, N.J.: Princeton University
Press, 1994.
- Harvey, A. C. The Econometric Analysis of Time Series. Cambridge, Mass.:
The MIT Press, 1990.
- Howrey, E. Philip. “An Analysis of RSQE Forecasts: 1971 – 1992.” Atlantic
Economic Journal 23, no. 3 (September 1995): 203-219.
- International Journal of Forecasting. Special section on combining forecasts
(November 1989). Jansen, Dennis W., and Ruby Pandey Kishan. “An
Evaluation of Federal Reserve Forecasting.” Journal of Macroeconomics 18,
no. 1 (Winter 1996): 89-109.
- Journal of Forecasting. Special issue on combining forecasts (July 1989).





Sign up to vote on this title
UsefulNot useful