ELEKTROTEHNI KI FAKULTET UNIVERZITETA U ISTO NOM SARAJEVU

DIPLOMSKI RAD
SENZORI U AUTOINDUSTRIJI I SISTEMI ZA DIJAGNOSTIKU

Mentor: Doc. Dr Slobodan Lubura
Isto no Sarajevo, septembar 2009. godine

Kandidat: Milojevi Igor

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

SADR AJ
1. UVOD.................................. ........................................................................................... 2. KONTROLNA JEDINICA MOTORA I SENZORI SISTEMA.............................. 2.1 Osnovne funkcije kontrolne jedinice........................................................... ................... 2.2 Unutra njost ECU jedinice............................................................ ................................. 2.2.1 Centralna procesorska jedinica............................................................ .................. 2.2.2 FLASH memorija............................................................ ...................................... 3. SENZORI SISTEMA............................................................ ........................................ 3.1 Senzor temperature rashladne te nosti................................................ ........................... 3.2 Senzor temperature vazduha............................................................ ............................... 3.3 Senzor protoka............................................................ .................................................... 3.3.1 Protokomjer sa vrelom icom....................................... ................... ...................... 3.3.2 Protokomjer sa leptirom............................................................ ............................ 3.4 Senzor pedale gasa............................................................ ............................................. 3.5 Senzor ugla zakreta koljenastog vratila (ENKODERI) ............................ ................... 3.6 Senzor brzine automobila............................................................ .................................. 3.7 Lambda sonda............................................................ .................................................... 3.8 Brizgalice za gorivo............................................................ ........................................... 4. OBD-SISTEMI DIJAGNOSTIKE NA VOZILIMA.............................................. ... 4.1 Port za komunikaciju............................................................ ......................................... 4.2 Protokoli za komunikaciju............................................................ ................................. 4.3 Adapter za dijagnostiku vozila............................................................ ........................... 4.3.1 Interfejs kolo............................................................ ............................................... 4.3.2 Inerpreter ip............................................................ ............................................... 4.4 Kodovi gre aka............................................................ ................................................... 5. SOFTVERI ZA DIJAGNOSTIKU VOZILA............................................................ . 5.1 VISA-UNISCAN............................................................ ................................................. 5.1.1 Biranje sistema....................................................................................................... 5.1.2 Informacije o vozilu i polo aj konektora za dijagnostiku...................................... 5.1.3 Izbor dijagnoze...................................................................................................... 5.1.4 itanje/brisanje gre aka......................................................................................... 5.1.5 Live parametri vozila............................................................................................. 5.1.6 Adaptacije i provjere pojedinih sistema............................................................ .... 5.2 Re im VAG.......................................................................... ....................................... .. 5.2.1 Vag Com Hex CAN............................................................ ................................... 5.2.2 KL interfejs............................................................ ................................................ 5.3 Mercedes Scanner Multiplexer............................................................ .......................... 5.4 BMW Scanner............................................................ .................................................... 5.5 Opel Scanner............................ .............................. ........................................................ 5.6 Renault DDT2000............................................................ .............................................. 5.7 FORD Scanner.............................................................. ................................................. 6. PRIMJENA ÄINTELIGENTNE³ ELEKTRONIKE U AUTOMOBILIMA BUDU NOSTI...................... ........................................................................................ . Milojevi Igor 6 7 7 8 8 9 11 11 12 12 13 13 14 14 16 16 19 20 20 21 21 22 23 25 26 27 27 28 28 29 29 30 30 30 32 35 36 37 38 39 41
2

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

6.1 Tehnologije koje poma u voza u........................................................ ........................... 41 6.2 Sistem za upozoravanje na mogu nost sudara............................................................ .... 42 6.3 Sistem za elektronsko prepoznavanje i procjenu okru enja automobila........................ 43 6.4 Mogu nost komunikacije izme u automobila............................................................ .... 44 6.5 Elektronski sistemi u automobilu...................................................... ............................. 45 6.5.1 ABS (Anti-lock brake system) ............................................................ ................. 45 6.5.2 Electronic Stability Control (ESC) ............................................................ ............. 45 6.5.3 Adaptive cruise control (ACC) ............................................................ .................. 47 7. ZAKLJU AK............................................................................................................... . 49 8. LITERATURA............................................................................................................... 50

Milojevi Igor

3

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Spisak slika: Slika 1. ± Kontrolna jedinica motora Slika 2. ± Unutra njost kontrolne jedinice Slika 3. ± Siemens-ov SAB 80C537 mikrokontroler Slika 4. ± FLASH memorijski ip AM28F512 Slika 5. ± Karakteristika NTC senzora Slika 6. ± Senzor temperature rashladne te nosti Slika 7. ± Senzor temperature vazduha Slika 8. ± Mjera protoka sa vrelom icom Slika 9. ± Mjera protoka sa leptirom Slika 10. ± Senzor pedale gasa Slika 11a. ± Senzor ugla zakreta koljenastog vratila sa Hall-ovim efektom Slika 11b. ± Elektri na ema i zavisnost izlaznog napona od ja ine magnetnog polja Slika 11c. ± Hall senzor u prirodnoj veli ini Slika 12. ± Senzor brzine automobila Slika 13a. ± Funkija lambda faktora Slika13b. ±Princip djelovanja lambda sonde Slika 13c. ± Lambda sonda Slika 14. ± Brizgalica za gorivo Slika 15. ± Port za komunikaciju Slika 16. ± Adapter za dijagnostiku vozila Slika 17. ± OBD/RS232 interfejsa sa ELM323 Slika 18. ± ELM323 Slika 19. ± Raspored pinova ELM323 Slika 20. ± VISA (V1) ure aj za dijagnostiku Slika 21. ±OBD konektori Slika 22. ±Univerzalni kabal sa pipalicama Slika 23. ±Meni tipa vozila Slika 24. ± Prikaz informacija o vozilu Slika 25. ± Meni za izbor dijagnoze Slika 26. ±Prikaz nastalih gre aka Slika 27. ± Prozor parametri Slika 28. ± Prozor pode avanja Slika 29. ± Glavni ekran Slika 30. ± KL interfejs Slika 31. ± Glavni prozor VAG COM 311.2 Slika 32. ± Glavni prozor OPEL Tech 2 & ABCOM i OPCOM Slika 33. ± Glavni prozor MB Carsoft Slika 34. ± Glavni prozor MB Carsoft Slika 35. ± Glavni prozor VOLVO FCR Slika 36. ± Glavni prozor VOLVO FCR Slika 37. ± BMW Scanner - P.A.Soft 1.3.6 Slika 38. ± Opel dijagnostika Slika39. ± Glavni prozor Renault DDT2000 Milojevi Igor
4

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Slika40. ± FORD dijagnostika Slika 41. ± Unutra njost vozila nove generacije marke Volvo Slika 42. ± Testiranje senzora koji doprinose sigurnosti voza a Slika 43. ±Signalizacija na mogu nost sudara Slika44. ± Sistem prepoznavanja okru enja vozila Slika 45. ± Raspored komponenti ABS sistema Slika46. ± Simboli ki prikaz korisnosti ESC-a Slika47. ± Pona anje vozila u zavoju (sa i bez ESC-a) Slika48. ± Odnosi koje reguli e ACC sistem

Milojevi Igor

5

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

1. UVOD
Modernizacija automobilske industrije, privla i tehnologije koje poma u voza u, pove avaju i sigurnost, udobnost i efikasnost saobra aja. Na na im prostorima tj. prostorima biv e Jugoslavije, je do lo do jako velikog broja uvoza automobila sa sistemima elektronskog ubrizgavanja. Da bi se otklonili kvarovi na takvim automobilima, potrebno je dosta znanja. Serviseri imaju problem i prilikom nabavke dijagnosti ke opreme, upravo zbog malog broja dostupnih informacija. Zbog toga se esto mogu uti komentari da se ovakvi tipovi motora ''ne popravljaju'', da je to ''crna kutija'' i sli no. Radnici u servisima su navikli da motore pode avaju ''na uvo'', to je danas zaista nemogu e, pogotovo ako znamo da skuplji automobili danas imaju najmanje trideset razli itih elektronskih podsistema u vozilu. Kompjuterska dijagnostika je realnost, a be i na dijagnostika unutar ovla tenih servisa je, u nekim slu ajevima dostupna i kod nas. Popravka vozila danas zahtjeva nove sofisticirane alate, a popravka se vi e ne mo e zamisliti bez odgovaraju eg dijagnosti kog ure aja. Istorijski pregled Nekoliko godina prije drugog svjetskog rata, Njema ka je anga ovala Roberta Boscha i njegovu kompaniju na razvoju sistema za ubrizgavanje goriva na avionima. Jedan od prvih koji su imali taj sistem je poznati lovac ÄMesersmit ME 109³. Saveznici su za to vrijeme, poku avali da ovaj sistem razrade na svojim tenkovima. Nakon rata avio industrija se okrenula mlaznim motorima i napustila klipne motore. Auto-industrijom su vladali karburatori. Prema podacima BMW-a (Bayerische Motoren Werke), prvi industrijski primjenjen elektronski sistem za ubrizgavanje goriva je bio DME (Digital Motor Elektronic) i to 1979 godine, na modelu BMW 633 Csi. Zapremina motora je bila 3210 kubnih centimetara, a DME sistem se koristio na svim automobilima serije est. Drugi zna ajan pomak se desio 1986 godine, uvo enjem DMEIII sistema, sa preko 30 senzora koji prate rad motora. Za svakog proizvo a a automobila se ovi podaci razlikuju ali mo emo re i da su osamdesete ozna ile prekretnicu u auto-industriji, na polju primjene elektronike.

Milojevi Igor

6

2. KONT OLNA JE

NICA MOTORA I SENZORI SISTEMA

Kod automobila novije generacije neophodan je sistem koji e davati informacije o radu motora a tako e je neophodno da imaju priklju ak za dijagnostiku.

2.1. Osnovne funkci e kontrolne jedinice
Sa obzirom da proizvo a i imaju razli ite oznake za sli ne sisteme, usvoji emo oznaku ECU (Electronic Control Unit) koja ozna ava ÝKontrolnu jedinicu motoraÝ, odnosno motor koji posjeduje elektronsko upravljanje i nadzor. Na slici 1. prikazana je kontrolna jedinica motora.

Slika 1. K t l

EC je mikroprocesorski sistem koji upravlja pripremom gorive smje e, paljenjem smje e, nadgleda sastav izduvnih gasova i obavlja brojne druge funkcije (ako su na automobilima ugra eni sistemi protiv blokiranja to kova, proklizavanja, vazdu ni jastuci i sli no). EC tako e prikuplja podatke za ra unar, na ijem ekranu mo emo pro itati prosje nu potro nju goriva, kilometra u koju mo emo pre i sa preostalim gorivom, prosje nu brzinu, vanjsku temperaturu i sli no. EC jedinica neprestalno prati parametre motora kao sto su temperatura motora, brzina vozila, koli ina usisanog vazduha, sastav izduvnih gasova, polo aj papu e gasa, a u nekim slu ajevima atmosferski pritisak i visinu. EC jedinica na osnovu tih podataka fino Mil j i 
¤ ©¨ § ¦¥ ¤ 

    

j i i

 ¡  

Senzori

tomobil oj industriji i sistemi za dijagnosti u

motora

£

¢ £

7

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

pode ava rad motora nekoliko desetina puta u sekundi da bi se o ezbjedile maksimalne b performanse. Ukoliko se neki od senzora pokvari, ECU jedinica prelazi na poseban sigurnosni re im rada. Motor i dalje nastavlja sa radom, sa ne to smanjenim performansama. Dana nje ECU jedinice tako e posjeduju i OB priklju ak, koji omogu ava priklju ak dijagnosti kih ure aja. Na slici 2. prikazana je unutra njost kontrolne jedinice.

Slika 2. Unutra njost kontrolne jedini e

2.2. Unutra njost ECU jedinice
Unutra njost ECU jedinice je jako slo ena. tampana plo a na kojoj su smje teni elementi je troslojnog tipa. Elementi koji su na nju postavljeni su mje avina SMD i klasi nih komponenti. Eventualna intervencija podrazumjeva jako precizan rad i upotrebu niskonaponskih lemilica. Sve mjere opreza koje se preporu uju prilikom rada sa poluprovodni kim komponentama va e i ovde. Jedna od najva nijih je da komponente ne diramo ako postoji opasnost od elektrostati kog pra njenja. Zamjena SMD komponenti tako e mo e biti problemati na ako su komponente prije automatskog lemljenja zaljeplj ne e za tampanu plo u. 2.2.1. Centralna procesorska jedinica Centralna procesorska jedinica (C U) je 8-mo bitni mikrokontroler izra en u CM S tehnici. U ovom slu aju kori ten je Siemens-ov SAB 80C5 mikrokontroler. To je integralno kolo koje po svojim karakteristikama spada u sam vrh Siemensove SAB 8051 familije Miloj i Igor 

!

8

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

mikrokontrolera. Ima pove ane aritmeti ke mogu nosti, mogu nost obrade analognih signala i tajmere (broja ka kola koja obra uju doga aje u pravilnim vremenskim intervalima). Na slici 3. prikazan je Siemens-ov SAB 80C537 mikrokontroler. Neke osnovne tehni ke kerakteristike su:        Radna frekvencija: 12-16 M z Interna memorija za podatke: 256 bajtova Memorija za instrukcije: 64 Kb Broja i: etiri 16-to bitna broja a koji se mogu koristiti za mjerenje vremena Analogni dio: 8-mo bitni A\D konvertor sa 12 multipleksiranih ulaza. Komunikacija: dva serijska interfejsa za dvosmjernu komunikaciju Ulaz\Izlaz: 56 ulazno-izlaznih linija,12 ulaznih linija

2.2.2. FLASH memorija Druga veoma va na komponenta, u kojoj se nalaze tabele sa podacima o koli ini goriva koju treba ubrizgati i vremenu paljenja smje e je tzv. FLASH memorijsko integralno kolo. Ovo memorijsko integrakno kolo ima mogu nost promjene sadr aja svake memorijske lokacije od strane C U i mo e da zapamti svaku promjenu sadr aja i nakon prestanka napajanja izvorom istosmjerne struje. FLASH ipovi imaju sve najbolje osobine razlicitih tipova memorijskih ipova starije generacije (ROM, EPROM, EEPROM). Ovo konkretno kolo nosi oznaku AM28F512 (Atmel) i ima kapacitet od 64 Kbajtova. Ura eno je u CMOS tehnici i proizvo a garantuje preko 100000 reprogramiranja i garantuje da e kolo uvati sadr aj 10 godina. Na slici 4 prikazan je FLASH memorijski ip AM28F512.

Milojevi Igor

%

Slika 3. Siemens-ov SAB 80C

$#

mikrokontroler

"

9

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Slika 4. FLASH memorijski ip AM28F512

Milojevi Igor

10

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

3. SENZORI SISTEMA
Elektronski sistem (ra unar) za svoj rad koristi senzore. Stotinu puta u sekundi senzori alju mjerenja ra unaru o stanju u motoru. Ra unar upravlja sistemom i u mnogim automobilima se on obilje ava sa ECU. Programiran je od strane fabrike da daje odgovaraju e izlazne veli ine na osnovu podataka koje dobija od senzora. ECU u svakom trenutku mora imati informaciju o stanju u motoru . Da li se automobil nalazi na uzbrdici, dok motor radi na 3000ob\min, po vrelom danu? Ili je mo da u pitanju gradska vo nja po hladnom vremenu, a motor upravo pokrenut? Sve ove podatke ECU dobija preko ugra enih senzora.

3.1. Senzor temperature rashladne te nosti
Senzor temperature rashladne te nosti daje ECU podatke o temperaturi rashladne te nosti. U ve ini slu ajeva smje ten je na ku i tu termostata. Ovaj senzor ima promjenljivu NTC karakteristiku sa promjenom temperature tj. ako se pove ava temperatura motora, njegova otpornost se smanjuje. Senzor se preko ECU napaja konstantnim naponom, a informacija se vodi nazad u ECU jer je povezivanje realizovano na principu Fildbus sistema (sa dvije zice). Na slici 5. prikazana je NTC karakteristika senzora, dok je na slici 6. prikazan senzor temperature rashladne te nosti.

Slika 5. Karakteristika N C senzora
'

Milojevi Igor

&

11

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Slika 6. Senzor temperature rashladne te nosti

3.2. Senzor temperature vazduha
Temperatura vazduha koji se usisava se tako e mjeri. Senzor za ovu namjenu se mo e nalaziti na kutiji vazdu nog filtera ili na usisnoj cijevi. Ovaj sensor je tako e sa NTC karakteristikom promjenljive otpornosti. On ima otpornost od 3555 Ÿ-a na 20 ºC, a 475 Ÿ-a na 70 ºC. Temperatura ulaznog vazduha mo e dosti i blizu 70 ºC kada je vreo ljetni dan. Na slici 7. prikazan je senzor vazduha.

Slika 7. Senzor temperature vazduha

3.3. Senzor protoka
Da bi ECU obezbjedio odgovaraju u koli inu goriva i zapalio smje u u odgovaraju em trenutku, potrebno je da ima informaciju koliko je optere enje motora. Neki automobili koriste ³Mjera koli ine vazduha³ ili ³Protokomjer³ da bi izmjerili optere enje motora. Snaga motora zavisi direktno od koli ine vazduha koji u njega ulazi. Ako motor koristi mnogo vazduha, onda je potrebno da se ubrizga i ve a koli ina goriva, a sve u cilju da se odr i optimalan odnos vazduha i goriva. Postoji nekoliko tipova Protokomjera koji se danas ugra uju. Dva standardna tipa Protokomjera su:  Protokomjer sa vrelom icom,  Protokomjer sa leptirom.

Milojevi Igor

(

12

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

3.3.1 Protokomjer sa vrelom icom Vazduh koji ulazi u motor struji oko i anog otpornika napravljenog od platine. i ani otpornik se zagrije istosmjernom strujom koja tece kroz njega a vazduh koji struji hladi ga. ECU odr ava platinasti otpornik na konstantnoj temperaturi. to je vi e struje potrebno da se otpornik grije, vi e vazduha ulazi u motor. Ovaj tip senzora pravi mali otpor vazduhu koji ulazi u motor jer su mu dimenzije radnog dijela male. Na slici 8. prikazan je protokomjer sa vrelom icom.

Slika 8. Mjera protoka sa vrelom i om 3.3.2Protokomjer sa leptirom Ovaj tip protokomjera koristi za svoj rad leptir koji pregra uje usisnu cijev. to je ve i otklon leptira, ve a je i koli ina vazduha koja ulazi u motor. Leptir je povezan sa elektri nim potenciometrom. Otpornost potenciometra se mjenja direktno proporcijonalno sa otklonom leptira tj.direktno zavisi od ugla otklona leptira. Ovaj tip protokomjera pru a ve i otpor vazduhu koji ulazi u motor, jer je povr ina radnog dijela tj. leptira velika. Na slici 9. prikazan je protokomjer sa leptirom.
0

Slika 9. Mjera protoka sa leptirom Milojevi Igor
)

13

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

3.4. Senzor pedale gasa
Tako e ECU jedinica mora imati podatke i po polo aju papu e gasa. Senzor papu e gasa daje va ne informacije naro ito prilikom ubrzavanja. Ve ina ovakvih senzora su dvopolo ajni (0, 1) gdje ³0³ predstavlja osnovni polo aj tj. prazan hod, a ³1³ pun gas.Na slici 10. prikazan je senzor pedale gasa.

Slika 10. Senzor pedale gasa

3.5. Senzor ugla zakreta koljenastog vratila (ENKODERI)
ECU zahtjeva podatke i o broju obrtaja koljenastog vratila motora i polo aju prilikom rotacije. Ovo omogu ava da ECU ubrizga gorivo u pravom trenutku i da smjeu zapali varnicom. Postoji nekoliko tipova senzora za polo aj radilice. NISSAN koristi opti ki sensor polo aja radilice. Svjetlost koju emituje LED dioda registruje fototranzistor, a prekida je metalna plo a sa prorezima koja prolazi izme u njih. Neki senzori koriste plo e sa 360 proreza i daju veoma preciznu informaciju o broju obrtaja. Neki od tih proreza su druga ije oblikovani pa se na osnovu njih mo e dobiti polo aj radilice. Tako e postoji senzor polo aja radilice sa Halovim efektom. Taj senzor koristi nazubljeni disk koji se okre e unutar ku i ta. Svaki put kad se metalni zub na e izme u Hall senzora i magneta, Hall senzor se isklju uje. ECU mjeri du inu i broj impulsa, i na osnovu toga izra unava broj obrtaja i polo aj radilice. Na slikama 11.a.), 11.b.), i 11.c.) prikazani su respektivno, senzor ugla zakreta koljenastog vratila sa Hall-ovim efektom, elektri na ema i Hall senzor u prirodnoj veli ini.

Milojevi Igor

1

14

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Slika 11.a.) Senzor ugla zakreta koljenastog vratila sa Hall-ovim efektom

Slika 11.b.) Elektri na ema i zavisnost izlaznog napona od ja ine magnetnog polja

Milojevi Igor

2

15

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Slika 11.c.) Hall senzor u prirodnoj veli ini

3.6. Senzor brzine automobila
Svrha senzora brzine automobila je jednostavna. Sa ovog senzora se alje informacija ka ECU o tome kolika je brzina kretanja automobila. Senzor se mo e nalaziti na mijenja u, ili na to ku. Ovaj sensor se u nekim automobilima koristi za ograni enje maksimalne brzine, a tako e i da se pobolj aju ekonomi nost i vozne karakteristike. Na slici 12. prikazan je senzor brzine automobila.

Slika 12. Senzor brzine automobila

3.7. Lambda sonda
Lambda sonda (Oksigen senzor) je smje tena na po etku izduvne grane i slu i da daje podatke ECU o sastavu smje e da li je siroma na ili bogata (idealan omjer obi no iznosi 14,7:1). Kada je smje a siroma na, senzor na izlazu generi e nizak napon, oko 0,2V. Ukoliko je smje a bogata izlazni napon je oko 0,8V. ECU koristi ovaj napon da bi odr ao smje u u granicama od 14,7:1, to predstavlja idealan odnos i deklari e se pomo u faktora u odnosu 1. Lambda sonda je neizostavni element izduvnih sistema motornih vozila pogonj enih Otto motorom. Lambda sonda je senzor koli ine kiseonika u izduvnim gasovima te slu i kao regulacioni element pri pripremi gorive smje e. Naime, kako bi katalizatori djelovali sa maksimalnom iskoristivo u potreban je stehiometrijsk omjer goriva i vazduha u smje i. i Pojednostavljeno re eno ± omjer goriva i vazduha mora biti idealan u smislu da nakon Milojevi Igor
3

16

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

sagorjevanja u cilindru ne ostane neizgorenog goriva ili, obrnuto, da ne bude vi ka kiseonika odnosno vazduha. Funkcija lambda sonde je upravo da detektuje odstupanja lambda faktora u izduvnim gasovima od idealne vrijednosti, te omogu i ra unaru da na osnovu ove informacije reguli e koli inu ubrizganog goriva u usisne cijevi. Dakle, u slu aju gorivom zasi ene smje e smanjuje se koli ina ubrizganog goriva i obratno. Na slici 13a. prikazana je funkcija lambda faktora.

Slika 13a. Funkcija lambda faktora Odr avanjem lambda faktora u blizini idealne vrijednosti pobolj ava se u inak katalizatora.

Slika 13b. Princip djelovanja lambda sonde Sam princip djelovanja lambda sonde je sljede i: Milojevi Igor
4

17

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Sonda je obi no postavljena u izduvni sistem na na in da je njen vrh u stalnom kontaktu sa izduvnim gasovima. Kristal od cirkonija oblo en sa obadvije stranetankim slojem platine u dodiru s kiseonikom u izduvnim gasovi a generi e napon. Napon varira izme u 0 i m 1 V i o itavanjem srednje vrijednosti te poznavanjem koli ine ubrizganog goriva, lako je izra unati lambda faktor. Lambda faktoru u iznosu od 1 odgovara srednji napon od pribli no 0,45 V. Na osnovu podataka to dolaze iz lambda sonde centralni ra unar vozila odre uje koli inu ubrizganog goriva u realnom vremenu odr avaju i lambda faktor konstantnim.Na slici 13b. prikazan je princip djelovanja lambda sonde. Problem predstavlja injenica da lambda sonda tek pri rad nim temperaturama ve im od 270 °C po inje optimalno izvr avati svoju funkciju. Stoga danas lambda sonde dolaze sa ugra enim grija ima i postavljaju se to bli e motoru, radi ranijeg po etka djelovanja regulacionog kruga za upravljanje rada motora. Na slici 13c. prikazana je lambda sonda.

Slika 13c. Lambda sonda Lambda sonda je izlo ena radu u ekstremnim uslovima pa je sklona kvarovima koji mogu ugroziti ispravan rad motora i smanjiti radnu u inkovitost katalizatora. Prilikom pregleda izduvnog sistema potrebno je provjeriti sljede e stvari na lambda sondi:      o te enja na signalnim icama, ulaz vazduha blokiran prljav tinom, uljem ili elementima podvo ja, fizi ka o te enja na tijelu sonde, ispravnost navoja na sondi, o te enja na vrhu sonde ili zamazanost.

Posebno je va no da vrh sonde bude ist i na taj na in ne sprije ava dodir jezgre sa izduvnim gasovima. One i enost vrha mo e ukazivati na neispravnosti u radu motora. Mogu e su sljede e naslage na vrhu sonde:      Milojevi Igor
5

crna boja ukazuje na naslage ugljika u obliku a e, sjajne naslage ukazuju na one i enje olovom iz goriva , naslage bijele poput krede posljedica su one i enja silikonom , tamno-sme e naslage su naslage ulja u izduvnim gasovima , kristalne bijele naslage ukazuju na prisutnost antifriza u izduvnom sistemu.
18

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Osciloskopom je mogu e vanjska o te enja nevidljiva.

dijagnostisati neispravnost rada lambda sonde ako su

U slu aju otkrivenih neispravnosti pri radu lambda sonde potrebno je to prije zamjeniti neispravnu sondu!

3.8. Brizgalice za gorivo
Najva niji element sistema koji kontroli e ECU su brizgalice. Koli ina goriva koja se ubrizga u motor je odre ena du inom vremena u kojem su brizgalice otvorene. Du ina vremena se u literaturi ozna ava kao irina impulsa. Kada su otvorene, gorivo iz njih izlazi u obliku fine magle. U ve ini slu jeva jedna brizgalica ubrizgava gorivo na svaka dva obrtaja koljenastog vratila motora. Ako je potrebna ve a koli ina goriva, vrijeme ubrizgavanja se produ ava. Zvuk otvaranja i zatvaranja brizgalica se moze uti za vrijeme rada motora kao tiho kuckanje ili pucketanje. Procenat vremena u kojem su brizgalice otvorene se ozna ava kao faktor optere enja. Brizgalica koja je otvorena u trajanju od pola maksimalnog vremena ima 50% faktor optere enja. Za o itavanje ove veli ine se mo e koristiti digitalni multimetar koji ima opciju mjerenja frekvencije i faktora opterecenja. Na slici 14. prikazana je brizgalica za gorivo.

Slika 14. Brizgalica za gorivo

Milojevi Igor

6

19

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

4. OBD-SISTEMI DIJAGNOSTIKE NA VOZILIMA
OBDII je skracenica za On Board Dijagnose II (Sistem za dijagnostiku kvara na vozilu pomo u ra unara), druga generacija samodijagnosti kog sistema na vozilu na ameri kim, evropskim i azijskim vozilima. Svaka komponenta se provjerava posebno definisanim postupkom, da bi se utvrdilo njeno ispravno funkcionisanje. Ako se pojavi nepravilnost u radu, OBDII sistem e uklju iti kontrolnu lampicu na instrument tabli voza a i upozoriti voza a da postoji neka neispravnost. Na kontrolnoj lampici je obi no napisana fraza CHECK ENGINE (provjeri motor) ili SERVICE ENGINE SOON (posjeti servis). Sistem e u svoju memoriju zapamtiti sve informacije o kvarovima, kako bi serviser mogao efikasno otkloniti problem. OBD I sistem nije bio posebno efikasan jer je pratio samo nekoliko parametara vezanih za emisiju tetnih gasova. OBD II je konstrujisan sa namjerom da se otklone ti nedostaci, i da se napravi sistem koji e serviserima pru iti mnogo vi e korisnih podataka. Primjena OBD II sistema je po ela ve od 1994 i 1995 na manjem broju benzinskih vozila. Od 1996 godine, sva putni ka vozila i kamioni sa benzinskim motorima moraju imati OBD II sistem. Na dizel motorima primjena ovog sistema je po ela 1997 godine.

4.1. Port za komunikaciju

Slika 15. Port za komunikaciju Pin 2 - J1850 Bus+ Pin4 ± Negativni pol na vozilu (Analogna masa) Pin5 ± Negativni pol signala (Digitalna masa Pin6 ± CAN High (J-2284) Pin7 ± ISO 9141-2 K Linina Pin10 ±J1850 Bus Pin14 ± CAN Low (J-2284) Milojevi Igor
7

20

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Pin15 ± ISO 9141-2 L Linija Pin16 ± Napajanje iz akumulatora (+12V) CAN-(Car Area Netvork/Controller Area Network)-Racunarska mreza koja povezuje sve podsisteme u automobilu.

4.2. Protokoli za komunikaciju
Za OBD II komunikaciju se koriste tri protokola, sa razlikama koje se najvi e odnose na na in komunikacije izme u centralne ECU jedinice i alata za dijagnostiku. Tip protokola koji se koristi se mo e odrediti i na osnovu prisutnih pinova OBD II konektora.  J1850 VPW (GM) koriste pinove 2,4,5 i 16  ISO 9141-2 (Evropa, Azija, Chrysler) koristi pinove 4,5,7,15 i 16  J1850 PWM (Ford) koristi pinove 2,4,5,10 i 16 Iako postoje tri protokola koji defini u komunikaciju sa hardverskog nivoa (elektri ni signali), podaci odnosno komande koji se prenose su definisani samo jednim SAE J1979 standardom.

4.3. Adapter za dijagnostiku vozila
Adapter za dijagnostiku vozila-Interfejs izme u OBD II konektora za dijagnostiku i serijskog porta PC-a. Ovde opisani interfejs adapter sadr i preprogramirani mikrokontroler koji proizvodi firma Elm Elektronics iz Kanade. Ovaj kontroler zajedno sa nekoliko spolja njih komponenti dozvoljava OBD konektoru vozila da komunicira sa serijskim portom PC-a, laptopa ili PDA koji imaju pokrenut program za emulaciju terminala. Na slici 16. prikazan je adapter za dijagnostiku vozila.

Slika 16. Adapter za dijagnostiku vozila

Milojevi Igor

8

21

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

4.3.1. Interfejs kolo SAE standard J1962 utvr uje uslove po kojima sva OBD kompaktibilna vozila moraju da obezbjede standardni konektor u blizini sjedi ta voza a. Ovdje opisano kolo spaja se direktno na ovaj konektor bez ikakvih potrebnih izmjena na vozilu.

Slika 17. OBD/ S232 interfejsa sa ELM323 Na slici 17. je prikazano kolo sa OBD/RS232 interfejsa sa ELM323. Napajanje je izvedeno sa baterije vozila (maksimalno 14,4V) preko pina 16 OBD konektora K1, dok je uzemljenje vozila na pinu 5. Naponski regulator IC2 daje 5V za kolo, a njegovo strujno ograni enje donekle titi kolo. LED D8 pokazuje da je napajanje od 5V dostupno. Preostale dvije konekcije do vozila (OBD2 pin 7 i 15) su linije podataka. U skladu sa standardima, pin 7 konektora je K izlaz, dok je pin 15 L izlaz. Ovi pinovi nazvani su K linija i L linija OBD sistema. Da bi zadovoljio specifikaciju ELM323 upravlja ovim linijama kori tenjem NPN tranzistora sa otpornicima od 510 Ÿ-a za definisanje nivoa. Adaptersko kolo dobija dijagnosti ke podatke sa K linije (pin 7 OBD konektora). Podaci se invertuju tranzistorom T3 prije nego to ih pro ita IC1 (pin11). Ovaj tranzistorski stepen podi e naponski prag do oko 4V, umjesto standardnih 2.5V za CMOS ulaz. Efekat ovoga je da pobolj a imunitet na um na ulazu i poja ava brzinu promjene signala. Milojevi Igor
9

@

22

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Za interfejs prema ra unaru koristi se vrlo jednostavna RS232 implementacija kori enjem samo R D (pin2) i TxD (pin3) 9 -pinskog Sub-D konektora. Otpornik R12 ograni ava ulaznu struju iz ra unara. R13 obezbje uje da RS232 ulaz IC1 (pin5) bude na niskom nivou, kada se odspoji konektor K2. Tranzistor T4 pobu uje RS232 podatke prema PC-u. Napon signala kreta e se od +5V (visoko), kada T4 provodi, do -5,1V (nisko) na kondenzatoru C3, kada je T4 isklju en. etiri LED diode spojene na pinove 7,8,9 i 10 daju vizuelnu indikaciju toka podataka za OBD i RS232 interfejs. 4.3.2. Inerpreter ip Za dijagnostiku, ELM323 je specijalno projektovan kao jeftino rije enje za povezivanje PC ili PDA na konektor za vozila. Na slici 18. prikazan je ELM323.

Slika 18. ELM323 Ima mogu nost komunikacije kori enjem samo 10,4kHz ISO 9141 protokola. Raspored pinova ELM323 je prikazan na slici 19.

Slika 19. Raspored pinova ELM323 Vdd (pin1) Ovaj pin je pin pozitivnog izvora napajanja i mora da bude najpozitivnija ta ka u kolu. Unutra nji reset prilikom uklju enja izveden je sa ovog pina na inicijalizovanje mikrokontrolera.
A

Milojevi Igor

23

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

XT1 (pin2) i XT2 (pin3) Treba da se pove e 3.579545 MHz kristal (NTSC TV kolor burst) izmedju ova dva pina. Kondenzator (tipi no 27pF) se spaja od svakog od ovih pinova prema Vss. Lfmode (pin4) Ovaj ulaz bira podrazumjevani mod zavr etka linije (linefeed) poslije reseta ili uklju enja. Visok nivo na ovom pinu zna i e da se svaka linija koju ELM323 po alje biti zavr ena karakterima CR (carriage return) i LF (line feed). Nizak nivo na ovom ulazu zna i e da e svaka poslata linija biti zavr ena samo CR karakterom .Mod, tako e mo e da se promjeni softerski, izvr avanjem ATL0 ili ATL1 komande iz AT skupa komandi. RS232Tx (pin5) RS232 predajni signal mo e da se spoji direktno na ovaj pin ime obezbje uje da otpornik za ograni enje struje bude vezan u seriju. Diode ugra ene i integralno kolo obezbje uju da ulazi ELM323 budu za ti eni od prenapona, dok mitovi okida i smanjuju efekte uma na ulazu. RS232Tx (pin6) ELM323 emituje podatke kroz ovaj izlaz. Nivo signala je kompaktibilan sa ve inom IC interfejs drajvera, a dovoljno je struje za kori enje jednog PNP tranzistora kao linijskog drajvera. Izlazi za pobudu LED (pin 7,8,9 i 10) Ova etiri pina su na niskom nivou, kada ELM323 emituje ili prima RS232 ili OBD podatke. Obzirom da je ugra en pogodan serijski otpornik za ograni avanje struje, izlazi mogu da napajaju ili prime dovoljno struje za direktnu pobudu LED (oko 10mA). OBD in (pin 11) Na ovom pinu je serijski ulaz OBD podataka. Logi ki visok nivo predstavlja aktivno stanje OBD K linije. Ovdje nema postavljenog mit okida a, tako da treba da se primjeni spolja nji ulazni bafer, kako bi se smanjili prelazni efekti ulaznog signala. OBD L (pin12) i OBD K (pin13) Ovi izlazi sa aktivnim visokim nivoom koriste se za pobu ivanje OBD magistrale, kori enjem spolja njih NPN pobudnih tranzistora. Prenos podataka se normalno odvija preko K linije, mada standard odre uje da tako mora da bude implementiran drajver i za L liniju, kako bi se obezbjedilo da se magistrala pravilno inicijalizuje. Vss (pin14) ± Zajedni li pin mase (najnegativnija ta ka kola).

Milojevi Igor

24

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

4.4. Kodovi gre aka
Kod automobila nove generacije, tako e su prisutni pojedini mehani ki kvarovi. Me utim, primjenom autodijagnosti ke opreme ti kvarovi se lako otkrivaju i lociraju a zatim efikasno servisiraju, odnosno otklanjaju. Kvarovi se mogu desiti na razli itim mjestima, tj. mogu biti mehani ki ili elektri ni. Kod novijih vozila naj e i kvar je da je otkazao neki od mnogobrojnih senzora. Neki od naj e ih kvarova koji su prisutni u vozilima nove generacije dati su u slede oj tabeli, kao i mogu i uzroci, simptomi a i rije enje pri popravci tih kvarova.

Gre ka Kod:00282 Senzor poo aja papu ice gasa Kratak spoj prema masi Elektri ni vodovi u prekidu (kratak spoj sa plus polom) Kod:00515 Hall sensor Signal van tolerancije

Mogu i uzrok kvara
Neki od elektri nih vodova ima spoj sa masom.

Simptomi
Problemi pri hladnom startu. Problemi pri radu motora pri praznom hodu. Slabo reaguje na gas.

Rje enje
Provjeriti mehani ki sklop u kojem se nalazi sensor polo aja papu ice gasa.

Olabavio konektor,vod u prekidu ili direktan spoj sa plus polom. Neispravan Hall sensor. Elektri ni vodovi imaju spoj sa masom ili plus polom. Lo i kontakti na konektoru. Neispravan prekida praznog hoda.

Maksimalan broj obrtaja samo 5000. Smanjena snaga. Lo start. Pove ana potro nja goriva. Problemi prilikom prelaska sa praznog hoda na djelimi no optere enje. Problemi prilikom oduzimanja gasa.

Provjeriti Hall senzor.

Kod:00516 Prekida praznog hoda Nerazumljiv signal

Provjeriti ispravnost prekida a, i anih vodova i konektora.

Prekinuto strujno kolo Kratak spoj prema masi Kod:00518 Potenciometar leptira gasa Kratak spoj prema masi

Elektri ni vodovi u prekidu. Kratak spoj prema plus polu. Neispravan potenciometar. Motor te ko prima gas. Provjeriti potenciometar.

Tabela 1. Kodovi gre aka Milojevi Igor
25

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

5. SOFTVERI ZA DIJAGNOSTIKU VOZILA
Da bi se vr ila autodijagnostika vozila neophodan je adekvatan softver kao i hardver. VISA (V1) je najprodavaniji univerzalni ure aj za dijagnostiku vozila. Na slici 2 prikazan je 0. VISA (V1) ure aj za dijagnostiku. Na slici 21. prikazani su OBD konektori. Na slici 22. prikazan je univerzalni kabal sa pipalicama. Komplet V1 sadr i :     V1 interfejs, OBD kabal, univerzalni kabal sa pipalicama, nekoliko DVD-a sa radioni kim podacima.

Slika 20. VISA (V1) ure aj za dijagnostiku

Slika 21. OBD konektori

Slika 22. Univerzalni kabal sa pipalicama Milojevi Igor
B

26

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

V1 radi u dva re ima rada kao Visa interfejs i kao KL interfejs. Izabir ova dva re ima vr i se jednim prekida em. Kada je prekida u polo aju VISA V1 je konfigurisan da radi sa dva serijska (COM) porta, a kada je prekida u polo aju VAG V1 je konfigurisan da radi kao KL interfejs. U zavisnosti od re ima rada V1 radi sa slede im programima: Re im VISA-UNISCAN U ovom re imu ure aj se konfiguri e na dva serijska (COM) porta. VISA-UNISCAN je program za dijagnostiku vozila do 2000. godine i podr ava 15 tipova vozila. Nudi opciju itanja/brisanja gre aka motora i ostalih modula, uvid u live parametre i pojedine adaptacije na vozilu. Re im VAG U ovom re imu V1 interfejs radi sa slede im programima : 
 

Vag-Com ( VW, Audi, Seat, Skoda dijagnostika do 2004. godine ), Opel Tech, Opel AB COM, Opel OP COM ( Opel dijagnostika do 2004. godine ), BMW CarSoft i MB Carsoft (Merces i BMW dijagnostika do 2004. godine).

5.1. VISA-UNISCAN
Prije svega, potrebno je pomenuti sistemske zahtjeve programa :     Pentijum II - Pentijum V ra unar DOS operativni sistem Dva COM ± RS232 porta Ure aj za dijagnostiku Visa v1

Visa ± Uniscan dijagnosti ki program je namjenjen za dijagnostiku 15. marki vozila. Odlikuje se ugra enom bazom podataka i intuitivnim korisni kim menijem. Nakon itanja memorije gre aka ugra ena baza podataka omogu ava korisniku da brzo otkloni kvar. Kada ECM zabilje i gre ku koja je nastala zbog neispravnosti nekog senzora u vozilu, mogu e je pregledati bazu podataka koja daje uvid u postupak provjere datog senzora. Ovim se posti e zna ajno ubrzavanje otklanjanja kvarova na vozilima, jer je samo potrebno pratiti uputstva koja daje dijagnosti ki program. Pomo u VISA programa mogu e je : 
  

Pro itati / Obrisati memoriju gre aka Imati uvid u live parametre vozila Izvr iti pojedine provere sistema vozila Izvr iti pojedine adaptacije modula u vozilu

5.1.1. Biranje sistema Iz padaju eg menija potrebno je izabrati marku vozila. Nakon izbora marke potrebno je izabrati tip vozila i oznaku motora. Va no je izabrati pravi tip vozila i oznaku motora, jer Milojevi Igor
27

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

program na osnovu tih parametara pristupa kompjuteru u vozilu.Na slici 23. prikazan je meni za izbor tipa vozila.

Slika 23. Meni tipa vozila 5.1.2. Informacije o vozilu i polo aj konektora za dijagnostiku Nakon aktiviranja ove opcije dijagnosti ki program Visa prikazuje polo aj i izgled dijagnosti kog konektora u vozilu. Ukoliko vozilo ne pos jeduje 16. pinski OBD konektor, prikazuje se slika ugra enog konektora sa komunikacionim linijama. Nije potrebna nabavka svih tipova konektora, za starija vozila koristi se univerzalni kabl sa pipalicama. Na slici 24. prikazan je prozor o informacijama vozila.

Slika 24. Prikaz informacija o vozilu 5.1.3. Izbor dijagnoze Ovaj izbornik Visa dijagnostike omogu ava korisniku da 
 

Pro ita/Obri e memoriju gre aka Pregleda live parametre vozila Izvr i proveru i adaptaciju.

Na slici 25. prikazan je meni za izbor dijagnoze.

Milojevi Igor

C

28

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Slika 25. Meni za izbor dijagnoze 5.1.4. itanje/brisanje gre aka Nakon aktiviranja opcije KODOVI GRE KE program zapo inje komunikaciju sa vozilom. Nakon kra eg vremena VISA dijangnostika ispisuje nastale gre ke. U ovom modu mogu e je pregledati bazu podataka, ime se olak ava otklanjanje kvara. Potrebno je pratiti uputstvo korak po korak kako bi se uspje no otklonio kvar. Na slici 26. prikazan je prozor za prikaz nastalih gre aka.

Slika 26. Prikaz nastalih gre aka 5.1.5. Live parametri vozila Nakon aktiviranja opcije PARAMETRI program prikazuje trenutne parametre vozila. Savjetuje se da se istovremeno pregleda najvi e 4 parametra, jer e u suprotnom do ido zna ajnog ka njenja izme u ECM-a ( kompjuter vozila ) i personalnog ra unara. Na slici 27. prikazani su prozor parametri.

Milojevi Igor

D

29

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Slika 27. Prozor parametri 5.1.6. Adaptacije i provjere pojedinih sistema Nakon aktiviranja opcije TEST IZL./PODE AVANJA program prikazuje mogu e testove na datom vozilu. Kao to se vidi na slici VISA dijagnostika omogu ava prov jeru dizni, check engine lampice i sl. Od adaptacija mogu e je podesiti brzinu motora na ler gasu. Na slici 28. prikazan je prozor pode avanja.

Slika 28. Prozor pode avanja

5.2. Re im VAG
5.2.1. Vag Com Hex CAN Vag Com Hex CAN predstavlja najbolji dijagnosti ki ure aj za VAG grupu vozila. Podr ava VW, AUDI , SEAT, SKODA vozila. Podr ava dijagnostiku svih modula do 2008. godine. Kada startuje program VAG-COM, izdanje 208.1 na ekranu ra unara se prikazuje Glavni ekran iji je izgled dat na slici 29. Milojevi Igor
E

30

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Slika 29. Glavni ekran Select dugme Opis: izbor kontrolnog modula koji elite dijagnostisati Detalji: Ovo dugme se naj e e koristi. Klikom na njega zapo inje se proces kompjuterske dijagnostike tako to se bira kontrolni modul u kolima sa kojim se komunicira, a to mo e biti kontrolni modul motora, ABS-a, automatskog mjenja a, klime i sli no. Control Module Finder dugme Opis: pronala enje kontrolnih modula koji ne postoje u programu VAG-COM Detalji: Ovo dugme se rijetko koristi i namjenjeno je onima koji su ovladali tehnikom jere da se mogu sami upu tati u eksperimente sa novim kompjuterske dijagnostike do te m kontrolnim modulima koji nisu na spisku ponu enih. OBD-II dugme Opis: test komunikacionog protokola Milojevi Igor
F

31

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Detalji: Ova opcija se koristi za testiranje vozila kako bi se ustanovilo da li vozilo mo e komunicirati sa VAG-COM programom, tj. da li je proizvo a vozila po tovao ISO9141-2 protokol za kompjutersku dijagnostiku. Options dugme Opis: razna pode avanja programa VAG-COM Detalji: Pode avanja se naj e e vr e samo jednom i svode se na pode avanje komunikacionog porta na PC ra unaru i sli no. Ova funkcija se prakti no koristiti samo jednom i to kad se prvi put pokrene VAG-COM program i dok se ne podesi da ispravno radi. About dugme Opis: informacije o programu, legalizacija programa Detalji: Ako se nije registrovala kopija programa VAG-COM onda se to radi sa ovom funkcijom. Exit dugme Klikom na ovo dugme izlazi se iz programa VAG-COM. Koristi se kad se zavr i sa dijagnostikom. 5.2.2.KL interfejs Najjeftinija i najprakti nija dijagnostika vozila je pomo u KL interfejsa. Ovaj interfejs omogu ava dijagnostiku vozila u osam razli itih programa, tako e omogu ava korigovanje kilometra e vozila. Na slici 30. prikazan je KL interfejs.

Milojevi Igor

32

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Slika 30. KL interfejs KL interfejs omogu ava rad sa slede im dijagnosti kim programima:  VAG COM 311.2 Dijagnostika VW, AUDI, SEAT, SEAT, SKODA od 1992.do 2004. godine

Slika 31. Glavni prozor VAG COM 311.2  OPEL Tech 2 & ABCOM i OPCOM Dijagnostika OPEL vozila od 1996. do 2004. godine

Slika 32. Glavni prozor OPEL Tech 2 & ABCOM i OPCOM Milojevi Igor
G

33

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku 

MB Carsoft Dijagnostika Mercedesa vozila od 1992. do 2004. godine

Sika 33. Glavni prozor MB Carsoft  BMW Carsoft Dijagnostika BMW vozila od 1996. do 2004. godine

Slika 34. Glavni prozor MB Carsoft  VOLVO FCR Dijagnostika VOLVO vozila

Milojevi Igor

H

34

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Slika 35. Glavni prozor VOLVO FCR

5.3. Mercedes Scanner Multiplexer
Dijagnostika MERCEDES vozila. Ure aj je kompatibilan sa Mercedes Carsoft programom i u sebi ima ugra eni MULTIPLEKSER signala. Mercedes Ssanner podr ava vozila do 2004. godine tj. sva vozila sa 38. pinskim i 16. pinskim OBD konektorom. Pomo u ovog ure aja mo e se raditi kompletna dijagnostika bez skidanja i prespajanja konektora.

Slika 36. Mercedes Carsoft dijagnostika Za uspje nu dijagnostiku vozila potrebno je povezati odgovaraju i konektor na vozilo i pokrenuti totalnu dijagnozu, sa ekati par minuta i ure aj e sam konfigurisati i povezati se na sve module (motor,ABS,AIRBAG,ASR i sl.). Sa ovim ure ajem nije potrebno koristiti univerzalne pipalice na vozilima sa 38. pinskim i 16. pinskim konektorom jer e sam ure aj prespajati sve potrebne pinove i time omogu iti kompletnu dijagnostiku vozila.

Milojevi Igor

I

35

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

5.4. BMW Scanner
Dijagnostika za BMW vozila Prije svega, potrebno je re i da je BMW skener 1.3.6 trenutno najpotpuniji dijagnosti ki softver na tr i tu, koji omogu ava pristup skoro svakom elektronskom sklopu u vozilu. Podr ani su slede i tipovi vozila: E38 ± 7 E39 - 5 E46 - 3 E53 - X5 E83 - X3

Slika 37. BMW Scanner - P.A.Soft 1.3.6 [ FIND UNITS ] - itanje identifikacionih podataka i kodova gre ke iz postoje ih modula u automobilu [ CLEAR ERRORS ] - Resetuje kodove gre ke u svim na enim modulima u automobilu [ ERRORS DETAILS ] - Detalji o kodovima gre ke [ READ MEMORY ] - itanje programske memorije modula [ READ EEPROM ] - itanje EEPROM memorije u modulima :IKE, LCM, ZKE, SRS, LEW, A/C, VID, BMBT, STH, AIC... [ WRITE EEPROM ] - Upisivanje EEPROM memorije i z istih modula [ ERRORS ] - itanje i resetovanje kodova gre aka iz izabranog modula [ RESET UNIT ] - Programski reset modula [ WRITE FGSTNR ] - Upisivanje identifikacionog broja [ WRITE ADFG ] - Upisivanje vi e identifikacionih podataka [ ODOMETER ] - Upisivanje nove vrijednosti kilometra e u module IKE & LCM CORRECT [ SAVED ] - itanje vrijednosti upisanih kilometra a u modulima IKE & EGS ODOMETER [ SERVICE RESET ] - Servisni reset IKE (instrument table) [ CHANGE ] - Promena jezika poruka glavnog kompjutera GE/EN/FR/IT LANGUAGE [ FACTORY ] - Resetovanje na fabri ke vrijednosti IKE & LCM ( za automobile do DEFAULTS 1999 godine) Milojevi Igor
P

36

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

[ COPY CODING [ TV FUNCTIONS [ READ KEY [ ADAPTATION LEW [ REGISTER HANDSET

] - Bazno kodiranje kopiranja iz IKE u EWS ili iz EWS u IKE module ] - "video prilikom vo nje " pode avanja u VID modulu ] - itanje podataka o klju u iz EWS modula(imobilajzer) ] - Adaptacija(pode avanje) senzora kontrole to kova (LEW) ] - Nove slu alice pravljene za TEL (BIT2) module

5.5. Opel Scanner
Dijagnostika za OPEL vozila Opel Scanner predstavlja dijagnosti ki ure aj za OPEL vozila. Izbor vozila je veliki, a podr ava vozila 1987. do 2005. god. Ure aj ima ugra eni multiplekser signala koji omogu ava nesmetanu dijagnostiku i nije potrebno prespajati pinove. Ure aj ne podr ava CAN protokol.

Slika 38. Opel dijagnostika 
   

itanje kodova gre aka i kratko obja njenje svake gre ke Grafi ki prikaz do 4 odabrana live parametra itanje FLASH, EEPROM i RAM memorije ECM-a Adaptacije i provere pojedinih elektronskih sistema Programiranje imobilajzera

Podr ani sistemi Opel Scanner-a : Engine Control Unit Automatic Transmission Control ABS - Anti-Lock Brake System ESP - Electronic Stability Program AirBags Immobilizer Distributor Transmission 4WD Traction Control Body Control System ATWS - Anti-Theft Warning System Central Door Locking System Multi/Color/Triple Info Displays Instrument Power Steering Milojevi Igor
Q

37

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Audio System Electronic Climate Control Sliding Roof Electronic Seat Memory Add-On Heater Headlamp Leveling Device, etc Opel Scanner - spisak vozila 1987 Ascona, Corsa-A/Kombi, Kadett-E, Omega-A, Senator-B 1988 Ascona, Corsa-A/Kombi, Kadett-E, Omega-A, Senator-B 1989 Corsa-A/Kombi, Kadett-E, Omega-A, Senator-B, Vectra-A 1990 Calibra, Corsa-A/Kombi, Kadett-E, Omega-A, Senator-B, Vectra-A 1991 Calibra, Corsa-A/Kombi, Kadett-E, Omega-A, Senator-B, Vectra-A 1992 Astra-F, Calibra, Corsa-A/Kombi, Frontera-A, Omega-A, Senator-B, Vectra-A 1993 Astra-F, Calibra, Corsa-A/Kombi, Corsa-B, Frontera-A, Omega-A, Senator-B, Vectra-A 1994 Astra-F, Calibra, Corsa-B, Frontera-A, Omega-A, Omega-B, Vectra-A 1995 Astra-F, Calibra, Corsa-B, Frontera-A, Omega-B, Tigra, Vectra-A 1996 Astra-F, Calibra, Corsa-B, Frontera-A, Omega-B, Tigra, Vectra-B 1997 Astra-F, Calibra, Corsa-B, Frontera-A, Omega-B, Sintra, Tigra, Vectra-B 1998 Astra-F, Astra-G, Corsa-B, Frontera-A, Omega-B, Sintra, Tigra, Vectra-B 1999 Astra-F, Astra-G, Corsa-B, Frontera-B, Omega-B, Sintra, Tigra, Vectra-B, Zafira 2000 Agila, Astra-F, Astra-G, Corsa-B, Frontera-B, Omega-B, Sintra, Tigra, Vectra-B, Zafira 2001 Agila, Astra-F, Astra-G, Corsa-C, Frontera-B, Omega-B, Sintra, Speedster, Vectra-B, Vivaro, Zafira 2002 Agila, Astra-F, Astra-G, Corsa-C, Frontera-B, Omega-B, Sintra, Speedster, Vivaro, Zafira 2003 Agila, Astra-G, Corsa-C, Frontera-B, Meriva, Omega-B, Sintra, Speedster, Vivaro, Zafira 2004 Agila, Astra-G, Corsa-C, Frontera-B, Meriva, Sintra, Speedster, Vivaro, Zafira2005 Agila, Astra-G, Corsa-C, Frontera-B, Meriva, Sintra, Speedster, Tigra-B, Vivaro, Zafira

5.6. Renault DDT2000
Renault dijagnostika vozila Renault DDT2000 podr ava dijagnostiku svih modula (airbag, ABS, automatski menja , motor, klima ) podr ani su svi modeli sa OBD2 dijagnosti kim konektorom.

Milojevi Igor

38

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Slika 39. Glavni prozor Renault DDT2000 Podr ani modeli : Twingo, X44, Clio, Modus, X86, Megane & Scenic, Megane II, Laguna, Laguna IIAvantime, X91, Safrane, VelStatis, Espace IV, X94, Master, Kangoo, W61, TrafficMascott, ZX89;

5.7. FORD Scanner
Ford dijagnostika vozila Ford scanner je najnoviji ure aj za dijagnostiku FORD vozila. Ovaj interfejs podr ava sva FORD vozila sa OBD konektorom. Ovo je najpotpunija FORD dijagnostika na tr i tu.

Slika 40. FORD dijagnostika Sa ovim interfejsom mo e se vr iti dijagnostika svih modula: motor, ABS , AIRBAG i sl. Ure aj podr ava kodiranje dizni. Prodr ani protokoli :       
R

FORD ISO9141 FORD SCP FORD CAN Podr ani modeli vozila : KA 1.3i FIESTA 1.4i FUSION 1.4i
39

Milojevi Igor

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku 

              

FIESTA 1.6i FUSION 1.6i FOCUS 1.6i MONDEO 2.0i FOCUS cmax 1.6i FOCUS vct 1.6i FOCUS cmax vct 1.6i FOCUS ghia 1.6 FUSION 1.4 TDCI FIESTA 1.4 TDCI FOCUS cmax 1.6 TDCI FOCUS 1.6 TDCI FOCUS 1.8 TDCI TRANSIT connect 1.8 TDCI TRANSIT 185 MONDEO 2.0 TDCI

Milojevi Igor

40

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

6. PRIMJENA ÄINTELIGENTNE ELEKTRONIKE U AUTOMOBILIMA BUDU NOSTI
Bez automobila se ve odavno nikako ne mo e. Oni su na a svakodnevna potreba, izvor zadovoljstva i ponosa, a vrlo esto i jedan od najva nijih statusnih simbola.

Slika 41. Unutra njost vozila nove generacije marke Volvo Zbog toga se velika pa nja posve uje novim modelima, koji su sve vi e bazirani na primjeni novih tehnologija. Davno je prevazi eno vrijeme etvoroto ka a koji su se, u pogledu prisustva elektri nih i elektronskih elemenata, mogli poh valiti jedino svijetlom, paljenjem i skromnim radio-kasetofonima kao izvorima informacija i zabave. Najnoviji modeli (vi e ili manje) poznatih proizvo a a ne mogu se ni zamisliti bez elektronike i novih tehnologija u paljenju, radu motora, vo nji, dijagnostici kvarova. Statistika pokazuje da u automobilima vi e klase ima 40 do 50 kontrolnih ure aja (Äpametne³ elektronike), dok ih je u visokoj klasi vi e od 70. Svaka od tih kontrola ima najmanje jedan mikroprocesor.

6.1. Tehnologije koje poma u voza u
Posebnu pa nju privla e tehnologije koje poma u voza u, pove avaju i sigurnost, udobnost i efikasnost saobra aja. Napredniji sistemi imaju mogu nost prikupljanja i analize podataka sa senzora i upozoravanja voza a u slu aju opasnosti. Takav sistem ima kameru koja snima put ispred vozila i ogla ava se zvu nim signalom u slu aju opasnosti. Na primer, ako vozilo po ne da skre e sa puta bez uklju enja migavca, uje se zvu ni signal. Zahvaljuju i stereo zvu nom sistemu, mo e se ta no definisati da li je pogre no skretanje napravljeno ulijevo ili udesno, to je odli an na in bu enja voza a koji je trenutno zadrijemao. Jo slo eniji sistemi imaju mogu nost predvi anja opasnosti od sudara i upozoravanje voza a. U slu aju da je prekasno za upozorenje, ovi sistemi preu zimaju kontrolu nad vozilom i poku avaju da izbegnu sudar; ak i ako se sudar ne mo e izb i, treba umanjiti posledice. je Milojevi Igor
S

41

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

To su takozvani aktivni Driver Assistance sistemi, ugra eni u vozila visoke klase kao to je Mercedes-Benz S class.

Slika 42. Testiranje senzora koji doprinose sigurnosti voza a Navedenim vrstama sistema mo e se dodati i niz drugih ideja i korisnih asistencija voza u ± komunikacioni sistemi sa izvje tavanjem u vremenskim uslovima i stanju saobra aja na putu, kontrola i pode avanje svetlosti u skladu sa uslovima vo nje, sistemi za za titu pje aka, asistencije u vo nji prometnim gradskim ulicama, automatsko parkiranje, automatsko tuma enje saobra ajnih znakova i signalizacije na putu.

6.2. Sistem za upozoravanje na mogu nost sudara
Do kraja 2007. godine (ili u prvoj polovini 2008) modeli S80, V70 i XC70 vedskog Volvo-a ima e, me u prvima u svijetu (ne ra unaju i prototipove automobila izlo ene na sajmovima), ugra en inteligentan sistem za upozoravanje voza a na opasnost od sudra. a Softverski paket koji to omogu ava naziva se Driver Alert System i sastavljen je od dv ije aplikacije ± Driver Alert Control i Lane Departure Warning. Driver Alert Control prati pona anje voza a u toku vo nje i reaguje upozorenjem ako se dobije utisakda je voza izgubio koncentraciju u upravljanju vozilom (zadremao na dugom putu, predugo razgovara mobilnim telefonom ili se anga uje oko djece na zadnjim sedi tima), dok druga aplikacija (Lane Departure Warning) ima zadatak da prati kretanje vozila na put i reaguje u slu aju u skretanja ili prelaska iz jedne kolovozne trake u drugu. Driver Alert System (DAS) kompanije Volvo ko ta oko 500 funti, to nije mnogo u odnosu na ukupnu cijenu vozila u koje e se ugra ivati. On se sastoji od video kamere, mnogobrojnih senzora postavljenih u automobil i kontrolne jedinice (ra unara). Na prve u znake opasnosti sistem uklju uje alarm, a na ekranu se pojavljuje tekstualna poruka sa nacrtanom oljicom kafe, kao asocijacijom na potrebnu pauzu u vo nji.
T

Milojevi Igor

42

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Slika 43. Signalizacija na mogu nost sudara (upozorenje na umor voza a) Do ideje da naprave ovakav sistem stru njaci iz Volvo do li su ispituju i uzroke -a nastanka saobra ajnih udesa ± pokazalo se da 90 odsto udesa nastaje zbog nepa nje voza a. Ispitivanja DAS sistema kompanije Volvo pokazala su da se njegovim kori enjem mo e spre iti 30 do 40 odsto sudara pri brzini do 70 km/h. DAS sistem se aktivira pri brzini vozila od 65 km/h i ostaje aktivan sve dok brzina ne padne ispod 60 km/h.

6.3. Sistem za elektronsko prepoznavanje i procjenu okru enja automobila
Zanimljiva rje enja DAS sistema za prepoznavanje saobra ajnih znakova publikovali su australijski nau nici iz Kanbere (Nacionalna laboratorija za informacione i komunikacione tehnologije) i stru njaci kompanije Siemens VDO koja se bavi razvojem opreme za automobile. Sistem se sastoji od kamere postavljene iznad retrovizora i kompjutera na komandnoj tabli. Dodate su i pomo ne kamere za posmatranje pona anja voza a.Glavna kamera obezbje uje neprekidni prikaz puta kojim se vozilo kre e. Softver prati i upore uje slike lijeve i desne strane puta i tako identifikuje saobra ajne znake prema oznakama na njima. Ukoliko se dogodi da voza ignori e znake, DAS sistem preuzima komandu. Na primer, ako vozilo nai e na znak za ograni enje brzine, sistem automatski signalizira automobilu da uspori. Siemensova tehnologija naziva se Siemens VDO Sign Recognition i predstavlja dio strategije razvoja (pilot projekta) za elektronsko prepoznavanje i proc jenu okru enja automobila. Osim znaka za ograni enje brzine, sistem prepoznaje i znake o dozvoljenom smijeru kretanja i druge znake upozorenja. Sve informacije odvode se do kompjutera i analiziraju. Podatke o vrsti puta i pravcima kretanja ra unar dobija od ugra enog navigacionog sistema.

Milojevi Igor

U

43

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Slika 44. Sistem prepoznavanja okru enja vozila (prepoznavanje znakova za ograni enje brzine)

6.4. Mogu nost komunikacije izme u automobila
Ideja o formiranju jedinstvene informaciono -komunikacione mre e na putevima koja e omogu iti razmenu informacija izme u automobila, kao i komunikaciju sa servisnim centrom koji pru a te usluge, potekla je od najve ih evropskih proizvo a a automobila± u grupi su se na li BMW, Daimler Chrysler, VolksWagen, Audi, Renault i Fiat. Na njihovu inicijativu osnovan je konzorcijum C2C CC (Car-2-Car Communication Consortium). Proizvo a ima automobila priklju ili su se i proizvo a i elektronske i komunikacione opreme (Siemens, NEC i drugi) i Institut za otvorene komunikacije Fraunhofer. Komunikacija izme u vozila zasniva se na b i noj WLAN mre i (pri emu su e ispitivane komunikacije zasnovane na razli itim WLAN standardima ± 802.11a/b/g) i komunikacionom protokolu IPv6 (Internet protokol verzije 6). U toj komunikacionoj mre i svakom vozilu se dodeljuju etiri funkcije. On e imati funkciju predajnika i prijemnika radi razmene informacija sa drugim vozilima i servisnim centrom, zatim funkciju rutera za prenos informacija sa jednog vozila na drugo i funkciju lokatora, kako bi pru ila mogu nost informacionom centru da u svakom trenutku zna poziciju svakog u esnika u mre i. WLAN mre a omogu ava komuniciranje na udaljenosti do nekoliko stotina metara, ali e ruter podatke prenositi dalje, to e omogu iti savla ivanje vrlo velikih rastojanja. Veza izme u automobila automatski e se uspo stavljati (ad hoc) im se vozila na u na dovoljnoj udaljenosti, odre enoj primenjenim WLAN standardom. Na taj na in e se omogu iti razmena informacija koje su od zna aja za odvijanje saobra aja ± vremenski i drugi uslovi kretanja na putu, zagu enje i zastoj saobra aja, potencijalne opasnosti

Milojevi Igor

44

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

6.5. Elektronski sistemi u automobilu
6.5.1. ABS (Anti-lock brake system) ABS (eng. anti-lock brake system) je elektro-hidrauli ni mehanizam koji sprje ava blokiranje to kova prilikom ko enja, te tako skra uje zaustavni put i omogu uje potpunu kontrolu automobila prilikom ko enja. Prvi ABS ura aj firma BOSH, serijski se po eo ugra ivati po etkom 1978 godine u Mercedes 450SE, a nekoliko mjeseci poslje i u BMW 745i. ABS je sigurno najkorisniji i najva niji dio (dodatne) opreme automobila. ABS je elektro-hirauli ni ura aj sa centralnom upravlja kom jedinicom. Na osnovu informacija od senzora za pra enje obrtaja to kova, ABS dozira momenat ko enja na svakom to ku posebno i sprje ava blokiranje. U trenutku kad se odre eni to ak zaustavi , aktivira se senzor koji preko sklopa elektro-magnetnih ventila smanjuje pritisak ulja u ko ionom cilindru sve dok se ko ioni momenat toliko ne smanji da se to kovi po nu ponovo okretati.U tom trenutku senzor aktivira elektro-magnetne ventile u suprotnom smjeru, pritisak ulja i intezitet ko enja se pove ava te se na granici blokiranja to kova ciklus ponovo vra a na po etak.Na slici 45. prikazan je raspored komponenti ABS sistema.

Slika 45. Raspored komponenti ABS sistema 6.5.2. Electronic Stability Control (ESC) ESC je elektronski sistem za pobolj anje dinami ke stabilnosti i kontrole, koji ko enjem pojedinim to kovima spre ava zano enje i ispravlja putanju ve zanesenog automobila. Po etkom 1995. (tada nji) Daimler-Benz izazvao je pravu senzaciju sistemom ESC. Electronic Stability Control (sistem elektronske kontrole) uveo je revoluciju u postupak upravljanja. Milojevi Igor
45

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

ESC je prva aktivna potpora upravljanju automobila, koja voza u omogu uje da u slu aju gubitka kontrole lak e do e na eljenu putanju. Danas svi automobili vi e klase, barem u dopunskoj opremi posjeduju ESC. Princip funkcionisanja ESC-a je jednostavan. Putanja se ispravlja ko enjem pojedinih to kova. Po to automobil ima etiri to ka, to omogu uje dobru kontrolu nad upravljanjem Na . slici 46. je prikazan simboli ki prikaz korisnosti ESC-a.

Slika 46. Simboli ki prikaz korisnosti ESC-a ESC sistemom upravlja elektronika, na osnovu informacija koje mjere odgovaraju i senzori. Te informacije su: polo aj upravlja a, brzina rotacije svakog to ka, uzdu na i bo na brzina automobila, uzdu no i bo no ubrzanje automobila, a najva nija je brzina rotacije oko vertikalne ose. Na osnovu tih informacija precizno se prora unava polo aj vozila u odnosu na eljenu putanju, te se aktivira povremeno ko enje pojedinih to kova. Na slici 47. prikazano je pona anje vozila u zavoju koje posjeduje ESC i vozila koje ne posjeduje ESC.

Slika 47. Pona anje vozila u zavoju (sa i bez ESC-a)

Milojevi Igor

46

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

6.5.3. Adaptive cruise control (ACC) ACC (engl. adaptive cruise control) je automatski ure aj za pode avanje udaljenosti od vozila koje se nalazi ispred, koji kontinualno mjeri udaljenost izme u vozila te po potrebi ubrzava ili usporava. Na slici 48. prikazani su odnosi koje reguli e ACC sistem

Slika48. Odnosi koje reguli e ACC sistem Sistem ACC se nadogra uje na sistem 'tempomat' koji elektronskim nadzorom odr ava brzinu automobila. Pode ena brzina se poredi sa izmjerenom te se po potrebi smanjuje, odnosno pove ava. Odr avanje brzine je uz uspon ograni eno raspolo ivim obrtnim momentom motora, a niz nizbrdicu ko ionom sposobno u motora. Za pravilan rad ACC sistema zaslu na je upravlja ka elektronika sistema sa radarskim senzorom udaljenosti. Smje ten je u prednjem dijelu vozila (maski ili farovima). Funkcioni e na principu Dopplerovog efekta. ACC se mo e nalaziti u tri stanja rada: y y y off stanje ± onemogu en je direktan pristup u stanje pripravnosti standby stanje ± sistem je spreman da ga korisnik aktivira active stanje ± sistem upravlja brzinom automobila - stanje kontrole brzine ± ispred vozila se ne nalazi drugo vozilo i sistem ne mijenja brzinu ve je dr i konstantnom - stanje kontrole razmaka ± sistem snima vozilo ispred sebe i prema njemu prilago uje brzinu

Na slici 50. prikazana je blok ema ACC sistema

Milojevi Igor

47

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

Slika 50. Blok ema ACC sistema

Milojevi Igor

48

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

7. ZAKLJU AK
U uvodu diplomskog radu, opisan je sistem autodijagnostike i senzora. Opisani su elektronski podsistemi u vozilu, naj e e kori eni senzori i dat je pregled dostupnih dijagnostika za razli ite modele vozila. Ova oblast je izuzetno obimna i podlo na promjenama iz dana u dan. Modernizacija automobilske industrije, privla i tehnologije koje poma u voza u, pove avaju i sigurnost,
udobnost i efikasnost saobra aja.

Popravka vozila danas zahtjeva nove i sofisticirane alate, a popravka se vi e ne mo e zamisliti bez odgovaraju eg dijagnosti kog ure aja. Za popravak automobila se koriste kompleksni elektronski ure aji koji pristupaju svim podsistemima vozila. Ovi ure aji mogu da lokalizuju kvar, da uklone gre ke iz memorije i da postave nove rokove za servisiranje. U razvijenim zemljama se podaci centralnog ra unara u automobilu koriste i za procjenu tehni ke ispravnosti automobila na redovnim tehni kim pregledima. Internet je svoje veoma va no mjesto na ao i u oblasti autoindustrije. Baza podataka o tipovima automobila i kvarovima se svaki dan sve vi e i vi e pove ava. Mo emo dobiti sve potrebne informacije o dijagnosti kim procedurama ili preuzeti novu verziju dijagnosti kog softvera. Kompjuterska dijagnostika je realnost, a be i na dijagnostika unutar ovla tenih servisa je, u nekim slu ajevima dostupna i kod nas.

Milojevi Igor

49

Senzori u automobilskoj industriji i sistemi za dijagnostiku

8. LITERATURA
[1] Ostoji Neboj a: ³Autodijagnostika´ [2] ELEKTRONIKA: ³ asopis za elektroniku i telekomunikacije´ [3] Dejan Jovanovi , Branko Milovanovi , Ivan Rajkovi : ³Serijski i paralelni portovi´ [4] Understanding OBDII: ³Past, present & future by Larry Carley´ [5] Hrvoje Kopjar: ³OBD-II protocol´, Zavod za elektrotehni ke sisteme i obradu informacija, [6] www.datasheetarchive.com [7] www.volvoclub.org.uk [8] www.autodijagnostika.eu [9] www.scantool.net [10] www.opelclub.hr [11] www.autoispuh.hr [12] www.infoelektronika.co.yu

Milojevi Igor

50

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful