P. 1
Elektrostatika

Elektrostatika

|Views: 604|Likes:
Published by api-19870572

More info:

Published by: api-19870572 on Dec 03, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/18/2014

pdf

text

original

Elektrostatika

Gausov zakon

Fluks vektora
Pojam fluksa biće objašnjen razmatranjem ravnomernog konstantnog protoka tečnosti.
r r n v r r v je vektor brzine tečnosti, n vektor normale površine.
Najviše tečnosti će proticati kroz ram koji se nalazi u ravni normalnoj na pravac brzine.

r n

r v

Ako se ram postavi u ravan paralelnu vektoru brzine, tečnost će da klizi preko rama, pa će protok biti jednak nuli.
S

r n

r v

vdt

Čestice tečnosti koje su se u trenutku t nalazile u ravni rama, u trenutku t+dt nalaze se na rastojanju v·dt od rama u pravcu brzine. Ukupna količina tečnosti koja za vreme dt protekne kroz površinu S jednaka je onoj količini tečnosti koja se nalazi u zapremini označenog kvadra. dV = S v dt

r v kroz Brzina protoka tečnosti, koja predstavlja fluks vektora površinu S, označava se grčkim slovom Ψ (psi), i iznosi:

dV Ψv = = v S m 3 /s dt

[

]

Nekad je potrebno znati na koju stranu protiče tečnost. Zato se vrši orjentisanje površi, pa se površina, iako je skalar, tretira kao vektorska veličina. Deo orjentisane ravne površi, površine S, može se tretirati kao vektor čiji je intenzitet jednak površini S, pravac normalan na S, a smer se poklapa sa usvojenim smerom normale na S.

α

α

r S r v
v dt

r Neka pravougaona površ, predstavljena vektorom S , zaklapa ugao α sa r v . U tom slučaju će kroz nju, za interval vremena vektorom brzine dt proteći onoliko tečnosti koliko se nađe u zapremini kosog paralelopipeda:

dV = vScos α dt

Fluks vektora brzine je tada:

dV Ψv = = v S cos α m 3 /s dt

[

]

Proizvod intenziteta dva vektora i kosinusa ugla između njih predstavlja skalarni proizvod dva vektora.

r Ukoliko brzina v nije homogena onda se, nakon orjentacije r površine S, ona izdeli na fizički male površi dS , koje su dovoljno r male da se mogu smatrati ravnim, a vektor v na svakoj od njih konstantnim. r r Fluks dΨv kroz uočenu površ dS računa dS r v se po formuli za skalarni proizvod:

r r Ψv = v ⋅ S

r r dΨv = v ⋅ dS

S

Ukupan fluks Ψv kroz celu površ S, dobija se sumiranjem svih flukseva dΨv:

r r Ψv = ∫ dΨv = ∫ v ⋅ dS
S S

r Neka pozitivno tačkasto naelektrisanje Q generiše električno polje E . Razmatra se sfera poluprečnika r. U centru te sfere je smešteno naelektrisanje Q. Normala na površinu sfere je paralelna smeru vektora polja jer polje deluje radijalno od naelektrisanja. Površina sfere je 4πr2. Konačno, jačina polja u svim tačkama koje su na rastojanju r od centra sfere, tj. od tačkastog naelektrisanja, je:

Definisanje Gausovog zakona

r E=

Q 4π ε 0 r 2 Q 4π ε 0 r
2

r ⋅ r0

Ako se jačina električnog polja pomnoži površinom sfere:

E (r ) ⋅ 4π r =
2

⋅ 4π r =
2

Q

ε0

Važno je primetiti da je krajnji rezultat nezavistan od poluprečnika sfere. To znači da će se isti rezultat dobiti za bilo koju sferu u čijem centru se nalazi neko naelektrisanje. Ovo je suština Gausovog zakona. Gaus je takođe dokazao da se zakon može primeniti na bilo koju zatvorenu površinu i za bilo koju raspodelu električnog naelektrisanja. Tako, ako se bilo koji spoljašnji element zatvorene površine S pomnoži komponentom električnog polja koja je normalna na taj element površine i zatim izvrši sumiranje po celoj površini, kao rezultat će se dobiti količnik količine naelektrisanja zahvaćenog površinom S i dielektrične konstante, tj.:

r r Q ∫ E ⋅ dS =
S

ε0

Ovaj integral se zove fluks vektora jačine električnog polja kroz površinu S, označava se ΨE, a proporcionalan je broju linija električnog polja koje prodiru kroz tu površinu:

r r Q ΨE = ∫ E ⋅ dS =
S

ε0

Konvencija: Fluks je pozitivan ako linije električnog polja izlaze iz površine S, a negativan ako utiču (ulaze) u nju. Najelegantnija definicija Gausovog zakona bi sad bila: Električni fluks kroz bilo koju zatvorenu površinu jednak je ukupnom naelektrisanju koje je obuhvaćeno tom površinom, podeljenog dielektričnom konstantom ε 0 . Gausov zakon je naročito važan za određivanje električnog polja generisanih raspodelama naelektrisanja koje imaju neku simetriju.

Električno polje sferičnog provodnog omotača
Omotač je homogeno naelektrisan negativnom količinom naelektrisanja −Q. Linije vektora električnog polja su usmerene ka omotaču i normalne su na njegovu površinu. Može se desiti da postoji komponenta polja koja je paralelna površini provodnog omotača. Kako je višak elektrona koji postoji na površini omotača slobodan da se kreće kroz provodnik, to će ova komponenta polja uzrokovati redistribuciju naelektrisanja na površini omotača, sve dok se paralelna komponenta polja ne izgubi, tj. ne bude jednaka nuli.

Zamislimo površinu (sferu poluprečnika R) neposredno iznad provodnog omotača (Gausova površina). Kako su linije električnog polja normalne na ovu površinu, po Gausovom zakonu je:

−Q −Q 2 ΨE = E ⋅ S = ⋅ 4π R = 2 ε0 4π ε 0 R
ΨE je električnu fluks kroz Gausovu površ čija je površina S=4πR2, E je jačina električnog polja neposredno iznad provodnog omotača.

Iz poslednje jednačine sledi da je:

Q Q E=− =− ε0 S 4π R 2ε 0
Isti rezultat za jačinu električnog polja dobio bi se primenom Kulonovog zakona za tačkasto naelektrisanje čija je količina naelektrisanja −Q smeštena u centru sferičnog provodnog omotača. Poslednja jednačina važi bilo gde izvan sferičnog provodnog omotača (gde R predstavlja udaljenost od centra sfere). Električno polje izvan naelektrisanog sferičnog provodnog omotača je isto kao kad bi ukupna količina naelektrisanja koncentrisana u centru sfere generisala to električno polje.

Izaberimo sada Gausovu površinu unutar sferičnog provodnog omotača. Unutar Gausove površi ne postoji naelektrisanje, s obzirom da se celokupno naelektrisanje nalazi na provodnom omotaču koji je izvan ove Gausove površi. Iz Gausovog zakona i simetrije sledi da je električno polje unutar omotača jednako nuli. U stvari, električno polje unutar bilo kog šupljeg provodnog tela je nula.

Električno polje ravnomerno naelektrisane sfere
Izolovana sfera poluprečnika a sadrži količinu naelektrisanja Q koje je ravnomerno raspoređeno po zapremini sfere . Razmatramo Gausovu površ koja je sfera poluprečnika r sa centrom koji se poklapa sa centrom naelektrisane sfere. Gausov zakon daje:

E (r ) ⋅ S (r ) =

Q(r )

ε0

gde je S(r)=4πr2 površina Gausove površi, E(r) jačina električnog polja udaljenog za r od centra sfere, a Q(r) ukupna količina naelektrisanja zahvaćenog površinom S(r).

⎧Q Q(r ) = ⎨ 3 ⎩Q(r a )
odakle sledi da je električno polje:

r≥a r<a

⎧ Q ⎪ 4π ε r 2 ⎪ 0 E (r ) = ⎨ Qr ⎪ ⎪ 4π ε 0 a 3 ⎩

r≥a r<a

Jačina polja unutar sfere proporcionalna je radijusu r, a van sfere opada po poznatom zakonu 1/r2.

Električno polje uniformno naelektrisane ravni
Razmatramo tanku beskonačnu ravan koja je ravnomerno naelektrisana površinskom gustinom naelektrisanja η. Nek ravan zadovoljava uslov x=0. U skladu sa visokim stepenom simetrije, jačina električnog polja sa obe strane ravni biće funkcija samo koordinate x, a vektor polja normalan na ravan, usmeren ka ili od ravni u zavisnosti od vrste naelektrisanja.

Zamislimo sada zatvorenu površ u obliku cilindra čije su osnovice paralelne ravni, a omotač normalan na nju, a ravan ga deli na dva jednaka dela. Nek je omotač cilindra od x=a do x=−a, a površina njegovih osnovica S. Cilindar obuhvata deo naelektrisane ravni koji je jednak osnovicama i na njemu naelektrisanje Q = η ⋅ S Prema Gausovom zakonu:

η ⋅S 2 E (a) ⋅ S = = ε0 ε0
Q

pri čemu je uzeto da važi da je E(a)= − E(−a). Leva strana prethodne jednačine predstavlja fluks vektora jačine polja, a desna strana naelektrisanje koje je obuhvaćeno Gausovom površi, tj. cilindrom, podeljeno dielektričnom konstantom:

η E (a) = 2ε0

Razmatramo električno polje od dve paralelne ravni naelektrisane istom količinom naelektrisanja, samo suprotnog znaka ±η. Ukupno polje koje nastaje od naelektrisanja svake ravni pojedinačno može se dobiti sabiranjem njihovih pojedinačnih doprinosa. Može se uočiti da je polje između ravni homogeno, normalno na ravni i usmereno od pozitivne ka negativnoj ravni. Jačina polja je:

η E= ε0

Električno polje uniformno naelektrisanog provodnika
Razmatramo beskonačan provodnik koji je ravnomerno naelektrisan podužnom gustinom naelektrisanja Q'. Električno polje nastalo usled ovakve ravnomerne raspodele naelektrisanja je cilindrično simetrično, a smer je radijalan i zavisi od vrste naelektrisanja provodnika. Neka je Gausova površ cilindar koji je koaksijalan sa provodnikom, ima poluprečnik R i dužinu L. Zbog simetrije u raspodeli naelektrisanja, električno polje je na svim mestima normalno na zakrivljene površi cilindra.

Na osnovu Gausovog zakona je:

E ( R) ⋅ 2π R L =

Q

ε0

=

Q′ ⋅ L

ε0

gde je E(R) jačina električnog polja u tačkama koje se nalaze na rastojanju R od provodnika. Leva strana jednačine predstavlja električni fluks kroz Gausovu površ, a desna naelektrisanje koje je obuhvaćeno Gausovom površi, tj. cilindrom, podeljeno dielektričnom konstantom. Sledi i da je:

Q′ E ( R) = 2π R ε 0
Osnovice Gausovog cilindra ne doprinose ukupnom fluksu jer su paralelne vektoru jačine električnog polja.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->