¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT

TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 1: HÖ ph¬ng tr×nh ®¹i sè
Mét sè lo¹i hÖ ph ¬ng tr×nh th êng
gÆp:

I)HÖ ®èi xøng lo¹i I
1) D¹ng: HÖ ph¬ng tr×nh
¹
'
¹
·
·
0 ) ; (
0 ) ; (
y x g
y x f

lµ hÖ ®èi xøng lo¹i I nÕu
¹
'
¹
·
·
) ; ( ) ; (
) ; ( ) ; (
x y g y x g
x y f y x f
2)C¸ch gi¶i : - §Æt
x y S
xy P
+ · ¹
'
·
¹
. §K:
2
4 S P ≥ .
- BiÓu thÞ hÖ qua S vµ P .
- T×m S ; P tho¶ m·n ®iÒu
kiÖn P S 4
2
≥ .
Khi ®ã x; y lµ 2 nghiÖm cña ph¬ng
tr×nh : 0
2
· + − P St t . Tõ ®ã cã nghiÖm
cña hÖ ®· cho.
Chó ý 1 :
+) NÕu hÖ cã nghiÖm (a;b) th× do
tÝnh chÊt ®èi xøng cña hÖ nªn hÖ còng
cã ghiÖm (b; a). V× vËy hÖ cã nghiÖm
duy nhÊt chØ khi cã duy nhÊt x = y.
+) HÖ cã nghiÖm khi vµ chØ khi hÖ S,
P cã nghiÖm S, P tháa m·n P S 4
2
≥ .
+) Khi P S 4
2
· th× x = y = -S/2
VËy hÖ cã nghiÖm duy nhÊt khi chØ
khi cã duy nhÊt S, P tháa m·n P S 4
2
· .
Chó ý 2 :
NhiÒu trêng hîp ta cã thÓ sö dông §K
cÇn ®Ó t×m gi¸ trÞ cña tham sè sau ®ã
thay vµo hÖ kiÓm tra xem cã tho¶ m·n
hay kh«ng - (§/K ®ñ).
II) HÖ ®èi xøng lo¹i II
1)HÖ :
¹
'
¹
·
·
0 ) ; (
0 ) ; (
y x g
y x f
lµ hÖ ®èi xøng lo¹i II
nÕu :
) ; ( ) ; ( y x g x y f ·
2)C¸ch gi¶i :
+)§èi víi hÇu hÕt c¸c hÖ d¹ng nµy khi trõ
2 vÕ ta ®Òu thu ®îc ph¬ng t×nh :
(x-y).h(x;y) = 0
Khi ®ã hÖ ®· cho
0 ( ; ) 0
( ; ) 0 ( ; ) 0
x y h x y
f x y f x y
− · · ¹ ¹
⇔ ∨
' '
· ·
¹ ¹
( Chó ý : Cã nh÷ng hÖ ®èi xøng lo¹i II
sau khi trõ 2 vÕ cha xuÊt hiÖn ngay x - y
= 0 mµ ph¶i suy luËn tiÕp míi cã ®iÒu
nµy).
+) Ph¬ng ph¸p ®iÒu kiÖn cÇn vµ ®ñ:
Ph¬ng ph¸p nµy ® îc ¸p dông tèt cho hÖ
®èi xøng víi yªu cÇu: T×m gi¸ trÞ tham
sè ®Ó hÖ cã nghiÖm duy nhÊt.
§/k cÇn:
NhËn xÐt r»ng: do tÝnh ®èi xøng cña
hÖ nªn nÕu hÖ cã nghiÖm (x
0
;y
0
) th×
(y
0
;x
0
) còng lµ nghiÖm cña hÖ, do ®ã
hÖ cã nghiÖm duy nhÊt khi x
0
= y
0
(1)
Thay (1) vµo mét ph¬ng tr×nh cña hÖ,
t×m ®/k cña tham sè ®Ó pt` cã nghiÖm
x
0
duy nhÊt ,ta ®îc gi¸ trÞ cña tham sè.
§ã lµ ®/k cÇn.

§/k ®ñ: thay gi¸ trÞ cña tham sè vµo
hÖ kiÓm tra, råi kÕt luËn.
III) HÖ nöa ®èi xøng cña x vµ y
1)D¹ng hÖ:
¹
'
¹
·
·
) 2 ( ; 0 ) ; (
) 1 ( ) ; ; ( ) ; (
y x g
x y f y x f
(Tøc lµ
cã 1 ph¬ng tr×nh lµ ®èi xøng )
2)C¸ch gi¶i:
ChuyÓn vÕ biÕn ®æi tõ (1) ta cã
d¹ng ph¬ng tr×nh tÝch: (x - y).h(x; y) =
0. Tõ ®ã cã: hÖ ®· cho t¬ng ®¬ng víi:
1
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i

¹
'
¹
·
· −
) 2 ( ; 0 ) ; (
0 ) ; ( ) . (
y x g
y x h y x

¹
'
¹
·
·
¹
'
¹
·
· −

0 ) ; (
0 ) ; (
0 ) ; (
0
y x g
y x h
y x g
y x
Chó ý:NhiÒu khi ®Æt Èn phô míi cã hÖ
®èi xøng
VÝ dô :
¹
¹
¹
'
¹
· +
· +
· −

¹
¹
¹
'
¹
· −
· +
5
5
5
5
2
2
2
2
t y
y t
t x
x y
y x
IV) HÖ ®¼ng cÊp ®èi víi x vµ y
1) HÖ ph¬ng tr×nh
¹
'
¹
·
·
0 ) ; (
0 ) ; (
y x g
y x f
®îc gäi
lµ hÖ ®¼ng cÊp bËc 2 cña x; y nÕu mçi
h¹ng tö (trõ sè h¹ng tù do) ®Òu cã bËc
lµ 2.
2) C¸ch gi¶i :
* C¸ch 1) Khö sè h¹ng tù do. (C¸ch nµy
thêng dïng khi hÖ kh«ng chøa tham sè,
hoÆc tham sè ë sè h¹ng tù do cho ®¬n
gi¶n)
* C¸ch 2) Khö x
2
( víi y ≠ 0 ) hoÆc y
2
(víi
x ≠ 0): (C¸ch nµy thêng dïng khi hÖ cã
chøa tham sè).
VI. Mét sè hÖ ph ¬ng tr×nh kh¸c.
*) C¸ch gi¶i: §Ó gi¶i hÖ ph¬ng tr×nh
kh«ng mÉu mùc ta thêng ¸p dông mét
sè pp :
+ Ph©n tÝch thµnh tÝch cã vÕ ph¶i
b»ng 0.
+ §æi biÕn (®Æt Èn phô)
+ §¸nh gi¸ : B§T hoÆc dïng hµm sè.
Mét sè vÝ dô:
1. HÖ ®èi xøng I:
Giaûi caùc heä pt sau ñaây :
2 2
11
1)
30
xy x y
x y xy
+ + · ¹
'
+ ·
¹
11
5; 6 5. 6
. 30
p s
hpt s p p s
ps
+ · ¹
⇔ ⇔ · · ∪ · ·
'
·
¹

ÑS : x = 2; 3; 1; 5
2 -
2 2
3 3
30
35
5; 6 (2;3) ; (3;2)
x y xy
x y
hpt s p
¹ + ·
¹
'
+ · ¹
¹
⇔ · · ·>
4 4
2 2
1
3)
1
11 1
0; 2 (0;1); (1; 0) ( 2 ) 2 1
x y
x y
p s s
hpt
p p s p p
+ · ¹
'
+ ·
¹
+ · · ¹ ¹
⇔ ⇔
' '
· · ·> − − ·
¹ ¹
3
3
30
4) : ; 0; ; .
35
. 30
125, 5 6
3 35
x y y x
HD x y s x y p x y
x x y y
p s
hpt s s p
s sp
¹
+ ·
¹
> · + ·
'
+ ·
¹
¹
· ¹
⇔ ⇔ · <·> · ·> ·
'
− ·
¹
Vaäy Hpt coù ngh ( 4;9) ; ( 9;4).
5- cho:
5( ) 4 4
1
x y xy
x y xy m
+ − · ¹
'
+ − · −
¹
a) Tìm m ñeå hpt coù nghieäm.
HD: Giaûi heä S ;P ta ñöôïc S= 4m ;p
= 5m-1
ÑK : S
2
-4p ≥0 ⇔
1
; 1
4
m m ≤ ≥
.
b) T×m m ®Ó hÖ cã nghiÖm duy nhÊt.
§S: m = 1/4, m = 1.
6) a-Cmr: Hpt coù ngh vôùi moïi m :
2 2 2
2 1 x y xy m
x y xy m m
+ + · + ¹
'
+ · +
¹
b) Tìm m hpt coù nghieän duy nhaát .
HDÑS :
a-
2
1 1 2 2
2 1
.
; 1 1.
p s m
hpt
p s m m
s m p m s m p m
+ · + ¹

'
· +
¹
⇔ · · + ∪ · + ·

ÑS:heäS
1
,P
1
Vn ;
2 2
2 2
4 ( 1) 0 S P m − · − ≥ .
Vaäy: HPt coù nghieäm vôùi moïi m.
b-HPT cã ngh duy nhÊt ⇔
2
2 2
4 0 S P − ·

2
( 1) 0 m − · 1 m ⇔ · .
=> x = y = 1 Vaäy : (1;1).
2
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
2. HÖ ®èi xøng lo¹i II:
Giaûi heä pt :

3
3
3 8
1 :
3 8
x x y
hpt
y y x
¹ · +
¹

'
· + ¹
¹
3 4
2 :
3 4
y
x y
x
hpt
x
y x
y
¹
− ·
¹
¹

'
¹
− ·
¹
¹
2 2
2 2
2 3 2
3
2 3 2
x x y
y y x
¹ − · −
¹

'
− · −
¹
¹
HDÑS :
1-Hpt
2 2
3 3
( )( 5) 0
3 8 3 8
(0;0) ( 11; 11) ( 11; 11)
x y x y x y xy
x x y x x y
· ¹ − + + + · ¹
¹

' '
· + · +
¹
¹ ¹

2- ÑK : x ≠ 0 ; y ≠ 0. Hpt :
2 2
( )( 4) 0
6 4( ) 0
x y x y
x y xy x y
− + + · ¹
'
+ − − + ·
¹
 (-2; -2)
3-
2 2
2 2
2 3 2
2 3 2
x x y
y x x
¹ − · −
¹
'
− · −
¹
¹
Laáy (1)-(2) : 3(x-y)(x+y-1 ) = 0  y=x
hoaëc y = 1-x.
Keát hôïp (1) Khi y = x : (1;1) ; (2;2)
Khi y = 1 -x VN .
4-
1 3
2
1 1
2
x
y x
y
x y
¹
+ ·
¹
¹
'
¹
+ ·
¹
¹
Laáy (1) - (2) : (x - y)(2 + 4/xy ) = 0  y = x
; y = -2/x
+ y = x : (1;1) ; (-1;-1) .
+ y = -2/x : ( 2; 2); ( 2, 2) − −
3) . HÖ nöa ®èi xøng
VD. Gi¶i hÖ :
¹
¹
¹
'
¹
+ ·
− · −
1 2
1 1
3
x y
y
y
x
x
Gi¶i:
¹
¹
¹
'
¹
+ ·
· + −


¹
¹
¹
'
¹
+ ·
· − + −


¹
¹
¹
'
¹
+ ·
− · −
1 2
0 ) 1 ) ( (
0 .
1 2
0
0 .
1 2
1 1
3 3
2 2
3
x y
x y y x
y x
x y
y x x y y x
y x
x y
y
y
x
x
3
4
. 0
. 0
1
( ) ( )
2 1 0
2 0
x y
x y
x y I y II
x
x x
x x
≠ ¹
¹ ≠
¹
− ¹ ¹
⇔ · ∨ ·
' '
¹ ¹
− + ·
¹
¹
+ + ·
¹
+ Ta cã I):

− −
· ·
+ −
· ·
· ·

¹
¹
¹
'
¹
· + −
·

2
5 1
2
5 1
1
) (
0 1 2
(
0 .
3
y x
y x
y x
I
x x
y x
y x
+ Ta cã II) :
2 2 2
. 0
1
( )
1 1 3
( ) ( ) 0; ( )
2 2 2
x y
II y
x
x x VN
¹
¹ ≠
¹
− ¹
⇔ ·
'
¹
¹
− + + + ·
¹
¹
4. HÖ ®¼ng cÊp :
VD. Cho hÖ ph¬ng tr×nh :
2 2
2
4 (1)
3 4 (2)
x xy y m
y xy
¹ − + ·
¹
'
− ·
¹
¹

a) Gi¶i hÖ pt` víi m = 1
b) T×m a ®Ó hÖ cã nghiÖm
Gi¶i:
C¸ch 1:
3
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
DÔ thÊy y = 0 kh«ng ph¶i lµ nghiÖm
cña hpt.
§Æt x = ty, ta cã :
HÖ ⇔
2 2 2 2
2 2
4
3 4
t y ty y m
y ty
¹ − + ·
¹
'
− ·
¹
¹

2 2
2
( 4 1)
(1 3 ) 4
y t t m
y t
¹ − + ·
¹
'
− ·
¹
¹

2
2
4 1
1 3 4
(1 3 ) 4
t t m
t
y t
¹ − +
·
¹

'
¹
− ·
¹
(I)
Do y ≠ 0 nªn tõ y
2
(1 - 3t) = 4 ⇒ 1 - 3t >
0 ⇔ t <
1
3
a) Víi m = 1 ta cã hÖ :
2
2
4 1 1
1 3 4
(1 3 ) 4
t t
t
y t
¹ − +
·
¹

'
¹
− ·
¹

Gi¶i hÖ ta ®îc kq : (1 ; 4), (-1 ; -4).
b) Ta cã :
(I) ⇔
2
2
4( 4 1) (1 3 )
(1 3 ) 4
t t m t
y t
¹ − + · −
¹
'
− ·
¹
¹

2
2
4 (16 3 ) 4 0 (*)
(1 3 ) 4
t m t m
y t
¹ − − + − ·
¹
'
− ·
¹
¹
§Æt f(t) = 4t
2
- (16 - 3m)t + 4 - m = th×
HÖ cã nghiÖm ⇔ (*) cã nghiÖm tho¶
m·n t <
1
3
.
Ta l¹i cã
1 8
( ) 0
3 9
af · − < ∀ m nªn hÖ lu«n
cã nghiÖm tho¶ m·n t
1
<
1
3
< t
2
. VËy hÖ
lu«n cã nghiÖm víi ∀m.
C¸ch 2 : Khö mét Èn.
HÖ ⇔
2
2
4
3 4
x xy m
y xy
¹ − · −
¹
'
− ·
¹
¹

2
4 2 2
4
2 (8 ) (4 ) 0 (*)
x m
y
x
x m x m
¹ + −
·
¹
'
¹
+ − − − ·
¹
(x = 0 tho¶ m·n hÖ khi m = 4).
Víi m ≠ 4 ®Æt : f(t) = 2t
2
+ (8 - m)t - (4 -
m)
2
ta cã f(0) = -(4 - m)
2
< 0 nªn ph¬ng
tr×nh f(t) = 0 lu«n cã nghiÖm t > 0 hay
ph¬ng tr×nh (*) lu«n cã nghiÖm víi ∀m.
C¸c bµi tËp luyÖn tËp
Bµi 1: Mét sè hÖ d¹ng c¬ b¶n
1) Cho hÖ ph¬ng tr×nh
¹
'
¹
· + + +
· + +
8
) 1 ) ( 1 (
2 2
y x y x
m y x x y

a) Gi¶i hÖ khi m=12
b) T×m m ®Ó hÖ cã nghiÖm
2) Cho hÖ ph¬ng tr×nh
2 2 2
1 1
2
a
x y
x y a
¹
+ ·
¹
'
¹
+ · +
¹

T×m a ®Ó hÖ ph¬ng tr×nh cã ®óng
2 nghiÖm ph©n biÖt
3) Cho hÖ ph¬ng tr×nh
2 2
2 2
1
3 2
x xy y
x xy y m
¹ − + ·
¹
'
− + ·
¹
¹

T×m m ®Ó hÖ cã nghiÖm
4)
¹
¹
¹
'
¹
· − +
· − +
2 2
2 2
x y
y x

5)
¹
¹
¹
'
¹
· + + + + + + +
· + + +
m y x x y y x
y x
1 1 1 1
3 1 1
a) Gi¶i hÖ khi m=6
b) T×m m ®Ó hÖ cã nghiÖm
Bµi 2:
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
+
·
+
·
2
2
2
2
2
3
2
3
y
x
x
x
y
y
(KB 2003)
HD:
Th1 x=y suy ra x=y=1
TH2 chó y: x>0 , y> 0 suy ra
v« nghiÖm
Bµi 3:
¹
¹
¹
'
¹
· +
· +
3 5 8
1 5 2
3 3
2 2
y x
x y y x
4
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
HD: Nhãm nh©n tö chung sau ®ã
®Æt
S=2x+y vµ P= 2x.y
§s : (1,3) vµ (3/2 , 2)
Bµi 4:
¹
¹
¹
'
¹
· +
− · −
) 2 ( 1
) 1 ( 3 3
6 6
3 3
y x
y y x x
HD: tõ (2) : -1 ≤ x , y ≤ 1 hµm sè :
( ) t t t f 3
3
− · trªn [-1,1] ¸p dông vµo
ph¬ng tr×nh (1)
Bµi 5: CMR hÖ ph¬ng tr×nh sau cã
nghiÖm duy nhÊt
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
+ ·
+ ·
x
a
x y
y
a
y x
2
2
2
2
2
2
HD:
¹
'
¹
· −
·
2 2 3
2 a x x
y x
xÐt
2 3
2 ) ( x x x f − · lËp BBT suy ra KQ
Bµi 6:
¹
¹
¹
'
¹
· − +
· − +
2 2
2 2
x y
y x
HD B×nh ph¬ng 2 vÕ, ®ãi xøng lo¹i
2
Bµi 7:
¹
¹
¹
'
¹
− · +
− · +
) 1 (
) 1 (
2
2
x a y x y
y a x x y
x¸c ®Þnh a ®Ó
hÖ cã nghiÖm duy nhÊt
HD sö dông §K cÇn vµ ®ñ a=8
Bµi 8:
¹
¹
¹
'
¹
+ ·
− · −
) 2 ( 5
) 1 ( 2 0 1 0
2
2
y x y
x x y
HD : Rót ra
y
y y
y
x + ·
+
·
5 5
2
C« si
5 2
5
≥ + · y
y
x
.
20
2
≥ x theo (1) 20
2
≤ x suy ra
x,y
Bµi 9:
¹
¹
¹
'
¹
+ + · +
− · −
2
) 1 (
3
y x y x
y x y x
(KB 2002)
HD: tõ (1) ®Æt c¨n nhá lµm nh©n
tö chung (1;1) (3/2;1/2)
Bµi 10:
¹
¹
¹
'
¹
· +
· + − +
a y x
a y x
3
2 1
T×m a ®Ó hÖ
cã nghiÖm
HD: tõ (1) ®Æt
2 , 1 + · + · y v x u

®îc hÖ dèi xøng víi u, - v
ChØ ra hÖ cã nghiÖm th× ph¬ng
tr×nh bËc hai t¬ng øng cã 2 nghiÖm
tr¸i dÊu.
Bµi tËp ¸p dông
1)
¹
¹
¹
'
¹
· − −
· − −
4 9 5
5 6 2 6
2 2
2 2
y x y x
y x y x
2)
¹
¹
¹
'
¹
+ · +
+ · +
) ( 3
2 2
2 2
y x y x
y y x x
KD 2003
3)
¹
¹
¹
'
¹
· − + +
· + +
0 9 5
1 8 ) 3 ) ( 2 (
2
2
y x x
y x x x
4)
¹
¹
¹
'
¹
+ + · +
− · −
2
) ( 7
2 2
3 3
y x y x
y x y x
HD: t¸ch thµnh nh©n tö 4 nghiÖm
5
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
5)
¹
¹
¹
'
¹
+ · −
· −
m x y x
y x y
2 6
1 2
2
2
T×m m ®Ó hÖ
cã nghiÖm
6)
¹
¹
¹
'
¹
· −
· −
1 9
2 . ) (
3 3
2
y x
y y x
dÆt t=x/y cã 2
nghiÖm
7)
¹
'
¹
· + +
· + +
6 4
9 ) 2 ) ( 2 (
2
y x x
y x x x
®Æt X=x(x+2)
vµ Y=2x+y
8)
¹
¹
¹
'
¹
· − + +
· − − +
4
) 1 ( 2
2 2 2 2
y x y x
y x y x
®æi biÕn
theo v,u tõ ph¬ng tr×nh sè (1)
9)
¹
¹
¹
'
¹
− · +
· +
2 2
3 3 3
6
1 9 1
x x y y
x y x
§Æt x=1/z thay vµo
®îc hÖ y,z DS (-1/2,3) (1/3,-2)
10)
¹
¹
¹
'
¹
+ ·
− · −
1 2
1 1
3
x y
y
y
x
x
(KA 2003)
HD: x=y V xy=-1
CM 0 2
4
· + + x x v« nghiÖm b»ng
c¸ch t¸ch hoÆc hµm sè kq: 3 nghiÖm
11)
¹
¹
¹
'
¹
+ · +
+ · +
a x y
a y x
2
2
) 1 (
) 1 (
x¸c ®Þnh a ®Ó hÖ
cã nghiÖm duy nhÊt HD sö dông
§K cÇn vµ ®ñ
12)
¹
¹
¹
'
¹
· + −
· +
3
3
2 2
x y y x
x
y
y
x
HD b×nh ph¬ng 2
vÕ .
6
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 2: Ph¬ng tr×nh vµ bÊt ph¬ng
tr×nh §¹i sè
Mét sè d¹ng ph ¬ng tr×nh vµ bÊt
ph ¬ng tr×nh th êng gÆp
1) BÊt ph¬ng tr×nh bËc hai ;
§Þnh lý vÒ dÊu cña tam thøc bËc hai;
Ph¬ng ph¸p hµm sè.
2) Ph¬ng tr×nh, bÊt ph¬ng tr×nh chøa
gi¸ trÞ tuyÖt ®èi

2 2
2 2
0 B
A B
A B
A B A B
A B
A B
A B
A B B A B
≥ ¹
· ⇔
'
·
¹
< ⇔ <
>
> ⇔

< −

< ⇔ − < <
3) Ph¬ng tr×nh, bÊt ph¬ng tr×nh chøa
c¨n thøc
*PT chøa c¨n thøc:
2
0
0( 0)
0
0
2
B
A B
A B
A hayB
A B
A B
A
A B C B
A B AB C

¹
· <·>
'
·
¹
≥ ≥ ¹
· <·>
'
·
¹
¹

¹
+ · <·> ≥
'
¹
+ + ·
¹
* BÊt ph¬ng tr×nh chøa c¨n thøc:
2 2
2 2
0 0
* 0 * 0
0 0
0 0
* *
0 0
A A
A B B A B B
A B A B
A A
B B
A B A B
B B
A B A B
¹ ¹ ≥ ≥
¹ ¹
< ⇔ > ≤ ⇔ ≥
' '
¹ ¹
< ≤
¹ ¹
≥ ≥ ¹ ¹
' '
< ≤
¹ ¹

> ⇔ ≥ ⇔

≥ > ¹ ¹

' '
> ≥
¹ ¹
Mét sè vÝ dô
BAØI TAÄP :
Baøi 1: Bình phöông hai veá :
a) x
2
+ 1 1 x + ·
Hd:
4 2
0
1 1
1
2 0
1 5
2
x
x
x
x x x
x

·
−≤≤ ¹
⇔·−

'
− −·
¹
t

·

b)pt:
5 1 3 2 1 0 x x x − − − − − ·
§K x ≥ 1.
Chuyeån veá, bình phöông hai veá : x = 2 ;
x = 2/11( loaïi ). Vaäy x=2 .
c) : 9 5 2 4 pt x x + · − + §K 2 x ≥ .
Bình phöông hai laà ta coù : ÑS x = 0 .
d) : 16 9 7 pt x x − + + · . §S: x = 0, x = -7.
e)
2 2
: (4 1) 9 2 2 1
: 1/ 4
pt x x x x
dk x
− + · + +

B×nh ph¬ng hai lÇn ta cã :ÑS x = 4/3.
Baøi 2 : §Æt Èn phô:
a)
2 2
3 3 3 6 3 x x x x − + + − + ·
. §S: x = 1, x =
2.
b)
2
2
1 1 0 : 0 1
3
x x x x dk x + − · + − · ≤ ≤
- Ñaët :
2
2
1
1 ; 0
2
t
t x x t x x

· + − ≥ ·> − ·
pt ⇔ t
2
-3t +2 =0 t =1 ; t =2 Vn.
t =1  x = 0 ; x =1.
c)
2
2 3 1 3 2 2 5 3 16 x x x x x + + + · + + + −
HDÑS:

2 2
: 1
2 3 1 0
3 4 2 2 5 3
5 3.
DK x
t x x
t x x x
pt t x
≥ −
· + + + ≥
·> · + + + +
<·> · <·> ·

2 2 2
2
) 7 2 3 3 19
. 2 7/ 4
5 3 13 4
1; 2
d x x x x x x
t x x
pt t t t t
x x
+ + + + + · + +
· + + ≥
<·> + + · + <·> ·
·> · ·−
Bµi 3:
1) 1 3 ( 1)(3 ) x x x x m + + − − + − ·
a) Giaûi pt khi m=2
b) Tìm m pt coù nghieäm.
HDÑS:
ÑK:
. 1 3 ; 2 2 2
: 2( )
t x x t
vi a b a b a b
· + + − · > ≤ ≤
+ ≤ + ≤ +
2
0( )
1) 2 : 2 0 1, 3
2
t l
m t t x x
t
·
· − · <·> ·> · − ·

·

7
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
2) f(t) = -t
2
/2 + t +2 = m (1) . Laäp baûng
bieán thieân : Tacoù :
2 2 2 2. m − ≤ ≤
Bµi 4. T×m m ®Ó ph¬ng tr×nh sau cã
nghiÖm:
2
9 9 x x x x m + − · − + +
Bình phöông : Ñaët t=
(9 ) 0 9/ 2 x x t − ·> ≤ ≤
KSHS
2
( ) 2 9 ; 9 / 2 9 / 4 10 f t t t o t Ds m · − + + ≤ ≤ − ≤ ≤ d)
Bµi 5. T×m m ®Ó ph¬ng tr×nh cã
nghiÖm:
4 4 4
4 4 6 x x m x x m + + + + + ·
HDÑS: Ñaët
4 2 4
4 0 : 6 0 t x x m pt t t · + + ≥ + − ·

4 4
4
3( )
2
4 2
4 16
lo¹i t
PT
t
x x m
m x x
·−

·

·> + +·
<·>·−− +
Laäp BBT : m>19VN; m=19: 1 ngh
;m<19pt2ngh.
Baøi 6. Gi¶i c¸c ph¬ng tr×nh sau:
1)
2 2
3 3 3
(2 ) (7 ) (7 )(2 ) 3 x x x x − + + − − − ·
-Ñaët :
2 2 3
3 3
3
2 3
.
9
7
u x u v uv
pt
u v
v x
¹
¹ · − + − ·
¹ ¹
<·>
' '
+ ·
¹ · +
¹ ¹
¹
3
1; 2 1; 6
2
u v
u v x
uv
+ · ¹
<·> <·> · · ·> · −
'
·
¹
2)
3
2 1 1 x x − · − −
.ÑK : x 1 ≥
3
3 2
2
1; 0
1
0;1; 2; 1; 0; 3
1
1; 2;10
u x
v x v
u v
u v
u v
x
¹
· −
¹
'
· − ≥
¹
¹
· − ¹
·> <·> · − ·
'
+ ·
¹
·
Mét sè bµi tËp luyÖn tËp:
Bµi 1 : T×m m ®Ó
m x x x x ≥ + + + + ) 6 4 )( 3 )( 1 (
2
T×m m ®Ó bÊt ph¬ng tr×nh trªn
nghiÖm ®óng víi mäi x.
HD: sö dông hµm sè hoÆc tam thøc :
m≤-2
Bµi 2: Gi¶i c¸c ph¬ng tr×nh, bÊt ph-
¬ng tr×nh sau:
1) 0 1 4 1 6 8
2
≤ + − + − x x x
2) x x x 2 1 1 4 − · − − + : x = 0
3)
2 2
2( 2 ) 2 3 9 0. : 1 5 x x x x DS x − + − − − · · t
4) 2 1 1
2 2
· − + + − − x x x x . TÝch 2
nh©n tö b»ng 1 suy ra c¸ch gi¶i.
5) 0 2 3 ) 3 (
2 2
≥ − − − x x x x (KD 2002)
Bµi 3: T×m m ®Ó hÖ sau cã nghiÖm
¹
¹
¹
'
¹
≤ − + −
≤ + +
0 1 2
0 9 1 0
2
2
m x x
x x
§S m ≥ 4.
Bµi 4: Gi¶i bÊt ph¬ng tr×nh:
2 2 1 2 − > + − − x x x
HD :
 nh©n 2 vÕ víi biÓu thøc liªn hîp cña
VT
 BiÕn ®æi vÒ BPT tÝch chó y §K
Bµi 5: Gi¶i bÊt ph¬ng tr×nh:
7
2
1
2
2
3
3 − + < +
x
x
x
x
HD §Æt
2 ,
2
1
≥ + · t
x
x t
AD B§T c« si
suy ra §K.
Bµi 6: Gi¶i bÊt ph¬ng tr×nh
4
) 1 1 (
2
2
− >
+ +
x
x
x
HD
 XÐt 2 trêng hîp chó ý DK x ≥ -1.
 Trong trêng hîp x ≥ 4 tiÕn hµnh
nh©n vµ chia cho biÓu thøc liªn hîp ë
mÉu ë VT.
Bµi 7: Cho ph¬ng tr×nh:
m x x x x + + − · − + 9 9
2
T×m m ®Ó ph¬ng tr×nh cã nghiÖm.
HD
 B×nh ph¬ng 2 vÕ chó y §K
 §Æt t= tÝch 2 c¨n thíc T×m §K t
 Sö dông BBT suy ra KQ
Bµi 9: Gi¶i bÊt ph¬ng tr×nh (KA 2004)
3
7
3
3
) 16 ( 2
2


> − +


x
x
x
x
x
Bµi tËp ¸p dông
1) T×m m ®Ó bÊt ph¬ng tr×nh sau cã
nghiÖm
8
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
m x x ≤ − + − 4 16 2 4
2) 16 2 12 2 4 4
2
− + − · − + + x x x x
3) 1 2 3 12 + + − ≥ + x x x
4) 1 2 1 2 ) 1 ( 2
2 2
− − · − + − x x x x x
HD: ®Æt 1 2
2
− + · x x t coi lµ ph¬ng
tr×nh bËc hai Èn t.
5)
2
2 ) 2 ( ) 1 ( x x x x x · + + −
6)
2
3
1 ) 2 ( 1 2
+
· − − + − +
x
x x x x
7) 1
1
2 51
2
<

− −
x
x x
8)
0 2 3 2 4 3
2
· + + − − + x x x
.
9)
2
2 4 3 18 29 x x x x − + − · − +
9
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bài 3: Ph¬ng tr×nh vµ
hÖ ph¬ng tr×nh lîng gi¸c
Mét sè kiÕn thøc cÇn nhí
1. C¸c c«ng thøc biÕn ®æi lîng gi¸c
a) C«ng thøc céng:
cos(a - b) = cosacosb + sinasinb
cos(a + b) = cosacosb - sinasinb
sin(a + b) = sinaccosb + cosasinb
sin(a - b) = sinacosb - cosasinb
( )
1
tga tgb
tg a b
tgatgb
t
t ·
m
b) C«ng thøc nh©n ®«i, nh©n ba
cos2a = cos
2
a - sin
2
a = 2cos
2
a - 1 = 1-
2sin
2
a;
sin2a = 2sinacosa;
2
2
2 ,
2 4 2 1
tga
tg a a k a k
tg a
π π π
π
| `
· ≠ + ≠ +


' ·
3 3
sin3 3sin 4sin ; cos3 4cos 3cos ; a a a a a a · − · −
c) C«ng thøc h¹ bËc
2 2
1 cos 2 1 cos 2
cos ; sin ;
2 2
a a
a a
+ −
· ·
d) C«ng thøc chia ®«i
§Æt ( ) 2
2
x
t tg x k π π · ≠ + . Ta cã:
2
2
2 2 2
2 1 2
sin ; cos ;
1 1 1
t t t
x x tgx
t t t

· · ·
+ + −
;
e) C«ng thøc biÕn ®æi
* §æi tÝch thµnh tæng:
[ ]
[ ]
[ ]
1
cos cos cos( ) cos( )
2
1
sin sin cos( ) cos( )
2
1
sin cos sin( ) sin( )
2
a b a b a b
a b a b a b
a b a b a b
· + + −
· − − +
· + + −
* §æi tæng thµnh tÝch:
cos cos 2cos cos ;
2 2
cos cos 2sin sin ;
2 2
sin sin 2sin cos ;
2 2
sin sin 2cos sin ;
2 2
a b a b
a b
a b a b
a b
a b a b
a b
a b a b
a b
+ −
+ ·
+ −
− · −
+ −
+ ·
+ −
− ·
f) Mét sè c«ng thøc hay dïng:
sin cos 2 sin 2 cos
4 4
sin cos 2 sin 2 cos
4 4
x x x x
x x x x
π π
π π
| ` | `
+ · + · −

' · ' ·
| ` | `
− · − · − +

' · ' ·
1 1
; ;
4 1 4 1
tgx tgx
tg x tg x
tgx tgx
π π + −
| ` | `
+ · − ·

− +
' · ' ·
2. Mét sè ph¬ng tr×nh lîng gi¸c th-
êng gÆp
a) ph¬ng tr×nh lîng gi¸c c¬ b¶n:
+ sinx = a
1
2
1 (sin )
2
PTVN
PT cãngh
a
x k
a a
x k
α π
α
π α π
>
· +
¹
≤ ·
'
· − +
¹
+ cosx = a
1
1 2 (cos )
PTVN
PT cãngh
a
a x k a α π α
>
≤ · t + ·
+ tgx = a §K:
2
x k
π
π ≠ + , x = k α π + (tgα
= a).
+ cotgx = a, §K: x kπ ≠ , x = k α π +
(cotgα = a).
b) Ph¬ng tr×nh bËc nhÊt, bËc hai ®èi
víi mét hµm sè lîng gi¸c.
* Ph¬ng tr×nh bËc nhÊt:
[ ]
( ) ( ) 2
sin ( ) sin ( ) ;
( ) ( ) 2
cos ( ) cos ( ) ( ) ( ) 2 ;
( ) ( ) ( ) ( ) ;
( ) ( ) ( ) ( ) ;
sin ( ) sin ( ) sin ( ) sin ( ) ;
cos ( ) cos ( ) cos (
tg tg
cotg cotg
f x g x k
f x g x
f x g x k
f x g x f x g x k
f x g x f x g x k
f x g x f x g x k
f x g x f x g x
f x g x f x
π
π π
π
π
π
· +
+ · ⇔

· − +

+ · ⇔ · t +
+ · ⇔ · +
+ · ⇔ · +
+ · − ⇔ · −
+ · − ⇔
[ ]
) cos ( ) ;
sin ( ) cos ( ) sin ( ) ;
2
g x
f x g x g x
π
π
· −
]
+ · ⇔ −
]
]
* Ph¬ng tr×nh bËc 2:
2
sin sin 0 a x b x c + + · ®Æt t = sinx (
1 t ≤
).
2
cos cos 0 a x b x c + + · ®Æt t = cosx (
1 t ≤
).
2
2
0;
0;
atg x btgx c
acotg x bcotgx c
+ + ·
+ + ·
c) Ph¬ng bËc nhÊt ®èi víi sinx vµ
cosx.
asinx + bcosx = c.
C¸ch gi¶i:
10
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
+ C¸ch 1: chia c¶ hai vÕ cho
2 2
a b +
;
®Æt:
2 2 2 2
cos , sin
a b
a b a b
α α · ·
+ +
ta ®îc PT:
2 2
sin( )
c
x
a b
α + ·
+
;
*) Chó ý: Ph¬ng tr×nh cã nghiÖm ⇔
2 2 2
c a b ≤ + .
+ C¸ch 2: §Æt
b
tg
a
α · ta ®îc ph¬ng
tr×nh:
sin( ) cos
c
x
a
α α + · .
d) Ph¬ng tr×nh ®¼ng cÊp ®èi víi
sinx vµ cosx
2 2
sin sin cos cos a x b x x c x d + + ·
C¸ch gi¶i:
* C¸ch 1: Thö víi cos
2
x = 0 ⇔ sinx = t 1
nÕu nghiÖm ®óng ph¬ng tr×nh th×
®Æt cosx lµm thõa sè chung.
Víi cos
2
x ≠ 0 chia c¶ hai vÕ cho cos
2
x ta
®îc:
atg
2
x + btgx + c = d(1 + tg
2
x).
* C¸ch 2: H¹ bËc ®a vÒ ph¬ng tr×nh
bËc nhÊt ®èi víi sin2x vµ cos2x.
e) Ph¬ng tr×nh ®èi xøng ®èi víi
sinx vµ cosx
*) §èi xøng: a(sinx + cosx) + bsinxcosx
= c
§Æt sinx + cosx = t, ®iÒu kiÖn 2 t ≤
2
2
1
2 2 0
2
t
at b c bt at b c
| ` −
⇒ + · ⇔ + − − ·

' ·
* Gi¶ ®èi xøng: a(sinx - cosx) +
bsinxcosx = c
§Æt sinx - cosx = t, ®iÒu kiÖn 2 t ≤
2
2
1
2 2 0
2
t
at b c bt at b c
| ` −
⇒ + · ⇔ − − + ·

' ·
.
3. Mét sè ph¬ng ph¸p thêng dïng
khi gi¶i c¸c ph¬ng tr×nh lîng gi¸c:
+ ¸p dông c¸c h»ng ®¼ng thøc;
+ ¸p dông c¸c c«ng thøc biÕn ®æi;
+ §æi biÕn sè, ®Æt Èn phô;
+ BiÕn ®æi vÒ tÝch b»ng 0;
+ §¸nh gi¸: dïng B§T, tËp gi¸ trÞ cña hµm
sè y = sinx; y = cosx, dïng ®¹o hµm;
+ BiÕn ®æi vÒ tæng b×nh ph¬ng b»ng
0.
4. C¸c vÝ dô:
Gi¶i c¸c ph¬ng tr×nh sau:
Bµi 1:
x
x
tgx gx
2 sin
4 cos . 2
cot + ·
.
§S:
3
x k
π
π · t + .
Bµi 2:
) 1 (sin
2
1
3
2
cos
3
cos
2 2
+ ·
·
`

'
|
+ +
·
`

'
|
+ x x x
π π
§S:
5
; 2 ; 2
6 6
x k x k x x k
π π
π π π · · + · · + .
Bµi 3:
2
sin
2 sin
2 sin
sin
2
2
2
2
· +
x
x
x
x
.
§S:
2
2 ; 2
3 3
x k x x k
π π
π π · t + · · t + .
Bµi 4: 8
1
3
.
6
3 cos . cos 3 sin . sin
3 3
− ·

·
`

'
|
+
·
`

'
|

+
π π
x tg x tg
x x x x
HD:- §Æt §K rót gän MS=1
AD c«ng thøc nh©n 3
§S:
6
x k
π
π · − + .
Bµi 5:
0 cos . 6 ) sin . 2 ( 3 · + + − x x tgx tgx
HD: BiÕn ®æi theo sin vµ cos.
§S:
3
x k
π
π · t + .
Bµi 6:
3. 6sin 2sin( ) (1)
2
2sin 6sin( ) (2)
2
y
tg x y x
y
tg x y x
¹
+ · −
¹
¹
'
¹
− · +
¹
¹
HD: nh©n (1) víi (2) rót gän
y
y
tg
2 2
sin 4
2
·
.
®Æt
2
y
t tg
| `
·

' ·
⇒ t

= 0, t =± 3 .
Bµi 7:
x x x x x x cos 1 3 sin .
2
1
sin . 4 cos 2 sin . 3 cos + + · −
HD : B§ tÝch thµnh tæng rót gän.
Bµi 8:
2
1
5 cos 4 cos 3 cos 2 cos cos − · + + + + x x x x x
HD: nh©n 2 vÕ víi 2.sin(x/2) chó ý xÐt
trêng hîp b»ng 0.
NhËn xÐt: Trong bµi to¸n chøa tæng
11
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
nx x x T
nx x x T
sin .. 2 sin sin
cos .. 2 cos cos
+ + + ·
+ + + ·

thùc hiÖn rót gän b»ng c¸ch trªn.
Bµi 9:
) cos . sin 2 (cos 3 sin . 2 sin .
2 2
x x x x x tgx + · −
HD: B§ vÒ d¹ng:
2 2
(sin cos )(sin 3cos ) 0 x x x x + − ·
Bµi 10

2
9
sin
cos
2
log 4.log 2 4
x
x
π | `


' ·
·
HD:

( )
sin sin
2
sin
1
2. log 2.log 2 4
2
log 2 4
x x
x
·
⇔ ·
5. Mét sè ph¬ng tr×nh cã tham sè:
Bµi 1. T×m m ®Ó ph¬ng tr×nh:
sin2x + m = sinx + 2mcosx
cã ®óng 1 nghiÖm
3
[0; ]
4
x
π
∈ .
HD: PT ⇔ (sinx - m)(2cosx - 1) = 0.
Bµi 2. T×m m ®Ó ph¬ng tr×nh:
(2sinx - 1)(2cos2x + 2sinx + m) = 3-
4cos
2
x
cã ®óng 2 nghiÖm x ∈ [0; π ].
HD: PT ⇔ (2sinx - 1)(2cos2x + m - 1) =
0.
Bµi 3. T×m m ®Ó ph¬ng tr×nh:
mcos
2
2x - 4sinxcosx + m - 2 = 0
cã nghiÖm x ∈ [0 ; π /3].
HD: §Æt t = sin2x.
Bµi 4: Cho ph¬ng tr×nh
0 2 sin 2 4 cos ) cos .(sin 2
4 4
· + + + + m x x x x
T×m m ®Ó ph¬ng tr×nh cã Ýt nhÊt mét
nghiÖn thuéc ®o¹n
0;
2
π ]
]
]
.
HD: [-10/3;-2]
Bµi 5: Cho ph¬ng tr×nh
3 cos 2 sin
1 cos sin 2
+ −
+ +
·
x x
x x
a
1) Gi¶i ph¬ng tr×nh khi a=1/3.
2) T×m a ®Ó ph¬ng tr×nh cã nghiÖm.
HD: §a vÒ d¹ng
(2-a)sinx+(2a+1)cosx=3a+1
§S [-1/2,2]
Bµi 6: T×m nghiÖm trong kho¶ng (0, π )

·
`

'
|
− + · −
4
3
cos 2 1 2 cos . 3
2
sin 4
2 2
π
x x
x

6. C¸c bµi tËp luyÖn tËp:
1)
2
1
3 sin . 2 sin . sin 3 cos . 2 cos . cos · − x x x x x x
.
2) 2 cos . 3 sin cos . 3 sin · + + + x x x x .
3)
x
x
x
x
cos
1
3 cos . 2
sin
1
3 sin . 2 + · −
.
4)
x
x
x g
2 sin
2 cos 1
2 cot 1
2

· + .
5) 2 ) 1 . 2 ( cos 2 cos
2
· − + x tg x x .
6) 0 3 cos 2 cos 8 4 cos 3
2 6
· + + − x x .
7)
1
1 cos 2
3 sin
4 2
sin 2 cos ) 3 2 (
2
·

+
·
`

'
|
− − −
x
x
x
x
π
.
8) 0 2 cos 2 sin cos sin 1 · + + + + x x x x .
Mét sè ®Ò thi tõ n¨m 2002
1) T×m nghiÖm thuéc kho¶ng ( ) 0; 2π

cña ph¬ng tr×nh
3 2 cos
2 sin 2 1
3 sin 3 cos
sin 5 + ·
·
`

'
|
+
+
+ x
x
x x
x
. KA
2002
2) Gi¶i ph¬ng tr×nh
x
x x
x tg
4
2
4
cos
3 sin ) 2 sin 2 (
1

· + (DB 2002)
3) T×m nghiÖm thuéc kho¶ng ( ) 0; 2π

cña ph¬ng tr×nh
x
x tgx x g
2 sin
2
2 sin 4 2 cot · + − KB 2003
4) T×m x nghiÖm ®óng thuéc kho¶ng
[ ]
0;14
cña ph¬ng tr×nh
cos3 4cos 2 3cos 4 0 x x x − + − · KB 2003
5) Gi¶i ph¬ng tr×nh
4 4
sin cos 1 1
cot 2
5sin 2 2 8sin 2
x x
g x
x x
+
· −
DB 2002
6) Gi¶i ph¬ng tr×nh
2
cos cos sin 1 .
2
x
tgx x x x tgx tg
| `
+ − · +

' ·
(DB
2002)
7) Cho ph¬ng tr×nh
2sin cos 1
(1)
sin 2cos 3
x x
a
x x
+ +
·
− +
a) Gi¶i ph¬ng tr×nh (2) khi
1
3
a ·
b) T×m a ®Ó ph¬ng tr×nh cã
nghiÖm
12
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
8) Gi¶i ph¬ng tr×nh
2
1
sin
8cos
x
x
· (DB
2002)
9) Gi¶i ph¬ng tr×nh
2
cos 2 1
cot 1 sin sin 2
1 2
x
gx x x
tgx
− · + −
+
(KA
2003)
10) Gi¶i ph¬ng tr×nh
( ) 3 2sin 6cos 0 tgx tgx x x − + + ·
(DBKA
2003)
11) Gi¶i ph¬ng tr×nh
( )
2
cos 2 cos 2 1 2 x x tg x · − ·
(DBKA 2003)
12) Gi¶i ph¬ng tr×nh
6 2
3cos 4 8cos 2cos 3 0 x x x − + + · (DBKB
2003)
13) Gi¶i ph¬ng tr×nh
( )
2
2 3 cos 2sin
2 4
1
2cos 1
x
x
x
π | `
− − −

' ·
·

(DBKB
2003)
14) Gi¶i ph¬ng tr×nh
2 2 2
sin . cos 0
2 4 2
x x
tg x
π | ` | `
− − ·

' · ' ·
(KD 2003)
15) Gi¶i ph¬ng tr×nh
( )
( )
2
cos cos 1
2 1 sin
cos sin
x x
x
x x

· +
+
(DBKD
2003)
16) Gi¶i ph¬ng tr×nh
2sin 4
cot
sin 2
x
gx tgx
x
· +
(DBKD 2003)
17) Gi¶i ph¬ng tr×nh
( )
2
5sin 2 3 1 sin t x x g x − · −
(KB 2004)
18) Gi¶i ph¬ng tr×nh :
( ) ( ) 2cos 1 2sin cos sin 2 sin x x x x x − + · −

KB 2004.
13
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 4: HÖ thøc lîng trong tam
gi¸c
Mét sè kiÕn thøc cÇn nhí
*Mét sè phÐp biÕn ®æi thêng dïng
+ Cung liªn kÕt
+ C¸c c«ng thøc biÕn ®æi.
*Mét sè hÖ thøc trong tam gi¸c cÇn nhí:
+ . 4 .
2 2 2
A B C
SinA SinB SinC Cos Cos Cos + + ·
+ . 1 4sin sin sin
2 2 2
A B C
CosA CosB CosC + + · +
+ tgA + tgB + tgC = tgA.tgB.tgC
+
2
cot .
2
cot .
2
cot
2
cot
2
cot
2
cot
C
g
B
g
A
g
C
g
B
g
A
g · + +
+ 1
2 2 2
.
2 2
.
2
· + +
A
tg
C
tg
C
tg
B
tg
B
tg
A
tg
+ cotgA.cotgB + cotgB.cotgC +
cotgC.cotgA = 1
+ sC CosACosBCo C Sin B Sin A Sin 2 2 .
2 2 2
+ · + +
+
C B A C Cos B Cos A Cos sin sin sin 2 1 .
2 2 2
− · + +
+ Sin2A + Sin2B + Sin2C =
4SinA.SinB.SinC
+ Cos2A + Cos2B + Cos2C = -1 -
4CosACosBCosC
C¸c vÝ dô
Bµi 1: Cho tam gi¸c ABC, CMR
. . 1
2 2 2 2 2 2
A B B C C A
tg tg tg tg tg tg + + ·
Bµi 2:Cho tam gi¸c ABC cã 3 gãc nhän CMR:
a) tgA + tgB + tgC = tgA.tgB.tgC
b) 3 3 ≥ + + tgC tgB tgA
dÊu “=” x¶y ra khi nµo?
HD: ¸p dông B§T c«si
3
. . 3 tgC tgB tgA tgC tgB tgA ≥ + +
lËp ph¬ng hai vÕ thay trë l¹i ph¬ng
tr×nh ®Çu ta ®îc ®pcm.
Bµi 3: CMR: trong mäi tam gi¸c ABC, ta lu«n
cã :
HD: BiÕn ®æi liªn tiÕp tÝch thµnh tæng ë
VP.
VP= [cos(B-C) – cos(B+C)].cosA + [cos(C-A)
– cos(A+C)].cosB + [cos(A-B) –
cos(A+B)].cosC
=Cos(B-C).cosA + Cos
2
A + Cos(C-A).cosB
+Cos
2
B + Cos(A-B).cosC + cos
2
C.
thùc hiÖn nh©n ph¸ ngoÆc xuÊt hiÖn
cos2A, cos2B, cos2C… sö dông c«ng thøc
nh©n ®«i thay bëi cos
2
A, cos
2
B, cos
2
C suy
ra ®pcm.
Bµi 4: CMR víi mäi tam gi¸c ABC ta cã
( )
2 2 2
1 . 2. 1 Cos A Cos B Cos C CosACosBCosC − − − ·
Tõ ®ã suy ra tam gi¸c ABC cã mét gãc tï
khi vµ chØ khi 2 .
2 2 2
< + + C Sin B Sin A Sin
Bµi 5: Cho tam gi¸c ABC tho¶ m·n ®k:
2tgA = tgB + tgC
CMR : tgB.tgC = 3 Vµ Cos(B - C) =
2CosA
HD: xuÊt ph¸t:


+
· +
tgC tgB
tgC tgB
C B tg
. 1
) (
®pcm
Tõ tgB.tgC = 3 khi vµ chØ khi
sinA.sinB=3cosB.cosC (*)
Mµ cos(B - C) =2.cos[
) ( C B − − π
] khai triÓn
suy ra ®¼ng thøc (*).
Bµi 6: CMR víi mäi tam gi¸c ABC ta cã:
]
]
]

+ + +
· + +
2
cot
2
cot
2
cot
2 2 2 2
1
sin
1
sin
1
sin
1
A
g
A
g
A
g
C
tg
B
tg
A
tg
C B A
HD: thay
14
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
2
cot
2
cot
2
cot
2
cot .
2
cot .
2
cot
C
g
B
g
A
g
C
g
B
g
A
g + + ·
¸p dông c«ng thøc nh©n ®«i.
Bµi 7: CMR trong mäi tam gi¸c ABC ta cã
C B A B A C CCosA B
C Sin B Sin A Sin
cos sin sin 2 cos sin sin sin sin 2
.
2 2 2
+ +
· + +
Bµi 8: Cho tam gi¸c ABC cã ba gãc A, B,
C
tho¶ m·n ®k 4A = 2B = C. CMR:
c b a
1 1 1
+ ·

4
5
.
2 2 2
· + + C Cos B Cos A Cos
Bµi 9: CMR trong mäi tam gi¸c ABC ta
®Òu cã:
C B A
R
r
cos cos cos 1 + + · +
Bµi 10: Cho tam gi¸c ABC tho¶ m·n ®k:
bc
a A
Sin
2
2
·
, CMR tam gi¸c ABC c©n
Bµi 11:Cho tam gi¸c ABC tho¶ m·n ®k
2 2
.
B
tg
A
tg tgB tgA − · −
CMR tam gi¸c ABC c©n
Bµi 12. CMR nÕu tam gi¸c ABC cã

a
c b
C B
+
· +cos cos th× tam gi¸c vu«ng
Bµi 13: Cho tam gi¸c ABC víi BC=a,
AC=b, AB=c
CMR tam gi¸c ABC vu«ng hoÆc c©n t¹i A
khi vµ chØ khi
2
C B
tg
c b
c b −
·
+

Bµi 14: Cho tam gi¸c ABC cã c¸c gãc
tho¶ m·n ®k:
3(cosB+2sinC) + 4(sinB+ 2cosC) =15
CMR tam gi¸c vu«ng
Bµi 15:C¸c gãc tam gi¸c ABC tho¶ m·n
®k
2
1
2
sin .
2
sin .
2
sin
2
cos .
2
cos .
2
cos · −
C B A C B A
CMR tam gi¸c ABC vu«ng.
Bµi 16: Cho tam gi¸c ABC tho¶ m·n ®k
( )
( )
¹
¹
¹
'
¹

+
·
+
− + · − +
2
4
2
s i n
c o s 1
1 ) (
2 2
3 3 3 2
b a
b a
C
C
a c b a c b a
CMR tam gi¸c ABC ®Òu.
Bµi 17: Tam gi¸c ABC tho¶ m¸n ®k:
gC gB
C A
cot cot 3
sin
1
sin
1
2 + ≤
]
]
]

− +
CMR tam gi¸c ABC lµ tam gi¸c ®Òu
Bµi 18: Tam gi¸c ABC tho¶ m·n ®k
2
sin
2
sin
2
sin .
C A
CosC CosB CosA + + · + +
B
CM
R tam gi¸c ABC lµ tam gi¸c ®Òu
Bµi 19: tam gi¸c ABC cã c¸c gãc tho¶
m·n hÖ thøc:
9
2 2
.
2
2 2 2
· + +
C
Cotg
B
Cotg
A
Cotg
Bµi 20:CMR nÕu trong tam gi¸c ABC ta

2
cos
2
cos
2
cos sin sin sin
C B A
C B A + + · + +
th× tam gi¸c ®Òu
Bµi 21: Cho tam gi¸c ABC tho¶ m·n ®k:
8(p-a)(p-b)(p-c)=abc
CMR tam gi¸c ®Òu
Bµi 22: Cho tam gi¸c ABC tho¶ m·n ®k
gC gB gA
C B A
C
g
B
g
A
g
cot cot cot
2
cos
1
2
cos
1
2
cos
1
2
cot .
2
cot .
2
cot
+ + ·
]
]
]
]
]

+ + −
Bµi 23: C tg B tg tgA C tg B tg A tg
2 2 8 8 8
. . 9 ≥ + +
Bµi 24: 81
6 6 6
· + + C tg B tg A tg
15
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 25: T×m GTNN biÓu thøc
C B A
M
2 cos 2
1
2 cos 2
1
2 cos 2
1

+
+
+
+
·
Bµi 26: Tam gi¸c ABC bÊt kú t×m GTLN
cña:
P= cosA+ cosB +cosC
Bµi 27: <Dïng ph¬ng ph¸p B§ Lîng gi¸c
xuÊt hiÖn b×nh ph¬ng mét nhÞ thøc>
Cho tam gi¸c ABC bÊt kú. T×m GTLN cña
biÓu thøc
) cos (cos 3 cos 3 C A B P + + ·
Bµi 28: Cho tam gi¸c ABC tho¶ m·n hÖ
thøc:
4
17
) cos cos (sin 3 sin . sin . cos 2 · + + + C B A C B B
Hái tam gi¸c ABC lµ tam gi¸c g×? CM?
16
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 5. Ph¬ng tr×nh vµ hÖ ph-
¬ng tr×nh
mò - L«garit
1. Mét sè kiÕn thøc cÇn nhí:
* Mét sè phÐp to¸n vÒ luü thõa:
( )
( ) ; ; . ;
; ;
m
n m
n
a a
ab a b a a a
b b
a
a a a a a
a
α
α
α α α α β α β
α
α
β
α β α αβ
β
+

| `
· · ·

' ·
· · ·
* Mét sè c«ng thøc biÕn ®æi vÒ
logarit:
1 2 1 2
1
1 2
2
log log
log ;
log ( . ) log log ;
log log log ;
1
log log ; log log ;
log ln lg
log ;
log ln lg
1
log ; ;
log
log .log .log log
b b
x
a
a a a
a a a
a a a
a
b
a
b
c a
a
b
a b c a
a b x b
x x x x
x
x x
x
x x x x
x x x
x
a a a
b a c
a
b c x x
α
α
α
α
· ⇔ ·
· +
· −
· ·
· · ·
· ·
·
2. Ph¬ng tr×nh mò:
a) D¹ng c¬ b¶n:
( )
( ) ( )
0
( ) log
( ) ( )
f x
a
f x g x
b
a b
f x b
a a f x g x
> ¹
· ⇔
'
·
¹
· ⇔ ·
b) cã sè cã chøa Èn:
[ ] [ ]
( ) ( )
( ) 1
( ), ( )
( ) ( )
( ) 0
( ) ( )
cã nghÜa
f x g x
h x
f x g x
h x h x
h x
f x g x
· ¹
'
¹

· ⇔

>
¹

'
·

¹

3. Mét sè ph¬ng ph¸p thêng dïng
khi gi¶i ph¬ng tr×nh mò:
+ §a vÒ ph¬ng tr×nh d¹ng c¬ b¶n.
+ LÊy l«garit hai vÕ;
+ §Æt Èn phô (chó ý ®iÒu kiÖn cña Èn
phô);
+ §¸nh gi¸: Dïng B§T, hµm sè, ®o¸n
nghiÖm vµ chøng minh nghiÖm duy
nhÊt,..
4. Ph¬ng tr×nh logarit:
a) D¹ng c¬ b¶n:
0 1
log ( )
( )
( ) 0( ( ) 0)
log ( ) log ( )
( ) ( )
hoÆc
a
b
a a
a
f x b
f x a
f x g x
f x g x
f x g x
< ≠ ¹
· ⇔
'
·
¹
> > ¹
· ⇔
'
·
¹
b) C¬ sè cã chøa Èn:
[ ] [ ]
( ) ( )
0 ( ) 1
log ( ) log ( )
( ) ( ) 0
f x f x
f x
g x h x
g x h x
< ≠ ¹
· ⇔
'
· >
¹
5. Mét sè ph¬ng ph¸p thêng dïng
khi gi¶i ph¬ng tr×nh logarit:
+ §a vÒ cïng c¬ sè;
+ §Æt Èn phô ®Ó gi¶i ph¬ng tr×nh bËc
hai;
+ §Æt Èn phô ®Ó gi¶i ph¬ng tr×nh mò;
+ §a vÒ d¹ng tÝch b»ng 0;
+ §¸ng gi¸: Dïng B§T, Hµm sè, ®o¸n
nghiÖm vµ chøng minh nghiÖm duy
nhÊt,...
Mét sè vÝ dô:
Bµi 1. Gi¶i c¸c ph¬ng tr×nh sau:
a)
3 2 1
2 .3 .5 4000;
x x x + − +
·
b)
2 2 2 2
1 1 2
5 3 2 5 3
x x x x + − −
]
− · −
]
;
c)
2
2
3 ( 3) ;
x x
x x

− · −
d)
2 2
5 1 5
4 12.2 8 0
x x x x − − − − −
− + ·
;
e) 6.9 13.6 6.4 0;
x x x
− + · §S: x = t 1;
f) (5 24) (5 24) 10;
x x
+ + − · §S: x = t 1;
g)
( ) ( )
3
5 21 7 5 21 2
x x
x+
− + + · ;
g) ( 15) 1 4
x x
+ · ; §S: x = 2.
h)
3 2
2 3 7 14 2
x x x x
+ + · − ;
Bµi 2. Gi¶i c¸c ph¬ng tr×nh sau:
a)
2
log 2.log ( 6) 1
x
x + · ;
b)
2
log (9 2 ) 3
x
x + − · ;
c)
2 2
3 7 2 3
log (4 12 9) log (6 23 21) 4
x x
x x x x
+ +
+ + + + + ·
d)
2
2 2
log ( 1) log 6 2 ; x x x x + − · −
e)
2 2
log log 3
27 30
x
x + · ;
f)
5 7
log log ( 2); x x · +
g)
8 4
6 4
2log ( ) log x x x + · ;
h)
2
3 2
log ( 3 13) log x x x − − · ;
i)
2 2
3 3
log ( 1) log 2 x x x x x + + − · − ;
j)
2
2
3 2
3
log 3 2
2 4 5
x x
x x
x x
+ +
· + +
+ +
;
Bµi 3. Gi¶i c¸c hÖ ph¬ng tr×nh sau:
17
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
a)
log (3 2 ) 2
log (3 2 ) 2
x
y
x y
y x
+ · ¹
¹
'
+ ·
¹
¹
;
b)
2 2 2
3 3 3
3
log 3 log log
2
2
log 12 log log
3
x
x y y
y
x x y
¹
+ · +
¹
¹
'
¹
+ · +
¹
¹
c)
2 3
2 2
log ( ) log ( ) 1
3
x y x y
x y
+ + − · ¹
'
− ·
¹
;
d)
2 2
2 2
(log log )( 1)
1
x y
e e y x xy
x y
¹ − · − +
¹
'
+ ·
¹
¹
;
Mét sè bµi luyÖn tËp:
Bµi 1: Cho ph¬ng tr×nh
0 1 2 1 log log
2
3
2
3
· − − + + m x x
1) Gi¶i ph¬ng tr×nh khi m=2.
2) T×m m ®Ó ph¬ng tr×nh cã Ýt nhÊt
mét nghiÖm thuéc [ ]
3
3 ; 1 .
HD: m thuéc [0;2]
Bµi 2:
¹
'
¹
· +
· +
4 l o g l o g 2
5 ) ( l o g
2 4
2 2
2
y x
y x
®s (4,4)
Bµi 3:
) 4 ( log ) 1 ( log
4
1
) 3 ( log
2
1
2
8
4
2
x x x · − + +
HD: §K x>0 Vµ x ≠1
§S x=2 , 3 3 2 − · x .
Bµi 4:
x x x x
3 5 3 5
log . log log . log + ·
HD: dæi c¬ sè x=1 va x=15
Bµi 5:
2 2
log ( ) log 3
2 2
9 3( ) (1)
3 3 6 (2)
xy
xy
x y y x
¹ ·
¹
'
+ · + +
¹
¹
DH: l«garit hai vÕ ph¬ng tr×nh (1) theo
c¬ sè 3.
Bµi 6:
x
x
·
+ ) 1 ( log
3
2
HD: §K x>-1
TH1: -1<x<=0 ph¬ng tr×nh vn.
TH2: x>0 dÆt y=log
3
(x+1)
Suy ra 1
3
1
3
2
·
·
`

'
|
+
·
`

'
|
y y
PP hµm sè.
Bµi 7:
3 2
2
2
2 3
1
log x x
x
x
− ·

·
`

'
| +
HD: VP <= 1 víi x >0 BBT.
VT >=1 C«si trong loggrit
§S x =1.
Bµi 8:
¹
¹
¹
'
¹
·
+
+
− ·
+
y
y y
x
x x
x
2 2
2 4
4 5 2
1
2 3
§S (0,1) (2,4)
Bµi 9: T×m m ®Ó ph¬ng tr×nh sau cã
nghiÖm thuéc [32, +∞)
( ) 3 log 3 log log
2
4
2
2
1
2
2
− · − + x m x x
HD: §Æt t =
2
log x
(t ≥ 5.)
2
0
1 3
1
3
m
m
t
m
t
>
¹
¹
⇔ < ≤
+ '
·
¹
− ¹
Bµi 10
¹
¹
¹
'
¹
· +
·
3 2 2
l o g l o g
y x
x y
y x y
HD §K x,y>= vµ kh¸c 1
B§ (1) ®îc
TH1: y=x thay vµo (2) cã nghiÖm.
TH2:
2
1
y
x ·
thay vµo (2) CM v«
nghiÖm chia thµnh 2 miÒn y >1 vµ
0<y<1.
C¸c bµi tËp tù luyÖn:
1)
x
x
x
x
2
3
3 2 3
log
2
1
3
log log .
3
log + ·

·
`

'
|

·
`

'
|
2) ( ) ) 1 1 2 ( log . log log 2
3 3
2
9
− + · x x x
3)
¹
¹
¹
'
¹
· −
· + −
0 l o g l o g
0 3 4
2 4
x x
y x
§K x, y≥ 1 (1,1)(9,3)
4)
¹
¹
¹
'
¹
· − − +
· − − +
3 ) 5 3 2 ( l o g
3 ) 5 3 2 ( l o g
2 3
2 3
x y y y
y x x x
y
x
5)
¹
¹
¹
'
¹
· +
· − −
2 5
1 )
1
( l o g ) ( l o g
2 2
4
4
1
x y
y
x y
KA 2004 (3,4)
18
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
6) 6 ) 2 2 ( log ). 1 2 ( log
1
2 2
· + +
+ x x
. §S
x=log
2
3.
7) [ ] 1 ) 6 9 ( log log
3
· −
x
x
8) Gi¶i ph¬ng tr×nh
) 2 ( log ) 1 2 ( log
2
2
2
3
x x x x + · + +
9)
¹
¹
¹
'
¹
− · −
+ · +
− +
y x
x y y x
x y x 1
2 2
2 2
10)
¹
¹
¹
'
¹
· − +
· +


0 6 ) ( 8
1 3 ) . (
4
4
4
4
y x
x y
y x
y x
11) T×m m ®Ó ph¬ng tr×nh
( ) 0 log log 4
2
1
2
2
· + − m x x

cã nghiÖm thuéc kho¶ng (0;1).
12) Gi¶i hÖ ph¬ng tr×nh:
2 2
1 1
1 1
log (1 2 ) log (1 2 ) 4
log (1 2 ) log (1 2 ) 2
x y
x y
y y x x
y x
+ −
+ −
¹ − + + + + ·
¹
'
+ + + ·
¹
¹
19
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 6: BÊt ph¬ng tr×nh vµ hÖ
bÊt ph¬ng tr×nh mò - l«garit
Mét sè kiÕn thøc cÇn nhí:
* BÊt ph¬ng tr×nh mò:
( ) ( )
1: ( ) ( )
0 1: ( ) ( )
f x g x
a f x g x
a a
a f x g x
> >
> ⇒

< < <

[ ] [ ]
( ) ( )
( ) 0
( ) ( )
[ ( ) 1][ ( ) ( )] 0
f x g x
h x
h x h x
h x f x g x
> ¹
> ⇔
'
− − >
¹
[ ] [ ]
( ) ( )
( ) 0
( ) ( )
[ ( ) 1][ ( ) ( )] 0
f x g x
h x
h x h x
h x f x g x
> ¹
< ⇔
'
− − <
¹
* BÊt ph¬ng tr×nh logarit:
1: ( )
log ( )
0 1: 0 ( )
1: 0 ( )
log ( )
0 1: ( )
b
a
b
b
a
b
a f x a
f x b
a f x a
a f x a
f x b
a f x a
> >
> ⇔

< < < <

> < <
< ⇔

< < >

1: ( ) ( ) 0
log ( ) log ( )
0 1: 0 ( ) ( )
a a
a f x g x
f x g x
a f x g x
> > >
> ⇔

< < < <

( ) ( )
log ( ) log ( )
( ) 0
[ ( ) 1][ ( ) ( )] 0
f x f x
g x h x
f x
f x g x h x
>
> ¹

'
− − >
¹
Mét sè vÝ dô:
VÝ dô 1. Gi¶i c¸c bÊt ph¬ng tr×nh sau:
a)
2 2
5 6
1 1
;
3
3
x
x x
+
+ −
>

b)
2
2
(4 2 1) 1
x x
x x

+ + > ;
c)
9 3 2 3 9
x x x
− + > −
;
d)
2 2 2
2.49 9.14 7.4 0;
x x x
− + ≥
e)
1
2 2 1
0
2 1
x
x
x

− +


;
VÝ dô 2. Gi¶i c¸c bÊt ph¬ng tr×nh sau:
a)
2
1 5
5
log ( 6 8) 2log ( 4) 0 x x x − + + − <
;
b)
9
log log (3 9) 1
x
x
] − <
]
;
c)
1
2 1
2
log (4 4) log (2 3)
x x
x
+
+ ≤ − −
;
d)
2 2
4 2
log (2 3 2) 1 log (2 3 2) x x x x + + + > + + ;
e)
2
6 6
log log
6 12
x x
x + ≤
;
Bµi tËp luyÖn tËp:
Bµi 1: T×m k ®Ó hÖ ph¬ng tr×nh sau
cã nghiÖm
3
2 3
2 2
1 3 0 (1)
1 1
log log ( 1) 1 (2)
2 3
x x k
x x
¹
− − − <
¹
'
+ − ≤
¹
¹
HD: §K x > 1.
Gi¶i (2) 1< x ≤ 2.
BBT: f(x) = (x -1)
3
-3x. §S k > -5
Bµi 2:
0 6 log ) 1 ( log 2 log
2
4
1
2
1
≤ + − + x x
Bµi 3:
1 )) 27 9 .( (log log
3
≤ −
x
x
Bµi 4:
[ ] 0 ) 2 ( log log
2
2
4
< − + x x x
π
Bµi 5:
0 6 log ) 5 2 ( log ) 1 (
2
1
2
2
1
≥ + + + + x x x x
HD
 ®Æt t b»ng log cña x coi lµ ph¬ng
tr×nh bËc 2 Èn t.
 Chó ý so s¸nh 2 trêng hîp t
1,
t
2

 §S (0;2] v (x ≥ 4)
Bµi 6: Gi¶i bÊt ph¬ng tr×nh
x x
x
2 2
log
2
3
log
2
1
2 2 ≥
LÊy logarit 2 vÕ theo c¬ sè 2.
Bµi 7. T×m m ®Ó ph¬ng tr×nh:
9 (2 1)6 .4 0 (1)
x x x
m m m − + + ≤
nghiÖm ®óng víi mäi x ∈ [0; 1].
Bµi 8: Gi¶i bÊt ph¬ng tr×nh

0
1
) 3 ( log ) 3 ( log
3
3
1
2
2
1
>
+
+ − +
x
x x
Bµi 9: Gi¶i bÊt ph¬ng tr×nh

2
4 2
1 1
log ( 3 ) log (3 1) x x x
<
+ −
Bµi 10. Gi¶i bÊt ph¬ng tr×nh
3
3
1
2 9
2
2
2
2

·
`

'
|



x x
x x
Bµi 11. Gi¶i bÊt ph¬ng tr×nh:

2 1
2
1 1
9. 12
3 3
x x
+
| ` | `
+ >

' · ' ·
(1)
T×m m ®Ó mäi nghiÖm cña (1) ®Òu lµ
nghiÖm cña bÊt ph¬ng tr×nh:
2x
2
+ (m + 2)x + 2 - 3m < 0 (2)
Bµi 12. Gi¶i bÊt ph¬ng tr×nh:

2
lg( 6) 4 lg( 2) x x x x + − − · + +
20
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 7. §¹o hµm vµ øng dông
Mét sè kiÕn thøc cÇn n¾m v÷ng:
• C¸c quy t¾c tÝnh ®¹o hµm.
• B¶ng ®¹o hµm cña c¸c hµm sè th-
êng gÆp.
• §¹o hµm cÊp cao.
1. §¹o hµm cÊp n:
PP tÝnh ®¹o hµm cÊp n:
+ Bíc 1: TÝnh ®¹o hµm cÊp 1, 2, 3.
+ Dù ®o¸n c«ng thøc tæng qu¸t;
+ Chøng minh b»ng quy n¹p;
+ KÕt luËn.
* Mét sè c«ng thøc tÝnh ®¹o hµm cÊp n:
( )
1
1 1
( )
( )
( )
1 ( 1) . !
( )
( 1) ( 1)!
ln( )
( )
sin sin
2
cos cos
2
n n
n
n
n n
n
n
n
n
a n
y y
ax b ax b
a n
y ax b y
ax b
n
y x y x
n
y x y x
π
π
+
− −

· ⇒ ·
+ +
− −
· + ⇒ ·
+
| `
· ⇒ · +

' ·
| `
· ⇒ · +

' ·
VÝ dô 1. Cho hµm sè y =
1
1 x −
.
a) TÝnh y’, y’’, y’’’
b) Chøng minh r»ng:
( )
1
!
(1 )
n
n
n
y
x
+
·

.
VÝ dô 2. TÝnh ®¹o hµm cÊp n cña hµm
sè:
a) y =
2
2
1
x
x −
; b) y =
2
2008
5 6
x
x x − +
.
2. øng dông cña ®¹o hµm ®Ó chøng
minh bÊt ®¼ng thøc:
PP: §Ó chøng minh f(x) > g(x) ∀x ∈ (a;
b) ta ®Æt
ϕ (x) = f(x) - g(x).
+ XÐt xù biÕn thiªn cña hµm y = ϕ (x)
trªn (a; b).
+ Dùa vµo sù biÕn thiªn chøng tá r»ng
ϕ (x) > 0, ∀x ∈(a; b).
* Chó ý: §«i khi ta ph¶i chän hµm sè
ϕ (x) ®Ó cã ®iÒu cÇn chøng minh.
VÝ dô. Chøng minh r»ng:
a) ln(1 + x) > x -
2
2
x
, x > 0.
b)
2
sin , (0; )
2
x
x x
π
π
> ∈ .
HD:
a) §Æt f(x) = ln(1 + x) - x +
2
2
x
víi x > 0.

2
1
'( ) 1 0, 0
1 1
x
f x x x
x x
· − + · > ∀ >
+ +
⇒ f(x) > f(0) = 0 víi ∀x > 0 ⇒ ®pcm.
b) §Æt f(x) =
sin 2 x
x π
− víi (0; )
2
x
π
∈ .

2
cos sin
'( )
x x x
f x
x

· .
§Æt g(x) = xcosx - sinx.
g’(x) = -xsinx < 0 víi (0; )
2
x
π
∈ ⇒ g(x) lµ
hµm NB trªn (0; )
2
π
⇒ g(x) < g(0) víi
(0; )
2
x
π
∈ .
⇒ f’(x) lµ hµm sè NB trªn
(0; )
2
π
⇒ f(x) > f(
2
π
) =
2
π
,
(0; )
2
x
π
∀ ∈
.
Bµi tËp luyÖn tËp:
Chøng minh c¸c B§T:
a) e
x
> x + 1 víi x > 0; b) x > ln(1 + x)
víi x > 0.
c) (x + 1)lnx > 2(x - 1) víi x > 1;
d) cosx ≥ 1 -
2
2
x
víi x > 0; e) sinx ≥ x -
3
6
x

víi x>0;
3. øng dông ®Þnh nghÜa ®¹o hµm
®Ó tÝnh giíi h¹n.
0
0
0
0
( ) ( )
lim '( )
x x
f x f x
f x
x x


·

.
PP: §Ó tÝnh giíi h¹n cña hµm sè b»ng
®Þnh nghÜa ®¹o hµm t¹i mét ®iÓm ta
lµm theo c¸c bíc:
+ Bíc 1: §a giíi h¹n cÇn tÝnh vÒ ®óng
c«ng thøc:
0
0
0
( ) ( )
lim
x x
f x f x
x x



+ Bíc 2: XÐt hµm sè y = f(x). TÝnh f(x
0
),
f’(x) vµ f’(x
0
).
+ Bíc 3: KÕt luËn
0
0
0
0
( ) ( )
lim '( )
x x
f x f x
f x
x x


·

.
21
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Chó ý: Mét sè trêng hîp ta ph¶i biÕn
®æi vÒ d¹ng:
0
0
0 0
0
0
0
( ) ( )
'( )
lim
( ) ( )
'( )
x x
f x f x
x x f x
g x g x
g x
x x



·


.
VÝ dô. TÝnh c¸c giíi h¹n:
a)
3
0
1 1
lim
x
x x
x

+ − −
;
HD: §Æt f(x) =
3
1 1 x x + − − th× giíi h¹n
cã d¹ng:
0
( ) (0)
lim
0
x
f x f
x



. Do ®ã:
3
0
1 1
lim '(0)
x
x x
f
x

+ − −
· .

2
3
1 1
'( )
2 1
3 ( 1)
f x
x
x
· +

+
; f’(0) =
1 1 5
3 2 6
+ ·
VËy
3
0
1 1 5
lim
6
x
x x
x

+ − −
· .
b)
3 4
7
9 1
lim
7
x
x x
x

+ − +

; §S:
5
96

c)
3
1
(2 1) 3 9
lim
1
x
x x x
x

− + + −

; §S:
4
3
d)
3
3
0
1 1
lim
1 cos
x
x x
x x

+ + −
+ −
; §S:
5
2
.
HD:
3
3
3 3
0 0
1 1
1 1
lim lim
1 cos 1 cos
x x
x x
x x
x
x x x x
x
→ →
+ + −
+ + −
·
+ − + −
.
e)
3
0
1 2 1 3
lim
x
x x
x

+ − +
; f)
3 2
2
1
5 7
lim
1
x
x x
x

− − +

;
4. øng dông ®¹o hµm ®Ó t×m GTLN,
GTNN
* Bµi to¸n 1: GTLN, GTNN cña hµm sè
trªn mét kho¶ng.
PP: + LËp BBT cña hµm sè trªn kho¶ng
cÇn t×m.
+ NÕu trªn kho¶ng ®ã hµm sè cã duy
nhÊt mét ®iÓm cùc tiÓu th× ®ã lµ
GTNN.
+ NÕu trªn kho¶ng ®ã hµm sè cã duy
nhÊt mét ®iÓm cùc ®¹i th× ®ã lµ
GTLN.
* Bµi to¸n 2: T×m GTLN, GTNN cña hµm
sè trªn mét ®o¹n.
PP: + T×m TX§, t×m c¸c ®iÓm tíi h¹n x
1
,
x
2
, x
3
, .... cña f(x) trªn ®o¹n [a; b].
+ TÝnh f(a), f(x
1
), f(x
2
), ..., f(b).
+ T×m sè lín nhÊt M vµ sè nhá nhÊt m
trong c¸c sè trªn råi kÕt luËn.
M =
[ ; ]
max ( )
a b
f x
, m =
[ ; ]
min ( )
a b
f x
* Bµi to¸n 3: X¸c ®Þnh tham sè ®Ó c¸c
ph¬ng tr×nh hoÆc bÊt ph¬ng tr×nh cã
nghiÖm.
+ F(x) = m ⇔ m ∈ [MaxF(X); minF(x)]
+ F(x) > m víi mäi x . .<=> m < minF(x)
+ F(x) > m cã nghiÖm . .<=>
m<MaxF(x) . . .
Chó ý: khi ®æi biÕn ph¶i t×m §K cña
biÕn míi cã thÓ sö dông ph¬ng ph¸p
miÒn gi¸ trÞ.
C¸c vÝ dô
Bµi 1: T×m GTLN, GTNN cña hµm sè
1
1
2
+
+
·
x
x
y
trªn ®o¹n [-1;2].
Bµi 2: T×m GTLN,GTNN cña hµm sè
x
x
y
2
ln
· trªn ®o¹n [1;e
3
].
Bµi 3: T×m GTLN, GTNN cña hµm sè
3 2 6
) 1 ( 4 x x y − + · trªn ®o¹n [-1;1] .
Bµi 4: T×m m ®Ó bÊt ph¬ng tr×nh sau
cã nghiÖm víi mäi x thuéc [-1/2;3]
) 3 5 2 ( ) 3 ).( 2 1 (
2
+ − + > − + x x m x x
HD §Æt t=
) 3 ).( 2 1 ( x x − +
Tõ miÒn x¸c
®inh cña x suy ra ]
]
]


4
2 7
; 0 t
.
BiÕn ®æi thµnh f(t) = t
2
+ t > m + 2.
T×m miÒn gi¸ trÞ cña VT m < -6.
Bµi 5: T×m a nhá nhÊt ®Ó bÊt ph¬ng
tr×nh sau tho¶ m·n víi mäi x thuéc [0;1]
2 2 2
) 1 ( ) 1 .( + + ≤ − + x x x x a
HD §Æt t = x
2
+ x dïng miÒn gi¸
trÞ suy ra a = -1.
Bµi 6: T×m m ®Ó bÊt ph¬ng tr×nh sau
cã nghiÖm
2 2
1 1 x x x x m + + + − + ·
HD: m ≥ 2.
Bµi 7: T×m m ®Ó bÊt ph¬ng tr×nh sau
cã nghiÖm víi mäi x
4 2 2
3cos 5. cos 3 36.sin 15 cos 36 24 12 0 x x x x m m − − − + + − ≥
HD §Æt t = cosx BBT 0 ≤ m ≤ 2.
22
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 8: T×m m ®Ó ph¬ng tr×nh sau cã
nghiÖm trªn [-π /2; π /2]
2
) cos 1 ( 2 sin 2 2 x m x + · +
Bµi 9: T×m GTLN, GTNN cña hµm sè
x x y 2 cos sin 2
4 8
+ ·
HD : 3 vµ 1/27
Bµi 10: T×m GTLN, GTNN cña hµm sè
2 2 (4 4 )
x x x x
y
− −
· + − + víi 0 x 1 ≤ ≤ .
Bµi 11: T×m GTLN, GTNN cña hµm sè
2
4 x x y − + ·
* PP t×m GTLN, GTNN cña hµm sè b»ng
miÒn gi¸ trÞ cña hµm sè.
VÝ dô:
T×m GTLN, GTNN cña c¸c hµm sè:
a)
2
2
3
12
x
y
x x
+
·
+ +
; b)
2
8 3
1
x
y
x x

·
− +
;
c)
2sin 1
cos 2
x
y
x
+
·
+
; d)
sin cos
sin 2cos 3
x x
y
x x

·
+ +
.
23
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 8: TiÕp tuyÕn, tiÕp xóc vµ
t¬ng giao
1. Ph¬ng tr×nh tiÕp tuyÕn cña hµm
sè.
Cho hµm sè y = f(x) cã ®å thÞ lµ (C).
* TiÕp tuyÕn t¹i ®iÓm M(x
0
; y
0
) ∈
(C):
y - y
0
= f’(x
0
)(x - x
0
).
* TiÕp tuyÕn cã hÖ sè gãc k cho tr-
íc:
+ Gäi x
0
lµ hoµnh ®é tiÕp ®iÓm. Ta cã
f’(x
0
) = k.
+Gi¶i ph¬ng tr×nh ta t×m ®îc x
0
, råi
t×m y
0
= f(x
0
)
Tõ ®ã ta viÕt ®îc ph¬ng tr×nh.
Chó ý: NÕu ∆ lµ tiÕp tuyÕn vµ:
+ ∆ // d: y = ax + b ⇒ k

= a.
+ ∆ ⊥ d: y = ax + b ⇒ k

= -1/a.
+ ∆ hîp víi trôc Ox mét gãc α ⇒ k

= t
tg(α ).
+ ∆ hîp víi tia Ox mét gãc α ⇒ k

=
tg(α ).
* TiÕp tuyÕn ®i qua mét ®iÓm A(x
1
;
y
1
).
C¸ch 1: Gäi x
0
lµ hoµnh ®é tiÕp ®iÓm.
PTTT t¹i x
0
lµ: y = f’(x
0
)(x - x
0
) + f(x
0
).
A∈ TT ⇒ y
1
= f’(x
0
)(x
1
- x
0
) + f(x
0
).
Gi¶i ph¬ng tr×nh Èn x
0
råi t×m f(x
0
),
f’(x
0
).
C¸ch 2: §êng th¼ng ∆ ®i qua A cã hÖ
sè gãc k cã ph¬ng tr×nh: y = k(x - x
1
) +
y
1
.
∆ lµ tiÕp tuyÕn cña (C) ⇔ hÖ PT sau cã
nghiÖm:
1 1
( ) ( )
'( )
f x k x x y
f x k
· − + ¹
'
·
¹
gi¶i hÖ ph¬ng tr×nh b»ng ph¬ng ph¸p
thÕ ®Ó t×m k.
2. §iÒu kiÖn tiÕp xóc cña hai ®å
thÞ:
§å thÞ 2 hµm sè y = f(x) vµ y = g(x) tiÕp
xóc nhau ⇔ hÖ ph¬ng tr×nh sau cã
nghiÖm:
( ) ( )
'( ) '( )
f x g x
f x g x
· ¹
'
·
¹
nghiÖm cña hÖ lµ hoµnh ®é tiÕp ®iÓm.
§Æc biÖt ®å thÞ hµm sè y = f(x) tiÕp
xóc víi trôc Ox ⇔ hÖ ph¬ng tr×nh sau
cã nghiÖm.
3. §iÓm cè ®Þnh cña hä ®êng cong.
§iÓm cè ®Þnh lµ ®iÓm cã to¹ ®é (x
0
; y
0
)
nghiÖm ®óng ph¬ng tr×nh: y
0
= f(x
0
,
m). V× vËy: muèn t×m ®iÓm cè ®Þnh
mµ hä ®êng cong (C
m
) ®i qua ta lµm
theo hai bíc tuú theo d¹ng hµm sè nh
sau:
+ §a ph¬ng tr×nh vÒ d¹ng:
*
2
0
0 0
0
A
Am Bm C m B
C
· ¹
¹
+ + · ∀ ⇔ ·
'
¹
·
¹
*
0
0
0
A
Am B m
B
· ¹
+ · ∀ ⇔
'
·
¹
+ Gi¶i hÖ ®iÒu kiÖn trªn ta t×m ®îc
®iÓm cè ®Þnh.
4. TiÕp tuyÕn cè ®Þnh
* PP:
• D¹ng 1: Hä ®êng cong ®i qua
®iÓm cè ®Þnh: Ta t×m ®iÓm cè ®Þnh
M(x
0
; y
0
), råi chøng minh f’(x
0
) = h»ng sè
víi ∀m.
• D¹ng 2: Hä ®êng cong kh«ng ®i
qua ®iÓm cè ®Þnh: ¸p dông ®iÒu kiÖn
tiÕp xóc cña ®å thÞ hai hµm sè, ta cã
hÖ ph¬ng tr×nh sau cã nghiÖm víi mäi
m:
( )
'( )
f x ax b
f x a
· + ¹
'
·
¹
.
5. T¬ng giao
Hoµnh ®é giao ®iÓm cña ®å thÞ 2 hµm
sè y = f(x) vµ y = g(x) lµ nghiÖm cña
ph¬ng tr×nh: f(x) = g(x).
Chó ý bµi to¸n t×m sè giao ®iÓm cña
®å thÞ hµm sè víi trôc hoµnh.
* §å thÞ hµm sè y = ax
3
+ bx
2

+ cx + d
c¾t trôc hoµnh t¹i 3 ®iÓm lËp thµnh cÊp
sè céng ⇔ hµm sè cã 2 cùc trÞ vµ ®iÓm
uèn n»m trªn trôc hoµnh ⇔
' 0
0
uèn
cã hai nghiÖm ph©n biÖt y
y
· ¹
'
·
¹
.
* §å thÞ hµm sè y = ax
4
+ bx
2
+ c c¾t
trôc hoµnh t¹i 4 ®iÓm lËp thµnh cÊp sè
céng ⇔ ph¬ng tr×nh:
at
2
+ bt

+ c = 0 cã 2 nghiÖm d¬ng t
1
<
t
2
tho¶ m·n t
2
= 9t
1
.
24
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
C¸c bµi tËp luyÖn tËp:
a) C¸c bµi tËp vÒ ph¬ng tr×nh tiÕp
tuyÕn:
Bµi 1. Cho hµm sè y = x
3
- 2x
2
+ 2x cã
®å thÞ lµ (C).
1) ViÕt PTTT cña (C) biÕt tiÕp tuyÕn
vu«ng gãc víi ®êng th¼ng y = -x +1.
2) Chøng minh r»ng trªn (C) kh«ng cã 2
®iÓm mµ tiÕp tuyÕn víi (C) t¹i hai ®iÓm
nµy vu«ng gãc víi nhau.
HD: 1) §S: y = x, y = x + 2/27.
2) CM: y’ > 0 víi ∀x.
Bµi 2. ViÕt PTTT t¹i ®iÓm uèn cña ®å
thÞ hµm sè y = x
3
- 3x
2
. CMR ®©y lµ
tiÕp tuyÕn cã hÖ sè gãc nhá nhÊt trong
c¸c hÖ sè gãc cña tiÕp tuyÕn cña ®å
thÞ.
HD: §S: y = -3x + 1.
CMR y’≥ - 3 víi ∀x.
Bµi 3. Cho hµm sè y = x
3
- 3x + 1. ViÕt
PTTT víi (C) biÕt tiÕp tuyÕn ®i qua
®iÓm A(1; 6).
§S: y = 9x - 15.
Bµi 4. Cho hµm sè y =
1
2
x
x
+

. CMR tiÕp
tuyÕn t¹i mét ®iÓm bÊt k× cña ®å thÞ
lu«n c¾t hai ®êng tiÖm cËn vµ tam gi¸c
t¹o thµnh cã diÖn tÝch kh«ng ®æi.
HD: + Giao víi TC§ t¹i
0
0
4
(2; )
2
x
A
x
+

, giao víi
TCN t¹i
0
(2 2;1) B x −
.
Bµi 5. Cho hµm sè y = f(x) =
( )
( )
u x
v x
.
1) CMR hÖ sè gãc cña tiÕp tuyÕn t¹i giao
®iÓm x = x
0
cña ®å thÞ víi trôc hoµnh
lµ k =
0
0
'( )
( )
u x
v x
.
2) T×m m ®Ó ®å thÞ hµm sè y =
2
2
2
x x m
x
+ +
+
c¾t trôc hoµnh t¹i 2 ®iÓm mµ
c¸c tiÕp tuyÕn cña ®å thÞ t¹i 2 ®iÓm
nµy vu«ng gãc víi nhau.
§S: m = 2/5.
b) C¸c bµi to¸n vÒ tiÕp tuyÕn cè
®Þnh:
Bµi 6. CMR ®å thÞ hµm sè
2
2 (1 ) 1 x m x m
y
x m
+ − + +
·

lu«n tiÕp xóc víi mét
®êng th¼ng cè ®Þnh t¹i mét ®iÓm cè
®Þnh.
HD: §iÓm cè ®Þnh (-1; -2). y’(-1) = 1.
Bµi 7. CMR víi ∀m≠ 0 th× ®å thÞ hµm sè
( 1) m x m
y
x m
+ +
·
+
lu«n tiÕp xóc víi mét ®-
êng th¼ng cè ®Þnh.
HD: ®iÓm cè ®Þnh (0; 1), y’(0) = 1.
Bµi 8. Chøng minh r»ng ®å thÞ hµm sè
2
( 2) ( 2 4) m x m m
y
x m
− − − +
·

lu«n tiÕp xóc víi
hai ®êng th¼ng cè ®Þnh.
HD: G/s tiÕp tuyÕn cè ®Þnh lµ y = kx +
b. Ycbt ⇔ hÖ:
2
4
1
4
( )
m kx b
x m
k
x m
¹
− − · +
¹
− ¹
'
¹
·
− ¹
¹

nghiÖm víi m ∀ .
§S: y = x + 3, y = x - 5.
c) C¸c bµi to¸n vÒ tiÕp xóc:
Bµi 9. T×m m ®Ó hµm sè y = x
3
- 3mx
+ m + 1 tiÕp xóc víi trôc hoµnh.
§S: m = 1.
Bµi 10. Cho (C): y= (x
2
- 1)
2
vµ (P): y =
ax
2
- 3. T×m a ®Ó (C) vµ (P) tiÕp xóc
nhau. ViÕt PT c¸c tiÕp tuyÕn chung cña
(C) vµ (P).
HD: a = 2, tiÕp ®iÓm lµ x =
2 t
.
Bµi 11. T×m m ®Ó (P): y = x
2
+ m tiÕp
xóc víi ®å thÞ hµm sè:
2
1
1
x x
y
x
− +
·

.
§S: k = -1.
d) C¸c bµi to¸n vÒ t¬ng giao:
Bµi 12. T×m m ®Ò ®å thÞ hµm sè y =
x
3
- 3mx
2
+ 4m
3
c¾t trôc hoµnh t¹i 3
®iÓm lËp thµnh mét CSC.
HD: m = 0, m =
1
2
t
.
Bµi 13. T×m m ®Ó ®å thÞ hµm sè y =
x
4
- 2(m + 1)x
2
+ 2m + 1 c¾t trôc hoµnh
t¹i 4 ®iÓm lËp thµnh mét CSC.
§S: m = 4, m = -4/9.
Bµi 14: Cho hµm sè
) 1 (
1
) 2 (
2
+
− + +
·
x
m x m x
y
T×m m ®Ó ®êng th¼ng y=-x-4 c¾t ®å
thÞ hµm sè (1) t¹i 2 ®iÓm ®èi xøng
nhau qua ®êng th¼ng y=x.
25
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
HD: Ycbt ⇔ trung ®iÓm ®o¹n th¼ng
thuéc ®êng th¼ng y = x.
Bµi 15: Cho hµm sè
) 1 (
1
1

+
·
x
x
y
1) T×m m ®Ó ®êng th¼ng D: y= 2x +
m c¾t (C ) t¹i 2 ®iÓm ph©n biÖt A,B
sao cho tiÕp tuyÕn cña (C ) t¹i A, B
song song víi nhau.
2) T×m tÊt c¶ c¸c ®iÓm M thuéc (C )
sao cho kho¶ng c¸ch tõ M ®Õn giao
®iÓm 2 ®êng tiÖm cËn lµ ng¾n
nhÊt.
Bµi 16: Cho hµm sè ) 1 (
1
1 2


·
x
x
y
Gäi I lµ giao ®iÓm 2 ®êng tiÖm cËn cña
(C ) T×m ®iÓm M thuéc (C) sao cho
tiÕp tuyÕn t¹i M vu«ng gãc víi dêng
th¼ng IM.
Bµi 17: Cho hµm sè ) 1 (
1
2

+ +
·
x
m x mx
y
T×m m ®Ó ®å thÞ hµm sè (1) c¾t trôc
hoµnh t¹i 2 ®iÓm ph©n biÖt cã hoµnh
®é d¬ng.
Bµi 18: Cho hµm sè
) 1 ( 1
2 4
− + − · m mx x y

T×m m ®Ó ®å thÞ cña hµm sè c¾t trôc
hoµnh t¹i 4 ®iÓm ph©n biÖt
Bµi 19: Cho hµm sè ) 1 (
1
2 2
2

+ −
·
x
x x
y
T×m to¹ ®é 2 ®iÓm A,B n»m trªn (C )
vµ ®èi xøng nhau qua ®êng th¼ng x - y
- 4 = 0.
Bµi 20: Cho hµm sè
) 1 ( 4
2 4
m x x y + − ·
Gi¶ sö ®å thÞ c¾t trôc hoµnh t¹i 4
®iÓm ph©n biÖt. H·y x¸c ®Þnh m sao
cho h×nh ph¼ng giíi h¹n bëi ®å thÞ (C)
vµ trôc hoµnh cã diÖn tÝch phÇn phÝa
trªn vµ phÇn phÝa díi ®èi víi trôc hoµnh
b»ng nhau.
HD: §K c¾t 0<m<4 vÏ minh ho¹ gäi
x
1
, x
2
, x
3
, x
4
, lµ nghiÖm
S
trªn
= S
duãi
<=>
3 4
3
0
( ) ( )
x x
x
f x dx f x dx · −
∫ ∫
VËn dông tÝnh chÊt ®èi xøng , ®Þnh ly
viÐt m=20/9
Bµi 21: Cho hµm sè ) 1 (
2
9 2
2

+ −
·
x
x x
y
X¸c ®Þnh m ®Ó (d) y = m(x - 5) + 10
c¾t ®å thÞ (C ) t¹i 2 ®iÓm ph©n biÖt
nhËn I(5;10) lµ trung ®iÓm.
Bµi 22. Cho hµm sè
2
2 1
(1)
1
x x
y
x
+ +
·
+
CMR tÝch c¸c kho¶ng c¸ch tõ M thuéc
(C ) dÕn 2 tiÖm cËn cña (C ) kh«ng phô
thuéc vµo vÞ trÝ cña M.

C¸c bµi tËp tù luyÖn:
Bµi 1 (39.I): Cho y = x
3
+ 3x
2
+ 3x + 5.
1. CMR: Trªn ®å thÞ kh«ng tån t¹i hai
®iÓm mµ hai tiÕp tuyÕn t¹i ®ã vu«ng
gãc víi nhau.
2. T×m k ®Ó trªn ®å thÞ cã Ýt nhÊt mét
®iÓm mµ tiÕp tuyÕn t¹i ®ã vu«ng gãc
víi ®êng th¼ng y = kx.
Bµi 2: T×m c¸c ®iÓm M ∈ ®å thÞ hµm
sè y =
2
2
2
x x
x
+ −

sao cho tiÕp tuyÕn t¹i M
c¾t c¸c trôc to¹ ®é t¹i A vµ B t¹o thµnh
tam gi¸c vu«ng c©n OAB.
Bµi 3 : T×m tiÕp tuyÕn cã hÖ sè gãc
nhá nhÊt cña y = x
3
+ 3x
2
- 9x + 5.
Bµi 4 : ViÕt tiÕp tuyÕn víi y = -x
3
+ 3x
2
biÕt tiÕp tuyÕn vu«ng gãc víi y =
1
9
x.
Bµi 5: ViÕt pttt qua M(
2
3
; 1) víi y = -x
3
+3x -1.
Bµi 6:ViÕt pttt ®i qua M(1 ; 0) víi y =
2
1
1
x x
x
+ +
+
.
Bµi 7: CMR trªn ®å thÞ cña y =
3 2
1
x
x
+


kh«ng cã tiÕp tuyÕn nµo ®i qua giao hai
tiÖm cËn.
Bµi 8: Qua A(-2; 5) cã mÊy tiÕp tuyÕn
víi y = x
3
- 9x
2
+ 17x + 2.
Bµi 9. T×m m ®Ó ®å thÞ hµm sè y =
(x - 1)(x
2
+ mx + m) tiÕp xóc víi trôc
hoµnh.
Bµi 10. Cho hµm sè
2
1
1
x x
y
x
− +
·

. X¸c
®Þnh a ®Ó hµm sè tiÕp xóc víi Parabol
y = x
2
+ a.
Bµi 11. Cho hµm sè
2
2 1
1
x x
y
x
+ −
·

cã ®å
thÞ lµ (C). ViÕt ph¬ng tr×nh tiÕp tuyÕn
cña ®å thÞ (C) sao cho c¸c tiÕp tuyÕn
Êy vu«ng gãc víi tiÖm cËn xiªn. Chøng
26
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
minh r»ng tiÕp ®iÓm lµ trung ®iÓm cña
®o¹n th¼ng tiÕp tuyÕn bÞ ch¾n bëi hai
®êng tiÖm cËn.
Bµi 12. Cho hµm sè
2
2 x mx m
y
x m
− +
·
+

®å thÞ lµ C
m
. T×m m ®Ó ®å thÞ (C
m
)
c¾t trôc Ox t¹i hai ®iÓm vµ tiÕp tuyÕn
t¹i hai ®iÓm ®ã vu«ng gãc víi nhau.
Bµi 13. Cho hµm sè y = x
3
- 3x
2
+ 2 cã
®å thÞ (C). Qua A(1; 0) kÎ ®îc mÊy tiÕp
tuyÕn tíi (C). ViÕt c¸c ph¬ng tr×nh tiÕp
tuyÕn Êy. Chøng minh r»ng kh«ng cã
tiÕp tuyÕn nµo cña ®å thÞ song song víi
tiÕp tuyÕn qua A(1; 0).
Bµi 14. T×m m ®Ó ®å thÞ hµm sè y =
x
3
+ mx
2
+ 1 tiÕp xóc víi ®êng th¼ng d
cã ph¬ng tr×nh y = 5.
Bµi 15. T×m m ®Ó ®êng th¼ng y = m
c¾t ®å thÞ hµm sè y = x
4
- 2x
2
t¹i 4
®iÓm ph©n biÖt.
Bµi 16. T×m m ®Ó ®å thÞ (C) cña hµm
sè y =
1
1
x
x
+

c¾t ®êng th¼ng d: y = mx
+ 1 t¹i 2 ®iÓm thuéc 2 nh¸nh kh¸c nhau
cña ®å thÞ.
Bµi 17. T×m m ®Ó ®êng th¼ng y = m
c¾t ®å thÞ (C) cña hµm sè y =
2
3 3
2( 1)
x x
x
− + −

t¹i hai ®iÓm A, B sao cho AB
= 1.
Bµi 18. T×m m ®Ó ®êng th¼ng y = m
c¾t ®å thÞ (C) cña hµm sè y =
2
1
x mx m
x
− −

t¹i hai ®iÓm ph©n biÖt A, B
sao cho OA ⊥ OB.
Bµi 19. T×m m ®Ó ®å thÞ hµm sè y =
x
3
+ mx
2
- m c¾t trôc hoµnh t¹i 3 ®iÓm
lËp thµnh cÊp sè céng.
Bµi 20. T×m m ®Ò ®å thÞ hµm sè y =
4
2
1
2 2
x
mx m + − − c¾t trôc hoµnh t¹i 4
®iÓm lËp thµnh mét cÊp sè céng.
27
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 9. TÝnh ®¬n ®iÖu vµ cùc trÞ
Mét sè kiÕn thøc cÇn n¾m v÷ng:
1. TÝnh ®¬n ®iÖu cña hµm sè:
Hµm sè y = f(x) §B/(a; b) ⇔ f’(x) ≥ 0 ∀x
∈ (a; b).
Hµm sè y = f(x) NB/(a; b) ⇔ f’(x) ≤ 0 ∀x
∈ (a; b).
Chó ý:
Cho tam thøc bËc 2: f(x) = ax
2
+ bx + c
(a ≠ 0).
+ f(x) ≤ 0 ∀x ⇔
0
0
a < ¹
'
∆ ≤
¹
; f(x) ≥ 0 ∀x ⇔
0
0
a > ¹
'
∆ ≤
¹
f(x) cã 2 nghiÖm x
1
, x
2
tho¶ m·n:
+ α ≤ x
1
< x
2

0
( ) 0
2
af
S
α
α
¹
¹
∆ >
¹

'
¹
¹ >
¹
+ x
1
< x
2
≤ α ⇔
0
( ) 0
2
af
S
α
α
¹
¹
∆ >
¹

'
¹
¹ <
¹
2. Cùc trÞ cña hµm sè.
CÇn n¾m v÷ng hai quy t¾c ®Ó t×m
cùc trÞ.
* Cho hµm sè y = f(x).
+ Hµm sè ®¹t cùc ®¹i t¹i x = x
0

0
0
'( ) 0
''( ) 0
f x
f x
·
¹
'
<
¹
.
+ Hµm sè ®¹t cùc tiÓu t¹i x = x
0

0
0
'( ) 0
''( ) 0
f x
f x
·
¹
'
>
¹
.
* §èi víi hµm sè y = ax
3
+ bx
2
+ cx + d.
+ Hµm sè cã cùc trÞ ⇔ y’ = 0 cã 2
nghiÖm ph©n biÖt. Khi ®ã hµm sè cã
mét CT vµ mét C§.
+ Khi chia y cho y’ ta ®îc: y = y’.g(x) +
r(x).
NÕu x
0
lµ ®iÓm cùc trÞ th× y
CT
= r(x
0
) ⇒
y = r(x) chÝnh lµ ®êng th¼ng ®i qua 2
®iÓm cùc trÞ.
* §èi víi hµm sè y = ax
4
+ bx
2
+ c:
+ Hµm sè lu«n cã mét ®iÓm cùc trÞ
n»m trªn trôc tung.
+ V× y’ = 2x(2ax
2
+ b) nªn hµm sè cã 3
cùc trÞ ⇔ ph¬ng tr×nh 2ax
2
+ b = 0 cã
2 nghiÖm ph©n biÖt kh¸c 0.
+ Do tÝnh chÊt ®èi xøng nªn nÕu hµm
sè cã 3 cùc trÞ th× lu«n cã 2 cùc trÞ ®èi
xøng nhau qua trôc Oy.
* §èi víi hµm sè
2
' '
ax bx c
y
a x b
+ +
·
+
:
+ Hµm sè cã cùc trÞ ⇔ y’ = 0 cã 2
nghiÖm ph©n biÖt ≠
'
'
b
a

. Khi ®ã hµm
sè cã mét CT vµ mét C§.
+ Hµm sè cã 2 cùc trÞ tr¸i dÊu ⇔
' 0
0
cã 2 nghiÖm ph©n biÖt
v« nghiÖm
y
y
· ¹
'
·
¹
+ Hµm sè cã 2 cùc trÞ cïng dÊu ⇔
' 0
0
cã 2 nghiÖm ph©n biÖt
cã 2 nghiÖm ph©n biÖt
y
y
· ¹
'
·
¹
+ NÕu hµm sè ®¹t cùc trÞ t¹i x
0
th×
y(x
0
) =
0
2
'
ax b
a
+
.
+ §êng th¼ng ®i qua 2 ®iÓm cùc trÞ lµ
2
' '
a b
y x
a a
· + .
Mét sè vÝ dô :
* C¸c vÝ dô vÒ tÝnh ®¬n ®iÖu cña
hµm sè:
VÝ dô 1. Cho hµm sè y = x
3
- 3x
2
+ mx
+ 1.
1) T×m m ®Ó hµm sè §B trªn R.
2) T×m m ®Ó hµm sè §B víi x > 1.
HD:
1) §K ⇔ y’ ≥ 0 víi ∀x ⇔ g(x) = 3x
2
- 6x +
m ≥ 0 víi ∀x ⇔ ∆ ’ ≤ 0 ⇔ 9 - 3m ≤ 0 ⇔ m
≥ 3.
2) §K ⇔ y’ ≥ 0 víi ∀x > 1. XÐt 2 trêng
hîp:
+ TH1: ∆ ’ ≤ 0 ⇔ m ≥ 3 ⇒ y’ ≥ 0 ∀x ⇒ y’
≥ 0 víi ∀x > 1.
+ TH2: ∆ ’>0 th× y’ ≥ 0 víi ∀x > 1 ⇔
g(x) cã 2 nghiÖm x
1
, x
2
tho¶ m·n: x
1
< x
2
≤ 1.
§S: m ≥ 3.
C¸ch 2: Dïng PP hµm sè.
28
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
VÝ dô 2. T×m m ®Ó hµm sè y =
2 2
5 6
3
x x m
x
+ + +
+
§B trªn kho¶ng (1; +∞).
HD: Hµm sè x¸c ®Þnh víi ∀x∈(1; +∞).
2 2
2
6 9
'
( 3)
x x m
y
x
+ + −
·
+
.
§K ⇔ y’ ≥ 0 víi ∀x > 1 ⇔ g(x) = x
2
+ 6x
+ 9 - m
2
≥ 0 víi ∀x > 1 ⇔ m
2
≤ x
2
+ 6x +
9 ∀x > 1 ⇔ m
2
≤ mint(x) = x
2
+ 6x + 9 ∀x
> 1.


§S: -4 ≤ m ≤ 4.
VÝ dô 3. T×m m ®Ó hµm sè
2 2
2 3
2
x mx m
y
x m
− +
·

®ång biÕn trªn kho¶ng
(1; +∞).
HD: Hµm sè x¸c ®Þnh víi ∀x > 1 ⇔ 2m ≤
1 ⇔ m ≤ 1/2.
2 2
2
4
'
( 2 )
x mx m
y
x m
− +
·

.
§K ⇔ y’ ≥ 0 víi ∀x > 1 ⇔ g(x) = x
2
- 4mx
+ m
2
≥ 0 víi ∀x > 1. XÐt 2 trêng hîp:
+ TH1: ∆ ’ ≤ 0 ⇔ m = 0.
+ TH2: ∆ ’>0 ⇔ m < 2 - 3 .
* C¸c vÝ dô vÒ cùc trÞ cña hµm sè:
D¹ng 1. T×m m ®Ó hµm sè cã cùc
trÞ:
Bµi 1. Cho hµm sè y = x
3
- 3x
2
+ 3(2m -
1)x + 1.
T×m m ®Ó hµm sè cã C§ vµ CT.
HD: y’ = 3x
2
- 6x + 3(2m - 1).
§K ⇔ y’ = 0 cã 2 nghiÖm ph©n biÖt ⇔

y’
> 0 ⇔ m > -1.
Bµi 2. Cho hµm sè:
y =
3 2 2
1
( 2) (5 4) 1
3
x m x m x m + − + − + +
T×m m ®Ó hµm sè cã C§, CT vµ x
1
< -1
<x
2
.
HD: §K ⇔ 1.f’(-1) < 0 ⇔ m < -3.
Bµi 3. Cho hµm sè:
3 2 2 2
1
( 2) (3 1) 5
3
y x m m x m x · + − + + + +
T×m m ®Ó hµm sè ®¹t cùc tiÓu t¹i x =
-2.
HD: §K ⇔
'( 2) 0
''( 2) 0
y
y
− · ¹
'
− >
¹
. §S: m = 3.
Bµi 4. Cho hµm sè
3 2
1
1
3
y x mx x m · − − + + .
T×m m ®Ó hµm sè cã C§, CT vµ kho¶ng
c¸ch gi÷a chóng lµ nhá nhÊt.
HD: y’ = x
2
-2mx - 1, y’ = 0 ⇔ x
2
-2mx -
1 = 0 (1). Cã ∆ = m
2
+ 1 > 0 ∀m ⇒ hµm
sè lu«n cã C§ vµ CT.
Chia y cho y’ ta ®îc:
2
1 2 2
'. ( ) ( 1) ( 1)
3 3 3
y y x m m x m · − − + + + .
Gäi 2 ®iÓm cùc trÞ lµ: A(x
1
; y
1
), B(x
2
; y
2
)
víi x
1
, x
2
lµ nghiÖm cña (1) th×:
y
1
=
2
1
2 2
( 1) ( 1)
3 3
m x m − + + + ;
y
2
=
2
2
2 2
( 1) ( 1)
3 3
m x m − + + + ;
AB
2
= (x
2
- x
1
)
2
+ (y
2
- y
1
)
2
= (4m
2
+ 4)
[1+
2 2
4
( 1)
9
m + ] ≥
4 52
4(1 )
9 9
+ · .
⇒ AB ≥
2 13
3
; AB min ⇔ m = 0.
D¹ng 2. BiÓu thøc ®èi xøng cña cùc
trÞ:
Bµi 5. T×m m ®Ó hµm sè y =
2
3
4
x x m
x
− + +

cã C§, CT vµ
4
CD CT
y y − ·
.
HD: y’ =
2
2
8 12
( 4)
x x m
x
− + − −

HS cã C§ vµ CT ⇔ y’ = 0 cã 2 nghiÖm
ph©n biÖt kh¸c 4 ⇔
4 0
4.
16 32 12 0
m
m
m
∆ · − > ¹
⇔ <
'
− + − − ≠
¹
Gäi (x
1
; y
1
), (x
2
; y
2
) lµ c¸c ®iÓm cùc trÞ
th×:
y
1
= -2x
1
+3, y
2
= -2x
2
+ 3.
2
1 2 1 2 1 2 1 2
4 2 4 ( ) 4 4 y y x x x x x x − · ⇔ − · ⇔ + − ·
⇔ m = 3.
Bµi 6. T×m m ®Ó hµm sè y =
2
2 3 2
2
x x m
x
+ + −
+
cã C§, CT vµ
12
CD CT
y y − <
.
§S: m ∈
9
0;
2
| `

' ·
.
Bµi 7. T×m m ®Ó hµm sè :
y =
2 2
( 1) 4 2
1
x m m m
x
− + − + −

cã C§, CT vµ y

.y
CT
lµ nhá nhÊt.
§S: y

.y
CT
nhá nhÊt = -4/5 khi m = 7/5.
29
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 8. CMR hµm sè y =
2
1
x mx m
x
− +

lu«n
cã C§, CT vµ kho¶ng c¸ch gi÷a chóng
kh«ng ®æi.
D¹ng 3. VÞ trÝ cña C§ vµ CT trong
mÆt ph¼ng Oxy.
Bµi 9. Cho hµm sè
2 2
3 4 1
1
mx mx m m
y
x
+ − + +
·

. T×m m ®Ó hµm
sè cã C§, CT n»m vÒ hai phÝa cña trôc
Ox.
HD:
2
2
2 5 1
'
( 1)
mx mx m
y
x
− − +
·

;
§K ⇔
' 0
0
cã 2 nghiÖm ph©n biÖt
v« nghiÖm
y
y
· ¹
'
·
¹
§S: 0 < m < 4.
Bµi 10. T×m m ®Ó hµm sè y =
2
( 1) 1 x m x m
x m
+ + − +

cã 2 cùc trÞ cïng phÝa.
§K ⇔
' 0
0
cã 2 nghiÖm ph©n biÖt
cã 2 nghiÖm ph©n biÖt
y
y
· ¹
'
·
¹
.
Bµi 11. Cho hs:
2 2 3
( 1) 4 mx m x m m
y
x m
+ + + +
·
+
.
T×m m ®Ó hµm sè cã C§, CT n»m ë gãc
phÇn t thø II vµ thø IV.
HD:
§K ⇔
0
' 0
0
cã 2 nghiÖm tr¸i dÊu
v« nghiÖm
m
y
y
< ¹
¹
·
'
¹
·
¹
.ĐS:
1
5
m < −
.
C¸c bµi tËp tù luyÖn:
Bµi 1: Cho hµm sè ) 1 (
1
2 2
2

+ −
·
x
mx x
y
T×m m ®Ó hµm sè (1) cã 2 ®iÓm cùc
trÞ A, B. CMR khi ®ã ®êng th¼ng AB
song song víi ®êng th¼ng 2x - y -10 =
0.
Bµi 2: Cho hµm sè
) 1 ( 3 ) (
3
x m x y − − ·
T×m m ®Ó hµm sè ®· cho ®¹t cùc tiÓu
t¹i ®iÓm cã hoµnh ®é x = 0.
Bµi 3: Cho hµm sè
) 1 (
3 1 2
2 2
m x
m mx x
y

− + +
·
T×m m ®Ó hµm sè cã 2 ®iÓm cùc trÞ
n»m vÒ 2 phÝa cña trôc tung.
Bµi 4: Cho hµm sè
) 1 ( 1 2
2 2 4
+ − · x m x y
T×m m ®Ó ®å thÞ cña hµm sè (1) cã 3
®iÓm cùc trÞ lµ 3 ®Ønh cña mét tam
gi¸c vu«ng.
Bµi 5: Cho hµm sè
) 1 (
1
1 ) 1 (
2
+
+ + + +
·
x
m x m x
y
CMR víi m bÊt kú ®å thÞ ( C
m
) lu«n lu«n
cã ®iÓm cùc trÞ vµ kho¶ng c¸ch gi÷a 2
®iÓm ®ã b»ng 20 .
Bµi 6: Cho hµm sè:
) 1 (
) ( 2
4 ) 1 2 (
2 2
m x
m m x m x
y
+
+ + + + +
·
T×m m ®Ó hµm sè cã cùc trÞ vµ tÝnh
kho¶ng c¸ch gi÷a hai ®iÓm cùc trÞ cña
®å thÞ cña hµm sè.
Bµi 7: Cho hµm sè
2
(5 2) 2 1
(1)
1
x m x m
y
x
− − + +
·

T×m m ®Ó hµm sè cã cùc trÞ vµ
kho¶ng c¸ch gi÷a ®iÓm C§,CT nhá h¬n
2 5 .
Bµi 8: Cho hµm sè
) 1 ( 1 2
2 2 4
+ − · x m x y
.
1) Kh¶o s¸t sù biÕn thiªn cña ®å thÞ cña
hµm sè khi m=1
2) T×m m ®Ó ®å thÞ cña hµm sè (1) cã
3 ®iÓm cùc trÞ lµ 3 ®Ønh cña mét tam
gi¸c vu«ng c©n.
Bµi 9: Cho hµm sè y=
2
3( 1) 1
2
x m x m
x
+ − + +
+
.
1) Kh¶o s¸t khi m =2.
2) T×m m ®Ó hµm sè ®ång biÕn víi ∀x
≠ -2.
Bµi 10: Cho hµm sè y=mx
3
-(2m-1)x
2
+
(m-2)x - 2.
1) Kh¶o s¸t khi m = 1.
2) T×m m ®Ó hµm sè ®ång biÕn víi
∀x.
Bµi 11: Cho hµm sè y =
2
2 3
1
x x m
x
− +

.
1) Kh¶o s¸t khi m = 2.
2) T×m m ®Ó hµm sè ®ång biÕn víi ∀ x
∈(3, +∞).
Bµi 12: Cho hµm sè y =
2
2 2 x mx m
x m
− + +

.
1) Kh¶o s¸t khi m = 1.
2) T×m m ®Ó hµm sè ®ång biÕn trªn
tõng kho¶ng x¸c ®Þnh.
Bµi 13: Cho hµm sè y = (m + 2)x
3
+ 3x
2
+ mx - 5. T×m m ®Ó hµm sè cã cùc trÞ.
30
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 14: Cho hµm sè y = x
3
+ mx
2
+
3mx + 5.
T×m m ®Ó hµm sè cã cùc trÞ.
Bµi 15: Cho hµm sè y = x
3
+ mx
2
+ 7x
+ 3.
1) Kh¶o s¸t khi m= 5.
2) T×m m ®Ó hµm sè cã cùc trÞ, viÕt
ph¬ng tr×nh ®êng th¼ng ®i qua hai
®iÓm cùc trÞ.
Bµi 16: Cho hµm sè y =
2 2
(2 ) 2 1 mx m x m
x m
+ − − −

. T×m m ®Ó hµm sè
cã 2 cùc trÞ.
Bµi 17: Cho hµm sè y =
2 2
2 (1 ) x mx m m
x m
+ − + −

. T×m m ®Ó hµm sè
cã hai cùc trÞ tr¸i dÊu.
Bµi 18: Cho hµm sè y =
2
1
mx x m
x
+ +
+
.
1) Kh¶o s¸t khi m = 1.
2) T×m m ®Ó hµm sè kh«ng cã cùc trÞ.
Bµi 19: Cho hµm sè y =
2
2 2
1
x x m
x m
− + +
+ −
.
ViÕt ph¬ng tr×nh ®êng th¼ng ®i qua
c¸c ®iÓm cùc trÞ.
Bµi 20: Cho hµm sè y =
2 2
2 2
1
x x m
x
+ + +
+
.
1) Kh¶o s¸t khi m= 0.
2) T×m m ®Ó: ®å thÞ hµm sè cã hai
®iÓm cùc trÞ tr¸i dÊu; kho¶ng c¸ch tõ
cùc tiÓu vµ cùc ®¹i ®Õn Ox b»ng nhau.
Bµi 21: Cho hµm sè y = x
4
- 2mx
2
+ m
4
.
T×m m ®Ó hµm sè cã ba cùc trÞ vµ c¸c
®iÓm cùc trÞ t¹o thµnh mét tam gi¸c
®Òu.
31
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 10. BiÖn luËn sè nghiÖm cña ph-
¬ng tr×nh b»ng ®å thÞ
Mét sè kiÕn thøc cÇn n¾m v÷ng:
§Ó biÖn luËn sè nghiÖm ph¬ng tr×nh
F(x, m) = 0 ta cã thÓ biÕn ®æi vÒ d¹ng:
f(x) = g(m), trong ®ã y = f(x) lµ hµm sè
®· kh¶o s¸t hoÆc cã thÓ dÔ dµng kh¶o
s¸t cßn y = g(m) lµ ®êng th¼ng phô
thuéc tham sè m.
Víi ph¬ng ph¸p nµy ta chó ý tíi c¸ch vÏ
®å thÞ c¸c hµm sè cã chøa dÊu gi¸ trÞ
tuyÖt ®èi:
* §å thÞ hµm sè y = f(|x|):
§å thÞ hµm sè y = f(|x|) ®îc suy ra tõ
®å thÞ hµm sè y = f(x) b»ng c¸ch:
+ Gi÷ nguyªn phÇn ®å thÞ phÝa bªn
ph¶i trôc Oy.
+ Bá phÇn ®å thÞ phÝa bªn tr¸i trôc Oy
vµ lÊy ®èi xøng phÇn bªn ph¶i qua trôc
Oy.
* §å thÞ hµm sè y = |f(x)|:
§å thÞ hµm sè y = |f(x)| ®îc suy ra tõ
®å thÞ hµm sè y = f(x) b»ng c¸ch:
+ Gi÷ nguyªn phÇn ®å thÞ phÝa trªn
trôc Ox.
+ Bá phÇn ®å thÞ phÝa díi trôc Ox vµ
lÊy ®èi xøng phÇn phÝa díi qua trôc Ox.
* §å thÞ hµm sè
2
' '
ax bx c
y
a x b
+ +
·
+
®îc suy
ra tõ ®å thÞ hµm sè
2
' '
ax bx c
y
a x b
+ +
·
+
(1)
b»ng c¸ch:
+ Gi÷ nguyªn phÇn ®å thÞ hµm sè (1)
víi
'
'
b
x
a
> − .
+ Bá phÇn ®å thÞ hµm sè (1) víi
'
'
b
x
a
< −
vµ lÊy ®èi xøng phÇn ®ã qua trôc Ox.
Bµi tËp ¸p dông:
Bµi 1. Kh¶o s¸t y = (x + 1)
2
(x - 1)
2
(C).
BiÖn luËn sè nghiÖm cña (x
2
- 1)
2
- 2m
+1 = 0 (1).
HD: y = x
4
- 2x
2
+ 1.
Bµi 2. Kh¶o s¸t y = x
3
-3x
2
+ 2. BiÖn
luËn sè nghiÖm cña PT: x
3
-3x
2
+ 2 = 2(
2
1 m
m
+
).
HD:
2
1 1 1
2
+
· + ≥ + ≥
m
m m
m m m

2
1
2
+
≤ −
m
m

hoÆc
2
1
2
+

m
m
.
Bµi 3. Kh¶o s¸t y =
2
2
1
x x
x
− +

. BiÖn luËn
sè nghiÖm cña:
cos
2
x - (m -1)cosx + m + 2 = 0 (1) (0 ≤
x ≤ π ).
HD: §Æt cosx = t (-1 ≤ t ≤ 1) th×
(1) ⇔ t
2
- (m -1)t + m + 2 = 0 ⇔
2
2
1
− +

t t
t

= m.
Bµi 4. Kh¶o s¸t y =
2
2 2
x x
x
+

. BiÖn luËn sè
nghiÖm cña ph¬ng tr×nh:
2
2 2
x x
x
+

= m.
Bµi 5. Kh¶o s¸t y =
2
3
2 2
x x
x
− −

. BiÖn luËn
sè nghiÖm cña PT: x
2
+ 3x + 2kx - 1 =
0 (1).
HD: (1)
2
3
2 2
− −
·

x x
k
x
.
Bµi 6. Kh¶o s¸t y =
2
1
1
x
x
+

. BiÖn luËn sè
nghiÖm cña PT
2
1
1
x
k
x
+
·

.
Bµi 7. Kh¶o s¸t y =
2
1
1
x x
x
− +

. BiÖn luËn
sè nghiÖm cña PT: x
2
- x - k
1 x−
+ 1 =
0. (1)
Bµi 8. Kh¶o s¸t y = -x
3
+ 3x
2
- 2. BiÖn
luËn sè nghiÖm: x
3
- 3x
2
+ m = 0.
Bµi 9. Kh¶o s¸t y =
2
2 2 3
( 1)
x x
x
− +

. BiÖn
luËn sè nghiÖm cña PT:
2
2 3 2
1
x x
x
− +

= m.
32
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 10. Kh¶o s¸t y = 4x
3
- 3x - 1 (C).
T×m m ®Ó ph¬ng tr×nh
3
4 3 x x m − ·
cã 4 nghiÖm ph©n biÖt.
Bµi 11. Cho hµm sè ) 1 (
2
2
2

+ −
·
x
m x x
y
a) Kh¶o s¸t sù biÕn thiªn cña ®å thÞ
cña hµm sè khi m=1
b) X¸c ®Þnh m ®Ó hµm sè (1)
nghÞch biÕn trªn ®o¹n [-1;0]
c) T×m a ®Ó ph¬ng tr×nh sau cã
nghiÖm:
2 2
1 1 1 1
9 ( 2).3 2 1 0
t t
a a
+ − + −
− + + + ·
(2)
HD:
§Æt x =
2
1 1
3
t + −
. §iÒu kiÖn x ≥ 3.
(2) ⇔ x
2
- (a + 2)x + 2a + 1 = 0 ⇔
2
2 1
2
x x
a
x
− +
·

XÐt hµm sè
2
2 1
2
x x
y
x
− +
·

trªn [3; + ∞).
DS: m ≥ 4.
33
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 11. TÝch ph©n - diÖn tÝch- thÓ
tÝch
Mét sè kiÕn thøc cÇn n¾m v÷ng:
1. B¶ng nguyªn hµm cña c¸c hµm
sè.
2. C¸c ph¬ng ph¸p tÝnh tÝch ph©n:
a) Ph¬ng ph¸p ®æi biÕn sè:
* Lo¹i 1:
 D¹ng:
2 2
a x dx
β
α


,
2 2
dx
a x
β
α


®Æt x =
asint.
 D¹ng:
2 2
dx
x a
β
α
+

®Æt x = atgt,
2 2
( )
dx
ax b c
β
α
+ +

®Æt
tg ax b c t + ·
.
* Lo¹i 2:
( ( )) '( ) .
b
a
f u x u x dx

§Æt t = u(x).
+ NhiÒu khi ph¶i biÕn ®æi míi xuÊt
hiÖn u’(x)dx.
+ Ta còng cã thÓ biÕn ®æi:

( ( )) '( ) ( ( )) ( ( ))
b b
a a
f u x u x dx f u x d u x ·
∫ ∫
b) Ph¬ng ph¸p tÝch ph©n tõng
phÇn:
 D¹ng:
( ) sin ,
b
a
P x xdx

( ) cos ,
b
a
P x xdx

( ) ,
b
x
a
P x e dx

Đặt u = P(x), dv = sinxdx (dv
= cosxdx, dv = e
x
dx).
 D¹ng:
2 2
, ,
cos sin
b b
a a
x x
dx dx
x x
∫ ∫
§Æt u = x, dv =
2
cos
dx
x
hoÆc dv =
2
sin
dx
x
.
3. Mét sè tÝch ph©n thêng gÆp:
a) TÝch ph©n h÷u tØ:
( )
( )
b
a
P x
dx
Q x

P(x),
Q(x) lµ c¸c ®a thøc.
+ NÕu bËc P(x) ≥ bËc Q(x) chia P(x) cho
Q(x).
+ NÕu bËc cña P(x) < bËc Q(x) dïng ph-
¬ng ph¸p ®æi biÕn hoÆc ph¬ng ph¸p
hÖ sè bÊt ®Þnh.
b) TÝch ph©n chøa c¸c hµm sè lîng gi¸c.
+ N¾m v÷ng c¸c c«ng thøc biÕn ®æi.
c) TÝch ph©n håi quy:
D¹ng
sin ,
b
x
a
e xdx

cos .
b
x
a
e xdx

§Æt u = sinx (u = cosx), dv = e
x
dx. TÝch
ph©n tõng phÇn 2 lÇn.
D¹ng:
sin(ln ) , cos(ln ) .
b b
a a
x dx x dx
∫ ∫
Đặt u = sin(lnx) (u = cos(lnx)), dv = dx. Tích phân
từng phần 2 lần.
d) TÝch ph©n hµm sè ch½n, lÎ:
NÕu y = f(x) liªn tôc trªn ®o¹n [-a; a] vµ:
+ y = f(x) ch½n th×
0
( ) 2 ( )
a a
a
f x dx f x dx

·
∫ ∫
.
+ y = f(x) lÎ th×:
( ) 0
a
a
f x dx

·

.
e) TÝch ph©n d¹ng
( )
1
x
f x
dx
a
α
α −
+

trong ®ã
f(x) lµ hµm sè ch½n.
C¸ch gi¶i: T¸ch thµnh 2 tÝch ph©n :
0
0
( ) ( ) ( )
1 1 1
x x x
f x f x f x
dx dx dx
a a a
α α
α α − −
· +
+ + +
∫ ∫ ∫
XÐt tÝch ph©n
0
( )
1
x
f x
dx
a
α −
+

®æi biÕn sè x
= -t.
KÕt qu¶ ta ®îc
0
( )
( )
1
x
f x
dx f x dx
a
α α
α −
·
+
∫ ∫
.
f) TÝch ph©n d¹ng:
0 0
( ) ( )
a a
f a x dx f x dx − ·
∫ ∫
trong ®ã f(x) lµ hµm
sè liªn tôc trªn [0; a].
§æi biÕn x = a - t.
C¸c vÝ dô
Bµi 1: TÝnh tÝch ph©n

+
·
1
0
2
3
1
dx
x
x
I
§S I =1/2(1-ln2).
Bµi 2: TÝnh tÝch ph©n

+
·
3 ln
0
3
) 1 (
dx
e
e
I
x
x
HD: ®a vÒ d¹ng

b
a
u du
α

. §S 1 2 − · I
34
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 3: TÝnh tÝch ph©n


+ + ·
0
1
3 2
) 1 ( dx x e x I
x
HD T¸ch thµnh 2 tÝch ph©n.
§S I=3/4e
-2
- 4/7
Bµi 4: TÝnh tÝch ph©n

− ·
2
0
5 6 3
cos . sin . cos 1
π
dx x x I

HD: t =
6 3
1 cos x −
⇒ cos
3
x = 1- t
6
.
§S I =12/91
Bµi 5: TÝnh tÝch ph©n

+
·
3 2
5
2
4 .
1
dx
x x
I
HD: nh©n c¶ tö vµ mÉu víi x råi ®Æt
4
2
+ · x t .
§S I=1/4.ln5/3
Bµi 6: TÝnh tÝch ph©n

+
·
4
0
2 cos 1
π
dx
x
x
I
HD:§a vÒ d¹ng tÝch ph©n tõng phÇn.
§S I =π /8-1/4.ln2
Bµi 7: TÝnh tÝch ph©n

− ·
1
0
2 3
1 dx x x I

Bµi 8: Cho hµm sè
x
e bx
x
a
x f .
) 1 (
) (
3
+
+
·

T×m a,b biÕt r»ng f’(0) = -22 vµ

·
1
0
5 ) ( dx x f

Bµi 9: TÝnh tÝch ph©n

+
·
3
4
2
cos 1 . cos
π
π
dx
x x
tgx
I
HD: BiÕn ®æi vÒ d¹ng
3
2 2
4
cos . 1
tg
tg
x
I dx
x x
π
π
·
+

.
§Æt
2
1 tg t x · + .
Bµi tËp ¸p dông
1) TÝnh tÝch ph©n

+
·
3
1
3
1
dx
x x
I
2) TÝnh tÝch ph©n

+ ·
8 ln
3 ln
2
. 1 dx e e I
x x
3) TÝnh tÝch ph©n

− ·
2
0
2
cos ) 1 2 (
π
xdx x I
4) TÝnh tÝch ph©n

+
·
3
1
2
1 ln
ln
e
dx
x x
x
I
5) TÝnh tÝch ph©n

+ ·
2
0
sin
cos ) cos (
π
xdx x e I
x
6) TÝnh tÝch ph©n

+
+ −
·
2
0
2
4
4
1
dx
x
x x
I
7) TÝnh tÝch ph©n

+
+
·
7
0
3
1
2
dx
x
x
I
8) TÝnh tÝch ph©n

+ ·
4
0
sin
) cos (
π
dx x e tgx I
x
9) TÝnh tÝch ph©n

·
3
0
2
. . sin
π
dx tgx x I
10) TÝnh tÝch ph©n

·
2
0
cos
. 2 sin
π
dx x e I
x
11) TÝnh tÝch ph©n

+
·
π
0
2
cos 1
sin .
dx
x
x x
I
12) TÝnh tÝch ph©n

+
+
·
3
0
2
3 5
1
2
dx
x
x x
I
13) TÝnh tÝch ph©n

·
e
dx x x I
1
2
. ln
14) TÝnh tÝch ph©n
1
2 2
0
4 3 I x x dx · −

15) TÝnh tÝch ph©n
4
0
sin 2 cos
1 cos
x x
I dx
x
π
·
+

16) TÝnh tÝch ph©n:
1 4
2
1
sin
1
x x
I
x

+
·
+

17) TÝnh tÝch ph©n
2
sin
2 1
x
x
I dx
π
π −
·
+

18) TÝnh tÝch ph©n
2
1
2 2
1
( sin )
x
I e x e x dx

· +

19) TÝnh tÝch ph©n
1 2
1
1
1
x
x
I dx
e


·
+

35
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
20) TÝnh tÝch ph©n
2
0
sin
4 cos
x x
I dx
x
π
·


.
4. DiÖn tÝch:
* Bµi to¸n 1: TÝnh diÖn tÝch h×nh
ph¼ng giíi h¹n bëi ®å thÞ 2 hµm sè y =
f(x), y = g(x) trªn ®o¹n [a; b]. Trong ®ã
ph¬ng tr×nh: f(x) - g(x) = 0 v« nghiÖm
trªn [a; b].
( ) ( )
b
a
S f x g x dx · −

* Bµi to¸n 2: TÝnh diÖn tÝch h×nh
ph¼ng giíi h¹n bëi ®å thÞ 2 hµm sè y =
f(x), y = g(x) trªn ®o¹n [a; b]. Trong ®ã
ph¬ng tr×nh: f(x) - g(x) = 0 cã Ýt nhÊt
mét nghiÖm x = x
0
trªn [a; b].
0
0
( ) ( ) ( ) ( )
x b
a x
S f x g x dx f x g x dx · − + −
∫ ∫
* Bµi to¸n 3: TÝnh diÖn tÝch h×nh
ph¼ng giíi h¹n bëi ®å thÞ 2 hµm sè y =
f(x), y = g(x).
GPT: f(x) - g(x) = 0, ®îc c¸c nghiÖm x =
a, x = b.
( ) ( )
b
a
S f x g x dx · −

5. ThÓ tÝch:
* Quay quanh Ox:
2
( ) ví i
b
a
V y dx y f x π · ·

* Quay quanh Oy:
2
( ) ví i
b
a
V x dx x g y π · ·

C¸c vÝ dô :
Bµi 1: TÝnh thÓ tÝch vËt thÓ trßn xoay
sinh ra bëi phÐp quay xung quanh trôc
ox cña h×nh ph¼ng giíi h¹n bëi trôc Ox
vµ ®êng ) 0 ( sin 2 π ≤ ≤ · x x y .
Bµi 2: TÝnh diÖn tÝch h×nh ph¼ng giíi
h¹n bëi c¸c ®êng :
3 , 3 4
2
+ · + − · x y x x y
§S:
Bµi 3: TÝnh diÖn tÝc h×nh ph¼ng giíi
h¹n bëi c¸c ®êng
2 4
,
4
4
2 2
x
y
x
y · − ·
§S:
Bµi 4. TÝnh diÖn tÝch h×nh ph¼ng giíi
h¹n bëi (P): y = -x
2
+ 6x - 8, tiÕp tuyÕn
t¹i ®Ønh cña (P) vµ Oy.
Bµi 5. TÝnh diÖn tÝch h×nh ph¼ng giíi
h¹n bëi ®å thÞ hµm sè y = x
3
- 3x vµ
tiÕp tuyÕn víi ®å thÞ t¹i ®iÓm cã hoµnh
®é x = -
1
2
.
Bµi 6. TÝnh diÖn tÝch h×nh ph¼ng giíi
h¹n bëi ®å thÞ hµm sè vµ c¸c tiÕp tuyÕn
cña ®å thÞ kÎ tõ ®iÓm
5
; 1
2
M
| `


' ·
M.
Bµi 7. TÝnh thÓ tÝch c¸c vËt thÓ trßn
xoay t¹o nªn do h×nh ph¼ng giíi h¹n bëi
c¸c ®êng sau ®©y quay quanh Ox:
1) y = x
3
, y = 0, x = 0, x = 1.
2) y = -3x
2
+ 3x + 6, y = 0.
Bµi 12. §¹i sè tæ hîp - c«ng thøc nhÞ thøc
niu t¬n
Mét sè kiÕn thøc cÇn n¾m v÷ng
+ Hai quy t¾c ®Õm c¬ b¶n: Quy t¾c
céng vµ quy quy t¾c nh©n.
+ C¸c kh¸i niÖm: Ho¸n vÞ, chØnh hîp, tæ
hîp.
+ C¸c c«ng thøc:
1
1 1
! !
!; ; (0 )
( )! !( )!
;
k k
n n n
k n k k k k
n n n n n
n n
P n A C k n
n k k n k
C C C C C
− −
− −
· · · ≤ ≤
− −
· + ·
+ C«ng thøc nhÞ thøc Niut¬n
0 1 1
( ) ... ...
n n n k n k k n n
n n n n
a b C a C a b C a b C b
− −
+ · + + + + +
Mét sè c«ng thøc ®Æc biÖt:
0 1
(1 ) ... ...
n k k n n
n n n n
x C C x C x C x + · + + + + +
0 1
... 2 ;
n n
n n n
C C C + + + ·
0 1 2
... ( 1) ... ( 1) 0
k k n n
n n n n n
C C C C C − + + + − + + − ·
§Æt P(x) =
0 1
(1 ) ...
n n n
n n n
x C C x C x + · + + +
P(x) lµ ®a thøc bËc n nªn ta cã thÓ tÝnh
gi¸ trÞ t¹i mét ®iÓm bÊt k×; lÊy ®¹o
hµm; tÝch ph©n trªn mét ®o¹n bÊt k×.
Khi ®ã ta cã c¸c bµi to¸n míi.
VÝ dô:
P(2008) =
0 1
2008 ... 2008 2009
n n n
n n n
C C C + + + ·
1 2 2 3 1
1
'( ) 2 3 ...
(1 ) ' (1 )
n n
n n n n
n n
P x C xC x C nx C
x n x


· + + + +
] · + · +
]
1 2 3 1
'(1) 2 3 ... .2
n n
n n n n
P C C C nC n

· + + + + ·
1 2 3
'( 1) 2 3 ... ( 1) 0
n n
n n n n
P C C C nC − · − + + + − ·
36
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
1 2 2 3 1 1
'( ) 2 3 ... (1 )
n n n
n n n n
P a C aC a C na C n a
− −
· + + + + · +
1 2 2 3 3 1
'( ) 2 3 ... (1 )
n n n
n n n n
xP x xC x C x C nx C nx x

· + + + + · +
1 2 2 2 2 3 2 1
1 2
2 3 ...
(1 ) ( 1) (1 )
n n
n n n n
n n
C xC x C n x C
n x n n x x

− −
⇒ + + + +
· + + − +
2 3 2 4 2
1 2
''( ) 2 3.2 4.3 ... ( 1)
(1 ) ' ( 1)(1 )
n n
n n n n
n n
P x C xC x C n n x C
n x n n x

− −
· + + + + −
] · + · − +
]
2 3 4 2
''(1) 2 3.2 4.3 ... ( 1) ( 1)2
n n
n n n n
P C C C n n C n n

· + + + + − · −
0 1
0 0 0
1
0 2 1 3 2 1
( ) ( ... ) (1 )
1 1 1 (1 ) 1
...
2 3 1 1
a a a
n n n
n n n
n
n n
n n n n
P x dx C C x C x dx x dx
a
aC a C a C a C
n n
+
+
· + + + · +
+ −
⇔ + + + + ·
+ +
∫ ∫ ∫
....
Mét sè bµi tËp:
1. C¸c bµi to¸n vÒ phÐp ®Õm:
Bµi 1: Cã bao nhiªu sè tù nhiªn chia hÕt
cho 5 mµ mçi sè cã 4 ch÷ sè kh¸c nhau.
HD: XÐt 2 trêng hîp. §S: 9.8.7 8.8.7 952 + · .
Bµi 2: §éi tuyÓn häc sinh giái cña trêng
gåm 18 em. Trong ®ã cã 7 häc sinh khèi
12, 6 häc sinh khèi 11, 5 häc sinh khèi
10. Hái cã bao nhiªu c¸ch cö 8 häc sinh
trong ®éi ®i dù tr¹i hÌ sao cho mçi khèi
cã Ýt nhÊt 1 häc sinh ®îc chän
HD:
8 8 8 8
18 11 12 13
( ) 41811 C C C C − + + · .
Bµi 3: Tõ c¸c ch÷ sè 1, 2, 3, 4, 5, 6 cã
thÓ lËp ®îc bao nhiªu sè tù nhiªn mµ
mçi sè cã 6 ch÷ sè kh¸c nhau vµ trong
mçi sè ®ã tæng cña 3 ch÷ sè ®Çu nhá
h¬n tæng cña 3 ch÷ sè cuèi mét ®¬n
vÞ.
HD: V× tæng tÊt c¶ c¸c sè lµ 21 nªn ba
sè ®Çu cã tæng lµ 10, ba sè cuèi cã
tæng lµ 11.
Cã 3 cÆp sè tho¶ m·n lµ:
+ CÆp 3 sè ®Çu gåm c¸c sè 1, 4, 5 ba
sè cuèi gåm c¸c sè 2, 3, 6. Cã 3!.3! = 36
sè.
+ CÆp 3 sè ®Çu gåm c¸c sè 2, 3, 5 ba
sè cuèi gåm c¸c sè 1, 4, 6. Cã 3!.3! = 36
sè.
+ CÆp 3 sè ®Çu gåm c¸c sè 1, 3, 6 ba
sè cuèi gåm c¸c sè 2, 4, 5. Cã 3!.3! = 36
sè.
VËy cã: 3.36 = 108 sè.
Bµi 4: Tõ c¸c ch÷ sè 0, 1, 2, 3, 4, 5 cã
thÓ lËp ®îc bao nhiªu sè tù nhiªn mµ
mçi sè cã 6 ch÷ sè kh¸c nhau vµ ch÷ sè
2 ®øng c¹nh ch÷ sè 3.
HD: Coi hai sè 2 vµ 3 lµ mét cÆp. XÐt 2
trêng hîp:
+ TH1: cÆp 2,3 ®øng ®Çu, cã: 2.4! =
48 sè.
+ TH2: cÆp 2, 3 ®øng ë c¸c vÞ trÝ kh¸c,
cã: 4.2.3.3! = 144.
§S: 192
Bµi 5: Tõ c¸c ch÷ sè 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8,
9 cã thÓ lËp ®îc bao nhiªu sè tù nhiªn,
mçi sè gåm 6 ch÷ sè kh¸c nhau vµ tæng
cña c¸c ch÷ sè hµng chôc, hµng tr¨m,
hµng ngh×n b»ng 8.
§S:
3
6
2. .3! 1440 A · .
Bµi 6: Tõ c¸c ch÷ sè 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 cã
thÓ lËp ®îc bao nhiªu sè tù nhiªn, mçi sè
gåm 5 ch÷ sè kh¸c nhau vµ nhÊt thiÕt
ph¶i cã 2 ch÷ sè 1 vµ 5.
§S:
3
5
5.4. 1200 A · .
Bµi 7: Mét ®éi v¨n nghÖ cã 15 ngêi gåm
10 nam vµ 5 n÷. hái cã bao nhiªu c¸ch
lËp mét nhãm ®ång ca gåm 8 ngêi, biÕt
r»ng trong nhãm ®ã ph¶i cã Ýt nhÊt 3
n÷.
§S:
3 5 4 4 5 10
5 10 5 10 5 3
. . . C C C C C C + +
Bµi 8: Mét tæ gåm 7 häc sinh n÷ vµ 5
häc sinh nam cÇn chän ra 6 häc sinh
trong ®ã sè häc sinh n÷ ph¶i nhá h¬n
4. Hái cã bao nhiªu c¸ch chän nh vËy?
§S:
Bµi 9: Cã bao nhiªu sè tù nhiªn ch½n
gåm 4 ch÷ sè ®«i mét kh¸c nhau vµ nhá
h¬n 2158.
§S:
Bµi 10: Mét ®éi thanh niªn t×nh nguyÖn
cã 15 ngêi, gåm 12 nam vµ 3 n÷. Hái cã
bao nhiªu c¸ch ph©n c«ng ®éi thanh
niªn t×nh nguyªn ®ã vÒ gióp ®ì 3 tØnh
miÒn nói sao cho mçi tØnh cã 4 nam vµ
1 n÷.
§S:
4 1 4 1 4 1
12 3 8 2 4 1
( . ).( . ).( . ) 207900 C C C C C C · .
2. C¸c bµi to¸n nhÞ thøc, ph¬ng
tr×nh bÊt ph¬ng tr×nh tæ hîp,
chØnh hîp.
1) BiÕt r»ng
100
100 1 0
100
... ) 2 ( x a x a a x + + + · + CMR:
a
2
< a
3
. Víi gi¸ trÞ nµo cña k th× a
k
<
a
k+1
(0≤ k ≤ 99).
37
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
100 100 100 1 100 1
100 1 100
100 100 1
1 100 100
2 . ; 2 .
2. 3 98 32
k k k k
k k
k k
k k
a C a C
a a C C k k
− − − − − −
+
− − −
+
· ·
< ⇔ < ⇔ < ⇔ ≤
2) T×m sè nguyªn n >1 tho¶ m·n ®¼ng
thøc: 12 6 2
2
n
2
· − +
n n n
A P A P .
3) TÝnh gi¸ trÞ cña biÓu thøc:
( 1)!
4 3
n 1 n
A 3A
M
n
+
+
·
+
n∈N* BiÕt r»ng:
149 2 2
2
4
2
3
2
2
2
1
· + + +
+ + + + n n n n
C C C C
4) T×m hÖ sè cña x
7
trong khai triÓn
thµnh ®a thøc cña (2 - 3x)
2n
, trong
®ã n ∈N* tho¶ m·n:
1024 .....
1 2
1 2
5
1 2
3
1 2
1
1 2
· + + + +
+
+ + + +
n
n n n n
C C C C .
5) Gi¶ sö
0 1
(1 2 ) ... .
n n
n
x a a x a x + · + + + BiÕt
r»ng:
729 ...
1 0
· + + +
n
a a a
. T×m n vµ
sè lín nhÊt trong c¸c sè :
n
a a a ,..., ,
1 0
.
6) Gi¶i bÊt ph¬ng tr×nh
2
3
5
60
)! (
+
+
+


k
n
n
A
k n
P

víi 2 Èn n, k thuéc N. (TNPT 2003 -
2004)
7) Gi¶i bÊt ph¬ng tr×nh :
1 2 ......
2003 2
2
4
2
2
2
− ≥ + + +
x
x x x
C C C .
8) T×m sè n nguyªn d¬ng tho¶ m·n bÊt
ph¬ng tr×nh: n C A
n
n n
9 . 2
2 3
≤ +


§S n = 4 v n = 3.
9) Gi¶ sö n lµ sè nguyªn d¬ng vµ

n
n
n
x a a a x + + + · + ... ) 1 (
1 0

BiÕt r»ng k nguyªn (0< k < n) sao cho:
24 9 2
1 1 + −
· ·
k k k
a a a
.
TÝnh n.
§S n =10
10) Gi¶ sö n lµ sè nguyªn d¬ng vµ
10 11 10
1 10 11
(1 ) ( 2) ... x x x a x a x a + + · + + + . H·y
tÝnh hÖ sè a
5
.
§S 672
11) T×m hÖ sè cña sè h¹ng chøa x
8
trong
khai triÓn nhÞ thøc:
n
x
x

·
`

'
|
+
5
3
1
.
BiÕt r»ng: ) 3 ( 7
3
1
4
+ · −
+
+
+
n C C
n
n
n
n
§S
495
12) T×m hÖ sè cña sè h¹ng chøa x
8
trong
khai triÓn nhÞ thøc
8
2
1 (1 ) x x ] + −
]
.
13) T×m sè tù nhiªn n tho¶ m·n:
100 . . 2 .
3 3 3 2 2 2
· + +
− − n
n n n n
n
n n
C C C C C C
14) T×m sè tù nhiªn n biÕt (KA 2005):
1 2 2 3 3 4 2 2 1
2 1 2 1 2 1 2 1 2 1
2.2 3.2 4.2 ...(2 1).2
2005
n n
n n n n n
C C C C n C
+
+ + + + +
− + − + +
·
15) T×m sè nguyªn d¬ng n sao cho:
0 1 2 3
1 1 1 ( 1) 1
...
2 3 4 1 2008
n
n
n n n n n
C C C C C
n

− + − + + ·
+
16) T×m sè nguyªn d¬ng n sao cho:
1 1 2 2 3 3 1
2 2.2 3.2 ... ( 1) 2008
n n n n n
n n n n
C C C nC
− − − −
− + − + − ·
17) Chøng minh r»ng
2
1 3 5 2
2 2 2 2
1 1 1 1 2 1
...
2 4 6 20 2 1
n
n
n n n n
C C C C
n

+ + + + ·
+
.
(KA 2007)
38
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 13. H×nh häc ph¼ng
Mét sè kiÕn thøc cÇn n¾m v÷ng:
+ To¹ ®é cña vect¬, cña ®iÓm;
+ TÝch v« híng cña hai vect¬, gãc gi÷a
hai vect¬, ®é dµi vect¬, ®é dµi ®o¹n
th¼ng.
+ Ph¬ng tr×nh ®êng th¼ng;
+ C¸c ®êng bËc hai trong mÆt ph¼ng:
§êng trßn, elÝp, hypebol, parabol. Víi mçi
®êng cÇn n¾m v÷ng:
 D¹ng ph¬ng tr×nh chÝnh t¾c, c¸c
yÕu tè;
 Ph¬ng tr×nh tiÕp tuyÕn cña mçi
®êng, ®iÒu kiÖn ®Ó mét ®êng
th¼ng lµ tiÕp tuyÕn cña mçi ®-
êng.
Mét sè bµi tËp luyÖn tËp:
PHAÀN 1: ÑÖÔØNG THAÚNG
Baøi 1: Cho tam giaùc ABC: A(2;0), B(4;
-1), C(1; 2).
a) Tính goùc BAC. Tìm chu vi vaø tính
dieän tích tam giaùc.
b) Tìm toaï ñoä troïng taâm G, tröïc taâm
H, taâm ngoaïi I. Chöùng minh G, H, I
thaúng haøng.
HD: a)
0
143 7' 48'' ABC ·
, 2p =
2 5 3 2 +
, S
=
3
2
.
b) G(7/3; 1/3), H(-2; -4), I(-9/2; -5/2).
Baøi 2: Trong mp Oxy cho ñieåm B treân
ñöôøng thaúng x + 4 = 0 vaø ñieåm C
treân ñöôøng thaúng x–3 =0
a) Xaùc ñònh toïa ñoä B vaø C sao cho
tam giaùc OBC vuoâng caân ñænh O.
b) Xaùc ñònh toïa ñoä B; C sao cho OBC
laø tam giaùc ñeàu.
HD: a) B(-4; -3), C(3; -4) vµ B(-4; 3), C(3;
4)
b)
Baøi 3: Trong maët phaúng toïa ñoä Oxy
cho caùc ñieåm A(5 ; 5), B(1 ; 0), C(0; 3).
Vieát phöông trình ñöôøng thaúng d trong
caùc tröôøng hôïp sau:
a) d ñi qua A vaø caùch B moät khoaûng
baèng 4.
b) d ñi qua A vaø caùch ñeàu hai ñieåm
B, C.
HD: a) x - 5 = 0 vµ 9x - 40y +165 = 0.
b) y = 5 vµ 5x - 3y -10 = 0.
Baøi 4:Trong maët phaúng toïa ñoä Oxy
cho hai ñöôøng thaúng d: x + 2y – 6 = 0 ,
d’: x – 3y +9 = 0.
a) Tính goùc taïo bôûi d vaø d’. Tính
khoaûng caùch töø M(5;3) ñeán hai
ñöôøng thaúng d vaø d’.
b) Vieát phöông trình caùc ñöôøng phaân
giaùc cuûa caùc goùc taïo bôûi d vaø d’.
Tìm phaân giaùc goùc nhoïn.
c) Tìm toïa ñoä giao ñieåm cuûa d vaø d’.
Tìm phöông trình d’’ ñoái xöùng vôùi d
qua d’.
HD: a) (d; d’) = 45
0
; d(M, d) =
5
; d(M,
d’)=
2 5
2
.
b)
( 2 1) (2 2 3) 6 2 9 0 (1)
( 2 1) (2 2 3) 6 2 9 0 (2)
x y
x y

− + + − − ·

+ + − − + ·

;
LÊy N(6; 0)∈ d; d(N, (1)) < d(N, (2)) ⇒ (1)
lµ ph©n gi¸c cña gãc nhän.
c) I(0; 3); d’’: 2x - y + 3 = 0 (d’’ lµ ®êng
th¼ng qua I hîp víi d’ mét gãc 45
0
).
Baøi 5: Trong maët phaúng toïa ñoä Oxy
cho hai ñöôøng thaúng a: 3x – 4y + 25 =
0, b: 15x + 8y – 41 = 0.
a) Vieát phöông trình caùc ñöôøng phaân
giaùc cuûa caùc goùc hôïp bôûi hai
ñöôøng thaúng a, b
b)Goïi A, B laàn löôït laø giao ñieåm cuûa
a, b vôùi Ox, I laø giao ñieåm cuûa a, b.
Vieát phöông trình phaân giaùc trong cuûa
goùc AIB.
c) Vieát phöông trình ñöôøng thaúng ñi
qua I vaø taïo vôùi Ox moät goùc 60
0
.
HD: a)
3 4 25 15 8 41
5 17
x y x y − + − −
· t
b) A(-25/3; 0), B(41/15; 0). So s¸nh vÞ trÝ
cña A, B víi hai ®êng ph©n gi¸c.
c)
3 3 83
3 0
70 14
3 3 83
3 0
70 14
x y
x y

+ + − ·

− + + ·

Baøi 6: Tam giaùc ABC coù A(-1 ; - 3),
caùc ñöôøng cao coù phöông trình BH: 5x
+ 3y –25 = 0; CH: 3x + 8y – 12 = 0. Vieát
phöông trình caùc caïnh cuûa tam giaùc
ABC vaø ñöôøng cao coøn laïi.
HD: AB: 8x - 3y - 1 = 0, AC: 3x - 5y - 12 =
0; BC: 5x + 2y - 20 = 0. AH: 2x - 5y - 13 =
0.
39
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Baøi 7: Trong heä toïa ñoä Oxy cho hai
ñeåm A(1 ; 6), B(-3; -4), C(4 ; 1) vaø
ñöôøng thaúng d: 2x – y – 1 = 0.
a) Chöùng minh raèng A, B naèm veà
cuøng moät phía; A, C khaùc phía ñoái
vôùi ñöôøng thaúng d.
b) Tìm ñieåm A’ ñoái xöùng vôùi A qua d.
c) Tìm M thuoäc d sao cho MA + MB nhoû
nhaát,
|MA - MB| lôùn nhaát.
HD: b) M lµ giao ®iÓm cña A'B víi d. §S:
M(0; -1)
c)
MA MB AB − ≤
dÊu "=" x¶y ra ⇔ M, A, B
th¼ng hµng ⇒ M lµ giao ®iÓm cña AB víi
d. M(-9; -19)
Baøi 8: Cho A(1 ; 1), B(-1 ; 3) vaø ñöôøng
thaúng d: x + y + 4 = 0.
a) Tìm ñieåm C treân d caùch ñeàu hai
ñieåm A, B.
b) Vôùi C vöøa tìm ñöôïc, tìm D sao cho
ABCD laø hình bình haønh. Tính dieän tích
hình bình haønh ñoù.
HD:a) chuyÓn d vÒ PT tham sè.
b)
Baøi 9:
a) Tìm phöông trình ñöôøng thaúng qua
A(8 ; 6) vaø taïo vôùi hai truïc toaï ñoä
tam giaùc coù dieän tích baèng 12.
b) Laäp phöông trình ñöôøng thaúng qua
A(2 ; 1) vaø taïo vôùi ñöôøng thaúng 2x +
3y + 4 = 0 goùc 45
0
.
HD:
Baøi 10: Cho tam giaùc ABC caân taïi A
coù BC: 3x – y + 5 = 0, AB: x + 2y – 1 = 0.
Laäp phöông trình AC bieát AC ñi qua
ñieåm M(-1 ; 3).
HD:
PHAÀN 2: ÑÖÔØNG TROØN
Baøi 11: Trong maët phaúng toïa ñoä Oxy
cho ñöôøng troøn (T) coù phöông trình: x
2
+ y
2
– 4x – 2y – 4 = 0.
a) Tìm toïa ñoä taâm vaø tính baùn kính
cuûa ñöôøng troøn (T).
b) Vôùi giaù trò naøo cuûa b thì ñöôøng
thaúng y = x + b coù ñieåm chung vôùi
ñöôøng troøn (T)
c) Vieát phöông trình tieáp tuyeán vôùi
ñöôøng troøn song song vôùi ñöôøng
phaân giaùc goùc x’Oy.
d) Vieát phöông trình caùc tieáp tuyeán
vôùi (T) ñi qua ñieåm M (5 ; -3).
HD:
Baøi 12: Trong maët phaúng toïa ñoä Oxy
cho ba ñieåm A(1 ; 2), B(5 ; 3), C(-1 ; 0).
a) Vieát phöông trình ñöôøng troøn taâm
B vaø tieáp xuùc vôùi ñöôøng thaúng AC.
b) Tìm ñöôøng troøn ngoaïi tieáp tam
giaùc ABC. Tìm taâm vaø tính baùn kính
cuûa ñöôøng troøn ñoù.
c) Vieát phöông trình ñöôøng troøn ñi qua
A, C vaø coù taâm treân Ox.
d) Vieát phöông trình ñöôøng troøn ñi qua
A, B vaø tieáp xuùc vôùi truïc Oy.
HD:
Baøi 13: Trong maët phaúng toïa ñoä Oxy
cho tam giaùc ABC vôùi A(5 ; 4), B(2 ; 7),
C(-2 ;-1).
a) Tìm toïa ñoä tröïïc taâm H cuûa DABC
vaø vieát phöông trình caùc ñöôøng cao
AE, BF cuûa noù.
b) Vieát phöông trình ñöôøng troøn ngoaïi
tieáp töù giaùc ABEF.
HD:
Baøi 14: Cho ñöôøng troøn (T) coù
phöông trình: x
2
+ y
2
– 2x + 4y – 20 = 0.
a) Vieát phöông trình tieáp tuyeán cuûa
(T) taïi caùc ñieåm A(4 ; 2), B(-3 ; -5).
b) Vieát phöông trình tieáp tuyeán cuûa
(T) ñi qua C( 6 ; 5).
c) Vieát phöông trình tieáp tuyeán chung
cuûa (T) vaø (T’) coù pt: x
2
+y
2
-10x + 9
= 0.
d) Vôùi giaù trò naøo cuûa m thì (T) tieáp
xuùc vôùi ñöôøng troøn (T’’) coù pt: x
2
+
y
2
– 2my = 0.
HD:
PHAÀN 3: CONIC
Baøi 16 : Treân maët phaúng toïa ñoä
Oxy cho Elíp (E) coù phöông trình:
1
4 25 , 6
2 2
· +
y x
a) Tìm toïa ñoä caùc ñænh, toïa ñoä caùc
tieâu ñieåm, tính taâm sai,vieát phöông
trình caùc ñöôøng chuaån cuûa Elíp ñoù.
b) Tìm tung ñoä cuûa ñieåm thuoäc (E)
coù x = 2 vaø tính khoaûng caùch töø
caùc ñieåm ñoù tôùi hai tieâu ñieåm.
40
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
c) Tìm caùc giaù trò cuûa b ñeå ñöôøng
thaúng y = x + b coù ñieåm chung vôùi
Elíp.
d) Vieát phöông trình caùc tieáp tuyeán
vôùi (E) song song vôùi ñöôøng thaúng 2x
– y + 1 = 0.
e) Vieát phöông trình caùc tieáp tuyeán
vôùi (E) ñi qua M (
5
; 4
2
-
).
HD:
Baøi 17: a) Treân maët phaúng toïa ñoä
Oxy vieát phöông trình chính taéc cuûa
elíp (E) coù moät tieâu ñieåm F
2
(5 ; 0)
vaø ñoä daøi truïc nhoû 2b = 4 6 .
b) Haõy tìm toïa ñoä caùc ñænh vaø tieâu
ñieåm F
1
vaø tính taâm sai cuûa (E).
c) Tìm ñieåm M treân (E) sao cho MF
1
=
MF
2
.
HD:
Baøi 18 : Cho Elíp
2 2
1
18 2
x y
+ = (E), vôùi
1 2
, F F
theo thöù töï laø tieâu ñieåm traùi,
phaûi cuûa (E).
a) Tìm ( ) M E Î sao cho
1 2
5 MF MF =
.
b) Tìm ( ) M E Î sao cho
·
0
1 2
60 F MF = .
HD:
Baøi 19 : Trong maët phaúng toïa ñoä Oxy
cho hai ñieåm F
1
(-7 ; 0), F
2
(7 ; 0) vaø
ñieåm A(- 2 ; 12).
a) Vieát phöông trình chính taéc cuûa Elíp
ñi qua A vaø coù tieâu ñieåm F
1
, F
2
.
b) Vieát phöông trình chính taéc cuûa
Hypebol ñi qua A vaø coù tieâu ñieåm F
1
,
F
2
.
HD:
Baøi 20 : Trong maët phaúng toïa ñoä Oxy
cho ñöôøng hypebol (H) coù phöông trình:
1
24 25
2 2
· −
y x
.
a) Tìm toïa ñoä caùc ñænh, caùc tieâu
ñieåm, tính taâm sai, vieát phöông trình
caùc ñöôøng chuaån cuûa (H).
b) Tìm tung ñoä ñieåm M thuoäc (H) coù
hoaønh ñoä x = 10, tính caùc baùn kính
qua tieâu cuûa ñieåm M.
c) Tìm caùc giaù trò k ñeå ñöôøng thaúng
y = kx – 1 tieáp xuùc vôùi (H).
HD:
Baøi 21: Cho hypebol (H): 9x
2
– 16y
2
=
144. Vieát phöông trình tieáp
tuyeán vôùi (H):
a) Taïi ñieåm M( 5 ;
4
9
).
b) Bieát tieáp tuyeán vuoâng goùc vôùi
ñöôøng thaúng 4x + 5y – 3 = 0.
c) Qua ñieåm P(-4 ; 3).
HD:
Baøi 22: Cho Hypebol (H):
2 2
2 2
1
x y
a b
− ·
trong maët phaúng Oxy.
a) Tìm a, b ñeå (H) tieáp xuùc vôùi hai
ñöôøng thaúng
− − ·
1
( ) : 5 6 16 0 d x y
.
− − ·
2
( ) :13 10 48 0 d x y .
b) Chöùng minh tích caùc khoaûng caùch
töø moät ñieåm baát kì thuoäc (H) ñeán
caùc tieäm caän laø moät haèng soá.
HD:
Baøi 23: Trong maët phaúng toïa ñoä Oxy
cho ñöôøng cho parabol (P) coù phöông
trình chính taéc y
2
= 12x.
a) Tìm toïa ñoä tieâu ñieåm vaø phöông
trình ñöôøng chuaån cuûa parabol ñoù.
b) Moät ñieåm treân parabol coù hoaønh
ñoä x = 2. Haõy tính khoaûng caùch töø
ñieåm ñoù ñeán tieâu ñieåm.
c) Vieát phöông trình tieáp tuyeán vôùi (P)
taïi M(3 ; -6).
d) Vieát phöông trình tieáp tuyeán vôùi (P)
qua M(1; 4).
e) Qua I(2 ; 0) veõ moät ñöôøng thaúng
thay ñoåi caét parabol taïi hai ñieåm A; B.
Chöùng minh raèng tích soá caùc khoaûng
caùch töø A vaø B tôùi truïc Ox laø moät
haèng soá.
HD:
Baøi 24:
a) Tìm quyõ tích caùc ñieåm M töø ñoù
keû ñöôïc hai tieáp tuyeán vuoâng goùc
vôùi nhau tôùi (E): 1
3 6
2 2
· +
y x
.
b) Vieát phöông trình tieáp tuyeán chung
cuûa hai Elíp: 1
2 3
2 2
· +
y x
, 1
3 2
2 2
· +
y x
.
c) Chöùng minh raèng trong caùc tieáp
tuyeán vôùi parabol y
2
= 4x keû töø
41
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
M
1
(0 ; 1), M
2
(2 ; - 3) coù hai tieáp tuyeán
vuoâng goùc vôùi nhau.
HD:
42
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 14: H×nh häc kh«ng gian
Mét sè kiÕn thøc cÇn n¾m v÷ng
Cho hai vect¬:
1 1 1 2 2 2
( ; ; ), ( ; ; ) a x y z b x y z
r r
+ TÝch v« híng:
1 2 1 2 1 2
. a b x x y y z z · + +
r r
.
+ Gãc gi÷a hai vect¬
1 2 1 2 1 2
2 2 2 2 2 2
1 1 1 2 2 2
c os( , )
.
x x y y z z
a b
x y z x y z
+ +
·
+ + + +
r r
+ TÝch cã híng cña hai vect¬:
1 1 1 1 1 1
2 2 2 2 2 2
[ , ] , ,
y z z x x y
a b
y z z x x y
| `
·

' ·
r r
+ K/c giữa 2 điểm A(x
A
; y
A
; z
A
), B(x
B
; y
B
; z
B
):
2 2 2
B A B A B A
AB= (x - x ) +(y - y ) +(z - z )
+ DiÖn tÝch ∆ ABC:
1
| [ , ] |
2
ABC
S AB AC ·
uuur uuur
+ §êng cao AH cña ∆ ABC:
| [ , ] | AB AC
AH
BC
·
uuur uuur
+ ThÓ tÝch h×nh hép:
. ' ' ' '
[ , ]. '
ABCD A B C D
V AB AC AA ·
uuur uuur uuur
+ ThÓ tÝch tø diÖn ABCD:
1
[ , ].
6
ABCD
V AB AC AD ·
uuur uuur uuur
+ mp(α ) cã cÆp vtcp ( ; ; ), '( '; '; ') u x y z u x y z
r r

cã vtpt:
, ' ; ;
' ' ' ' ' '
y z z x x y
n u u
y z z x x y
| `
]
· ·

]
' ·
r r r
+ §êng th¼ng cã pttq:
Ax+By+Cz+D=0
A'x+B'y+C'z+D' =0
¹
'
¹
cã vtcp:
B C C A A B
; ;
B' C' C' A' A' B'
u
| `
·

' ·
r
+ K/c tõ ®iÓm M(x
0
; y
0
; z
0
) ®Õn mp(α ):
Ax + By + Cz + D = 0
0 0 0
2 2 2
|Ax +By +Cz +D|
d(M,( )) =
A +B +C
α
+ K/c từ điểm M
1
đến đường thẳng ∆ qua M
0

vtcp
u
r
:
1
0 1
|[M M , ]|
d(M , ) =
|u|
u

uuuuuur r
r
+ Khoảng cách giữa hai đường thẳng chéo nhau ∆
và ∆ ’:
'
0
'
'
'
0
|[ , ].M M |
d( , ) =
|[u, ]|
u u
u
∆ ∆
uuuuuuur
r ur
r ur
+ §êng trßn (C)lµ giao cña mÆt cÇu (S)
vµ mp(α ):
2 2 2 2
( ) ( ) ( )
0
x a y b z c R
Ax By Cz D
¹ − + − + − ·
'
+ + + ·
¹
Cã t©m H lµ h×nh chiÕu cña I trªn
mp(α ), cã b¸n kÝnh r =
2 2
R d −
víi
( , ( )) d d I α ·
.
Mét sè bµi tËp luyÖn tËp:
Bµi 1: Trong hÖ trôc Oxyz cho

1 2
1
1
) (
1
z y x
d ·
+
·
¹
'
¹
· − +
· + −
0 1 2
0 1 3
) (
2
y x
z x
d
1) CMR 2 ®êng th¼ng trªn chÐo nhau
vµ vu«ng gãc víi nhau.
2) ViÕt ph¬ng tr×nh ®êng th¼ng (d)
c¾t c¶ 2 ®êng th¼ng trªn vµ song
song víi ®êng th¼ng
2
3
4
7
1
4
) (


·

·


z y x
.
§S: 1)
Bµi 2: Trong kh«ng gian víi hÖ to¹ ®é
Oxyz cho 2 ®êng th¼ng
2 1 1
:
1
z y x
d · ·
¹
¹
¹
'
¹
+ ·
·
− − ·
t z
t y
t x
d
1
2 1
:
2
a) XÐt vÞ trÝ t¬ng ®èi cña 2 ®êng
th¼ng trªn.
b) T×m to¹ ®é c¸c ®iÓm M thuéc d
1
,
N thuéc d
2
sao cho MN song song víi
mÆt ph¼ng (P) x-y+z=0 vµ 2 · MN
.
§S:
Bµi 3: Trong hÖ trôc Oxyz cho mÆt
cÇu:
(S) 9 ) 1 ( ) 1 ( ) 1 (
2 2 2
· − + + + − z y x vµ mÆt
ph¼ng:
(P) 2x + 2y + z - m
2
- 3m = 0.
T×m m ®Ó (P) tiÕp xóc víi mÆt cÇu (S).
Víi m t×m ®îc h·y x¸c ®Þnh to¹ ®é tiÕp
®iÓm.
HD:
43
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 4: Trong hÖ trôc Oxyz cho
A(0;1;1) B(1;0;0) C(1;2;-1). T×m to¹ ®é
t©m ®êng trßn ngo¹i tiÕp tam gi¸c ABC.
HD:
Bµi 5: Oxyz cho
¹
'
¹
· − − +
· + − −
0 4 2 2
0 1 2 2
) (
z y x
z y x
d
(S) 0 6 4
2 2 2
· + − + + + m y s z y x
T×m m ®Ó mÆt cÇu (S) c¾t ®êng
th¼ng (d) t¹i M,N sao cho MN = 9.
HD:
Bµi 6: Trong kh«ng gian víi hÖ to¹ ®é
Oxyz cho c¸c ®iÓm A(2;0;0) B(2;2;0)
S(0;0;m)
a) Khi m=2, t×m to¹ ®é ®iÓm C ®èi
xøng víi gèc to¹ ®é O qua mÆt
ph¼ng SAB.
a) Gäi H lµ h×nh chiÕu vu«ng gãc cña O
trªn ®êng th¼ng SA. CMR víi mäi
m>0 diÖn tÝch tan gi¸c OBH < 4.
Bµi 7: Trong kh«ng gian víi hÖ to¹ ®é
Oxyz cho c¸c ®iÓm A(1;1;1) B(1;2;0) vµ
mÆt cÇu (S) cã pt:

2 2 2
6 4 4 13 0 x y z x y z + + − − − + ·
a) ViÕt ph¬ng tr×nh mÆt ph¼ng chøa
AB vµ tiÕp xóc víi (S).
b) T×m mÆt ph¼ng (P) tiÕp xóc víi (S),
song song víi AB vµ kho¶ng c¸ch gi÷a
(P) vµ AB nhá nhÊt (lín nhÊt).
HD: + sö dông ph¬ng ph¸p chïm mÆt
ph¼ng qua AB.
+T×m M thuéc (S) sao cho k/c (M,AB)
nhá nhÊt, (P) tiÕp xóc víi (S) t¹i M.
Bµi 8: Trªn hÖ trôc Oxyz cho A(2a;0;0)
B(0;2b;0) C(0;0;2c) a,b,c>0.
a) TÝnh kho¶ng c¸ch tõ O tíi mÆt ph¼ng
(ABC).
b) TÝnh thÓ tÝch khèi tø diÖn OABE víi E
lµ ch©n ®êng cao tõ E trong tam gi¸c
ABC.
HD:
Bµi 9: Oxyz cho h×nh chãp tø gi¸c
®Òu S.ABCD BiÕt S(3;2;4) B(1;2;3)
D(3;0;3).
a) LËp ph¬ng tr×nh ®êng vu«ng gãc
chung cña AC vµ SD.
b) Gäi I lµ t©m mÆt cÇu ngo¹i tiÕp
h×nh chãp LËp ph¬ng tr×nh mÆt
ph¼ng qua BI vµ song song víi AC.
c) Gäi H lµ trung ®iÓm BD, G lµ trc t©m
tam gi¸c SCD TÝnh ®é dµi HG.
Bµi tËp ¸p dông:
1) Trong kh«ng gian víi hÖ to¹ ®é
Oxyz cho l¨ng trô ®øng OAB.O
1
A
1
B
1
víi A(2;0;0) B(0;4;0) O
1
(0;0;4).
a) T×m to¹ ®é c¸c ®iÓm cßn l¹i. ViÕt
ph¬ng tr×nh mÆt cÇu ®i qua 4
®iÓm O,A,B,O
1
.
b) Gäi M lµ trung ®iÓm AB. MÆt
ph¼ng (P) qua M vu«ng gãc víi O
1
A
vµ c¾t OA , AA
1
lÇn lît t¹i N, K. TÝnh
®é dµi ®o¹n KN.
2) Trong kh«ng gian víi hÖ to¹ ®é
Oxyz cho h×nh lËp ph¬ng ABCD.
A’B’C’D’ Víi A(0;0;0) B(2;0;0)
D’(0;2;2).
a) X¸c ®Þnh to¹ ®é c¸c ®Ønh cßn l¹i
cña h×nh lËp ph¬ng. Gäi M lµ trung
®iÓm BC. CMR (AB’D’) vµ (AMB’)
vu«ng gãc víi nhau.
b) CMR tØ sè kho¶ng c¸ch tõ ®iÓm N
thuéc ®êng th¼ng AC’ víi N kh¸c A tíi
(AB’D’) vµ (AMB’) kh«ng phô thuéc
vµo vÞ trÝ cña ®iÓm N.
3) Trong kh«ng gian víi hÖ to¹ ®é
Oxyz cho h×nh chãp S.ABCD cã ®¸y
ABCD lµ h×nh ch÷ nhËt AC c¾t BD
t¹i gèc to¹ ®é O. BiÕt ( 2; 1; 0) A − − ,
( 2; 1; 0) B − , S(0;0;3).
a) ViÕt ph¬ng tr×nh mÆt ph¼ng
qua trung ®iÓm M cña c¹nh AB, song
song víi 2 ®êng th¼ng AD vµ SC.
b) Gäi (P) lµ mÆt ph¼ng qua ®iÓm B
vµ vu«ng gãc víi SC. TÝnh diÖn tÝch
thiÕt diÖn cña h×nh chãp S.ABCD víi
mÆt ph¼ng (P).
4) Trong kh«ng gian víi hÖ to¹ ®é
Oxyz cho 2 ®êng th¼ng :
2
1
1
2
3
1
:
1
+
·

+
·
− z y x
d
¹
'
¹
· − +
· − − +
0 1 2 3
0 2
:
2
y x
z y x
d
a) CMR 2 ®êng th¼ng trªn song song
víi nhau. ViÕt ph¬ng tr×nh mÆt
44
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
ph¼ng (P) chøa c¶ 2 ®êng th¼ng
trªn.
b) MÆt ph¼ng (Oxz) c¾t d
1
, d
2
t¹i A,
B TÝnh diÖn tÝch tam gi¸c OAB.
5) Cho 2 ®êng th¼ng:

1
8230
:
4100
xz
d
yz
−+· ¹
'
−+·
¹

2
2 3 0
:
2 2 0
x z
d
y z
− − · ¹
'
+ + ·
¹
a) CMR ®êng th¼ng d
1
vµ d
2
chÐo
nhau.
b) ViÕt ph¬ng tr×nh ®êng th¼ng (d)
c¾t c¶ 2 ®êng th¼ng trªn vµ song
song víi Oz.
6) Cho 2 ®iÓm A(2;-1;1) B(-2;3;7) vµ
®êng th¼ng
3
1
2
2
2
2
:

+
·


·
− z y x
d
a) CMR ®êng th¼ng d vµ ®êng th¼ng
AB cïng thuéc 1 mÆt ph¼ng.
b) T×m ®iÓm I thuéc d sao cho IA+IB
nhá nhÊt.
7) Cho 2 ®iÓm A(2;4;1) B(3;5;2) vµ
®êng th¼ng:

2 1 0
( ) :
2 0
x y z
x y z
− + + · ¹

'
− + + ·
¹
a) XÐt vÞ trÝ t¬ng ®èi gi÷a AB vµ (∆).
b) T×m ®iÓm M thuéc thuéc (∆) sao cho
MA MB +
uuuv uuuv
®¹t GTNN.
8) Cho 3 ®iÓm A(2; 0; 1) C(1 ; 0 ;1)
B(2 ; -1; 0) vµ ®êng th¼ng:

0
( ) :
2 0
x y z
d
x y
+ − · ¹
'
− ·
¹
T×m ®iÓm M thuéc thuéc (d) sao cho
MA MB MC + +
uuuv uuuv uuuuv
®¹t GTNN
9) Trong hÖ trôc Oxyz cho A(2; 0 ;
0) C(0 ; 4; 0) S(0 ; 0 ; 4).
a) T×m to¹ ®é B thuéc Oxy sao cho
OABC lµ h×nh ch÷ nhËt. ViÕt ph¬ng
tr×nh mÆt cÇu ®i qua 4 ®iÓm O, B,
C, S.
b) T×m to¹ ®é ®iÓm A
1

xøng A qua SC.
10) Cho h×nh chãp S.ABCD cã ®¸y
ABCD lµ h×nh vu«ng c¹nh a, SA
vu«ng gãc víi (ABC) vµ SA = a, E lµ
trung ®iÓm CD. TÝnh theo a kho¶ng
c¸ch tõ S tíi BE.
11) Trong kh«ng gian Oxyz cho
hai ®êng th¼ng:
1 2
1
2 4 0
( ) : , ( ) : 2
2 2 4 0
1 2
x t
x y z
y t
x y z
z t
· + ¹
− + − · ¹
¹
∆ ∆ · +
' '
+ − + ·
¹
¹
· +
¹
a) LËp PT mp(P) chøa (∆
1
) vµ song song
víi (∆
2
).
b) Cho M(2; 1; 4). T×m to¹ ®é H∈ ((∆
2
)
sao cho ®é dµi ®o¹n th¼ng MH lµ ng¾n
nhÊt.
45
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 15 GIẢI HÌNH HỌC KHÔNG GIAN
BẰNG PHƯƠNG PHÁP TỌA ĐỘ
I. PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN
Để giải được các bài toán hình không gian bằng
phương pháp tọa độ ta cần phải chọn hệ trục tọa độ
thích hợp. Lập tọa độ các đỉnh, điểm liên quan dựa
vào hệ trục tọa độ đã chọn và độ dài cạnh của hình.
PHÖÔNG PHAÙP:
Böôùc 1: Choïn heä truïc toaï ñoä Oxyz
thích hôïp (chuù yù ñeán vò trí cuûa goác
O).
Böôùc 2: Xaùc ñònh toaï ñoä caùc ñieåm
coù lieân quan (coù theå xaùc ñònh toaï
ñoä taát caû caùc ñieåm hoaëc moät soá
ñieåm caàn thieát).
Khi xaùc ñònh toïa ñoä caùc ñieåm ta coù
theå döïa vaøo :
• YÙ nghóa hình hoïc cuûa toïa ñoä ñieåm
(khi caùc ñieåm naèm treân caùc truïc
toïa ñoä, maët phaúng toïa ñoä).
• Döïa vaøo caùc quan heä hình hoïc nhö
baèng nhau, vuoâng goùc, song song,
cuøng phöông, thaúng haøng, ñieåm
chia ñoïan thaúng ñeå tìm toïa ñoä
• Xem ñieåm caàn tìm laø giao ñieåm
cuûa ñöôøng thaúng, maët phaúng.
• Döaï vaøo caùc quan heä veà goùc
cuûa ñöôøng thaúng, maët phaúng.
Böôùc 3: Söû duïng caùc kieán thöùc veà
toaï ñoä ñeå giaûi quyeát baøi toaùn.
Caùc daïng toaùn thöôøng gaëp:
• Ñoä daøi ñoïan thaúng;
• Khoaûng caùch töø ñieåm ñeán maët
phaúng;
• Khoaûng caùch töø ñieåm ñeán ñöôøng
thaúng;
• Khoaûng caùch giöõa hai ñöôøng
thaúng;
• Goùc giöõa hai ñöôøng thaúng;
• Goùc giöõa ñöôøng thaúng vaø maët
phaúng;
• Goùc giöõa hai maët phaúng;
• Theå tích khoái ña dieän;
• Dieän tích thieát dieän;
• Chöùng minh caùc quan heä song song,
vuoâng goùc;
• Baøi toaùn cöïc trò, quyõ tích;
Boå sung kieán thöùc :
1) Neáu moät tam giaùc coù dieän tích S
thì hình chieáu cuûa noù coù dieän tích S
'
baèng tích cuûa S vôùi cosin cuûa goùc
ϕ
giöõa maët phaúng cuûa tam giaùc vaø
maët phaúng chieáu: ϕ cos .
'
S S · .
2) Cho khoái choùp S.ABC. Treân ba
ñöôøng thaúng SA, SB, SC laáy ba ñieåm
A
'
, B
'
, C
'
khaùc vôùi S.
Ta luoân coù:
SC
SC
SB
SB
SA
SA
V
V
ABC S
C B A S
' ' '
.
' ' '
.
. . ·
Ph¬ng ph¸p chän hÖ trôc to¹ ®é:
1. H×nh chãp tam gi¸c:
a. D¹ng tam diÖn vu«ng: Tø diÖn OABC
cã OA= a, OB = b, OC = c ®«i mét
vu«ng gãc. Ta chän hÖ trôc to¹ ®é Oxyz
cã O ≡ O, OA, OB, OC lÇn lît n»m trªn
c¸c tia Ox, Oy, Oz. Khi ®ã O(0; 0; 0),
A(a; 0; 0), B(0; b; 0), C(0; 0; c).
b. D¹ng chãp cã mét c¹nh vu«ng gãc víi
mét mÆt: Tø diÖn SABC cã SA vu«ng
gãc víi ®¸y, ∆ ABC vu«ng t¹i C. SA = a,
AC = b, BC = c.
Chän hÖ trôc Oxyz cã O ≡ A; Oy, Oz lÇn
lît chøa AC, AS, bæ sung thªm trôc Ox
tuú theo gi¶ thiÕt ®¸y cã tÝnh chÊt g×.
c. H×nh chãp ®Òu S.ABC: Chän hÖ trôc
Oxyz cã O ≡ O; Ox, Oz lÇn lît chøa OA,
OS, trôc Oy qua O vµ song song víi BC.
2. H×nh chãp tø gi¸c:
a. H×nh chãp A.ABCD cã SA⊥(ABCD) vµ
ABCD lµ h×nh vu«ng (hoÆc h×nh ch÷
nhËt). Chän hÖ trôc Oxyz cã O ≡ O; Ox,
Oy, Oz lÇn lît chøa OA, OB, OS. Khi ®ã
O(0; 0; 0), A(a; 0; 0), B(0; b; 0), S(0; 0;
h).
b. H×nh chãp S.ABCD cã ®¸y lµ h×nh
vu«ng (hoÆc h×nh thoi) t©m O ®êng
cao SO ⊥ (ABCD). Chän hÖ trôc Oxyz cã
O ≡ O; Ox, Oy, Oz lÇn lît chøa OA, OB,
OS. Gi¶ sö SO = h, OA = a, OB = b. Khi
®ã O(0; 0; 0), A(a; 0; 0), B(0; b; 0), S(0;
0; h), C(-a; 0; 0). D(0; -b; 0).
c. H×nh chãp S.ABCD cã ®¸y ABCD lµ
h×nh ch÷ nhËt vµ AB = b. ∆ SAD ®Òu
c¹nh a vµ vu«ng gãc víi ®¸y. Gäi H lµ
trung ®iÓm AD, trong mp(ABCD) vÏ tia
Hy vu«ng gãc víi AD. Chän hÖ trôc to¹
®é Oxyz sao cho O ≡ H; Ox, Oz lÇn lît
chøa HA, HS. Khi ®ã H(0; 0; 0), A(
2
a
; 0;
46
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
0), B(
2
a
; b; 0), S(0; 0;
3
2
a
), C(-
2
a
; b; 0).
D(-
2
a
; 0; 0).
3. H×nh l¨ng trô ®øng, h×nh hép
Tuú theo h×nh d¹ng cña ®¸y mµ ta chän
hÖ trôc nh c¸c d¹ng trªn.
II. C¸c vÝ dô vµ bµi tËp
1. C¸c vÝ dô:
VÝ dô 1. Tø diÖn ABCD: AB, AC, AD ®«i
mét vu«ng gãc víi nhau; AB = 3; AC =
AD= 4.
TÝnh kho¶ng c¸ch tõ A tíi mÆt ph¼ng
(BCD)
Lêi gi¶i:
+ Chän hÖ trôc Oxyz sao cho A ≡ O;
D∈Ox; C∈Oy vµ B ∈ Oz.
⇒ A(0;0;0); B(0;0;3); C(0;4;0); D(4;0;0)
⇒ Ph¬ng tr×nh ®o¹n ch¾n cña
mp(BCD) lµ:
1
4 4 3
+ + ·
x y z
⇔ 3x + 3y + 4z – 12 = 0
Kho¶ng c¸ch tõ A tíi mÆt ph¼ng (BCD)
lµ:
d(A, (BCD)) =
3.0 3.0 4.0 12
12
9 9 16 34
+ + − −
·
+ +
.
Ví dụ 2. Cho hình chóp O.ABC có OA = a, OB =
b, OC = c đôi một vuông góc. Điểm M cố định
thuộc tam giác ABC có khoảng cách lần lượt đến
các mp(OBC), mp(OCA), mp(OAB) là 1, 2, 3.
Tính a, b, c để thể tích O.ABC nhỏ nhất.
HD: Chän hÖ trôc Oxyz sao cho A ≡ O;
A∈ Ox; B ∈ Oy vµ C ∈ Oz. Ta cã: O(0; 0; 0),
A(a; 0; 0), B(0; b; 0), C(0; 0; c).
d[M, (OAB)] = 3
Þ
z
M
= 3.
Tương tự
Þ
M(1; 2; 3).
pt(ABC):
x y z
1
a b c
+ + =
1 2 3
M (ABC) 1
a b c
Î Þ + + = (1).
O.ABC
1
V abc
6
= (2).
3
1 2 3 1 2 3
(1) 1 3 . .
a b c a b c
Þ = + + ³

1
abc 27
6
Þ ³ .
(2)
min
1 2 3 1
V 27
a b c 3
Þ = Û = = = .
VÝ dô 3. Cho töù dieän ABCD coù AD
vuoâng goùc vôùi maët phaúng (ABC)
vaø tam giaùc ABC vuoâng taïi A, AD =
a, AC = b, AB = c. Tính dieän tích S
cuûa tam giaùc BCD theo a, b, c vaø
chöùng minh raèng : ( ) 2S abc a b c ≥ + + .
HD: + Chän hÖ trôc Oxyz sao cho A ≡ O;
B∈Ox; C∈Oy vµ D ∈ Oz. A(0;0;0), B(c;0;0),
C(0;b;0), D(0;0;a)
( ) ( ) ( )
]
· − · − ·
]
]
· · + +
]
⇔ + + ≥ + +
⇔ + + ≥ + +
uuur uuur uuur uuur
uuur uuur
2 2 2 2 2 2
BCD
2 2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2
BC c;b;0 ,BD c;0;a , BC,BD ab;ac;bc
1 1
S BC,BD a b a c b c
2 2
ñpcm a b a c b c abc(a b c)
a b a c b c abc(a b c)
Theo BÑT Cauchy ta ñöôïc :
¹

¹

'
¹
+ ≥
¹
+ + ≥ + +
2 2 2 2 2
2 2 2 2 2
2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2
a b +b c 2ab c
b c +c a 2bc a
c a a b 2ca b
Coäng veá: a b a c b c abc(a b c)
Ví dụ 4. Tứ diện S.ABC có cạnh SA vuông góc
với đáy và ABC D vuông tại C. Độ dài của các
cạnh là SA = 4, AC = 3, BC = 1. Gọi M là trung
điểm của cạnh AB, H là điểm đối xứng của C qua
M. Tính cosin góc phẳng nhị diện [H, SB, C]
HD:
Chọn hệ trục tọa độ như hình vẽ, ta có:
A(0; 0; 0), B(1; 3; 0), C(0; 3; 0), S(0; 0; 4) và
H(1; 0; 0).
mp(P) qua H vuông góc với SB tại I cắt đường
thẳng SC tại K, dễ thấy
[H, SB, C] = ( )
IH, IK
uur uur
(1).
SB ( 1; 3; 4) = - -
uur
, SC (0; 3; 4) = -
uur
suy ra:
ptts SB:
x 1 t
y 3 3t
z 4t
ì
ï
= -
ï
ï
ï
ï
= -
í
ï
ï
ï
=
ï
ïî
, SC:
x 0
y 3 3t
z 4t
ì
ï
=
ï
ï
ï
ï
= -
í
ï
ï
ï
=
ï
ïî

và (P): x + 3y – 4z – 1 = 0.
( ) ( )
5 15 3 51 32
I ; ; , K 0; ;
8 8 2 25 25
Þ
IH.IK
cos[H, SB, C]
IH.IK
Þ =
uur uur
= …
47
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Chú ý: Nếu C và H đối xứng qua AB thì C thuộc
(P), khi đó ta không cần phải tìm K.
Ví dụ 5. (khối A – 2002). Cho hình chóp tam giác
đều S.ABC có độ dài cạnh đáy là a. Gọi M, N là
trung điểm SB, SC. Tính theo a diện tích DAMN,
biết (AMN) vuông góc với (SBC).
HD:
Gọi O là hình chiếu của S trên (ABC), ta suy ra O
là trọng tâm ABC D . Gọi I là trung điểm của BC,
ta có:
3 a 3
AI BC
2 2
= =
a 3 a 3
OA , OI
3 6
Þ = =
Trong mp(ABC), ta vẽ tia Oy vuông góc với OA.
Đặt SO = h, chọn hệ trục tọa độ như hình vẽ ta
được:
O(0; 0; 0), S(0; 0; h),
a 3
A ; 0; 0
3
æ ö
÷ ç
÷
ç
÷ ç
è ø
a 3
I ; 0; 0
6
æ ö
÷ ç
Þ -
÷
ç
÷ ç
è ø
,
a 3 a
B ; ; 0
6 2
æ ö
÷ ç
-
÷
ç
÷ ç
è ø
,
a 3 a
C ; ; 0
6 2
æ ö
÷ ç
- -
÷
ç
÷ ç
è ø
,
a 3 a h
M ; ;
12 4 2
æ ö
÷ ç
-
÷
ç
÷ ç
è ø

a 3 a h
N ; ;
12 4 2
æ ö
÷ ç
- -
÷
ç
÷ ç
è ø
.
2
(AMN)
ah 5a 3
n AM, AN ; 0;
4 24
æ ö
é ù ÷ ç
Þ = =
÷
ç
ê ú
÷ ç ë û
è ø
uuur uuur
r
,
2
(SBC)
a 3
n SB, SC ah; 0;
6
æ ö
÷ é ù ç
= = -
÷
ç ê ú
÷ ë û ç
è ø
uur uur
r
2
2
(AMN) (SBC)
2
AMN
5a
(AMN) (SBC) n .n 0 h
12
1 a 10
S AM, AN
2 16
D
^ Þ = Þ =
é ù
Þ = =
ê ú
ë û
r r
uuur uuur
VÝ dô 6. Cho h×nh lËp phư¬ng ABCD
A'B'C'D'. CMR: AC' vu«ng gãc mp’
(A'BD)
HD:
Lêi gi¶i: Chän hÖ trôc täa ®é Oxyz sao
cho O ≡ A; B ∈ Ox; D ∈ Oy vµ A' ∈ Oz
Gi¶ sö h×nh lËp ph¬ng ABCD A'B'C'D'
cã c¹nh lµ a ®¬n vÞ
⇒ A(0;0;0), B (a;0;0), D(0;a;0), A'
(0;0;a) C'(1;1;1) ⇒ Phong tr×nh ®o¹n
ch¾n cña mÆt ph¼ng (A'BD): x + y + z
= a hay x + y + z –a = 0
⇒ Ph¸p tuyÕn cña mÆt ph¼ng (A'BC):
( ) ABC n
r
= (1;1;1) mµ AC' = (1;1;1).
VËy AC' vu«ng gãc (A'BC)
VÝ dô 7. Cho h×nh chãp SABC, c¸c c¹nh
®Òu cã ®é dµi b»ng 1, O lµ t©m cña
∆ ABC. I lµ trung ®iÓm cña SO.
1. MÆt ph¼ng (BIC) c¾t SA t¹i M.
T×m tØ lÖ thÓ tÝch cña tø diÖn
SBCM vµ tø diÖn SABC.
2. H lµ ch©n ®êng vu«ng gãc h¹ tõ I
xuèng c¹nh SB. CMR: IH ®i qua träng
t©m G cña ∆ SAC.
HD:
Chän hÖ trôc Oxyz sao cho O lµ gèc täa
®é A∈Ox, S∈Oz, BC//Oy. Täa ®é c¸c
®iÓm:
3
( ; 0; 0)
3
A ;
3 1
( ; ; 0)
6 2
− − B ;
3 1
( ; ; 0)
6 2
− C ;
6
(0; 0 )
3
S ;
6
(0; 0; )
6
I
Ta có:
(0;1; 0) ·
uuur
BC ;
3 1 6
( ; ; )
6 2 6
· − −
uur
IC ;
6 3
, ( ; 0; )
6 6
]
⇒ · −
]
uuur uur
BC IC
⇒ Ph¬ng tr×nh mÆt ph¼ng (IBC) lµ:
6 3 6
( 0) 0( 0) ( ) 0
6 6 6
− − + − + − · x y z

6
2 0
6
− + − · z .
mà ta lại có:
3 6
( ; 0; ) // (1; 0; 2)
3 3
· − ⇒ −
uur uur r
SA SA SA u
Phư¬ng tr×nh ®ưêng th¼ng SA:
3
;
3
· + x t 0; 2 · · − y z t .
+ Täa ®é ®iÓm M lµ nghiÖm cña hÖ:
3
(1)
3
0 (2)
2 (3)
6
2 0(4)
6
¹
· +
¹
¹
· ¹
¹
'
· −
¹
¹
¹
− + − ·
¹
¹
x t
y
y t
x z
Thay (1) (2) (3) vµo
(4) cã:
48
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
3 6 3 6
; 0; ( ; 0; )
12 4 12 4
⇒ · · · ⇒ x y z M ;
3 6
( ; 0; ) 4
12 12
⇒ · − ⇒ ·
uuur uur uuur
SM SA SM
⇒ M n»m trªn ®o¹n SA vµ
1
4
·
SM
SA
( )
1
( ) 4
⇒ ·
SBCM
SABC
V
V
.
2. Do G lµ träng t©m cña ∆ ASC
⇒ SG ®i qua trung ®iÓm N cña AC
⇒ GI ⊂ (SNB) ⇒ GI vµ SB ®ång ph¼ng
(1)
Ta l¹i cã täa ®é G
3 1 6
( ; ; )
18 6 9
3 1 6
( ; ; )
18 6 18
⇒ · − −
uur
GI
. 0 (2) ⇒ · ⇒ ⊥
uur uur
GI SB GI SB
Tõ (1) vµ (2) ⇒ ⊥ · GI SB H
VÝ dô 8. Cho h×nh l¨ng trô ABCD
A
1
B
1
C
1
cã ®¸y lµ tam gi¸c ®Òu c¹nh a.
AA
1
= 2a vµ vu«ng gãc víi mÆt ph¼ng
(ABC). Gäi D lµ trung ®iÓm cña BB
1
; M
di ®éng trªn c¹nh AA
1
. T×m gi¸ trÞ lín
nhÊt, nhá nhÊt cña diÖn tÝch ∆ MC
1
D.
Lêi gi¶i:
+ Chän hÖ trôc täa ®é Oxyz sao cho A
≡ O; B∈ Oy; A
1
∈ Oz. Khi ®ã: A(0;0;0),
B(0;a;0); A
1
(0;0;2a);
1
3
( ; ; 2 )
2 2
a a
C a vµ D(0;a;a). Do M di ®éng
trªn AA
1
, täa ®é M (0;0;t)víi t∈[0;2a].
Ta cã :
1
1
1
,
2

]
·
]
uuur uuuur
DC M
S DC DM
Ta có:
1
3
( ; ; ); (0; ; )
2 2
a a
DC a DM a t a · − · − −
uuur uuuur
,
]
⇒ ·
]
uuur uuuur
DG DM ( 3 ; 3( ); 3)
2
a
t a t a a

− −
2 2 2
, ( 3 ) 3( ) 3
2
a
DG DM t a t a a
]
⇒ · − + − +
]
uuur uuuur
1
2 2
2 2
4 12 15
2
1
. . 4 12 15
2 2

· − +
· − +
DC M
a
t at a
a
S t at a
Gi¸ trÞ lín nhÊt hay nhá nhÊt cña
1
DC M
S
tïy
thuéc vµo gi¸ trÞ hµm sè
XÐt f(t) = 4t
2
– 12at + 15a
2
(t ∈[0;2a])
f'(t) = 8t – 12a
3
'( ) 0
2
· ⇔ ·
a
f t t .
Lập BBT GTLN cña
1
2
15
4
·
DC M
a
S khi t = 0
hay M ≡ A.
2. Bµi tËp ¸p dông:
1. CÁC BÀI TOÁN VỀ HÌNH CHÓP TAM GIÁC
Bài 1. Cho hình chóp O.ABC có các cạnh OA =
OB = OC = 3cm và vuông góc với nhau từng đôi
một. Gọi H là hình chiếu của điểm O lên (ABC) và
các điểm A’, B’, C’ lần lượt là hình chiếu của H
lên (OBC), (OCA), (OAB).
1. Tính thể tích tứ diện HA’B’C’.
2. Gọi S là điểm đối xứng của H qua O. Chứng
tỏ S.ABC là tứ diện đều.
Bài 2. Cho hình chóp S.ABC có ABC D vuông
cân tại A, SA vuông góc với đáy. Biết AB = 2,
· 0
(ABC),(SBC) 60 = .
1. Tính độ dài SA.
2. Tính khoảng cách từ đỉnh A đến (SBC).
3. Tính góc phẳng nhị diện [A, SB, C].
Bài 3 (trích đề thi Đại học khối D – 2003). Cho hai
mp (P)⊥(Q) giao tuyến là đường thẳng (d). Trên
(d) lấy hai điểm A và B với AB = a. Trong (P) lấy
điểm C, trong (Q) lấy điểm D sao cho AC ⊥ (d),
BD ⊥(d) và AC = BD = AB. Tính bán kính mặt
cầu ngoại tiếp tứ diện ABCD và khoảng cách từ
đỉnh A đến (BCD) theo a.
Bài 4. Cho hình chóp S.ABC có đáy là tam giác
vuông tại B, AB = a, BC = 2a. Cạnh SA vuông góc
với đáy và SA = 2a. Gọi M là trung điểm của SC.
1. Tính diện tích MAB D theo a.
2. Tính khoảng cách giữa MB và AC theo a.
3. Tính góc phẳng nhị diện [A, SC, B].
Bài 5. Cho tứ diện S.ABC có ABC D vuông cân
tại B, AB = SA = 6. Cạnh SA vuông góc với đáy.
Vẽ AH vuông góc với SB tại H, AK vuông góc với
SC tại K.
1. Chứng minh HK vuông góc với CS.
2. Gọi I là giao điểm của HK và BC. Chứng
minh B là trung điểm của CI.
3. Tính sin của góc giữa SB và (AHK).
4. Xác định tâm J và bán kính R của mặt cầu
ngoại tiếp S.ABC.
2. CÁC BÀI TOÁN VỀ HÌNH CHÓP TỨ GIÁC
49
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bài 7. Cho hình chóp S.ABCD có đáy hình vuông
cạnh a, SA = a và vuông góc với đáy. Gọi E là
trung điểm CD.
1. Tính diện tích DSBE.
2. Tính khoảng cách từ đỉnh C đến (SBE).
3. (SBE) chia hình chóp thành hai phần, tính tỉ
số thể tích hai phần đó.
Bài 8. Cho hình chóp S.ABCD có đáy hình vuông
cạnh a. Cạnh bên SA vuông góc với đáy và
SA a 3 = .
1. Tính khoảng cách từ đỉnh C đến (SBD).
2. Tính khoảng cách giữa hai đường thẳng SD
và AC.
3. Tính góc phẳng nhị diện [B, SC, D].
Bài 9. Cho hình chóp S.ABCD có đáy là hình chữ
nhật, AB = a, AD = b. Cạnh bên SA vuông góc với
đáy và SA = 2a. Gọi M, N là trung điểm cạnh SA,
SD.
1. Tính khoảng cách từ A đến (BCN).
2. Tính khoảng cách giữa SB và CN.
3. Tính cos((SCD), (SBC)).
4. Tìm điều kiện của a và b để
·
3
cosCMN
3
= .
Trong trường hợp đó tính thể tích hình chóp
S.BCNM.
3. CÁC BÀI TOÁN VỀ HÌNH HỘP – LĂNG
TRỤ ĐỨNG
Bài 10. Cho hình lập phương ABCD.A’B’C’D’.
Tính góc phẳng nhị diện [B, A’C, D]. (KA-2003)
Bài 11. Cho hình lập phương ABCD.A’B’C’D’
cạnh a.
1. Chứng minh A’C vuông góc với (AB’D’).
2. Tính góc giữa (DA’C) và (ABB’A’).
3. Trên cạnh AD’, DB lấy lần lượt các điểm M,
N thỏa AM = DN = k (0 k a 2). < <
a. Chứng minh MN song song (A’D’BC).
b. Tìm k để MN nhỏ nhất. Chứng tỏ khi đó
MN là đoạn vuông góc chung của AD’ và DB.
Bài 12 (trích đề thi Đại học khối B – 2003) Cho
hình lăng trụ đứng ABCD.A’B’C’D’ có đáy hình
thoi cạnh a,
·
0
BAD 60. =
Gọi M, N là trung điểm
cạnh AA’, CC’.
1. Chứng minh B’, M, D, N cùng thuộc một mặt
phẳng.
2. Tính AA’ theo a để B’MDN là hình vuông.
50
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Bµi 16. BÊt ®¼ng thøc
I. C¸c tÝnh chÊt cña bÊt ®¼ng thøc:
1) a > b, c > d ⇒ a + c > b + d;
a > b, c <d ⇒ a - c > b - d;
2)
0
a b
ac bc
c
> ¹
⇒ >
'
>
¹
;
0
a b
ac bc
c
> ¹
⇒ <
'
<
¹
3)
0
0
a b
ac bd
c d
> ≥ ¹
⇒ >
'
> ≥
¹
;
4) 0
n n
a b a b > > ⇒ > (n ch½n);
0
n n
a b a b > > ⇔ > (n lÎ).
5)
n n
a b a b > ⇒ > .
6)
1 1
0
a b
ab a b
> ¹
⇒ <
'
>
¹
.
II. C¸c bÊt ®¼ng thøc th«ng dông:

2 2
0; 0 a a ≥ − ≤
;

0 a ≥
dÊu “=” x¶y ra khi a = 0.

a a a − ≤ ≤
;

a b a b a b − ≤ + ≤ +
DÊu “=” x¶y ra khi
ab>0.

a b a b − ≥ −
.
III. Mét sè bÊt ®¼ng thøc hay dïng:
1)
2 2
2 a b ab + ≥ ;
2)
2
( ) 4 a b ab + ≥ hay
2
2
a b
ab
+
| `


' ·
;
2 a b ab + ≥
3)
2 2 2 2 2
( ) ( )( ) ab cd a c b d + ≤ + + ;
2 2 2 2 2 2 2 2
( )( ) ax by a b x y a b x y + ≤ + + · + +
4)
1 1 4 1 1
( ). 4 a b
a b a b a b
| `
+ ≥ ⇔ + + ≥

+
' ·
;
5)
1 1 1 9
a b c a b c
+ + ≥
+ +
;
6) 2
a b
b a
+ ≥ víi ab>0.
IV. Mét sè ph¬ng ph¸p chøng minh
bÊt ®¼ng thøc:
1. Dïng ®Þnh nghÜa
2. Dïng c¸c phÐp biÕn ®æi t¬ng ®-
¬ng
3. Dïng ph¬ng ph¸p quy n¹p, lµm
tréi.
4. Dïng ph¬ng ph¸p ph¶n chøng.
5. Sö dông bÊt ®¼ng thøc C«si.
6. Sö dông bÊt ®¼ng thøc
Bunhiacopxki.
7. Sö dông c¸c bÊt ®¼ng thøc vÒ
gi¸ trÞ tuyÖt ®èi.
8. Sö dông ph¬ng ph¸p tam thøc
bËc hai.
9. Ph¬ng ph¸p lîng gi¸c hãa.
10. Ph¬ng ph¸p to¹ ®é.
11. Dïng ®¹o hµm.
V. Mét sè kÜ thuËt sö dông bÊt
®¼ng thøc c«si.
1. T¸ch c¸c sè h¹ng cña tæng:
VÝ dô 1. Cho a, b >0 tho¶ m·n: a + b =
5. Chøng minh: a
2
b
3
≤ 108.
Gi¶i:
2 3
5
2 3
2 3
5
5 5 .
2 2 3 3 3 4 27
5 5 108
108
a a b b b a b
a b
a b
a b
· + · + + + + ≥
⇔ ≥ ⇔ ≤
.
VÝ dô 2. T×m c¸c gãc A, B, C cña tam
gi¸c ABC sao cho biÓu thøc AB
2
C
3
®ath
gi¸ trÞ lín nhÊt.
HD:
2 3 2 3
2 3
6 6
180
2 2 3 3 3
6 . . 30 108.30
4 27 108
B B C C C
A B C A
B C AB C
A AB C
· + + · + + + + +
≥ ⇔ ≤ ⇔ ≤
DÊu “=” x¶y ra ⇔
30
60
2 3
180
90
A
B C
A
B
A B C
C
· ¹
¹
· ·
¹ ¹
⇔ ·
' '
¹ ¹
+ + ·
·
¹
¹
.
2. Nh©n thªm c¸c hÖ sè cho thõa sè.
VÝ dô. Cho a ∈ [0 ; 2], b∈ [0; 4]. Chøng
minh:
1372
(2 )(4 )(3 2 )
81
a b a b − − + ≤ .
Gi¶i:
Ph©n tÝch: VÒ nguyªn t¾c ta ph¶i khö
®îc a vµ b. VÕ tr¸i lµ tÝch cña 3 nh©n
tö, ®Ó tÝch lín nhÊt th× tæng cña
chóng ph¶i kh«ng ®æi. Nh vËy ta ph¶i
thªm bít ®Ó ®îc mét tæng kh«ng ®æi.
51
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
Cã:
1 1
(2 )(4 )(3 2 ) (6 3 ) (8 2 )(3 2 )
3 2
1
(6 3 )(8 2 )(3 2 )
6
a b a b a b a b
a b a b
− − + · − − +
· − − +
3
3
1 6 3 8 2 3 2 14 1372
6 3 6.27 81
a b a b − + − + +
| `
≤ · ·

' ·
.
DÊu “=” x¶y ra ⇔ 6 - 3a = 8- 2b = 3a +
2b =
14
3

4 5
;
9 3
a b · · .
3. T×m thªm sè h¹ng thÝch hîp
VÝ dô 1. Chøng minh:
2 2 2
a b c
a b c
b c a
+ + ≥ + + .
Gi¶i:
2 2
2 2
a a
b b a
b b
+ ≥ · ;
2 2
2 2
b b
c c b
c c
+ ≥ · ;
2 2
2 2
c a
a a c
a a
+ ≥ · ;
2 2 2
2 2 2
a b c
b c a a b c
b c a
⇒ + + + + + ≥ + + ⇔
2 2 2
a b c
a b c
b c a
+ + ≥ + + .
DÊu “=” x¶y ra ⇔ a = b = c.
VÝ dô 2. Cho x, y, z > 0.
Chøng minh:
3 3 3
2 2 2
x y z
x y z
y z x
+ + ≥ + + .
Gi¶i:
Ph©n tÝch : ta ph¶i khö ®îc mÉu b»ng
c¸ch ¸p dông bÊt ®¼ng thøc C«si.
Cã:
3 3
3
2 2
3 3
3
2 2
3 3
3
2 2
3 . . 3
3 . . 3
3 . . 3
x x
y y y y x
y y
y y
z z z z y
z z
z z
x x x x z
x x
¹
+ + ≥ · ¹
¹
¹
¹
+ + ≥ ·
'
¹
¹
¹ + + ≥ ·
¹
¹
3 3 3
2 2 2
3 3 3
x y z
y y z z x x x y z
y z x
⇒ + + + + + + + + ≥ + +

3 3 3
2 2 2
x y z
x y z
y z x
+ + ≥ + +
.
DÊu “=” x¶y ra ⇔ x = y = z.
VÝ dô 3. Cho x, y, z > 0.
Chøng minh:
2 2 2
3 3 3
1 1 1 x y z
y z x x y z
+ + ≥ + + .
Gi¶i:
Cã:
2 2
3
3 3
2 2
3
3 3
2 2
3
3 3
1 1 1 1 1
3 . . 3.
1 1 1 1 1
3 . . 3.
1 1 1 1 1
3 . . 3.

x x
y x x y x x y
y y
z y y z y y z
z z
x z z x z z x
¹
+ + ≥ · ¹
¹
¹
¹
+ + ≥ ·
'
¹
¹
¹
+ + ≥ ·
¹
¹
2 2 2
3 3 3
1 1 1 1 1 1 1 1 1
3. 3. 3.
x y z
y x x z y y x z z x y z
⇒ + + + + + + + + ≥ + +

2 2 2
3 3 3
1 1 1 x y z
y z x x y z
+ + ≥ + +
.
DÊu “=” x¶y ra ⇔ x = y = z.
VÝ dô 4. CM:
2 2 2
2
a b c a b c
b c c a a b
+ +
+ + ≥
+ + +
.
Gi¶i:
Cã:
2 2
2 2
2 2
2 .
4 4
2 .
4 4
2 .
4 4
a b c a b c
a
b c b c
b c a a c a
b
c a c a
c a b c a b
c
a b a b
¹
+ +
+ ≥ · ¹
+ +
¹
¹
+ + ¹
+ ≥ ·
'
+ +
¹
¹
+ +
¹ + ≥ ·
+ +
¹
¹
2 2 2
4 4 4
a b c b c a c a b
a b c
b c c a a b
+ + +
⇔ + + + + + ≥ + +
+ + +

2 2 2
2
a b c a b c
b c c a a b
+ +
+ + ≥
+ + +
.
DÊu “=” x¶y ra ⇔ a = b = c.
4. D¹ng tæng nghÞch ®¶o cña c¸c sè
d¬ng.
Cã:
1 1 1 1 4
( ) 4 a b
a b a b a b
| `
+ + ≥ ⇔ + ≥

+
' ·
;
1 1 1 1 1 1 9
( ) 9 a b c
a b c a b c a b c
| `
+ + + + ≥ ⇔ + + ≥

+ +
' ·
.
VÝ dô 1. Chøng minh r»ng trong mäi tam
gi¸c ta cã:
1 1 1 1 1 1
2
p a p b p c a b c
| `
+ + ≥ + +

− − −
' ·
víi
2
a b c
p
+ +
· .
Gi¶i:
Cã :
1 1 4 4 4
2 p a p b p a p b p a b c
+ ≥ · ·
− − − + − − −
;
52
¤n thi ®¹i häc cÊp tèc L¬ng TuÊn Gv THPT
TrÇn Phó - Mãng C¸i
t¬ng tù:
1 1 4 1 1 4
;
p b p c a p c p a b
+ ≥ + ≥
− − − −
.
Céng vÕ víi vÕ 3 bÊt ®¼ng thøc d¬ng
cïng chiÒu ta ®îc:
1 1 1 1 1 1
2 4
1 1 1 1 1 1
2
p a p b p c a b c
p a p b p c a b c
| `
| `
+ + ≥ + +

− − −
' ·
' ·
| `
⇔ + + ≥ + +

− − −
' ·
VI. BÊt ®¼ng thøc Bunhiac«pxki vµ
ph¬ng ph¸p to¹ ®é.
* B§T BNA:
2 2 2 2 2 2 2 2
( )( ) ax by a b x y a b x y + ≤ + + · + +
DÊu “=” x¶y ra ⇔
x y
a b
·
.
Më réng:
2 2 2 2 2 2 2
1 1 2 2 1 2 1 2
( ... ) ( ... )( ... )
n n n n
a x a x a x a a a x x x + + + ≤ + + + + + +
DÊu “= ” x¶y ra ⇔
1 2
1 2
...
n
n
a a a
x x x
· · ·
.
Mét sè vÝ dô:
VÝ dô 1. Cho x, y ∈ R, tho¶ m·n: 2x +
7y = 1. CM:
2 2
1
53
x y + ≥ .
HD: AD B§T BNA:
2 2 2 2 2 2 2
1
(2 7 ) (2 7 )( )
53
x y x y x y + ≤ + + ⇒ + ≥ .
§¼ng thøc x¶y ra khi
2
2 7 1
2 7 1
53
7 2 0 7
2 7
53
x y x
x y
x y
x y
y
¹
+ · · ¹
¹
+ · ¹
¹ ¹
⇔ ⇔
' ' '
− · ·
¹
¹ ¹
·
¹
¹
¹
.
VÝ dô 2. cho a, b, c ≥ -
1
2
vµ a + b + c
= 1. CMR:
2 1 2 1 2 1 15 a b c + + + + + ≤ .
HD: ¸p dông B§T BNA:
(1. 2 1 1. 2 1 1. 2 1)
(1 1 1)(2 1 2 1 2 1) 15
2 1 2 1 2 1 15
a b c
a b c
a b c
+ + + + + ≤
+ + + + + + + ·
⇒ + + + + + ≤
§¼ng thøc x¶y ra khi vµ chØ khi:
1
1
2 1 2 1 2 1 2
a b c
a b c
a b c
+ + · ¹
⇔ · · ·
'
+ · + · +
¹
.
VÝ dô 3. Cho x, y, z > 0 tho¶ m·n: xyz
= 1. CMR:
2 2 2
3
2
x y z
y z x z x y
+ + ≥
+ + +
.
HD: AD B§T BNA:
( )
( )
2
2 2 2
2 2 2
2
2 2 2
3
. .
.
( ) .2
3 3
2 2 2
x y z
y z z x x y
y z z x x y
x y z
y z z x x y
y z x z x y
x y z
x y z x y z
y z x z x y
x y z x y z
xyz
y z x z x y
| `
+ + + + + ≤


+ + +
' ·
| `
+ + + + + + +

+ + +
' ·
| `
⇔ + + ≤ + + + +

+ + +
' ·
+ +
⇔ + + ≥ ≥ ·
+ + +
DÊu “=” x¶y ra ⇔ a = y = z.
VÝ dô3. Cho x, y ≥ 0 vµ x
2
+ y
2
= 1. CM:
3 3
1
1
2
x y ≤ + ≤
.
HD:
Theo gi¶ thiÕt:
2 2
0, 0 0 1
0 1 1
x y x
y x y
≥ ≥ ≤ ≤ ¹ ¹

' '
≤ ≤ + ·
¹ ¹
3 2
3 3
3 2
0
1
0
x x
x y
y y
¹ ≤ ≤
¹
⇒ ⇒ + ≤
'
≤ ≤
¹
¹
.
¸p dông B§T BNA:
2 2
1 1 2 x y x y x y + ≤ + + ⇔ + ≤ .
MÆt kh¸c:
( )
2
2 2 2
3 3 3 3
1 ( ) . .
( )( ) 2( )
x y x x x y y y
x y x y x y
· + · + ≤
+ + ≤ +

3 3
1
2
x y + ≥
.
VÝ dô 4. Cho x, y >0 vµ
a b
m
x y
+ ·
. T×m
gi¸ trÞ nhá nhÊt cña x + y.
HD: AD B§T BNA:
2
2
2
( ) ( )
( )
a b a b
a b x y x y
x y x y
a b x y
| `
| `
+ · + ≤ + +



' ·
' ·
⇔ + ≤ +
53

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful