You are on page 1of 24

Uluslararas Sosyal Aratrmalar Dergisi

The Journal of International Social Research


Cilt: 5 Say: 22 Volume: 5 Issue: 22
Yaz 2012 Summer 2012
www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581

CEPHE BEZEMELER LE NE IKAN BR GRUP ERZURUM EV
A GROUP OF ERZURUM HOUSES WHICH ARE REMARKABLE FOR THEIR FACADE
ORNAMENTATION

Sahure INAR



z
Kendine zg mimarisiyle sosyo-kltrel bir gemii yanstan eski Erzurum evlerinin
cephe dzenlemeleri nemli sivil mimari gelerdendir. Etkileyici ssleme zelliklerine sahip olan
cepheler, Batl sluplarn semeci bir biimde grld alanlardr. Genellikle 20. yzyla
tarihlendirilen evlerde ta ve ahap malzeme ssleme iin kullanlmtr. Cepheleri oluturan ve
sembolik anlamlar tayan sveler, profiller, alnlklar, konsollar, kemerler, stunlar, giri kaplar
sslemenin younlat mimari elemanlardr.
Yazmzn asl amac Erzurum evlerinde grlen cephe sslemeleri zerinde durmak ve
deerlendirme yapmak olmakla birlikte pek tabii olarak deerlerimizin korunmas, bu ynde
bir bilincin olumas da hedeflenmitir. Konunun bu ynne de ayrca dikkat ekmek isteriz.
Anahtar Kelimeler: Erzurum, Ev, Cephe, Ssleme, Konut, Tandrevi.

Abstract
Reflecting a socio-cultural past with their peculiar architecture, facades of old Erzurum
houses form significant elements of civil architecture. Those facades, which have impressive
ornamental characteristics, are the places on which various western styles are used selectively.
Stone and wood are the materials used for ornamentation in these houses, which are generally
dated 20
th
century forming the facades and carrying symbolic meanings, the jambs, profiles,
frontals, cantilevers, cinctures, columns and entrances are the architectural elements on which
ornaments are especially seen.
The main aim of this study is to lay emphasis on the facade ornamentation of Erzurum
houses and to make an evaluation. Besides, we would like to draw attention to the protection of
these (cultural) values and to create awareness in this direction.
Keywords: Erzurum, House, Facade, Ornamentation, Dwelling, Floor Furnace House


Giri
Ev, insann fizyolojik, sosyolojik, estetik ve ekonomik ihtiyalarnn karland
Yontma Ta andan itibaren srekli geliim gsteren bir yapdr (Kuban, 1996:1; 2004:171).
nsan yaad evin plann dzenlerken birok faktr gz nnde bulundurduu bir
gerektir. Ev mimarisinin geliiminde iklim, corafi artlar ve malzeme olduu kadar o
kltrn etnik zelliklerinin de etkisi bulunmaktadr. Ancak aile yaps, ailenin toplumdaki
yeri ve ilevleri, btn blgelerde evin genel tasarmnda ortak fikirler meydana getirilir.





- 368 -
Trklerin gelenekleri ve yerlemi olduklar corafyann zelliklerine gre Trk Evi olarak
adlandrlan olgu ortaya kmtr. Anadolunun farkl blgelerinde, deiik yap malzemeleri
ile yaplan evlerin planlanmasnda ve i dzeninde slam dininin esaslar da gz nne
alnmtr. Trk ev mimarisinin en belirgin zelliklerinden birisi evlerin sade, insani
boyutlarda ve ilevsel olmasdr (Kuban, 1975:192-211; Akn, 1995: 503-512; 1997: 568-570;
Cansever, 1999: 440- 449; Karpuz, 1999:450-456).
Trk evinin plan tipleri zerinde yaplan almalarda iki ana husustan hareket
edilmektedir. Birincisi, Sedat Hakk ELDEMin tasnifidir. Eldem, Anadolu evlerini sofasz, d
sofal, i sofal ve orta sofal plan tipi olarak snflandrmtr. Plan tipleri ierisinde
nemli mekansal eler oda, eyvan ve sofadan olumaktadr (Eldem, 1995:92-93).
Doan KUBAN ise, geleneksel Anadolu evini Trk ailesinin rf, adet, gelenek,
grenek, sosyo-kltr yaps ve yaam biimleriyle deerlendirerek kullanclarnn
gereksinimlerine yant vermi bir ev tipi olarak tanmlamtr. Malzeme ve yapm tekniklerini
de gz nnde bulundurarak Anadoluyu geleneksel ev mimarisi asndan tasnif etmitir.
Anadoluyu yedi blgeye ayrm olan Kuban, Erzurum iin Kuzeydou Anadolunun
gney Kafkasya ve Dehistan ile akraba olan ahap hatll ta mimarisi ifadesini kullanmtr
(Kuban, 1982:195-227).
Dou Anadolu Blgesinin souk iklimi ve malzeme olarak tan bolluu nedeniyle
Erzurumda farkl bir plan tipi ortaya kmtr. Geleneksel olarak kapal bir plann
uyguland evlerin genelinde sofann grevini avluya bal bulunan tandrevinin
merkeze alnmasyla ekillenen tipler grlmektedir (Karpuz, 1986: 49; Aktemur, 1998:24-28;
Tali, 2004: 10; Kkl- Tali, 2007:97).
Erzurumda i avlulu- tandrevli plan olarak farkl tip grlmektedir. Bunlar;
tek katl evler, iki katl evler ve ok blml tip veya konaklardr. Btn Anadoluda grlen
ve stanbulda en eski rneklerini oluturan cumbal evleri zamanla azalm ve bozulmu olsa
da Erzurumda bunlar grmek mmkndr. Tek katl evlerde, tandr evinin yan sra bir
veya iki oda, avlu, ahr gibi meknlar bulunur. Evlerdeki mekn says, evi yaptrann
ekonomik gcyle ilgilidir. ki katl evlerde, d kapdan girilince bir avlu ile karlalr ve st
kata kan merdivenler bu avluda yer alr. Ayrca tandr odasna bu avludan geilir. Bu
avlunun yannda byk oda veya baka bir oda bulunur. Erzurum evlerinin en ilgi ekici
odas, kaps tandr evine alan odalardr. Bu odalar tandr evine yakn olduklar iin scaktr.
Evin odunluk ve ahr ksmlar evin arka tarafnda yer alr. ok blml tip veya konaklar,
haremlik ve selamlk olmak zere ikiye ayrlmtrlar. Katlar arasnda da ok sayda
meknlara yer verilmitir (Hotan, 1946:62-63; 1947:27-28; Karpuz, 1993:59-60; nal, 1995:329-
330; Kkl, 2005: 337).
Trk ev mimarisi iinde, Erzurum evinin kendine has bir bezeme zellii
olduu grlmektedir. Erzurum evlerinin cephesini meydana getiren duvar rgs, ev
sahibinin sosyal ve ekonomik gc ile dorudan orantl olup cephe sslemeleri ilk bakta
dikkat eken zelliktir. Bu makalede XIX. yzyl sonlarndan itibaren batl sluplarn etkisiyle
Erzurum evlerinde grlmeye balanan cephe sslemeleri zerinde durulacak ve
deerlendirilecektir.
Cepheye dardan bakldnda, dikkatleri zerine ekecek ve ieride neler olduuna
dair bir fikir verecek ekilde bezemesi her dnem var olmutur. lk alarda cephenin
dzenleniine verilen nem Msr tapnaklarnda belirgin bir biimde karmza kmaktadr.
Antik Yunanda ise cephe dzeni boyutlu bir ktle, bir heykel eklinde ele alnmtr.
Romada ktlesel bir etki yaratmak olduka nemlidir. Ge Antik ve Erken Hristiyan
mimarlnn cephe dzeninde de ta ve tula karm almak duvar tekniini uygulanmtr
(Erdoan, 2006:8). slam dnyasndaki cephe dzenleri de sslemeyi ilgilendiren bir
kuruluma sahip olmutur. Anadolu Seluklu dneminden balayan giri cephelerindeki
bezemeler Beylikler ve Osmanl dneminde de zenginleerek devam etmitir. Erzurumda
Osmanl dneminde yaplm olan eski evlerin cephe dzenleri dnemin slup zellikleriyle





- 369 -
bezendii grlmektedir.
Erzurum evlerinde cepheler arasnda ahap hatll ta duvarlar, bal bana birer ss
unsurudur. Hemen her evde yer verilen kat silmeleri ve kmalar cepheye hareketlilik
kazandran dier unsurlardr. Bunun yan sra silmeli sveler, yarm stunlar, ta
lentolar zerinde yarm daire formlu pencereler, zemin kat pencerelerinde kemerli atklarla
geleneksel standartlarn dna kld grlmektedir (Karpuz, 1993:54; Kukarac, 2001:52).
Cephe bezemeleri ile ne kan bir grup Erzurum evinin tantld bu
almada, evlerden gnmze gelebilmi olan; Rza Avc Evi, Mceldili Evi, Korukular Evi,
Fizyo Babann Evi, Kseda Mahallesindeki Ev, Kullebiler Evi, Atatrk Evi, Nusret
Gedik Evi incelenmi ve tantlmtr.
Rza Avc Evi
1

1901 tarihinde yaplm olan bu ev, iki katl plana sahip olup, d kapsndan
girdikten sonra avlu yer almaktadr. Bu blmde tandrevi girii ve st kata kan merdiven
bulunmaktadr. Evin zemin katnda tandrevi ve bir klk oda bulunur. Zemin katla st kat
arasnda bir ara kat vardr. st katta iki odaya yer verilmitir (Karpuz, 1993:37) (Resim 1).
Yakn tarihte yangn geirmi olan evin cephe dzeni, Erzurum evlerinin cephe
dzenlerinin deimeye baladnn bir gstergesidir. Orijinal bir Erzurum evi olan Rza
Avc Evinin giri kapsna gereken nem verilmi ve evin cephesinde dzgn kesme ta
kullanlmtr. Kapda ve st ksmlarda alternatif olarak ahaba da yer verilmitir (izim 1).
Evin birinci kat stten silmelerle snrlandrlmtr. Birinci kat yzeysel stunce
ile iki blme ayrlmtr. Stunce altlklar evin su basman seviyesinde yaplm ve tek sra
ta dizisinden sonra balamaktadr. Stnce kaideleri kvrml, balklar ise stilize
iyonik ekildedir (Kkl, 2005:125) (Resim 2).
ki blml olarak dzenlenmi birinci katta, dar tutulan ksmda, yana doru
kaydrlm giri kapsna yer verilmitir. Kap, dz bir lentoya sahip olup etrafnda iki sra
ahap bordr bulunmaktadr. lk bordrde herhangi bir ssleme unsuru bulunmazken, ikinci
bordrde stilize iek ve yapraklar yer almaktadr (Resim 3). Ahap bordr evreleyen ta
silmeden sonra yuvarlak kemerli sra halinde alnlk bulunmaktadr. Bunlardan ite ve
dta olan sralar ie doru, ortadaki sra ise da dorudur. Bu alnln balang ksmlar da
tpk stnce balklar gibi stilize iyonik balk eklindedir (Resim 4). Alnln ierisinde
yarm yuvarlak formlu bir aydnlatma penceresi bulunmaktadr. Pencere aklnda dekoratif
madeni ebeke bulunur.
Girilerde dikkat eken ve belge nitelii tayan kitabelik, alnln st ksmnda ve
dikdrtgen formlu olarak yaplmtr. Zemini sade olan kitabelikte sls karakterde st
ksmda Allah lafz, alt ksmnda ise evin yapm tarihi olan 1901 bulunmaktadr (Resim 5).
Giri kapsnn sandaki yzey, girie gre daha genitir. Burada ssleme unsurlarna
yer verilmemitir. Sadece iki stte, bir altta dikdrtgen ereveli pencere bulunmaktadr.
stteki iki pencere dikine dikdrtgen ve byk boyutlu etraf silmelerle hareketlendirilmi,
alttaki dier pencere ise enine dikdrtgen ve daha kk llerdedir (Resim 6).
Yapnn ikinci katna gemeden nce ileriye doru tarlm, oturma alann genileten
ve her iki kat birbirinden ayran ahap kmaya yer verilmitir. Bu ksmn zerinde baklava
motifli ahap geometrik sslemeler bulunmaktadr. kmann st ksmnda ikinci kata k
yerinde, aa doru sarkan stilize iek ve yaprak motifleri ahaptandr. st ksmda ise dar
olarak zincir eklinde i ie gemi geometrik sslemelerin bulunduu bordr; onun da
stnde daha geni tutulmu ve yine i ie gemi gen motiflerinin yer ald ikinci bordr
bulunmaktadr (Resim 7).

1
Yeenaa Mah. Glahmet Cad.





- 370 -
Cephesinde be dikdrtgen ereveli pencerenin yer ald yangn geirmi olan evin ikinci kat
sadedir. Sadece saak ksmnda ahaptan iki sra ssleme bulunmaktadr. lk srada geni
ssleme kua vardr. Bu kuakta aaya doru sarktlm damla motifleri bulunmaktadr.
Bunun st ksmnda daha dar, dikey, geometrik ekillerin yer ald dier bir ssleme kua
grlmektedir (Resim 8).
Mceldili Evi
2

1901 tarihinde ina edilmi (Karpuz, 1993:37), iki katl plana sahip olan evin birinci
kat, iki ailenin oturabilecei ekilde geni tutulmutur. kinci katta bulunan odalar ise byk
boyutlu, yksek tavanldr. Bu katta pencere saysnn artt grlmektedir (Resim 9).
Yakn tarihte restore edilerek Kltr Evi olarak kullanlan ev, Erzurum evlerinin ok
programl mekn ve cephe unsurlarnn deitii rneklerden birisidir (Karpuz, 1993:37)
(izim 2).
ki katl olarak yaplm olan evin, giri cephesinde zeminden ikinci kata kadar
dzgn kesme ta, ikinci katta ise moloz ta kullanlmtr. Bu katn kelerinde dzgn
kesme ta kullanlarak kelere nem verilmitir.
Evin birinci kat cephesi blm halinde dzenlenmitir. Ortada giri ksm ve her
iki yanda ise er pencere bulunmaktadr. Giri ksmna her iki ynden basamaklarla klr.
Giri, i ie silmelerle oluturulan yuvarlak kemer formlu dz lentolu olarak ekillenmitir.
Lentonun st ksmnda avluyu aydnlatmak iin kullanlan yuvarlak kemerli aydnlatma
penceresi yer alr. Ahap kap kanatlarna sahip olan, dikdrtgen formlu kapnn zerinde iri
ivi balaryla ssleme unsuru yaplarak kapya estetik bir grnm kazandrlmtr (Resim
10). Evin kaps kanatlar stnde karlkl iki tokmaa yer verilmitir.
Evi ziyarete gelen kimselerin cinsiyetine uygun ekilde yaplm olan bu tokmaklara
kap kanatlarnn her ikisinde de yer almaktadr. Bunlar insan eli eklinde yaplm,
bilek ksmndan itibaren st ksm kvrml kuma paras eklindedir (Resim 11).
Giriin her iki yannda st ste silmelerle oluturulmu birer stunce
bulunmaktadr. Stuncelerle sonlanan giriin her iki tarafnda damla eklinde, zerinde evin
1901 tarihinde yapldn belirten kk kitabelere yer verilmitir (Resim 12).
blmden oluan birinci katn giriten sonraki dier iki blmnde dikdrtgen
er pencere bulunmaktadr. Bu pencereler hafif kertme yzey ierisinde yer almaktadr.
Bask kemerli st iki yan pervaz da knt yapan talardan olumaktadr (Resim 13).
Evin, birinci ve ikinci katn birbirinden bir silme ayrmaktadr. Bu katn kelerinde
ve yapnn en st ksmnda kesme ta, dier duvar yzeylerinde ise moloz ta
kullanlmtr. Duvar yzeyindeki ahap hatllarla cephede hareketlik salanmtr. kinci
kat, birinci kat gibi blml olarak dzenlenmitir. Ortada giriin zerinde, da knt
yapan, etraf demir ebekeli bir balkon vardr. Balkonun iki yannda dikdrtgen
ereveli er pencereye yer verilmitir (Resim 14).
Korukular Evi
3

Giri kaps zerinde yer alan kitabelikte 1902 tarihinde yaplm olan ev, olduka
harap durumda olduu iin ieriye girilememektedir.
Bozta ve kamber tandan yaplm olan cephe (Kkl, 2005: 126) olduka sadedir.
Erzurum evlerinde yzeylerde estetik ve simetriye verilen nemin en gzel
rneini Korukular Evinin cephesinde grmek mmkndr (izim 3). Kesme tatan
yaplm olan cephe, ortada bir kap, kapnn iki yannda simetrik olarak yerletirilmi
birer pencere ve kenarlarda yzeysel iki stunce ile snrlandrlmtr (Resim 15). Giri,

2
Lala Paa Mah. Cami Sok.
3
Yeenaa Mah. Karanlk Kmbet Sok.





- 371 -
yarm yuvarlak formlu bir kemer ierisine alnm ve i ie silmelerden olumutur. Kap,
ahap dz bir lento ile snrlandrlrken zerinde bir aydnlatma penceresi yer alr (Resim 16).
Kapy evreleyen yarm yuvarlak kemerin st ksmnda dikdrtgen formlu kitabelik bulunur
(Resim 17). Kitabeliin ortasnda yine dikdrtgen ereve ierisine alnm cel sls
karakterde Allah lafz ve yannda evin yapm tarihini veren 1902 bulunmaktadr. Kitabede
alt ve yan ksmlarda sarmak zerine yaplm yaprak motifleri yer almaktadr. Sarman
u ksmlarnda ayrca birer iek motifine yer verilerek kitabeyi evreleyen bitkisel kuak
tamamlanmtr (izim 4).
Giriin her iki yannda bulunan pencereler kademeli yuvarlak kemer formludur.
(Resim 18). Cepheyi snrlayan stuncelerin kaideleri, zaman ierisinde zemin seviyesinin
ykselmesiyle toprak altnda kalmtr. Balk ksmlar ise dnemin anlayn yanstr
ekilde yaplarak orta ksmnda stilize yaprak motifine yer verilmitir (Resim 19).
Fizyo Babann Evi
4

1903 tarihinde yaplm (Karpuz, 1993:38), tek katl plan zellii gsteren yap,
cephedeki barok karakterli ok zenli ta iilii ile dikkat ekmektedir (Resim 20).
Ev sahibinin sosyal ve ekonomik gc ile dorudan orantl olan girilerdeki
sslemenin en gzel rneini Fizyo Baba Evinde grmek mmkndr (izim 5).
Yapnn n cephesi, yatay ve dikey olarak blme ayrlmtr. Kelerde cepheyi
snrlayan, iki sra yzeysel payanda bulunmaktadr. Bu payandalarn birincisinde,
pencerelere kadar olan blmde geometrik sslemelerle balayan sonra da vurgulanm
silmelerle devam etmektedir. kincisinde ise kaide ksmndan balayarak zerinde geometrik
sslemelerin bulunduu k- glge plastisitesi yanstan payandalarla cephe sonlandrlmtr
(Resim 21).
Cephe, yatay olarak en alt ksmda su basman seviyesi, ortada kap ve pencerelerin
yer ald en ssl alan ve en st ksmda kirpi saak eklinde korni ile sonlanmtr.
Evin cephe ksm, dikeyine ortada kap ve her iki yandaki drder pencere sras ile
tamamlanmtr.
Yanlarnda da yansyan silmelerle blme ayrlan ve yuvarlak kemer ierisine
alnan giri, cepheden ie doru ekilerek, dz lentolu olarak yaplmtr. nde iki basamakla
ulalan, ift kanatl giri kaps bulunmaktadr. Her bir kanat blmden oluan,
dikdrtgen formlu, etrafnda altn sars renklerin bulunduu panolardan meydana gelmitir.
Dz lentonun st ksmnda salonu aydnlatmak iin, demir ebekeli, aydnlatma penceresine
yer verilmitir. Giri kapsn evreleyen yuvarlak kemerin kilit ta da iek motifiyle
bezelidir. Bu motifin her iki yannda dnemin zelliklerinden biri olan S kvrmlarna yer
verilmitir. Kemerin st ksm, stilize yaprak ve bitki motifleri ile dolgulanmtr. Kemerin
her iki yannda basamaklara kadar devam eden da yanstlm yine S kvrmlar ve
geometrik motiflerin bulunduu ta sslemeler cepheyi hareketlendirmektedir (Resim 22).
Evin su basman seviyesinden sonra balayan ssleme unsurlar ile giri, silmelerle
blme ayrlmtr. Alt blm dikine yaplm da yansyan ta sslemeleri ile be farkl
alanda deerlendirilmitir. Kapdan da doru ilk srada geometrik ekiller, ikinci srada
en altta dikdrtgen bir ekil ve zerinde ters vazolar, nc srada farkl boyutlarda ele
alnan geometrik ekiller, drdnc srada yine geometrik ekiller kvrmlar, beinci srada
ise ikinci srada yer alan ayn motiflerle tamamlanmtr (Resim 23).
Ortada ve en uzun alan oluturan ikinci blm yine be sra sslemeden
olumaktadr. Bunlarn hepsinde ayn ssleme tekrar edilmitir. C kvrmlarnn
birlemesiyle ortada palmet motifleri oluturulmutur.

4
Murat Paa Mah. Erzincan Kap Cad.





- 372 -

Giriin son blmn ayran silme, yapnn cephesini de yatay olarak blme ayrmakta
ve evin korni ksmnn tekrar eklinde ele alnmtr. Giriin son blmnde, ikinci blmde
uygulanan ssleme tekrar edilerek k-glge etkisi daha da vurgulanmtr.
Cephenin dier iki blmnde yer alan ssleme unsurlar, kendi ierisinde yatay ve
dikey dzenlemelere sahiptir. Demir ebekeli drder pencereden oluan ksmlar, da
yansyan dikey silmelerle erevelenerek hareketlendirilmitir. Her pencere arasnda
drder silme yer alr. Bunlardan pencerelere yakn olan silmeler keli, ortadaki silmeler ise
yuvarlak hatldr. Yuvarlak hatl silmelerin balang yerlerinde yarm gen eklinde
kaidelere yer verilmi ve pencerelerin alt ksmlarnda da doru vurgulanm yatay silmeler
ile cephe olduka hareketlidir. Pencerelerin kilit talarnda da vurgulu kabaralar yer alr
(Resim 24).
Boluk ve doluluklarn dengelenmeye alld cephede, en st ve en alt ksmlar
bo braklmtr. st ksmda basit rtenler grlr. Evin korni ksm da kirpi saakla
sonlandrlmtr.
Kseda Mahallesindeki Ev
5

Giri ksmnda iki katl plan zellii gsteren ev, giri kapsnn zerinde
bulunan kitabeye gre 1906- 1907 tarihinde ina edilmitir. Cephe, giri ksm ve pencerelerin
olduu blm olarak iki ayr alandan olumaktadr. Cephede ikinci katn yarsna kadar,
kelerde kesme ta, ikinci katta moloz ta kullanlmtr (izim 6) (Resim 25).
Cephede keye ekilmi ve dar olan girie bir basamakla ulalr. Madeni iki kap
kanadna sahip giri, dz lentolu ve kademeli olup yuvarlak kemerle erevelenmitir. Giri
kapsnn zerinde yarm yuvarlak formlu aydnlatma penceresi yer almaktadr (Resim 26).
Girii evreleyen kemerin st ksmnda dikdrtgen formlu kitabelik bulunmaktadr (Resim
27). Kitabelikte ortada dm yapm bir ka kemer ve ierisinde bir de ibrik motifi
bulunmaktadr. briin ierisinde sls karakterli Allah lafz okunmakta alt ksmnda ise
evin, 19061907 tarihinde yapldn belirten tarih vardr. Evin giriini, kapnn iki yanndaki
yzeysel stunceler snrlamaktadr. Stuncelerin kaide ksmlar, evin su basman
seviyesinden balamakta ve altta geometrik ekiller, st ksmda ise i-d bkey ekillerle
oluturulan ters vazo motifleriyle sonlandrlmtrlar. Stunce balklar da kaideler gibi,
benzer motiflerle tamamlanmtr (Resim 28).
Cephenin solunda kademeli silmelerden oluan dikdrtgen formlu ahap ereveli
iki pencere bulunmaktadr. Bu blm, kesinde bulunan yzeysel stunceyle
sonlanmaktadr. Stuncenin kaide ve balk ksm, giriteki stunceler ile ayn zelliktedir.
Buras da geometrik ve ters vazo ekilleri ile kompozisyonu tekrarlar. Cephenin sol st
ksm, birinci blmde ikinci kat ayran silmenin devam eklinde olup saak halinde devam
ettirilmitir (Resim 29).
Evin ikinci kat, giriin zerinde, orta ksma rastlamaktadr. Bu ksmda dikdrtgen
formlu, ahap ereveli iki pencere ile cephe hareketlilii salanmtr. Bu katta, ssleme
unsuru yer almaz. Fakat ahap hatllarla yzey hareketlendirilmitir. Cephe, geni bir
saakla sonlandrlmtr (Resim 30).
Kullebiler Evi
6

Giri kapsnn hemen yan tarafnda bulunan kitabelie gre 1909 tarihli, iyi
korunmu bir eski Erzurum evi rneidir (Resim 31). ki katl bir plana sahip evin ayrca orta
st ksmnda at katna yer verilmi ve cephe sslemesi bakmndan sade bir dzenlemeye
sahiptir (izim 7).

5
Darack Sokak Kseda Mah.
6
Aa Hasani Basri Mah. Palandken Cad.





- 373 -
Birinci kat, dikey olarak e ayrlmtr. Ortada giri ve iki yannda ikier pencere,
kelerde ise kesme tala rlerek yaplm yzeysel payeler yer almaktadr. Cepheden
biraz ie ekilen, dz lentolu giri, yuvarlak kemerlidir. ki kanatl olarak dzenlenmi olan
kap, her yzeyde oyularak yaplm dikdrtgenlerle hareketlendirilmitir. Kapnn dz
lentosu stnde aydnlatma penceresine yer verilmi olup, aklk demir ebekelerle
sslenmitir. Giriin her iki tarafnda, kesme tatan rlm yzeysel payeler ye alr.
Payelerin hemen yannda ise dikdrtgen kitabelikler vardr (Resim 32).
Bu kitabelik, gnmze ulaan bezemeli kitabelikleri yanstan nemli bir rnektir
(Resim 33). Kitabeliklerde iek, yaprak ve dal motifleri ile oluturulan bitkisel bezemeli bir
zemine yer verilmitir. Bu zeminin zerinde oval bir kartu ierisinde sls karakterli
Maallah lafz ve alt ksmnda da yapnn 1909 da yaptrldn belirten tarih
bulunmaktadr.
Giriin iki tarafnda yarm yuvarlak kemerli, demir ebekeli ikier pencere
bulunmaktadr. Pencerelerin kilit talar cepheyi hareketlendiren elerdir (Resim 34).
Birinci kat ikinci kattan ayran silme, irice vurgulanm olup ikinci kat ssleme
bakmndan sade tutulmutur. Bu katn yzeyinde derzler olduka belirgindir. Ayrca,
kelerde ve at katna kmadan nce kesme ta kullanlarak yapya hareketlilik
kazandrlmtr. Giri ksmnn hemen zerinde ahap ereveli dikdrtgen formlu
pencere, bir arada, bunlara daha mesafeli her iki yannda ise ikier ahap ereveli ve
dikdrtgen formlu ikier pencere vardr (Resim 35).
Yapnn at katna gemeden nce geni bir saak bulunmaktadr. Cephede sadece
ortada tant yapan at katna yer verilmi olup buras, ahap ereveli dikdrtgen formlu
iki pencere ile yzey hareketlendirilmitir (Resim 36).
Cephede birinci katta, pencerelerin alt ksmnda tek sra ve ikinci katta ise iki sra
halinde ahap hatllara yer verilmitir.
Atatrk Evi
7

XIX. yzyla tarihlendirilen ev, bahesi ile birlikte 794 m2lik bir alan zerine
oturtulmu, bodrum katla birlikte katl olarak dzenlenmitir
8
(Resim 37). Bodrum kat,
birinci katn pencerelerinin bulunduu ksma kadar kesme tatandr. Alt ksmda, sa tarafta
dikdrtgen ekilli kk bir pencere yer alr. Olduka sade olan bu kat, birinci katn
pencerelerinin alt ksmlarndan aaya sarkan vazo eklindeki sslemelerle
hareketlendirilmitir (izim 8).
Birinci kat ile bodrum kat birbirinden, tek sra kesme tatan yaplm bir silme ile
ayrlmaktadr. blml ve dikey olarak deerlendirilmi birinci katn ortasnda ana
girie yer verilmitir. ki yandan merdivenlerle ulalan giri zemin seviyesinden
yukardadr. Giriin iki yannda, kaide ve balk ksmlar vazo eklinde dzenlenmi, ikinci
kat konsoluna kadar devam eden yzeysel stunceler bulunmaktadr. Da vurgulu ekilde
yaplm yuvarlak kemerli ve silmelerle hareketlendirilmi olan giri kaps, dz lentoludur.
Kapy evreleyen kemerin kilit ta dar vurgulanmtr. Kemerin st ksmnda dikdrtgen,
ortasnda da yanstlm yuvarlak ksmda bo bir kitabelik bulunmaktadr (Resim 38).
Giriin sa tarafnda bir ve sol tarafnda iki olmak zere kesme ta sveli, bask kemerli
pencereler yer alr. Yapnn cephesi kelerde kesme ta rglerle hareketlendirilmitir (Resim
39).
Evin ikinci kat ve at kat yzeylerinde ahap hatllar kullanlarak bu ksmlar
hareketlendirilmitir. kinci kat, birinci katla ayn dzenlemeye sahip olup, giriin
hemen zerinde da doru tarlm bir balkon bulunmaktadr. Balkon, yanlarda iki ahap
stnce ile snrlandrlm, zeri yarm yuvarlak kemerlidir. Kemerin st ksmnda gen

7
aykara Caddesinin dou ksmnda, caddeye yakn bir konumdadr.
8
Doal ve Kltrel Varlklar Koruma Envanteri, Envanter No: 25.00 \ 151.





- 374 -
alnla yer verilmi ve balkonun her iki yannda, dikdrtgen eklinde sada bir, solda iki
adet olmak zere pencereye yer verilmitir (Resim 40).
Evin nc kat, tek yanl olup at kat biiminde dzenlenmitir. Dikdrtgen ereveli
bir pencerenin bulunduu bu kat olduka sadedir (Resim 41).
Nusret Gedik Evi
9

1913 tarihinde yaplm olan (Karpuz, 1993:39) ve ksmen ayakta olan yap, iki kapl
ve iki katl bir plan dzenine sahiptir. Gnmzde ierisine girilemeyecek durumda harap
olan evin batdaki kapsndan dar bir koridorla tandrevine ulalr. Bu ksm gneyde baka
bir oda tamamlamaktadr. Dou kapdan girilen avlu ile ikinci kata, burada bulunan odalara
ve tandrevine girilmektedir (Karpuz, 1993:39). Cephe dzeninin deimeye balad, iki katl
eski Erzurum evlerinden bir rnektir (Resim 42) (izim 9).
Dzenli ta iilii gsteren cephenin birinci kat, iki blml bir ssleme deeri
tar. Her iki blmde de birer kapya yer verilmitir. Keler ve iki blm birbirinden
yarm yzeysel payelerle ayrlmtr. Bu yzeysel payelerin kaide ve balklar, i bkey ve
d bkey silmelerle snrlandrlmtr (Resim 43). Birinci giri ksmnda; yuvarlak kemerli, i
ie yuvarlak silmelerle vurgulanm, dz lentolu bir kap bulunmaktadr. Lentonun st
ksmnda ise yuvarlak formlu, avluyu aydnlatan pencere yer alr (Resim 44). Giriin st
ksmnda dikdrtgen formda ve ierisinde yan yana iki sarman yer ald, zerinde
yaprak motifleri ile u ksmlarnda birer iek motifleriyle sonlandrlm rlyef panolar
bulunmaktadr (Resim 45) (izim 10). Bu ksm kademeli yuvarlak kemerli silmelerden
oluan bir pencere ile hareketlendirilmitir. Evin ikinci giriinde yer alan kap ise birinci
girile ayn zelliktedir. Cephenin ikinci blmnde pencere says ikidir. Bu pencereler yine
yuvarlak kemerli olarak birinci kat cephesini tamamlayan unsurlardr (Resim 46).
Evin ikinci katna, i ie dzenlenmi yzeyden da vurgulanm silmelerle
geilmektedir. kinci kat ise daha sade olup burada dikdrtgen, ahap ereveli be
pencereye yer verilmitir (Resim 47). Yapnn st ksmnda da dikdrtgen formunda bir
kitabelik bulunmaktadr. Bu dikdrtgenin orta ksmnda, ierisinde sls karakterde
yazlarn bulunduu ve evin 1913 tarihinde yapldn belirten tarih kitabesi vardr.
Kitabeliin yan ksmlar dal ve yaprak motiflerinin bulunduu bitkisel kuakla
sonlandrlmtr (Resim 48). Evin zeri ta rtenler ve ikinci kat yzeyinde bulunan ahap
hatllarla cephe sonlandrlmtr.
Deerlendirme ve Karlatrma
Hem yaay hem de ehircilik bakmndan ideal olan eski Erzurum evleri, ataerkil
byk aile tipinin geerli olduu geleneksel kltrn rnleri olarak dikkat ekerler. Tarihin
hangi dneminde olursa olsun konut mimarisi ile bireylerin yaama biimleri ve kltr
dzeyleri arasnda sk bir iliki olmutur. 19. yzyln balarnda Trk-slam yaama
biiminin tamamen standartlat Erzurum evlerinde baz zelliklerin yre halknn sosyo-
kltrel yaam biimiyle paralellik gsterdii bir gerektir.
Tek katl, iki katl veya ok blml konaklar eklinde ina edilen ve gnmzde
yeterince korunamayan Eski Erzurum evleri, tarihi kent dokusunu yanstmalar bakmndan
nemlidir. Bu evlerde, batllamann etkisiyle, deien cephe dzenleri kendini
gstermektedir. Kendine has zellikleri olan eski Erzurum evlerinin cephe sslemeleri,
bunun en gzel rneidir. Tek katl bir evin bile pencere ya da saanda, yapnn
btnne uygun bezeme unsurlar unutulmamtr.
Anadolunun birok yresinde olduu gibi Eski Erzurum evlerinde sokaa bakan
cepheler nemlidir. Boluk ve doluluklarn dengelenmeye alld bu evlerde, genel
olarak ta, ahap, maden ve al malzeme sslemede n planda gelmektedir.

9
Yeenaa Mah. Karanlk Kmbet Sok., No: 23 \ 25





- 375 -
Cephelerdeki giriler, evlerin her zaman vurgulanan birimleridir (zgnaydn, 1976: 19-20).
Madeni sslemeler cephelerde genellikle kaplar zerinde, kaplarn sacla kaplanmasyla
oluturulmutur. Korukular Evi, Atatrk Evi ve Fizyo Babann Evi bu uygulamann en
gzel rneklerdir.
Ev sahibinin mesleinin, inancnn, kimliinin, sosyokltrel zelliklerinin
yanstld evlerde girilerdeki dier bir madeni ssleme ise yine kap zerine yaplm
tokmaklar (Eyice, 1974: 20-29) ve iri bal ivilerdir. Madeni sslemenin uyguland
dier yerler ise pencere ebekeleridir. Kap stnde, cephe yzeyinde ve pencerelerde
farkl ekillerde yaplm olan ebekeler cephe hareketliliine katkda bulunan esas gelerdir.
Geleneksel cephe anlaynda dzgn kesme ta, kelerde kap ve pencere
kenarlarnda, saaklarda, rtenlere de yer verilmitir. Cephelerde uygulanan ta duvar
rgsnn yan sra genellikle iki katl evlerde grlen kat silmeleri cepheleri
hareketlendirmek iin tercih edilmilerdir.
Evlerde ahap malzeme, daha ok birinci kat kmasn meydana getiren ksmlarda
kullanlmtr. Burada; genlerden eitli geometrik kuaklardan farkl sslemeler
oluturulmutur. Rza Avc Evinin kat kmasnda, ahap malzeme ile yaplm geometrik
sslemeler, Erzurum evlerinden ayakta kalan nemli gelerdir. Ayrca, Rza Avc Evinin
kap bordrnde yer alan stilize iek ve yaprak motifleri de ahap ileme sanatnn
inceliklerine rnek olarak gsterilebilir.
19. yzylda aznlk ustalarn mimaride ve sslemede nemli derecede rol oynam
olduunu, sonraki dnemlerde Erzurum evlerinde de grmek mmkndr. Evlerin
cephelerinde zengin ssleme unsurlar yer almaktadr. Erzurumda belirgin bir ekilde
toplumda snf farkllklar olmamasna ramen evlerin cephe sslemelerinde ailenin sosyal
ve ekonomik durumunun etkili olduu ortaya kmaktadr. Fizyo Babann Evindeki cephe
sslemeleri bunun en gzel rneidir. Girilerdeki sslemeler basit, sade rneklerin
olmasnn yan sra, ok hareketli, renkli rnekler de vardr. Bu hareketlilik silmeler, yarm
stnceler, ta lentolar zerine yarm daire eklinde kemerlere sahip pencerelerle
salanmaktadr. Ssleme bakmndan ta iiliinin bir sanat kolu haline geldii cepheye
sahip evdir. Burada ta sslemesinin ar ekilde uyguland cephe dzeni, Batl slup
olarak tanmlanan uygulamann bakent stanbul dndaki bir merkezde tekrarlanmas
nemli bir aamadr.
Cephelerde dikkat eken unsurlardan biri evlerin, ailenin i dnyasnn daryla
balant kurduu giri kaplar oluturmaktadr. Yaygn olarak kullanlan lentolu girilerde
dikdrtgen ierisine yerletirilen kap, stne konulan eitli formlardaki pencerelerle
girilere farkl ifadeler kazandrlmtr. Tokmaklarn en gzel rneini Mceldili Evinde
grmek mmkndr. Kap kanatlarnda iri ivi balaryla oluturulan gen ve her iki kap
kanadnda insan eli eklindeki tokmaklar, girii ssleyen ana unsurlardr. Girilerde
dikkat eken ve ssleme unsuru olarak deerlendirilen dier bir e ise belge nitelii tayan
kitabeliklerdir. Kap zerinde ya da giriin her iki yanndaki ssl kitabe talarnda, birbirini
tekrar etmeyen bitkisel veya geometrik ssleme kuaklar yer almaktadr.
Cephelerde nemli bir ssleme unsuru olan ve dardan gelenlerin ev halknn
haberdar olmasn salayan kap tokmaklarnn Erzurumdaki Mceldili Evinin benzer
rneini Hatay Yavuz Sok. No.17 adresli evin kapsnda grmek mmkndr (al, 2000:174)
(Resim 49).
Aydnlatma amacyla kullanlan cephe pencereler; dikdrtgen, kare, yarm daire,
yuvarlak form ve deiik boyutlarda yaplmlardr. Pencerelere uygulanan demir ebekeler,
cepheyi zenginletirici unsur olarak deerlendirilmitir.
Erzurum evlerinde cephelerdeki nemli unsurlardan biri de darya takn
olarak yaplm saak ve rtenlerdir. Kullebiler Evi ile Atatrk Evinde, geni saak rneini
grmek mmkndr. Nusret Gedik Evinde ise rtenler dikkat ekmektedir.








376
Eski Erzurum evlerinde grlen cephe anlaynn devam ettii, ama bugn ayakta
olmayan evler de vardr. Bunlardan, Alemdarlarn II. Evi (Resim 50), Mehmet Damgac
Evinde
10
(Resim 51) batl sluplarn etkili olduu cephe anlay hkimdir.
Zengin tarihi ve kltrel gemiiyle Erzurum, ta ve ta iiliiyle nemli bir yere
sahiptir. Erzurum evleri bu zellii ile Kayseri, rgp, Greme, Nevehir, Avanos gibi
ehirlerdeki evlerle benzerlik gstermektedir (Tali, 2005: 71). Biim olarak ayn
zellikleri tayan giriler, ssleme ve ayrntda deiiklikler gstermektedir. Girilerde
grlen ta iiliinin benzer rneklerini Urfa, Diyarbakr (Tuncer, 1999:59-62), Mardin,
Midyat (Aliolu, 2003: 86-99), Antep ve Bitliste (Tali, 2008: 177) de grmek mmkndr.
Evlerin cephelerinde ahap hatllar, hem yapya esneklik hem de yzeyde
hareketlilie sebep olmaktadr. Eski Erzurum evlerinde yaplan bu uygulamann benzer
rnei Sivrihisar evlerinde de grlmektedir (Sayan, 2009:9) (Resim 52).
Sonu
Dou Anadolu Blgesinin nemli ehirlerinden biri olan Erzurum, tarihsel
dokusunu nispeten koruyan kentlerden biridir. Trk ehri karakterini ilk devirlerden itibaren
koruyan ehirde nemli yaplar yaplmtr. Bu yaplar ierisinde evlerde dikkat ekici
unsurlardr. Gnmzde bu evlerden bazlar yklm, bazlar bakmsz, bazlar ise restore
edilerek kullanmn srdrmektedir.
Evler, Trk kltr mirasnn nemli gelerinden biri olan ve yre insannn yaam
tarzn, ekonomik durumunu yanstmas bakmndan deerlidirler. Bunun yan sra burada
yaayan halkn sanat anlayn ve yaam tarzn yanstmalar asndan eski Erzurum evleri
nem tamaktadr.
Zengin bir gemiin izlerini srdren eski Erzurum evlerinin restore
edilenlerinin aslna uygun bir ekilde kullanlmas, ykk durumda olanlarn ise restore
edilmesi temennimizdir.

KAYNAKA
AKIN, Nur (1995). Ev, slam Ansiklopedisi, C. 11, s. 507-512, stanbul. AKIN, Nur
(1997). Ev, Eczacba Sanat Ansiklopedisi, C.1, stanbul.
AKTEMUR, A. Murat (1998). Erzurumda Kaybolan Kltr Deerlerimiz: Evler, Sanatsal
Mozaik, S.29, s.24-28, stanbul.
ALOLU, E. Fsun (2003). Mardin ehir Dokusu ve Evler, stanbul.
CANSEVER, Turgut (1999). Osmanl Evi, Osmanl Ansiklopedisi, C.10, Ankara.
AL, Halit (2000). Hatay Kap Halkalar Ve Tokmaklar, Ortadouda Osmanl Dnemi Kltr
zleri Uluslar Aras Bilgi leni Bildirileri, C.I, s.173-187, Hatay.
Doal ve Kltrel Varlklar Koruma Envanteri, Envanter No: 25.00 \ 151. ELDEM, Sedat
Hakk (1995). Trk Evi Plan Tipleri, stanbul.
ERDOAN, Ceren stner (2006). Manisa Cami ve Mescitlerinin Cephe Dzeni, Yaynlanmam
Yksek Li s ans Tezi , zmir: Ege ni ve r s i t e s i Sosyal Bilimler Enstits Trk-slam Sanat Anabilim Dal.
EYCE, Semavi (1974). Trk Kaplarnn Madeni Ssleri, Sanat Dnyamz, S.1.
GNDODU, Hamza (1997). Genel zellikleriyle Erzurum Evleri, Atatrk niversitesi Gzel Sanatlar Enstits
Dergisi, S.3, s.27-37.
HOTAN, Harbi (1946 ). Erzurumda Sivil Mimari ve zellikleri, Arkitekt, C.15, s.62-64. HOTAN, Harbi
(1947 ). Erzurum Evleri, Arkitekt, C.16, s. 27-30.
KARPUZ, Haim (1986). Eski Erzurum Evlerinde Tandrevi, Kz Dergisi, S.6, s. 49-53, Erzurum.
KARPUZ, Haim (1993). Trk slam Mesken Mimarisinde Erzurum Evleri, Ankara.
KARPUZ, Haim (1999). Trk Evi, Osmanl Evi, Osmanl Ansiklopedisi, C.10, s. 450-456, Ankara.
KUBAN, Doan (1982). Trk Ev Gelenei zerine Gzlemler, stanbul.
KKL, Zerrin TAL, erife (2007). Geleneksel Erzurum Evlerinde Tandrevi (Mutfak) ve
Mimarisi, Atatrk niversitesi Gzel sanatlar Fakltesi Dergisi, S. 11, s.97-111, Erzurum.
KKL, Zerrin (2005). Eski Erzurum Evlerinde Kap Tokmaklar, IX. Ortaa ve Tk Dnemi Kazlar ve Sanat
Tarihi Aratrmalar Sempozyumu, s. 337-345, Erzurum.
KKL, Zerrin (2005). Eski Erzurum Evlerinde Ta Ssleme, Atatrk niversitesi Fen- Edebiyat Fakltesi
Sosyal Bilimler Dergisi, S.5, s. 123-138, Erzurum.
KUBAN, Doan (1975). Trk Ev Gelenei zerine Gzlemler, Sanat Tarihimizin Sorunlar, stanbul.
KUBAN, Doan (1996). Ev zerine Felsefe Krntlar, Tarihten Gnmze Anadolu da Kent ve Yerleme stanbul








377
Habitat II, stanbul.
KUBAN, Doan (2004). alar Boyunca Trkiye Sanatnn Anahatlar, stanbul.
KUKARACI, .Umut (2001). Gnmz Erzurum Evinde Geleneksel Unsurlarn Kullanmna Ynelik Bir Sentez almas,
Yaynlanmam Yksek Lisans Tezi, Erzurum: Atatrk niversitesi Sosyal Bilimler Enstits.
GEL, Bahattin (1947). Erzurum Evleri, lk Dergisi, C.1, S.12, s.32-33, stanbul. ZGNAYDIN, Ltf
(1976). Kaplarn Dili, Trkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni,S.288.
SAYAN, Yksel (2009). Sivrihisar Evleri, zmir.
TAL, erife (2004). Geleneksel Erzurum Evlerinde Tandrevi ve Mimarisi, Yaynlanmam Yksek Lisans Semineri,
Erzurum: Atatrk niversitesi Sosyal Bilimler Enstits.
TAL, erife (2005). Geleneksel Kayseri Evlerinde Ssleme, Atatrk niversitesi Sosyal Bilimler
Enstits Dergisi, C.6, S.2, s. 61-85, Erzurum.
TAL, erife (2008). Germir Evlerinin Giri Kap Tasarmlar zerine Tipolojik Bir Aratrma,
Atatrk niversitesi Gzel Sanatlar Enstits Dergisi, S.21, s.165-185, Erzurum. TUNCER,
Orhan Cezmi (1999). Diyarbakr Evleri, Diyarbakr.
TUZTAI, Uur (2010). deal Osmanl Trk Evinin Anadolu Evlerinden Ayrtrmnda Biimsel ve
Bilimsel Aklamalar, Uluslararas Sosyal Aratrmalar Dergisi, C.3, S.14, s.497-510, Ankara.
NAL, Rahmi H. (1995). Erzurum Mimarisi (Evler), slam Ansiklopedisi, C.11, s. 329-334, stanbul.


EKLER


izim 1: Rza Avc Evi Genel Cephe izimi






izim 2: Mceldili Evi Genel Cephe izimi








378



izim 3: Korukular Evi Genel Cephe izimi





izim 4: Korukular Evi Kitabelik izimi





izim 5: Fizyo Baba Evi Genel Cephe izimi





















379


izim 6: Kseda Mahallesindeki Evin Genel Cephe izimi





izim 7: Kullebiler Evi Genel Cephe izimi










380


izim 8: Atatrk Evi Genel Cephe izimi




izim 9: Nusret Gedik Evi Genel Cephe izimi










381



izim 10: Nusret Gedik Evnin Kitabelik Ksmnda Bulunan Pano






Resim 1: Rza Acv Evi Resim 2: Cephedeki Stnceler














382




Resim 3: Ahap Kap Bordrndeki Ssleme Resim 4: Alnlktaki Stnce Bal






Resim 5: Kitabelik Resim 6: Giri kapsnn sa yzeyi




Resim 7: Ahap kma Resim 8: Saaktaki Ahap Ssleme














383



Resim 9: Mceldili Evi




Resim 10:Evin Giri Kaps Resim 11: Kap Tokmaklar











Resim 12: Kitabelikler













384



Resim 13: Birinci Katn pencereleri Resim 14: kinci Kat




Resim 15: Korukular Evi




Resim 16: Evin Giri Kaps Resim 17: Kitabelik















385





Resim 18: Cephedeki Pencereler Resim 19: Stun Balklar





Resim 20: Fizyo Babann Evi Resim 21: Kelerdeki
Yzeysel Payandalar







Resim 22: Evin Giri Kaps Resim 23: Evin Giri Kapsndan Ayrnt









386




Resim 24: Cephedeki Pencereler Resim 25: Kseda Mahallesindeki Ev






Resim 26: Evin Giri Kaps Resim 27: Kitabelik






Resim 28:Giri Kapsnn Yanndaki Stunce











387







Resim 29:Giriin sol yzeyi Resim 30: Evin kinci Kat





Resim 31: Kullebiler Evi Resim 32: Evin Giri Kaps






Resim 33: Kitabelikler Resim 34: Cephedeki Yarm
Yuvarlak Kemerli Pencereler



Resim 35: Evin kinci Kat Resim 36: Evin at Kat








388





Resim 37:Atatrk Evi Resim 38:Evin Giri Kaps







Resim 39: Giriin Yannda Bulunan Pencereler Resim 40: Evin Balkon Ksm











Resim 41: Evin at Kat Resim 42: Nusret Gedik Evi








389







Resim 43: Cephedeki Yarm (I) (II)
Yzeysel Payeler Resim 44: Evin I. Ve II. Giri Ksm







Resim 45: Kaplarn st Ksmndaki Panolar Resim 46: Cephedeki Birinci Kat Pencereleri





Resim 47: Evin kinci Kat Resim 48: st Ksmdaki Kitabelik















390





Resim 49: Hatay, Yavuz Sok. No.17 Resim 50: Alemdarlarn II. Evi




Resim 51: Mehmet Damgac Evi Resim 52: Sivrihisar Bacaclar Evi
(Y. Sayandan)