UNIVERZITET U SARAJEVU FAKULTET ZA SAOBRAĆAJ I KOMUNIKACIJE

CESTOVNA VOZILA (vježbe)

Doc.dr Suada Dacić

2009/2010 PRVI PRINCIP TERMODINAMIKE

Prvi princip termodinamike definiše mogučnost i razne forme pretvaranja toplotne energije u druge oblike i obrnuto. Stanje idealnog gasa je definisano jednačinom stanja: p∙v=R∙T.

-Pojam radnog pv dijagrama
idealni gas
1 kg
1 2
p∙v=R∙T p∙V=R∙T

n kg

W – rad S – površina klipa
kriva širenja

rad (W)

S∙∆h=∆V W=F∆h=p∙S∙∆h=p∙∆V

Jednačina za rad u diferencijalnom obliku: δW'=pdv
W'12=V1V2pdv=V1V2fvdv

p=f(v)

Kada se ima na raspolaganju određena količina toplote Q onda se iz te količine toplote može dobiti određeni mehanički rad ili kada se obavlja mehanički rad uvijek se dobiva određena količina toplote.
Q⇄W

2

u – unutrašnja energija
1 2

- opća jednačina za 1 kg q=∆u+δW'

δq=∆u+W' q12=CpT2+ T1+ V1V2pdv

Napomena: q, W – nisu veličine stanja u – jetse veličina stanja

za n kg

Q12=mCpT2+ T1 + V1V2pdv

– Promjena stanja idealnog gasa (opšta politropska promjena stanja)
Promjena stanja idealnog gasa posljedica je pretvaranja toplotne energije u mehanički rad. Da bi se ova promjena mogla analizirati potrebno je poznavati jednačinu promjene stanja.
δq=CpdT+pdv C=δqT⟹δ=C∙T dpp+ Cp-CCv-C∙dvv=0∕∫ pvn=const.

(diferencijelni oblik)
pv=RT ⟹v= RTp

(jed. opšte politropske promjene stanja)

pv=RT T∙vn-1=const. p1-nTn=const.

(T,v) (T,p)

3

– Specijalni slučajevi promjene stanja
1) IZOBARSKA promjena stanja (n=0 ; p= const. )

n – eksponent politrope izobara

2) IZOTERMSKA promjena stanja ( n=1 ; pv=const. ) p 1 n=1 pv=const. 2 v 3) ADIABATSKA promjena stanja ( C=0 ; q=0 ) p 1 C=0 n=ϰ ϰ-(kappa) n=Cp-CCv-C

izoterma

adiabata
2 v

CpCv=ϰ pvϰ=const.

4

4) IZOHORSKA promjena stanja ( n=±∞ ⟹ v=const. ) p 1 n=±∞

adiabata
2

izohora
v

5) POLITROPSA promjena stanja ( 1<n<ϰ ) p

politropa

ϰ=1,66 (za 1 atomne gasove) ϰ=1,29 (za 2 atomne gasove) ϰ=1,4 (za idealan gas)

v

Količina toplote pri opštoj politropskoj promjeni stanja
δq=CdT n=Cp-CCv-C ⟹ C=Cvn-ϰn-1 δq=Cvn-ϰn-1 dT p1v1n=p2v2n∕log

izračunamo n

5

1) IZOBARSKA promjena stanja (n=0 ; p= const. ) δq=Cv0-ϰ0-1 dT = CvdT Q12=mCp(T2-T1)

CpCv=ϰ

2) IZOTERMSKA promjena stanja ( n=1 ; pv=const. ) – NEODREĐENA ; jer n-ϰn-1=n-ϰ0 (nema promjene u energiji) tj. dovedena količina toplote se koristi za rad ( Δu=0 ;T=const. ). δq=du+δW' ⟹ δq=pdv q12=V1V2pdv ⟹ q12=RTV1V2dvv q12=RTlnV2V1 pv=RT

1) ADIABATSKA promjena stanja ( C=0 ; q=0 ) δq=0 n=ϰ 2) IZOHORSKA promjena stanja ( n=±∞ ⟹ v=const. ) αq=CvdT q12=Cv(T2-T1)

izraz za dovedenu/odvedenu količinu toplote za izotermsku promjenu stanja

mjesto dovođenja toplote
p q1'=Cv(T3-T2) 3 q1'

proces sagorjevanja goriva
q1'' 4

max. p

ηt=Q1-Q2Q1

ηt - TD stepen iskorištenja

proces širenja (stvaranje rada)
2

samopaljenje goriva

5 q2

mjesto odvođenja toplote

T1V1ϰ-1=T2V2ϰ-1 1

proces sabijanja Proces idealnog dizel motora

ispuštanje odpadnih gasova
v

– Rad pri opštoj politropskoj promjeni stanja

6

δq=du+ δW' ⟹ δW'= δq-du= Cvn- ϰn-1dT- CpdT W12= Cv- Cpn-1 T2-T1= Rn-1 T1-T2 ⟹ W12= 1n-1 p1v1-p2v2

1) IZOBARSKA promjena stanja (n=0 ; p= const. ) W12=p(v2- v1)

2) IZOTERMSKA promjena stanja ( n=1 ; pv=const. ) W'=q W12=RTlnv2v1 3) ADIABATSKA promjena stanja ( C=0 ; q=0 ) W12=1ϰ-1 p1v1-p2v2 4) IZOHORSKA promjena stanja ( n=±∞ ⟹ v=const. ) W12=0

– Kružni proces i veličine stanja (veličine procesa)
p

1 C
qb

a

qa

Prvi zakon termodinamike: δq= du+ δW

b

2
v

W' – dobiveni rad Pri završenom ciklusu toplota se može zapisati: δq= qa- qb Pri završenom ciklusu rad se može zapisati: δW= W'a- W'b
⟹ dV=0 , dT=0 ⟹ du=0 ⟹

Promjena veličine stanja po zatvorenom kružnom ciklusu je jednaka 0. Promjena veličine stanja ne zavisi od načina odvijanja ciklusa, dok rad i količina toplote zavise od načina odvijanja ciklusa, i zbog toga se nazivaju veličine procesa.
7

DRUGI PRINCIP TERMODINAMIKE I ENTROPIJA
ηt= Q- Q0Q= T- T0T QT+ Q0T0=0 p

q0

1

a

Qa T1

1a2∙δQ1T1+ 2b1∙δQ2T2= δQT=0

Qb

T2

δQT=dS

b

2
v

T

Entropija – mogućnost da se u toku procesa iz uložene toplote dobije rad ( sposobnost preobražaja)
δQ=TdS δq=Tds

T = f(S)

2 q

1

za 1 kg materije

dS

s

δQ=dU+pdV dST=dU+pdV dS=mCvdTT + pdVT pV=mRT dS=mCvdTT + mRVT S2- S1=mCvlnT2T1+ mPlnV2V1

promjena entropije
δq=CdT=Cvn-ϰn-1dTT TdS=Cvu-ϰn-1dT 8

dS=Cvn-ϰn-1dTT

promjena entropije po načinu odvijanja stanja

– Specijalni slučajevi
1) IZOBARSKA promjena stanja (n=0 ; p= const. ) T

n=0 p = const.

izobara u Ts diagramu

s
dS=CpdTT S2- S1=CplnT2T1

2) IZOHORSKA promjena stanja ( n=±∞ ⟹ v=const. )

T

izohora
S2- S1=CvlnT2T1

n = ±∞

s

9

3) IZOTERMSKA promjena stanja ( n=1 ; pv=const. ) T

izoterma n=1

s2- s1=RV2V1

s
4) ADIABATSKA promjena stanja (S2- S1=0 ; dS=const. ) T

adijabata

s

T 2 1

dovedena količina toplote

s
ηt=1- Q0V2 10

pmt- srednji TD

pritisak

pmt=Q- Q0V2-V1

= Q- Q0 Vmax-Vmin

Zadatak 1
(1) Dat je idealni ciklus koji je prikazan na slici. Poznati su pokazatelji početnog stanja (tačka a) i vrijednosti odnosa ε=VaV1. Treba odrediti TD iskorištenje ηt i srednji TD pritisak pmt.

Priredio: Huber Tarik

11

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful