You are on page 1of 178

B VN HA, TH THAO V DU LCH

TRNG BI DNG CN B QUN L


VN HA, TH THAO V DU LCH

TI LIU BI DNG CNG CHC


VN HA - X HI X
(Khu vc ng bng)

QUYN I: KIN THC CHUNG

H Ni, nm 2012

MC LC

TT

TN BI

Bi 1

Quan im, ng li ca ng, chnh sch ca Nh nc


v pht trin vn ha, gia nh, th thao v du lch trong thi
k i mi.

Bi 2

ng li ca ng, Chnh sch ca Nh nc v Dn tc,


Tn ngng v Tn gio.

36

Bi 3

Mt s vn v qun l nh nc v pht trin vn ha,


gia nh, th thao v du lch trong thi k i mi.

57

Bi 4

Chc trch, nhim v, quyn hn v tiu chun nghip v


ca cng chc vn ha - x hi x.

73

Bi 5

Gii thiu h thng vn bn quy phm php lut v vn ha,


gia nh, th thao v du lch.

85

Bi 6

Khi qut vn ha khu vc ng bng.

114

Bi 7

Xy dng i sng vn ha c s trn a bn x khu vc


ng bng hin nay.

131

Bi 8

Phong tro ton dn on kt xy dng i sng vn ha


trn a bn x khu vc ng bng.

156

TRANG

QUAN IM, NG LI CA NG, CHNH SCH CA NH NC


V PHT TRIN VN HO, GIA NH, TH THAO V DU LCH
TRONG THI K I MI
TS. NGUYN VIT CHC
Ths. NGUYN QUANG HNG
Thi lng: 12 tit (*)
A. MC CH, YU CU
1. Mc ch:
Cung cp cho hc vin nhng kin thc c bn v ng li ca ng, chnh sch
ca Nh nc v pht trin vn ha, gia nh, th thao v du lch trong thi k i mi.
2. Yu cu: Hc vin nm c kin thc c bn v ng li ca ng, chnh sch
ca Nh nc v pht trin vn ha, gia nh, th thao v du lch trong thi k i mi,
ng thi ng dng c hiu qu trong hot ng thc tin a phng.
B. NI DUNG
Pht trin vn ho, gia nh, th thao v du lch l nhim v c tnh chin lc
ca s nghip i mi Vit Nam, c ng v Nh nc quan tm ra ng li,
ban hnh chnh sch ph hp vi tng giai on pht trin kinh t - x hi ca t
nc, nhm nng cao i sng vt cht v tinh thn ca nhn dn.
Cng chc vn ho- x hi x l ngi trc tip tham mu cho cp y, chnh
quyn thc hin ng li, chnh sch ca ng v Nh nc v pht trin s nghip
vn ho, gia nh, th thao v du lch a phng.
Chuyn ny gii thiu mt cch khi qut nhng quan im c bn ca ng,
nhng chnh sch ca Nh nc lin quan trc tip n nhim v c th ca cng chc
vn ho - x hi x khu vc ng bng gp phn thit thc vo chin lc pht trin
vn ho, gia nh, th thao v du lch trong thi k i mi.
1. Quan im, ng li ca ng v pht trin vn ha, gia nh, th thao
v du lch trong thi k i mi
1.1. Quan im, ng li ca ng v Vn ho
T ngy thnh lp ng cho n nay, quan im ca ng v vai tr, v tr ca
vn ho c bn nht qun. C th ni cng vn ho nm 1943 l vn kin u tin
khng nh v tr, vai tr quan trng ca vn ho trong s nghip cch mng vi nhng
vn then cht sau :
(*)

- L thuyt; 8 tit; Tho lun : 4 tit.

- Vn ho l mt trong ba mt trn: Chnh tr - Kinh t - Vn ho.


- Mun lm cch mng X hi ch ngha (XHCN) nht thit phi lm cch mng
vn ho.
- S nghip vn ho l ca ton dn, t di s lnh o ca ng.
- Ba nguyn tc vn ng vn ho Vit Nam giai on l: Dn tc ho, Khoa
hc ho, i chng ho.
- Tnh cht nn vn ho mi Vit Nam: Dn tc v hnh thc, tn dn ch v ni dung.
Tuy nhin, theo tng giai on ca cch mng Vit Nam, quan im v ng li
ca ng v vn ho c s thay i uyn chuyn, linh hot ph hp vi thc t khch
quan. C th khi qut theo ba giai on nh sau :
Giai on th nht (t nm 1945 n ht nm 1954)
Trong iu kin khng chin ton dn, ton din vi mc tiu ln l gii phng
dn tc khi ch thng tr ca thc dn, phong kin, ginh c lp dn tc, th Vn ho
l mt mt trn, vn ngh s l chin s trn mt trn y
Giai on th hai (t nm 1954 n nm 1975)
C nc tip tc cuc cch mng gii phng dn tc v min Nam vn cha c
gii phng khi ch thc dn. Min Bc bc vo giai on u xy dng ch ngha
x hi tr thnh hu phng ln cho tin tuyn ln, min Nam trong cuc chng M cu
nc. Mun lm cuc cch mng XHCN min Bc, ng xc nh phi lm 3 cuc
cch mng ln: 1. Cch mng quan h sn xut. 2. Cch mng khoa hc v k thut. 3.
Cch mng t tng, vn ho.
Giai on th ba (t nm 1976 n nay)
Giai on ny l giai on c nc thng nht i ln xy dng ch ngha x hi.
Chng ng u y kh khn, gian kh v tri nghim nhng th thch c tnh sng
cn i vi ch ngha x hi khng ch nc ta m cn trn phm vi rng ln trong
cc nc XHCN. Cng chnh t thc tin su sc, phong ph v nhng bi hc rt ra
t thc tin khc nghit y, ng v nhn dn ta trn tr tm ng i mi m trc
tin l i mi t duy c khi xng t i hi ng ln th VI nm 1986. V
cng chnh t , ng khng ch i mi t duy trong kinh t m trong vn ho cng
c s i mi. Quan im ln qun xuyn ton b nhn thc mi ca ng v vn ho
th hin trong vn kin i hi ng ln th VII: Vn ho l nn tng tinh thn ca
x hi, va l mc tiu, va l ng lc thc y pht trin kinh t - x hi. Hi ngh
ln th 10 Ban chp hnh Trung ng ng kho IX khng nh s gn kt gia ba
nhim v: 1. Pht trin kinh t l trung tm; 2. Xy dng ng l then cht; 3. Pht
2

trin vn ho l nn tng tinh thn ca x hi. Cng vi Ngh quyt ni trn, Ngh
quyt Hi ngh ln th 10 Ban chp hnh Trung ng ng kho IX; Ngh quyt s 23
ca B Chnh tr v vn kin i hi ng ln th X, XI l c th ha quan im ca
ng ta v vn ha. c bit l Ngh quyt Hi ngh ln th 5 Ban chp hnh Trung
ng ng kho VIII vi 5 quan im, 10 nhim v, 4 gii php nh sau:
1.1.1. Nm quan im c tnh nh hng v ch o ton b s nghip xy dng
v pht trin vn ha
1. Vn ho l nn tng tinh thn ca x hi, va l mc tiu va l ng lc thc y
pht trin kinh t - x hi.
2. Nn vn ho m chng ta xy dng l nn vn ho tin tin, m bn sc dn tc.
3. Nn vn ho Vit Nam l nn vn ho thng nht m a dng trong cng ng cc
dn tc Vit Nam.
4. Xy dng v pht trin vn ho l s nghip ca ton dn do ng lnh o,
trong i ng tr thc gi vai tr quan trng.
5. Vn ho l mt mt trn; xy dng v pht trin vn ho l mt s nghip cch
mng lu di, i hi phi c ch cch mng v s kin tr, thn trng.
1.1.2. Mi nhim v xy dng v pht trin vn ho Vit Nam thi k i mi
1. Xy dng con ngi Vit Nam trong giai on cch mng mi.
2. Xy dng mi trng vn ho
3. Pht trin s nghip vn hc ngh thut
4. Bo tn v pht huy cc di sn vn ho
5. Pht trin s nghip gio dc - o to v khoa hc - cng ngh.
6. Pht trin v i i vi qun l tt h thng thng tin i chng.
7. Bo tn, pht huy v pht trin vn ho cc dn tc thiu s.
8. Chnh sch vn ho i vi tn gio.
9. M rng hp tc quc t v vn ho.
10. Cng c, hon thin th ch vn ho.
1.1.3. Bn gii php tng th xy dng v pht trin vn ho Vit Nam
1. M cuc vn ng, gio dc ch ngha yu nc vi thi ua yu nc v
phong tro Ton dn on kt xy dng i sng vn ho.
2. Xy dng, ban hnh lut php v cc chnh sch vn ho.
3

3. Tng cng ngun lc v phng tin cho hot ng vn ho.


4. Nng cao hiu qu lnh o ca ng trn lnh vc vn ho.
Ngh quyt Hi ngh ln th 5 Ban chp hnh Trung ng ng kho VIII l mt
vn kin ht sc c ngha v vn ho, i hi cc ngnh, cc cp t trung ng n
c s phi qun trit thc hin. Tuy nhin, mi ngnh, mi cp vn dng sng to
nhng ni dung ch yu ph hp vi iu kin khch quan ngnh mnh, cp mnh
trin khai thc hin c hiu qu. Vi cn b cng chc vn ho - x hi x cn qun
trit 5 quan im v 4 gii php xy dng v pht trin vn ho, nhng quan trng
nht, thit thc nht phi nm chc 10 nhim v chn nhim v no lm trc, lm
nh th no t hiu qu cao nht. C nhiu tiu ch chn, nhng trc tin nn
u tin thc hin nhim v lin quan trc tip n nhim v, quyn hn v chc trch
ca cng chc vn ho - x hi x. Phi cn c vo yu cu khch quan v kh nng
thc t ti x chn v c th ho nhim v ca x mnh nhm xy dng v pht
trin vn ho ti a phng.
V d: Vi mt x khng c g c bit khng nn chn nhim v th 9: M rng
hp tc quc t v vn ho lm nhim v u tin hay nhim v trng tm. Tuy nhin,
vi mt x c ngh th cng truyn thng, c di sn vn ho vt th hoc phi vt th
quan trng ang thu ht nhiu khch quc t th khng nn b qua nhim v c th t
bo v mi trng, gi gn di sn n thun phong m tc, vn ho ng x, giao tip
nhm gp phn m rng hp tc quc t v vn ho ca chnh mnh v ca c nc.
Vi cc x vng trung du, min ni v dn tc thiu s c l nhim v trng tm
phi l nhim v th 7: Bo tn, pht huy v pht trin vn ho cc dn tc thiu s.
Nhng v d trn ch nhm minh ho cho yu cu sng to khi vn dng quan im
ng li ca ng trong hot ng ca cng chc vn ho - x hi x ti a phng.
Tinh thn c bn ca Ngh quyt TW 5 kho VIII tip tc c khng nh trong
Vn kin i hi i biu ton quc ln th X ca ng: Tip tc pht trin su rng
v nng cao cht lng nn vn ho Vit Nam tin tin, m bn sc dn tc, gn
kt cht ch v ng b hn vi pht trin kinh t - x hi, lm cho vn ho thm su
vo mi lnh vc ca i sng x hi.
Cng lnh xy dng t nc thi k qu ln Ch ngha x hi ch r:
"Xy dng nn vn ho Vit Nam tin tin, m bn sc dn tc, nng cao i sng
nhn dn, thc hin tin b v cng bng x hi. Trong nh hng pht trin, ng
ta khng nh: "Xy dng nn vn ho Vit Nam tin tin, m bn sc dn tc,
pht trin ton din, thng nht trong a dng, thm nhun su sc tinh thn nhn
vn, dn ch, tin b; lm cho vn ho gn kt cht ch v thm su vo ton b i

sng x hi, tr thnh nn tng tinh thn vng chc, sc mnh ni sinh quan trng
ca pht trin".
Chin lc pht trin vn ha n nm 2020 ban hnh theo Quyt nh 581/QTTg ngy 06 thng 05 nm 2009 ca Th tng Chnh ph tip tc khng nh, lm
r quan im, mc tiu v nhim v pht trin vn ha.
V quan im xy dng v pht trin vn ha, Chin lc trn xc nh:
- Vn ha l nn tng tinh thn ca x hi, va l mc tiu, va l ng lc
thc y s pht trin kinh t-x hi
- Nn vn ha chng ta xy dng l nn vn ha tin tin, m bn sc dn tc.
- Nn vn ha Vit Nam l nn vn ha thng nht m a dng trong cng ng
cc dn tc Vit Nam.
- Xy dng v pht trin vn ha l s nghip ca ton dn do ng lnh o,
trong i ng tr thc gi vai tr quan trng.
- Vn ha l mt mt trn; xy dng v pht trin vn ha l mt s nghip cch
mng lu di i hi phi c ch cch mng v s kin tr thn trng.
V mc tiu pht trin vn ha n nm 2020, chin lc trn xc nh:
Mt l, hng mi hot ng vn ha vo xy dng con ngi Vit Nam pht
trin ton din v chnh tr, t tng, tr tu, o c, th cht, nng lc sng to, tun
th php lut, c thc cng ng, lng nhn i khoan dung, trng ngha tnh, li sng
vn ha, quan h hi ha trong gia nh, cng ng v x hi, lm cho vn ha tr
thnh nhn t thc y con ngi t hon thin nhn cch, thm su vo ton b i
sng v hot ng x hi, vo mi lnh vc sinh hot v quan h con ngi trong thi
k cng nghip ha, hin i ha t nc v hi nhp quc t; gn kt mi quan h
gia vn ha v xy dng mi trng vn ha vi vn hnh thnh nhn cch.
Hai l, tip tc y mnh cng tc bo tn, k tha v pht huy cc gi tr tt p
ca vn ha n tc, va pht huy mnh m tnh a dng, bn sc c o ca vn ha
cc dn tc anh em, va kin tr cng c v nng cao tnh thng nht trong a dng ca
vn ha Vit Nam, tp trung xy dng nhng gi tr vn ha mi, i i vi vic m
rng v ch ng trong giao lu quc t, tip nhn c chn lc tinh hoa vn ha th
gii, lm phong ph thm nn vn ha dn tc, bt kp s pht trin ca thi i.
Ba l, gii phng mnh m nng lc v tim nng sng to ca mi ngi, pht
huy cao tnh sng to ca tr thc vn ngh s; o to ti nng vn ha, ngh thut;
to c ch, chnh sch v c s vt cht c nhiu sn phm vn ha, ngh thut cht
lng cao xng tm vi dn tc v thi i; nghin cu ton din v c h thng v l
lun v thc tin vic xy dng v pht trin nn vn ha Vit Nam tin tin, m
bn sc dn tc trong iu kin kinh t th trng nh hng x hi ch ngha, trong
thi k cng nghip ha, hin i ha v hi nhp quc t.
Bn l, to mi iu kin nng cao mc hng th v tham gia hot ng,
sng to vn ha ca nhn dn; phn du tng bc thu hp s chnh lch v hng
5

th vn ha, ngh thut gia thnh th v nng thn, gia ng bng v min ni, vng
ng bo dn tc thiu s, vng su, vng xa, bin gii, hi o.
Nm l, i i vi vic tng cng u t ca Nh nc, y mnh x hi ha
cc hot ng vn ha, huy ng mi ngun lc cho pht trin vn ha, coi u t cho
vn ha l u t cho con ngi, u t cho pht trin bn vng, gn kt gia nhim
v pht trin kinh t vi pht trin vn ha, lm cho vn ha tham gia tch cc vo vic
thc hin mc tiu "dn giu, nc mnh, x hi cng bng, dn ch, vn minh" ca
t nc.
V nhim v trng tm, Chin lc pht trin vn ha n nm 2020 xc nh:
-Xy dng con ngi, li sng vn ha.
- Xy dng i sng vn ha v mi trng vn ha.
- Bo tn v pht huy di sn vn ha dn tc.
- Bo tn v pht huy vn ha cc dn tc thiu s.
- Pht trin s nghip vn hc, ngh thut.
- Tng cng cng tc thng tin i chng.
- Tng cng, ch ng hp tc v giao lu quc t v vn ha.
- Hon thin h thng th ch v thit ch vn ha.
V nh hng pht trin cc chuyn ngnh vn ha, ngh thut, chin lc trn
cng ch r cc ni dung lin quan n cc lnh vc:
-

Ngh thut biu din,

in nh

M thut nhip nh v trin lm

Xut bn, in v pht hnh xut bn phm.

Th vin

Bo tng, di tch v vn ha phi vt th

Vn ha c s.

Nghin cu khoa hc v vn ha ngh thut.

Quyn tc gi v quyn lin quan.

C th thy rng quan im mi ca ng v vai tr ca vn ho l "sc mnh


ni sinh ca pht trin", l sc mnh k diu ly nhn ngha thng hung tn, tr
nhn thay cng bo, ly yu m chnh ngha thng mnh m phi ngha, ly vn
ho thng phn vn ho. Sc mnh ni sinh y t mi ngun lc ca t nc trong
ngun lc vn ho l v cng quan trng, l nn tng bn vng cho s pht trin.
Nhng quan im c bn v pht trin li c khng nh li trong chin lc pht
trin kinh t - x hi giai on 2011 - 2020: "Tng trng kinh t phi kt hp hi ho vi
6

pht trin x hi, thc hin tin b v cng bng x hi, khng ngng nng cao cht
lng cuc sng ca nhn dn. Mc tiu chin lc v khu t ph trong c lnh
vc vn ho, x hi c khng nh: Xy dng nn vn ho Vit Nam tin tin, m
bn sc dn tc: Gia nh m no, tin b, hnh phc; con ngi pht trin ton din v
tr tu, o c, th cht v nng lc sng to, thc cng dn, tun th php lut.
i vi cp x, khi qun trit v vn dng quan im, ng li ca ng v vn
ho cn lu mt s im sau:
- Th nht: Vn dng phi sng to, c th, st vi tnh hnh thc t ti a phng.
- Th hai: Khng c ra cc vn bn tri vi quan im ca ng v vn ho;
- Th ba: Khng c qun trit hi ht, t suy rng, din gii sai lch quan
im ca ng, vn dng mt cch ty tin hoc p t khin cng, my mc lm hn
ch hiu qu hot ng vn ho, thm ch lm tn tht khng nh n s nghip xy dng
v pht trin vn ho ni ring v i sng x hi ni chung.
- Th t: S nghip vn ho l ca ton dn di s lnh o ca ng. l s
nghip ln lao, lu di phi c ton dn t nguyn tham gia. Khng c vn ho tt
p m nhn dn chi b n, bi vy khng v thnh tch m p t, t chy giai
on, khng theo quy lut pht trin vn ho. Phi qun trit quan im ln: Tt c l
ca dn, do dn v v dn.
Cng chc vn ho - x hi x c vai tr ht sc quan trng, khng ch l ngi
tuyn truyn, gii thch m cn l ngi trc tip cng nhn dn trin khai thc hin,
c th ho quan im, ng li ca ng v vn ho ti a phng. Trong lch s
pht trin cch mng Vit Nam, chng ta c nhng bi hc ht sc thm tha v
vic cn b c s qun trit khng su sc quan im ca ng, t suy rng, din
gii sai lch ng li ca Trung ng dn ti nhng sai lm khng ng c, gy tn
tht ln v vn ho v con ngi. ng ta ngay t khi thnh lp khng c vn bn no
th hin quan im: Tr, ph, a, ho, o tn gc, trc tn r! Cng khng c vn
bn no th hin quan im xy dng vn ho mi phi p ph di sn vn ho truyn
thng nh nh cha, miu mo. Khng nhng th, ngay khi ginh c chnh quyn
sau thnh cng ca Cch mng Thng Tm nm 1945 th thng 11 nm 1945 H Ch
tch k Sc lnh bo v c tch th hin rt r, rt c th quan im ca ng v
chnh sch ca Nh nc ta trn trng v gi gn di sn vn ho dn tc. Tuy nhin, do
sai lm c s m c s tr th khng ng vi ng li i on kt ton dn ca
ng; s p ph di sn vn ho tri vi quan im ca ng v vn ho dn tc.
T bi hc y, chng ta cng thy ngha to ln ca vic nghin cu, qun trit su sc
quan im, ng li ca ng vn dng sng to v c hiu qu trong xy dng v

pht trin vn ho ti c s, gp phn a Ngh quyt ca ng vo cuc sng, cng c


nim tin ca nhn dn vo ng, nng cao i sng vt cht v tinh thn ca nhn dn.
1.2. Quan im, ng li ca ng v Gia nh v Cng tc gia nh
Gia nh v cng tc gia nh lun l mi quan tm ca ng v Nh nc ta.
Nhiu vn kin ca ng, chnh sch ca Nh nc v gia nh c ban hnh trong
nhng nm qua: Hin php Nc Cng ho X hi Ch ngha Vit Nam nm 1992,
Cng lnh xy dng t nc trong thi k qu ln CNXH nm 1991 cng nh
trong cc vn kin ca ng v chnh sch x hi nhn mnh n vai tr ca gia nh
nh l t bo ca x hi v l nhn t quan trng quyt nh s pht trin bn vng ca
x hi Vit Nam.
c bit, t khi t nc bc vo thi k i mi, qua mi k i hi i biu
ton quc ca ng, vn kin i hi th hin rt r quan im ca ng v gia nh.
Trong phm vi ca chuyn ny, cng chc Vn ha- X hi x cn nm vng nhng
quan im sau:
- Quan im ca ng v gia nh v cng tc gia nh qua cc k i hi thi
k i mi v hi nhp quc t.
Ngh quyt i hi VI khng nh: "Gia nh l t bo ca x hi, c vai tr
rt quan trng trong s nghip xy dng ch mi, nn kinh t mi, con ngi mi.
Ngh quyt i hi VII: Gia nh l t bo ca x hi, l ci ni thn yu nui dng
c i ngi, l mi trng quan trng gio dc np sng v hnh thnh nhn cch....
Ngh quyt i hi VIII: Xy dng gia nh no m, bnh ng tin b v hnh phc,
lm cho gia nh thc s l t bo lnh mnh ca x hi, l t m ca mi ngi.
Ngh quyt i hi IX: Nu cao trch nhim ca gia nh trong vic xy dng v
bi dng cc thnh vin ca mnh c li sng vn ho, lm cho gia nh thc s l t
m ca mi ngi v l t bo lnh mnh ca x hi....
Ngh quyt i hi X: Pht huy nhng gi tr truyn thng tt p ca gia nh
Vit Nam, thch ng vi nhng i hi ca qu trnh cng nghip ha, hin i ha. Xy
dng gia nh no m, bnh ng, tin b hnh phc, tht s l t m ca mi ngi, l t
bo lnh mnh ca x hi, l mi trng quan trng hnh thnh, nui dng v gio dc
nhn cch con ngi, bo tn v pht huy vn ho truyn thng tt p, to ngun nhn
lc phc v s nghip xy dng v bo v t quc.
- Ch th s 49CT/TW ngy 21/2/2005 ca Ban B th v xy dng gia nh thi
k CNH-HH. ng ta khng nh quan im, mc tiu, nhim v v cc gii php v
gia nh v cng tc xy dng gia nh trong sut thi k CNH-HH nh sau:
8

a) Quan im: "Gia nh l t bo ca x hi, l ni duy tr ni ging, l mi


trng quan trng hnh thnh, nui dng v gio dc nhn cch con ngi, bo tn
v pht huy vn ha truyn thng tt p, chng li cc t nn x hi, to ngun nhn
lc phc v s nghip xy dng v bo v T quc. ng thi xc nh mc tiu ch
yu ca cng tc gia nh cho c thi k nh sau:
b) Mc tiu: "Mc tiu ch yu ca cng tc gia nh trong thi k cng nghip
ho v hin i ho l n nh, cng c v xy dng gia nh theo tiu ch t con (mi
cp v chng ch mt hoc hai con), no m, bnh ng, tin b, hnh phc, mi gia
nh Vit Nam thc s l t m ca mi ngi v l t bo lnh mnh ca x hi"
c) Nhim v (6 nhim v)
Mt l: Cn nhn thc r gia nh l mt trong nhng nhn t quan trng quyt
nh s thnh cng ca s nghip cng nghip ho, hin i ho t nc v xy dng
ch ngha x hi. Coi u t cho gia nh l u t cho pht trin bn vng. Gia nh
c trch nhim vi cc thnh vin v vi x hi; Nh nc v x hi c trch nhim
bo v s n nh v pht trin ca gia nh. Xy dng gia nh phi lun gn vi s
nghip gii phng ph n. Cn b, ng vin c trch nhim gng mu chm lo xy
dng chnh gia nh mnh v vn ng nhn dn cng thc hin.
Hai l: Tng cng lnh o, ch o cng tc gia nh, coi y l nhim v
thng xuyn; ch ng r sot, nh gi tnh hnh gia nh ti a phng, xy dng
v trin khai cc k hoch, n c th gii quyt nhng kh khn, thch thc v gia
nh v cng tc gia nh. Cn c bit quan tm xo b cc h tc, tp qun lc hu
trong hn nhn v gia nh; kin quyt u tranh chng nhng li sng thc dng, v
k, i tru; tng cng cng tc bo v v chm sc tr em c hon cnh c bit kh
khn; c k hoch v bin php c th phng, chng t nn x hi v bo hnh trong
gia nh.
Ba l: Tng cng cng tc gio dc i sng gia nh. Cung cp ti tng gia
nh cc kin thc, k nng sng, nh: K nng lm cha m, k nng ng x gia cc
thnh vin vi nhau v vi cng ng. Gio dc v vn ng mi gia nh t nguyn,
t gic, tch cc thc hin np sng vn minh, Vn ng cc gia nh tch cc tham gia
xy dng v thc hin hng c, quy c, quy ch dn ch c s; Pht trin cc hnh
thc t ho gii, cc cu lc b gia nh ti cng ng; gi gn v pht huy vn ho gia
nh v truyn thng tt p ca dng h; xy dng tnh lng ngha xm, on kt
gip ln nhau, nhc nh, ng vin nhau thc hin tt ch trng, chnh sch, php
lut ca ng v Nh nc. Trong gio dc, phi k tha v pht huy nhng gi tr
truyn thng tt p ca gia nh Vit Nam gn vi xy dng nhng gi tr tin tin
ca gia nh trong x hi pht trin.
9

Bn l: Tip tc y mnh pht trin kinh t h gia nh; nhn rng cc m hnh
kinh t h tin tin; m bo kt qu bn vng ca chng trnh xo i gim ngho
v to vic lm, nht l cc vng kh khn, vng su, vng xa, vng ng bo dn
tc thiu s, quan tm c bit ti cc gia nh c cng vi cch mng, gia nh l nn
nhn ca chin tranh.
Nm l: Ch o cc ban, ngnh, on th, cng ng v gia nh tham gia tch
cc xy dng gia nh vn ho, lng vn ho, khu ph vn ho, cm dn c vn ho;
xy dng v nhn rng cc m hnh gia nh in hnh, tiu biu, to ra phong tro xy
dng gia nh t con, no m, bnh ng, tin b, hnh phc, biu dng kp thi v
nhn rng cc m hnh gia nh vt kh vn ln, gia nh lm kinh t gii, gia nh
hiu hc, gia nh tr hnh phc, gia nh nhiu th h chung sng mu mc, chm sc
ngi cao tui, bo v, chm sc v gio dc tr em.
Su l: Cn sm xy dng v trin khai chin lc v chng trnh mc tiu v
cng tc gia nh, xy dng cc n c th gii quyt nhng thch thc hin nay i
vi gia nh.
1.3. Quan im, ng li ca ng v Th dc th thao
Nm quan im c bn:
- Pht trin TDTT l mt yu cu khch quan, l mt mt quan trng ca chnh
sch x hi, mt bin php tch cc gi gn v nng cao sc kho nhn dn, phc v
nhim v chnh tr, pht trin kinh t, x hi, an ninh, quc phng ca t nc, p
ng nhu cu vn ho, tinh thn ca nhn dn
- TDTT phi mang tnh dn tc, khoa hc v nhn dn. Pht huy vn vn ho c
truyn dn tc, m bo tnh khoa hc trong tp luyn v thi u, ph hp vi mi
ngi thu c mi i tng, trn mi a bn.
- Phi ly TDTT qun chng lm nn tng pht trin th thao thnh tch cao.
Ly thanh thiu nin, nhi ng lm i tng chin lc. Ly trng hc lm a bn
chin lc.
- Phi x hi ho v chuyn nghip ho th thao, kt hp Nh nc vi nhn dn
cng lm, chuyn dn hot ng tc nghip cho cc t chc x h i cc c s th thao
ngoi cng lp, cc n v s nghip ca cc ngnh, a phng thc hin.
- Tng cng m rng hp tc quc t v TDTT, phc v ng li i ngoi a
phng, a dng ca ng v Nh nc.
1.4. Quan im, ng li ca ng v Du lch

10

Trong sut 45 nm hnh thnh v pht trin, ngnh Du lch lun c ng v


Nh Nc quan tm mi thi k u xc nh v tr ca Du lch trong chin lc
pht trin kinh t-x hi ca t nc ph hp vi yu cu cch mng.
Giai on t nm 1960 n 1975, t nc cn tm thi b chia ct, trong hon
cnh chin tranh khc lit Du lch ra i nhm p ng yu cu phc v cc on
khch ca ng v Nh nc, khch Du lch vo nc ta theo cc Ngh nh th.
thc hin mc tiu ny, Hi ng Chnh ph ban hnh Ngh inh s 26/CP, ngy
09/07/1960, thnh lp Cng ty Du lch Vit Nam trc thuc B Ngoi thng. Qun l
nh nc v Du lch thuc chc nng ca B Ngoi thng vi mt Phng chuyn
trch 4 ngi; nm 1969 chc nng ny chuyn v Ph Th tng; sau chuyn sang
B Cng an. Trong iu kin rt kh khn ca chin tranh v qua nhiu c quan qun
l, ngnh Du lch n lc phn u, vt qua mi th thch, tng bc m rng
nhiu c s Du lch H Ni, Hi Phng, Qung Ninh, Tam o, Ho Bnh, Thanh
Ho, Ngh An Ngnh Du lch hon thnh tt nhim v chnh tr, phc v an ton,
c cht lng; mt lng ln khch ca ng v Nh nc, cc on chuyn gia cc
nc X hi ch ngha anh em vo gip Vit Nam thc hin 2 nhim v l xy dng
X hi ch ngha min Bc v gii phng Min Nam thng nht t nc; ng thi
n tip phc v, p ng nhu cu du lch, tham quan ngh mt ca cn b, b i v
nhn dn.
Sau ngy min Nam hon ton gi phng, t nc thng nht, hot ng Du lch
dn tri rng ra cc min T quc. Ngnh Du lch bc vo xy dng b my t chc v
i ng lao ng, pht trin c s vt cht k thut, chun b iu kin chuyn dn sang
c ch th trng nh hng x hi ch ngha. giai on ny, ngnh Du lch hot
ng trong iu kin t nc va phi qua cuc chin tranh gii phng dn tc lu
di, phi tp trung sc hn gn vt thng chin tranh, khi phc kinh t v ph th
bao vy cm vn ca M; ng thi li phi tip tc cuc chin u bo v bin cng
pha Bc v Ty Nam.
Giai on t nm 1975 n 1990, ho vo kh th chung ca t nc c
thng nht, ngnh Du lch lm tt nhim v tip qun, bo ton v pht trin cc c
s Du lch cc tnh, thnh ph va gii phng; ln lt m rng, xy dng thm
nhiu c s mi t Hu, Nng, Bnh nh n Nha Trang, Lm ng, thnh ph
H Ch Minh, Vng Tu, Cn Th tng bc thnh lp cc doanh nghip du lch
nh nc trc thuc Tng cc Du lch v U ban Nhn dn tnh, thnh ph v c khu.
Thng 6 nm 1978, Tng cc Du lch Vit Nam c thnh lp trc thuc Hi ng
Chnh ph, nh du mt bc pht trin mi ca ngnh Du lch .

11

Trong giai on ny, ngnh Du lch phn u vt qua nhng kh khn, th


thch mi, t chc n tip v phc v khch du lch quc t t cc nc X hi ch
ngha anh em v cc nc khc trn th gii n Vit Nam. Du lch gp phn tch
cc tuyn truyn gii thiu v t nc, con ngi Vit Nam vi bn b th gii v t
chc cho nhn dn i du lch giao lu hai min Nam - Bc, thit thc gp phn gio
dc tinh thn yu nc, tinh thn t ho dn tc. Thng qua du lch, th gii hiu r
thm quan im, nguyn vng ca ng, Nh nc v nhn dn Vit Nam sau chin
tranh mun l bn ca tt c cc nc trong cng ng th gii, phn u v ho bnh,
c lp v pht trin, gp phn ph th bao vy cm vn ca M. V mt kinh t - x
hi, ngnh Du lch pht trin thm mt bc, hot ng c kt qu tt, t nn
mng cho ngnh Du lch bc vo giai on mi.
Giai on t 1990 n nay, cng vi s nghip i mi t nc ngnh Du lch
khi sc, vn ln i mi qun l v pht trin, t c nhng thnh qu ban u
quan trng, ngy cng tng c quy m v cht lung, dn khng nh vai tr, v tr ca
mnh. Ch th 46/CT-T ca Ban B th Trung ng ng kho VII thng 10 nm
1994 khng nh Pht trin du lch l mt hng chin lc quan trng trong
ng li pht trin kinh t - x hi nhm gp phn thc hin cng nghip ho hin
i ho t nuc. C ch chnh sch pht trin du lch tng bc c hnh thnh,
th ch ho bng vn bn quy phm pht lut, to mi trng cho du lch pht trin,
nng cao hiu lc qun l.
Ngnh Du lch c ng v Nh nc xc nh l Mt ngnh kinh t quan
trng trong chin lc pht trin kinh t - x hi ca t nc vi mc tiu: Pht
trin mnh du lch, tng bc a nc ta tr thnh trung tm du lch c tm c trong
khu vc. Quan im c kim nghim trong thc tin pht trin du lch Vit Nam
trong sut nhim k i hi ng ton quc ln th VIII v n nhim k i hi
ng ton quc ln th IX c nng ln: Pht trin nhanh du lch tht s tr thnh
mt ngnh kinh t mi nhn. Vn kin i hi ng ton quc ln th X xc nh:
Pht trin du lch, mt ngnh kinh t mi nhn; phn u sau nm 2010, Vit Nam
c xp vo nhm quc gia c ngnh du lch pht trin trong khu vc. Pht trin
nhanh dch v du lch cht lng gp phn to bc pht trin vt bc ca khu
vc dch v.
2. Chnh sch ca Nh nc v pht trin vn ha, gia nh, th thao v du
lch trong thi k i mi
2.1. Chnh sch ca nh nc v xy dng v pht trin vn ho
Ni dung bao qut ca cc chnh sch: "Thng nht qun l v pht trin s
nghip vn ho, vn hc, ngh thut; quy nh cc bin php bo tn, pht trin
12

nn vn ho tin tin, m bn sc dn tc; bo v v pht huy gi tr di sn vn


ho, khuyn khch pht trin ti nng sng to vn ho, ngh thut. Chng vic truyn
b t tng v sn phm vn ho c hi, bi tr m tn, h tc; khng ngng xy
dng np sng vn minh trong x hi.
Chnh sch v m v vn ha c ghi trong Hin php ti cc iu sau:
iu 30. Nh nc v x hi bo tn, pht trin vn ho Vit Nam: Dn tc, hin
i, nhn vn; k tha, pht huy nhng gi tr ca nn vn hin cc dn tc Vit Nam,
t tng, o c, phong cch H Ch Minh; tip thu tinh hoa vn ho nhn loi; pht
huy mi ti nng sng to trong nhn dn.
Nh nc thng nht qun l s nghip vn ho. Nghim cm truyn b t tng
v vn ho phn ng, i tru, bi tr m tn, h tc.
iu 32. Vn hc, ngh thut gp phn bi dng nhn cch v tm hn cao p
ca ngi Vit Nam.
Nh nc u t pht trin vn ho, vn hc, ngh thut; to iu kin nhn
dn c thng thc nhng tc phm vn hc, ngh thut c gi tr; bo tr pht
trin cc ti nng sng to vn hc, ngh thut.
Nh nc pht trin cc hnh thc a dng ca hot ng vn ho, ngh thut;
khuyn khch hot ng ngh thut vn ho, ngh thut qun chng.
iu 34. Nh nc v x hi bo tn v pht trin cc di sn vn ho dn tc;
chm lo cng tc bo tn, bo tng, tu b, tn to, bo v v pht huy tc dng ca cc
di tch lch s, cch mng, cc di sn vn ho, cc cng trnh ngh thut, cc danh lam,
thng cnh. Nghim cm cc hnh ng xm phm n cc di tch lch s, cch mng,
cc cng trnh ngh thut, danh lam, thng cnh.
gip cn b cng chc vn ho - x hi x thc thi chnh sch ca Nh nc
c hiu qu trn a bn, xin c nu my im khi qut sau:
- Tnh nht qun gia chnh sch ca Nh nc v quan im ca ng th hin
mc tiu chin lc ca ng v Nh nc ta v vn ho l: Xy dng nn vn ho Vit
Nam tin tin, m bn sc dn tc; gp phn nng cao i sng vt cht v tinh thn
ca nhn dn. Tnh nht qun y cn th hin ng li ca ng, chnh sch ca Nh
nc v vn ho u nhm thc hin nhim v quan trng ca s nghip pht trin vn ho
dn tc l: Gi gn v pht huy gi tr vn ho truyn thng, tip thu tinh hoa vn ho nhn
loi, khng ngng pht trin vn ho Vit Nam thng nht m a dng trong cng ng
cc dn tc Vit Nam.
- Mi chnh sch ca Nh nc v vn ho u c xy dng trn c s yu cu
thc tin khch quan n nh chnh tr, pht trin kinh t - x hi trong iu kin m
13

ca, hi nhp, xy dng Nh nc php quyn, kinh t th trng nh hng XHCN;


ng thi c ch yu t pht trin khng ng u gia cc vng, min, yu t a
dn tc, a vn ho Bi vy chnh sch Nh nc v vn ho c tnh ng b, v
tnh php l cao.
- i vi cng chc vn ho - x hi x cn c bit ch tnh ng b v tnh
php l ca chnh sch nh nc v vn ho, khng c vt thm quyn trong thc
thi chnh sch, tu tin vn dng lm sai lch chnh sch ca Nh nc v vn ho.
Lm nh vy khng nhng khng m bo tnh php l ca cc chnh sch v vn ho,
m cn nh hng xu n vic thc thi cc chnh sch khc ca Nh nc trn a bn.
Chnh sch Nh nc v vn ho th hin trong cc lut v cc chng trnh mc
tiu, chin lc pht trin vn ho.
Mt s lut v php lnh v vn ho: Lut S hu tr tu, Lut Di sn vn ho,
Lut Xut bn, Lut in nh, Php lnh Th vin, Php lnh Qung co.
Mt s chng trnh mc tiu v cuc vn ng Ton dn on kt xy dng
i sng vn ho: Chng trnh mc tiu bo tn v tn to di tch danh thng;
Chng trnh mc tiu chn hng in nh; Chng trnh mc tiu xy dng i sng
vn ho c s; Cuc vn ng Ton dn on kt xy dng i sng vn ho; Mt
s chng trnh lin quan: Chng trnh 135; Chng trnh xo i gim ngho;
Chng trnh xy dng nng thn mi
2.2. Chnh sch ca Nh nc v xy dng gia nh
Cc quy nh ca Hin php v cc vn bn php lut, chnh sch:
- iu 64 ca Hin php nc CHXHCN Vit Nam (nm 1992) khng nh: Gia
nh l t bo ca x hi. Nh nc bo h hn nhn v gia nh. Bn cnh , cc
quy nh trc tip lin quan n tng vn c th ca gia nh cc quyn c bn ca
cng dn, nhng thnh vin ca cc gia nh c Hin php quy nh ti Chng V
v Cc quyn c bn ca cng dn (t iu 49 n iu 82): Quyn s hu hp
php v quyn tha k ca c nhn (iu 58); quyn hc tp, quyn c hng ch
bo v sc khe, quyn bnh ng nam n (cc iu 59, 60, 62, 63); quyn s hu
nh , quyn xy dng nh , bt kh xm phm v ch , quyn t do i li v c tr
trong nc, quyn ra nc ngoi v t nc ngoi v theo quy nh ca php lut,
quyn t do tn ngng tn gio (cc iu 58, 62, 68, 70); quyn bt kh xam phm v
thn th (iu 71); cc quyn v ngha v v hn nhn gia nh (iu 64); chnh sch i
vi thng binh, bnh binh, gia nh lit s, nhng ngi v gia nh c cng vi nc,
ngi gi, ngi tn tt, tr em m ci khng ni nng ta (iu 67); chnh sch to
iu kin ca Nh nc i vi ngi Vit Nam nh c nc ngoi gi quan h gn b
vi gia nh (iu 75) C th ni vic quy nh nhng quyn v ngha v ca cng dn
14

quy nh trong Hin php 1992 chnh l nn tng php l c bn nht cho vic ban hnh
chnh sch xy dng gia nh Vit Nam.
c th ho cc quy nh ca Hin php nm 1992, nhiu vn bn lut, php
lnh do Quc hi, U ban Thng v Quc hi ban hnh cc vn bn lut, php lnh
trn tinh thn khng nh: "Gia nh l chic ni nui dng con ngi, l mi trng
quan trng hnh thnh v gio dc nhn cch, gp phn vo s nghip xy dng v
bo v t quc v cng khng nh mc ch ca php lut v hn nhn gia nh
nhm cao vai tr ca gia nh trong i sng x hi, pht huy truyn thng v
nhng phong tc tp qun tt p ca dn tc Vit Nam, xo b nhng phong tc tp
qun lc hu v hn nhn v gia nh.
- iu 37 B lut Dn s v Quyn c hng s chm sc gia cc thnh
vin trong gia nh quy nh: Cc thnh vin trong gia nh c quyn c hng
s chm sc, gip nhau ph hp vi truyn thng o c tt p ca gia nh Vit
Nam. Con chu cha thnh nin c hng s chm sc, nui dng ca cha m,
ng b; con chu c bn phn knh trng, chm sc v phng dng cha m, ng b.
- B lut Hnh s nc CHXHCN Vit Nam (nm 1999) dnh Chng XVQuy nh cc ti xm phm ch hn nhn v gia nh. Vi 07 ti danh (t iu 146
n iu 152), lit k c th cu thnh ti phm ca cc hnh vi phm ti xm hi ch
hn nhn gia nh th hin r chnh sch x l hnh s ca Nh nc ta i vi loi
ti phm ny l: Ly gio dc lm chnh, vic x l ch yu mang tnh cht rn e
gio dc; trng hp c tnh khng chu sa cha, ti phm th mi x l nghim khc
bng ch ti hnh s. Cc ti nh: Ti cng p kt hn hoc cn tr hn nhn t
nguyn, tin b (iu 146); Ti vi phm ch hn nhn mt v, mt chng (iu
147); Ti t chc to hn, ti to hn (iu 148); Ti lon lun (iu 150); Ti ngc
i hoc hnh h ng b, cha m, v chng, con, chu, ngi c cng nui dng
mnh (iu 151); Ti t chi hoc trn trnh ngha v cp dng (iu 152)u l
nhng hnh vi trc tip xm hi n cc quan h hn nhn gia nh c php lut bo v.
- Lut Hn nhn gia nh (nm 2000) quy nh r nhng nguyn tc c bn ca
ch hn nhn v gia nh, trch nhim ca Nh nc v x hi v cng dn i vi
hn nhn gia nh v vic bo v ch hn nhn v gia nh v nhng vn quan
trng khc trc tip lin quan n hn nhn v gia nh. Lut bo v, chm sc v gio
dc tr em nm 2004 quy nh c th v cc quyn v bn phn ca tr em; trch
nhim ca gia nh, Nh nc v x hi trong vic bo v, chm sc v gio dc tr em.
- Lut Bnh ng gii (nm 2006) quy nh nguyn tc bnh ng gii trong cc
lnh vc ca i sng x hi v gia nh, bin php bo m bnh ng gii, trch
nhim ca c quan, t chc, gia nh, c nhn trong vic thc hin bnh ng gii.
15

Mc tiu bnh ng gii l xo b phn bit i x v gii, to c hi nh nhau cho


nam v n trong pht trin kinh t - x hi v pht trin ngun nhn lc, tin ti bnh
ng gii thc cht gia nam, n v thit lp, cng c quan h hp tc, h tr gia
nam, n trong mi lnh vc ca i sng x hi v gia nh.
- Lut Phng, chng bo lc gia nh (nm 2007) quy nh v phng nga bo lc
gia nh, bo v, h tr nn nhn bo lc gia nh; trch nhim ca c nhn, gia nh,
c quan, t chc trong phng, chng bo lc gia nh v x l vi phm php lut v
phng, chng bo lc gia nh.
Php lnh Dn s ngy 9/1/2003 quy nh r trn c s quy nh ca Hin php
nm 1992: cng dn c ngha v thc hin k hoch ho gia nh; xy dng quy m
gia nh t con, no m, bnh ng, tin b, hnh phc v bn vng. ng thi, cng
dn cng c ngha v thc hin cc bin php ph hp nng cao th cht, tr tu,
tinh thn ca bn thn v cc thnh vin trong gia nh
- Php lnh v ngi cao tui ngy 28/4/2000 nu r: Vic chm sc i sng
vt cht, tinh thn v tip tc pht huy vai tr ca ngi cao tui l trch nhim ca
gia nh, Nh nc v ton x hi. Php lnh khng nh ngi cao tui c gia
nh, Nh nc v x hi phng dng, chm sc v pht huy vai tr theo quy nh
ca php lut. ng thi, vic phng dng ngi cao tui l trch nhim ch yu
ca gia nh c ngi cao tui. Ngi cao tui c n, khng ni nng ta, khng
c ngun thu nhp c Nh nc v x hi tr gip. V chnh sch chung i vi
ngi cao tui, Php lnh khng nh: Nh nc c chnh sch ph hp v chm sc
sc kho, ci thin i sng vt cht, tinh thn, to iu kin ngi cao tui sng
khe, sng vui, sng c ch; ng thi pht huy vai tr ca ngi cao tui trong s nghip
xy dng v bo v T quc.
- Php lnh Ngi tn tt ngy 30/7/1998 khng nh vic bo v, chm sc v
to iu kin cho ngi tn tt ho nhp cng ng l hot ng c ngha kinh t,
chnh tr, x hi v nhn vn su sc, l truyn thng tt p ca dn tc ta; ng thi
khng nh trch nhim ca gia nh, Nh nc v x hi i vi ngi tn tt. Ph
hp vi iu 67 Hin php 1992, Php lnh nu r Nh nc khuyn khch , to mi
iu kin thun li cho ngi tn tt trn cc mt c v i sng vt cht v tinh thn;
tr gip, chm sc sc kho, phc hi chc nng cho h, c bit tr em tn tt, ngi
tn tt do hu qu ca cht c da cam c Nh nc v x hi c bit quan tm bo
v, chm sc. iu 4 Php lnh quy nh trch nhim ca cha m, cc thnh vin trong
gia nh, ngi gim h ca ngi tn tt c ngha v nui dng, chm sc, gip
ngi tn tt phc hi chc nng, hc tp, lao ng v tham gia sinh hot x hi.
Ngi tn tt nng tuy c ngi thn thch nhng gi yu, gia nh ngho khng
kh nng kinh t chm sc th c hng tr cp x hi. Ngi tn tt nng khng
16

c ngun thu nhp v khng ni nng ta c nh nc v x hi tr gip, chm


sc, nui dng ti ni c tr hoc ti cc c s x hi ca Nh nc, ca cc t chc
x hi.
- Ngh nh s 87/2000/N-CP ngy 21/11/2001 ca Chnh ph quy nh c
th cc hnh vi vi phm hnh chnh, hnh thc v mc x pht, th tc v thm quyn
x pht vi phm hnh chnh trong lnh vc hn nhn v gia nh. Chng II ca Ngh
nh quy nh c th cc hnh vi vi phm hnh chnh trong lnh vc hn nhn gia nh,
hnh thc v mc pht. Cc quy nh ny c khung mc pht tin nhn chung thp (tr
cc quy nh x pht t chc vi phm quy nh v nui con nui c mc pht cao nht
quy nh n 5.000.000 cn phn ln cc hnh vi vi phm u quy nh ph bin
mc 50.000 n 200.000).
- Ngh nh s 08/2009/N-CP ngy 04/2/2009 ca Chnh ph quy nh chi tit
v hng dn mt s iu ca Lut Phng, chng bo lc gia nh v: Chnh sch ca
Nh nc v phng, chng bo lc gia nh; t vn, gp , ph bnh trong cng ng
dn c v phng nga bo lc gia nh; bin php cm tip xc theo quyt nh ca
Ch tch y ban nhn dn x, phng, th trn.
- Ngh nh s 110/2009/N-CP ngy 16/12/2009 ca Chnh ph quy nh v x
pht vi phm hnh chnh trong lnh vc phng, chng bo lc gia nh, quy nh v hnh
vi vi phm hnh chnh, hnh thc, mc x pht, bin php khc phc hu qu, thm quyn
v th tc x pht vi phm hnh chnh trong lnh vc phng, chng bo lc gia nh. Cc
quy nh ny c khung mc pht tin t 100.000 ti 30.000.000 (cao hn nhiu so vi
mc pht ca Ngh nh s 87/2000/N-CP).
Nhn chung, trn c s cc Ngh quyt ca ng v quy nh ca Hin php 1992,
nhiu chnh sch v gia nh c ban hnh iu chnh cc quan h gia nh trong
x hi theo tiu ch xy dng gia nh Vit Nam no m, bnh ng, tin b, hnh phc v
pht trin bn vng. Cc quy nh l c s php l cc cp, cc ngnh trin khai cc
hot ng thc hin cng tc gia nh trn phm vi ton quc.
Tuy nhin, cha c mt vn bn quy phm php lut no quy nh mt cch ton
din v vn gia nh m ch yu quy nh i vi nhng vn thit thn trc tip
lin quan n gia nh nh: Vn hn nhn v gia nh; chnh sch php lut v dn
s, v tr em, ngi cao tui, ngi tn tt, v xo i gim ngho, v kinh t trang
tri, h gia nh, v hng c, quy c lng x, v x l vi phm php lut hnh
chnh, hnh s lin quan n ch hn nhn v gia nh.
2.3. Chnh sch v pht trin s nghip Th dc th thao (TDTT)
a) B my qun l iu hnh s nghip TDTT
17

Vit Nam, b my qun l iu hnh s nghip TDTT gm 2 h thng: Cc c


quan qun l nh nc v cc t chc x hi v TDTT.
Cc c quan qun l nh nc v TDTT bao gm: Chnh ph, B Vn ha, Th
thao v Du lch (BVHTTDL); cc B, c quan ngang b , c quan thu c Chnh ph; U ban
nhn dn cc cp (iu 5, Lut TDTT).
C quan chuyn mn gip B VHTTDL qun l nh nc v TDTT Trung
ng l Tng cc TDTT (theo Ngh nh 185/ 2007); C quan chuyn mn gip U
ban nhn dn cp tnh qun l nh nc v TDTT l S Vn ho, Th thao v Du lch
(theo Ngh nh 13/2008 ca Chnh Ph); C quan chuyn mn gip U ban nhn dn
cp huyn qun l nh nc v TDTT l phng Vn ho v Thng tin (theo Ngh nh
14/2008 ca Chnh Ph); Gip U ban nhn dn cp x qun l nh nc v TDTT l
2 cng chc ph trch vn x (theo Ngh nh 92/2009 ca Chnh ph)
Cc t chc x hi v TDTT bao gm: y ban Olympic quc gia, cc Lin on,
Hi p h i th thao, H i ng TDTT, Cu lc b TDTT Trung ng, a phng v
trong cc ngnh.(Lut TDTT t iu 68 n 73).
Cp quc gia c U ban -lim-pch Vit Nam (l thnh vin ca U ban -limpch quc t, Hi ng -lim-pch Chu , Lin on th thao ng Nam ) v cc Lin
on quc gia v tng mn th thao (V d Lin on bng Vit Nam ) hoc Hip hi
th thao quc gia v nhiu mn th thao (V d Hip hi th thao di nc Vit Nam
gm mn bi, ln, nhy cu) cc Lin on Hip hi th thao quc gia u l thnh
vin ca Lin on Hip hi tng ng ng Nam , Chu , Th gii.
Cp ngnh l cc Lin on, Hip hi c t chc theo ngnh hot ng nhiu
mn nhng cng mt i tng v c tnh quc gia. (V d: Hi th thao i hc v
chuyn nghip Vit Nam ca sinh vin i hc; Hi th thao ngi khuyt tt Vit Nam
ca ngi khuyt tt). Cc Hi th thao ngnh Vit Nam u l thnh vin ca t chc
khu vc v th gii.
a phng, l cc Lin on, Hip hi th thao cp tnh. N l thnh vin
ca Lin on, Hip hi th thao cp quc gia hoc cp ngnh.
U ban Olympic Vit Nam l mt t chc x hi v th thao i din cho th thao
Vit Nam trong phong tro Olympic quc t. U ban Olympic Vit Nam hot ng t
ch, t chu trch nhim v thc hin nhim v, quyn hn, t chc b my, nhn s v
ti chnh theo quy inh ca php lut.
Lin on th thao quc gia l mt t chc x hi ngh nghip v mt mn hoc
mt s mn lin on th thao quc gia hot ng t ch, t chu trch nhim v quyn,
ngha v, t chc b my, nhn s v ti chnh theo quy inh ca php lut.
18

Hot ng tc nghip v TDTT bao gm: Xy dng phong tro trong cc i


tng a bn. Ban hnh Lut thi u v iu l gii. Tuyn chn, hun luyn, o to
VV, HLVTT. Tp hun cc i tuyn, d tuyn quc gia. T chc cc gii th thao
trong nc v quc t ti Vit Nam. Ban hnh v cng nhn thnh tch v ng cp
VV, HLV, TT. Vn ng ti tr, qung co, xy dng, qun l, khai thc cng trnh th
thao, kinh doanh th thao.
Nhng hot ng ny ang c chuyn giao t cc c quan qun l nh nc v
TDTT sang cho cc t chc x hi v TDTT thc hin (x h i ha TDTT).
b) Qun l nh nc v TDTT qun chng
- Mc tiu: To ra mt x hi tp luyn nhm nng cao sc kho, th lc, tm vc
v cht lng cu c sng ca ton dn.
- i tng: Ngi tp v VV nghip d ang sinh sng, cng tc v hc t p
trn mi min ca T quc.
- Ni dung qun l: Cc ch tiu (Ngi tp th thao thng xuyn, Gia nh th
thao, Ngi t tiu chun RLTT); H thng thi u th thao qun chng (i hi, gii,
hi thi); Cu lc b th thao c s (cc Hi qun chng); i ng cng tc vin th
thao c s; Cc mn th thao dn tc, tr chi dn gian; C s v t cht v ti chnh ca
TDTT; Cc t chc x hi v TDTT qun chng, th thao dn tc v th thao gii tr.
- Cc gii php c bn:
Tng cng s lnh o v qun l cc ca cp u ng v chnh quyn thc hin
nhim v a TDTT v c s; nh hng cc hnh thc v ni dung hot ng ch yu
ca cc i tng qun chng nhn dn trn cc a bn; Tch cc ch ng phi hp
lin ngnh ch o pht trin phong tro v y mnh x hi ha TDTT c s.
- Nhim v pht trin TDTT qun chng (theo Quyt nh 2198/Q-TTg ngy
3.12.2010 ca Th tng chnh ph ph duyt Chin lc pht trin TDTT Vit nam
n 2020) gm 10 n i dung:
Mt l, tip tc thc hin Cuc vn ng ton dn rn luyn thn th theo
gng Bc H v i gn vi trin khai phong tro xy dng gia nh vn ha, lng,
bn, t dn ph, khu dn c, c quan, n v cc a phng, cc ban, ngnh v on th.
Hai l, tuyn truyn ph bin hng dn mi i tng qun chng tp luyn,
tham d thi u th dc, th thao trong cc cu lc b tng mn hoc nhiu mn th
thao c thnh lp, hot ng cc c quan, n v, doanh nghip, trng hc, x,
phng v th trn.

19

Ba l, cng c v tng cng h thng thit ch v qun l cc m hnh th dc,


th thao qun chng: cu lc b th dc, th thao, m hnh im v pht trin th dc,
th thao qun chng i vi nhng vng c mc pht trin kinh t - x hi c trng.
Ban hnh thit ch vn ha - th thao i vi tng cm, im dn c gn kt vi
quy hoch s dng t, xy dng th - nng thn mi;
Ban hnh v hng dn thc hin quy ch v t chc thi u, l hi th thao,
cng tc phong danh hiu, th thao dn tc v th thao gii tr; xy dng v ban hnh
h thng tiu ch, ch tiu v pht trin th dc, th thao qun chng;
Thnh lp, hng dn v h tr hot ng i vi cc Hi ng th dc, th
thao, Cu lc b th dc, th thao cp x;
Duy tr v hon thin h thng thi u th thao cho mi ngi chu k hng nm,
hai nm hoc bn nm;
Ban hnh chnh sch khuyn khch v h tr pht trin th dc, th thao i vi
cc i tng x hi c bit, ng bo dn tc thiu s, ngi cao tui, ngi khuyt tt.
Bn l, Tip tc h tr u t v ban hnh cc chnh sch khuyn khch huy ng
cc ngun lc x hi u t cho pht trin th dc, th thao qun chng. Khuyn khch
pht trin th thao gii tr, kinh doanh dch v th thao gn vi hot ng vn ha, du lch.
Nm l, ban hnh cc quy chun v quy hoch t ai cho th dc, th thao; tng
cng u t xy dng cc sn chi bi tp, cng trnh th thao trong qun th Trung
tm vn ha - th thao cp x, cm thn - bn, thn, bn.
Su l, tng cng cng tc o to, bi dng cn b, hng dn vin th dc,
th thao qun chng; ch trng tp hun, bi dng nghip v chuyn mn cho cng
tc vin th dc, th thao cp x v thn, lng, bn.
By l, y mnh cng tc thng tin tuyn truyn nhm nng cao nhn thc, trch
nhim ca cc cp y, chnh quyn c s v cc cn b ngnh th dc, th thao v vai
tr ca hot ng th dc, th thao, c bit ti cc vng su, vng xa, vng ng bo
dn tc thiu s.
Tm l, xy dng m hnh im v c s vt cht v t chc hot ng th dc,
th thao ti cc thn, bn v x; u tin o to ngun nhn lc cho pht trin th dc,
th thao cc vng su, vng xa, vng ng bo dn tc thiu s.
Chn l, a cng tc su tm, thng k phn loi cc tr chi vn ng dn gian
trong cc l hi truyn thng hng nm ca cc dn tc thiu s thnh mt ni dung ca
nhim v su tm, bo tn v pht huy cc di sn vn ha phi vt th cc dn tc Vit
Nam; la chn mt s tr chi vn ng dn gian xut a vo thi u trong h
20

thng thi gii th thao quc gia; ch trng bo tn v pht trin cc mn v c truyn
dn tc.
Mi l, ban hnh v hng dn thc hin quy ch hot ng ca cc cu lc b
th dc, th thao ngi khuyt tt; o to, bi dng i ng hun luyn vin, hng
dn vin, cng tc vin th dc, th thao ngi khuyt tt. Ban hnh b sung cc iu
kin p ng nhu cu tp luyn th dc, th thao ca ngi khuyt tt trong quy chun
xy dng c s tp luyn, sn bi th thao; th im xy dng mt s tnh, thnh ph
cc Trung tm hun luyn th thao cho ngi khuyt tt.
2.4. Chnh sch pht trin du lch
Hin nay du lch c nhiu quc gia, trong c Vit Nam, coi l mt ngnh
kinh t mi nhn, c ng gp tch cc cho pht trin kinh t, to ngun thu ngoi t
cho quc gia, to c hi vic lm cho cng ng, to sc lan ta thc y nhiu ngnh
kinh t c lin quan cng pht trin v l cu ni gia cc quc gia, cc dn tc, gia
cc vng min trong nc. Ngoi ra pht trin du lch cn gp phn tch cc vo bo
tn t nhin, bo tn v pht huy cc gi tr vn ha truyn thng. Chnh v vy, Chin
lc pht trin kinh t-x hi ca t nc n nm 2010 v n nm 2020 khng nh:
... Pht trin du lch tht s tr thnh mt ngnh kinh t mi nhn; nng cao cht
lng v hiu qu hot ng trn c s khai thc li th v iu kin t nhin, sinh
thi, truyn thng vn ha, lch s, p ng nhu cu du lch trong nc v pht trin
nhanh du lch quc t, sm t trnh pht trin du lch ca khu vc. Xy dng v
nng cp c s vt cht, hnh thnh cc khu du lch trng im, y mnh hp tc,
lin kt vi cc nc...
m bo s pht trin ca du lch, mt s chnh sch ch yu c xc nh
bao gm:
1) Nh nc c c ch, chnh sch huy ng mi ngun lc, tng u t pht
trin du lch bo m du lch l ngnh kinh t mi nhn ca t nc.
2) Nh nc c chnh sch khuyn khch, u i v t ai, ti chnh, tn dng
i vi t chc, c nhn trong nc v t chc, c nhn nc ngoi u t vo cc lnh
vc bo v, tn to ti nguyn du lch v mi trng du lch; Tuyn truyn, qung b
du lch; o to, pht trin ngun nhn lc du lch; Nghin cu, u t, xy dng sn
phm du lch mi... v pht trin du lch ti ni c tim nng du lch vng su, vng
xa, vng c iu kin kinh t - x hi kh khn nhm s dng lao ng, hng ho v
dch v ti ch, gp phn nng cao dn tr, xo i, gim ngho.
3) Nh nc b tr ngn sch cho cng tc quy hoch; h tr u t xy dng kt
cu h tng th du lch, khu du lch, im du lch; h tr cng tc tuyn truyn,
21

qung b du lch, bo v, tn to ti nguyn du lch v mi trng du lch, nghin cu,


ng dng khoa hc v cng ngh, o to, pht trin ngun nhn lc du lch.
4) Nh nc to iu kin thun li cho ngi nc ngoi, ngi Vit Nam nh
c nc ngoi vo Vit Nam du lch; cng dn Vit Nam, ngi nc ngoi Vit
Nam i du lch trong nc v nc ngoi; bo m quyn v li ch hp php ca
khch du lch.
5) Nh nc to iu kin thun li t chc, c nhn thuc mi thnh phn
kinh t, cc tng lp dn c tham gia hot ng du lch, m rng giao lu hp tc gia
du lch Vit Nam vi du lch khu vc v quc t.
6) Nh nc khuyn khch, to iu kin hnh thnh qu h tr pht trin du lch
t ngun ng gp ca cc ch th hng li t hot ng du lch, ngun ng gp t
nguyn ca t chc, c nhn trong nc v nc ngoi.
Du lch l ngnh kinh t tng hp, mang ni dung vn ha su sc, c tnh lin
ngnh, lin vng v x hi ha cao. Bn cht y ca du lch xc nh c v tr vai
tr ca du lch trong pht trin kinh t x hi.
a) B my v phn cp qun l nh nc v du lch
B my QLNN :
Cc c quan qun l nh nc v Du lch bao gm: Chnh ph, B Vn ha, Th
thao v Du lch (BVHTTDL); cc B, c quan ngang b , c quan thu c chnh ph; U ban
nhn dn cc cp ( Lut Du lch?).
C quan chuyn mn gip B VHTTDL qun l nh nc v Du lch trung
ng l Tng cc Du lch (theo Ngh nh 185/ 2007); C quan chuyn mn gip U
ban nhn dn cp tnh qun l nh nc v Du lch l S Vn ho, Th thao v Du lch
(theo Ngh nh 13/2008 ca Chnh Ph); C quan chuyn mn gip U ban nhn dn
cp huyn qun l nh nc v Du lch l phng Vn ho v Thng tin (theo Ngh
nh 14/2008 ca Chnh Ph); gip U ban nhn dn cp x qun l nh nc v Du
lch l 2 cng chc ph trch vn x (theo Ngh nh 92/2009 ca Chnh ph)
b) Phn cp qun l nh nc v du lch
Trong h thng c quan hnh chnh Vit Nam, vic phn cp qun l nh nc
v du lch hin nay nh sau:
B Vn ha, Th thao v Du lch:
- Thc hin 5 nhim v chung ca B trong c c 6 nhim v c th
QLNN v lnh vc ngnh Du lch:

22

1) V ti nguyn du lch v quy hoch du lch (Hng dn, t chc hin quy
hoch tng th pht trin ngnh, vng du lch, a bn du lch trng im, khu du lch
quc gia sau khi c Th tng Chnh ph ph duyt; Ban hnh Quy ch iu tra,
nh gi, phn loi ti nguyn du lch; Ch tr, phi hp vi cc B, ngnh lin quan
v y ban nhn dn tnh, thnh ph trc thuc Trung ng t chc iu tra, nh gi,
phn loi ti nguyn du lch; ban hnh cc quy nh v bo v, tn to, pht trin, khai
thc, s dng ti nguyn du lch v mi trng du lch trong khu du lch, im du
lch). 2) V khu du lch, im du lch, tuyn du lch, th du lch (Trnh Th tng
Chnh ph cng nhn khu du lch quc gia, im du lch quc gia v tuyn du lch
quc gia; T chc cng b cng khai khu du lch quc gia, im du lch quc gia,
tuyn du lch quc gia v th du lch sau khi Th tng Chnh ph ban hnh quyt
nh cng nhn; Hng dn, kim tra vic phn loi, cng nhn khu du lch, im du
lch v tuyn du lch a phng; Phi hp vi B Xy dng thm nh h s ngh
cng nhn th du lch ca UBND tnh, thnh ph trc thuc Trung ng; Ban hnh
Quy ch qun l khu du lch thuc ranh gii hnh chnh t hai tnh, thnh ph trc
thuc Trung ng tr ln). 3) V hng dn du lch. Ban hnh Quy nh v iu kin,
th tc, h s cp, i, cp li, thu hi th hng dn vin du lch v giy chng nhn
thuyt minh vin du lch; qun l thng nht trong c nc vic cp th hng dn
vin du lch v cp giy chng nhn thuyt minh vin theo quy nh ca php lut. 4)
V kinh doanh du lch (Ban hnh cc vn bn hng dn thc hin quy nh ca php
lut v kinh doanh l hnh, lu tr du lch, kinh doanh pht trin du lch, im du lch
v cc dch v du lch khc; Quy nh tiu ch phn loi, xp hng c s lu tr du
lch; quyt nh phn loi, xp hng c s lu tr du lch t 3 sao tr ln; Phi hp vi
B Giao thng vn ti hng dn v vn chuyn khch du lch. 5) V xc tin du lch
v giao lu vn ha (Hng dn, t chc thc hin vic thnh lp v hot ng ca
vn phng xc tin du lch v giao lu vn ha Vit Nam nc ngoi, vn phng xc
tin du lch quc gia ca nc ngoi ti Vit Nam; Ch tr, phi hp vi cc B, ngnh
lin quan xy dng v t chc thc hin chin lc, k hoch, chng trnh xc tin
du lch quc gia; ch tr, phi hp vi y ban nhn dn tnh, thnh ph trc thuc
Trung ng thc hin cc hot ng xc tin du lch trong nc v nc ngoi; iu
phi cc hot ng xc tin du lch lin vng, lin a phng; Xy dng v hng
dn s dng, khai thc, qun l c s d liu du lch quc gia; T chc thc hin vic
xy dng cc sn phm tuyn truyn, qung b du lch, cc chng trnh, s kin, hi
ch, hi tho, trin lm v hot ng v vn ha, th thao, du lch cp quc gia, khu
vc v quc t). 6) Quyt nh ph duyt v t chc thc hin cc d n u t thuc
thm quyn trong lnh vc vn ha, gia nh, th dc, th thao v du lch.
Tng cc Du lch: L c quan du lch quc gia, c nhng nhim v v quyn hn c
th sau:
23

1) Trnh B trng B VHTTDL trnh Chnh ph, Th tng Chnh ph quyt


nh cc d n lut, d tho ngh quyt ca Quc hi, d n php lnh, d tho ngh
quyt ca y ban Thng v Quc hi; cc d tho ngh quyt, ngh nh ca Chnh
ph v du lch v cc d n, n khc theo phn cng ca B trng B VHTTDL;
Chin lc, quy hoch tng th pht trin du lch, chng trnh mc tiu quc gia,
chng trnh hnh ng v cc d n, cng trnh quan trng quc gia v du lch; cc
d tho quyt nh, ch th ca Th tng Chnh ph v lnh vc du lch; Vic m
phn, k kt, gia nhp iu c quc t v du lch theo quy nh ca php lut; quyt
nh vic thnh lp Vn phng i din du lch Vit Nam nc ngoi, cho php vic
t Vn phng i din ca c quan du lch ca nc ngoi, ca t chc du lch quc
t v khu vc ti Vit Nam; H s ngh cng nhn khu du lch quc gia, tuyn du
lch quc gia, im du lch quc gia.
2) Trnh B trng B VHTTDL quyt nh: K hoch di hn, nm nm v hng
nm v pht trin du lch; cc n, d n v du lch B trng quyt nh theo
thm quyn; Cc d tho quyt nh, ch th, thng t v du lch; cc vn bn quy
phm php lut quy nh tiu chun, nh mc kinh t - k thut v lnh vc du lch;
Quy nh tiu ch phn loi, xp hng c s lu tr du lch; iu kin, h s, th tc
xp hng, mu bin hiu hng c s lu tr du lch; tiu chun v mu bin hiu t
tiu chun phc v khch du lch cho c s kinh doanh dch v du lch trong khu du
lch, im du lch, th du lch; Quy ch iu tra, nh gi, phn loi ti nguyn du
lch; Quy ch qun l khu du lch thuc ranh gii hnh chnh t hai tnh, thnh ph
trc thuc Trung ng tr ln; Cc quy nh v bo v, tn to, pht trin, khai thc,
s dng ti nguyn du lch v mi trng du lch trong khu du lch, im du lch; Cc
quy nh v qun l, th tc, h s cp, i, cp li, thu hi th hng dn vin du lch
v giy chng nhn thuyt minh vin; Cc quy nh v tiu chun chc danh trong
ngnh du lch; Cc vn bn hng dn thc hin quy nh ca php lut v: kinh
doanh l hnh; lu tr du lch; qung b, xc tin du lch; quy hoch pht trin du lch;
kinh doanh pht trin khu du lch, im du lch v cc dch v du lch khc.
3) Ch o v t chc thc hin: Hng dn, kim tra v chu trch nhim thc
hin cc vn bn quy phm php lut, chin lc, quy hoch, chng trnh, k hoch,
d n v du lch c cp c thm quyn ph duyt; T chc cc hot ng xc tin
du lch trong nc v nc ngoi; iu phi cc hot ng xc tin du lch lin
vng, lin a phng theo phn cp ca B trng B VHTTDL; Xy dng cc n
phm tuyn truyn, qung b du lch, cc chng trnh, s kin, hi ngh, hi ch, hi
tho v du lch cp quc gia, khu vc v quc t; Cng b cng khai khu du lch quc
gia, im du lch quc gia, tuyn du lch quc gia theo quy nh ca php lut; Nghin
cu, kho st, nh gi, phn loi th trng du lch trong nc v nc ngoi;
24

nghin cu, xut c ch, chnh sch pht trin sn phm du lch ph hp vi th
hiu khch du lch; tuyn truyn, gii thiu sn phm du lch trong nc v nc
ngoi; Xy dng v hng dn s dng, khai thc, qun l c s d liu du lch quc
gia v t chc thng tin du lch ti cc ca khu quc t v cc khu du lch; Kim tra
vic thc hin cc iu c quc t v du lch m nc Cng ha x hi ch ngha
Vit Nam k kt hoc gia nhp, cc chng trnh, d n quc t ti tr v du lch theo
phn cp ca B trng B VHTTDL v quy nh ca php lut; Tham gia cc t
chc quc t, hi ngh, hi tho, hi ch, s kin, chng trnh, k hoch hp tc quc
t v du lch theo phn cng v phn cp ca B trng B VHTTDL v quy nh ca
php lut; T chc thc hin cc d n u t v du lch thuc thm quyn theo phn
cng, phn cp; Quyt nh xp hng c s lu tr du lch t 3 sao tr ln, hng cao
cp cho bit th du lch v cn h du lch theo quy nh ca php lut; Cp, i, thu
hi giy php kinh doanh l hnh quc t; cp, gia hn, i, sa i, thu hi giy php
thnh lp chi nhnh ca doanh nghip du lch nc ngoi ti Vit Nam theo quy nh
ca php lut; Qun l thng nht trong c nc vic cp th hng dn vin du lch
v giy chng nhn thuyt minh vin theo quy nh ca php lut; Qun l cc t chc
s nghip trc thuc TCDL, cc t chc thc hin dch v cng thuc lnh vc du lch
theo phn cp; T chc thc hin cng tc nghin cu khoa hc, ng dng tin b
khoa hc, cng ngh v bo v mi trng trong lnh vc du lch v ti nguyn du lch
theo phn cp; ...
4) Thc hin cc nhim v, quyn hn khc do B trng B VHTTDL giao.
y ban nhn dn tnh, thnh ph trc thuc trung ng
1) Cn c vo chin lc, quy hoch, k hoch pht trin du lch c Chnh ph,
Th tng Chnh ph ph duyt, quyt nh vic thnh lp, xy dng v qun l cc khu
du lch, tuyn du lch, im du lch a phng; phi hp vi Tng cc Du lch qun l
cc khu du lch, tuyn du lch, im du lch quc gia; cp, thu hi Giy chng nhn khu
du lch, tuyn du lch, im du lch a phng.
2) Ban hnh theo thm quyn cc vn bn quy phm php lut v du lch ti a
phng. Nhng vn bn quy phm php lut nhm c th ho cc vn bn quy phm
php lut v du lch ca Nh nc, khng c tri vi cc quy nh ca php lut.
3) Quyt nh thnh lp doanh nghip du lch theo thm quyn.
4) Thm nh hoc tham gia thm nh cc d n u t lin quan n du lch ti
a phng.
5) Kim tra, thanh tra; gii quyt khiu ni, t co v x l theo thm quyn cc
vi phm php lut v du lch.
25

Theo quy nh ca php lut v iu kin thc t a phng mnh, UBND cp


tnh s giao nhng chc nng nhim v ny cho cc s, ban, ngnh, trong S
VHTTDL ng vai tr tham mu, iu phi hot ng qun l du lch ca cc s, ban,
ngnh, gip Ch tch UBND cp tnh QLNN trn a bn lnh th.
y ban nhn dn cc cp thp hn (bao gm y ban nhn dn cp huyn v y
ban nhn dn cp x) thc hin:
1) Thc hin qun l nh nc v du lch theo phn cp ca y ban nhn dn
tnh, thnh ph trc thuc trung ng, kim tra vic chp hnh quy nh ca php lut
v du lch ti a phng.
2) C trch nhim thc hin cc bin php bo m an ton cho khch du lch,
bo v di tch lch s, vn ha v danh lam thng cnh a phng.
Ngoi vic phn cp cho cc c quan trc tip qun l nh nc v du lch, cc
B, c quan ngang B, c quan thuc Chnh ph trong phm vi nhim v, quyn hn
ca mnh c trch nhim phi hp thc hin vic qun l nh nc v du lch, to iu
kin thun li cho vic pht trin du lch. Chnh ph quy nh c th trch nhim ca
cc B, ngnh trong lnh vc ny.
3. Mt s vn t ra v nhn thc, tip cn v vn dng quan im ca
ng, chnh sch ca Nh nc trong s nghip xy dng v pht trin vn ha,
gia nh, th thao v du lch trn a bn x
3.1. Mt s vn t ra trong s nghip xy dng v pht trin vn ho trn
a bn x
3.1.1. V nhn thc
Nhn chung trong nhng nm gn y, vic thc thi chnh sch ca Nh nc v
vn ho c s c s chuyn bin kh r do trnh dn tr ngy cng cao v i ng
cn b x c o to bi bn hn trc. Mt khc, quan im ca ng, chnh sch
ca Nh nc v vn ho ngy cng c ngha thit thc i vi s nghip xy dng
v pht trin vn ho nhm nng cao i sng vt cht v tinh thn ca nhn dn. Tuy nhin,
trong iu kin c th mt s a phng vn cn mt s vn cn lu sau:
Qun trit quan im ca ng cha su sc v cho rng quan im ca ng l
ci ln, ci v m, cn vn ho x l ci vi m, thc t th no th lm nh th.
Nhn thc phin din nh vy dn n vic trin khai khng bi bn, thun u lm
, d lm, kh b... nhiu lnh vc b trng, nhiu lnh vc li tp trung qu mc cn
thit vt kh nng v nhu cu ca vn ho x, gy hu qu v ti chnh v hiu ng
tiu cc v x hi... Vic t chc hi lng nhiu a phng ph trng theo kiu
lng ta phi hn lng khc l nhng v d sinh ng cho vn ny.
26

Vi chnh sch ca Nh nc cng cn hin tng chn ci no c li trc


mt nh c u i ci ny hay c quyn li ci kia th trin khai tch cc. Nhn thc
nh vy do cha hiu tnh ng b v tnh php l ca cc chnh sch do Nh nc
ban hnh. Mt khc, nhn thc phin din s trin khai lch lc, km hiu qu... hn
ch s quan tm v hng ng ca nhn dn i vi chnh sch ca Nh nc.
3.1.2 V tip cn
Ngy nay do h thng chnh tr v b my nh nc ti c s ngy cng c cng
c v hon thin. Mt khc, c s vt cht, trang thit b, c bit l cc phng tin thng
tin i chng, phng tin nghe nhn pht trin mnh nn c th ni khng c quan im
no ca ng, chnh sch no ca Nh nc khng v ti x. Tuy nhin, do s lng cc
vn bn ngy cng nhiu, nhiu vn bn c thay i hoc chnh sa cho ph hp vi
tnh hnh thc t ca tng thi k khng phi khi no cng d tip cn. Mt khc, cng
vic c tnh s v p ng nhu cu ca i sng ngy cng phong ph ca nhn dn a
phng lm cho cn b, cng chc x khng cn th gi tip cn y theo ng
ngha ca n i vi cc vn bn t cc cp a xung. i vi cn b, cng chc vn
ho - x hi x cn nh vy, i vi ngi dn chc chn vic tip cn cc vn bn ca
ng, chnh sch ca Nh nc cn hn ch hn nhiu. khc phc hn ch ny chng
ti th nu mt s bin php ly t kinh nghim ca mt s a phng cng trao i.
* i vi cn b, cng chc vn ho - x hi x nn p dng phng php tip
cn h thng v tip cn im.
Tip cn h thng l tip cn tt c cc vn bn v sp xp n theo h thng do
mnh t ra thun tin nht khi s dng. Cch tip cn ny gip cn b, cng chc
thun tin trong s dng vn bn, ln k hoch cng tc theo qu, theo nm mt cch
khoa hc khng b ng, chng cho, st vic.
C nhiu cch to h thng. C th xp h thng theo cp - vic - thi.
Cp: X , huyn, tnh, trung ng, x l cp thp nhng trc tip nht nn xp
trn nht tin tip cn, ri n huyn, tnh, trung ng.
Vic: V d vic bo tn tn to di tch, vic t chc i sng vn ho c s, vic
qun l dch v vn ho... Xp theo h thng vic ch thc hin c khi tip cn k
vn bn, nm chc ni dung ch yu ca vn bn. H thng ny gip cn b, cng
chc x trin khai cng vic c bi bn, khoa hc, ng hng, gii quyt cc vn
ny sinh c cn c php l, khng lng tng, cm tnh, tu tin.
Thi: Mi, c. Xp theo thi gian, vn bn mi xp trn v vic p dng phi
theo theo vn bn mi. Tuy nhin, nhiu vn bn mi khng ph nhn hon ton vn
bn c m ch sa mt vi im nn vn bn c vn l gc. Mt khc d c thay hon
27

ton vn bn c th vn bn c vn cn gi i chiu, so snh v gii quyt nhng


vn tn ti trong i sng cng ng.
Tip cn im l tip cn c chn lc theo quan im tp trung xp theo h thng
trc - sau, mau- tha. Vn no, vic no cn gii quyt trc mt th cc vn bn
v vn , vic c xp trn nht, d tm nht (trc- sau).Vn no, vic
no thng xuyn gp phi trong cng tc hng ngy th nhng vn bn v vn ,
vic cn xp trc nhng vn , nhng vic khng thng xuyn phi gii quyt
hng ngy ( mau - tha).
i vi cc t chc, c nhn hot ng trong lnh vc vn ho trn a bn x nn
chn phng php tip cn chuyn su, tip cn nhm.
- Tip cn chuyn su l cch tip cn chn la nhng vn lin quan n lnh
vc hot ng ca t chc, c nhn hot ng trong lnh vc vn ho. Thng th
ngi ta xp theo tiu ch lin quan trc tip v lin quan gin tip. Nhng vn bn
lin quan trc tip xp vo v tr d thy, d tm c th thng xuyn tip cn,
nghin cu, vn dng hiu qu.
- Tip cn nhm l cch tip cn t nguyn ca mt nhm cc t chc hoc c
nhn cng hot ng trong mt lnh vc vn ho c th. Cch tip cn ny nhm hp tc,
h tr nhau trong tm hiu, vn dng cc quan im ca ng, chnh sch ca Nh nc
c li nht trong hot ng ca t chc, c nhn trong nhm.
iu quan trng bc nht i vi cng chc vn ho - x hi x l phi ch ng
tm mi cch tip cn tt nht, y nht cc vn bn th hin quan im ca ng,
chnh sch ca Nh nc v vn ho. Khng nhng th cn phi hng dn, khuyn
khch cc t chc, c nhn hot ng trong lnh vc vn ho ch ng tip cn cc vn
bn lin quan n hot ng ca h. Vn tip cn bng phng php no, nh th
no cho hiu qu ph thuc vo iu kin c th ca tng a phng, tng t chc v
c nhn.
3.1.3 V vn dng
Th nht: Quan im, ng li ca ng v vn ho c tnh nguyn tc bt
buc mi t chc ng, mi ng vin phi chp hnh. Tuy nhin, "phi chp hnh
khng ng ngha vi vic bin quan im ca ng thnh "gio iu", thnh "vng
kim c" trit tiu mi sng to. Ngc li, nu bit qun trit, vn dng tt n s l sc
mnh gip cn b, cng chc vn ho x hon thnh xut sc nhim v. Chng hn:
Quan im ca ng v s nghip xy dng v pht trin vn ho l s nghip ca
ton dn. Nu bit vn dng tt quan im ny, cng chc vn ho - x hi x s c
lc lng hng hu lm cng tc vn ho t nguyn thc hin c hiu qu chnh sch
28

x hi ho cc hot ng vn ho, chnh sch gn gi v pht huy di sn vn ho dn


tc trn a bn...
Th hai: Chnh sch ca Nh nc v vn ho c tnh ng b v php l cao.
iu c ngha l mi chnh sch ca Nh nc u phi nghim chnh thc thi mi
c hiu qu. Tuy nhin, nghim chnh thc thi khng phi l "p dng my mc, p t
cc oan" trong thc thi chnh sch. Bit vn dng sng to, tuyn truyn v vn ng
c s ng thun ca ton dn mi vic s c kt qu tt p. Hy ghi nh cu "d
trm ln khng dn cng chu, kh vn ln dn liu cng xong" khng p t khi
thc thi chnh sch. Khng Nh nc no c th a ra chnh sch mi vic c th
"rp khun" p dng cho mi a phng trong ton quc. Vn dng sng to khng
nhng gip cng chc vn ho - x hi x lm vic c hiu qu m cn l ngun thng
tin phn hi trung thc nhm iu chnh nhng bt cp ca chnh sch lm cho mi
chnh sch st vi thc tin, i vo i sng ca nhn dn.
Th ba: Qun trit quan im ca ng, vn dng sng to chnh sch ca Nh
nc v vn ho trn a bn x ch c th thc hin tt khi cc cn bnh quan liu,
ca quyn, tham , nhng nhiu b y li. Chng cc cn bnh trn trong iu kin
hin nay l nhim v ca ton ng ton dn, nhng i vi cn b, cng chc vn
ho - x hi x l ht sc quan trng v x l a bn trc tip vi dn, vn ho - x hi l
lnh vc nhy cm nh "hn th biu kim tra thng xuyn sc sng ca mt x hi.
3.2. Nhng im cn lu i vi cc x vng ng bng
trong qun trit v vn dng quan im ca ng, chnh
sch ca Nh nc v vn ho, gia nh, th thao v du lch
3.2.1. V iu kin t nhin
Vit Nam c ba min Bc - Trung - Nam, v c ba min u c vng ng bng
chu th c to bi cc dng sng. c im chung t nhin ln nht ca ng bng l
t ai mu m, ngun nc t nhin di do, ph hp vi vic trng la nc c t hng
ngn i nay. Chnh t c im chung ny m nhiu nh nghin cu cho rng Vn ho
Vit Nam l vn ho la nc, vn ho gn lin vi cc dng sng. Tuy nhin, i vi mi
min cng c nhng c trng ring v t nhin.
- Min Bc c Chu th sng Hng ph nhiu nhng sng Hng v h thng sng
min Bc thng gy ngp lc nguy him cho sn xut nng nghip v i sng con
ngi, nn cn c h thng iu vng chc c chiu di ti hng vi chc ngn mt
c xy p t i ny qua i khc. Mt khc, kh hu c chia theo bn ma
xun, h, thu, ng vi nhit , m v cc iu kin c trng khc ca mt vng
nhit i, gi ma lm nn cuc sng ca con ngi vi nhng nt vn ho kh c

29

trng ca mt vng t m nhiu nh nghin cu a ra thut ng Vn ho sng


Hng, Vn ho ng bng Bc b.
- Min Nam li c h thng sng, ngi, knh, rch dy c, to nn mt vng
ng bng ht sc mu m, v mt c bit khc vi sng min Bc v Min Trung l
dng chy hin ho hn, khng gy l lt ln m ch to ra ma nc ni nt c
trng c o ca con ngi v vn ho Nam b. Mt khc, kh hu thng xuyn m,
nng rt thun li cho trng trt cy tri cho hoa thm qu ngt quanh nm nn cc
mit vn c hnh thnh t lu i vn cn lu gi n ngy nay to mt khng
gian vn ho mit vn rt c o.
- Min Trung l mt di t hp hn hai min Nam Bc chy dc theo b bin ng,
pha ty c dy Trng Sn nh bc trng thnh che tr. Tuy nhin, do a hnh nh
vy nn cc dng sng thng ngn, dng chy hung d nht l v ma ma l. ng
bng c to nn l nhng vng t khng ln, c ni do nh hng ca nng gi m
rung t khng c ph nhiu, kh hu kh khc nghit khi th bo t bin vo, khi
th gi nng t pha ty sangtt c nhng iu kin t nhin y tc ng khng nh
n con ngi v vn ho ng bng Trung b. iu c bit cn nhn mnh ng
bng Trung b l ng bng ven bin. Gn b vi bin to nn con ngi ca bin
khi vi tnh cch v vn ho rt c trng ca vng t ny. c bit trong iu kin
m ca hi nhp hin nay, min Trung vi cc vnh p ni ting nh Nha Trang,
Lng C, Cam Ranh, Mi N, a, Quy Nhn to nn mt vng vn ho bin
c trng c o cn quan tm khi nghin cu, qun l, hng dn v t chc cc
hot ng vn ho. Trn thc t vng ng bng Bc b v Nam b cng c vng
ng bng ven bin, nn cn b, cng chc vn ho - x hi x cc vng ny cn ch
n c trng vn ho bin.
3.2.2. V iu kin kinh t - x hi
Vi iu kin t nhin nh nu trn, vng ng bng ca c nc c c im
chung ln v kinh t l nn kinh t tiu nng. Vic trng la nc l phng thc t
chc sn xut chnh, ph thuc rt nhiu vo thin nhin, ma v. Chnh v vy hnh
thnh t duy da vo thin nhin, trng cy vo thin nhin v li sng ho ng vi
thin nhin. Ci gc ca trit l thin - a - nhn hp nht cng xut pht t nn kinh
t nng nghip ly trng trt lm cn bn ny. Mt khc, trng cy la nc phi theo
ma v, cho nn vic nng nh vo nhau, ng lng ng thun trong tng nhm
cng nh c cng ng l rt quan trng. Chnh hon cnh y th hin trong cch thc
t chc cng ng quy t theo xm, lng, thng gn cc dng sng, con knh t
nhin. Sng qun t trong mt khng gian nh vy to nn tnh cm cng ng c
trng: tnh lng ngha xm, ti la tt n c nhau, l nn tng tnh cm, tinh thn
truyn i ny qua i khc thnh o l sng tn trng cng ng cht ng cn
30

hn sng mnh, bn anh em xa, mua lng ging gn. o l y c kt cng ng


lng x Vit Nam cht ch khng th ph v. Ngay trong hon cnh mt nc nhng
lng khng mt. y l c trng rt c bit v lng x Vit Nam th hin c mt tch
cc v tiu cc ca n trong i sng hin i cn c quan tm khi lm cng tc vn
ho - x hi trn a bn x. Chnh c trng ny to nn th vn ho rt ring l
vn ho lng. Ch cch nhau mt con ng, mt lu tre nhng lng ny c th c
ging ni khc lng kia t cch pht m cho n cc th ng quen dng. Chnh v th
mi c cu chi cha khng bng pha ting. Vi nn sn xut tiu nng trng la
nc, vai tr gia nh c ngha quyt nh pht trin sn xut, t chc i sng, hnh
thnh li sng v cc thi quen trong u tranh sinh tn cng nh trong sinh hot hng
ngy. Gia nh l mt x hi thu nh, ri n lng, nc. c im ny cng l mt
trong cc nt c trng ca gia nh Vit Nam m ngi lm cng tc vn ho - x hi
x phi nm c. V kinh t - x hi v i sng cng ng lng x vng ng
bng c nhng nt chung nh vy, nhng cng c nhng nt ring cho tng min.
Min Nam iu kin kh hu khng c nng nng, ma rt qu chnh lch gia cc
ma, vic i ph vi thin nhin khng qu kht khe, vic trng cy, nh bt thu
sn cng d dng hn, khng phi n ba nay, lo ba mai to nn cc nt ring v
con ngi v vn ho vng ng bng Nam b. Vng ng bng Bc b, Trung b
iu kin thin nhin c khc. Vng ven bin ca cc min cng c khc. Chnh s
khc bit ny to nn s khc bit v vn ho - x hi cc vng min v to nn nhng
nt ring v con ngi v vn ho m cng chc vn ho - x hi x cn thng t.
3.2.3. V lch s vn ho
Cc vng ng bng Vit Nam c chung mt lch s v truyn thng lu i
trong u tranh dng nc v gi nc. Nt chung y l vng ng bng ba min
u l t a linh, nhn kit, ngun lc di do c v con ngi, vt cht v tinh thn
lm nn lch s ho hng trong u tranh chng xm lc, l ngun cung cp nhn lc
v lng thc quan trng cho s nghip xy dng t nc. L vng t tr ph, tp
trung ng dn vi i sng cng ng giu bn sc to nn cc vng vn ho va c
tnh c th va c nt tng ng l b phn cu thnh nn nn vn ho Vit Nam
thng nht trong a dng, c truyn thng lu i vi nhiu di sn vn ho vt th v
phi vt th c gi tr c o c th gii cng nhn. tuy nhin, mi vng ng bng
li c nhng nt ring ca mnh.
- Vng ng bng Bc b l vng vn ho c trng vn ho Vit. C dn ngi
Vit tp trung sinh sng y t lu i m cc di ch kho c G Mun, ng u,
Lng Ho chng minh c dn y c t thi k . Cng vi s pht trin c
tnh lch s, khu vc ng bng Bc b c dn ng c, vn ho, tn ngng hnh
thnh v pht trin vi nhng gi tr vt cht cng nh tinh thn gn lin vi i sng
31

nng nghip trng la nc. Tuy nhin, trong nhng hon cnh khc nhau vn ho
Vit vng ng bng Bc b tip nhn kh nhiu nhng yu t vn ho ngoi lai n
t Trung Hoa, Php, n . in hnh l cc o Pht, o Nho, o Lo, o Gio,
o Thin Cha ghi du n kh su m trong i sng tm linh, trong tn ngng
th cng, trong sinh hot cng ng v trong cc cng trnh tn gio nh nh, cha,
n, am, miu, nh th. iu c bit trong nt vn ho Vit ng bng Bc b l s
dung ho gia cc tn gio to nn bn sc ring cho vn ho tm linh Vit t nghi
thc hnh l n kiu dng kin trc. Nu ni n nh, cha c v b ngoi gn ging
vi kin trc Trung Hoa, nhng thc t khng phi vy. T mi cong, n cc chi tit
hoa vn, vt linh u c nt ring, thm ch c th nhn bit r nt c trng cho cc
triu i L, Trn, L, Nguyn Nt chung cho ng bng Bc b l di sn vn ho
vt th c s lng ln, nht l nh, cha, n, miu Nhng di sn ny ch yu l
kin trc g, li c xy dng lu i hng trm nm, thm ch hng ngn nm nn
u xung cp nghim trng, cn bo tn, tu b. Cng vi cc cng trnh tn gio, c
th ni lng no cng c hi lng, nhiu l hi tiu biu, c sc nh Hi Ging (Di
sn vn ho th gii c UNESCO cng nhn), Hi Lim (vi Quan h - di sn vn
ho th gii c UNETSCO cng nhn) Hi Cha Hng, Hi cha Thy, Hi cha
Vua
S lng hi lng rt nhiu din ra quanh nm, nhng tp trung vo ma
xun. Cc nh nghin cu phi xut bn b t in hng vi trm trang cho l hi
cc lng m nhiu hi lng vn cha c k n. Ni tm li vng ng bng Bc b
l mt vng giu bn sc vn ho, cng chc vn ho - x hi x cn nm chc nt c
trng ny mi c th hon thnh tt nhim v ca mnh.
- Vng ng bng Trung B li c nhng nt c th ring khc. l vng ng
bng mt bn l ni rng Trng Sn, mt bn l Bin ng. Vn ho c s giao ho
ba yu t trn to nt ring trong cc iu h, iu v, iu phtrong cc huyn
thoi, huyn tch v cc sinh hot vn ho khc. Vn ho vng Bc Trung b c nh
hng vn ho ng bng Bc B, Trung Trung B nh hng vn ho trung tm c
Hu, Nam Trung B ni tri nt vn ho Chm pa. Ni chung vng ng bng
min Trung lu gi nhiu yu t vn ho vi bn sc rt ring, ngay cc nh nghin
cu cng cha hiu ht c nhng nt c trng y, bi vy cng chc vn ho - x
hi x cng cn hc hi tm hiu thm nhiu, c bit qua cc ngh nhn, cc c gi,
cc nh nghin cu vn ho a phng nm chc vn ho a phng mnh, trnh
rp khun my mc khi vn dng chnh sch chung ca Nh nc. iu ng lu l
vng t min Trung do c im phi chng tri vi thin nhin, kh hu khc nghit,
nn con ngi ni y c ch, ngh lc v tnh thng yu rt su sc, v tnh cch
cng nh sinh hot c nt rt ring cn c tm hiu, tn trng, khi tuyn truyn vn
ng phi kin tr, thu tnh t l vic thc thi chnh sch mi c hiu qu.
32

- Vng ng bng Nam B c th gi l vng t ha i vi i sng c dn


nng nghip. Cng c th coi l vng t mi c khai khn vi ba trm nm. y
khng ch c ngi Vit m cn c ng bo cc dn tc chung sng lm nn nt vn
ho rt ring ca mt vng t. Cng vi nt vn ho Vit, ngi ta n tng v nt
c trng ca vn ho Kh Mer. nh, cha vi kiu dng kin trc m nt tn gio
n qua Cm Pu Chia vo Vit Nam. Cc l hi, cc tr chi, cc sinh hot tn
gio, tn ngng cng c nt c trng ring, khc vi vn ho lng vng ng bng
Bc B, Trung B. Vng sng nc, knh rch chng cht to nn nhiu nt kh c
o. Ch trn sng, hi lng gn vi sng ncv c bit l cc iu l, ging h
Nam b nh bng bnh cng vi ghe, thuyn v tm hn con ngi ni y c trng
cho s phng khong, mnh mang, uyn chuyn say m lng ngi. Ni n vn ho
ng bng Nam b khng th khng ni n n ht ci lng. N c t lu i v
n gi vn cn c lu gi nh hn ct con ngi qu hng Nam b.
Ni tm li, vn ho vng ng bng Bc -Trung - Nam c nhng nt chung,
nhng cng c nhng nt c th kh c o. Chnh iu gp phn to nn vn
ho Vit Nam thng nht m a dng. Cng chc vn ho - x hi x phi c bit lu
c im ny. lng no, x no phi tm kiu k yu, t ho v gi tr vn
ho ni mnh sng, hc hi, tip thu nhng nt vn ho tinh hoa ca cc lng khc,
vng khc nhm hng dn t chc, t chc nhng hot ng vn ho p ng nhu
cu tinh thn ca nhn dn, gp phn xy dng vn ho Vit Nam tin tin, m
bn sc dn tc.
****************
Cu hi, bi tp tnh hung
1. ng ch hy nu nhng quan im ln ca ng v vn ho, gia nh, th
thao v du lch trong thi k i mi.
2. Nhng quan im y c vn dng nh th no trong cng tc ca ng ch ti x?
3. a phng ng ch ang trin khai chung trnh mc tiu chin lc no?
C vng mc g trong thc tin hot ng?
4. Tnh hnh trin khai cc phong tro vn ho, gia nh, th thao v du lch ti
a phng c g thun li, kh khn? Nu m hnh im ? (nu c)
5. Nhng chnh sch no ang thc y pht trin vn ho, gia nh, th thao v
du lch? Nhng chnh sch no khng ph hp vi a phng ng ch?
Ti liu tham kho
1. Ban T tng vn ho Trung ng: T tng H Chu Minh v vn ho. H
Ni 2003;
33

2. Ban T tng vn ho Trung ng: X hi ho hot ng vn ho -Mt s vn


l lun v thc tin. H Ni 2008
3. PTS. Nguyn Ch Bn (T chc bn tho). Hi v p v vn ho Vit Nam.
Nxb Vn ha Dn tc. H Ni 1998.
4. B Vn ho, Th thao v Du lch: Vn bn ca ng v Nh nc v np sng
vn ho. H Ni. 2008
5. B VHTT - Cc VHTT c s: Xy dng gia nh vn ho trong s nghip i
mi. Nxb Chnh tr quc gia, H Ni 1997.
6. Khang Thc Chiu (ch bin): Ci cch th ch vn ho. Tp I,II. Nxb Chnh
tr quc gia, H Ni. 1996.
7. TS. Nguyn Vit Chc (Ch bin). Xy dng t tng o c li sng v i
sng vn ho. Vin Vn ho & Nxb Vn ha Thng tin, H Ni 2001.
8. ng Cng sn Vit Nam: Ngh quyt Hi ngh Ban chp hnh Trung Trung
ng ln th 5, kho VIII.
9. ng Cng sn Vit Nam: Ngh quyt i hi i biu ton quc ln th X.
10. ng Cng sn Vit Nam: Ngh quyt i hi i biu ton quc ln th XI
11. Phm Vn ng. Vn ho v i mi tc phm v bnh lun. B Vn ha
Thng tin.
12.. PGS. TS. Phm Duy c: Pht trin vn ho Vit Nam trong thi k i mi.
Nxb Chnh tr quc gia, H Ni .2009.
13. Lut S hu tr tu. Nxb Chnh tr quc gia, H Ni. 2005.
14. Lut Di sn vn ho v Ngh nh hng dn thi hnh. Nxb. Chnh tr quc gia,
H Ni. 2002.
15. Lut Th dc, Th thao. Nxb Chnh tr quc gia, H Ni.2006.
16. Lut in nh. Nxb Chnh tr quc gia, H Ni.
17. Lut Du lch. Nxb Chnh tr quc gia, H Ni.
18. Phan Ngc: Bn sc Vn ho Vit Nam. Nxb Vn hc. 2006
19. Vn Qun: V cc gi tr dn tc. NXB. Vn ha Dn tc. H Ni.1995
20. PGS.TS. Hong Vinh: Mt s vn l lun vn ho thi k i mi. Nxb,
Chnh tr quc gia, 1996.
21. GS. TS Hong Vinh: My vn l lun v thc tin xy dng vn ho
nc ta. Vin Vn ho & Nxb Vn ha Thng tin.H Ni. 1999
34

22. Vin Vn ho: Vn ho v pht trin. Nxb Vn ha Thn tin, H Ni.1995.


23. H S Vinh Hunh Khi Vinh (ng ch bin). Vn ho Vit Nam mt
chng ng. Nxb Vn ha Thng tin 1994.
24. Trn Quc Vng (Ch bin): C s vn ho Vit Nam. Nxb Gio dc 2008

35

NG LI CA NG, CHNH SCH CA NH NC


V DN TC, TN NGNG V TN GIO
PGS, TS. L NGC THNG
Thi lng: 8 tit(*)
A. MC CH, YU CU
1. Mc ch:
- Cung cp cho hc vin nhng kin thc c bn v ng li ca ng, chnh
sch ca nh nc v dn tc, tn ngng v tn gio.
- Bit vn dng nhng kin thc c bn v quan im, ng li ca ng; chnh
sch, php lut ca nh nc v dn tc, tn gio v tn ngng vo hot ng qun l
v t chc cc hot ng vn ha, gia nh, th thao, du lch trn a bn x.
2. Yu cu: Hc vin nm c ni dung c bn ca kin thc c bn v quan
im, ng li ca ng; chnh sch, php lut ca Nh nc v dn tc, tn gio v
tn ngng, ng thi vn dng c hiu qu trong hot ng thc tin a phng.
B. NI DUNG
Vit Nam l quc gia a dn tc, a tn gio. lm cng tc vn ha c s
hc vin cn c trang b nhng kin thc c bn v tnh hnh dn tc, tn gio; v
quan im, ng li ca ng, chnh sch v php lut ca Nh nc v hai lnh vc
c th trn. Thng qua nhng kin thc c tip cn, hc vin cn bit vn dng vo
x l v gii quyt nhng vn c th trong qun l v t chc cc hot ng vn
ha ti a phng.
Dn tc v Tn gio l hai vn c tnh c trng trong lch s tin ha ca loi
ngi, n c quy lut hnh thnh, pht trin v vn ng ring song hnh vi s ra i
cc quc gia, nh nc v cc th ch chnh tr. Do vy cui th k XX v u th k
XXI, cc th lc th ch li dng vn dn tc, tn gio, li dng vn nhn
quyn tc ng vo cc cng ng dn tc thiu s, cc tn gio nhm ph hoi khi
i on kt ton dn tc, gy mt n nh chnh tr, ph hoi s nghip xy dng v
pht trin ca nhiu quc gia v nc ta Song di gc qun l ni chung v
trong lnh vc vn ha, gia nh, th thao v du lch ni ring vic nhn thc ng v
tr, tnh c th ca vn dn tc v tn gio, qun trit quan im, ng li ca
ng, chnh sch v php lut ca Nh nc v lnh vc trn c ngha trc mt v
lu di, mang tnh bn vng i vi thc hin cc mc tiu cng tc dn tc, tn gio
v pht trin vn ha, gia nh, th thao v du lch ra.
1. Nhng vn chung v c im tnh hnh dn tc, tn gio v tn
ngng nc ta
1.1. V dn tc
(*)

L thuyt: 4 tit ; Tho lun : 4 tit

36

Dn tc l mt thut ng t khi xut hin n nay c nhiu kin bn lun v


ni dung ca n. y l mt khi nim n nay cn nhng kin, quan im khc
nhau. Thut ng dn tc hin nay nc ta c hiu trn nhiu bnh din v gic
khc nhau nh: dn tc Vit Nam, dn tc Kinh, dn tc Hmng, dn tc Gia Rai, dn
tc Khmer, dn tc a s, dn tc thiu s, dn tc ng bng, dn tc min ni
Theo quan nim hin nay, dn tc c quan nim theo hai kha cnh:
Mt l, Dn tc - Quc gia (nation) dn tc l mt cng ng chnh tr - x hi
c ch o bi mt nh nc, thit lp trn mt lnh th nht nh, ban u c
hnh thnh do s tp hp ca nhiu b lc v lin minh b lc, sau ny ca nhiu cng
ng mang tnh tc ngi ca b phn tc ngi. Tnh cht ca dn tc ph thuc vo
nhng phng thc sn xut khc nhau
Hai l, Dn tc ng ngha vi cng ng mang tnh tc ngi (ethnie) Cng
ng ny c th l b phn ch th hay thiu s ca mt quc gia sinh sng nhiu
t nc khc nhau c lin kt vi nhau bng nhng c im ngn ng, vn ha,
v nht l thc t gic tc ngi.
Theo s liu cng b nm 1979, nc ta gm 54 thnh phn dn tc anh em,
trong c mt dn tc ng dn nht gi l dn tc a s (dn tc Kinh) chim
(85,72%, nm 2009) v 53 dn tc thiu s (chim 14,28%, nm 2009). Ngoi ngi
Kinh, trong c 5 dn tc c s dn trn 1 triu l Ty, Thi, Mng, Kh me v
Hmng; 14 dn tc c s dn hng chc vn (t trn 10 vn n trn 96 vn) l
Mnng, Raglay, Hr, Sn Du, X ng, C Ho, Chm, Sn Chay, Ba na, ,Gia
Rai, Dao, Hoa, Nng; 18 dn tc c dn s hng vn (t trn 1 vn n hn 8,5 vn) l
Ph La, Khng, La Ch, Lo, Chu Ru, H Nh, Xinh Mun, Ch Ro, Co, Gi Tring,
M,T i, Giy, C Tu, Bru-Vn Kiu, Kh m, Th, Xting; 11 dn tc c s dn
hng ngn (t trn 1 ngn n trn 9,5 ngn) l Cng, B Y, C Lao, Mng, L L,
Cht, Ngi, L, P Thn, La Ha, La H; 5 dn tc c dn s hng trm (t trn 3 trm
n trn 7 trm ngi) l u, Bru, R Mm,Pu Po v Si La.
Tnh hnh dn s v s chnh lch s dn gia ca cc dn tc trn y v
ang t ra nhiu vn lin quan n chnh sch pht trin kinh t - x hi, chnh
sch bo tn v pht huy bn sc vn ha trong thi k hi nhp, cng nghip ha,
hin i ha t nc.
Cng ng cc dn tc Vit Nam c nhng c im c bn sau:
- 54 thnh phn dn tc anh em nc ta c qu trnh gn b lu i trong s
nghip dng nc v gi nc. Xut pht t hon cnh x hi, iu kin kinh t v
nhu cu chng ngoi xm hnh thnh sm trong lch s dn tc, cc dn tc nc ta
sm on kt, chung lng u ct to dng non sng gm vc, u tranh gi gn nn
c lp dn tc ng bo vng bin cng lun l phn du ca t nc. T khi
c ng, truyn thng yu nc c tp hp pht huy to thnh sc mnh trong
thi i mi tip tc lm v vang truyn thng on kt, yu nc lu i ca cc dn
tc nc ta.

37

- Cc dn tc Vit Nam sng xen k nhau. Hnh thi c tr xen k l mt c


im ni tri trong lch s cng nh hin ti trong i sng ca cng ng cc dn tc
Vit Nam. Trong bi cnh pht trin mi ca t nc, hnh thi c tr xen k ngy
cng pht trin gia cc dn tc thiu s vi thiu s, thiu s vi a s. l xu th
khch quan to nn mi trng cho s giao lu vn ho, ho hp v hiu bit ln nhau
gia cc dn tc nhm tng cng s hiu bit ln nhau, pht trin kinh t v on kt
dn tc. Tuy nhin nu khng ch ng mc n s bnh ng, tng tr, n li ch
dn tc th chnh s c tr xen k trn cng l nguyn nhn dn n mu thun dn tc.
- Cc dn tc nc ta c trnh pht trin khng ng u. l mt thc
trng khch quan do lch s li. S khng ng u trc ht l v dn s. Dn s
cn l cng ng dn c v vn ho, n khng ch l s lng dn c m cn l mi
trng cho cc yu t vn ho tn ti mnh m hay b nguy c ng ho t nhin.
C tc ngi hng chc triu, hng triu; c tc ngi hng chc vn, hng vn;
nhng cng c tc ngi hng ngn, hng trm ngi. Trnh pht trin kinh t-x
hi ca cc tc ngi cng rt khc nhau. Cc tc ngi c dn s ng, mi trng
c tr, iu kin t nhin thun li (nh ng bng ven bin, thung lng) th i
sng kinh t v cc yu t x hi pht trin hn cc tc ngi dn s t, c tr vng
su, vng xa, vng bin gii. y l vn c bn v l cu hi ln t ra cho cng
tc dn tc nc ta.
- Mi dn tc nc ta c bn sc vn ho ring to nn tnh a dng trong tnh
thng nht ca vn ho quc gia Vit Nam. S a dng v bn sc vn ho cng l sn
phm ca lch s pht trin ca cc cng ng ngi nc ta. Bn sc vn ho ca
cc dn tc nc ta biu hin qua h thng cc gi tr vn ho vt th v phi vt th
(nh kin trc, trang phc, dng sinh hot, cng c sn xut, tn gio, tn ngng,
l hi, tm l, tnh cm, phong tc tp qun, vn hc ngh thut). Trong qu trnh
pht trin ca quc gia, cc yu t vn ho a dng ca cc tc ngi cng to
nn tnh thng nht ca vn ho quc gia (nh v ngn ng, ch vit, li sng mi,
thc quc gia, lut php, qun l hnh chnh).
Ngoi ra vn ha 54 dn tc nc ta trong thi gian qua c tip cn theo cc
cch phn loi c bn sau:
- Tip cn di gc vn ha vng: Vn ha cc dn tc vng Ty Bc, ng
Bc - Vit Bc, Min Trung - Ty Nguyn, Duyn hi min Trung, Nam B...
- Tip cn di gc Ngn ng: Cc dn tc dng ngn ng Nam (gm cc
dn tc thuc cc nhm ngn ng: Vit- Mng (4 dn tc); nhm ngn ng MnKh me (21 dn tc), Hmng-Dao (3 dn tc), Thi (hay Ty-Thi: 8 dn tc), Nam
khc (hay Kaai: 4 dn tc); Dng Hn-Tng (gm cc dn tc nhm ngn ng Hn (3
dn tc), nhm Tng- Myanma (6 dn tc); dng Nam o (hay Malayo-polinsie: 5
dn tc).
- Tip cn di gc vn ha Vt th v Phi vt th; Vn ha vt cht - Vn ha
tinh thn - Vn ha X hi;
- Tip cn di gc Nhn hc vn ha...
38

Bn cht chnh sch dn tc ca ng v Nh nc ra trong tng giai on


cch mng l nht qun: v s pht trin ton din ca ng bo cc dn tc ho
nhp vo s pht trin chung ca quc gia, rt ngn khong cch pht trin gia dn
tc thiu s v a s.
1.2. V Tn gio, Tn ngng
Nc ta l quc gia c nhiu loi hnh tn ngng, tn gio. Cc dn tc a s v
thiu s u c nhng hnh thc tn ngng, tn gio ring ca mnh. Tn gio, tn
ngng ca cc dn tc va phn nh nhng gi tr bn sc tc ngi va phn nh
nhng nt chung ca trnh pht trin x hi v ca nn kinh t nng nghip khu vc
nhit i ng Nam .
Hin nay cn c nhng quan nim cha hon ton thng nht v Tn gio v Tn
ngng. Tuy nhin theo quan nim c a s cc nh khoa hc chp thun th quan
nim v Tn gio v Tn ngng c hiu nh sau:
- Tn gio: Thut ng Tn gio vn c ngun gc t phng Ty v bn thn
n cng c mt qu trnh bin i ni dung v khi khi nim ny tr thnh ph qut
trn ton th gii th li vp phi nhng khi nim truyn thng khng tng ng ca
nhng c dn thuc cc nn vn minh khc, v vy trn thc t xut hin rt nhiu
quan nim, nh ngha khc nhau v tn gio ca nhiu dn tc v nhiu tc gi trn
th gii.
Tn gio bt ngun t thut ng religion (Ting Anh) vreligion li xut pht
t thut ng legere (Ting Latinh) c ngha l thu lm thm sc mnh siu nhin. Vo
u Cng nguyn, sau khi o Kit xut hin, ch Roma yu cu phi c mt tn gio
chung v mun xa b cc tn gio trc cho nn lc ny khi nim religion ch mi
l ring ca o Kit. Vi s bnh trng ca ch ngha t bn ra khi phm vi chu u,
vi s tip xc vi cc tn gio thuc cc nn vn minh khc Kit gio, biu hin rt a
dng, thut ng religion c dng nhm ch cc hnh thc tn gio khc nhau trn th
gii.
Nh vy, Tn gio l nim tin vo cc lc lng siu nhin, v hnh, mang tnh
thing ling, c chp nhn mt cch trc gic v tc ng qua li mt cch h o,
nhm l gii nhng vn trn trn th cng nh th gii bn kia. Nim tin c
biu hin rt a dng, tu thuc vo nhng thi k lch s, hon cnh a l - vn ha
khc nhau, ph thuc vo ni dung tng tn gio, c vn hnh bng nhng nghi l,
nhng hnh vi tn gio khc nhau ca tng cng ng x hi tn gio khc nhau. Tn
gio lun gn vi mt v ng cu th (c thn), c gio l ring, c c s vt cht
tin hnh cc nghi l, c quy nh ring v quy trnh hnh l v c cc tn .
- Tn ngng: L h thng cc nim tin ca con ngi gii thch cc hin
tng t nhin v x hi... mang li s bnh an cho c nhn v cng ng. Tn
ngng khng c t chc cht ch nh tn gio: Khng c gio l, khng nht thit
phi c c s vt cht hnh l, khng c tn , thng mang yu t a thn v
mang m tnh cng ng tc ngi.

39

Tn ngng cc dn tc nc ta l sn phm ca gi tr, tinh thn, phn nh nim


tin c tnh bn a ca c dn nng nghip trng trt v trong bi cnh vn ha c th
ca quc gia trong qu trnh xy dng v pht trin. Tn gio nc ta (nh Pht
gio, Cng gio, Tin lnh, Hi gio...) l hin tng du nhp t cc tn gio ln trn
th gii vo nhng thi gian v hon cnh khc nhau. Bn cnh cng c nhng tn
gio bn a nh o Cao i, Pht gio Ha Ho...
Cc dn tc nc ta c nhng loi hnh tn ngng c bn sau:
- Tn ngng a thn (hay vn vt hu linh) th hin trnh pht trin v nim
tin s khai v cc hin tng t nhin x hi cung quanh i sng ca con ngi, gia
nh v cng ng. l hin tng th cc v thn tri, t, sng sui, t, nc, c
cy, bn nc, nng ry, ni i... n cc dng sinh hot, cng c sn xut. Tuy
nhin mi dn tc s biu hin nhng cp v cng khc nhau phong ph
v a dng.
- Tn ngng th cng t tin: y l nt p vn ha bit n tin nhntrn
nhiu cp v phng din v quy m t quc gia, a phng, cng ng, dng h
v gia nh. l vic th cng, l hi lin quan n cc anh hng c cng lp nc,
dng nc, gi nc...; cc v t ngh, cc v c cng khai khn lp nn mng bn,
xm lng; cc v t ng u cc dng h, ng b t tin trong gia nh... c kt, t
lng bit n v gio dc cc th h tng lai v ngun ci v hng ti s pht trin
trong tng lai.
- Tn ngng nng nghip: Phn nh nim tin ca cc dn tc v cc hin tng
kh hu, thi tit, cc iu kin t nhin nh t, nc, ging cy trng, vt nui, s
sinh si ny n (phn thc)... cho ma mng ti tt, bi thu trong i sng ca c
dn nng nghip...
Ngoi tn ngng, theo c tnh hin nay nc ta c khong 80% dn s c i
sng tn ngng tn gio v c khong hn 20 triu tn ca 6 tn gio ang hot
ng chim 25% dn s:
- Pht gio: C gn 10 triu tn (nhng ngi quy y Tam bo) hu ht cc
tnh thnh, tp trung ch yu cc tnh nh H Ni, Bc Ninh, Nam nh, Hi Phng,
Hi Dng, Tha Thin - Hu, Nng, Qung Nam, Bnh nh, Khnh Ha, thnh
ph H Ch Minh, ng Nai, Lm ng, Sc Trng, Tr Vinh, Kin Giang, thnh ph
Cn Th...
- Cng gio: C hn 5,5 triu tn c mt hu khp 50 tnh, thnh ph trong
tp trung ng cc tnh: Nam nh, Nnh Bnh, Thi Bnh, Hi Phng, Ngh An,
H Tnh, Nng, Kon Tum, k Lk, Khnh Ha, Bnh Thun, ng Nai, thnh ph
H Ch Minh, Tin Giang, Vnh Long, Anh Giang, thnh ph Cn Th...
- Tin lnh: C trn di 1 triu tn , tp trung cc tnh Nng, Qung Nam,
thnh ph H Ch Minh, Bn Tre, Long An, Lm ng, k Lk, Gia Lai, k Nng,
Bnh Phc...v mt s tnh pha Bc.
- Hi gio: C hn 60 ngn tn , trong tp trung cc tnh An Giang, thnh
ph H Ch Minh, Bnh Thun, Ninh Thun...
40

- Cao i: C hn 2,4 triu tn c mt ch yu cc tnh Nam B nh Ty


Ninh, Long An, Bn Tre, thnh ph H Ch Minh, ng Thp, Tin Giang, Cn Th,
Vnh Long, Kin Giang, C Mau, An Giang...
- Pht gio Ha ho: C gn 1,3 triu tn , tp trung ch yu cc tnh min
Ty Nam B nh An Giang, Cn Th, Hu Giang, ng Thp, Vnh Long...
Ngoi cc tn gio trn cn c mt s nhm tn gio a phng hoc mi thnh
lp c lin quan n Pht gio, hoc mi du nhp t bn ngoi nh: Tnh c s,
Bu Sn K hng, T n Hiu Ngha, T tin Chnh gio, B-la-mn, Bahai v cc
h phi Tin lnh.
Lc lng chc sc tn gio, cc nh tu hnh l nhng nh hot ng tn gio
chuyn nghip trong cc tn gio nc ta. y l lc lng quan trng trong mi
quan h gia gio hi v nh nc v l u mi trong qun l nh nc v hot
ng tn gio. H c nh hng quan trng ti x hi, nn trong cng tc tn gio ni
chung v qun l nh nc ni ring, vic tranh th cc chc sc, nh tu hnh l rt
quan trng v cn thit.
Cc tn gio nc ta nh Cng gio, Tin lnh, Pht gio, Hi gio c mi quan
h quc t rng ri. y l vn ln v quan trng trong chnh sch tn gio ca
ng v Nh nc cng nh trong cng tc qun l v tn gio.
S a dng v tn ngng v tn gio trn gp phn lm phong ph nn vn
ha quc gia, ng thi cng l thc trng t ra nhiu vn khng gin n trong
thc hin cc ch trng chnh sch v tn ngng, tn gio.
i vi vng dn tc thiu s, y cng l khu vc c nhiu gi tr, phong ph a
dng v tn ngng v tn gio:
V tn ngng: a s cc dn tc thiu s khu vc trung du, min ni, vng dn
tc u c s phn nh phong ph v cc loi hnh tn ngng dn gian lin quan n
a thn nguyn thy hay vn vt hu linh; tn ngng th cng, t tin v tn
ngng nng nghip.
- V tn gio: Theo thi gian cc tn gio du nhp vo vng ng bo dn tc
thiu s v hnh thnh cc cng ng tn gio, tuy nhin khng phong ph nh trong
cng ng ngi Kinh, song c th nhn thy mt s loi c bn sau:
Mt l, Pht gio Nam tng trong cng ng ng bo Kh me Nam B. Theo
thng k my nm gn y, c hn 1 triu ng bo Kh me theo o Pht, c hn 8
ngn nh s, hn 430 ngi cha. Pht gio Nam tng gn b vi ng bo Kh me t
th k XIII n nay v tr thnh nt vn ha, tn gio c trng.
Hai l, Hi gio trong cng ng Chm vi 100 ngn tn vi cc nhm Hi
gio chnh thng (Chm Islam), Hi gio khng chnh thng (Chm Bni), hn 30
ngn theo o B la mn (B Chm). Hi gio gn b vi cng ng Chm t th k
XVI n nay, gp phn tc ng v hnh thnh tm l, o c, li sng v phong tc
tp qun ca ng bo.

41

Ba l, Cng gio v c bit l Tin lnh trong cng ng cc dn tc vng Ty


Nguyn. Hin nay Ty Nguyn c trn 300 ngn ng bo theo Cng gio (nh Kon
Tum, Bun Ma Thut, Lt...) theo Cng gio; v gn 400 ngn ngi Gia Lai,
k Lk, k Nng, Lm ng, Bnh Phc...theo o Tin Lnh...
Bn l, cc dn tc thiu s cc tnh pha Bc theo Cng gio, Tin lnh. S theo
o Cng gio ch yu Lng Sn, Thanh Ha, Lai Chu, H Giang, Cao Bng, Bc
Kn c tnh trn 38 ngn, v theo o Tin lnh hn 10 ngn vi tn gi Thn Hng. Trong
vng 20 nm tr li y trn di 100 ngn ng bo Hmng theo o Tin lnh (ch yu
Lai Chu, in Bin, H Giang, Lo Cai, Bc Kn, Cao Bng, Thanh Ha...)
Tnh hnh trn t ra cho ng v Nh nc ng thi phi gii quyt hai vn
ln l dn tc v tn gio.
Cc tn gio nc ta ngoi nhng ni dung v c im trn cn l i tng
trong m mu li dng ca cc th lc th ch. Trong qu trnh xm lc trc y
cc th lc thc dn, quc u li dng vn tn gio ph hoi khi i on
kt dn tc v s nghip cch mng. Hin nay trong chin lc din bin ha bnh
cc th lc th ch li dng vn tn gio gn vi nhn quyn nhm khai thc
nhng sai st trong chnh sch tn gio xuyn tc chnh sch ca ng v Nh
nc; thao tng li dng din n quc t, li ko phn t cc oan, ly khai... thng
tin sai lch bi nh chnh sch tn gio v c lp Vit Nam trn trng quc t.
2. ng li ca ng, chnh sch, php lut ca Nh nc v dn tc, tn
ngng v tn gio
2.1. V dn tc
T i hi I n i hi ln th XI, ng ta xc nh vn dn tc c v tr
chin lc trong s nghip cch mng. Tuy nhin trong tng giai on th c nhng
chnh sch, quan im c th gii quyt vn chnh sch st hp. Hi ngh Ban
chp hnh Trung ng 7 kha IX v cng tc dn tc nh gi khi qut thnh tu
chnh sch dn tc trong thi k i mi nh sau: Quyn bnh ng gia cc dn tc
c bn c Hin php xc nh v c th hin trn mi lnh vc ca i sng x
hi. on kt gia cc dn tc tip tc c cng c. Nn kinh t nhiu thnh phn
min ni v cc vng dn tc tng bc hnh thnh v pht trin, c cu kinh t ang
chuyn dch theo hng sn xut hng ho. Vic trin khai thc hin nhiu chnh sch,
chng trnh, d n u t lm cho kt cu h tng kinh t-x hi v i sng nhn
dn nhiu vng ng bo dn tc c ci thin r rt. Cng tc xo i, gim ngho
t c nhng kt qu to ln. Mt bng dn tr c nng ln. Mc tiu ph cp gio
dc tiu hc v xo m ch c thc hin; h thng trng ph thng dn tc ni
tr c hnh thnh t trung ng n tnh, huyn, x. Vn ho pht trin phong ph
hn; i sng vn ho ca ng bo c nng cao mt bc; vn ho truyn thng
ca cc dn tc c tn trng, gi gn v pht huy. Cc loi bnh dch c bn c
ngn chn v tng bc y li; vic khm cha bnh cho ngi ngho vng su,
vng xa c quan tm hn. H thng chnh tr cc vng dn tc v min ni bc

42

u c tng cng v cng c. Tnh hnh chnh tr, trt t x hi c bn n nh; an


ninh, quc phng c gi vng (1) .
i hi i biu ton quc ln th XI (thng 1, nm 2011) ca ng tip tc
khng nh ng li, quan im v vn dn tc, cng tc dn tc: on kt cc
dn tc c v tr chin lc trong s nghip cch mng ca nc ta. Cc dn tc trong
i gia nh Vit Nam bnh ng, on kt, thng yu, tn trng v gip nhau cng
tin b, thc hin thng li s nghip cng nghip ha, hin i ha, xy dng v bo
v t quc v dn giu, nc mnh, dn ch, cng bng, vn minh. Nghin cu xy
dng cc c ch, chnh sch, to chuyn bin r rt trong pht trin kinh t, vn ha,
x hi vng dn tc thiu s. Tng cng kim tra, gim st, nh gi kt qu thc hin cc
ch trng, chnh sch dn tc ca ng v nh nc cc cp. Chng k th dn tc nghim
tr nhng m mu, hnh ng chia r, ph hoi khi on kt dn tc.(2)
ng v Nh nc ta trong qu trnh hoch nh chnh sch dn tc cn c
trn mt h thng cc quan im t tng c bn v vn dn tc v yu cu ca
chnh sch dn tc vi cc ni dung sau y:
- Gii quyt vn dn tc nc ta l gii phng con ngi thot khi ngho
nn, lc hu; thc hin dn giu nc mnh x hi cng bng dn ch vn minh; thc
hin dn ch, t do cho cc dn tc; pht huy truyn thng on kt xy dng cuc
sng m no hnh phc.
- Thc hin chnh sch dn tc l nghin cu, thm nhun v vn dng ch ngha
Mc-Lnin v t tng H Ch Minh vo hon cnh c th, nhim v ca cch mng
Vit Nam trong tng thi k sao cho ph hp nh: Nm thc trng tnh hnh dn tc
tng vng, tng a phng; nm tm t nguyn vng ca ng bo cc dn tc; hiu
bit v phong tc tp qun , iu kin mi trng t nhin, x hi ca ng bo cc
dn tc sinh sng; xut, thc hin, kim tra, iu chnh, b sung chnh sch dn tc; t
chc b my lm cng tc dn tc t Trung ng n a phng sao cho hiu qu.
- Thc hin chnh sch dn tc l qun trit v thc hin cc Ngh quyt ca
ng, Hin php ca Nh nc, cc chng trnh ca Chnh ph v s pht trin ca
ng bo cc dn tc.
- Chnh sch dn tc nc ta hin nay ch yu l ban hnh v thc hin chnh
sch pht trin kinh t, chnh sch x hi kt hp vi an ninh quc phng. thc
hin chnh sch dn tc theo ni dung trn cn qun trit quan im phng php lun
trong mt quy trnh: Nm Thc trng thy c -> Nhu cu, v t rt ra c ->
Bn cht, yu cu ca vn , hoch nh -> Ni dung chnh sch dn tc v vai
tr chi phi ca chnh sch dn tc, ng thi cng thy c -> Tnh phc tp, lu
di ca chnh sch dn tc.
Cc nguyn tc c bn c qun trit v xuyn sut to nn tnh n nh v gp
phn lm nn thnh tu v i ca nhn dn ta trong s nghip u tranh chng ngoi
(1)

- ng Cng sn Vit Nam: Vn kin Hi ngh ln th by Ban Chp hnh Trung ng,
kho IX. Nxb Chnh tr quc gia, H Ni-2003, tr 30-31.
(2)
- ng Cng sn Vit Nam: Vn kin i hi i biu ton quc ln th XI, Nxb Chnh tr
quc gia, H Ni 2011,tr.244-245
43

xm ginh li ho bnh, thng nht t nc v ang tng bc thu c nhng thnh


qu quan trng trn con ng i mi, cng nghip ho, hin i ho.
- Bnh ng gia cc dn tc: Bnh ng gia cc dn tc l mt thi khch
quan, thi chnh tr ng n ca giai cp cm quyn mt quc gia a dn tc,
trong vic thc hin quyn v ngha v i vi cc dn tc. y l lun im quan
trng v dn tc ca hc thuyt mcxt- lninnt c ng ta qun trit v vn dng
trong vic gii quyt vn dn tc. Bnh ng v dn tc l thc hin quyn ngang
nhau ca mi dn tc khng phn bit a s hay thiu s; da trng hay da vng, da
en; trnh pht trin cao hay thp. Bnh ng v dn tc l thc hin quyn ngang
nhau ca mi thnh phn dn tc v cc lnh vc, cc mt ca i sng x hi (t
quyt, chnh tr, kinh t, x hi, vn ho) thng qua cc hnh thc php l.
- on kt cc dn tc: L thc hin s on kt gia nhng ngi lao ng
thuc cc thnh phn tc ngi khc nhau trong s nghip xy dng v bo v t
quc, v s pht trin ca con ngi v ca cc tc ngi. on kt l nguyn tc quan
trng trong vic hoch nh v thc hin chnh sch dn tc nc ta. Dn tc ta trong
lch s vn c truyn thng yu nc, on kt u tranh chng cc th lc ngoi xm
bo v nn c lp dn tc v trong lao ng xy dng t nc. on kt di s
lnh o ca ng v Nh nc ta l pht huy truyn thng yu nc ca dn tc
trong thi i mi. on kt cc dn tc l nguyn tc ngay t u c ng v Nh
nc ta coi trng nh mt ti sn v gi ca quc gia v c vn dng mt cch
sng to tp hp lc lng, nhn ti vt lc ca cng ng cc dn tc Vit Nam;
to nn sc mnh vt cht rt to ln nh thng cc th lc ngoi xm hng mnh ca
thi i v ang tin hnh cng cuc i mi, cng nghip ho hin i ho vi nhng
thnh cng quan trng bc u.
Ch tch H Ch Minh lun nhc nh ng bo, chin s, cn b, ng vin phi
nu cao tinh thn on kt mi ni mi lc trong qu trnh thc hin cc nhim v
chnh tr: on kt, on kt, i on kt; Thnh cng, thnh cng, i thnh
cng on kt vi v tr, vai tr lch s v hin ti ca n l nguyn tc quan trng
trong qu trnh hoch nh v thc hin chnh sch dn tc. C th ni iu cng
chnh l yu t to nn tnh c th ca chnh sch dn tc nc ta thi gian qua,
hin nay cng nh v sau.
- Tng tr gip ln nhau gia cc dn tc: Nguyn tc ny ra i trong iu
kin cc thnh phn tc ngi nc ta va nhiu, va pht trin rt khng ng u
trn nhiu bnh din, vi nhiu nguyn nhn ch quan v khch quan khc nhau. T
nhng l do lch s, cc tc ngi nc ta c nhng trnh pht trin kinh t - x hi
khc nhau, c tr sinh sng c ni thun li, c ni li rt nhiu kh khn S nghip
u tranh ginh c lp dn tc xy dng, pht trin t nc khng ch hao ngi,
tn ca m cn l nguyn nhn thng xuyn v quan trng ko chm nhp pht trin
ca quc gia v ca cc tc ngi...Cc nguyn nhn lch s, kinh t-x hi...l iu
kin to nn truyn thng tng tr nhau gia cc dn tc trong tin trnh lch s dng
nc v gi nc.
2.2. V tn gio, tn ngng
44

Thc tin tnh hnh cho thy a s tn cc tn gio l ngi lao ng, ch yu
l nng dn; h vn l nhng ngi cn c lao ng v c lng yu nc. Trong cc
giai on lch s h gp phn lm nn nhng thnh cng ca s nghip yu nc,
u tranh gii phng dn tc. Trong thi k i mi trnh dn tr ca cc nhm tn
tn gio ngy cng c nng cao, song y l khu vc quan tm ca ng v Nh
nc trong cc chnh sch pht trin kinh t- vn ha, x hi.
Vn t ra l cng tc tn gio, tn ngng va phi pht huy lng yu nc,
pht huy ni lc trong lao ng xy dng t nc theo phng chm tt i p
o; va phi gii quyt nhu cu sinh hot tn ngng tn gio ca cc tn , va
nng cao i sng kinh t-x hi, va khc phc nhng tn ti do lch s li trong
mt b phn tn tn gio.
Quan im, chnh sch v tn ngng, tn gio ca ng v Nh nc ta tp
trung vo cc vn c bn sau:
Mt l, tn ngng tn gio l nhu cu tinh thn ca mt b phn nhn dn ang
v s tn ti cng dn tc trong qu trnh xy dng ch ngha x hi nc ta. ng
bo cc tn gio, tn ngng l b phn ca khi on kt ton dn tc.
Hai l, Nh nc thc hin nht qun chnh sch i on kt dn tc, khng
phn bit i x v l do tn ngng tn gio. Cc tn gio u bnh ng trc php
lut v hot ng trong khun kh php lut.
Ba l, ni dung ct li ca cng tc tn gio l cng tc vn ng qun chng; l
ng vin ng bo nu cao tinh thn yu nc, thc bo v c lp dn tc, bo
m li ch vt cht v tinh thn cho ng bo tn gio..
Bn l, cng tc tn gio l trch nhim ca c h thng chnh tr.
Nm l, vn theo o v truyn o: Mi tn u c quyn t do hnh o
ti gia nh v c s th t hp php theo quy nh ca php lut. Vic truyn o
cng nh mi hot ng tn gio u phi tun th Hin php v php lut; khng
c p buc ngi dn theo o...
Chnh sch c th i vi tn gio c th hin trong Php lnh tn ngng tn
gio (2004). Php lnh th hin tinh thn i mi ca ng v Hin php v tn
ngng v tn gio, tn trng v m bo quyn t do tn ngng, tn gio ca nhn
dn. Chnh sch tn ngng tn gio tp trung vo cc vn c bn:
- Quy nh nhng hot ng tn ngng ca ngi c tn ngng v hot ng
tn gio ca tn , nh tu hnh v chc sc tn gio.
- V t chc tn gio v hot ng ca t chc tn gio.
- Chnh sch v quan h quc t ca t chc tn gio, tn , chc sc nh tu hnh.
Cc chnh sch v tn ngng tn gio quy nh hot ng qun l nh nc
lin quan n l hi; vic thnh lp v hot ng ca cc t chc tn gio; vic phong
chc, phong phm, b nhim, bu c, suy c, cch chc, bi nhim chc sc, thuyn
chuyn ni hot ng ca chc sc tn gio; quy nh thm quyn c th ca Th
tng Chnh ph, Ban Tn gio Chnh ph (nay l B Ni v), y ban nhn dn v
45

Ban Tn gio cp tnh, y ban nhn dn cp huyn lin quan n qun l t chc, hot
ng tin ngng, tn gio trong phm vi c nc.
3. Vn dng quan im, ng li ca ng, chnh sch, php lut ca Nh
nc v dn tc, tn gio, tn ngng trong qun l v hng dn, t chc hot
ng vn ha, gia nh, th thao v du lch
3.1. V lnh vc dn tc
Vn ha, gia nh, th dc th thao v du lch vng dn tc thiu s l i tng
qun l, hot ng ca ngnh, ca cc a phng, cc S Vn ha Th thao v Du
lchtrn a bn c nc. Tuy nhin trong mi thi im hot ng, ni dung trn c
nhng yu cu c th nhm p ng s pht trin ca t nc, cc a phng v
ng bo cc dn tc trong bi cnh cng nghip ha, hin i ha t nc. y cng
l ni dung quan trng khng ch trong cng tc dn tc m c trong hot ng qun l
vn ha trong tnh hnh mi hin nay.
3.1.1.Cc nhim v chnh sch c bn v cng tc vn ha, gia nh, th thao
du lch trong giai on hin nay vng dn tc
Ngy 14 thng 01 nm 2011, Th tng Chnh ph k ban hnh Ngh nh s
05/2011/N-CP v Cng tc dn tc. y l Ngh nh quan trng u tin quy nh
c th cc vn v cng tc dn tc, c ngha quan trng v m ra nhng tin ,
iu kin c th hn i vi cng tc dn tc nc ta trong giai on mi. Ngh nh
ban hnh trong bi cnh i hi ton quc ln th XI ca ng, tip tc khng nh
nhng quan im m i hi ch ra: Cc dn tc trong i gia nh Vit Nam bnh
ng, on kt, tn trng, gip nhau cng tin b, thc hin thng li s nghip xy
dng v bo v T quc.
Vng dn tc thiu s l khi nim lu ny cha nh r bi tnh phc tp v c
tr an xen gia dn tc Kinh (a s) v cc dn tc thiu s anh em trn cc n v
hnh chnh, cc vng Ty Bc, ng Bc, Ty Nguyn, Trng Sn, ng Nam B,
Ty Nam B, duyn hi min Trung Trong iu 4 Gii thch t ng ca Ngh
nh s 05/2011/N-CP ca Th tng Chnh ph trn y, ln u chnh thc a ra
quan nim Vng dn tc thiu s: l a bn c ng cc dn tc thiu s cng sinh
sng n nh thnh cng ng trn lnh th nc Cng ha x hi ch ngha Vit
Nam Tr mt s tnh thun ty ng bng nh Hi Dng, Nam nh, Thi Bnh,
Bn Trecn phn ln cc tnh cn li k c Th H Ni u c cc thnh phn
dn tc a s v thiu s chung sng. Hot ng qun l vn ha, gia nh, th thao v
du lch do vy cng t ra cho cc c quan chc nng trung ng v cc a phng,
nht l cc S, cc phng chuyn mn nhng vn khng n gin trong hot ng
qun l iu hnh cng nh thc hin cc chnh sch bo tn, pht trin.
a) V chnh sch bo tn v pht trin vn ha vng dn tc thiu s
Ni dung Chnh sch bo tn v pht trin vn ha vng dn tc thiu s cp
n 5 vn c bn v cng chnh l nhng nh hng c bn cng tc qun l v
hot ng vn ha trn a bn hng ti, ng thi l cn c c bn trong xy dng k
hoch, ni dung hot ng vn ha vng dn tc thiu s trong nhng nm ti:
46

- Mt l H tr vic su tm, nghin cu, bo v, bo tn v pht huy nhng gi


tr vn ha truyn thng tt p ca cc dn tc. Su tm, nghin cu, bo v, bo
tn v pht huy nhng gi tr vn ha truyn thng tt p ca cc dn tc l cng vic
lu nay v ang c thc hin, tuy nhin t trong quan im ca Ngh nh l
iu kin nhng ngi hot ng vn ha v trong lnh vc cng tc dn tc phi
hp trong tham mu, t vn chnh sch c th cp Trung ng v a phng bin
thnh hin thc sinh ng trong i sng ca ng bo cc dn tc v cc a phng.
- Hai l, H tr vic gi gn v pht trin ch vit ca cc dn tc c ch vit.
Cc dn tc thiu s c trch nhim gn gi vn ha truyn thng tt p, ting ni ch
vit ca dn tc mnh ph hp vi quy nh ca php lut. Thc t khng phi dn
tc thiu s no cng c ch vit. Ch vit l mt gi tr vn ha quan trng ca cc
dn tc, song trong thc t ch vit ca cc dn tc (Thi, Hmng, Chm, Kh
me) tn ti v pht huy vai tr trong i sng cng ng, a phngl mt thc
t nghit ng trong mi quan h vi ting ph thng (ting Vit), ting Anhtrong
giao tip, lm vic v pht trin ca cc cng dn v th h tr cc dn tc thiu s.
y l vn t ra khng gin n trong cng tc dn tc m cn i vi cc nh
hot ng, qun l vn ha ni chung v vn ha dn tc thiu s ni ring.
- Ba l, Xy dng thc hin chng trnh mc tiu quc gia bo tn v pht
huy cc gi tr vn ha truyn thng; h tr vic u t, gi gn bo tn cc di tch lch
s, vn ha c Nh nc xp hng. Trong nhng nm qua, mt s Chng trnh
mc tiu quc gia v vn ha c thc hin p nhu cu v chin lc pht trin
ca cc vng, a bn v lnh vc. y l vn t nhiu chng ta c kinh nghim,
tuy nhin hiu qu hn, tnh bn vng v pht huy tc dng cao hn th s cng tc
gia c quan cng tc dn tc v c quan vn hal rt cn thit tm ra ting ni
chung, cch thc hin tm cao hn v hiu qu bn vng hn.
- Bn l, ng bo dn tc thiu s c u i, hng th vn ha; h tr xy
dng, khai thc s dng c hiu qu h thng thit ch vn ha c s vng ng bo
dn tc thiu s. y l vn m nhiu nh nghin cu, nhiu i biu quc hi t
ra: Sau 25 nm i mi ai l ngi c hng th thnh qu vn ha mt cch tng
xng, nng thn hay th, ng bng hay min ni? Thc t cho thy, u t cho
thit ch vn ha l cn thit, song pht huy tc dng ca n mt cch hiu qu,
ch thc cn l vic kh khn hn. y l ni dung va phn nh nhu cu thc trng
va t ra vn khng nh i vi chnh sch vn ha v chnh sch dn tc vng
dn tc thiu s nc ta ni chung v cc a phng hin nay.
- Nm l, Bo tn, pht huy cc l hi truyn thng tt p ca ng bo cc
dn tc, nh k t chc ngy hi vn ha - th thao dn tc theo tng khu vc hoc
tng dn tc vng ng bo dn tc thiu s. y cng l vn vn c tnh thi s
hin nay nhiu vng ng bo dn tc thiu s. L hi v Ngy hi vn ha- th
thao dn tc l nhng hot ng va tha mn nhu cu i sng tm linh, tinh thn
ca cc cng ng dn tc c th v ca cc a phng va c tc ng x hi mnh
m v gio dc, v giao lu vn ha gia cc dn tc a phng v quc gia Tuy
nhin vic nng cao cht lng ca cc hot ng trn, t thc tin nhng nm qua
47

cho thy cn nhiu hn na s u t, bn tay ca nhng ngi qun l vn ha v


qun l v cng tc dn tc.
Ngy 27 thng 07 nm 2011, Th tng Chnh ph k Quyt nh s
1270/Q-TTg Ph duyt n: Bo tn, pht trin vn ha cc dn tc thiu s Vit
Nam n nm 2020. n xc nh Mc tiu tng qut, Mc tiu c th cng nh
ra cc Nhim v trng tm:
a) Mc tiu tng qut:
- Huy ng sc mnh ca ton x hi nhm pht trin vn ha dn tc, gp phn
vn ha thc s l nn tng tinh thn ca x hi, va l mc tiu va l ng lc
pht trin kinh t - x hi, m bo an ninh quc phng, bo m ton vn ch quyn
lnh th quc gia.
- Bo tn, pht huy bn sc vn ha truyn thng ca cc dn tc thiu s ph
hp vi tnh hnh thc t, c bit ch trng a bn cc dn tc c nguy c b bin
dng vn ha cao (cc dn tc rt t ngi khng c iu kin t bo v vn ha ca
mnh; bo tn v pht trin vn ha cc dn tc thiu s ti khu vc bin gii, hi o,
khu vc ti nh c ca cc thy in). Pht huy vai tr ca cc ch th vn ha trong
pht trin vn ha truyn thng ca cc dn tc.
- Tn vinh cc gi tr vn ha truyn thng tt p ca cc dn tc thiu s; khch
l sng to cc gi tr vn ha mi. Gp phn gim dn s chnh lch v mc sng v
hng th vn ha gia cc vng, cc dn tc, gn kt gia pht trin kinh t vi bo
tn v pht trin vn ha cc dn tc.
- Tng cng u t ca Nh nc, y mnh x hi ha cc hot ng vn ha,
huy ng mi ngun lc cho bo tn v pht trin vn ha cc dn tc thiu s Vit
Nam, gn kt gia nhim v pht trin kinh t vi pht trin vn ha, c bit ti cc
a bn trng im: Vng ng bo dn tc, vng su, vng xa, vng c bit kh
khn, bin gii, hi o.
b) Mc tiu c th:
- Giai on 1 (2011 - 2015):
+ C bn a cc dn tc thiu s rt t ngi (c s dn di 5.000 ngi) ra
khi tnh trng cn bo v khn cp v vn ha v bc u pht huy cc di sn vn
ha tiu biu ca cc dn tc.
+ 50 - 60% s lng, bn, bun, phum, sc, thn c nh vn ha t ch chng
trnh hot ng do ch th vn ha t thc hin.
+ nh hnh v trin khai xy dng i sng vn ha ti cc khu ti nh c ca
ng bo cc dn tc thiu s.
+ 40 - 50% cn b lm cng tc vn ha vng dn tc thiu s l ngi ca dn
tc mnh (hoc ca dn tc anh em c thi gian sinh sng lu trn a bn, hiu bit
su v phong tc tp qun, vn ha truyn thng ca dn tc bn a) c bi
dng, o to v chuyn mn ca ngnh.
+ Mi huyn vng dn tc thiu s c h tr pht trin t nht 01 ngh truyn
thng, dn ca, dn v hoc hot ng du lch c trng gp phn xa i gim ngho,
pht trin kinh t - x hi.
48

+ 100% cc dn tc c tng kim k cc ti sn vn ha ca dn tc mnh;


hon thnh b ch s pht trin vn ha dn tc n nm 2020.
- Giai on 2 (2016 - 2020):
+ C bn a cc dn tc thiu s rt t ngi (c s dn di 10.000 ngi) ra
khi tnh trng cn bo v khn cp v vn ha.
+ 70 - 85% s lng, bn, phum, sc, thn c nh vn ha t ch chng trnh
hot ng do ch th vn ha t thc hin.
+ 60 - 80% cn b lm cng tc vn ha vng dn tc thiu s l ngi ca dn
tc mnh hoc ca dn tc anh em sng trn a bn qua bi dng, o to v
chuyn mn ca ngnh.
+ Mi huyn vng dn tc thiu s c h tr pht trin t nht 02 ngh truyn thng,
dn ca dn v hoc hot ng du lch c trng gp phn pht trin kinh t - x hi.
+ Cc gi tr vn ha c trng ca cc dn tc c bo tn v pht huy.
+ C bn hon thnh vic bo tn khn cp v bc u pht huy cc di sn vn
ha tiu biu ca cc dn tc c s dn di 10.000 ngi.
7. Nhim v trng tm ca n:
- Bo tn khn cp vn ha cc dn tc thiu s rt t ngi (c s dn di
10.000 ngi) cc dn tc thiu s ti cc khu vc ti nh c d n thy in lin
thng, kt ni ton din vi cc chng trnh, d n c lin quan.
- Xy dng i sng vn ha v mi trng vn ha vng ng bo dn tc thiu
s. Gn kt cht ch nhng hot ng xy dng i sng vn ha vi nhim v pht
trin kinh t - x hi ph hp vi tng khu vc, tng vng, tng dn tc, tn gio.
- Ch th vn ha, cng ng k tha v thc hnh vn ha c mt vai tr to ln
v l nhn t quyt nh trong vic bo tn v pht huy di sn vn ha truyn thng
ca cc dn tc thiu s.
- Coi trng v t chc thc hin cc chng trnh v bo tn, pht huy nhng gi
tr truyn thng tt p v xy dng, pht trin nhng gi tr mi v vn ha, vn hc,
ngh thut, c bit l h tr s pht trin ngn ng, ch vit ca cc dn tc thiu s.
- u tin u t cho vic gi gn v pht huy cc loi hnh ngh thut biu din
truyn thng cc dn tc thiu s; su tm, phc hi v pht trin mt s loi hnh
ngh thut truyn thng c nguy c tht truyn.
- y mnh cc hot ng bo tn v pht huy bn sc vn ha cc dn tc thiu
s kt hp vi cc chng trnh pht trin kinh t, pht trin ngh th cng truyn
thng, du lch cng ng kt hp vi xa i gim ngho.
- Pht trin v hin i ha mng li thng tin i chng, nng cao cht lng
cc sn phm vn ha, thng tin ph hp. y mnh v pht huy hiu qu cng c
pht thanh, truyn hnh ph hp vng ng bo dn tc thiu s.
- Xy dng ng b v nng cao cht lng, hiu qu hot ng ca cc thit ch
vn ha cng ng, thc s pht huy vai tr ca cng ng trong t chc cc hot
ng cng ng pht huy hiu qu thc s ca cc thit ch vn ha.
- Tng cng cc hot ng giao lu vn ha cp a phng, vng, min v ton quc.
49

- Xy dng cc chnh sch khuyn khch hot ng nghin cu, su tm, bo


qun, truyn dy v gii thiu di sn vn ha phi vt th ca cng ng cc dn tc
thiu s Vit Nam.
- Hon thin h thng th ch v thit ch vn ha.
- Ban hnh b ch s v pht trin vn ha cc dn tc thiu s Vit Nam.
b, V chnh sch pht trin th dc, th thao vng dn tc thiu s
y l chnh sch quan trng trong h thng cc chnh sch ca cng tc dn tc
nc ta hin nay v trong giai on ti. Ngh nh trn v cng tc dn tc ng thi
cng ch ra nhng nh hng ni dung chnh sch v lnh vc ny khng ch trong
lnh vc cng tc dn tc m cn cho ngnh vn ha, th thao, du lch trong c nc,
c bit nhng a phng c ng bo cc dn tc thiu s sinh sng.
Theo ni dung chnh sch pht trin th dc, th thao vng dn tc thiu s hin
nay v trong thi gian ti cn hng ti 2 ni dung:
- Mt l, Bo tn v pht trin cc mn th dc, th thao truyn thng ca cc
dn tc. y l ni dung c tip tc khng nh trong thi gian ti v cng l dp
cc nh hoch nh chnh sch, qun l nh nc, u t r sot nh gi li tim
nng cc mn th dc th thao truyn thng cc dn tc trong thi gian qua lm
c nhng g v phng din bo tn v pht trin; nhng g cha tng xng
vi tim nmg vn c c chnh sch ph hp v phng thc qun l, u t hu
hiu hn vi nhng di sn v gi v lnh vc ny ca ng cha li.
- Hai l, u t xy dng v h tr cc hot ng th dc, th thao, xy dng
sn vn ng, nh thi u, trung tm luyn tp th dc, th thao vng dn tc thiu
s. C th ni y l hot ng u t c s h tng, c s vt cht cho hot ng th
dc th thao nhm to mi trng ng bo cc dn tc ngy cng tip cn v
hng th nhiu hn nhng thnh qu th dc th thao, vn ha quc gia v quc t; l
mi trng bo tn v pht huy cc gi tr th dc, th thao truyn thng ca cc
dn tc, to nn khng kh hiu bit ln nhau v on kt cc dn tc.
c, V chnh sch pht trin du lch vng dn tc thiu s
Du lch vng dn tc thiu s trong thi gian qua l mt hot ng quan trng
trong vic mang li nhng thnh tu quan trng v kinh t v qung b v p t
nc, con ngi Vit Nam. Vng dn tc v min ni nc ta tim n nhiu gi tr v
du lch sinh thi t nhin, sinh thi nhn vn, ngun ti nguyn quan trng ca du
lch nc nh trong nhng nm trc mt v lu di. y l ngnh kinh t quan trng
v ang c cc a phng ngy cng thc trong vic t chc khai thc gp
phn thc hin cc mc tiu kinh t-x hi, vn ha.
Chnh sch pht trin du lch vng dn tc thiu s l chnh sch quan trng, l
nt mi trong h thng cc chnh sch dn tc. Thi gian qua, chnh sch ny tuy
khng hon ton t pht, nhng t vn tm chnh sch dn tc, trong cng tc
dn tc th cha tng c cp. Trong nhng ni dung chnh sch dn tc ln ny,
Ngh nh s 05/2011/N-CP chnh thc coi y l mt u mi chnh sch khng
th thiu.
50

V ni dung ny c Ngh nh ch ra: Tp trung h tr xy dng c s h


tng phc v du lch gn vi bo v mi trng, sinh thi; h tr qung b, a dng
ha cc loi hnh, cc sn phm du lch, khai thc hp l cc tim nng, danh lam,
thng cnh, pht trin du lch. Trn bnh din chnh sch dn tc, cng tc dn tc,
ni dung ny cn c s phi hp v ch o ca c quan trung ng, chnh quyn cc
cp, c bit l ngnh Du lch trong t vn v chuyn mn, xc nh th mnh, tim
nng v l trnh pht trinph hp vi tim nng, iu kin ca cc a phng vng
dn tc thiu s
Cc chnh sch vn ha, th dc th thao v du lch vng dn tc thiu s qua
Ngh nh s 05/2011/N-CP ngy 14 thng 01 nm 2011 ca Th tng Chnh ph
mt ln na nh r nhng vn ni dung cho hot ng ni dung ca cc vn
trn. y l Ngh nh v cng tc dn tc nhng ng thi cng ch ra nhim v mi
cho cc B, ban ngnh lin quan trong c B Vn ha, Th thao v Du lch.Trn
bnh din qun l cc ni dung chnh sch trn l nhng vn thit yu cn c c
quan Trung ng; ngnh Vn ha, Th thao v Du lch; chnh quyn cc cp v ngi
dn qun trit, lm cn c php l vn dng sng to vo iu kin c th ca tng dn
tc, tng a phng, tng lnh vc. y cng l nhng vn , ni dung quan trng
trong cng tc o to v bi dng nhng ngi lm cng tc vn ha, qun l vn
ha, gia nh, th thao v du lch hin nay.
3.1.2. Vn dng quan im, ng li ca ng, chnh sch, php lut ca
Nh nc v dn tc trong qun l v t chc hot ng vn ha c s
y l ni dung quan trng i vi cng tc vn ha, gia nh, th thao v du lch
khu vc trung du, min ni v vng dn tc. Cng tc vn ha, gia nh, th thao v du
lch khu vc trung du, min ni v vng dn tc l mt ni dung gp phn thc hin
cc mc tiu, ni dung trong gii quyt cc vn dn tc, cng tc dn tc, chnh
sch dn tc ca ng v Nh nc trn a bn. T cc vn c tnh l lun, quan
im, ng li v dn tc trn y, vic vn dng vo cng tc qun l v t chc
hot ng vn ha c s, cn b cng chc vn ha x cn ch trng cc ni dung
sau:
- Mt l, tng bc nng cao nhn thc ca bn thn v vn ha, tp qun ca
cc dn tc trn a bn x; coi cc dn tc l i tng tc ng ca hot ng qun
l v t chc cc hot ng vn ha c nhng nt chung v c nhng nt c th.
- Hai l, thng xuyn coi trng cc yu t on kt, bnh ng, tn trng,
thng yu, tng tr trong cc hot ng qun l v t chc cc hot ng vn ha,
gia nh, th thao v du lch. Cc ni dung trn va l mc tiu, va l phng chm,
nguyn tc trong qu trnh qun l v t chc cc hot ng du lch trn a bn x.
- Ba l, mi dn tc, a phng u c bn sc vn ha, tp qun, np sng
ring, do vy trong qu trnh qun l v t chc cc hot ng vn ha, gia nh, th
thao v du lch phi va kt hp cc gi tr truyn thng vi yu cu mi trong xy
dng i sng vn ha c s. C nh vy mi to c s ng thun cao v pht
trin bn vng.
51

- Bn l, bit vn dng (lp k hoch v tham mu, t vn) mt cch sng to,
ph hp cc ch trng chnh sch dn tc vo thc tin qun l v t chc hot ng
vn ha, gia nh, th thao v du lch vo thc tin tnh hnh trn a bn x.
- Nm l, xy dng mng li cng tc vin, ngi c uy tn, gi lng trng
bn...l ngi cc dn tc trn a bn x nm tnh hnh v thc hin cc ni dung
qun l v t chc hot ng vn ha, gia nh, th thao v du lch trn a bn x.
- Su l, cn c vo tnh hnh thc tin ca a phng tham mu vi chnh
quyn, cp y t chc ngy vn ha c th trn quy m x, quy m lin x hoc cp
huyn tn vinh vn ha cc dn tc trn a bn, ng vin tinh thn on kt, lao
ng sn xut v tng cng quan h gia cc dn tc trn a bn huyn v x.
- By l, tham mu t vn cho chnh quyn, cp y qun trit cc nguyn tc,
quan im, ng li v dn tc i vi cc thit ch vn ha trn a bn x c
tm nhn v thc chnh tr p ng cc mc tiu vn ha, kinh t-x hi trn a bn
x. Mi hot ng ca cc thit ch vn ha khng ch l theo chc nng, dch v...m
cn thc v mc tiu chnh tr cao c ca vn i vi ng bo cc dn tc trn
a bn.
3.2. V lnh vc tn ngng, tn gio
3.1.1. Cc nhim v chnh sch c bn v tn ngng, tn gio trong giai on
hin nay
i hi i biu ton quc ln th XI (thng 1, nm 2011) ca ng tip tc
khng nh ng li, quan im chnh sch v tn ngng tn gio: Tip tc hon
thin chnh sch, php lut v tn ngng, tn gio ph hp vi quan im ca ng.
Pht huy nhng gi tr vn ha, o c tt p ca cc tn gio; ng vin cc t
chc tn gio, chc sc, tn sng tt i, p o, tham gia ng gp tch cc cho
cng cuc xy dng v bo v t quc. Quan tm to iu kin cho cc chc sc tn
gio sinh hot theo hin chng, iu l ca cc t chc tn gio c Nh nc
cng nhn, ng quy nh ca php lut. ng thi ch ng phng nga, kin quyt
u tranh vi nhng hnh vi li dng tn gio, tn ngng, tn gio m hoc, chia
r, ph hoi khi i on kt dn tc(3)
l quan im, nh hng ng n ph hp vi tnh hnh thc tin t nc
hin nay, ng thi cng l cn c quan trng ngnh vn ha, th thao v du lch
vn dng trong thc hin cc nhim v chnh tr, chuyn mn cc cp mt cch sng
to, ph hp lin quan n ni dung v cc vn tn ngng, tn gio trong i sng
vn ha, kinh t-x hi trn phm vi quc gia v cc a phng. T nh hng ,
chng ta thy ni ln cc nhim v c bn sau:
a, Hon thin chnh sch, php lut v tn ngng, tn gio
y l nhim v ca cc c quan chc nng cp trung ng, v m gip cho
ng v Nh nc trong vic nh gi thc trng, pht hin vn v ra nhng ni
(3)

- ng cng sn Vit Nam: Vn kin i hi i biu ton quc ln th XI, Nxb Chnh tr
quc gia, H Ni 2011, tr 245
52

dung, bin php hon thin php lut, chnh sch v tn ngng, tn gio trong bi
cnh tnh hnh trong nc v quc t lin quan n i sng tn ngng, tn gio ca
ng bo cc dn tc trong nc.
b, Pht huy nhng gi tr vn ha, o c tt p ca cc tn gio
ng bo cc tn gio nc ta c truyn thng yu nc, ng hnh cng dn
tc trong u tranh chng ngoi xm bo v v xy dng t nc. y l ni dung
quan trng c ngha trong s nghip xy dng v bo v t quc, on kt cc dn
tc, gio gii hin nay. H thng chnh tr ni chung v ngnh vn ha ni ring c
nhim v quan trng trong vic ra cc ni dung cng tc v bin php pht huy
nhng gi tr vn ha, o c tt p v qu bu ca cc tn , chc sc tn gio
trong cng cuc xy dng v pht trin t nc hin nay.
c, ng vin cc t chc tn gio, chc sc, tn sng tt i, p o, tham
gia ng gp tch cc cho cng cuc xy dng v bo v t quc
y l ni dung tip tc v c ngha lu di trong cng ng dn c, cng ng
vng ng bo c o, l nhim v ca cc c quan chc nng, chnh quyn cc cp,
trong ngnh vn ha c v tr v ngha c th lin quan n xy dng i sng
vn ha mi ni chung v i sng vn ha c s ni ring.
- To iu kin cho cc chc sc tn gio sinh hot theo hin chng, iu l ca
cc t chc tn gio c Nh nc cng nhn, ng quy nh ca php lut
Cn c vo thm quyn ca Th tng Chnh ph, Ban Tn gio Chnh ph (nay
thuc B Ni v), y ban nhn dn v Ban tn gio cp tnh, y ban nhn dn cp
huyn lin quan n qun l t chc, hot ng tn ngng, tn gio c quy nh
trong Php lnh tn ngng, tn gio; cn c vo tnh hnh c th tin hnh to iu
kin cho cc chc sc tn gio hot theo hin chng, iu l ca cc t chc tn gio
c Nh nc cng nhn, ng quy nh ca php lut. y l i tng c vai
tr v tc ng rt quan trng ti cc tn , cng ng tn gio. Do vy cn s quan
tm c bit mi p ng yu cu tnh hnh, nhim v v mc tiu ra.
- Phng nga, kin quyt u tranh vi nhng hnh vi li dng tn gio, tn
ngng, tn gio m hoc, chia r, ph hoi khi i on kt dn tc.
Tn ngng, tn gio lun lun l i tng m cc th lc th ch li dng
chia r, ph hoi khi i on kt, gy mt n nh chnh tr, ph hoi s nghip cch
mng ca ton ng, ton dn ta.
Vic phng nga nhng hnh vi li dng tn gio, tn ngng, tn gio m
hoc, chia r, ph hoi khi i on kt dn tc l rt quan trng i vi c quan chc
nng, v l nhim v i vi vic xy dng i sng vn ha khu dn c. Tnh hnh
thc tin cho thy nhiu bi hc quan trng i vi vic tuyn truyn, gio dc, vn
ng ngi dn trong phng nga hnh vi li dng tn gio, tn ngng, tn gio
m hoc, chia r, ph hoi khi i on kt dn tc l nhim v cn thit, v thng
xuyn t ra.

53

Vic u tranh kin quyt vi nhng hnh vi li dng tn gio, tn ngng, tn


gio m hoc, chia r, ph hoi khi i on kt dn tc l th hin thi chnh
tr, quan im trc sau nh mt i vi cc th lc th ch, phn cch mng nhm
bo v thnh qu cch mng v n nh chnh tr pht trin t nc. y l nhim
vu chung ca h thng chnh tr, song mi ngnh, mi cp phi xc nh nhim v hot
ng ca mnh gp phn vo thc hin c hiu qu quan im ca ng, chnh sch
php lut ca Nh nc v lnh vc tn ngng, tn gio hin nay nc ta.
3.2.2. Vn dng quan im, ng li ca ng, chnh sch, php lut ca Nh
nc v dn tc trong qun l v t chc hot ng tn ngng, tn gio cp c s
Thc tin tnh hnh tn ngng, tn gio trn a bn x cc a phng rt
phong ph v a dng. Vic nhn thc v gii quyt cc vn trn trong qun l v t
chc cc hot ng vn ha, gia nh, th thao v du lch c s l vn khng gin
n, i hi s vn dng kin thc vo thc tin mt cch sng to v ng quy nh
ca php lut, va m bo s tn trng i vi ng bo cc dn tc, cc tn chc
sc tn gio, pht huy tnh dn ch v p ng nhu cu nng cao i sng v mc
hng th vn ha a phng... thc hin nhim v quan trng v c tnh c
th trn, cng chc vn ha x cn qun trit v thc hin cc ni dung c bn sau:
- Mt l, nm bt tnh hnh, nhu cu sinh hot tn ngng, tn gio ca ng bo
cc dn tc trn a bn x trong chu k mt nm (t thng 1 n thng 12) lp k
hoch tham mu, t vn cho cp y, chnh quyn c k hoch, ni dung qun l v h
tr t chc cc hot ng lin quan n tn ngng, tn gio ca ng bo.
- Hai l, tham mu, t vn v phi hp vi cc c quan chc nng nghin cu,
nh gi, phn loi nhng gi tr tn ngng tch cc v tn ngng mang tnh h tc
tin hnh chn la nhng gi tr tn ngng ph hp vi i sng mi c s, vi
hot ng du lch... tn vinh, pht huy.
- Ba l, tuyn truyn nng cao nhn thc v tn ngng, tn gio; tuyn truyn
cc vn bn php lut lin quan n hot ng tn ngng, tn gio trong i sng dn
c; phn bit c nhu cu i sng tm linh chnh ng vi cc hot ng li dng
tn ngng, tn gio hnh ngh m tn d oan, ph hoi khi on kt dn tc, gy
mt n nh chnh tr trn a bn.
- Bn l, trong qu trnh qun l v t chc cc hot ng l hi v cc hot ng
khc lin quan n tn ngng tn gio ca cc dn tc, cn thn trng khch quan,
qun trit tinh thn on kt, tn trng quyn t do tn ngng, trnh nhng hnh ng
th bo, quy chp ci gi l m tn d oan gy mt on kt, mt n nh trt t an
ton x hi a phng.
- Nm l, xy dng mng li cng tc vin l ngi cc dn tc, tp hun o
to h tuyn truyn nng cao nhn thc v tn ngng, tn gio; nng cao nhn thc
v Php lnh tn ngng tn gio trnh vi phm cc iu khng c php lut cho
php trong sinh hot tn ngng, tn gio v nm tnh hnh trong cng ng cc dn tc.
- Su l, pht huy vai tr ca gi lng, trng bn, trng dng h trong sinh hot
tn ngng, tn gio thn bn cc dn tc nhm gp phn c lc vo pht huy
54

nhng gi tr vn ha tt p v bi tr h tc trong sinh hot tn ngng, tn gio


a phng.
- By l, thng qua cc l hi lin quan n tn ngng, tn gio tn vinh vn
ha cc dn tc, tng cng s hiu bit v on kt dn tc xy dng i sng vn
ha c s.
4.Kt lun
Tm li, vic nhn thc v vn dng cc kin thc v quan im, ng li c
bn ca ng v Nh nc v dn tc v tn gio l ni dung quan trng khng th
thiu i vi cng chc vn ha x. y l hai ni dung c tnh c th trong i sng
ca ng bo dn tc (a s v thiu s), n c tnh nhy cm lin quan n quan h
dn tc, quan h x hi gia cc cng ng x hi, cng ng tn gio. Trong nhng
nm gn y ng v Nh nc c nhiu chnh sch i mi i vi s pht trin
ton din ca ng bo cc dn tc thiu s, vng c bit kh khn, vng su, vng
xa; chnh sch to iu kin p ng nhu cu tn ngng, tn gio ca ng bo
thuc cc loi hnh tn ngng, tn gio trong nc. Tnh hnh to ra s phn
khi cho cc i tng chnh sch trong xy dng i sng kinh t-x hi v xy dng
i sng vn ha c s gp phn vo s pht trin kinh t-x hi v nng cao i
sng vn ha tinh thn ca ng bo cc dn tc cc cc a phng.
Tuy nhin Dn tc v Tn gio l hai vn c nhng c trng ring v l
lun v thc tin qun l. y l hai vn mang tnh ton cu, gn vi s pht trin
ca nhn loi v c im lch s ca tng quc gia. Do vy y cng l hai vn m
cc th lc th ch lun li dng gy mt n nh chnh tr, km hm s pht trin
ca t nc v cc a phng.
Do vy cng chc vn ha x trong qu trnh hot ng qun l v t chc cc
hot ng lin quan n ni dung dn tc v tn gio cn thn trng, qun trit v vn
dng cc nguyn tc c bn v dn tc v tn gio ca ng v Nh nc vo thc tin
a phng. C nh vy, cng tc vn ha, gia nh, th thao v du lch lin quan n ni
dung dn tc v tn gio a phng mi p ng yu cu, mc tiu nhim v ra.
**************
Cu hi tho lun
1. Dn tc- quc gia v Dn tc-tc ngi l g?
2. vn dng kin thc v Dn tc trong cng tc ca cng chc vn ha x
cn thc hin nhng ni dung g?
3. Tn ngng, tn gio l g? (theo Php lnh tn ngng, tn gio)?
4. vn dng kin thc v Tn ngng, tn gio trong cng tc ca cng chc
vn ha x cn thc hin nhng ni dung g ?
Ti liu tham kho chnh

55

- ng Cng sn Vit Nam: Vn kin Hi ngh ln th by Ban Chp hnh Trung


ng, kho IX. Nxb Chnh tr quc gia, H Ni-2003, tr 30-31.
- ng Cng sn Vit Nam: Vn kin i hi i biu ton quc ln th XI, Nxb
Chnh tr quc gia, H Ni 2011,tr.244-245
- Ngh nh s 05/2011/N-CP ngy 14 thng 01 nm 2011 ca Chnh ph v
Cng tc dn tc.
- Php lnh Tn ngng, tn gio s 21/2004/PL-UBTVQH XI ngy 18 thng 06
nm 2004 ca y ban Thng v Quc hi kha XI.

MT S VN V QUN L NH NC V PHT TRIN VN HO,


GIA NH, TH THAO V DU LCH TRONG THI K I MI
TS. NGUYN VIT CHC
Ths. NGUYN QUANG HNG
Thi lng: 12 tit (*)
A. MC CH, YU CU
(*)

- L thuyt : 8 tit; Tho lun: 4 tit

56

1. Mc ch:
- Cung cp cho hc vin nhng kin thc c bn v qun l nh nc v pht
trin vn ha, gia nh, th thao v du lch trong thi k i mi.
- Bit vn dng kin thc c bn v qun l nh nc v pht trin vn ha, gia
nh, th thao v du lch trong thi k i mi vo hot ng qun l v t chc a
phng mnh .
2. Yu cu: Hc vin nm c kin thc c bn v qun l nh nc v pht
trin vn ha, gia nh, th thao v du lch trong thi k i mi, ng thi ng dng
c hiu qu trong hot ng thc tin a phng.
B. NI DUNG
1. Qun l nh nc v vn ha, gia nh, th thao v du lch
1.1. Qun l nh nc v vn ha
1.1.1. Qun l x hi, qun l nh nc
Qun l x hi l g ?
Qun l x hi l s tc ng lin tc, c t chc, c ch ch ca ch th qun
l x hi ln x hi v cc khch th c lin quan, nhm duy tr v pht trin x hi
theo cc c trng v cc mc tiu m cc ch th qun l t ra ph hp vi xu th
pht trin khch quan ca lch s. (Gio trnh qun l x hi - NXB. KH&KT. H
Ni. 2006 )
Mun tc ng lin tc, c t chc, c ch ch, ngi lm qun l phi thc
hin 5 khu quan trng l: Lp k hoch, t chc, ch o trin khai k hoch, iu
chnh k hoch cho ph hp vi thc tin, kim tra, kim sot, nh gi vic thc hin
k hoch.
T nh ngha v qun l ni chung, chng ta thy hot ng qun l c th
hin trong 5 thnh t sau:
- Ch th qun l
- Khch th qun l
- Mc ch qun l
- Cng c qun l
- Cch thc qun l
Cn c vo cc thnh t c bn cu thnh hot ng qun l, chng ta c th a ra
nh ngha qun l Nh nc i vi x hi: Qun l Nh nc i vi x hi l s tc
ng lin tc, c t chc, c ch ch ca Nh nc bng h thng lut php v b my
ca mnh nhm iu chnh cc hot ng ca mi c quan, t chc, c nhn trong x hi,
hnh vi ca cng dn, vi mc ch duy tr v pht trin x hi, bo ton v cng c quyn
lc Nh nc.

57

Thnh t quan trng nht trong qun l l Ch th qun l, thnh t ny quyt


nh mc ch qun l, cch thc qun l v la chn cng c qun l. Bi vy, qun
l Nh nc c nhng c im sau :
- Qun l Nh nc mang tnh quyn lc c bit, tnh t chc rt cao.
- Qun l Nh nc c mc tiu chin lc, chng trnh v k hoch thc hin
mc tiu.
- Qun l Nh nc c tnh ch ng, sng to v linh hot trong vic iu hnh,
phi hp, huy ng mi lc lng, pht huy sc mnh tng hp nhm pht trin kinh
t - x hi, n nh chnh tr, m bo an ninh, quc phng, nng cao i sng vt cht
tinh thn ca nhn dn.
- Qun l Nh nc phi m bo tnh lin tc, tnh t chc, tnh thng nht.
Mun vy b my Nh nc phi n nh, thng nht t trung ng n a phng;
h thng php lut phi ng b v ngy cng hon thin ph hp vi yu cu thc t
khch quan.
1.1.2. Vn ho, qun l Nh nc v vn ho
hiu qun l nh nc v vn ha, i vi cn b cp x, trc tin phi
thng nht cch tip cn cc khi nim cng c: Vn ha l g? Qun l nh nc v
vn ho l g? T tm hiu su: qun l nh nc v vn ha nh th no?
a, Vn ha l g.
C nhiu nh ngha khc nhau v vn ha. Chuyn ny cp v phn tch nh
ngha vn ha ca UNESCO v ca Danh nhn vn ha th gii H Ch Minh.
Nhn pht ng thp k pht trin vn ha, trong bi pht biu ca mnh, ng
Tng gim c UNESCO F.May - a ra nh ngha: Vn ha l tng th sng
ng cc hot ng sng to trong qu kh v trong hin ti. Qua cc th k hot
ng sng to y hnh thnh nn mt h thng gi tr, cc truyn thng v cc th
hiu - nhng yu t xc nh cc c tnh ring ca mi dn tc. nh ngha ny
nhn mnh vo hot ng sng to ca cc cng ng ngi gn lin vi tin trnh
pht trin c tnh lch s ca mi cng ng tri qua mt thi gian di to nn nhng
gi tr c tnh nhn vn ph qut, ng thi c tnh c th ca mi cng ng, bn sc
ring ca tng dn tc. nh ngha cn cho ta thy khng phi hot ng no ca con
ngi cng to nn gi tr vn ha, ch c cc hot ng sng to trong qu kh v
trong hin ti, tri qua thi gian di hng th k mi to ra c cc gi tr, cc
truyn thng v cc th hiuci m ngi ta c th coi l vn ha ca mi tc ngi.
nh ngha ny cn mun nhn mnh tnh ring ca mi nn vn ha, c v cho vic
gi gn tnh a dng ca vn ha th gii, khuyn co nguy c suy thoi ca cc nn
vn ha d b tn thng trong ln sng ton cu ha, h ly ca cch thc pht trin
kinh t khng tn trng yu t vn ha v con ngi.
Tuy nhin, nu ch cn c vo nh ngha c tnh khi qut ny, trong hot ng
qun l nh nc v vn ha, chng ta d b hiu mt cch sai lc: Qun l vn ha l
qun l cc hot ng sng to v thu hp hn na l qun l sng tc vn hc ngh
58

thut. Thc t qun l vn ha khng phi nh vy, qun l vn ha cp x li cng


khng phi ch c th. c th nhn nhn vn ha mt cch y , thit thc hn,
chng ti cung cp thm mt nh ngha ca H Ch Minh vi t cch l mt nh vn
ha, mt Danh nhn vn ha th gii.Tip thu tinh hoa vn ha nhn loi, tri nghim
bng hot ng thc tin ca mnh, Ngi vit: V l sinh tn cng nh mc ch ca
cuc sng, loi ngi mi sng to v pht minh ra ngn ng, ch vit, o c, php
lut, khoa hc, tn gio, vn hc, ngh thut; Nhng cng c sinh hot hng ngy v
mc, n, v cc phng thc s dng. Ton b nhng sng to v pht minh y tc
l vn ha. nh ngha ca nh vn ha kit xut H Ch Minh gip chng ta b sung
y hn cch hiu vn ha vi ngha khi qut v c vi ngha c th ca tng lnh
vc hot ng v cc yu t khc gn lin vi i sng thng nht ca con ngi.
Suy cho cng, mi hot ng ca con ngi trc ht u v l sinh tn cng nh
mc ch ca cuc sng, nhng hot ng sng tri qua thc tin v thi gian
c lp i, lp li thnh nhng thi quen, tp qun, cht lc thnh nhng chun mc,
nhng gi tr vt cht v tinh thn c tch ly, lu truyn t i ny qua i khc
thnh kho tng qu gi mang bn sc ring ca mi cng ng, gp li m thnh di
sn vn ha ca ton nhn loi.
Vn ho l khi nim a ngha. Tuy nhin t gc tip cn v qun l vn ha,
c th d dng nhn thy hai yu t quan trng khi cp ti khi nim vn ha, l:
Hot ng vn ha v gi tr vn ha. Trong qun l vn ha, cch tip cn ny gip ta
phn loi cc vn cn qun l d dng hn, c tnh h thng hn, v ng nhin
hot ng qun l s c th hn, hiu qu hn.
- Hot ng vn ha
Xt theo ngha rng th mi hot ng v l sinh tn v mc ch cuc sng u
c th coi l hot ng vn ha. Cy la, trng khoai hay sn bn, hi lm u v l
sinh tn ca cc cng ng ngi v v th n l hot ng vn ha. Tuy nhin, x hi
loi ngi ngy cng pht trin, cc hot ng ca con ngi ngy cng a dng vi
mc ch rt khc nhau, thm ch tri ngc nhau gia cc thnh vin trong cng ng
v gia cc cng ng. Nu coi mi hot ng sng ca con ngi u l vn ha d
dn n s ng nht nhng hot ng thun ty phc v s tn ti ca con ngi vi
t cch l mt sinh th sng nh cc sinh vt khc vi cc hot ng mang tnh c
th ch ca con ngi mi c, thm ch s khng phn bit c nhng hot ng c
tnh nhn vn v nhng hot ng phn nhn vn ca con ngi. Cng vi s pht
trin x hi, khoa hc x hi ni chung v khoa hc nghin cu v vn ha ni ring
cng pht trin v i hi s phn chia c tnh c th hn cho cc hot ng ca con
ngi. Chnh v vy, cc hot ng mang tnh sng to, p ng nhu cu khng ch l
vt cht m cn l tinh thn ca con ngi mi c coi l nhng hot ng vn ha.
Nhng hot ng nh vy cng khc nhau trong cc cng ng ngi khc nhau v
trong hon cnh lch s khc nhau. iu cho php chng ta hiu rng khng phi
tt c cc hot ng sng ca con ngi u l hot ng vn ha.
- Gi tr vn ha

59

Trc tin cn phn bit gi v gi tr. Vt no c th em trao i, mua, bn


u c mt gi. Ngay cc sn phm vn ha nh phim, nh, tranh, tng, sch, bng,
a nhcu c th em trao i, mua bn. Bi th chng c gi c quy i bng
tin t, vng bc hoc cc vt ngang gi khc. l gi ca chng ch khng phi l
gi tr ca chng. C gi cao phn no phn nh gi tr ca chng nhng khng phi l
ton b gi tr ca chng. E. Cng (1724 1804 ) cho rng: Vt no c th em trao
i c u c mt gi, duy c mt s vt khng ly g thay th c th c mt gi
tr. Qu tht, c nhng th khng th em trao i, mua, bn v chng khng c gi,
kh c th nh gi theo cch quy i bng tin t, vng bc hay cc vt ngang gi
khc. V nh tnh bn, tnh yu, lng yu nc, cc di sn vn ha c gi tr ca cc
cng ng, quc gia, dn tcn khng th thay th bng bt k vt ngang gi no
khc, bi n l nhng gi tr x hi c mt cng ng, mt quc gia, mt dn tc
tha nhn, tn th v kht khao vn ti. N iu chnh hnh vi ca mi thnh vin v
ca c cng ng x hi y. N l nhng gi tr x hi. Gi tr vn ha ch l b phn
trong h gi tr x hi. Gi tr vn ha cp c th trong ti liu ny gii hn trong
phm vi: gi tr di sn vn ha vt th v phi vt th. Qun l gi tr vn ha y
c hiu l qun l cc di sn vn ha vt th v di sn vn ha phi vt th.
Trn thc t, s tn ti khch quan ca di sn vn ha trong i sng x hi kh
c th ch ra mt di sn vn ha no thun ty ch l vt th hay phi vt th. V nh di
sn vn ha Vn Miu - Quc t gim (H Ni) c Nh nc xp hng nh l mt
di sn vn ha vt th. Tuy nhin, ngha vt th ca cc bia tin s khng nhiu, n
ch nh l cc chng tch khng nh Vit Nam c mt nn gio dc v khoa c lu
i. Chnh ngha ngoi vt cht y l cn c UNESCO cng nhn n l di sn vn
ha, k c nhn loi. V phng din vt cht, vi iu kin k thut v ti chnh hin
nay ngi ta c th cho trm, khc cc bia p hn nhiu, nhng c p n u
cng khng thay c cc bia tin s ang c gi gn trong Vn Miu - Quc t
gim. Ngc li khng gian vn ha cng ching Ty Nguyn c UNESCO cng
nhn l di sn vn ha th gii, n khng phi l di sn vn ha vt th, nhng nu
thiu vng nhng ci cng, ching nguyn bn mang ngha vt cht th ci ngha
cao siu khc cng kh m tn ti. Nh vy, s phn chia vn ha vt th v phi vt th
ch mang ngha tng i, di sn vn ha vt th v di sn vn ha phi vt th cng c
ngha tng t. Bi vy, ngi lm qun l cn nm nhng c im ca di sn vn ha vt
th, di sn vn ha phi vt th phn loi chng trong h thng cc di sn gip cho vic
qun l c thun tin v hiu qu.
Lut Di sn vn ha c Quc hi nc Cng ha x hi ch ngha Vit Nam
thng qua ngy 29 thng 1 nm 2001 v c hiu lc thi hnh t ngy 1 thng 1 nm
2002 quy nh: Di sn vn ha Vit Nam l ti sn qu gi ca cng ng cc dn
tc Vit Nam v l b phn ca di sn vn ha nhn loi, c vai tr to ln trong s
nghip gi nc v dng nc ca nhn dn ta. Ti iu 1. khi nim di sn vn ha
c quy nh c th nh sau: Di sn vn ha quy nh ti lut ny bao gm di sn
vn ha phi vt th v di sn vn ha vt th, l sn phm tinh thn, vt cht c gi tr
lch s, vn ha, khoa hc, c lu truyn t th h ny qua th h khc nc
Cng ha x hi ch ngha Vit Nam.
60

T khi nim nh nu, cn b Vn ha- X hi x cn bit v mt s khi


nim nim quan n di sn nh sau:
- Di sn vn ha phi vt th: Di sn vn ha phi vt th l sn phm tinh thn
c gi tr lch s, vn ha, khoa hc, c lu gi bng tr nh, ch vit, c lu
truyn bng truyn ming, truyn ngh, trnh din v cc hnh thc lu gi khc, bao
gm ting ni, ch vit, tc phm vn hc, ngh thut, khoa hc, ng vn truyn
ming, din xng dn gian, li sng, np sng, l hi, b quyt v ngh th cng
truyn thng, tri thc v y, dc hc c truyn, v vn ha m thc, v trang phc
truyn thng dn tc v nhng tri thc dn gian khc. ( Khon 1 iu 4 Lut Di sn
vn ha.)
- Di sn vn ha vt th: Di sn vn ha vt th l sn phm vt cht c gi tr
lch s, vn ha, khoa hc,bao gm di tch lch s - vn ha, danh lam thng cnh, di
vt, c vt, bo vt quc gia. (Khon 2 iu 4).
- Di tch lch s - vn ha: Di tch lch s - vn ha l cng trnh xy dng, a
im v cc di vt, c vt, bo vt quc gia thuc cng trnh, a im c gi tr
lch s, vn ha, khoa hc. (Khon 3 iu 4).
- Danh lam thng cnh:Danh lam thng cnh l cnh quan thin nhin hoc
a im c s kt hp gia cnh quan thin nhin vi cng trnh kin trc c gi tr
lch s, thm m, khoa hc. (Khon 4. iu 4.).
- Di vt: Di vt l hin vt c lu truyn li, c gi tr lch s, vn ha,
khoa hc( Khon 5 iu 4).
- C vt: C vt l hin vt c lu truyn li, c gi tr tiu biu v lch s,
vn ha, khoa hc, c t mt trm nm tui tr ln(Khon 6 iu 4).
- Bo vt quc gia: Bo vt quc gia l hin vt c lu truyn li, c gi tr c bit
qu him, tiu biu ca t nc v lch s, vn ha, khoa hc. (Khon 7 iu 4).
b) Qun l nh nc v vn ha
Qun l Nh nc v vn ho l g?
Qun l nh nc v vn ha l s tc ng lin tc, c t chc, c ch ch
ca Nh nc bng h thng php lut v b my ca mnh, nhm pht trin vn ho,
iu chnh hot ng ca mi c quan, t chc, c nhn trong lnh vc vn ha v
lin quan, vi mc ch gi gn v pht huy nhng gi tr vn ha truyn thng Vit
Nam, tip thu tinh hoa vn ha nhn loi, xy dng nn vn ha Vit Nam tin tin
m bn sc dn tc, gp phn nng cao i sng vt cht v tinh thn ca nhn
dn.
T nh ngha trn chng ta c th lm r thm ni hm qun l nh nc v vn
ha, ch ra cc thnh t cu thnh hot ng qun l nh nc v vn ha.
Th nht: Ch th qun l nh nc v vn ha l Nh nc. Nh nc Vit Nam
c t chc thng nht t trung ng n cc a phng, quyn qun l c phn
cp: cp trung ng, cp tnh (tnh v cc thnh ph trc thuc trung ng), cp huyn
(huyn thuc tnh, qun thuc thnh ph), cp x (x thuc huyn, phng thuc
61

qun). Qun l nh nc v vn ha cp no th c quan nh nc cp y l ch th


qun l. Qun l nh nc v vn ha cp x th UBND x l ch th qun l nh
nc. Cng chc Vn ho - X hi x c giao nhim v qun l nh nc v vn
ha gip UBND x c th c coi l ch th qun l nh nc v vn ha trn a
bn x.
Th hai: Khch th qun l nh nc v vn ha l: vn ha v cc c quan, t
chc, c nhn hot ng trong lnh vc vn ha hoc c lin quan n lnh vc vn
ha. Vn ha vi t cch l khch th qun l c hiu theo ngha c th l: cc hot
ng vn ha (trong c cc dch v vn ho, hot ng sng to) v cc gi tr
vn ho (c th l cc di sn vn ha vt th v phi vt th). Mt khc, theo s phn
cng trong h thng cc c quan nh nc cc cp, khng phi ton b hot ng vn
ha hiu theo ngha rng u do ngnh vn ha qun l. Vn ha gio dc, khoa hc
cng nghdo c quan gio dc, khoa hc cng ngh qun l.
Th ba: Mc ch qun l nh nc v vn ha l: Gi gn v pht huy nhng gi
tr vn ha truyn thng Vit Nam, tip thu tinh hoa vn ha nhn loi, xy dng nn
vn ha Vit Nam tin tin, m bn sc dn tc, gp phn nng cao i sng vt
cht v tinh thn ca nhn dn. Tuy nhin, trong hot ng qun l nh nc v vn
ha tng cp, tng a phng, tng hot ng c th th mc ch qun l nh nc
v vn ha phi c xc nh c th st vi yu cu nhim v v hon cnh c th. V
d qun l nh nc chng trnh mc tiu xy dng i sng vn ha c s th cp
trung ng mc ch l g? Cp tnh, cp qun huyn, cp x phng l g? Phi c
xc nh mt cch c th. C nh vy hot ng qun l mi hiu qu.
Th t: C s php l ca qun l nh nc v vn ha l Hin php, Lut v cc
vn bn quy phm php lut khc. Nh vy qun l nh nc ni chung v qun l
nh nc v vn ha ni ring c cng c l h thng lut v cc vn bn c tnh php
quy. Qun l bng php lut ch khng phi bng ch ca nh qun l!
Th nm: Cch thc qun l l s tc ng lin tc, c t chc, c ch ch
ch khng phi l vic lm c tnh thi v, cng khng phi l s th ng ca nh
qun l, cng khng phi l hot ng n l, ty tin ca nh qun l.
i vi ngi lm cng tc qun l nh nc v vn ha lun t t cu hi v tr
li cu hi: Ai l ngi qun l? Qun l ai v qun l ci g? Qun l v ci g? Trong
tay mnh ang c cng c no qun l? Ngoi 4 cu hi c bn trn, ngi qun l c
kinh nghim cn bit t mt s cu hi c tnh nghip v khc: Mnh nm chc cc
cng c cha? (lut v cc vn bn quy phm php lut)? Hot ng qun l ang
din ra trong iu kin, hon cnh no? Trch nhim v quyn hn qun l nh nc ca
cp mnh n u? Ngi lm cng tc qun l nh nc v vn ha d cp no
cng cn tr li cc cu hi trn mt cch thun thc mi c th thc thi nhim v qun
l c hiu qu.
1.2. Qun l nh nc v gia nh
1.2.1.Gia nh l i tng qun l ca nh nc

62

Nh nc qun l gia nh gn lin vi qun l cng dn ti ni c tr. y l


cch qun l cht ch nht t khi nh nc ra i. Gn kt gia nh v ni c tr c
cc quy nh ca nh nc v nhiu mt nh: qun l h tch, h khu thng tr, tm
tr, tm vng, ng k khai sinh, khai t, ng k kt hn, ly hn, ng k kinh doanh,
sn xut, tiu th sn phm....
Khi nim qun l nh nc v gia nh c th hiu nh sau:
Qun l nh nc v gia nh l qun l nhng vn c bn thuc ni dung v
quan h gia nh nhm nh hng, iu tit s pht trin gia nh theo mt mc tiu
nht nh, nhm pht huy vai tr ca gia nh i vi cng ng x hi v quc gia;
y l qu trnh tin hnh cc hot ng php l, cc hot ng cung cp bin php
v dch v ca nh nc nhm thc hin cc mc tiu v ni dung trn.
Khi nim trn cho thy, qun l nh nc v gia nh cng mang nhng c
im chung ca qun l nh nc v x hi:
- Ch th qun l nh nc v gia nh l Nh nc, c th cp Trung ng l
B Vn ha, Th thao v Du lch, a phng l y ban nhn dn cc cp ( S
VHTTDL, Phng VHTT huyn, Ban VHTT cp x l c quan, t chc, tham mu cho
UBND cng cp thc hin nhim v qun l nh nc v gia nh ca cp mnh)
- Khch th qun l v gia nh l h gia nh v cc c quan, t chc, c nhn
hot ng trong lnh vc gia nh hoc c lin quan n lnh vc gia nh
- Phng thc qun l nh nc v gia nh l s phi kt hp thc hin cc
nhim v ca h thng t chc b my ca ngnh VHTTDL c ch qun l thng nht
vi nhim v ca cc c quan, t chc c nh nc giao v cng tc gia nh. Nh
vy, cng tc qun l nh nc v gia nh phi c t trong c ch phi hp gia
c quan ch tr vi cc c quan c lin quan mi cp. C quan VHTTDL mi cp
gi vai tr ch tr v iu phi cc c quan c lin quan. V d: thu thp thng tin
s liu c bn v gia nh v phng, chng bo lc gia nh x nh k theo qu, 6
thng v 1 nm, cn b Vn ha - X hi x phi cn c vo hng dn ca Phng
Vn ha v Thng tin huyn xy dng k hoch, d tr kinh ph, d tho phn cng
cc trng thn, phi hp vi Hi ph n, Hi Nng dn, Hi Cu Chin binh, Cng an,
T php x...
1.2.2. Nhim v qun l nh nc v gia nh
- Tham mu cho ng u, Hi ng nhn dn, U ban nhn dn cc cp v ni
dung cc ngh quyt, k hoch, chng trnh cng tc hng nm v phng, chng bo
lc gia nh; xy dng gia nh no m, bnh ng, tin b v hnh phc; phn cng cn
b, ng vin ph trch cc a bn dn c, cc gia nh chnh sch, gia nh kh
khn.Tham mu xy dng v t chc thc hin hng c, quy c, quy ch dn ch
c s nhm xy dng gia nh vn ho.
- T chc tuyn truyn gio dc lut php v gia nh

63

- T chc cc lp tp hun trang b kin thc, k nng v gia nh, gio dc i


sng gia nh, phng chng bo lc gia nh; cc bui ni chuyn chuyn v lut
php i vi gia nh.
- Phi hp v t chc cc t tuyn truyn gio dc php lut v gia nh lng
ghp vo cc hot ng .
- T chc gio dc i sng gia nh: Xy dng, t chc v qun l cc m hnh
can thip bo lc gia nh; trin khai ni dung gio dc gia nh thng qua m hnh
Cu lc b Gia nh pht trin bn vng, cc loi hnh cu lc b ca cc t chc chnh
tr x hi: Ph n Nng dn, Thanh nin..., t t vn ;
- Cng tc xy dng gia nh vn ho: T chc vn ng cc gia nh ng k,
phn u t danh hiu gia nh vn ho; Ch tr tham mu xt chn cc gia nh t
tiu chun gia nh vn ho, gia nh vn ho tiu biu, lng vn ho, khu ph vn ho...
- Phi hp vi Mt trn T quc, Hi Lin hip ph n, on thanh nin, Hi
Nng dn, Hi ngi cao tui, Hi cu chin binh t chc thit thc cc hot ng
nhn Ngy gia nh Vit Nam 28/6 hng nm, biu dng cc gia nh tiu biu trong x.
- Kim tra nh gi, phn loi cc kt qu hot ng, phong tro.
1.3. Qun l nh nc v Th dc th thao (TDTT)
C quan qun l nh nc v TDTT cc cp c trch nhim qun l ton din
cng tc TDTT trn a bn ; qun l cc n v s nghip (Trung tm o to hun
luyn Vn ng vin th thao; Trung tm hot ng th thao; Trng nng khiu th
thao, Cu lc b th thao; c s dch v hot ng th thao) v qun l cc t chc x
hi v TDTT cng cp (Lin on, Hip hi cu lc b th thao)
C 8 ni dung qun l nh nc v TDTT (quy nh ti iu 6, Lu t TDTT):
- Xy dng, ban hnh v t chc thc hin chin lc, quy hoch, k hoch, chnh
sch pht trin v cc vn bn quy phm php lut v TDTT.
- T chc, ch o cng tc o to, bi dng ngun nhn lc cho TDTT.
- Kim tra, nh gi pht trin TDTT qun chng v hot ng thi u th thao.
- T chc, ch o hot ng nghin cu, ng dng khoa hc v cng ngh trong
lnh vc TDTT.
- Huy ng, qun l, s dng cc ngun lc pht trin s nghip TDTT.
- T chc, ch o cng tc thi ua, khen thng trong hot ng TDTT.
- T chc, ch o thc hin hp tc quc t v th thao.
- Thanh tra, kim tra, gii quyt khiu ni, t co v x l vi phm php lut v TDTT
thc thi cc cng vic ni trn, cc c quan hnh chnh nh nc v TDTT
Trung ng v a phng ban hnh cc vn bn quy phm php lut quy nh chc
nng, nhim v, quyn hn v c cu t chc ca tng c quan, n v; o to, tuyn
64

dng, b nhim i ng cn b cng chc; s dng quyn lc ca c quan hnh chnh


nh nc; ti sn v ti chnh cng thc thi cng v trong lnh vc TDTT theo 3
chc nng c bn ca qun l nh nc
1.4. Qun l nh nc v du lch
Ni dung qun l nh nc v du lch (vit tt l QLNN) c quy nh ti iu
10, Lut Du lch bao gm:
1) Xy dng v t chc thc hin chin lc, quy hoch, k hoch v chnh sch
pht trin du lch.
2) Xy dng, ban hnh v t chc thc hin vn bn quy phm php lut, tiu
chun nh mc kinh t - k thut trong hot ng du lch.
3) Tuyn truyn, ph bin, gio dc php lut v thng tin v du lch.
4) T chc, qun l hot ng o to, bi dng ngun nhn lc; nghin cu,
ng dng khoa hc v cng ngh.
5) T chc iu tra, nh gi ti nguyn du lch xy dng quy hoch pht trin
du lch, xc nh khu du lch, im du lch, tuyn du lch, th du lch.
6) T chc thc hin hp tc quc t v du lch; hot ng xc tin du lch
trong nc v nc ngoi.
7) Quy nh t chc b my qun l nh nc v du lch, s phi hp ca cc c
quan nh nc trong vic qun l nh nc v du lch.
8) Cp, thu hi giy php, giy chng nhn v hot ng du lch.
9) Kim tra, thanh tra, gii quyt khiu ni, t co v x l vi phm php lut v du lch.
QLNN l mt b phn ca qun l nh nc v kinh t, nhng do c th ca
hot ng du lch, nn hot ng QLNN c nhng c trng ring v th ch qun l,
v t chc b my, v qun l nhn lc v c ch iu hnh.
V th ch qun l:
- Coi hot ng ca khch du lch l i tng QLNN
- Cn h thng vn bn php lut v du lch ng b, nht qun, trnh dng bin
php hnh chnh
- Khng vic "sn xut" cc sn phm du lch din ra mt cch t pht, chy
theo li nhun kinh t nh hng n ti nguyn cho pht trin bn vng.
V t chc b my qun l:
- B my QLNN, trong hot ng ca mnh th hin tnh lin ngnh r rt.
- Mt trong chc nng ca b my QLNN l chc nng qun l kinh t i ngoi.
V nhn lc:
65

- Nhng ngi ng u mt doanh nghip du lch thc hin c hai chc nng
qun l nh nc v qun l kinh doanh.
- Cng chc lm chc nng QLNN, doanh nghip ngoi hiu bit v php lut v
nghip v cn am hiu phong tc tp qun ca mi a phng, tng vng v quc t;
c trnh vn ho cao trong ng x giao tip
- Vic qun l nhn lc ngoi qun l nh thng l nh cc ngnh kinh t khc,
cn phi iu hnh theo chng trnh
2. Mt s vn t ra trong qun l nh nc v vn ha trong thi k i mi
2.1. Mt s vn chung trn phm vi ton quc
Qun l nh nc v vn ho trong iu kin pht trin kinh t th trng l mt
trong nhng lnh vc c rt nhiu vn t ra. Vic xc nh vn no l trng tm
trong qun l nh nc v vn ho hin nay c ngha quan trng, lm c s cho vic
a ra cc gii php hu hiu nng cao hiu qu qun l. Cn quan tm v mt s vn
sau trong qun l nh nc v vn ha hin nay.
2.1.1. Vn nhn thc
Trong thc tin hot ng nhiu nm qua, c bit trong thi k i mi, mt
vn ln t ra l: pht trin vn ho cha ng b vi pht trin kinh t dn n
nhiu h ly v pht trin x hi, ng thi lm cho pht trin kinh t khng bn vng.
Nguyn nhn chnh ca vn l: nhn thc cha y v vn ho trong hot
ng thc tin, c bit trong hot ng qun l nh nc v vn ho.
- i mi kinh t i trc mt bc. l s sng to trong hon cnh c th
nc ta ch c th t hiu qu vi iu kin phi nhn thc ng l: kinh t i trc
mt bc tip tc i mi vn ho - x hi ng b cng vi pht trin kinh t.
i trc mt bc khng c ngha l i mi kinh t xong mi i mi vn ho, hy
sinh vn ho pht trin kinh t. Trn thc t, nhiu ni, nhiu lc yu t vn ho b
coi nh v pht trin kinh t. Nhn tng th, i mi vn ho cha theo kp i mi kinh t.
- Vai tr qun l nh nc v vn ho cha c nhn thc ng n. Trong x
hi c ngi cho rng vn ho l nhu cu ca con ngi, n pht sinh pht trin theo
nhu cu t nhin, hy n pht trin theo quy lut vn c ca n. Nhng ngi c
quan nim nh vy khng nhiu, nhng quan nim y li l ci c tn ti nhng
lch lc trong nhn nhn qun l nh nc v vn ho: Qun l hay khng qun l th
vn ho cng c pht trin theo ng i ca n.
- i mi nhn thc v qun l nh nc bt cp so vi pht trin vn ho. Cc
hot ng vn ho ngy cng a dng, cc dch v vn ho cng pht trin kh mnh,
mt mt p ng nhu cu ca i sng x hi, mt khc cng gy nhiu h ly vi
nhng nh gi khc nhau, thm ch tri ngc nhau, gy tm trng bt an trong d
lun x hi. Qun l nh nc khng theo kp s pht trin, thm vo cn tn ti cch
hiu sai qun l n u, pht trin n dn n nhn thc lch lc, quy qun l nh
nc vo mt vic cho v khng cho ( ra t xin - cho vi bao h ly i km), dn n
cch qun l hn ch s pht trin khng qun l c th cm!
66

Ni tm li vn nhn thc cho ng qun l nh nc v vn ho l g? Mc


ch, ngha v cch thc qun l ra sao? Vn ang t ra cho chng ta nhiu cu hi
cn nghin cu, trao i, tho lun lm sng t.
2.1.2. Vn t ra t thc trng qun l di sn vn ha v cc hot ng vn ha
a) V qun l di sn vn ho
Trn phm vi ton quc tin hnh kim k, nh gi, xp hng cc di sn vn
ho. c bit l vic lp h s ngh UNESCO cng nhn xp hng nhiu di tch,
danh thng th gii ca Vit Nam nh: Di sn C Hu, Hong thnh H Ni, Vn
bia Vn Miu - Quc t gim, Nh nhc cung nh Hu, Quan h Bc Ninh, Ca tr,
Cng ching Ty Nguynv cc di sn thin nhin khc. Vic trng tu, tn to hng
ngn di sn vn ho vt th; pht hin, gi gn v pht huy nhiu di sn vn ho phi vt
th c gi tr. Tuy nhin vn cn nhng vn t ra c th sau :
- Vic lp h s xp hng di sn cha theo kp yu cu bo v v pht huy gi tr
di sn trong iu kin mi.
- Vic trng tu, tn to di sn vn ho vt th cha p ng nhu cu chng xung
cp. Mt khc, nhiu ni trng tu tn to lm mt i gi tr gc ca di sn.
- Vic pht hin v gi gn di sn vn ho phi vt th cha kp thi dn n mai mt di
sn kh khc phc. Vic gi gn cc hin vt ch th ca di sn vn ho phi vt th cha
c coi trng, thm ch cn mua bn, trao i nh cng ching Ty Nguyn
- Vic pht huy cc gi tr di sn vn ho lm cha bi bn, thm ch cn sai lch
lm gim gi tr gc ca di sn.
- Vic ng k c vt, gi gn v qung b c vt cn hiu hn ch, thm ch
nhiu ni mt cp c vt mc ng bo ng.
Nguyn nhn ch quan ca nhng vn trn trc tin phi k n s hn ch
v kin thc chuyn ngnh v nng lc qun l ca cn b qun l vn ho cc cp.
Nguyn nhn khch quan c bn l do cc di sn vn ho vt th c xy dng cch
y hng trm nm, thm ch cn lu hn, li l cng trnh bng g, gch theo thi
gian xung cp nghim trng, thm ch thnh ph tch kh khi phc. Mt khc,
nhng ti liu v di sn khng c lu gi, hiu bit ca chng ta v di sn cn hn
ch, chuyn gia, k thut vin, th lnh ngh rt thiu cng vi n l ti chnh qu ln
so vi kinh t km pht trin trong thi gian di. Nhng t chc, c nhn ho tm ng
gp trng tu di sn i khi can thip qu su lm sai lch yu t nguyn gc ca di sn. V
di sn vn ho phi vt th khng c quan tm trong thi gian di nn vic g gn v
pht huy gi tr gp nhiu kh khn, thm ch kh khc phc. Chuyn gia, cn b v lnh
vc ny rt thiu v khng c o to bi bn.
b) V qun l cc hot ng vn ho
Nhng bt cp ch yu trong qun l hot ng vn ho :
- Qun l cha theo kp s pht trin cc loi hnh hot ng vn ho v nhu cu
v hot ng vn ho ca x hi.
67

- Hot ng pht trin s nghip vn ho v dch v vn ho khng c phn


nh r, nhiu khi pha tp, ln ln kh qun l.
- Hot ng theo kiu 2, 3, 4trong 1 nhiu khi bin vn ho thnh phng
tin nh ti tr t mc ch ring, tri vi mc ch ban u t ra.
- Qun l hot ng vn ho trn cc phng tin nghe nhn thiu ng b, chng
cho, bt cp, km hiu qu.
nhn din r hn nhng vn t ra trong qun l nh nc cc hot ng
vn ho chng ta chia hot ng vn ho theo my mng sau: hot ng sng t vn
ho, ngh thut; hot ng biu din ngh thut; hot ng t chc s kin vn ho, l
hi; dch v vn ho.
- Qun l hot ng sng to vn ho, ngh thut hu nh cha c nhiu i mi.
Cch thc c, ni dung c, km hiu qu. Nhng vn t ra v hp tc quc t
trong sng to vn ho, ngh thut hu nh cn ng hoc c cp nhng cha su,
cha c th, kh trin khai.
- Qun l hot ng biu din va bt cp v nhn thc, va bt cp v phng
thc, lng tng trong qun l dn n tnh trng va bung lng va b cht, km hiu qu.
- Qun l v t chc s kin vn ho, l hi vn ho khng r vai tr ch th qun l
nh nc. S phi hp gia cc cp, cc ngnh, cc ch th t chc s kin vn ho, l
hi vn ho khng ng b lm cho ni dung cng nh hnh thc trng lp, nhm chn,
i khi nh ti tr ln t can thip lm mt i tnh vn ho ca hot ng.
- Dch v vn ho nh V trng, Karaoke, qung col cc hot ng lin
quan n nhiu ngnh, nhiu cps bt cp trong phi hp qun l v nhng quy
nh c th dn n tnh trng ln xn, phn vn ho.
- Hot dng vn ho lun pht trin theo nhu cu x hi, nhu cu cng a dng,
hot ng cng phong ph, vic qun l khng theo kp s cng tch t nhng bt cp
c v ny sinh cc bt cp mi. Ngi lm cng tc vn ho khng v th m lng tng
lm ri cng vic. iu quan trng l nhn din bt cp, kp thi i mi, iu chnh
cho ph hp vi thc tin khch quan.
c) V cuc vn ng Ton dn on kt xy dng i sng vn ha v cc
phong tro vn ho khc
Cuc vn ng Ton dn on kt xy dng i sng vn ho l mt cuc vn
ng ln, k tha mt cch tng hp kt qu ca nhiu phong tro trong nhiu nm
ca nhiu t chc, c quan t trung ng n a phng. Kt qu ca cuc vn ng
c ngha thit thc trong i sng x hi. Tuy nhin, cuc vn ng ang c nhng
vn t ra c v t chc ch o, c v hnh thc v ni dung hot ng.
- V t chc cha c s thng nht ngay t u v vai tr ca cc c quan vn
ho v t chc Mt trn cc cp dn n ban ch o cc a phng v trung ng
cha hon ton thng nht v mt t chc.
- Vic k tha kt qu ca cc phong tro ca ngnh vn ho v ca Mt trn cn
c im cha thng nht, thng theo qun tnh, np quen c, cha gn kt c v cch
68

ngh v cch lm. Khi nim khu dn c ca Mt trn cha c lm r v thng nht,
ngc li, lc lng c s ca vn ho qu mng khng th m ng cng vic
chnh ti c s vn ng phong tro.
- Ni dung v hnh thc phong tro xy dng gia nh vn ho, lng vn ho, c
quan vn ho cn nhiu vn t ra v cht lng, ngha, tc dng ca vic cng nhn
danh hiu, hnh thc tn vinh, khen thng gia nh vn ho, lng vn ho.
- Cuc vn ng cn c ni dung, hnh thc mi ph hp hn, i vo chiu su
trnh hnh thc, nhm chn, km hiu qu.
2.2. Mt s vn t ra trong qun l nh nc v vn ho cc x khu vc
ng bng
Nhng vn t ra trong qun l nh nc v vn ho nh nu trn cng l
nhng vn t ra i vi cc x khu vc ng bng. Tuy nhin, do c im ca
tng khu vc, c bit i vi cc x vng ng bng nhng vn t ra c khc v
tnh cht, quy m v mc phi c lm r nhm c th ho cc vn cn tp
trung gii quyt c hiu qu. Nhn chung cc x vng ng bng vn t ra v qun
l dch v vn ho nh v trng, karaoke, qung cokhng ln; Tm im vn
cho ng bng c ba min nm qun l di sn vn ho, c khc ch l mc v tnh
cht m thi.
2.2.1. i vi cc x ng bng Bc B
Cc x vng ng bng Bc B l ci ni ca vn ho truyn thng m
thng c nh, cha, miu c xy dng lu i, c gi tr vn ho c xp hng di
tch; c nhiu l hi c o giu bn sc km theo l cc di sn vn ho phi vt th
nh quan h, ca tr, xm, ht xoancc lng ngh cn lu gi n ngy nay. iu
khng nh vn ln nht i vi cc x ng bng Bc B l qun l di sn vn ho
vt th v phi vt th.
- Nhiu a phng, nh cha b p ph hoc s dng sai mc ch nn
xung cp nghim trng.
- S lng di sn ln, vic kim k, nh gi v xp hng chm, nhiu di tch xung cp
nghim trng khng c bo v, nhiu di sn thnh ph tch kh khi phc.
- Nhiu di sn c xp hng, nhng do s lng ln, cc di sn vt th ch
yu l cc cng trnh gch, g lu nm xung cp, khng kinh ph tu sa kp thi
cng xung cp, cng kh tu sa. Nhiu cng trnh tu sa vi, khng cn nhc, nghin
cu k lm mt i dng v ban u, thm ch lm sai lch, gim gi tr ca di sn.
- Trnh chuyn mn cng chc Vn ho - X hi x khng ng u, khi lng cng
vic ln, cha chuyn su cng tc vn ho nn hiu qu qun l khng cao.
- Di sn vn ho phi vt th gn lin vi i sng cc ngh nhn, i sng kh
khn vng nng thn ko di ci thin cha c bao nhiu. Cc ngh nhn c tn
tui u gi yu. Nhiu ngi mt, em theo c ti sn vn ho i theo. Khi
phc li gp nhiu kh khn.
69

- C vt thng gn vi c s tn gio, tn ngng vic bo v c vt l vn


nan gii i vi nhiu a phng.
- Ngoi di sn vn ho vn qun l cc hot ng vn ho, l hi, dch v vn
ho cng cn nhiu vn t ra nh nu trn.
2.2.2. i vi cc x ng bng Trung B
Cc x ng bng Trung B tri di theo chiu di t nc c nhiu di sn vn
ho c o ca cc dn tc khc nhau. Bc Trung B, Nam Trung B mt thi gian
di chu s qun l ca hai th ch chnh tr khc nhau li cng chu hu qu nng n
nht ca chin tranh, ng thi cng l ni c kh hu kh khc nghit, kinh t km
pht trin, i sng vt cht nhiu kh khn nn vn t ra trong qun l nh nc
v vn ho ni ln l vic bo v v tu b cc di sn vn ho v thc hin cc chng
trnh mc tiu.
- Do chin tranh v nhn thc cng nh iu kin vt cht thiu thn nhiu di sn
vn ho cc x ng bng Trung B c hai min trc y b tn ph nng n, sau
ho bnh vn cha c iu kin trng tu, tn to lm cho vic chng xung cp cng
cp bch hn cc khu vc khc trong c nc.
- L vng kinh t cha pht trin mnh, nhiu x thiu kinh ph lp h s, lm d
n bo v di sn
- Nhiu gi tr vn ho phi vt th ng bng Trung B cha c su tm v
pht huy y trong i sng hin i.
2.2.3. i vi cc x ng bng Nam B
ng bng Nam B l va la ca c nc ng thi cng l ci ni ca dn ca,
n ca ti t v nhng l hi giu bn sc dn tc. ng bng Nam B l ni sinh sng
ca cc tc ngi khc nhau, trong ngi Kh Mer sng tp trung trong cc lng x
vn gi c nhiu nt vn ho ring c o. Vn t ra y l vic gn gi v
pht huy di sn vn ho phi vt th giu bn sc m vn gi c thng nht trong
pht trin.
- S am hiu v l hi, tn gio ca cc cng ng dn c l vn cn c
quan tm i vi cc cng chc Vn ho - X hi x. Khng am hiu mc sai lm
theo hng vi phm cc quy nh v t do tn gio, tn ngng, hoc ngc li gi
bn sc ring m lm mt i tnh thng nht ca vn ho dn tc.
- Chng trnh mc tiu xy dng i sng vn ho c s cn i vo chiu su
nhm gp phn t chc i sng cng ng lng x theo hng hin i nhng vn gi
c bn sc vn ho ng x vi mi trng sng nc (nht l ma nc ni), ch
khng phi chng li thin nhin vn rt u i vi vng ng bng giu c ny.
T nhng vn gi ra cha y trn y, cng chc Vn ho -X hi x i
chiu vi thc t a bn cng tc, cn o su suy ngh tham mu xut vi cc cp
gii quyt nhng vn bt cp ca a phng.
*****************
70

Cu hi kim tra v tho lun


1.Qun l l g? Qun l nh nc v vn ho l g?
2. V sao ni: Nh nc vi vai tr ch th qun l quyt nh c im ca qun
l nh nc v vn ho gia nh, th thao v du lch?
3. Nhng vn t ra trong qun l nh nc v vn ho, gia nh hin nay
a phng ng ch? Bi hc kinh nghim gii quyt nhng vn .
4. Kh khn nht i vi vic thc thi nhim v ca cng chc Vn ha - X hi
x l g? xut kin ngh?
Ti liu tham kho
1. Ban T tng vn ho Trung ng: T tng H Chu Minh v vn ho. H Ni 2003;
2. Ban T tng vn ho Trung ng: X hi ho hot ng vn ho - Mt s
vn l lun v thc tin. H Ni 2008
3. PTS. Nguyn Ch Bn (T chc bn tho). Hi v p v vn ho Vit Nam.
Nxb Vn ha Dn tc. H Ni 1998.
4. B Vn ho, Th thao v Du lch: Vn bn ca ng v Nh nc v np sng
vn ho. H Ni. 2008
5. B VHTT - Cc VHTT c s: Xy dng gia nh vn ho trong s nghip i
mi. Nxb Chnh tr quc gia, H Ni 1997.
6. Khang Thc Chiu (ch bin): Ci cch th ch vn ho. Tp I,II. Nxb Chnh
tr quc gia, H Ni. 1996.
7. TS. Nguyn Vit Chc (Ch bin). Xy dng t tng o c li sng v i
sng vn ho. Vin Vn ho & Nxb Vn ha Thng tin, H Ni 2001.
8. ng Cng sn Vit Nam: Ngh quyt Hi ngh Ban chp hnh Trung Trung
ng ln th 5, kho VIII.
9. ng Cng sn Vit Nam: Ngh quyt i hi i biu ton quc ln th X.
10. ng Cng sn Vit Nam: Ngh quyt i hi i biu ton quc ln th XI
11. Phm Vn ng. Vn ho v i mi tc phm v bnh lun. B Vn ha Thng
tin.
12.. PGS. TS. Phm Duy c: Pht trin vn ho Vit Nam trong thi k i mi.
Nxb Chnh tr quc gia, H Ni .2009.
13. Lut S hu tr tu. Nxb Chnh tr quc gia, H Ni. 2005.
14. Lut Di sn vn ho v Ngh nh hng dn thi hnh. Nxb. Chnh tr quc gia,
H Ni. 2002.
15. Lut Th dc, Th thao. Nxb Chnh tr quc gia, H Ni.2006.
16. Lut in nh. Nxb Chnh tr quc gia, H Ni.
17. Lut Du lch. Nxb Chnh tr quc gia, H Ni.
71

18. Phan Ngc: Bn sc Vn ho Vit Nam. Nxb Vn hc. 2006


19. Vn Qun: V cc gi tr dn tc. NXB. Vn ha Dn tc. H Ni.1995
20. PGS.TS. Hong Vinh: Mt s vn l lun vn ho thi k i mi. Nxb,
Chnh tr quc gia, 1996.
21. GS. TS Hong Vinh: My vn l lun v thc tin xy dng vn ho
nc ta. Vin Vn ho & Nxb Vn ha Thng tin.H Ni. 1999
22. Vin Vn ho: Vn ho v pht trin. Nxb Vn ha Thn tin, H Ni.1995.
23. H S Vinh Hunh Khi Vinh ( ng ch bin). Vn ho Vit Nam mt
chng ng. Nxb Vn ha Thng tin 1994.
24. Trn Quc Vng (Ch bin): C s vn ho Vit Nam. Nxb Gio dc 2008

CHC TRCH NHIM V, QUYN HN V TIU CHUN NGHIP


V CA CNG CHC VN HA-X HI X
TS. NST. NGUYN VN KHNH
Ths. HONG TH BNH
Thi lng: 8 tit(*)
(*)

- L thuyt: 4 tit; Tho lun: 4 tit

72

A. MC CH, YU CU
1. Mc ch:
- Cung cp cho hc vin nhng kin thc c bn v chc trch, nhim v, quyn
hn v tiu chun nghip v ca cng chc vn ha-x hi X.
- Nng cao kin thc qun l v k nng nghip v chuyn mn ca cng chc
vn ha-x hi X.
2. Yu cu: Hc vin nm vng chc trch, nhim v, quyn hn v tiu chun
nghip v ca cng chc vn ha-x hi x, ng thi ng dng c hiu qu trong hot
ng thc tin a phng.
B. NI DUNG
1. Khi nim
1.1. Khi nim v cn b, cng chc
iu 4, Lut Cn b, Cng chc s 22/2008/QH12 ngy 13 thng 11 nm 2008 ca
Quc Hi nc Cng Ho X hi Ch ngha Vit Nam quy nh:
1. Cn b l cng dn Vit Nam, c bu c, ph chun, b nhim gi chc v,
chc danh theo nhim k trong c quan ca ng Cng sn Vit Nam, Nh nc, t chc
chnh tr - x hi trung ng, tnh, thnh ph trc thuc trung ng (sau y gi chung
l cp tnh), huyn, qun, th x, thnh ph thuc tnh (sau y gi chung l cp huyn),
trong bin ch v hng lng t ngn sch nh nc.
2. Cng chc l cng dn Vit Nam, c tuyn dng, b nhim vo ngch, chc
v, chc danh trong c quan ca ng Cng sn Vit Nam, Nh nc, t chc chnh tr
- x hi trung ng, cp tnh, cp huyn; trong c quan, n v thuc Qun i nhn
dn m khng phi l s quan, qun nhn chuyn nghip, cng nhn quc phng; trong
c quan, n v thuc Cng an nhn dn m khng phi l s quan, h s quan chuyn
nghip v trong b my lnh o, qun l ca n v s nghip cng lp ca ng Cng
sn Vit Nam, Nh nc, t chc chnh tr - x hi (sau y gi chung l n v s
nghip cng lp), trong bin ch v hng lng t ngn sch nh nc; i vi cng
chc trong b my lnh o, qun l ca n v s nghip cng lp th lng c bo
m t qu lng ca n v s nghip cng lp theo quy nh ca php lut.
3. Cn b x, phng, th trn (sau y gi chung l cp x) l cng dn Vit Nam,
c bu c gi chc v theo nhim k trong Thng trc Hi ng nhn dn, y ban
nhn dn, B th, Ph B th ng y, ngi ng u t chc chnh tr - x hi; cng
chc cp x l cng dn Vit Nam c tuyn dng gi mt chc danh chuyn mn,
nghip v thuc y ban nhn dn cp x, trong bin ch v hng lng t ngn sch
nh nc.
1.2. Chc v, chc danh cn b, cng chc cp x.
Cn b, cng chc cp x quy nh ti khon 3, iu 4 ca Lut cn b cng
chc bao gm cn b cp x v cng chc cp x.
Cn b cp x c cc chc v sau y:
73

a) B th, Ph B th ng u;
b) Ch tch, Ph Ch tch Hi ng nhn dn;
c) Ch tch, Ph Ch tch U ban nhn dn;
d) Ch tch U ban Mt trn T quc Vit Nam;
) B th on Thanh nin Cng sn H Ch Minh;
e) Ch tch Hi Lin hip Ph n Vit Nam;
g) Ch tch Hi Nng dn Vit Nam (p dng i vi x, phng, th trn c hot
ng nng, lm, ng, dim nghip v c t chc Hi Nng dn Vit Nam);
h) Ch tch Hi Cu chin binh Vit Nam.
Cng chc cp x c cc chc danh sau y:
a) Trng Cng an;
b) Ch huy trng Qun s;
c) Vn phng - thng k;
d) a chnh - xy dng - th v mi trng (i vi phng, th trn) hoc a
chnh - nng nghip - xy dng v mi trng (i vi x);
) Ti chnh - k ton;
e) T php - h tch;
g) Vn ha - x hi.
Cng chc cp x do cp huyn qun l.
1.3. Ngha v, quyn ca cn b, cng chc cp x
- Ngha v ca cn b, cng chc i vi ng, Nh nc v nhn dn :
1. Trung thnh vi ng Cng sn Vit Nam, Nh nc Cng ha x hi ch
ngha Vit Nam; bo v danh d T quc v li ch quc gia.
2. Tn trng nhn dn, tn ty phc v nhn dn.
3. Lin h cht ch vi nhn dn, lng nghe kin v chu s gim st ca nhn dn.
4. Chp hnh nghim chnh ng li, ch trng, chnh sch ca ng v php
lut ca Nh nc.
- Ngha v ca cn b, cng chc trong thi hnh cng v:
1. Thc hin ng, y v chu trch nhim v kt qu thc hin nhim v,
quyn hn c giao.
2. C thc t chc k lut; nghim chnh chp hnh ni quy, quy ch ca c
quan, t chc, n v; bo co ngi c thm quyn khi pht hin hnh vi vi phm php
lut trong c quan, t chc, n v; bo v b mt nh nc.
3. Ch ng v phi hp cht ch trong thi hnh cng v; gi gn on kt trong
74

c quan, t chc, n v.
4. Bo v, qun l v s dng hiu qu, tit kim ti sn nh nc c giao.
5. Chp hnh quyt nh ca cp trn. Khi c cn c cho rng quyt nh l
tri php lut th phi kp thi bo co bng vn bn vi ngi ra quyt nh; trng
hp ngi ra quyt nh vn quyt nh vic thi hnh th phi c vn bn v ngi thi
hnh phi chp hnh nhng khng chu trch nhim v hu qu ca vic thi hnh, ng
thi bo co cp trn trc tip ca ngi ra quyt nh. Ngi ra quyt nh phi chu
trch nhim trc php lut v quyt nh ca mnh.
6. Cc ngha v khc theo quy nh ca php lut.
2. Chc trch, nhim v, quyn hn v tiu chun nghip v ca cng chc
Vn ho - X hi x.
iu 14, Chng II, trong Quy nh Tiu chun, nhim v i vi cn b, cng
chc x, phng, th trn (Ban hnh km theo Quyt nh s 04/2004/Q-BNV ngy
16 thng 01 nm 2004 ca B trng B Ni v) nu r:
2.1. Chc trch, nhim v, quyn hn
- Gip U ban nhn dn cp x trong vic thng tin tuyn truyn gio dc v
ng li, chnh sch ca ng v php lut ca Nh nc, tnh hnh kinh t - chnh
tr a phng v u tranh chng m mu tuyn truyn ph hoi ca ch; bo co
thng tin v d lun qun chng v tnh hnh mi trng vn ho a phng ln
Ch tch U ban nhn dn cp x.
- Gip U ban nhn dn cp x trong vic t chc cc hot ng th dc, th
thao, vn ho vn ngh qun chng, cc cu lc b, l hi truyn thng, bo v cc di
tch lch s vn ho, danh lam thng cnh a phng, im vui chi gii tr v xy
dng np sng vn minh, gia nh vn ho, ngn chn vic truyn b t tng phn ng,
i try di hnh thc vn ho, ngh thut v cc t nn x hi khc a phng.
- Gip U ban nhn dn cp x trong vic t chc vn ng x hi ho cc
ngun lc nhm xy dng, pht trin s nghip vn ho, vn ngh, th dc th thao,
bo v cc di tch lch s, danh lam thng cnh, cc im vui chi gii tr a phng.
- Hng dn, kim tra i vi t chc v cng dn chp hnh php lut trong
hot ng vn ho thng tin, th dc th thao.
- Lp chng trnh, k hoch cng tc vn ho, vn ngh, thng tin tuyn truyn, th
dc th thao, cng tc lao ng, thng binh v x hi trnh U ban nhn dn cp x v t
chc thc hin chng trnh, k hoch c ph duyt.
- Thng k dn s, lao ng, tnh hnh vic lm, ngnh ngh trn a bn; nm s
lng v tnh hnh cc i tng chnh sch lao ng - thng binh v x hi.
- Hng dn v nhn h s ca ngi xin hc ngh, tm vic lm, ngi c hng
chnh sch u i, chnh sch x hi trnh U ban nhn dn x gii quyt theo thm
quyn.

75

- Theo di v n c vic thc hin chi tr tr cp cho ngi hng chnh sch
lao ng, thng binh v x hi...
- Phi hp vi cc on th trong vic chm sc, gip cc i tng chnh sch;
qun l cc ngha trang lit s, cng trnh ghi cng lit s v bo tr x hi, vic nui
dng, chm sc cc i tng x hi cng ng.
- Theo di thc hin chng trnh xo i gim ngho.
- Gip U ban nhn dn cp x thc hin s kt, tng kt bo co cng tc vn
ho, vn ngh, thng tin tuyn truyn, th dc th thao, cng tc lao ng - thng
binh v x hi x, phng, th trn.
Lu : Cc cp u ng v cc cp Chnh quyn a phng cn c vo ch tiu
bin ch cp x loi I , loi II, loi III c quy nh ti Ngh nh 92 ca chnh ph
m sp xp b tr tuyn dng cng chc vn ho - x hi x sao cho ph hp v tng
xng vi hon cnh v iu kin ca tng a phng. Nu cc x loi I v loi II ch
tiu bin ch c quy nh nhiu hn th c th tuyn dng 02 cng chc vn ho-x
hi x. V cn c vo trnh nng lc ca tng ngi m phn cng, phn nhim
phn vic no thuc lnh vc vn ho, phn vic no thuc lnh vc x hi mt cch
rnh mch, r rng, trnh s chng cho, to iu kin cho hai cn b cng chc c
cng chc danh vn ho- x hi x hot ng c hiu qu.
2. 2. Tiu chun
- tui: Khng qu 35 tui khi tuyn dng ln u.
- Hc vn: Tt nghip trung hc ph thng i vi khu vc ng bng v th,
tt nghip trung hc c s tr ln i vi khu vc min ni.
- L lun chnh tr: Sau khi c tuyn dng phi c bi dng l lun chnh
tr tng ng trnh s cp tr ln.
- Chuyn mn nghip v: khu vc ng bng phi t trung cp v vn ho
ngh thut (chuyn ngnh) hoc trung cp qun l Vn ho - Thng tin hoc trung cp
nghip v Lao ng - Thng binh v x hi tr ln. Vi cng chc ang cng tc
khu vc min ni hin nay, ti thiu c bi dng kin thc chuyn mn v mt
trong cc ngnh chuyn mn trn; nu mi c tuyn dng ln u phi c trnh
trung cp tr ln v mt trong cc ngnh chuyn mn nu trn. Sau khi c tuyn
dng phi qua bi dng qun l hnh chnh Nh nc v ngnh chuyn mn cn
thiu lin quan ti nhim v c giao. khu vc ng bng v th phi s dng
thnh tho cc trang thit b, k thut tin hc ph hp vi ngnh chuyn mn.
2.3. Ch chnh sch ca Nh nc i vi cng chc vn ha-x hi x.
(Cn c theo Ngh nh s 92/2009/N-CP ngy 22 thng 10 nm 2009 v chc danh, s
lng, mt s ch , chnh sch i vi cn b, cng chc x, phng, th trn v
nhng ngi hot ng khng chuyn trch cp x).
- Ch tin lng, ph cp
Cng chc cp x ni chung v cng chc vn ha-x hi x ni ring nu tt
nghip trnh o to t s cp tr ln ph hp vi chuyn mn ca chc danh m
76

nhim, thc hin xp lng nh cng chc hnh chnh quy nh ti bng lng s 2
(Bng lng chuyn mn, nghip v i vi cn b, cng chc trong cc c quan nh
nc), bng lng s 4 (Bng lng nhn vin tha hnh, phc v trong cc c quan
nh nc v cc n v s nghip ca Nh nc) ban hnh km theo Ngh nh s
204/2004/N-CP ngy 14 thng 12 nm 2004 ca Chnh ph v vic ch tin lng
i vi cn b, cng chc, vin chc v lc lng v trang), nu cha tt nghip o
to chuyn mn, nghip v theo quy nh th c hng lng bng 1,18 so vi mc
lng ti thiu chung;
- Ch bo him x hi v bo him y t
Cn b cp x quy nh ti im a, im b khon 1 iu 5 Ngh nh ny; cng
chc cp x quy nh ti im a, im b v im c khon 2 iu 5 Ngh nh ny v
cn b, cng chc cp x quy nh ti khon 3 iu 5 Ngh nh ny trong thi gian
m nhim chc v, chc danh thuc i tng tham gia bo him x hi, bo him y
t bt buc theo quy nh ca php lut.
Trng hp cn b, cng chc cp x khi ngh vic ht tui lao ng, c t
15 nm n di 20 nm ng bo him x hi bt buc, cha nhn tr cp bo him
x hi mt ln, c nhu cu tham gia bo him x hi t nguyn th c ng tip theo
quy nh ti Ngh nh s 190/2007/N-CP ngy 28 thng 12 nm 2007 ca Chnh ph
n khi 20 nm ng bo him x hi th c hng lng hu hng thng.
- Ch o to, bi dng
Cn b, cng chc cp x c o to, bi dng kin thc ph hp tiu chun chc
danh hin ang m nhim v theo quy hoch cn b, cng chc.
Hnh thc o to, bi dng cng chc bao gm:
a) Bi dng theo tiu chun ngch cng chc;
b) o to, bi dng theo cc chc danh lnh o, qun l.
Ni dung, chng trnh, thi gian o to, bi dng cng chc do Chnh ph Quy nh.
Cn b, cng chc cp x khi c c i o to, bi dng, c hng ch
nh sau:
a) c cp ti liu hc tp;
b) c h tr mt phn tin n trong thi gian i hc tp trung;
c) c h tr chi ph i li t c quan n ni hc tp.
3.. c im tnh hnh i ng cn b cng chc vn ha-x hi x hin nay
Theo Quyt nh s 04/2004/Q-BNV ngy 16 thng 01 nm 2004 ca B
trng B Ni v quy nh v vic ban hnh quy nh tiu chun c th i vi cn
b, cng chc x, phng, th trn th cn b cng chc vn ha -x hi x c 11
nhim v trng tm. Tuy nhin trong thc t, cn b cng chc vn ha - x hi x
phi thc hin nhiu hn con s 11 nhim v. Qua qu trnh kho st thc t ti mt s
a phng trn c nc, c th lit k nhng nhim v ca cn b cng chc vn hax hi x nh sau:
77

- Tham mu gip UBND trong vic t chc cc hot ng TDTT, vn ha, vn ngh
qun chng, xy dng cc cu lc b, l hi truyn thng, bo v cc di tch lch s vn
ha, danh lam thng cnh x, im vui chi gii tr v xy dng np sng vn minh, gia
nh vn ha, kim tra cc dch v vn ha, t chc phong tro ton dn on kt xy
dng i sng vn ha, ph trch i truyn thanh, ngn chn vic truyn b t tng
phn ng, i try di hnh thc vn ha, ngh thut v cc t nn x hi khc trn a
bn x.
- Gip UBND x trong vic t chc vn ng x hi ha cc ngun lc nhm xy
dng, pht trin s nghip vn ha, vn ngh, th dc, th thao
- Hng dn, kim tra i vi cc t chc v cng dn chp hnh php lut trong cc
hot ng vn ha thng tin, th dc, th thao
- Lp chng trnh, k hoch cng tc vn ha, vn ngh, thng tin tuyn truyn, th
dc th thao v t chc thc hin chng trnh k hoch c ph duyt.
i ng cn b cng chc vn ha - x hi x vng ng bng c nhng c im sau:
- V trnh : Hu ht cn b cng chc vn ha-x hi x u c o to t
nhiu ngnh khc nhau trong khi i hi loi cn b ny cn c chuyn mn o
to a dng do gp kh khn trong qun l v t chc cc hot ng vn ha, th
thao, gia nh v du lch, khng c kh nng bao qut nhim v c phn cng ph
trch. (V d: Bc Ninh c 08 c nhn, 05 Cao ng, 87 Trung cp, Hng Yn c 16%
i hc, 3% Cao ng, 67% Trung cp, 14% S cp)
- V k nng: Khng c hoc rt hn ch k nng sng to v vn dng nhng
iu kin hin c, khai thc cc ngun lc x hi v i mi phng php thc hin
nhim v c hiu qu hn, cn hn ch trong cng tc tham mu cng nh hiu qu t
chc trin khai cc hot ng ca phong tro vn ha, th dc th thao, du lch v gia nh.
- V o to, bi dng: Hng nm tuy vn c duy tr ch bi dng nghip
v do ngnh cp trn t chc song vn cha p ng c yu cu t ra, vn mang
tnh khi qut thin v bi dng kin thc m cha a ra c cc k nng trang b
cho cn b vn ha-x hi x, thc t l i ng cn b cng chc x khng c o
to a ngnh p ng nhng yu cu ca cng vic hin nay, trong khi cn b
vn ha-x hi x phi ph trch nhiu cng vic nn rt kh c th hon thnh nhim
v c giao.
4. Vai tr, v tr v tm quan trng ca i ng cn b cng chc vn ha -x
hi x.
4.1. Vai tr
Sau khi nghin cu 11 nhim v, cng nh tiu chun chc danh cn b cng chc
Vn ha-X hi x phn vn ha c B Ni v ban hnh km theo Quyt nh s
04/2004/Q-BNV ngy 16 thng 01 nm 2004 ca B trng B Ni v; Qua kho st
thc t trn 43 tnh thnh i din cho cc vng min trng im ca c nc, ta nhn
thy ngi cn b cng chc Vn ha-X hi x c vai tr rt quan trng i vi i
sng vn ho - x hi c s. H chng khc no nh si ch xuyn sut c sc
78

mnh truyn ti ng li, quan im ca ng, chnh sch php lut ca Nh nc ti


qun chng nhn dn trn tt c cc lnh vc i sng x hi, trong c: Vn ha, th
thao, gia nh v du lch t hiu qu cao nht. ng thi, h cng chnh l nhp cu ni
lin nhng tnh cm, tm t, sng kin, kin ngh, xut ca nhn dn n vi cc cp
u ng v cc cp Chnh quyn a phng, cc cp u ng v cc cp Chnh
quyn a phng phn nh kp thi vi Trung ng ng, Nh nc nghin cu iu
chnh, b sung quan im ng li, chnh sch php lut, sao cho ph hp vi hon
cnh thc t ca t nc v nguyn vng chnh ng ca nhn dn trong thi k hi
nhp v pht trin.
4.2. V tr v tm quan trng
Nghin cu chc trch, nhim v, quyn hn, tiu chun nghip v v vai tr ca
cng chc vn ha, x hi x, chng ta nhn thy ngi cn b cng chc vn ha-x
hi x c v v v tm quan trng rt to ln i cng tc qun l cc hot ng vn ho
- x hi c s. H l nhng ngi lm vic va c tinh thn trch nhim cao, va c
kh nng thc y cc hot ng vn ha, th thao, gia nh, du lch, phong tro ton
dn xy dng i sng vn ha, phng chng bo lc gia nh Trn a bn x ngy
cng c cht lng v hiu qu. Ni bt l nhng cng vic trng tm sau y:
- Thng tin tuyn truyn gio dc v ng li, chnh sch ca ng v php lut
ca Nh nc, tnh hnh kinh t - chnh tr a phng v u tranh chng m mu
tuyn truyn ph hoi ca ch; Nhn din v phn bit cc loi hnh tn gio, tn
ngng, m tn d oan.
- Xy dng quy hoch, k hoch hng nm v k hoch 5 nm trong vn pht
trin cc hot ng th dc, th thao, vn ho vn ngh qun chng, cc cu lc b, l hi
truyn thng, bo v cc di tch lch s vn ho, danh lam thng cnh v xy dng np
sng vn minh, gia nh vn ho a phng.
- T chc vn ng x hi ho cc ngun lc nhm xy dng, pht trin s
nghip vn ho, vn ngh, th dc th thao, bo v cc di tch lch s, danh lam thng
cnh, cc im vui chi gii tr a phng.
- Phi hp vi cc on th trong vic chm sc, gip cc i tng chnh sch;
qun l cc ngha trang lit s, cng trnh ghi cng lit s v bo tr x hi, vic nui
dng, chm sc cc i tng x hi cng ng.
- Xy dng ni dung kch bn chng trnh Hi ngh v kch bn t chc cc
S kin vn ha, th thao v du lch.
- Phi hp vi Ban Vn ha x, Ban ch o phong tro ton dn on kt xy
dng i sng vn ha.
- Ph bin, tuyn truyn, vn ng, qun l v hng dn qun chng nhn dn trong
vic t chc vic ci, vic tang, l hi, xy dng i sng vn ha trn a bn x.
- Qun l v t chc cc hot ng trong Nh vn ha, Khu vn ha th thao,
Trung tm Vn ha, Khu vui chi gii tr c s.

79

- Qun l v t chc cc hot ng thng tin, c ng, tuyn truyn, trang tr


khnh tit phc v i hi, hi ngh trn a bn x
- Qun l v khai thc cc gi tr di sn vn ha phc v hot ng du lch trn
a bn x.
- Tuyn truyn, vn ng v gim st vic thc hin Lut Bnh ng gii, Lut Hn
nhn v Gia nh, Lut phng chng Bo lc gia nh trn a bn x.
- Qun l v t chc cc phong tro th dc th thao, vn ha vn ngh qun chng.
Vi v tr v tm quan trng to ln ca i ng cn b cng chc vn ho - x
hi x nh nu trn nhng trn thc t ch tin lng, bo him x hi i vi
i ng cn b cng chc cp x ni chung, cn b cng chc vn ho- x hi x ni
ring hin cn nhiu bt cp (trung bnh hng bc lng khi im l 1,18 (tr nhng
cng chc tt nghip i hc). Vi mc lng khi im l 1,18 th cng chc vn
ha - x hi x rt kh c th n nh i sng trong thi k nn kinh t nc nh c
nhiu bin ng nh hin nay. gii quyt vn thu nhp thp ca cng chc vn
ha - x hi x, ng thi nng cao hn na cht lng cc hot ng vn ha, th
thao v du lch, xy dng i sng vn ha mi, xa b bo lc gia nh... Nh nc
cn phi c mt c ch chnh sch i ng tho ng i vi i ng cn b cng chc
vn ho-x hi x; ng thi cc cp u ng v cc cp Chnh quyn a phng
cng phi quan tm n i sng ca cn b cng chc vn ho - x hi x ti a
phng mnh ang qun l, to iu kin cho h yn tm cng tc v pht trin.
5. Nhu cu hc tp nng cao trnh qun l v k nng nghip v chuyn
mn ca i ng cn b cng chc vn ho - x hi x
5.1. Tm quan trng ca vic hc tp nng cao trnh qun l v k nng nghip
v chuyn mn ca i ng cn b cng chc vn ho - x hi x
Nh trnh by trn ngi cn b cng chc vn ho-x hi x c vai tr, v
tr v tm quan trng rt to ln i vi cng tc qun l v pht trin cc hot ng
vn ho - x hi c s.
c im hn ch ni bt ca i ng cn b cng chc vn ho - x hi x cc
vng nng thn l trnh nng lc cn nhiu khp khing, bt cp, lng tng v b
ng. Hu ht i ng ny u c ln ln v trng thnh t cc phong tro vn
ha, vn ngh, th dc th thao qun chng, cha c o to nghip v chuyn mn
cng nh l lun Chnh tr - Hnh chnh chuyn su, a phn l trnh trung cp, rt
him trnh i hc, c bit nhng vng trung du, min ni, dn tc cho n thi
im ny vn cn khng t cn b cng chc vn ho - x hi x cha t ti trnh
trung cp; Trong khi h cng mt lc phi kim nhim nhiu cng vic khc nhau,
li thng xuyn thay i, rt t cn b c cng tc lu di v phn ln ph thuc vo
c cu nhn s ca Cp y, Hi ng Nhn Dn v y ban nhn dn cp x theo tng
nhim k. Thng thng nhng cn b cng chc vn ha - x hi x c phm cht,
nng lc, chuyn mn v kinh nghim cng tc tt s c Cp y, Hi ng Nhn Dn
v y ban nhn dn cp x nhim k mi tin c, hoc bt, b nhim gi chc v
Ph Ch tch ph trch vn x, ngc li c th s phi ngh cng tc hoc chuyn i
80

b tr cng vic khc, thay vo l nhn s mi. Nhn s mi rt t ngi c ngh


nghip tng ng vi cc hot ng vn ha, th thao gia nh v du lch, cng c th
ang cng tc lnh vc khc chuyn sang hoc mi c tuyn dng v tnh trng
lp i lp li theo tng nhim k, nn trong thc t trnh v nng lc cng tc ca i
ng cn b cng chc vn ho-x hi x cc vng nng thn hin nay ang trong
tnh trng ng quan ngi.
Do , hn ai ht h rt quan tm n vic rn luyn phm cht o c cch
mng, v mong mun c hc tp nng cao kin thc qun l nh nc v k nng
nghip v chuyn mn, sc, lc hon thnh xut sc mi nhim v c
giao; ng thi t thn h lun c thc trau di bn lnh chnh tr, khng hoang
mang, dao ng trc nhng lun iu xuyn tc ca cc th lc th ch; v nh vy
h rt cn c cc cp u ng v cc cp Chnh quyn a phng thng xuyn,
lin tc m cc lp o to, bi dng gip h khng ch c kh nng t chc, qun
l m cn bit pht huy th mnh cc hot ng vn ha, th thao, gia nh v du lch
ca tng a phng, gp phn nng cao i sng tinh thn v vt cht cho nhn dn,
gip cho nhn dn bit gn c khi trong, bit trn trng gi gn nhng gi tr o
c truyn thng cao qu ca gia nh, dng tc, ni rng ra l ca x s qu hng
ng vi ct cch, tm hn v tinh thn yu nc nng nn ca c dn tc c hun
c qua hng ngn nm lch s dng nc v gi nc, lm cho i sng vn ho, th
thao, gia nh v du lch ca mi a phng thm phong ph, sinh ng, hp dn v
ngy cng pht trin tr nn nhu cu thit yu i vi h hn bao gi ht.
Vy lm th no ngi cn b cng chc vn ho - x hi x c kh nng qun
l, vn ng tuyn truyn v hng dn cng ng dn c ang sinh sng trn cc vng
nng thn rng ln ca t quc, thc hin thng li s nghip cng nghip ha, hin i
ha nng nghip, nng thn, tin n mc tiu Dn giu, nc mnh, x hi cng bng,
dn ch v vn minh? Mt trong nhng gii php tch cc hu hiu nht c th tr li
c cu hi nu trn l phi kp thi m cc lp o to, bi dng nng cao kin thc
qun l, nghip v chuyn mn, k nng tc nghip cc hot ng vn ha, th thao, gia
nh v du lch cho i ng cn b cng chc ny. Ni dung, chng trnh o to, bi
dng cn b cng chc vn ha - x hi x cn tp trung vo nhng ni dung ch yu v
thit thc m chnh i ng cn b cng chc vn ho - x hi x c nhu cu nh sau:
5.2. Nhu cu v ni dung o to, bi dng ca i ng cn b cng chc vn
ho - x hi x
a) V kin thc, l lun chung
- ng li, quan im ca ng v chnh sch ca Nh nc v pht trin vn
ha, th dc th thao, gia nh v du lch ni chung, vng ng bng, trung du min
ni ni ring.
- H thng Lut v cc vn bn quy phm php lut v lnh vc: Vn ha, th dc
th thao, gia nh v du lch, h thng vn bn quy phm php lut v thnh lp Hi,
hng dn hot ng cc cu lc b c s; Lut v h thng vn bn qun l php lut v
cn b, cng chc x, kin thc v vn ha cng s, kin thc v nn hnh chnh nh
81

nc, php lut, k nng hot ng cng v v trch nhim o c cng chc, ng dng
cng ngh tin hc, k nng son tho vn bn qun l nh nc.
- C th ha ng li, quan im ca ng, php lut ca Nh nc trn cc lnh
vc vn ha, th thao v du lch v phong tro ton dn on kt xy dng i sng vn
ho c s.
- c trng vn ho vng, min khu vc ng bng v vng trung du, min ni.
- Nhn din v phn bit cc loi hnh tn gio, tn ngng, m tn d oan.
- H thng vn bn quy phm php lut v x pht vi phm hnh chnh thuc
thm quyn ca Ch tch UBND x trn cc lnh vc: Vn ha, th dc th thao, gia
nh v du lch.
- Chc trch, nhim v, quyn hn ca cng chc vn ho - x hi x
- Vai tr ca Ban ch o x, phng, trng thn, p, trng tc, chc sc tn
gio, cc t chc on th trong xy dng i sng vn ho c s.
b) V k nng nghip v chuyn mn
Cn phi p ng y tt c nhng nhim v ca ngi cng chc vn ha - x
hi x ph trch. Phi c c th ha trn tng cng vic, n gin, d hiu, d lm, d
nh. Ti liu cn ngn gn, sc tch, tp trung k nng tc nghip nhng mng cng vic
quan trng. Bn cnh chc nng nhim v ca cng chc vn ha - x hi x cn gn lin
vi nhim v trong xy dng nng thn mi:
- K nng nm bt tnh hnh, tham mu t vn v cc hot ng vn ho, th thao,
gia nh v du lch trn a bn x.
- K nng xy dng chng trnh kch bn Hi ngh, chng trnh kch bn cc
S kin vn ha, th thao v du lch trn a bn x.
- Phng php ph bin, tuyn truyn, vn ng qun chng nhn dn xy dng i
sng vn ho a phng.
- Phng php qun l v t chc vic ci, vic tang, l hi trn a bn x.
- K nng qun l v t chc cc hot ng thng tin, c ng, tuyn truyn, trang
tr khnh tit phc v i hi, hi ngh trn a bn x.
- K nng tuyn truyn, vn ng v gim st vic thc hin Lut bnh ng gii,
Lt Hn nhn v Gia nh, Lut phng chng bo lc gia nh trn a bn x.
- K nng qun l v t chc phong tro Th dc th thao qun chng.
- K nng qun l v t chc phong tro vn ho vn ngh qun chng.
- K nng son tho vn bn, vit bo co.
- K nng thng k, phn tch, nh gi, tng hp s liu cc hot ng vn ho, gia
nh, th thao v du lch trn a bn x.
- K nng ng dng cng ngh thng tin.

82

- Cc k nng, phng php qun l, iu hnh trn cc hot ng v lnh vc ph


trch c th nh: K nng tham mu, xy dng vn bn, chng trnh, k hoch trong cc
hot ng vn ha, th thao, du lch v gia nh; nghip v cng tc trong cc s kin, l
hi, hi thi v t chc cc gii th thao; kin thc qun l mi trng vn ha; qun l
nh nc v vn ha, th thao, gia nh v du lch, qun l di sn vn ha, vn ha tn
gio, qun l du lch v k nng t chc cc hot ng vn ha thng tin min ni; cng
tc thng tin c s, qun l dch v vn ha, hot ng vn ha cng cng
- Trang b k nng v phng php xy dng im vn ha ti cc cng ng dn
c, thn, bun, bn, lng, p
- Trang b kin thc v cng tc thanh tra, kim tra cc hot ng v dch v vn
ha trn a bn x; trang b kin thc tin hc vn phng v ngoi ng; k nng vn
hnh cc thit b k thut tng m, nh sng.
- Quy trnh t chc mt hot ng vn ha, th thao v du lch c s; th l t
chc mt cuc lin hoan hoc hi din vn ngh, iu l chia bng, sp xp lch thi
u mt gii th thao ti c s.
- Qui nh hot ng v phng php t chc nh gi kt qu phong tro: Gia
nh vn ha, thn, bun, bn, lng vn ha.
5.3. V hnh thc t chc o, bi dng.
- Bi dng theo hnh thc tp trung lin tc 2 thng, trong c hc tp nghin
cu trn lp v c phn hc tp thc t.
- Hoc Bi dng theo hnh thc t 05 n 10 ngy cho tng lnh vc: Vn ho, th
thao, gia nh v du lch (c th cp chng ch cho tng lnh vc).
***************
Cu hi tho lun
1. Phn tch chc trch, nhim v, quyn hn v tiu chun nghip v ca cng
chc vn ha, x hi x theo Quyt nh s 04/Q-BNV, ngy 16 thng 01 nm 2004
ca B Ni v)?
2. Phn tch vai tr, chc trch, nhim v ca cng chc vn ha - x hi x trong tnh
hnh hin nay (p dng c th i vi a phng ang cng tc).
3. Mi quan h gia cng chc vn ha - x hi x vi Ban Vn ha x v Ban
ch o ton dn on kt xy dng i sng vn ha x?
4. Trc thc trng v trnh , k nng ca i ng cng chc vn ha - x hi
x hin nay bn c nhng kin ngh v xut g i ng cn b cng chc vn ha
- x hi x ngy cng pht trin v thc hin c hiu qu cc cng vic c giao?
Ti liu tham kho
1. Lut Cn b, Cng chc s 22/2008/QH12 ngy 13 thng 11 nm 2008 ca
Quc Hi nc Cng Ho X hi Ch ngha Vit Nam.

83

2. Ngh nh s 92/2009/N-CP ca Chnh ph ngy 22 thng 10 nm 2009 v chc


danh, s lng, mt s ch , chnh sch i vi cn b, cng chc x, phng, th trn
v nhng ngi hot ng khng chuyn trch cp x.
3. Quyt nh s 04/Q-BNV ca B Ni v, ngy 16 thng 01 nm 2004.
4. Ni dung chng trnh khung, chng trnh mn hc 02 B ti liu dng Bi
dng cn b cng chc vn ho x hi x - Trng Bi dng cn b qun l vn
ho, th thao v du lch (2011).

84

GII THIU H THNG VN BN QUY PHM PHP LUT


V VN HO, GIA NH, TH THAO V DU LCH
TS. HONG MINH THI
Ths. PHM NH QUNH
Thi lng: 8 tit(*)
A. MC CH, YU CU
1. Mc ch:
- Cung cp cho hc vin nhng kin thc c bn v gii thiu h thng vn bn
quy phm php lut v vn ha, gia nh, th thao v du lch.
- Bit vn dng kin thc c bn v gii thiu h thng vn bn quy phm php
lut v vn ha, gia nh, th thao v du lch.
2. Yu cu:
Hc vin nm c kin thc c bn v gii thiu h thng vn bn quy phm
php lut v vn ha, gia nh, th thao v du lch, ng thi ng dng c hiu qu
trong hot ng thc tin a phng.
B. NI DUNG
Trong khun kh chng trnh o to, bi dng cho cn b, cng chc vn ha x hi x, chuyn ny gii thiu v mt s vn bn quy phm php lut quan trng v
mt s quy nh php lut cn thit i vi cng chc vn ha - x hi x trong tng
lnh vc thuc thm quyn qun l Nh nc ca B Vn ha, th thao v du lch.
1. V Vn ha
1.1. Mt s quy nh cn bit v di sn vn ha
a) Lut Di sn vn ha nm 2001, sa i v b sung nm 2009
Di sn vn ha bao gm di sn vn ha phi vt th v di sn vn ha vt th, l
sn phm tinh thn, vt cht c gi tr lch s, vn ha, khoa hc, c lu truyn t th
h ny qua th h khc nc Cng ha x hi ch ngha Vit Nam (iu 1).
Di sn vn ha phi vt th l sn phm tinh thn gn vi cng ng hoc c nhn,
vt th v khng gian vn ha lin quan, c gi tr lch s, vn ha, khoa hc, th hin
bn sc ca cng ng, khng ngng c ti to v c lu truyn t th h ny
sang th h khc bng truyn ming, truyn ngh, trnh din v cc hnh thc khc
(Khon 1 iu 4).
Di sn vn ha phi vt th bao gm: 1) Ting ni, ch vit; 2) Vn hc dn gian;
3) Ngh thut trnh din dn gian; 4) Tp qun x hi v tn ngng; 5) L hi truyn
thng; 6) Ngh th cng truyn thng; 7) Tri thc dn gian.

(*)

- L thuyt: 4 tit; Tho lun : 4 tit

85

Di sn vn ha vt th l sn phm vt cht c gi tr lch s, vn ha, khoa hc,


bao gm di tch lch s - vn ha, danh lam thng cnh, di vt, c vt, bo vt quc gia
(Khon 2 iu 4).
Mi di sn vn ha trong lng t thuc t lin, hi o, vng ni thy, lnh
hi, vng c quyn kinh t v thm lc a ca nc Cng ha x hi ch ngha Vit
Nam u thuc s hu Nh nc (iu vi).
Di sn vn ha pht hin c m khng xc nh c ch s hu, thu c trong qu
trnh thm d, khai qut kho c u thuc s hu Nh nc (iu 7).
Mi di sn vn ha trn lnh th Vit Nam, c xut x trong nc hoc t nc ngoi,
thuc cc hnh thc s hu, u c bo v v pht huy gi tr. Di sn vn ha ca Vit Nam
nc ngoi c bo h theo tp qun quc t v theo quy nh.
Cc hnh vi b nghim cm (iu 13):
- Chim ot, lm sai lch di tch lch s - vn ha, danh lam thng cnh;
- Hy hoi hoc gy nguy c hy hoi di sn vn ha;
- o bi tri php a im kho c; xy dng tri php, ln chim t ai thuc
di tch lch s - vn ha, danh lam thng cnh;
- Mua bn, trao i v vn chuyn tri php di vt, c vt, bo vt quc gia thuc di tch
lch s - vn ha, danh lam thng cnh v di vt, c vt, bo vt quc gia c ngun gc bt hp
php; a tri php di vt, c vt, bo vt quc gia ra nc ngoi;
- Li dng vic bo v v pht huy gi tr di sn vn ha trc li, hot ng
m tn d oan v thc hin nhng hnh vi khc tri php lut.
Quyn v ngha v t chc, c nhn (iu 14):
- S hu hp php di sn vn ha;
- Tham quan, nghin cu di sn vn ha;
- Tn trng, bo v v pht huy gi tr di sn vn ha;
- Thng bo kp thi a im pht hin di vt, c vt, bo vt quc gia, di tch
lch s - vn ha, danh lm thng cnh; giao np di vt, c vt, bo vt quc gia do
mnh tm c cho c quan Nh nc c thm quyn ni gn nht;
- Ngn chn hoc ngh c quan Nh nc c thm quyn ngn chn, x l kp thi
nhng hnh vi ph hoi, chim ot, s dng tri php di sn vn ha.
Quyn v ngha v ca t chc, c nhn l ch s hu di sn vn ha (iu 15):
- Thc hin cc quy nh ti iu 14 ca Lut Di sn vn ha;
- Thc hin cc bin php bo v v pht huy gi tr di sn vn ha; thng bo
kp thi cho c quan Nh nc c thm quyn trong trng hp di sn vn ha c
nguy c b lm sai lch gi tr, b hy hoi, b mt:

86

- Gi su tp di sn vn ha phi vt th, di vt, c vt, bo vt quc gia vo bo


tng Nh nc hoc c quan Nh nc c thm quyn trong trng hp khng iu
kin v kh nng bo v v pht huy gi tr;
- To iu kin thun li cho t chc, c nhn tham quan, du lch, nghin cu di
sn vn ha;
- Thc hin cc quyn v ngha v khc theo quy nh ca php lut.
V di tch lch s - vn ha, danh lam thng cnh (gi chung l di tch) c xp
hng nh sau (iu 29):
- Di tch cp tnh l di tch c gi tr tiu biu ca a phng, bao gm: 1) cng
trnh xy dng, a im ghi du s kin, mc lch s quan trng ca a phng hoc
gn vi nhn vt c nh hng tch cc n s pht trin ca a phng trong cc
thi k lch s; 2) cng trnh kin trc, ngh thut, qun th kin trc, tng th kin
trc th v a im c tr c gi tr trong phm vi a phng; 3) a im kho c
c gi tr trong phm vi a phng; 4) cnh quan thin nhin hoc a im c s kt
hp gia cnh quan thin nhin vi cng trnh kin trc, ngh thut c gi tr trong
phm vi a phng.
- Di tch quc gia l di tch c gi tr tiu biu ca quc gia, bao gm: 1) cng
trnh xy dng, a im ghi du s kin, mc lch s quan trng ca dn tc hoc gn
vi anh hng dn tc, danh nhn, nh hot ng chnh tr, vn ha, ngh thut, khoa
hc ni ting c nh hng quan trng i vi tin trnh lch s ca dn tc; 2) cng
trnh kin trc, ngh thut, qun th kin trc, tng th kin trc th v a im c
tr c gi tr tiu biu trong cc giai on pht trin kin trc, ngh thut Vit Nam; 3)
a im kho c c gi tr ni bt nh du cc giai on pht trin ca vn ha kho
c; 4) cnh quan thin nhin p hoc a im c s kt hp gia cnh quan thin
nhin vi cng trnh kin trc, ngh thut hoc khu vc thin nhin c gi tr khoa hc
v a cht, a mo, a l, a dng sinh hc, h sinh thi c th.
- Di tch quc gia c bit l di tch c gi tr c bit tiu biu ca quc gia. Bao
gm: 1) cng trnh xy dng, a im gn vi s kin nh du bc chuyn bin c
bit quan trng ca lch s dn tc hoc gn vi anh hng dn tc, danh nhn tiu biu
c nh hng to ln i vi tin trnh lch s ca dn tc; 2) cng trnh kin trc, ngh
thut, qun th kin trc, tng th kin trc th v a im c tr c gi tr c bit
nh du cc giai on pht trin kin trc, ngh thut Vit Nam; 3) a im kho c
c gi tr ni bt nh du cc giai on pht trin vn ha kho c quan trng ca Vit
Nam v th gii; 4) cnh quan thin nhin ni ting hoc a im c s kt hp gia
cnh quan thin nhin vi cng trnh kin trc, ngh thut c gi tr c bit ca quc
gia hoc khu vc thin nhin c gi tr v a cht, a mo, a l, a dng sinh hc v
h sinh thi c th ni ting ca Vit Nam v th gii.
Cc khu vc bo v di tch bao gm: 1) khu vc bo v I l vng c cc yu t
gc cu thnh di tch; 2) khu vc bo v 2 l vng bao quanh hoc tip gip khu vc
bo v I. Cc khu vc bo v I v 2 phi c cc c quan Nh nc c thm quyn
xc nh trn bn a chnh, trong bin bn khoanh vng bo v ca h s di tch v
87

phi c cm mc gii trn thc a. Khu vc bo v I phi c bo v nguyn


trng v mt bng v khng gian. Trng hp c bit c yu cu xy dng cng trnh
trc tip phc v vic bo v v pht huy gi tr di tch, vic xy dng phi c s
ng bng vn bn ca ngi c thm quyn xp hng di tch . vic xy dng
cng trnh bo v v pht huy gi tr di tch khu vc bo v 2 i vi di tch cp tnh
phi c s ng bng vn bn ca Ch tch y ban nhn dn cp tnh, i vi di
tch quc gia v di tch quc gia c bit phi c s ng bng vn bn ca B
trng B Vn ha, th thao v du lch. vic xy dng cng trnh khng c lm nh
hng n yu t gc cu thnh di tch, cnh quan thin nhin v mi trng sinh thi ca
di tch. (iu 32)
Trch nhim ca t chc, c nhn l ch s hu hoc c giao qun l, s dng
di tch:
T chc, c nhn l ch s hu hoc c giao qun l, s dng di tch c trch
nhim bo v di tch ; trong trng hp pht hin di tch b ln chim, hy hoi hoc
c nguy c b hy hoi, phi kp thi c bin php ngn chn v thng bo cho c
quan ch qun cp trn trc tip, y ban Nhn dn a phng hoc c quan Nh
nc thm quyn v vn ha, th thao v du lch ni gn nht. y ban Nhn dn a
phng hoc c quan Nh nc c thm quyn v vn ha, th thao v du lch khi
nhn c thng bo v di tch b hy hoi hoc c nguy c b hy hoi phi kp thi
p dng cc bin php ngn chn, bo v v bo co ngay vi c quan cp trn trc
tip. (iu 33)
Vic bo qun, tu b, phc hi di tch phi bo m yu cu sau y (iu 34):
- Gi gn ti a cc yu t gc cu thnh di tch;
- Lp quy hoch, d n trnh c quan Nh nc c thm quyn ph duyt, tr
trng hp sa cha nh khng nh hng n yu t gc cu thnh di tch. i vi di
tch cp tnh, phi c s ng bng vn bn ca c quan c thm quyn v vn
ha, th thao v du lch cp tnh. i vi di tch quc gia v di tch quc gia c bit
phi c s ng bng vn bn ca B trng B Vn ha, th thao v du lch;
- Cng b cng khai quy hoch, d n c ph duyt ti a phng ni c di
tch. T chc, c nhn ch tr lp quy hoch, d n hoc ch tr t chc thi cng, gim
st thi cng d n bo qun, tu b v phc hi di tch phi c giy chng nhn iu
kin hnh ngh i vi t chc v chng ch hnh ngh i vi c nhn.
Trong qu trnh ci to, xy dng cng trnh m thy c kh nng c di tch, di
vt, c vt, bo vt quc gia hoc pht hin c di tch, di vt, c vt, bo vt quc
gia th ch d n phi tm ngng thi cng v thng bo kp thi cho c quan Nh nc
c thm quyn v vn ha, th thao v du lch. Khi nhn c thng bo, c quan Nh
nc c thm quyn v vn ha, th thao v du lch phi c bin php x l kp thi
bo m tin xy dng. Trng hp xt thy cn nh ch xy dng cng trnh ti
a im bo v di tch th c quan Nh nc c thm quyn v vn ha, th thao
v du lch phi bo co ln c quan cp trn c thm quyn quyt nh. (iu 37)

88

Mi di vt, c vt thu c trong qu trnh thm d, khai qut kho c hoc do t


chc, c nhn pht hin, giao np phi c tm nhp vo bo tng cp tnh ni pht
hin. T chc, c nhn pht hin, giao np di vt, c vt c bi hon chi ph pht
hin, bo qun v c thng mt khon tin theo quy nh ca Chnh ph (iu 41)
Di sn vn ha c trong nh truyn thng, nh lu nim phi c bo v v pht
huy gi tr theo quy nh ca Lut Di sn vn ha. (iu 52)
Ni dung qun l Nh nc v di sn vn ha bao gm (iu 54):
- Xy dng v ch o thc hin chin lc, quy hoch, k hoch, chnh sch pht
trin s nghip bo v v pht huy gi tr di sn vn ha;
- Ban hnh v t chc thc hin cc vn bn quy phm php lut v di sn vn ha;
- T chc, ch o cc hot ng bo v v pht huy gi tr di sn vn ha; tuyn
truyn, ph bin, gio dc php lut v di sn vn ha;
- T chc, qun l hot ng nghin cu khoa hc; o to, bi dng i ng
cn b chuyn mn v di sn vn ha;
- Huy ng, qun l, s dng cc ngun lc bo v v pht huy gi tr di sn
vn ha;
- T chc, ch o khen thng trong vic bo v v pht huy gi tr di sn vn ha;
- T chc v qun l hp tc quc t v bo v v pht huy gi tr di sn vn ha;
- Thanh tra, kim tra vic chp hnh php lut, gii quyt khiu ni, t co v x
l vi phm php lut v di sn vn ha.
b) Ngh nh s 98/2010/N-CP
- Nhng hnh vi lm sai lch di tch l: 1) lm thay i yu t gc cu thnh di
tch nh a thm, di di, thay i hin vt trong di tch hoc tu b, phc hi khng
ng vi yu t gc cu thnh di tch v cc hnh vi khc khi cha c php ca c
quan Nh nc c thm quyn v vn ha, th thao v du lch, tuyn truyn, gii thiu
sai lch v ni dung v gi tr ca di tch; 2) lm thay i mi trng cnh quan ca di
tch nh cht cy, ph , o bi, xy dng tri php v cc hnh vi khc gy nh
hng xu n di tch. (Khon 1 iu 4.1)
- Nhng hnh vi gy nguy c hy hoi hoc lm gim gi tr di sn vn ha phi
vt th l: 1) ph bin v thc hnh sai lch ni dung di sn vn ha phi vt th; 2) ty
tin a nhng yu t mi khng ph hp lm gim gi tr di sn vn ha phi vt th;
3) li dng vic tuyn truyn, ph bin, trnh din, truyn dy di sn vn ha phi vt
th trc li v thc hin cc hnh vi khc tri php lut. (Khon 2 iu 4.)
Nhng trng hp c coi l o bi tri php a im kho c: 1) t o
bi, tm kim di vt, c vt, bo vt quc gia trong khu vc bo v di tch v a im
thuc quy hoch kho c nh di ch c tr, m tng, cng xng ch tc cng c, thnh
ly v cc a im kho c khc; 2) t tm kim, trc vt cc di vt, c vt, bo vt
quc gia cn chm m di nc. (Khon 3 iu 4)
89

1.2. Mt s quy nh v hot ng vn ha v kinh doanh dch v vn ha cng cng


a) Quy ch hot ng vn ha v kinh doanh dch v vn ha cng cng ban
hnh km theo Ngh nh s 103/2009/N-CP
Hot ng vn ha v kinh doanh dch v vn ha cng cng bao gm: lu hnh,
kinh doanh bng, a ca nhc, sn khu; biu din ngh thut, trnh din thi trang;
trin lm vn ha, ngh thut; t chc l hi; vit, t bin hiu; hot ng v trng,
karaoke, tr chi in t. Cc hot ng vn ha, dch v vn ha v cc hnh thc vui
chi gii tr khc: Thu m (phng thu nhc v li); ghi hnh (quay camera); v truyn
thn, v tranh, sao chp tranh; lm tng; sn xut hng m; dy khiu v, dy nhc;
cc tr chi dn gian; biu din ngh thut qun chng v cc hnh thc vui chi gii
tr c ni dung vn ha. (im a khon 1 iu 2)
Ni t chc hot ng vn ha v kinh doanh dch v vn ha cng cng bao
gm: nh ht, nh vn ha, nh trin lm, trung tm vn ha, cu lc b, c s lu tr
du lch, nh khch, nh ngh, nh hng n ung, gii kht, ca hng, ca hiu, sn vn
ng, nh thi u th thao, qung trng, phng tin vn ti hnh khch cng cng
v cc phng tin, a im khc c t chc cc hot ng vn ha v kinh doanh
dch v vn ha. (im b khon 1 iu 2)
Nghim cm cc hot ng sau y (iu 3):
- Cc hot ng vn ha v kinh doanh dch v vn ha c ni dung: 1) kch
ng nhn dn chng li Nh nc Cng ha x hi ch ngha Vit Nam; ph hoi
khi on kt ton dn; 2) kch ng bo lc, tuyn truyn chin tranh xm lc, gy
hn th gia cc dn tc v nhn dn cc nc; truyn b t tng, vn ha phn
ng, li sng dm i try, cc hnh vi ti c, t nn x hi, m tn d oan, tri vi
thun phong m tc, gy hi cho sc khe v hy hoi mi trng sinh thi; 3) tit l
b mt ca ng, Nh nc, b mt qun s, an ninh, kinh t, i ngoi, b mt i t
ca c nhn v b mt khc do php lut quy nh; 4) xuyn tc lch s, ph nhn thnh
tu cch mng, xc phm v nhn, xc phm dn tc, vu khng, xc phm danh d, uy
tn ca t chc, danh d v nhn phm ca c nhn;
- Lu hnh, ph bin v kinh doanh cc sn phm vn ha b cm; sn xut, nhp
khu tri php cc sn phm vn ha c quyt nh nh ch lu hnh, cm lu
hnh, thu hi, tch thu, tiu hy; kinh doanh dch v vn ha m khng c giy chng
nhn ng k kinh doanh hoc giy php kinh doanh theo quy nh;
- T chc cc hot ng vn ha v kinh doanh vn ha vi phm cc quy nh v
np sng vn minh, an ninh, trt t v phng, chng chy n.
Nhn bn bng, a m khng c s ng ca ch s hu bn quyn; thm,
bt hnh nh hoc m thanh lm thay i ni dung bng, a c php lu hnh;
nhn bn bng, a b cm lu hnh hoc c quyt nh thu hi, tch thu, tiu hy.
(Khon 3 iu 6)
V kinh doanh dch v karaoke. Hot ng kinh doanh karaoke, phi tun theo
cc quy nh sau y (iu 32):
90

- m bo nh sng trong phng trn 10 Lux tng ng 01 bn n si t


40W cho 20m2;
- m bo m thanh vang ra ngoi phng karaoke khng vt qu quy nh ca
Nh nc v tiu chun mc n ti a cho php;
- Ch c s dng bi ht c php ph bin; bng, a dn nhn kim
sot theo quy nh;
- Khng c bn ru hoc cho khch ung ru trong phng;
- m bo cc iu kin v an ninh, trt t quy nh ti Ngh nh s
72/2009/N-CP ngy 03/9/2009 ca Chnh ph;
- Mi phng karaoke ch c s dng mt nhn vin phc v t 18 tui tr ln;
nu nhn vin phc v l ngi lm thu th phi c hp ng lao ng v c qun
l theo quy nh ca php lut v hp ng lao ng;
- Khng c hot ng sau 12 gi m n 8 gi sng (i vi phng karaoke
trong cc c s lu tr du lch c xp hng t 4 sao tr ln hoc hng cao cp th
c hot ng sau 12 gi m nhng khng qu 2 gi sng);
- Cc im karaoke hot ng vng dn c khng tp trung khng phi thc hin quy
nh v m thanh nhng phi thc hin tt c cc quy nh cn li.
Nghim cm cc hnh vi khiu dm v mua bn dm, mua, bn, s dng ma ty
ti phng karaoke. (iu 34)
V kinh doanh dch v tr chi in t. T chc, c nhn kinh doanh tr chi
in t (bao gm tr chi trc tuyn - online games v tr chi s dng cc my
khng kt ni vi mng Internet; khng bao gm tr chi in t c thng dnh cho
ngi nc ngoi) phi thc hin cc quy nh sau (iu 35):
- Ca hng tr chi in t phi cch cc trng tiu hc, trung hc c s, trung
hc ph thng t 200m tr ln; bo m trt t, an ton giao thng;
- Trang thit b m bo cht lng m thanh, hnh nh; hnh thc trang thit b
ph hp thm m Vit Nam;
- Ni dung tr chi in t phi lnh mnh, khng vi phm cc quy nh cm;
- Khng c hot ng sau 10 gi m n 8 gi sng;
- Nghim cm t chc kinh doanh tr chi in t c tnh cht nh bc.
b) Quy nh chi tit thi hnh mt s quy nh ti Quy ch hot ng vn ha v
kinh doanh dch v vn ha cng cng (ti Thng t s 04/2009/TT-BVHTTDL)
Cc hot ng vn ha v kinh doanh dch v vn ha c ni dung kch ng bo
lc, truyn b cc hnh vi ti c l nhng hot ng trong c hnh nh, ngn ng,
m thanh, hnh ng miu t cnh nh p, tra tn, git ngi d man, tn bo v
nhng hnh vi khc xc phm n nhn phm con ngi, tri vi truyn thng yu ha
bnh v nhn i ca dn tc Vit Nam, khng nhm t co ti c, khng nhm cao
chnh ngha, bao gm: 1) m t cnh u ri, mu chy, ct, cht b phn c th con
91

ngi; 2) m t cnh m chm, m , nh p tn bo; 3) m t cnh rng rn,


kinh d, qun qui, au n ca con ngi; 4) m t cnh tha mn, khoi tr ca k
gy ti c; 5) m t cc hnh ng ti c khc. (Khon 1 iu 3)
Cc hot ng vn ha v dch v vn ha c ni dung th hin li sng dm
i try l nhng hot ng c hnh nh, ngn ng, m thanh, hnh ng khu gi,
kch thch dm , try lc, v lun, lon lun tri vi truyn thng o c v thun
phong m tc ca dn tc Vit Nam, bao gm: 1) m t b phn sinh dc, hnh ng
tnh dc gia ngi vi ngi, gia ngi vi sc vt, hnh ng th dm di mi
hnh thc; 2) m t kha thn, hoc khng kha thn nhng kch thch tnh dc; 3) m
t nhu cu tnh dc. (Khon 2 iu 3)
Hot ng vn ha v dch v vn ha c ni dung m tn d oan l nhng hot
ng c ni dung lm m hoc ngi khc, tri vi t nhin, gy tc ng xu v nhn
thc, bao gm: Cng khn tr t ma, cha bnh bng ph php, ln ng phn truyn,
xem bi, xin xm, xc th, truyn b sm trng, ph ch, cu li cho mnh gy hi cho
ngi khc bng cch ym ba, t m ni cng cng v cc hnh thc m tnh d
oan khc.(Khon 4 iu 3)
1.3. Mt s quy nh v qung co
a) Chnh sch ca Nh nc i vi hot ng qung co
Nh nc bo v quyn, li ch hp php ca ngi qung co, ngi kinh doanh
dch v qung co, ngi pht hnh qung co v ngi tiu dng;
Nh nc to iu kin ngi kinh doanh dch v qung co, ngi pht hnh
qung co pht trin a dng cc loi hnh qung co, nng cao cht lng qung co,
gp phn pht trin kinh t-x hi;
Nh nc khuyn khch ngi Vit Nam nh c nc ngoi, t chc, c nhn
nc ngoi hp tc, u t pht trin dch v qung co Vit Nam. (iu 2 Php
lnh Qung co)
b) Cc hnh vi b nghim hot cm
Qung co lm tit l b mt nh nc, phng hi n c lp, ch quyn quc
gia, quc phng, an ninh v an ton x hi; Qung co tri vi truyn thng lch s,
vn ha, o c, thun phong m tc ca dn tc Vit Nam; S dng Quc k, ng
k, Quc huy, Quc ca hoc giai iu Quc ca, hnh nh lnh t, hnh nh ng tin Vit Nam,
hnh nh bin bo giao thng qung co; Qung co gian di; Qung co lm nh
hng xu n m quan th, cnh quan, mi trng v trt t an ton giao thng;
Li dng qung co xc phm danh d, uy tn hoc xm phm quyn, li ch hp
php ca t chc, c nhn; Qung co sn phm, hng ha cha c php lu thng,
dch v cha c php thc hin ti thi im qung co; Qung co hng ha, dch
v m php lut cm kinh doanh hoc cm qung co. (iu 5 Php lnh Qung co).
Qung co c tnh cht k th dn tc, phn bit chng tc, xm phm t do tn
ngng, tn gio; Qung co c tnh cht kch thch bo lc, kinh d; dng t ng
khng lnh mnh; Dng hnh nh ngi lnh o ca ng v Nh nc Vit Nam;
92

Qung co khng ng cht lng hng ha, dch v; khng ng a ch c s sn


xut, kinh doanh, dch v; p buc qung co di mi hnh thc; Qung co hn ch
tm nhn ca ngi tham gia giao thng; lm nh hng n s trang nghim ti ni
lm vic ca cc c quan nh nc; dng m thanh gy ting n vt qu n cho
php theo tiu chun Vit Nam; Qung co ni xu, so snh hoc gy nhm ln vi c s
sn xut, kinh doanh, hng ha, dch v ca ngi khc; dng danh ngha, hnh nh ca t
chc, c nhn khc qung co m khng c s chp thun ca t chc, c nhn ;
Qung co thuc cha bnh cho ngi bn theo n ca thy thuc; thuc cha c cp
ng k hoc ht hn ng k, loi ra khi danh mc thuc cho php s dng; thuc
c ng k nhng b nh ch lu hnh; cc thit b dng c y t cha c php s dng,
dch v y t cha c php thc hin ti Vit Nam; Qung co hng ha, dch v khc m
php lut cm qung co. (iu 3 Ngh nh s 24/2003/N-CP)
c) i vi dch v qung co
Ngi qung co c cc quyn sau y:
Qung co v hot ng kinh doanh, hng ha, dch v ca mnh; La chn ngi
kinh doanh dch v qung co, ngi pht hnh qung co, phng tin v hnh thc
qung co; ng k bo h quyn s hu tr tu i vi sn phm qung co ca mnh.
(iu 23.1 Php lnh Qung co)
Ngi qung co c cc ngha v sau y:
Qung co ph hp vi ni dung ca giy chng nhn ng k kinh doanh; - m bo
ni dung qung co phi trung thc, chnh xc; Thc hin cc ngha v k kt trong
hp ng; Thc hin cc ngha v khc theo quy nh ca php lut. (iu 23.2 Php
lnh Qung co)
Ngi kinh doanh dch v qung co c cc quyn sau y:
La chn hnh thc, lnh vc kinh doanh dch v qung co; Yu cu ngi qung
co cung cp thng tin trung thc, chnh xc v ni dung qung co; ng k bo h
quyn s hu tr tu i vi sn phm qung co ca mnh; Hp tc vi t chc, c nhn
trong hot ng qung co; Tham gia Hip hi qung co trong nc v nc ngoi;
Cc quyn khc theo quy nh ca php lut. (iu 24.1 Php lnh Qung co)
Ngi kinh doanh dch v qung co c cc ngha v sau y:
Thc hin ng cc quy nh ca giy chng nhn ng k kinh doanh; Thc hin
ng cc quy nh ca php lut v qung co; Thc hin cc ngha v k kt trong
hp ng dch v qung co; Bi thng thit hi do mnh gy ra; Thc hin cc ngha
v khc theo quy nh ca php lut. (iu 24.2 Php lnh Qung co)
Ngi cho thu phng tin qung co c cc quyn sau y:
La chn ngi qung co, ngi kinh doanh dch v qung co; Thu ph t vic cho thu
phng tin qung co theo tha thun trong hp ng; Cc quyn khc trong vic cho thu
phng tin qung co theo quy nh ca php lut (iu 26.1 Php lnh Qung co)
Ngi cho thu phng tin qung co c cc ngha v sau y:
93

Thc hin ng cc ngha v trong hp ng cho thu phng tin qung co


k kt; Bi thng thit hi do mnh gy ra; Thc hin cc ngha v khc trong vic
cho thu phng tin qung co theo quy nh ca php lut. (iu 26.2 Php lnh
Qung co)
Ngi qung co, ngi kinh doanh dch v qung co, ngi pht hnh qung
co, ngi cho thu phng tin qung co c ngha v np thu, ph, l ph theo quy
nh ca php lut. (iu 27 Php lnh Qung co)
1.4. Mt s quy nh v Th vin
a) Chnh sch ca nh nc v th vin
Nh nc u t ngn sch pht trin th vin, vn ti liu th vin; m rng s
lin thng gia cc th vin trong nc v hp tc, trao i ti liu vi th vin nc
ngoi; khuyn khch t chc, c nhn trong nc, ngi Vit Nam nh c nc ngoi,
t chc, c nhn nc ngoi tham gia pht trin cc loi hnh th vin, thc hin x hi
ha hot ng th vin; o to, bi dng v xy dng i ng nhng ngi lm cng
tc th vin p ng nhu cu pht trin cc loi hnh th vin. (iu 4 Php lnh Th
vin)
Ngi dn tc thiu s c to iu kin s dng ti liu th vin bng ngn ng
ca dn tc mnh. (iu 6.3 Php lnh Th vin)
Ngi khim th c to iu kin s dng ti liu th vin bng ch ni hoc
cc vt mang tin c bit. (iu 6.4 Php lnh Th vin)
Tr em c to iu kin s dng ti liu th vin ph hp vi la tui. (iu
6.5 Php lnh Th vin)
b) Cc hnh vi b nghim cm
Tng tr tri php ti liu c ni dung: i) chng li Nh nc CHXHCNVN; ph
hoi khi i on kt ton dn; ii) tuyn truyn bo lc, chin tranh xm lc, gy hn
th gia cc dn tc v nhn dn cc nc; truyn b t tng, vn ha phm phn ng,
li sng dm , i try, cc hnh vi ti c, t nn x hi, m tn d oan; ph hoi thun
phong m tc ca dn tc; iii) xuyn tc lch s, ph nhn thnh tu cch mng, xc phm
v nhn, anh hng dn tc, vu khng, xc phm uy tn ca t chc, danh d v nhn phm
ca cng dn;
Tit l b mt nh nc, b mt i t ca cng dn; nh tro, hy hoi ti liu
ca th vin; Li dng hot ng nghip v th vin truyn b tri php nhng ni
dung nu trn. (iu 5 Php lnh Th vin)
c) i vi hot ng ca th vin cp x v th vin t nhn
Th vin cp x c quyn v nhim v c th sau: i) t chc phc v sch, bo
cho nhn dn ti c s; ii) xy dng phong tro c v lm theo sch, bo; hnh thnh
thi quen c sch, bo trong nhn dn a phng. (iu 6.3 Ngh nh s
72/2002/N-CP)

94

Th vin t nhn l c s cung ng dch v ngoi cng lp trong lnh vc th


vin, do mt ngi hoc mt nhm ngi thnh lp, u t xy dng c s vt cht, t
bo m kinh ph hot ng v hot ng theo quy nh ca php lut. (iu 2 Ngh
nh s 02/2009/N-CP). Th vin t nhn c thnh lp khi c cc iu kin sau y:
- C vn ti liu ban u v mt hay nhiu mn loi tr thc khoa hc vi s lng t
nht l 500 bn sch v 1 tn n phm nh k, c x l theo quy tc nghip v th vin;
- C din tch p ng yu cu v bo qun vn ti liu v phc v cng chng
vi s lng ch ngi c t nht 10 ch, khng nh hng ti trt t, an ton giao
thng; m bo v sinh mi trng v cnh qun vn ha;
- C phng tin phng chy, cha chy v cc trang thit b chuyn dng ban
u nh gi, t ti liu; bn, gh cho ngi c; hp mc lc hoc bn danh mc vn
ti liu th vin phc v tra cu; ty iu kin c th ca th vin c th c cc trang
thit b hin i khc nh my tnh, cc thit b vin thng;
- Ngi ng tn thnh lp v lm vic trong th vin: i) ngi ng tn thnh
lp th vin phi c quc tch Vit Nam, 18 tui tr ln; c y nng lc php l
v nng lc hnh vi; am hiu v sch bo v lnh vc th vin; ii) ngi lm vic trong
th vin: phi tt nghip trung hc ph thng tr ln v c bi dng kin thc v
nghip v th vin (i vi th vin c vn sch ban u t 500 bn n 1.000 bn);
phi tt nghip trung cp th vin hoc tng ng; nu tt nghip trung cp ngnh
khc th phi c bi dng kin thc nghip v tng ng trnh trung cp th
vin (i vi th vin c vn sch ban u t 1.000 bn n di 20.000 bn); phi tt
nghip i hc chuyn ngnh th vin-thng tin; nu tt nghip i hc chuyn ngnh
khc th phi c bi dng kin thc nghip v th vin tng ng trnh i
hc th vin-thng tin (i vi th vin c vn sch ban u t 20.000 bn tr ln).
(iu 5 Ngh nh s 02/2009/N-CP)
1.5. Mt s quy nh v i sng vn ha c s
a) Danh hiu "Gia nh Vn ha" " thn, lng, p, bn, t dn ph vn ha",
Lng vn ha
Danh hiu Gia nh vn ha x, phng, th trn c xt tng cho h gia
nh t cc tiu chun sau: i) gng mu chp hnh ch trng, chnh sch ca ng,
php lut ca Nh nc; tch cc tham gia cc phong tro thi ua ca a phng ni
c tr; ii) gia nh ha thun, hnh phc, tin b; tng tr gip mi ngi trong
cng ng; iii) t chc lao ng, sn xut, kinh doanh, cng tc, hc tp t nng sut,
cht lng v hiu qu. (iu 29 Lut Thi ua, Khen thng)
Tiu chun danh hiu Gia nh vn ha thc hin theo quy nh ti iu 29
Lut Thi ua, Khen thng vi nhng ni dung c th nh sau:
- Gng mu chp hnh ch trng, chnh sch ca ng, php lut ca Nh
nc; tch cc tham gia cc phong tro thi ua ca a phng: i) thc hin y
ngha v cng dn, khng vi phm php lut Nh nc v quy c, hng c cng
ng; ii) gi gn an ninh chnh tr, trt t an ton x hi; v sinh mi trng; np sng
vn ha ni cng cng; iii) khng s dng vn ha phm thuc loi cm lu hnh;
95

khng mc cc t nn x hi; khng vi phm cc quy nh v thc hin np sng vn


minh trong vic ci, vic tang v l hi; iv) tham gia thc hin y cc phong tro
thi ua, cc sinh hot, hi hp cng ng v bo v di tch lch s-vn ha, cnh quan
ca a phng.
- Gia nh ha thun, hnh phc, tin b; tng tr gip mi ngi trong cng
ng: i) v chng bnh ng, thng yu gip nhau, c trch nhim nui dy con
ci; con chu hiu tho vi b m, ng b; ii) tr em trong tui di hc u c n
trng, t chun ph cp gio dc tiu hc tr ln; iii) mi cp v chng c mt hoc
hai con, khng sinh con th ba; iv) gi gn v sinh phng bnh, n sch s, c nh
tm, h x hp v sinh v s dng nc sch. Cc thnh vin trong gia nh c np
sng lnh mnh, thng xuyn luyn tp th dc th thao; v) on kt xm ging, tham
gia cc hot ng: ha gii, tng tr gip nhau trong lao ng, sn xut, khi kh
khn, hon nn, xa i gim ngho, n n p ngha, nhn o t thin cng ng.
- T chc lao ng, sn xut, kinh doanh, cng tc, hc tp t nng sut, cht
lng v hiu qu: i) kinh t gia nh n nh, tiu dng hp l, tit kim, c k hoch
pht trin kinh t gia nh, nng cao i sng vt cht, tinh thn cho cc thnh vin; ii)
cc thnh vin trong gia nh u hon thnh nhim v sn xut, kinh doanh, cng tc,
hc tp. (iu 4 Quy ch cng nhn danh hiu Gia nh vn ha, Lng vn ha,
T dn ph vn ha ban hnh km theo Quyt nh s 62/2006/Q-BVHTT)
Ch tch UBND cp x quyt nh tng giy khen, danh hiu Gia nh vn ha.
(iu 80 Lut Thi ua, Khen thng)
Danh hiu thn, lng, p, bn, t dn ph vn ha c xt tng cho thn, lng,
p, bn, t dn ph v tng ng t cc tiu chun sau: i) i sng kinh t n nh
v tng bc pht trin; ii) i sng vn ha tinh thn lnh mnh, phong ph; iii) mi
trng cnh quan sch p; iv) chp hnh tt ch trng, chnh sch ca ng, php
lut ca Nh nc; v) c tinh thn on kt, tng tr, gip ln nhau trong cng
ng.(iu 30 Lut Thi ua, Khen thng)
Tiu chun cng nhn danh hiu Lng vn ha i vi vng ng bng (cn
th) thc hin theo quy nh ti iu 30 Lut Thi ua, Khen thng, vi nhng ni
dung c th nh sau:
- i sng kinh t n nh v tng bc pht trin: i) c t 85% h tr ln c i
sng kinh t n nh; nhiu h sn xut, kinh doanh gii; di 5% h ngho, khng c
h i; ii) c t 80% h tr ln c nh xy mi bng hoc lp ngi, xa nh tranh tre
dt nt; iii) trn 85% ng lng, ng xm c b-tng, lt gch hoc lm bng
vt liu cng; iv) trn 90% s h c s dng in.
- i sng vn ha tinh thn lnh mnh, phong ph: i) c cc thit ch vn hathng tin, th dc th thao, gio dc, y t ph hp, hot ng thng xuyn; ii) thc
hin tt np sng vn minh trong vic ci, vic tang, l hi v sinh hot cng ng;
iii) khng c ngi mc t nn x hi, tng tr v s dng vn ha phm thuc loi
cm lu hnh; iv) c t 75% tr ln s h c cng nhn danh hiu Gia nh vn
ha; khu dn c hoc trn 70% s khu dn c c cng nhn danh hiu Khu dn c
96

tin tin 3 nm lin tc tr ln; v) 100% tr em trong tui i hc c n trng,


t chun ph cp gio dc tiu hc tr ln; khng c ngi m ch; vi) khng c dch
bnh; khng xy ra ng c thc phm ng ngi; gim hng nm 1,5% t l suy
dinh dng tr em di 5 tui; trn 90% tr em di 1 tui c tim chng y
theo quy nh, ph n c thai c khm thai nh k.
- Mi trng cnh quan sch p: i) ng lng, ng xm phong quang, sch s;
rc thi phi c thu gom x l; ii) c t 85% h tr ln c s dng nc sch, c
nh tm, h x hp v sinh; iii) tn to, bo v, pht huy cc di tch lch s-vn ha,
cnh quan thin nhin a phng.
- Chp hnh tt ch trng, chnh sch ca ng, php lut ca Nh nc: i)
thc hin tt cng tc tuyn truyn, ph bin php lut cho nhn dn; ii) thc hin tt
ng li ca ng, chnh sch, php lut ca Nh nc; xy dng v thc hin tt
quy c, hng c cng ng; iii) m bo an ninh chnh tr, trt t an ton x hi;
thc hin tt Quy ch dn ch c s; khng c khiu kin tp th vt cp ko di;
iv) chi b ng v cc t chc on th c xp loi kh tr ln; v) chm lo cc i
tng chnh sch, m bo c mc sng trung bnh tr ln cng ng; vi) khng c
trng n hnh s.
- C tinh thn on kt, tng tr, gip ln nhau trong cng ng: i) hot ng
ha gii c hiu qu; nhng mu thun, bt ha c gii quyt ti cng ng; ii) c
phong tro gip nhau lm kinh t, xa i gim ngho, n n p ngha, nhn o t
thin. (iu 6 Quy ch cng nhn danh hiu Gia nh vn ha, Lng vn ha,
T dn ph vn ha ban hnh km theo Quyt nh s 62/2006/Q-BVHTT)
Tiu chun cng nhn danh hiu Lng vn ha i vi vng min ni (vng
ng bo dn tc thiu s; vng su, vng xa, vng bin gii, hi o): iu 30 Lut
Thi ua, Khen thng quy nh nh sau:
- i sng kinh t n nh v tng bc pht trin: i) nh canh, nh c; c t 60%
s h tr ln c i sng kinh t n nh, gim t l h ngho t 3% tr ln hng nm,
khng c h i; ii) c t 60% s h tr ln c nh c xy dng hoc lm bn vng,
gim t l nh tm t 5% tr ln hng nm; iii) c t 50% tr ln s h c s dng in;
iv) ng lng, ng xm c tu b, nng cp hng nm.
- i sng vn ha tinh thn lnh mnh, phong ph: i) c t im sinh hot vn
ha-vn ngh-th dc th thao, vui chi gii tr cng ng; duy tr cc sinh hot vn
ha-th thao truyn thng ca dn tc; ii) thc hin tt np sng vn minh trong vic
ci, vic tang, l hi v sinh hot cng ng ph hp vi thun phong m tc ca dn
tc; iii) khng c t nn x hi pht sinh; khng trng, bun bn v s dng thuc
phin; khng tng tr v s dng vn ha phm thuc loi cm lu hnh; iv) c t 60%
s h tr ln c cng nhn danh hin Gia nh vn ha; khu dn c hoc trn 70%
s khu dn c c cng nhn danh hiu Khu dn c tin tin lin tc 2 nm tr ln; v)
c t 70% tr ln s tr em trong tui i hc c n trng, khng c ngi ti m
ch; vi) khng c dch bnh; khng xy ra ng c thc phm ng ngi; thc hin
chng trnh tim chng m rng cho tr em di 1 tui; ph n c thai c khm nh k.
97

- Mi trng, cnh quan sch p: i) ng lng, ng xm, ni sinh hot cng ng


sch s; bo v ngun nc sch; ii) c t 60% s h tr ln c s dng nc hp v
sinh, c nh tm, h x hp v sinh, a chung tri chn nui cch xa nh ; iii) bo v
cc di tch lch s-vn ha, cnh quan thin nhin ca a phng.
- Chp hnh tt ch trng, chnh sch ca ng, php lut ca Nh nc: i)
thng xuyn tuyn tuyn, ph bin php lut cho nhn dn; ii) thc hin tt ng li
ca ng, chnh sch, php lut ca Nh nc; xy dng v thc hin tt quy c,
hng c cng ng; iii) m bo an ninh chnh tr, trt t an ton x hi; thc hin
tt Quy ch dn ch c s; khng c khiu kin tp th vt cp; iv) chi b ng v
cc t chc on th c xp loi kh tr ln; v) chm lo cc i tng chnh sch,
m bo c mc sng trung bnh tr ln cng ng; vi) khng c trng n hnh s.
(iu 7 Quy ch cng nhn danh hiu Gia nh vn ha, Lng vn ha, T dn
ph vn ha ban hnh km theo Quyt nh s 62/2006/Q-BVHTT)
Tiu chun cng nhn danh hiu T dn ph vn ha iu 30 Lut Thi ua,
Khen thng quy nh nh sau:
- C i sng kinh t n nh v tng bc pht trin: i) c t 90% s h tr ln c i
sng kinh t n nh; nhiu h giu, di 5% h ngho, khng c h i; ii) c t 89% s h tr
ln c nh c xy bn vng, xa nh tranh tre dt nt.
- C i sng vn ha tinh thn lnh mnh, phong ph: i) c cc thit ch vn ha,
gio dc, y t; c im sinh hot vn ha vui chi gii tr; c hot ng vn ha, th
thao thng xuyn; ii) thc hin tt np sng vn minh trong vic ci, vic tang, l
hi; khng c t nn x hi; khng tng tr v s dng vn ha phm cm lu hnh;
iii) c t 80% s h tr ln c cng nhn danh hiu Gia nh vn ha; khu dn c
hoc trn 70% s khu dn c c cng nhn danh hiu Khu dn c tin tin lin tc
3 nm tr ln; iv) khng c dch bnh; khng xy ra ng c thc phm ng ngi;
gim hng nm 1,5% t l suy dinh dng tr em di 5 tui; trn 90% tr em di 1
tui c tim chng y tho quy nh, ph n c thai c khm thai nh k.
- C mi trng, cnh quan sch p: i) ng giao thng c tri nha hoc btng; c h thng n chiu sng; ng ph, ni sinh hot cng cng sch p; thc
hin tt php lut v trt t, an ton giao thng th; ii) c 100% s h c s dng
nc sch, v sinh mi trng c m bo; iii) tn to, bo v cc di tch lch s-vn
ha, danh lam thng cnh a phng.
- Thc hin ng li ca ng, chnh sch, php lut ca Nh nc: i) thc hin
tt ng li, ch trng ca ng, chnh sch, php lut ca Nh nc; ii) m bo
an ninh chnh tr, trt t an ton x hi; thc hin tt np sng vn minh th v Quy
ch dn ch c s; iii) chi b ng v cc t chc on th c xp loi kh tr ln;
iv) 100% tr em ang tui i hc u c n trng; t chun ph cp gio dc
trung hc c s tr ln; v) c phong tro n n p ngha v hot ng t thin c
hiu qu. (iu 8 Quy ch cng nhn danh hiu Gia nh vn ha, Lng vn ha,
T dn ph vn ha ban hnh km theo Quyt nh s 62/2006/Q-BVHTT)
b) Mt s quy nh i vi Trung tm Vn ha-Th thao x
98

Trung tm Vn ha-Th thao x c chc nng tuyn truyn, ph bin ng li,


ch trng ca ng, chnh sch, php lut ca Nh nc; t chc cc hot ng vn
ha, th thao, vui chi gii tr; bo tn, pht huy cc hnh thc sinh hot vn ha, th
thao dn tc; bi dng nng khiu ngh thut, th dc th thao; nng cao dn tr v
mc hng th vn ha, th thao cho nhn dn; thu ht v to iu kin thun li cho
cc tng lp nahan dn tham gia mi hot ng vn ha, th thao; phc v cc nhim
v kinh t-x hi ca a phng. (iu 2.1 Thng t s 12/2010/TT-BVHTTDL).
Trung tm Vn ha-Th thao x c nhim v:
- Xy dng cc chng trnh k hoch hot ng hng thng, qu, nm trnh UBND x ph
duyt; t chc thc hin cc chng trnh, k hoch sau khi c ph duyt;
- xut, tham mu cho UBND x tng cng lnh o, ch o xy dng Trung
tm Vn ha-Th thao x; thc hin ch trng x hi ha cc lnh vc vn ha-th
thao trong phm vi x;
- Phi hp vi cc ngnh, on th x t chc cc hot ng vn ha-th thao
trn a bn; hng dn, gip v chuyn mn nghip v cho cc nh vn ha, cu
lc b vn ha, th dc th thao cc khu dn c x; xy dng, qun l i ng cn
b chuyn mn, cng tc vin; qun l ti sn, ti chnh c giao theo ch hin
hnh; thc hin ch bo co, thng k; s kt, tng kt, rt kinh nghim thc tin,
ngh cp c thm quyn khen thng cc c nhn, tp th c thnh tch xut sc;
- T chc cc hot ng vn ha, th thao, vui chi gii tr cho tr em;
- Tham gia cc hot ng vn ha, th dc th thao do cp huyn t chc. (iu
2.2 Thng t s 12/2010/TT-BVHTTDL)
Trung tm Vn ha-Th thao x c quyn hn:
- Kin ngh vi UBND x v c quan qun l vn ha cp trn v nhng vn c
lin quan n t chc v hot ng ca Trung tm Vn ha-Th thao x;
- c ngn sch nh nc u t kinh ph xy dng c s vt cht, trang thit b;
tr cp cn b, cng tc vin v hot ng theo chc nng, nhim v c giao;
- c c cn b tham gia cc lp tp hun nghip v, cc cuc lin ha, hi thi,
hi din do c quan chuyn ngnh cp trn t chc;
- c mi nhng ngi c chuyn mn, nghip v trong cc lnh vc vn hath thao ch o, hng dn hoc dn dng cc chng trnh hot ng ca Trung
tm Vn ha-Th thao x theo quy nh ca php lut;
- c lin kt vi cc t chc, c nhn hot ng dch v vn ha, th dc th
thao, vui chi gii tr trn a bn x theo quy nh ca php lut. (iu 2.3 Thng t
s 12/2010/TT-BVHTTDL)
Trung tm Vn ha-Th thao x, do UBND cp huyn thnh lp trn c s hp
nht cc c s hin c nh: nh vn ha, sn vn ng, nh tp luyn th dc th thao,
cu lc b vn ha, cu lc b th dc th thao hoc i truyn thanh, trung tm hc tp
cng ng x. (iu 3.1 Thng t s 12/2010/TT-BVHTTDL).
99

Trung tm Vn ha-Th thao x chu s lnh o ca UBND x, s ch o hng


dn trc tip v nghip v ca Trung tm Vn ha-Th thao cp huyn v chu s qun
l nh nc ca Phng Vn ha v Thng tin cp huyn. (iu 3.2 Thng t s
12/2010/TT-BVHTTDL)
Ch nhim Trung tm Vn ha-Th thao x l cng chc x ph trch v vn hax hi, chu trch nhim trc Ch tch UBND x v ton b hot ng ca Trung tm.
Ch nhim phi c bng tt nghip Trung cp v chuyn mn ngnh vn ha-x hi
hoc th dc th thao tr ln. Ph Ch nhim do Ch tch UBND x b nhim theo
ngh ca Ch nhim Trung tm. Cn b chuyn mn, nghip v khng chuyn trch l
nhng ngi qua o to, tp hun v: vn ngh qun chng; hng dn vin th
dc th thao; bin tp vin tuyn truyn; k v; th vin, bo tng; k thut vin (m
thanh, nh sng, truyn thanh); phng php vin, cng tc cu lc b, cng tc .
Cng tc vin l trng cc ngnh, on th a phng v nhng ngi t nguyn,
nhit tnh, c kh nng tham gia t chc cc hot ng vn ha, th thao. (iu 3.3
Thng t s 12/2010/TT-BVHTTDL).
Trung tm Vn ha-Th thao x l n v s nghip, c ngn sch a phng
(tnh, huyn, x) u t 100% kinh ph xy dng, mua sm trang thit b v m bo
kinh ph hot ng thng xuyn theo chc nng, nhim v c giao. Cng chc x
v vn ha-x hi l Ch nhim Trung tm, cc cn b cp x kim nhim nhim v
ca Trung tm, cn b khng chuyn trch hot ng ti Trung tm c hng ch
, chnh sch v ph cp theo quy nh ti Ngh nh s 92/2009/N-CP ngy
22/10/2009 ca Chnh ph v Thng t lin tch s 03/2010/TTLT-BNV-BTCBLTB&XH ngy 27/5/2010 ca B Ni v, B Ti chnh v B Lao ng -Thng
binh v X hi. Trung tm Vn ha-Th thao x ch ng to ngun thu t cc hot
ng dch v vn ha-th thao, hi ph sinh hot cc cu lc b, nhm s thch. Trung
tm thc hin chnh sch khuyn khch x hi ha v to iu kin cc c nhn, t
chc, doanh nghip u t xy dng c s hot ng vn ha-th thao, vui chi gii tr
trn a bn x. (iu 4.3 Thng t s 12/2010/TT-BVHTTDL).
Trung tm Vn ha-Th thao x thc hin cc hot ng sau: i) hot ng tuyn
truyn c ng; ii) hot ng vn ngh qun chng; iii) hot ng th dc th thao; iv)
hot ng cu lc b; v) hot ng xy dng np sng vn ha; vi) hot ng trin khai
thc hin phong tro Ton dn on kt xy dng i sng vn ha; vii) cc hot
ng vn ha-th thao khc. (iu 5 Thng t s 12/2010/TT- BVHTTDL)
2. V gia nh
2.1. Mt s quy nh v thc hin Bnh ng gii trong gia nh
Bnh ng gii trong gia nh: i) v, chng bnh ng vi nhau trong quan h dn
s v cc quan h khc lin quan n hn nhn v gia nh; ii) v, chng c quyn,
ngha v ngang nhau trong s hu ti sn chung, bnh ng trong s dng ngun thu
nhp chung ca v chng v quyt nh cc ngun lc trong gia nh; iii) v, chng
bnh ng vi nhau trong vic bn bc, quyt nh la chn v s dng bin php k
hoch ha gia nh ph hp; s dng thi gian ngh chm sc con m theo quy nh
ca php lut; iv) con trai, con gi c gia nh chm sc, gio dc v to iu kin
100

nh nhau hc tp, lao ng, vui chi, gii tr v pht trin; v) cc thnh vin nam,
n trong gia nh c trch nhim chia s cng vic gia nh. (iu 18 Lut Bnh ng
gii).
2.2. Mt s quy nh cn bit phng, chng bo lc gia nh
Th no l bo lc gia nh: Bo lc gia nh l hnh vi c ca thnh vin gia
nh gy tn hi hoc c kh nng gy tn hai v th cht, tinh thn, kinh t i vi
thnh vin khc trong gia nh. (Khon 2 iu 1 Lut Phng, chng bo lc gia nh
(PCBLG)
a) Cc hnh vi bo lc gia nh
Hnh h, ngc i, nh p hoc hnh vi c khc xm hi n sc khe, tnh
mng; Lng m hoc hnh vi c khc xc phm danh d, nhn phm; C lp, xua
ui hoc gy p lc thng xuyn v tm l gy hu qu nghim trng; Ngn cn vic
thc hin quyn, ngha v trong quan h gia nh gia ng, b v chu; gia cha, m v
con; gia v v chng; gia anh, ch, em vi nhau; Cng p quan h tnh dc; Cng
p to hn; cng p kt hn, ly hn hoc cn tr hn nhn t nguyn, tin b; Chim
ot, hy hoi, p ph hoc c hnh vi khc c lm h hng ti sn ring ca thnh
vin khc trong gia nh hoc ti sn chung ca cc thnh vin gia nh; Cng p
thnh vin gia nh lao ng qu sc, ng gp ti chnh qu kh nng ca h; kim
sot thu nhp ca thnh vin gia nh nhm to ra tnh trng ph thuc v ti chnh; C
hnh vi tri php lut buc thnh vin gia nh ra khi ch . (iu 2.1 Lut PCBLG)
Cc hnh vi bo lc gia nh quy nh nu trn cng c p dng i vi thnh
vin gia nh ca v, chng ly hn hoc nam, n khng ng k kt hn m chung
sng vi nhau nh v chng. (iu 2.2 Lut PCBLG)
Ngi c hnh vi bo lc gia nh phi c ngha v: Tn trng s can thip hp
php ca cng ng; chm dt ngay hnh vi bo lc; Chp hnh quyt nh ca c
quan, t chc c thm quyn; Kp thi a nn nhn i cp cu, iu tr; chm sc nn
nhn bo lc gia nh, tr trng hp nn nhn t chi; Bi thng thit hi cho nn
nhn bo lc gia nh khi c yu cu v theo quy nh ca php lut. (iu 4 Lut
PCBLG)
Nn nhn bo lc gia nh c cc quyn sau y: Yu cu c quan, t chc,
ngi c thm quyn bo v sc khe, tnh mng, nhn phm, quyn v li ch hp
php khc ca mnh; Yu cu c quan, ngi c thm quyn p dng bin php ngn
chn, bo v, cm tip xc theo quy nh ca Lut Phng, chng bo lc gia nh;
c cung cp dch v y t, t vn tm l, php lut; c b tr ni tm lnh, c
gi b mt v ni tm lnh v thng tin khc theo quy nh ca Lut Phng, chng bo
lc gia nh; Cc quyn khc theo quy nh ca php lut. (iu 5.1 Lut PCBLG)
Nn nhn bo lc gia nh c ngha v cung cp thng tin lin quan n bo lc
gia nh cho c quan, t chc, ngi c thm quyn khi c yu cu. (iu 5.2 Lut
PCBLG)
b) Nhng hnh vi b nghim cm
101

Cc hnh vi bo lc gia nh quy nh ti iu 2 ca Lut PCBLG


Cng bc, kch ng, xi gic, gip sc ngi khc thc hin hnh vi bo lc
gia nh; S dng, truyn b thng tin, hnh nh, m thanh nhm kch ng bo lc gia
nh; Tr th, e da tr th ngi gip nn nhn bo lc gia nh, ngi pht hin,
bo tin, ngn chn hnh vi bo lc gia nh; Cn tr vic pht hin, khai bo v x l
hnh vi bo lc gia nh; Li dng hot ng phng, chng bo lc gia nh trc li
hoc thc hin hot ng tri php lut; Dung tng, bao che, khng x l, x l khng
ng quy nh ca php lut i vi hnh vi bo lc gia nh. (iu 8 Lut PCBLG)
c) Nguyn tc ha gii mu thun, tranh chp gia cc thnh vin gia nh
Kp thi, ch ng, kin tr; Ph hp vi ch trng, ng li ca ng, chnh
sch, php lut ca Nh nc, o c x hi v phong tc, tp qun tt p ca dn
tc Vit Nam; Tn trng s t nguyn tin hnh ha gii ca cc bn; Khch quan,
cng minh, c l, c tnh; Gi b mt thng tin i t ca cc bn; Tn trng quyn, li
ch hp php ca ngi khc; khng xm phm li ch ca Nh nc, li ch cng
cng; Khng ha gii mu thun, tranh chp gia cc thnh vin gia nh quy nh ti
iu 14 v iu 15 ca Lut Phng, chng bo lc gia nh trong nhng trng hp: i)
v vic thuc ti phm hnh s, tr trng hp ngi b hi yu cu khng x l theo
quy nh ca php lut hnh s; ii) v vic thuc hnh vi vi phm php lut b x l
hnh chnh. (iu 12 Lut PCBLG)
d) T vn v gia nh c s
UBND cp x xc nh v lp danh sch i tng thc hin hot ng t vn
v gia nh c s; Cn c vo k hoch phng, chng bo lc gia nh ca a
phng v danh sch i tng, UBND cp x ch tr, phi hp vi y ban Mt trn
T quc Vit Nam v cc t chc thnh vin ca Mt trn cng cp, cng ng dn c
t chc thc hin t vn v gia nh c s;
Vic t vn v gia nh c s c thc hin thng qua cc hnh thc: i) t vn
trc tip; ii) t vn thng qua cc phng tin thng tin i chng; iii) t vn thng qua
cc loi hnh khc.
Cng chc lm cng tc t php phi hp vi cng chc lm cng tc vn ha-x
hi cp x cung cp, ph bin ti liu, thng tin, kin thc v phng, chng bo lc gia
nh cho ngi chun b kt hn trc khi c cp Giy chng nhn kt hn; cung
cp ni dung t vn v gia nh c s cho c quan thng tin i chng. Cng chc
lm cng tc vn ha-x hi, cng chc lm cng tc t php, cn b ca y ban Mt
trn T quc Vit Nam, Hi Lin hip Ph n Vit Nam, on Thanh nin Cng sn
H Ch Minh, Hi Nng dn Vit Nam, Hi Cu chin binh, Hi Ngi cao tui cp
x, t vin ca T ha gii c s, nhn vin y t cp x c tp hun v t vn
l ngi thc hin t vn trc tip v gia nh c s. (iu 6 Ngh nh s
08/2009/N-CP)
Cc bin php ngn chn, bo v c p dng kp thi bo v nn nhn bo
lc gia nh bao gm: Buc chm dt ngay hnh vi bo lc gia nh; Cp cu nn
nhn bo lc gia nh; Cc bin php ngn chn theo quy nh ca php lut v x l vi
102

phm hnh chnh hoc php lut v t tng hnh s i vi ngi c hnh vi bo lc gia
nh; Cm ngi c hnh vi bo lc gia nh n gn nn nhn (trong khong cch 30
m; tr trng hp c s ngn cch nh tng, hng ro hoc vt ngn cch khc, bo
m an ton cho nn nhn); s dng in thoi, fax, th in t hoc cc phng
tin thng tin khc c hnh vi bo lc vi nn nhn (gi chung l bin php cm tip
xc). (iu 19 Lut PCBLG; iu 8 Ngh nh s 08/2009/N-CP)
Ch tch UBND cp x ni xy ra bo lc gia nh quyt nh p dng bin php
cm tip xc trong thi hn khng qu 3 ngy khi c cc iu kin sau y: i) c n
yu cu ca nn nhn bo lc gia nh, ngi gim h hoc ngi i din hp php
hoc c quan, t chc c thm quyn; trng hp c quan, t chc c thm quyn c
n yu cu th phi c s ng ca nn nhn bo lc gia nh; ii) c hnh vi bo
lc gia nh gy tn hi hoc e da gy tn hi n sc khe hoc e da tnh mng ca
nn nhn bo lc gia nh (c giy xc nhn ca c s khm bnh, cha bnh v vic
khm v iu tr thng tch do hnh vi bo lc gia nh gy ra; hoc c du vt thng
tch trn c th nn nhn c th nhn thy r bng mt thng hoc c du hiu r rng
v hong lon tinh thn ca nn nhn bo lc gia nh; hoc c chng c chng minh c
s e da gy tn hi n sc khe hoc tnh mng ca nn nhn bo lc gia nh); iii)
ngi c hnh vi bo lc gia nh v nn nhn bo lc gia nh c ni khc nhau trong
thi gian cm tip xc (nh ca ngi thn, bn b, a ch tin cy hoc ni khc m
nn nhn bo lc gia nh t nguyn chuyn n ). (iu 20.1 Lut PCBLG; iu 9
Ngh nh s 08/2009/N-CP)
Chm nht 12 gi, k t khi nhn c n yu cu, Ch tch UBND cp x xem
xt, quyt nh p dng bin php cm tip xc; trng hp khng ra quyt nh th
phi thng bo bng vn bn v nu r l do cho ngi yu cu bit. Quyt nh cm
tip xc c hiu lc ngay sau khi k v c gi cho ngi c hnh vi bo lc gia
nh, nn nhn bo lc gia nh, ngi ng u cng ng dn c ni c tr ca nn
nhn bo lc gia nh. Ch tch UBND cp x ra quyt nh cm tip xc hy b
quyt nh khi c n yu cu ca nn nhn bo lc gia nh hoc khi nhn thy
bin php ny khng cn cn thit. (iu 20.3 v 20.3 Lut PCBLG)
Trong trng hp gia nh c vic tang l, ci hi hoc cc trng hp c bit
khc m ngi c hnh vi bo lc gia nh v nn nhn bo lc gia nh phi tip xc
vi nhau th ngi c hnh vi bo lc gia nh phi bo co vi ngi ng u cng
ng dn c ni c tr ca nn nhn bo lc gia nh. Ngi c hnh vi bo lc gia
nh vi phm quyt nh cm tip xc c th b tm gi hnh chnh, x pht vi phm
hnh chnh (khi c n ngh ca nn nhn bo lc gia nh hoc ngi vi phm
quyt nh cm tip xc b c quan, t chc, c nhn c thm quyn nhc nh
nhng vn c tnh vi phm). (iu 20.4 v 20.5 Lut PCBLG; iu 12 Ngh nh s
08/2009/N-CP)
3. V Th dc Th thao
3.1. Mt s quy nh v chnh sch pht trin th dc, th thao
a) Chnh sch chung
103

Pht trin s nghip th dc, th thao nhm nng cao sc khe, th lc, tm vc
ngi Vit Nam, gp phn ci thin i sng vn ha, tinh thn cho nhn dn, tng
cng hp tc, giao lu quc t v th thao, nng cao s hiu bit gia cc quc gia,
dn tc phc v s nghip xy dng v bo v T quc; Tng dn u t ngn sch nh
nc, dnh qu t v c chnh sch pht huy ngun lc xy dng c s vt cht,
o to, bi dng nhn lc, pht hin v bi dng nng khiu th thao o to
thnh nhng ti nng th thao, nghin cu, ng dng khoa hc v cng ngh nhm
nng cao cht lng hot ng th dc, th thao, pht trin mt s mn th thao trnh
th gii;
Khuyn khch t chc, c nhn tham gia pht trin s nghip th dc, th thao,
thnh lp c s dch v hot ng th thao p ng nhu cu tp luyn, vui chi, gii tr
ca nhn dn, bo m cc c s th tao cng lp v t nhn c bnh ng trong
vic hng u i v thu, tn dng, t ai theo quy nh ca php lut;
u tin u t pht trin th dc, th thao vng c iu kin kinh t-x hi c bit
kh khn, bo tn v pht trin cc mn th thao dn tc. (iu 4, Lut Th dc th thao)
b) Pht trin th dc, th thao qun chng
Nh nc c chnh sch u t v khuyn khch t chc, c nhn tham gia pht
trin th dc, th thao qun chng, to c hi cho mi ngi khng phn bit la tui,
gii tnh, sc khe, tnh trng khuyt tt c thc hin quyn hot ng th dc, th
thao nng cao sc khe, vui chi, gii tr;
UBND cc cp c trch nhim xy dng cc cng trnh th thao cng cng, bo
m nhn lc v chuyn mn, nghip v th dc, th thao; xy dng mng li cng
tc vin th dc, th thao c s p ng yu cu hot ng th dc, th thao ca cng
ng dn c;
Mt trn T quc Vit Nam v cc t chc thnh vin ca Mt trn c trch nhim
vn ng hi vin tham gia hot ng th dc, th thao nhm rn luyn thn th, nng
cao sc khe; phi hp vi c quan qun l nh nc v th dc, th thao t chc biu
din v thi u th thao qun chng;
C quan qun l nh nc v th dc, th thao cc cp phi hp vi t chc x
hi-ngh nghip v th thao vn ng mi ngi tham gia pht trin phong tro th
dc, th thao, ph bin kin thc, hng dn tp luyn th dc, th thao ph hp vi s
thch, la tui, gii tnh, ngh nghip; bi dng chuyn mn, nghip v cho cng tc
vin th dc, th thao c s;
C quan nh nc, t chc, doanh nghip c trch nhim to iu kin cng
chc, vin chc, ngi lao ng trong n v mnh c tham gia hot ng th dc,
th thao. (iu 11 Lut Th dc th thao)
c)Th dc, th thao cho ngi khuyt tt
Nh nc to iu kin cho ngi khuyt tt tham gia hot ng th dc, th thao
nhm nng cao sc khe, ha nhp cng ng; bo m c s vt cht v ch , chnh

104

sch cho vn ng vin th thao khuyt tt tp luyn v thi u cc gii th thao quc
gia, quc t;
Nh nc khuyn khch t chc, c nhn h tr ngi khuyt tt tham gia hot
ng th dc, th thao;
C quan qun l nh nc v th dc, th thao cc cp phi hp vi t chc x
hi-ngh nghip v th thao, c quan, t chc c lin quan to iu kin, hng dn
ngi khuyt tt tham gia cc hot ng th dc, th thao;
Cng trnh th thao phi c thit k ph hp ngi khuyt tt tham gia hot
ng th dc, th thao. (iu 14, Lut Th dc th thao)
d) Th dc, th thao cho ngi cao tui
Nh nc to iu kin v khuyn khch t chc, c nhn chm lo vic tp luyn,
biu din v thi u th thao cho ngi cao tui;
Mt trn T quc Vit Nam, Hi Ngi cao tui c trch nhim tuyn truyn, vn
ng ngi cao tui tham gia hot ng th dc, th thao.
Cng tc vin th dc, th thao l ngi c trnh chuyn mn th dc, th thao.
Cng tc vin th dc, th thao c tr th lao khi thc hin nhim v vn ng, t
chc, hng dn mi ngi tp luyn th dc, biu din-thi u th thao v tham gia
hot ng pht trin phong tro th dc, th thao c s. (iu 5, Ngh nh s
112/2007/N-CP)
) i vi c s th thao ngoi cng lp
C s th thao ngoi cng lp c:
ng k tham gia cc gii thi u quc gia, quc t, c t chc cc gii thi
u th thao khi c c quan th dc th thao cng cp ng ; ng cai t chc cc
gii th thao ca a phng, gii th thao quc gia, quc t t chc ti Vit Nam bnh
ng nh cc c s th thao cng lp; ng k t chc tp hun cc i tuyn th thao
ca cc a phung, ngnh, quc gia; K hp ng o to vn ng vin th thao
thnh tch cao theo Chng trnh pht trin th thao thnh tch cao quc gia v tng a
phng; Chuyn nhng vn ng vin theo quy nh v chuyn nhng vn ng
vin do Lin on, Hip hi th thao quc gia ban hnh; Hp ng lin kt vi c s
th thao cng lp s dng, khai thc cc cng trnh th thao cng cng; Nhn khon,
thu cng trnh th thao ca Nh nc cung ng dch v th dc, th thao. (Mc II.
Thng t s 01/2007/TT-UBTDTT)
e) Tiu chun cng tc vin th dc, th thao
L hun luyn vin, hng dn vin th thao hoc vn ng vin c ng cp t
cp II tr ln; C bng cp v chuyn ngnh th dc th thao t bc trung cp tr ln;
C giy chng nhn chuyn mn do Lin on th thao quc gia, Lin on th thao
quc t tng ng cp; C giy chng nhn c o to chuyn mn do S Vn ha,
Th thao v Du lch tnh, thnh ph trc thuc Trung ng cp (i vi cc a phng
vng cao, vng su, vng xa, hi o nu cha c ngi tiu chun ny th nhng
105

ngi cng tc vn ha-x hi, on thanh nin, nhng ht nhn phong tro th dc th
thao c xt lm cng tc vin.) (Mc I.1 Thng t s 05/2007/TT-UBTDTT)
Cng tc vin th dc, th thao c Phng Vn ha-Thng tin cp huyn cp th
cng tc vin. (Mc I.2 Thng t s 05/2007/TT-UBTDTT)
Th tc cp th cng tc vin: UBND cp x tng hp, gi h s n Phng
Vn ha-Thng tin cp huyn ngh cp th. H s gm: i) giy ngh cp th cng
tc vin ca UBND cp x; ii) bn sao vn bn, chng ch, giy xc nhn v trnh
chuyn mn; iii) giy chng nhn sc khe ca c s y t a khoa cp huyn tr
ln; iv) s yu l lch c xc nhn ca UBND x, phng, th trn ni c tr hoc c
quan cng tc; v) 02 nh 3x4. (Mc I.3 Thng t s 05/2007/TT-UBTDTT)
3.2.Mt s quy nh v nhng hnh vi b nghim cm trong hot ng th
dc, th thao
Li dng hot ng th dc, th thao xm phm li ch ca Nh nc, quyn v li
ch hp php ca t chc, c nhn; gy thit hi n sc khe, tnh mng con ngi, tri
vi o c, thun phong m tc v bn sc vn ha dn tc;
S dng cht kch thch, phng php b cm trong tp luyn v thi u th thao
(s dng cht kch thch thuc danh mc b cm trong qu trnh tp luyn v thi u th
thao; s dng nhng bi tp, mn th thao hoc cc phng php tp luyn v thi u gy
thit hi n sc khe, tnh mng con ngi, tri vi o c, thun phong m tc ca dn
tc hoc nh hng an ninh, trt t an ton x hi).
Gian ln trong hot ng th thao (gian ln tn, tui, gii tnh trong thi u th
thao; trc tip lm sai lch kt qu thi u th thao; gian ln v thnh tch v tuyn
chn ngi vo i tuyn th thao, cc trng nng khiu th thao).
Bo lc trong hot ng th thao (c gy chn thng, chi th bo gy nh
hng xu n sc khe ca ngi khc trong tp luyn, thi u th thao; e da, xc
phm cc t chc, c nhn khi tham gia hot ng th thao);
Cn tr hot ng th dc, th thao hp php ca t chc, c nhn (khng t chc
cc hot ng th dc, th thao cho cc t chc, c nhn lin quan trong phm vi chc
nng v nhim v ca mnh; khng bo m cc iu kin v c s vt cht, trang thit
b tp luyn v thi u th thao trong phm vi nhim v ca mnh; lm dng quyn
hoc dng nh hng ca mnh ngn cn cc t chc, c nhn tham gia hot ng
th dc, th thao);
Li dng chc v, quyn hn lm sai lch kt qu thi u th thao. (iu 10, Lut
Th dc th thao; iu 3 Ngh nh s 112/2007/N-CP)
4. V du lch
4.1. Mt s quy nh v chnh sch pht trin du lch
Nh nc c c ch, chnh sch huy ng mi ngun lc, tng u t pht trin
du lch bo m du lch l ngnh kinh t mi nhn ca t nc.

106

Nh nc c chnh sch khuyn khch, u i v t ai, ti chnh, tn dng i


vi t chc, c nhn trong nc v t chc, c nhn nc ngoi u t vo cc lnh vc
sau y: i) bo v, tn to ti nguyn du lch v mi trng du lch; ii) tuyn truyn,
qung b du lch; iii) o to, pht trin ngun nhn lc du lch; iv) nghin cu, u t,
xy dng sn phm du lch mi; v) hin i ha hot ng du lch; vi) xy dng kt cu
h tng du lch, c s vt cht-k thut du lch, nhp khu phng tin cao cp phc v
cho vic vn chuyn khch du lch, trang thit b chuyn dng hin i cho c s lu
tr du lch hng cao v khu du lch quc gia; vii) pht trin du lch ti ni c tim nng
du lch vng su, vng xa, vng c iu kin kinh t-x hi kh khn nhm s dng
lao ng, hng ha v dch v ti ch, gp phn nng cao dn tr, xa i, gim ngho.
Nh nc b tr ngn sch cho cng tc quy hoch; h tr u t xy dng kt cu h
tng th du lch, khu du lch, im du lch; h tr cng tc tuyn truyn, qung b du
lch, bo v, tn to ti nguyn du lch v mi trng du lch, nghin cu, ng dng khoa
hc v cng ngh, o to, pht trin ngun nhn lc du lch.
Nh nc to iu kin thun li cho ngi nc ngoi, ngi Vit Nam nh c
nc ngoi vo Vit Nam du lch; cng dn Vit Nam, ngi nc ngoi Vit Nam i
du lch trong nc v nc ngoi; bo m quyn v li ch hp php ca khch du lch.
Nh nc to iu kin thun li t chc, c nhn thuc mi thnh phn kinh
t, cc tng lp dn c tham gia hot ng du lch, m rng giao lu hp tc gia du
lch Vit Nam vi du lch khu vc v quc t.
Nh nc khuyn khch, to iu kin hnh thnh qu h tr pht trin du lch t ngun
ng gp ca cc ch th hng li t hot ng du lch, ngun ng gp t nguyn ca t
chc, c nhn trong nc v nc ngoi. (iu 6,Lut Du lch)
4.2. S tham gia ca cng ng dn c trong pht trin du lch
Cng ng dn c c quyn tham gia v hng li ch hp php t hot ng du
lch; c trch nhim bo v ti nguyn du lch, bn sc vn ha a phng; gi gn an
ninh, trt t, an ton x hi, v sinh mi trng to s hp dn du lch; Cng ng
dn c c to iu kin u t pht trin du lch, khi phc v pht huy cc loi hnh vn
ha, ngh thut dn gian, ngnh, ngh th cng truyn thng; sn xut hng ha ca a phng
phc v khch du lch, gp phn nng cao i sng vt cht v tinh thn ca ngi dn a
phng. (iu 7 Lut Du lch)
4.3. Bo v mi trng du lch
Mi trng t nhin, mi trng x hi nhn vn cn c bo v, tn to v pht
trin nhm bo m mi trng du lch xanh, sch, p, an ninh, an ton, lnh mnh v
vn minh.
B, c quan ngang b trong phm vi nhim v, quyn hn ca mnh ban hnh cc
quy nh nhm bo v, tn to v pht trin mi trng du lch.
UBND cc cp c bin php bo v, tn to v pht trin mi trng du lch
ph hp vi thc t ca a phng.

107

T chc, c nhn kinh doanh du lch c trch nhim thu gom, x l cc loi cht
thi pht sinh trong qu trnh hot ng kinh doanh; khc phc tc ng tiu cc do
hot ng ca mnh gy ra i vi mi trng; c bin php phng, chng t nn x
hi trong c s kinh doanh ca mnh.
Khch du lch, cng ng dn c a phng v cc t chc, c nhn khc c
trch nhim bo v v gn gi cnh quan, mi trng, bn sc vn ha, thun phong m
tc ca dn tc; c thi ng x vn minh, lch s nhm nng cao hnh nh t nc,
con ngi v du lch Vit Nam. (iu 9, Lut Du lch)
4.4. Mt s quy nh v cc hnh vi b nghim cm
Lm phng hi n ch quyn, li ch quc gia, quc phng, an ninh, trt t, an ton x
hi, truyn thng vn ha, o c, thun phong m tc ca dn tc;
Xy dng cng trnh du lch khng theo quy hoch c cng b;
Xm hi ti nguyn du lch, mi trng du lch;
Phn bit i x vi khch du lch, thu li bt chnh t khch du lch;
Tranh ginh khch, ni p khch mua hng ha, dch v.
Kinh doanh du lch khng c giy php kinh doanh, khng c ng k kinh doanh
hoc kinh doanh khng ng ngnh, ngh, phm vi kinh doanh.
S dng t cch php nhn ca t chc khc hoc cho ngi khc s dng t cch
php nhn ca mnh hot ng kinh doanh tri php lut.
Li dng chc v, quyn hn nhn hi l, sch nhiu, gy phin h cho t
chc, c nhn kinh doanh du lch, khch du lch. (iu 12 Lut Du lch).
Tm li, cc vn bn quy phm php lut v lnh vc vn ha, th thao, gia nh
v du lch l nhng cn c php l trong qun l v t chc cc hot ng trong cc
lnh vc tng ng t trung ng n a phng. i vi khu vc, trung min ni v
vng dn tc, c quan chc nng v chnh quyn cc cp cn cn c vo thc tin tnh
hnh a phng vn dng cc cn php l sao cho ph hp vi tng vng, dn
tc cc quy nh ca php lut thc s i vo cuc sng, pht huy hiu qu trong
qun l nh nc v lnh vc vn ha, gia nh, th thao v du lch.
****************
Cu hi tho lun
1) Anh (ch) hy nu nhng vn bn v ni dung quy nh c bn v hot ng
vn ha v kinh doanh dch v vn ha cng cng?
2) Anh (ch) hy nu nhng vn bn v ni dung quy nh c bn v bnh ng
gii v chng bao lc gia nh?
3) Anh (ch) hy nu nhng vn bn v ni dung quy nh c bn v Th dc th thao?
4) Anh (ch) hy nu nhng vn bn v ni dung quy nh c bn v du lch?

108

Vn bn tham kho v tra cu


1. V lnh vc Vn ha
- Lut Di sn vn ha ngy 29/6/2001;
- Lut sa i, b sung mt s iu ca Lut Di sn vn ha ngy 18/6/2009;
- Ngh nh s 98/2010/N-CP ngy 21/9/2010 ca Chnh ph quy nh chi tit
thi hnh mt s iu ca Lut Di sn vn ha v Lut sa i, b sung mt s iu
ca Lut Di sn vn ha;
- Ngh nh s 86/2005/N-CP ngy 08/7/2005 ca Chnh ph v qun l v
bo v di sn vn ha di nc;
- Thng t s 04/2010/TT-BVHTTDL ngy 30/6/2010 ca B Vn ha, Th thao v
Du lch quy nh vic kim k di sn vn ha phi vt th v lp h s khoa hc di sn vn
ha phi vt th a vo Danh mc di sn vn ha phi vt th quc gia;
- Thng t s 13/2010/TT-BVHTTDL ngy 30/12/2010 ca B Vn ha, Th thao
v Du lch quy nh trnh t, th tc ngh cng nhn bo vt quc gia;
- Thng t s 18/2010/TT-BVHTTDL ngy 31/12/2010 ca B Vn ha, Th
thao v Du lch quy nh v t chc v hot ng ca bo tng.
2. V lnh vc in nh
- Lut in nh nm 2006;
- Lut sa i, b sung Lut in nh nm 2009;
- Ngh nh s 54/2010/N-CP ngy 21/5/2010 ca Chnh ph quy nh chi tit
thi hnh mt s iu ca Lut in nh v Lut sa i, b sung mt s iu ca Lut
in nh.
3. V hot ng vn ha v kinh doanh dch v vn ha cng cng
- Quy ch hot ng vn ha v kinh doanh dch v vn ha cng cng ban hnh
km theo Ngh nh s 103/2009/N-CP ngy 06/11/2009 ca Chnh ph;
- Thng t s 04/2009/TT-BVHTTDL ngy 16/12/2009 ca B Vn ha, Th thao
v Du lch quy nh chi tit thi hnh mt s quy nh ti Quy ch hot ng vn ha v
kinh doanh dch v vn ha cng cng ban hnh km theo Ngh nh s 103/2009/NCP;
4. V Th vin
- Php lnh Th vin ngy 28/8/2001;
- Ngh nh s 72/2002/N-CP ngy 06/8/2002 ca Chnh ph quy nh chi tit
thi hnh Php lnh Th vin;
- Ngh nh s 02/2009/N-CP ngy 06/01/2009 ca Chnh ph quy nh v t
chc v hot ng ca th vin t nhn c phc v cng ng;
- Thng t s 56/2003/TT-BVHTT ngy 16/9/2003 ca B Vn ha-Thng tin hng
dn chi tit v iu kin thnh lp th vin v th tc ng k hot ng th vin;
109

- Quyt nh s 77/2008/Q-BVHTTDL ngy 28/8/2008 ca B trng B Vn


ha, Th thao v Du lch ban hnh Quy ch mu v t chc v hot ng ca th vin
x, phng, th trn.
- Quy ch sn xut, xut khu, nhp khu, lu hnh, kinh doanh bng m thanh, a
m thanh, bng hnh, a hnh ca nhc, sn khu ban hnh km theo Quyt nh s
55/1999/Q- BVHTT ngy 05/8/1999 ca B trng B Vn ha-Thng tin;
- Quy ch dy m nhc ban hnh km theo Quyt nh s 07/2003/Q-BVHTT
ngy 13/3/2003 ca B trng B Vn ha-Thng tin;
- Quy ch sao chp tc phm to hnh ban hnh km theo Quyt nh s
17/2004/Q-BVHTT ngy 05/5/2004 ca B trng B Vn ha-Thng tin;
5. V thc hin np sng vn minh trong vic ci, vic tang v l hi
- Ch th s 27-CT/TW ngy 12/01/1998 ca B Chnh tr (kha VIII) v thc hin
np sng vn minh trong vic ci, vic tang v l hi;
- Ch th s 14/1998/CT-TTg ngy 28/3/1998 ca Th tng Chnh ph v thc
hin np sng vn minh trong vic ci, vic tang v l hi;
- Quyt nh s 308/2005/Q-TTg ngy 25/11/2005 ca Th tng Chnh ph ban
hnh Quy ch thc hin np sng vn minh trong vic ci, vic tang v l hi;
- Kt lun s 51-KL/TW ngy 22/7/2009 ca B Chnh tr (kha X) v tip tc
thc hin Ch th s 27-CT/TW ngy 12/01/1998 ca B Chnh tr (kha VIII) v thc
hin np sng vn minh trong vic ci, vic tang, l hi;
- Thng t s 04/2011/TT-BVHTTDL ngy 21/01/2011 ca B Vn ha, Th thao
v Du lch quy nh v vic thc hin np sng vn minh trong vic ci, vic tang v
l hi.
6. V qung co
- Php lnh Qung co ngy 16/11/2001;
- Ngh nh s 24/2003/N-CP ngy 13/3/2003 ca Chnh ph quy nh chi tit
thi hnh Php lnh Qung co;
- Thng t s 43/2003/TT-BVHTT ngy 16/7/2003 ca B Vn ha-Thng tin
hng dn thc hin Ngh nh s 24/2003/N-CP;
- Thng t s 79/2005/TT-BVHTT ngy 08/12/2005 ca B Vn ha-Thng tin
sa i, b sung mt s quy nh ca Thng t s 43/2003/TT-BVHTT;
7. V i sng vn ha c s
- Lut Thi ua, Khen thng nm 2003, sa i, b sung nm 2005;
- Ngh nh s 121/2005/N-CP ngy 30/9/2005 ca Chnh ph quy nh chi tit
v hng dn thi hnh mt s iu ca Lut Thi ua, Khen thng v Lut sa i, b
sung mt s iu ca Lut Thi ua, Khen thng;

110

- Quy ch cng nhn danh hiu Gia nh vn ha, Lng vn ha, T dn ph


vn ha ban hnh km theo Quyt nh s 62/2006/Q-BVHTT ngy 23/6/2006 ca
B trng B Vn ha-Thng tin;
- Thng t lin tch s 01/2006/TTLT/MTTW-BVHTT ngy 23/6/2006 ca y
ban Trung ng Mt trn T quc Vit Nam v B Vn ha-Thng tin hng dn phi
hp ch o nng cao cht lng Cuc vn ng Ton dn on kt xy dng i sng
vn ha khu dn c;
- Thng t s 03/2009/TT-BVHTTDL ngy 28/8/2009 ca B Vn ha, Th thao
v Du lch quy nh chc nng, nhim v, quyn hn v c cu t chc ca Trung tm
Vn ha tnh, thnh ph trc thuc Trung ng;
- Thng t s 11/2010/TT-BVHTTDL ngy 22/12/2010 ca B Vn ha, Th thao
v Du lch quy nh tiu ch ca Trung tm Vn ha-Th thao qun, huyn, th x,
thnh ph trc thuc tnh;
- Thng t s 12/2010/TT-BVHTTDL ngy 22/12/2010 ca B Vn ha, Th thao v
Du lch quy nh mu v t chc, hot ng v tiu ch ca Trung tm Vn ha-Th thao
x.
8. V Gia nh
- Lut Bnh ng gii ngy 29/11/2006;
- Ch th s 10/2007/CT-TTg ngy 03/5/2007 ca Th tng Chnh ph v trin
khai thc hin Lut Bnh ng gii;
- Ngh nh s 70/2008/N-CP ngy 04/6/2008 ca Chnh ph quy nh chi tit
thi hnh mt s iu ca Lut Bnh ng gii;
- Ngh nh s 48/2009/N-CP ngy 19/5/2009 ca Chnh ph v cc bin php
bo m bnh ng gii;
- Ngh nh s 55/2009/N-CP ngy 10/6/2009 ca Chnh ph v x pht vi
phm hnh chnh v bnh ng gii;
- Quyt nh s 2351/Q-TTg ngy 24/12/2010 ca Th tng Chnh ph ph
duyt Chin lc quc gia v bnh ng gii giai on 2011-2020;
- Lut Phng, chng bo lc gia nh ngy 21/11/2007;
- Ch th s 16/2008/CT-TTg ngy 30/5/2008 ca Th tng Chnh ph v vic t
chc trin khai thi hnh Lut Phng, chng bo lc gia nh;
- Ngh nh s 08/2009/N-CP ngy 04/02/2009 ca Chnh ph quy nh chi tit
v hng dn thi hnh mt s iu ca Lut Phng, chng bo lc gia nh;
- Ngh nh s 110/2009/N-CP ngy 10/12/2009 ca Chnh ph quy nh v x
pht vi phm hnh chnh trong lnh vc phng, chng bo lc gia nh;
- Quyt nh s 2879/Q-BVHTTDL ngy 27/6/2008 ca B trng B Vn ha,
Th thao v Du lch v vic trin khai m hnh can thip phng, chng bo lc gia nh
trn ton quc;
111

- Thng t s 02/2010/TT-BVHTTDL ngy 16/3/2010 ca B Vn ha, Th thao


v Du lch quy nh chi tit v th tc ng k hot ng, gii th c s h tr nn
nhn bo lc gia nh; c s t vn v phng, chng bo lc gia nh; tiu chun ca
nhn vin t vn; cp th nhn vin t vn, chng nhn nghip v chm sc, t vn v
tp hun phng, chng bo lc gia nh.
9. V Th dc, th thao
- Lut Th dc, th thao nm 2006;
- Quyt nh s 2198/Q-TTg ngy 03/12/2010 ca Th tng Chnh ph v vic
ph duyt Chin lc pht trin th dc, th thao Vit Nam n nm 2020;
- Ngh nh s 112/2007/N-CP ngy 26/6/2007 ca Chnh ph quy nh chi tit
v hng dn thi hnh mt s iu ca Lut Th dc, th thao;
- Ngh nh s 69/2008/N-CP ngy 30/5/2008 ca Chnh ph v chnh sch
khuyn khch x hi ha i vi cc hot ng trong lnh vc gio dc, dy ngh, y t,
vn ha, th thao, mi trng;
- Thng t s 01/2007/TT-UBTDTT ngy 09/01/2007 ca y ban Th dc, th
thao hng dn Ngh nh s 53/2006/N-CP ngy 25/5/2006 ca Chnh ph v chnh
sch khuyn khch pht trin c s cung ng dch v ngoi cng lp trong lnh vc th
dc, th thao;
- Thng t s 05/2007/TT-UBTDTT ngy 20/7/2007 ca y ban Th dc, th
thao hng dn thc hin mt s quy nh ca Ngh nh s 112/2007/N-CP;
- Thng t s 02/2009/TT-BVHTTDL ngy 17/3/2009 ca B Vn ha, Th thao
v Du lch hng dn vic t chc v nh gi phong tro th dc th thao qun chng
ti a phng;
- Thng t s 07/2010/TT-BVHTTDL ngy 28/7/2010 ca B Vn ha, Th thao
v Du lch quy nh v qun l hot ng chuyn mn ca hi c ng vin th thao;
- Thng t s 12/2010/TT-BVHTTDL ngy 22/12/2010 ca B Vn ha, Th thao v
Du lch quy nh mu v t chc, hot ng v tiu ch ca Trung tm Vn ha-Th thao x;
- Thng t s 15/2010/TT-BVHTTDL ngy 31/12/2010 ca B Vn ha, Th thao
v Du lch quy nh iu kin hot ng ca c s th thao t chc hot ng billards
v snooker;
- Thng t s 16/2010/TT-BVHTTDL ngy 31/12/2010 ca B Vn ha, Th thao v
Du lch quy nh iu kin hot ng ca c s th thao t chc hot ng th dc th hnh;
10. V Du lch
- Lut Du lch;
- Ngh nh s 92/2007/N-CP ngy 01/6/2007 ca Chnh ph quy nh chi tit
thi hnh mt s iu ca Lut Du lch;
- Thng t s 88/2008/TT-BVHTTDL ngy 31/12/2008 ca B Vn ha, Th thao v
Du lch hng dn thc hin Ngh nh s 92/2007/N-CP v lu tr du lch;
112

- Thng t s 89/2008/TT-BVHTTDL ngy 31/12/2008 ca B Vn ha, Th


thao v Du lch hng dn thc hin Ngh nh s 92/2007/N-CP v kinh doanh l
hnh, chi nhnh, vn phng i din ca doanh nghip du lch nc ngoi ti Vit
Nam, hng dn du lch v xc tin du lch;
- Thng t lin tch s 06/2009/TTLT-BCA-BVHTTDL ngy 22/7/2009 ca B
Cng an v B Vn ha, Th thao v Du lch hng dn phi hp cng tc bo v an
ninh quc gia v trt t, an ton x hi trong hot ng du lch;

113

KHI QUT V VN HA KHU VC NG BNG


PGS. TS. LM B NAM
Ths. HONG TH LM
Thi lng: 8 tit(*)
A. MC CH, YU CU
1. Mc ch:
- Cung cp cho hc vin nhng kin thc c bn v vn ha khu vc ng bng
nc ta.
- Bit vn dng nhng c im vn ha khu vc ng bng a phng mnh
vo hot ng qun l v t chc cc hot ng vn ha, gia nh, th thao v du lch
trn a bn x.
2. Yu cu: Hc vin nm c c im vn ha khu vc ng bng, ng thi
ng dng c hiu qu trong hot ng thc tin a phng.
B. NI DUNG
1. M u
1.1 t vn
Chuyn ny gii thiu mt trong nhng khng gian vn ha c v tr c bit
quan trng trong lch s vn ha Vit Nam: Vn ha khu vc ng bng. tip cn
vn ny cn xem xt khng gian vn ha trn cc kha cnh: Mi trng cnh quanni hnh thnh, pht trin ca vn ha lin quan n khi nim ng bng; cc khi
nim lin quan nh vng vn ha, khu vc lch s vn ha, khu vc lch s-dn tc
hc; c trng vn ha vng v tc ngi; qun l v pht trin vn ha. Chuyn
bc u cung cp nhng kin thc c bn v c trng vn ha khu vc ng bng
trong qun l, pht trin vn ha, thng qua gip cho ngi hc nhng kin thc c
th vn dng trong vic tham vn, qun l v trin khai cc hot ng vn ha khu
vc ny.
Theo GS Ng c Thnh, v ngha c th: Khng gian vn ha nh l mt khng
gian a l xc nh, m mt hin tng hay t hp hin tng vn ha ny sinh,
tn ti, bin i v lin kt nhau nh mt h thng. Theo ngha tru tng, c th
hiu khng gian vn ha nh mt trng(khi nim trong vt l) ch hin
tng hay t hp cc hin tng( mt nn vn ha ca tc ngi, quc gia hay khu
vc) c kh nng tip nhn v lan ta (nh hng), to cho nn vn ha mt khng
gian (trng) vn ha rng hay hp khc nhau1.

(*)

- L thuyt: 4 tit; Tho lun: 4 tit


Ng c Thnh: Vn ha vng v phn vng vn ha Vit Nam. NXB Tr 2004 tr 6-8 . Xem thm J Cng
mi nt: Khng gian x hi vng ng Nam . Trong tc phm ny, ng a ra khi nim khng gian x hi
qua nghin cu ngi Mnng Gar Ty Nguyn Vit Nam. V cc khi nim xin xem thm: Phan Hu Dt:
Mt s vn v Dn tc hc Vit Nam. NXB i hc Quc gia H Ni 1998.
1

114

Khi nghin cu khng gian vn ha, khng th khng nghin cu vng vn ha


(ng nhin c c cc tiu vng) bi l khi ni n vn ha l ni n tnh a dng
bao gm a dng vn ha vng v tc ngi m theo vn ha khu vc ng bng
khng l mt ngoi l. Khi ni n vn ha vng cng khng th khng ni n nhng
sc thi vng (v c tiu vng) vn kh a dng v vn ha, v tnh cch, v tm l
nh cc s gia thi Nguyn tng ghi nhn trong i Nam nht thng ch 2 th k XIX.
Khi ni n vn ha khu vc ng bng chng ta thng hay coi l khng
gian vn ha Vit, bi ngi Vit thng c mnh danh l ch nhn ca nhng ng
bng chu th. iu l ng nhng khng phi ch c th. Trong khng gian vn
ha y do cc iu kin lch s, t hng ngn nm trc bn cnh ngi Vit c
nhiu tc ngi khc cng chinh phc v khai thc lm nn tnh a dng ca vn ha
Vit Nam3.
Khi ni n vn ha, c th hiu l qu trnh con ngi thch ng v tc ng vo
gii t nhin trong mt khng gian c th. V th tip cn vn ha khu vc ng
bng ng nhin khng th tch ri cc hot ng ca con ngi trong khng gian t
nhin vn c nhiu nt c th. Hon ton c l khi coi vn ha l tm gng phn
nh y mi quan h gia con ngi v t nhin v mi quan h gia con ngi vi
con ngi. T gc nhn a l, vn ha c th gip chng ta tip cn mt vng vn ha
c th v quan trng nht Vit Nam: Vn ha ng bng. Mc d vy y li l vn
rt rng ln, rt kh khn v phc tp, bi y l khu vc chim t l t ai thp
trong c nc nhng li l ni tp trung dn s ng o nht, tng hin din cc nn
vn minh rc r v ng vai tr tr ct trong tin trnh lch s dn tc lin quan trc
tip n dn tc a s (ngi Vit) v cc dn tc thiu s. Lch s khu vc ng bng
gn lin vi qu trnh ngi Vit t vng trung du v thung lng chn ni tin xung
vng ng bng v qu trnh nam tin hng nghn nm t ng bng sng Hng-chic
ni ca nn vn minh dn tc n dc di cc ng bng min Trung v ng bng
sng Cu Long bt ngt vi hng ngn km duyn hi, giu tim nng v kinh t nng
nghip trng la v nh bt hi sn. Ngh trng la qua hng ngn nm vn tip tc
khng nh vai tr v v tr c bit trong nn kinh t d nng vi bn ca nhng ngi
nng dn, lm nn din mo ca vn ha xm lng, to nn bn sc vn ha dn tc,
hun c nn bn lnh v kh phch phi thng ca ngi Vit Nam.
Do c trng ca v tr a l, vng ng bng l a bn c iu kin thun li
nht trong giao lu vn ha. Nu coi lnh th Vit Nam l bao ln nhn ra Thi Bnh
Dng th c dn ng bng chnh l ch nhn quan trng nht i din v vn ra
bin ng, tip thu v giao thoa vn ha vi nhiu vng min trong khu vc v th
gii thng qua h thng giao thng ng b, ng hng hi trong lch s, t bc
xung nam, t ng sang ty. Vng ng bng cng chnh l ni tip nhn, nh hng
v lan ta nhiu nn vn ha ng,Ty vi khng t nhng thch quyt lit t hng
ngn nm trc cho ti tn ngy nay, nht l trong thi k i mi v hi nhp.
2

Trong b a ch ny, cc s gia tip cn di gc a vn ha, a chnh tr i vi tng vng v tiu


vng trn ton b lnh th Vit Nam. C th coi y l b a ch u tin tip cn di gc ny Vit Nam
nhm phc v cho vic qun l hnh chnh v c dn rt ng lu . Nhiu nhn xt v c im v tnh cch c
dn vn c gi tr tham kho.
3
L Ngc Thng-Lm B Nam: Bn sc vn ha cc dn tc Vit Nam. NXB Vn ha Dn tc, HN, 1990

115

Khi nim ng bng c s dng ph bin nc ta nhm ch mt khu vc a


l phn theo cc cnh quan a l v a hnh. Trn i th, vng ng bng tng ng
vi vng thp, cao hn mt cht l vng trung du (hay vng gia, vng m) v vng
ni, cao nguyn (vng cao).
Nhn trn bn Vit Nam theo hnh ch S ni lin mt di, vng ng bng gn
lin vi vng duyn hi, chim khong din tch t lin ca c nc. Theo cc nh
a l, a cht, do tnh a dng ca thin nhin, khu vc ng bng c th phn chia
thnh thnh cc dng: ng bng chu th Bc B; cc ng bng ven bin Trung B
v ng bng chu th sng Cu Long4 c qu trnh hnh thnh v nhng c trng
ring trong qu trnh kin to a l. Trong mi vng nh vy li c phn chia thnh
nhiu tiu vng vi cc sc thi ring. tin bn c theo di, trc khi xem xt v
cc c trng vn ha theo vng v tc ngi, chng ti xin trnh by khi qut v cc
vng v tiu vng t gc sinh thi nhn vn:
1. 2. Cc vng cnh quan ng bng
1.2.1. ng bng sng Hng
ng bng sng Hng hay ng bng Bc B l mt chu th c hnh thnh
do s bi t ph sa ca sng Hng v sng Thi Bnh trong mt vng bin m b l
mt vng i ni. GS. L B Tho gi ng bng sng Hng l mn qu ca cc dng
sng. Sng Hng v sng Thi Bnh chnh l s hi nhp nhiu dng sng thng
ngun v trn vng ng bng hin ti c chia ra lm nhiu sng nhnh, cc nhnh
ny cng ra gn bin cng ta ra thnh nhiu nhnh nh hn. Sng Hng sau khi ri
khi Sn Ty tch ra mt sng nhnh quan trng l sng y, khi ti H Ni li
tch thm thnh sng ung, n Hng Yn th chia nc theo sng Luc v sng Ph
L, xung Nam nh, Thi Bnh th ta ra thnh sng Tr L, Sng Nam nh v sng
Ninh C. Mng li sng Thi Bnh (c hp thnh bi sng Cu, sng Thng v
sng Lc Nam) t pha di Ph Li cng a dng v phc tp hn do nh hng ca
Thy triu. Ban u c 2 nhnh chnh l sng Kinh Thy v sng Thi Bnh nhng t
Hi Dng th mng li sng nhnh dy c.
B bin ca chu th thng phng v thoai thoi. T hng vn nm trc
din ra qu trnh u tranh quyt lit ga t lin v bin c v v sau ny l cuc u
tranh bn b, quyt lit ca con ngi vi thin nhin trong qu trnh chinh phc v
khai thc vng t ny .
Ranh gii t nhin ca ng bng sng Hng bt u pha ng t Yn Lp i
men chn ni qua Ph Li, vng ln Lc Nam ri men theo chn i Lng Giang m i
ti Kp, tip theo chn i Yn Th sang Ph Bnh, Ph Yn, vng qua chn ni Tam
o sang Vnh Yn, Vit Tr ri theo sng m ti Bt Bt. Ranh gii pha Ty ng
bng i men theo chn ni Ba V, qua Ch Bn, Dc Kh, oan V, t i ra bin
theo chn cc dy ni vi ngn cch Ninh Bnh v Thanh Ha.
ng bng sng Hng gn lin vi dng sng Ci (sng M) v i, hng nm
cung cp trn 100 triu tn ph sa, ng vai tr chnh trong vic to dng ng bng
4

L B Tho : Thin nhin Vit Nam . NXB Gio Dc, HN, 2008

116

chu th v nn vn minh rc r trong thi i dng nc ca dn tc ta. Tuy nhin,


gn lin vi qu trnh chinh phc khai thc vng ng bng ny cng khng trnh khi
nhng thch quyt lit trong iu kin 2 ma nng lnh in hnh, nng lm, ma
nhiu, d tha dng bo. V th h thng sng v sau ny l bin vi hng ngn
km c coi l cng trnh cng cng v i nht c nhiu th h ngi Vit dng
nn trn vng t ny.
Vng ng bng sng Hng vi tng din tch khong 15.000 cy s vung,
c cc nh a l phn chia thnh cc tiu vng. Trn i th, c th thy cc dng
khng gian chnh nh vng ng bng trung tm ci ni u tin ca chu th, vng
h chu th-duyn hi, ni c hnh thnh cng vi qu trnh bin li v qu trnh c
dn tin dn ra bin.Vng ng bng trung tm tp trung cc th ln ng vai tr
quan trng hng u trong chin lc pht trin kinh t vn ha ca ton b vng ng
bng chu th.
1.2 2. Cc ng bng ven bin Trung B
Tri di trn quc l 1 t H Ni vo thnh ph H Ch Minh t Thanh Ha n
Bnh Thun vi trn 1300 km l cc ng bng ven bin min Trung: Thanh-NghTnh, Bnh-Tr-Thin, Nam-Ngi-Bnh-Ph v Khnh Ha-Ninh Thun-Bnh Thun.
im c bit ca cc ng bng y l ra pha ng ng bng cng l b bin v
ni nhoi ra bin, khc vi ng bng sng Hng v do do cc mch ni m ngang
theo hng ty, ng lm cho ng bng b chia ct thnh cc ngn nh. Thm na
nhiu ni dy Trng Sn vn ra n st bin lm cho nhiu di ng bng b thu
hp nh Qung Bnh, Qung Tr, Phan Rang, Phan Thit. Tuy nhin, sn ca b
bin vn lan ra rt xa ra pha ng c bit l t Nng tr vo. Cuc sng v hot
ng ca cc ng bng min Trung khng tch ri khi nh hng ca dy Trng
Sn pha Ty v bin pha ng v do t ai thng trn ln ph sa t ni v
ct ca bin c, to nn nhng cn ct ni ting tri dc min Trung.
Phn ln cc ng bng u c din tch va phi. Theo s liu ghi chp ca
P.Guru, mt hc gi ngi Php, tng cng ton b khong 14.500 Km 2, trong s
rng nht l ng bng Thanh Ha: Gn 3000 km2 v hp nht l Phan Rang: 220 km2.
Nhn trn bn c th thy cc ng bng Trung B tri di trn 9 v tuyn
v do tc ng rt mnh n cc yu t ca kh hu nh ma bo, gi rt. Nhn
chung nhit cng tng dn t bc xung nam v vt qua o Hi Vn cc khi kh
lnh cng suy yu dn v lng ma tng ln lm cho khu vc ny c nhiu bo v gi
vo ma h. H thng sng dy c t Trng Sn ra bin v cnh quan ng bng kh
a dng, iu kin t nhin nhiu khc nghit vi 3 thng s: L lt, hn hn, ct bay.
1.2.3 ng bng chu th sng Cu Long
ng bng Sng Cu Long hay Nam B c hnh thnh bi qu trnh to ph sa
ca sng Cu Long hay M Kng. T Campuchia sng chia lm 2 nhnh: Sng Tin
v sng Hu chy vo. Sng Tin nhn khong 2/3 lu lng ca dng Cu Long
mang nhiu nc v ph sa nht. T Vnh Long, sng chia lm 2 nhnh to thnh sng
M Tho v C Chin. Tip sng M Tho to thnh Hm Lung v Ba Lai, ri
117

ra bin. Tuy nhin, vng h chu th c hnh thnh cn c th k n vai tr ca ca


sng ng Nai v sng Vm C pha bc cc ca sng Cu Long lin quan trc tip
n vng ng Nam B.
Sng Hu chy ra bin t phn chia hn. Cch bin khong 75 km sng bt u
chia thm 2 ca l Trnh An v Tranh ngoi ca chnh Bt Xc.
Sng Cu Long l dng sng ln v do to nn vng ng bng rng ln
gn 40.000 km2, gp gn 2,5 ln so vi ng bng sng Hng v cc ng bng min
Trung cng li. H thng sng v knh rch chng cht trn khp chu th to nn
yu t sng nc cho khu vc ng bng chu th v l yu t quan trng a ph sa
bi p hng nm lm nn va la quan trng nht c nc. T duy sng chung vi l
n su vo tim thc ca c dn khu vc ny khc vi c dn ng bng sng Hng.
Trn khu vc ng bng rng ln xut hin h thng rng ngp mn in hnh
to nn nhng vng rng c bit v a dng sinh hc, nht l vng t mi t
Kin Giang cho n C Mau.
Ngoi tr nhng vng t cao c khai ph t thi c i, ng bng sng Cu
Long c nh hnh v din mo nh sau ny gn lin vi qu trnh nam tin v m
ci ca nhng c dn ngi Vit v nhiu dn tc thiu s khc trn 300 nm trc.
2. c trng vn ha khu vc ng bng
Vng ng bng tri di dc theo lnh th Vit Nam v vn ha vng ng bng
th hin tnh thng nht trong a dng. Di y chng ti s trnh by c trng vn
ha theo tng vng, kt hp tnh a dng vn ha vng v tc ngi. vng ng
bng, ngoi ngi Kinh (Vit) cn c cc dn tc thiu s, trong ch yu l ngi
Chm min Trung, ngi Kh me, ngi Hoa Nam B.
2.1. c trng vn ha ngi Vit vng ng bng
2.1.1.ng bng Bc B v bc Trung B-chic ni vn ha ca ngi Vit.
ng bng Bc B theo l thuyt khu vc hc ca cc nh nghin cu Nht Bn
l mt trong 10 vng vn ha in hnh ng Nam . C th ni ng bng Bc B
v c bc Trung B, vn gn lin vi quc gia t bui u dng nc (chu Hoan,
chu Din hay x Thanh, x Ngh) l vng vn ha- lch s c, l ci ni hnh thnh
dn tc Vit (Kinh) v vn ha Vit, ng thi cng l ni hnh thnh cc nn vn ha
ni ting trong tin trnh lch s dn tc. Lch s vn minh Vit Nam t thi Hng
Vng ti hin nay l s tip ni t vn ha ng Sn n i Vit v vn ha Vit Nam
trong tiu biu l cc di tch Bch Hc, C Loa, Thng Long-ng -H Ni. Cc
nh vn ha phn chia cc sc thi tiu vng nh: Kinh Bc, vng t T, vng Trung
tm, vng Duyn hi ...
L ci ngun, ng bng Bc B cng ng thi l trung tm ca i sng chnh
tr x hi v l ni hnh thnh v pht trin nhng truyn thng vn ha lu i thng
qua hot ng kinh t, cc dng thc ca vn ha vt th v phi vt th, cc quan h x
hi...lm nn bn lnh v ct cch dn tc.

118

Chng ta thng ni vn ha Vit Nam l vn ha xm lng, vn minh Vit Nam


l vn minh nng nghip v ngi Vit Nam ch yu l nng dn. dng nh l
mt hng s cho n thi hin i vn tam nng vn cn l ct li. iu trc
ht c th hin ti ng bng sng Hng t hng ngn nm trc.
Lch s t c ca c dn ngi Vit ng bng sng Hng din ra t hng ngn
nm trc. Theo kt qu nghin cu ca cc nh kho c hc, s hc, dn tc hc, qu
trnh ny din ra khong t 7000 n 4000 nm trc. T vng thung lng chn ni
ngi Vit tng bc chinh phc v chim lnh vng ng bng sng Hng. Cch
ngy nay khong 2800-2700 nm vi vn ha ng Sn, vn ha ng bng sng
Hng pht trin rc r vi vn ha ng. K thut c ng to c s cho s
pht trin mnh ca sn xut nng nghip.
Trn lnh th Vit Nam, ng bng sng Hng l ni c mt dn s ng nht
so vi cc vng trong c nc, gp khong 3 ln so vi ng bng sng Cu Long v
gp khong 6 ln so vi cc tnh duyn hi min Trung. Trong khi nh cp,
din tch ng bng sng Hng ch chim khong din tch ng bng c nc v
do khng u hin tng t cht ngi ng li in hnh nh khu vc ny.
Do sc p dn s, vn nng nghip lun c t ra thng xuyn lin tc ng
bng sng Hng.
Nh vy, vn ha ng bng sng Hng trc ht l vn ha nng nghip, trong
ngh trng la ng vai tr ch o, d i sng kinh t-x hi hin nay c nhiu
thay i. Li sng c truyn hng nghn nm trc vn c lu truyn v nh hng
mnh m n li sng c dn thi k cng nghip ha m s phc hi hi lng l mt
v d. Tt nhin, bn cnh nng nghip cn c hot th cng nghip, thng nghip,
nh bt c sng bin... Trong cc hot ng kinh t , th cng nghip ng vai tr
rt quan trng trong din mo bc tranh ng bng sng Hng v l ni xut hin dy
c cc ngh th cng v cc lng th cng 5 phn nh qu trnh lao ng sng to v
bn tay ti hoa ca ng cha ta qua hng nghn nm lch s.
Khi ni n vn ha Vit ngi ta thng nhn mnh n 3 nhn t c bn:
NH-LNG-NC. y l 3 nhn t ct li c hnh thnh bi iu kin lch s
kinh t x hi quy nh v c mi quan h mt thit vi nhau.
Nh vi cch l gia nh m trc ht l tiu gia nh ph quyn lun c coi l
t bo x hi, l ni tip nhn, trao truyn, nui dng v pht huy vn ha dn tc.
Cng vi tiu gia nh cn c s tn ti ca i gia nh (t i ng ng, Ng i
ng ng). Trn nn tng thc h Nho gio gia nh ngi Vit l gia nh ph
quyn tn ty trt t cht ch. Gia nh l mt n v x hi ng thi l mt n v
kinh t (thng qua cc hot ng nng nghip, th cng nghip, trao i hng ha).
Mc d nh hng m ca thc h Nho gio nhng trong gia nh ngi Vit, ph
n c vai tr rt quan trng trong hot ng kinh t v cuc sng gia nh, cao hn
nhiu so vi cc x hi ng nh Trung Quc, Nht Bn, Hn Quc. Mi quan h
5

Trong chuyn ny chng ti khng c iu kin i su phn tch mi quan h cc ngnh ngh kinh t ca
ngi Vit, vn l vn hc thut rt l th v phc tp, lin quan n lch s qu trnh hot ng kinh t Vit
Nam t thi c i. Xem Phan Gia Bn: S tho Lch s pht trin th cng nghip Vit Nam. NXB Vn S a,
HN, 1957; Lm B Nam: Ngh dt c truyn ng bng Bc B. NXB KHXH, H, 1999

119

trong gia nh (v -chng, B m-con...) ci m v bn cht. Trong mt s hot ng


kinh t ph n lun ng vai tr quan trong nh trng la, mt s hot ng th cng
nghip, c bit l bun bn nh ph n c vai tr quan trng hng u. Ca dao m t:
Trn ng cn di ng su
Chng cy v cy, con tru i ba
Tuy nhin, khi ni n gia nh khng th khng ni n gia tc, mt dng thc
gia nh m rng c lin kt trc ht bi mi quan h dng mu v c hn nhn:
- Thit ch dng h: Trong h thng thit ch ca ngi Vit dng h c vai tr
rt quan trng t trong lch s cho n thi hin ti. Du n ca dng h gn lin vi
qu trnh hnh thnh cng ng c dn (lng, xm). V th khng c g l, nhiu lng
x mang tn dng h c cng dng lng ban u nh L X, Ng X, Nguyn X
(Nguyn X), Lu X, ng X... Trong thi k khng chin chng Php, chng M
v trc i mi, vai tr ca dng h b chm khut tip tc c tri dy vi xy
dng ci to nh th h, qu khuyn hc dng h, khu m dng h v thm ch thnh
lp Ban lin lc cc dng h trong phm vi c nc rm r trong nhng nm gn y.
V th c nh nghin cu gi y l vn ha dng h6.
Thit ch gia nh, dng h gn cht vi thit ch lng. Quan nim truyn thng
ca ngi Vit gn b vi qu hng lng xm, d trong ngho kh th mi thnh vin
u gn b vi lng, h quan nim: Sng lng, sang nc.
Lng Vit ng bng l mt khng gian t qun v do thng c hnh
dung c bao bc bi ly tre xanh m in hnh l ng bng Bc B v v th ngi
ta thng hay ni tnh khp kn tng i ca lng x: Trng lng no lng y nh,
thnh lng no lng y th.
Trong lch s di lu, trc nhng thch ca thin nhin, con ngi phi
chung lng u ct, da vo nhau tn ti v do lng x thnh ni c kt cc
thnh vin theo quan nim: Bn anh em x mua lng ging gn, ti la tt n c
nhau... T hnh thnh nn thit ch mang tnh t qun ca lng x. Ngoi thit ch
quan phng (chnh thng) ca h thng chnh quyn m thi no cng c, trong lng
x c truyn cn tn ti hng lot cc thit ch phi quan phng khc nh: Phe, hi,
phng, gip, vn rt a dng, v d ring hi c: Hi t vn, hi ng nin, hi ng
mn, hi i cha, hi cy, hi cy... Mi thit ch nh vy nhm tha mn mt nhu cu
nht nh ca cc thnh vin cng ng.
Trong tng cng ng lng bao gi cng c hng c m bo cho s vn
hnh, mc d khng phi lc no l lng cng ph hp vi lut nc theo kiu (php
vua thua l lng).
Mi cng ng lng lun tn ti mt khng gian tm linh (nh, n, cha) mang
du n v c trng ca lng v gn lin vi n l cc hot ng vn ha-tn gio. Tn
gio lng Vit ngoi thc h Nho gio, phi k n Pht Gio, o gio trn nn
6

y chng ti cha c iu kin i su vo nhng nghch l ca dng h trong i sng lng x truyn thng
v hin ti. tng xut hin nhng hin tng kiu nh chi b h ta cch y vi ba thp k v nhng mu
thun dng h c m t kh hay trong tc phm: Mnh t lm ngi nhiu ma ca Nguyn Khc Trng,
c chuyn th dng thnh phim t v Ngi

120

tng tn ngng dn gian rt a dng v i lin vi n l h thng l hi lng xun, thu nh


k ca c dn nng nghip: Thng ging n tt nh /Thng hai c bc, thng ba hi h.
i sng tm linh l ci nn vng chc nht ca quan h cng ng lng x, phn
nh thc v ci ngun (gia nh, dng h, cng ng) t cng ng lng ri m rng
ra thnh cng ng lin lng v cao hn l cng ng siu lng theo cch ni ca GS.
H Vn Tn, trn c s m hnh thnh thc quc gia, vi s hin din ca Nc,
trong mi quan h Nh-Lng-Nc:
Ai i mng chn thng t
Khng i hi Ging cng h mt i
Hay
D ai i ngc v xui
Nh ngy gi t mng mi thng ba
Hay
Ai l con chu rng tin
Thng ba m hi Trng Yn th v7
Khi nghin cu v lng x cc nh nghin cu u thng cht chung c vn ha
lng, mc d ni hm khi nim cha d thng nht. Phi chng v th m sau ny
Vit Nam rm r xy dng lng vn ha ri p vn ha, bn vn ha, bun vn ha? 8
Ni n vn ha ca ngi Vit cn phi k n cc dng biu hin kh c sc
ca vn ha vt th v phi vt th, t n, mc, , i li n i sng tinh thn (tn
ngng, l nghi, phong tc, vn hc, ngh thut...) vi cc mng mu m nht khc
nhau nh nng thn, th, vng trung tm v vng duyn hi m nhiu cng trnh
nghin cu nh a ch vn ha dn gian vng t t, a ch Kinh Bc-H Bc, a
ch vn ha dn gian Thng Long-ng -H Ni, a ch Nam nh, a ch Hi
Dng, a ch Vnh Phc...
2.1.2. Vn ha Vit ng bng trong qu trnh Nam tin: Trung v Nam
Trung B n Nam B
K t khi Nguyn Hong c c vo lm trn th Thun Ha m rng dn b
ci v pha nam cng l lc nh du qu trnh ngi Vit tng bc xc lp v tr v
ch quyn trn vng t ny. Thc ra t u k nguyn i Vit, cc triu i L-Trn
cng bt u hng v phng Nam v do t Chu , chu L thuc v i
Vit sau s kin hn nhn Huyn Trn-Ch Mn u th k XIV m s sch ghi li.

Lng x l mi trng cng cm vn ha v hi lng gn lin vi mt h thng nghi l v sinh hot vn ha


dn gian, ng thi l hi chnh l mi trng trao truyn cc gi tr vn ha qua nhiu th h. Nn tng ca
l hi trc ht l l hi nng nghip lin quan n nhp iu sn xut nng nghip.
8
Vic xy dng lng vn ha v cc dng thc tng ng nhng nm gn y c trin khai rng khp trong
c nc, c cc th (khu ph vn ha, t dn ph vn ha) v cng vi n l gia nh vn ha l tng
hay, nhng cha lng tnh ht nhng vn ny sinh trong qu trnh thc hin. Cc quy c mang tnh khun
mu cao v khng i vo cuc sng. Ngi dn cha nhn nhn n nh l thit ch ca chnh mnh. Theo ti
n lc cn ti nhn thc li vn ny, ngay c khi nim VN HA

121

V i th y l vng t Chm Pa c v do trn vng ng bng duyn hi


ny vi nhng c trng v cnh quan a hnh m GS. Trn Quc Vng khi qut
thnh Ni-Bin-Sng-o c coi l mt vng vn ha vi cc x nh x Hu, x Qung...
Trn dc di ven bin min Trung, vn ha Vit t bc min Trung theo du chn
nhng ngi m ci, mang theo tn t, tn lng ngn ng v ng nhin c thnh
thn, li sng v thch nghi trn vng t mi. Hnh thc chuyn c thng gn lin
vi cc a phng v trong nhiu trng hp l cc dng h m in hnh l vng
Thanh-Ngh. Khch quan m ni con ng Nam tin l con ng thun i vi c
dn ngi Vit. Trong qu trnh xc lp v tr y, cc cha Nguyn thi hnh nhiu
chnh sch nhm thu phc nhiu b phn c dn t pha Bc, ph hp vi iu kin v
hon cnh lc by gi. Cc cha Nguyn thu phc tt c c dn bt mn vi nh Trnh
pha Bc, t dn t ti n cc danh s. Trng hp o Duy T l mt v d in
hnh c trng dng v tr thnh qun s hng u ca cha Nguyn trong cuc
chin vi qun Trnh. Theo nhiu nh nghin cu, di gc vn ha, o Duy T
l ngi c cng mang loi hnh ht bi (tung) vo min Trung.
Lng Vit min Trung v i th c nhiu nt tng ng vi lng Vit Bc B
trong kt cu nhng c nhng d bit v kiu qun c theo cc chm, xm, thch ng
vi c im vng duyn hi nh hp. Mi quan h cng ng theo mi quan h gia
nh-dng h-lng x vi cc biu tng nh th h, nh, n, cha vn c bo lu
cht ch. Dc di duyn hi min Trung, bn cnh tn ngng th cng t tin hay c
nh nghin cu gi l o ng b v h thng th cng cng cng nh nh, n, cha
cn c tc th c vi nhiu tn gi khc nhau nh Nam hi i Vng, ng Ln, ng
Khi...vi nhiu nghi l thing ling v h thng tn ngng lin quan n bin khi
v ngh nh bt hi sn.
Kho tng vn ha dn gian phong ph v sc thi phng ng c o giu bn
sc khng th trn ln. Thm vo l cc c trng v tnh cch vng min, x m
dn gian tng kt kh hay (9). Tnh c trng vng min d sinh ra tnh cc b a
phng tn ti ngay c thi hin i.
Trn 300 nm trc ngi Vit trn xung ng bng Nam B. Trong bui
u, ngi Vit chn cc Ging- tc nhng g t cao v di lm im t c. Trc
khi ngi Vit n ni y vn l vng t cn hoang vu. Mt s ni c ngi
Kh me khai ph nhng v c bn vn l vng trng, hoang s, mnh mng sng
nc. C l do a hnh sng nc m lng Vit Nam b c hnh thnh trn ci nn
sng nc ta ra trn din rng theo h thng knh rch khc hn s qun c ca c
dn ng bng sng Hng v tnh m rt cao.
Khc vi qu trnh hnh thnh lng x Bc B v Bc Trung b t hng ngn
nm trc gn lin vi s to dng nn vn minh dn tc, lng Vit Nam B c
hnh thnh vi qu trnh di dn m mang b ci vi nhiu ngun c dn, nhiu thnh
phn c dn theo ch trng ca cc cha Nguyn 10 m L Qu n tng ghi li
9

Xem thm Quc s qun triu Nguyn: i Nam nht thng ch. Xem thm kho tng vn ha dn gian cc tnh
min Trung.
10
Theo ch trng ny ny, nh Nguyn cho php nhng ngi c vt lc min Trung c mua n t qu
mnh a vo khai khn nhng vng t hoang. Trong s c th c c ngi Chm. Chnh sch ci m trong

122

trong Ph bin tp lc. V th sc thi tnh danh h nhiu vng Nam B li c tnh
tng ng vi cc dng h Vit, Chm min Trung nh Tr, Ma...
Lng Vit vng Nam B l cc lng mi trn nn tng lng Vit Trung B v l
ni hi nhp v do khng h c quan nim chnh c hay ng c nh pha Bc,
vn l vt cn nng ln i sng ngi nng dn chu th Bc B, lm cho con
ngi khng th thot khi s rng buc ca qu hng bn qun. Thm na do c
im qu trnh t c nn Nam B s c kt dng h khng cn cht ch nh Bc
B v Bc trung B. Trong iu kin , tnh cng cm ca nhng con ngi phi ri
khi qu hng lng xm tm k sinh nhai to ra tnh ci m, tnh dn ch bnh
ng ca cc thnh vin cng ng li tr thnh yu t chi phi. C dn ngi Vit
Nam B va ci m va phng khong trn mt khng gian bt ngt rung ng, sng
nc. Bn cnh , qu trnh khai khn chinh phc ng bng Nam B cn c nhiu
thnh phn c dn khc bn cnh ngi Vit nh ngi Hoa, ngi Kh me v c th
cn c c ngi M, Mnng...m xu hng chung l on kt gn b ca mi quan h
a dn tc. Tnh phng khong ca c dn anh Hai l c trng ni bt ca c dn
Vit Nam B, l sn phm ca qu trnh lch s v mi trng sng c ha trn
to thnh trong nhng th k va qua11.
Cng do cc c im trn y, Nam B khng c cc hnh thc, phe, h,
gip...nh Bc B. Khc vi qu trnh hnh thnh v chinh phc ng bng Bc B,
Nam B, do chnh sch khuyn khch khn hong lm cho lng x sm phn cc:
Rung t cng hu ph bin v sm hnh thnh nn tng lp hu sn ngay t th k
XIX gn lin vi qu trnh tp trung rung t v xut hin tng lp i a ch.
Khng phi ngu nhin khi Nguyn nh b Ty Sn truy ui phi chy ra vng o
kin Giang nhng ch trong mt thi gian ngn nhanh chng gy dng lc lng
ginh li quyn bnh. l nh s ng h ca tng lp in sn Nam B c th lc
kinh t tng chu n ma mc ca cc cha Nguyn trong qu trnh khai ph ng
bng Nam B.
Cng do nhng iu kin thun li do thin nhin ban tng, ngi nng dn ng
bng Nam B khng ri vo cnh khn kh v i sng nh ngi nng dn Bc B,
bi t rng, chim tri c nc, khng phi chy n tng ba v do cuc sng ha
ng vi thin nhin, rng m vi th gii bn ngoi th hin qua cch lm n, qua
np sng sinh hot, nh ca, trang phc.
Khc vi ng bng Bc B vi nn vn ha c bi t vun p qua hng nghn
nm v sm nh hnh, vn ha ca c dn ngi Vit ng bng Nam B song hnh
cng pht trin vi cc dng vn ha khc nh Kh me, Chm, Hoa v do bn cch
vic gi gn bn sc l qu trnh giao thoa gia cc nn vn ha. C th thy r iu
nay trong cc c trng v nh mang dng dp nh Kh me vng ng Thp
Mi hay mn canh chua c ci tin t Kh me n ngi Hoa ri ngi Vit.
khai hoang, m mang b ci c nhiu im rt ng lu v l mt trong nhng tin rt quan trng trong
vic lm thay i b mt v c s x hi khu vc ny.
11
Cng cn ni thm rng cch gi anh Hai khng gi anh C lin quan n vic Nguyn Hong con th
Nguyn kim vo lm trn th Thun Ha. Ngi anh C khng may mt sm, Nguyn Hong tr thnh c
nhng vn l th. Cch gi ny lin quan n qu trnh to lp cng ng ngi Vit pha Nam.

123

Cng nh vy i vi nhiu loi hnh vn hc dn gian, v nh du vt dn ca Chm


trong dn ca Nam B v c trong vng c ni ting ca ngi Vit khu vc ny.
Nt c sc ca vn ha ngi Vit Nam B l s ra i ca nhiu tn gio a
phng. Ngoi cc h t tng tn gio chung ca ngi Vit nh Nho, Pht, o ph
bin trong cng ng ngi Vit d mc m nht c khc nhau th Nam B t
cui th k XIX u th k XX xut hin cc loi tn gio Cao i, o Da, Ha
Ho...phn nh s t on v mt cn bng trong i sng vn ha tm linh ca c
dn khu vc ny.
Nhng phc ha khi qut trn y cho thy, vn ha truyn thng ca ngi Vit
khu vc ng bng va thng nht, va mang tnh vng min r rt. iu cho thy r
tnh thng nht trong a dng ca vn ha Vit trn cc lnh vc vn ha vt th, phi vt
th, trong tm thc dn gian v sinh hot cng ng, trong giao tip v ng x.
Nu so snh vn ha ngi Vit Bc B v Nam B, c th thy s khc bit trn
cc lnh vc:
* V mi trng t nhin:
- Nhit gi ma vi 4 ma. ng bng c khai thc sm, mt dn s
cao (Bc B)
- Chu th tr kh hu nhit i 2 ma ma v nng. Mt c dn thp, chu
nhiu nh hng ca bin v thy triu (Nam B). Mi trng sng nc: Nh B
nc chy chia hai/Ai v Gia nh ng Nai th v
* Yu t lch s
- C lch s lu i gn lin vi vic hnh thnh quc gia dn tc (Bc B)
- Vng t mi c khai thc trong qu trnh Nam tin (Nam B).
* V c dn
- a bn sinh t ch yu ca ngi Vit (Bc B). Thnh phn tc ngi thun
nht. Truyn thng m, i mi chm.
- Ni chung sng ca nhiu tc ngi trong qu trnh khai khn.
* V giao lu vn ha
- ng bng Bc B chu nh hng mnh ca vn ha ng (Trung Quc v
sau ny l Php, Nga).
- Nam B l ng ba ng giao lu. nh hng mnh vn ha n v cc
quc gia khu vc ng Nam (v sau l nh hng vn ha Php, M). Nhn tng
th vng Nam B giao lu nh hng bn ngoi tc ng mnh12.
2.2. c trng vn ha Chm
Ngi Chm l hu du ca c dn Chm pa-mt quc gia hnh thnh t sau
cng nguyn trn lnh th min Trung Vit Nam cho n th k XVII v c mi quan
12

Xem thm Ng c Thnh: Vn ha, vn ha tc ngi v vn ha Vit Nam. NXB Khoa hc x hi, HN
2006.

124

h a chiu vi quc gia i Vit pha Bc qua hng thin nin k. Nu coi Vn ha
ng Sn l mch ngun ca vn ha i Vit pha Bc th Sa Hunh l mt dng
chy to nn vn ha Chm Pa min Trung13.
Ngi Chm c tr tp trung Ninh Thun, Bnh Thun, mt s khc c tr ti
Bnh nh, Ph Yn, ng Nai, thnh ph H Ch Minh, An Giang.
Trong cng ng ngi Chm nc ta hin nay c s khc bit v tn ngng
tn gio. Ngoi b phn ngi Chm Nam B theo Hi gio (Chm Islam), ngi
Chm Ninh Thun, Bnh Thun hoc theo B La Mn gio hoc theo B ni (o Hi
c)14. V c bn ngi Chm sng ng bng v c mi quan h mt thit v vn
ha vi cc dn tc thuc ng h M lai-a o (Malayo-Polindia), trong c bit
phi k n ngi Raglay trong khu vc.
Ngi Chm l c dn nng nghip. Du vt ca cc cng trnh cng cng ca
ngi Chm ngoi h thng thp Chm ni ting phi k n cc cng trnh thy li
c xy dng t th k XII-XV. Ngi Chm vn l c dn c ngh trng la nc
lu i v c nh hng ti ngi Vit pha Bc. Theo ghi chp ca L Qu n
trong Vn i loi ng ngi Vit Bc B trc y ch lm la 1 v (la ma). V
sau do hc hi kinh nghim t ngi Chm bit lm la 2 v. l v la chim,
tc la Chm tng i vo ca dao:
La chim lp l u b
Bng nghe ting sm pht c m ln
Trong x hi ngi Chm, tn gio c v tr rt quan trng. Bn cnh thc dn
tc, ngi Chm cn th hin r thc v cng ng tn gio.
Do cc iu kin lch s v tn gio x hi Chm c truyn l x hi phn chia
ng cp. Cc yu t tn gio ng vai tr quan trng trong i sng cng ng th
hin qua vai tr ca tng lp tu s. Cng ng ngi Chm Islam c quan h rng ri
vi cng ng Hi gio ng Nam .
Bn cnh cc tn gio chnh thng, trong cng ng ngi Chm vn cn tn ti h
thng tn ngng dn gian bn a nh tn ngng a thn gio, cc tp tc king k ph
bin ca c dn ng Nam nh quan nim thn cy a, ma cy go ca ngi Vit.
Trong sinh hot, sn xut, ngi Chm cn bo lu nhiu tp tc king k nh h
thng l nghi nng nghip, nh bt c, cc nghi thc cha bnh bng cng bi, ba ch.
Trong gia nh ngi Chm nhng tn d ca ch mu h cn m nt nht l
vng Trung B lin quan n truyn thng ca ngi Chm v truyn thuyt n thn P
Naga (c coi l l t mu ngh trng la v ngh dt).V th con ci sinh ra tnh theo dng
m. Ph n ch ng trong hn nhn v quy tc hn nhn c tr bn v c tun th. iu
ny kh ph bin trong cc tc ngi thuc nhm ngn ng M lai-a o Ty Nguyn.
Ngc li vng Chm Hi Gio cc yu t ph h c xc lp.
13

y l quan im gn y ca gii khoa hc Vit Nam . y chng ti khng cs iu kin i su vo l gii


v ngun gc tc gi ca ngi Chm. y l vn khoa hc c a ra bn tho t th k XIX cho n
nay.
14
Theo mt s nh nghin cu cc yu t tn gio ngoi lai du nhp vo cng ng Chm c bn a ha.
V do cc yu t tn gio khng hon ton ng nht nh ni ci ngun xut pht ca n.

125

Kho tng vn ha ca ngi Chm rt phong ph. H thng kin trc Chm th
hin truyn thng kin trc c sc thng qua h thng thp Chm v thnh a M
Sn, c cng nhn l di sn vn ha th gii. Bn cnh cn c th k n nn
ngh thut Chm c sc trong kho tng vn ha Vit Nam.
2.3. c trng vn ha Kh me
Ngi Kh me c tr ch yu ng bng sng Cu Long. V mt lch s cc
nh khoa hc thng nhc n s tn ti ca vng quc c Ph Nam v v sau l
Chn Lp m nhiu vn cn b ng15.
Ngi Kh me cn c cc tn gi khc nh: Vit gc Min, Khmer Crm...
nhng Kh me l tn gi chnh thc (Kh me bt ngun t tin Phn l Khmara c
ngha l an vui v hnh phc).
L mt trong nhng c dn c mt sm ng bng sng Cu Long, t c thnh
cc Phum v Sc (cc n v x hi c truyn) sng an xen vi cc dn tc khc nh
Vit, Hoa.
Ngi Kh me vn l c dn nng nghip vng chu th ng thi pht trin
cc ngh th cng nh gm Tri Tn, Sc Xoi (Kin Giang).
im ni bt trong i sng ca ngi Kh me l s hin din v vai tr ca Pht
gio tiu tha. Theo thng k ban u ng bng sng Cu Long c trn 400 ngi
cha ca ngi Kh me. Trong quan nim ca ngi Kh me, mi thnh vin khi ra
i tr thnh pht t.16
Cha khng ch l trung tm tn gio m cn l trng hc, l ni tin hnh cc
sinh hot cng cng. V th, cha c coi l trung tm ca phum, sc, l biu tng
ca vn ha Kh me. Trong x hi tng lp s si c coi trng v h thng tham
gia hu ht nghi l ca cng ng, k c cc tn ngng dn gian.
Cha Kh me l cng trnh kin trc p thng c dng v tr trung tm ca
cng ng v c coi l biu tng kin trc ca tc ngi.
Ngi Kh me c kho tng ngh thut dn gian kh phong ph, c bit h thng
truyn thuyt, truyn c dn gian, l hi gn lin vi khung cnh sng nc ng bng
sng Cu Long. Vng H Tin cn c ng Thch Sn v s tch Thch Sanh ging
nh ca ngi Vit. Ngh thut kin trc, iu khc dn gian Kh me kh tinh xo.
m nhc v ngh thut dn gian gn lin vi sn khu mang bn sc tc ngi, trong
ma rt ph bin v mang tnh ngh thut cao.
Cng cng c trn vng ng bng sng Cu Long, ngi Kh me, ngi Vit v
ngi Chm c qu trnh giao lu vn ha mnh m.

15

y l vn khoa hc rt phc tp m y chng ti cha c dp cp. Trong mt s cng trnh nghin


cu gn y, cc nh nghin cu cn cp n vn ha c Eo vi t cch l cng th v s tn ti ca Thy
Chn Lp trn vng t Nam B hng nghn nm trc.
16
Mi thanh nin Kh me trong thi gian n tui trng thnh u u vo cha tu mt thi gian ngn .
h c hc ting ch Kh me v tip thu gio l nh Pht . iu ny tr thnh nh mt tp tc trong i
sng ca ng bo

126

Mc d mi quan h gia ngi Kh me Nam B v ngi Kh me Campuchia


v ci ngun nhng do nhng bin c chnh tr tc ng, Ngi Kh me ng bng
sng Cu Long gn b vi cng ng quc gia dn tc mc d vn gi mi lin h
ng tc.
Trong bi cnh chung ca min Nam khng th khng ni n nhng nh hng
trong thi k ca ch ngha thc dn c v mi i vi i sng ca ngi Kh me.
3. Cng tc qun l v pht trin s nghip vn ha, gia nh, th thao v du
lch trn a bn x khu vc ng bng
3.1. Nhng nhn thc c bn
Vi c im vn ha khu vc ng bng nc ta l c im vn ha vng
min ca vn ha ngi Vit (Kinh) v vn ha cc dn tc Chm, Kh me Trung
B v Nam B. Ni vn ha v c im vn ha khu vc ng bng tc l ni n
yu t v nhng gi tr, c im vn ha ca cc tc ngi sinh sng, lao ng v
sng to gn vi mi sinh c th: ng bng m c s khc bit so vi khu vc
trung du, min ni, vng dn tc.
Di gc qun l vn ha, chng ta cn nhn thc rng: iu kin t nhin v
c im vn ha ca nhng tc ngi ng bng l i tng v c im chi phi
nht nh n hot ng qun l. y l nhn thc cn thit v quan trng v n lin
quan n hiu qu, cht lng ca qu trnh qun l nh nc v vn ha i vi cc
tc ngi sinh sng trn a bn.V sao vy?
- Mt l, vn ha khu vc ng bng (gm nhng sng to, gi tr v c im
vn ha ca ngi Kinh, Chm, Kh me) l i tng v l khch th ca qun l nh
nc v vn ha.
- Hai l, qu trnh qun l nh nc l qu trnh tc ng ca ch th l Nh nc
ti khch th l i tng tip nhn-chnh l c dn cc dn tc thuc cc t chc, n
v hnh chnh ng bng.
- Ba l, s hiu bit v i tng tip nhn cc tc ng ca ni dung qun l su
sc hay s si, h thng hay chp v (tc l hiu bit v vn ha khu vc ng bng,
vn ha ca ngi Kinh, Chm, Kh me sinh sng khu vc ny) s mang li hiu
qu cao hay thp trong vic thc hin cc mc tiu, ni dung qun l nh nc v vn
ha t ra.
- Bn l, qu trnh thc hin cc mc tiu, chuyn ti v tc ng cc ni dung
qun l nh nc v vn ha, gia nh, th thao v du lch khu vc hoc cc n v
hnh chnh c th (tnh, huyn, x) trong khu vc ng bng th nhng c im vn
ha, iu kin t nhin l yu t rt quan trng cn b vn ha tm ra nhng gii
php, phng php v hnh thc ph hp trin khai hot ng qun l v t chc
cc hot ng ph hp vi i tng dn c v c im t nhin.
3.2. K nng vn dng
3.2.1. Trong tham mu t vn
127

tham mu t vn cc ni dung v k hoch, chng trnh pht trin vn ha,


gia nh, th thao v du lch ca x trong 5 nm v hng nm, cn b vn ha - x hi
x khu vc ng bng cn nm v thc hin cc vn sau:
- Tm hiu v xy dng cho mnh kin thc, tnh hnh, c im iu kin t
nhin; c im kinh t-x hi dn s v phn b dn c ca cc dn tc Kinh, Chm,
Kh me xy dng cc ni dung ca k hoch, chng trnh pht trin vn ha ca
a phng.
- Tm hiu v xy dng cho mnh kin thc, tnh hnh, c im vn ha, phong
tc tp qun ca cc dn tc Kinh, Chm, Kh me xy dng cc ni dung ca k
hoch, chng trnh pht trin vn ha ca a phng.
- Phi coi hai vn trn l yu cu v iu kin chnh tham mu v nh ra
cc ni dung v pht trin vn ha ca cc dn tc trn a bn x
3.2.2. Trong qun l
thc hin chc nng qun l vn ha trn a bn x khu vc ng bng c
mt, hai hoc c ba dn tc Kinh, Chm, Kh me cng sinh sng trn a bn x, cn
b vn ha-x hi x cn bit vn dng cc kin thc v thc hin cc nhim v sau:
- Cn c vo c im phong tc tp qun, c im sinh hot vn ha v c
im hot ng kinh t ca ng bo dn tc Kinh, Chm, Kh me trn a bn x
xy dng k hoch trin khai cc hot ng ph bin chnh sch, php lut v vn ha,
v cc ni dung qun l nh nc v vn ha, gia nh, th thao v du lch theo quy
nh ca Trung ng v a phng (tnh, huyn, x).
- i vi mi dn tc trong khu vc ng bng cn tm ra nhng hnh thc v
phng php t chc cc hot ng, kim tra, nh gi, tng kt cc hot ng vn
ha ph hp vi c im phong tc tp qun x hi, tn gio, tn ngng a
phng.
3.2.3. Trong hng dn v t chc cc hot ng
Vic hng dn v t chc cc hot ng vn ha trn a bn x khu vc ng
bng u phi da trn c im hot ng kinh t, c im phong tc tp qun, sinh
hot vn ha ca mt, hai hoc ba dn tc Kinh, Chm, Kh me c th a phng.
Vic hng dn v t chc cc hot ng vn ha trn a bn cc x ng bng cn
ch v qun trit cc ni dung:
- Mi mt dn tc, mi loi hnh hot ng kinh t trn a bn x khu vc ng
bng cn xy dng chng trinh, k hoch hng dn v t chc cc hot ng vn
ha ph hp vi c im i sng vn ha, tn gio, tn ngng ca ng bo.
- Tn trng nhng tp tc ring, khc bit v tp qun sinh hot vn ha, tn
ngng, tn gio ca tng dn tc v xem l nhng cn c xy dng nhng
hng dn c th, t chc nhng hot ng vn ha st hp vi tnh hnh dn tr,
tp qun ca cc dn tc trn a bn x.
- Xy dng mng li cng tc vin v xy dng nhng ht nhn trong ng bo
cc dn tc Kinh, Chm, Kh me l ngi c uy tn, gi lng trng bn, thanh nin
128

u t, tnh nguyn...;c k hoch o to, bi dng tp hun cho i tng trn h


c nng lc phi hp thc hin nhim v cng tc vin c giao.
Kt lun
Vng ng bng tuy ch chim khong din tch c nc nhng li chim trn
dn s c nc, trong tp trung ch yu l ngi Vit (Kinh) cng vi cc dn
tc thiu s anh em khc nh ngi Chm, ngi Hoa, ngi Kh me ...
Trong tin trnh pht trin ca lch s dn tc, c dn ngi Vit (Kinh) cng vi
cc dn tc anh em khc ng vai tr quan trng bc nht i s tn vong v pht
trin ca t nc. Trong iu kin a l t nhin thun li vn ha khu vc ng
bng, trc ht l vn ha Vit c iu kin giao thoa vi cc nn vn ha trong khu
vc v trn th gii v do vn ha Vit vn ng v bin i khng ngng v trong
nhiu trng hp l cu ni giao thoa ca nhiu dn tc thiu s nc ta .
Do phn b trn mt a bn tri di t Bc xung Nam gn lin vi qu trnh m
mang b ci, vn ha Vit tng khu vc bn cnh cc sc thi chung hnh thnh
nn nhng sc thi a dng: Bc B, Trung B v Nam B. Chnh sc thi ring
lm phong ph thm kho vn chung ca cng ng cc dn tc nc ta ni chung v
ngi Vit ni ring.
Trn ton b khu vc ng bng bn cnh ngi Vit cn c nhiu dn tc anh
em cng chung sng. S giao thoa vn ha Vit- Chm, Vit-Kh me, Vit-Hoa...
lm phong ph thm vn ha ca tng tc ngi trong bc tranh a tc ngi giu bn
sc nc ta.
Chnh v vy, vic xy dng pht trin qun l s nghip vn ha khu vc ny
khng th khng tnh n tnh a dng cng nh bn sc tc ngi, tnh a phng v
vng min m nhng khi qut trn y ch mi l nhng phc tho bc u, lm c
s cho vic vn dng trong nhng hon cnh v iu kin c th.
***************
Cu hi tho lun
1. Anh (ch) hy nu c im vn ha dn tc Vit, Chm, Kh me khu vc
ng bng nc ta?
2. Lm th no vn dng kin thc vn ha khu vc ng bng trong tham
mu t vn, qun l v t chc cc hot ng vn ha, gia nh, th thao v du lch
trn a bn x?
Ti liu tham kho
1.V T Lp (ch bin): Vn ha v c dn ng bng sng Hng. NXB Khoa
hc x hi, HN, 1991.
2. L B Tho: Thin nhin Vit Nam. NXB Gio Dc, HN, 2008.
3. Ng c Thnh: Vn ha, vn ha tc ngi v vn ha Vit Nam. NXB Khoa
hc x hi, HN, 2006.
129

4. Ng c Thnh: Vn ha vng v phn vng vn ha Vit Nam. NXB Tr Tp


H Ch Minh 2004.
5. Trn Quc Vng ( ch bin ).Vn ha hc i cng v c s vn ha Vit
Nam. NXB Khoa hc x hi, HN, 1996.

130

XY DNG I SNG VN HO C S
TRN A BN X VNG NG BNG HIN NAY
H VN TNG
MA KIU LY
Thi lng: 8 tit(*)
A. MC CH, YU CU
1. Mc ch:
- Cung cp cho hc vin nhng kin thc c bn v xy dng i sng vn ha
c s trn a bn x vng ng bng hin nay.
- Bit vn dng kin thc c bn v xy dng i sng vn ha c s trn a
bn x vng ng bng hin nay vo hot ng qun l v t chc a phng mnh.
2. Yu cu: Hc vin nm c kin thc c bn v xy dng i sng vn ha
c s trn a bn x vng ng bng hin nay, ng thi ng dng c hiu qu trong
hot ng thc tin a phng.
B. NI DUNG
M u
Trc y ngi ta ch quan nim vn ho l nhng g do con ngi sng to ra
nh tn ngng, tn gio, vn hc, ngh thut, tp qun, o c, kin thc hay mc
pht trin ca mt con ngi, mt x hi.... Gn y trong Hi ngh quc t v
chnh sch vn ho v s pht trin thng qua tuyn b Mhic (nm 1982) cho
rng: Vn ho c coi l ton b cc c tnh c bit v tm hn, vt cht, tr tu v
tnh cm c trng cho mt x hi hay mt nhm x hi. N khng ch bao gm ngh
thut v vn hc, m c li sng, cc quyn c bn ca nhn loi, cc h thng gi tr,
truyn thng v tn ngng. Th gii ngy nay quan nim vn ho khng ch l nhng
gi tr tinh thn m c nhng gi tr vt cht, trong c khi nim "di sn phi vt th"
v "di sn vt th".
Ngh quyt Hi ngh ln th 5 ca Ban chp hnh Trung ng ng Cng sn
Vit Nam kho VIII (nm 1998) v "Xy dng nn vn ho Vit Nam tin tin, m
bn sc vn ho dn tc" cp vn ho theo ngha rng gm lnh vc vn ngh,
vn mi trng vn ho, gio dc-o to v khoa hc cng ngh, thng tin i
chng, bo tn bo tng, di sn vn ho v vn ho cc dn tc thiu s, chnh sch
vn ho i vi tn gio, hp tc quc t v vn ha, th ch vn ho... (1) .
y l Ngh quyt u tin, ton din ca Trung ng ng v vn ho, khng
nhng c kt v hon chnh cc quan im ch o i vi vic xy dng v pht
trin nn vn ho cch mng trong s nghip xy dng v bo v T quc theo nh
(*)

- L thuyt; 4 tit; Tho lun : 4 tit


Ban T tng Vn ho TW. Ti liu nghin cu Ngh Quyt Hi ngh ln th 5 Ban chp hnh TW
KhoVIII.H Ni 1998.
1

131

hng X hi Ch ngha m cn ra cc nhim v c bn nht ca ng v vn ho


t nay v sau trong cng cuc cng nghip ho, hin i ho t nc.
Nhng iu mt ln na li tip tc c khng nh v pht trin su sc
hn ti Hi ngh ln th 10 Ban chp hnh Trung ng ng kho IX (7/2004), vi
nhng quan im nht qun, xuyn sut m ton ng, ton dn, ton qun ta phi
qun trit v thc hin l:
- Vn ho l nn tng tinh thn ca x hi va l mc tiu, va l ng lc thc
y s pht trin kinh t x hi.
- Nn vn ho m chng ta xy dng l nn vn ho tin tin, m bn sc dn tc.
- Vn ho ca chng ta l nn vn ho thng nht v a dng trong cng ng cc
dn tc Vit Nam.
- Xy dng v pht trin vn ho l s nghip ca ton dn, do ng lnh o,
trong i ng tri thc ng vai tr quan trng.
- Vn ho l mt mt trn, xy dng v pht trin vn ho l s nghip cch mng
lu di, i hi phi c ch cch mng v s kin tr, thn trng.(1)
c c nhn thc ng n, ton din nh trn l c mt qu trnh ch o v
hot ng cch mng tri qua thc t kim nghim.
T nhng nhn thc su sc v vn ho vn ngh nh th, ng ta cn tin ln
mt bc mi xc nh rng: "xy dng v pht trin kinh t phi nhm mc tiu vn
ho, v x hi cng bng, dn ch, vn minh v v s pht trin con ngi ton din,
bn vng. Vn ho gn lin vi con ngi v vn ho phi gn vi s pht trin, vn
ho l i mi. c c iu cn phi: "Bo m s gn kt gia nhim v pht
trin kinh t l trung tm, xy dng chnh n ng l then cht vi khng ngng
nng cao vn ho-nn tng tinh thn ca x hi.(1)
Vi nhn thc ton din v hin i v vn ho nh vy ng ta ra mc
tiu phn u m ci ch cui cng phi t ti l to c s pht trin ng b v
cht lng vi 4 gii php ch yu, 10 nhim v c th, trong ch r 3 ni dung
nhim v trng tm l:
- Mt l: Tip tc t ln hng u nhim v xy dng t tng, o c, li
sng v i sng vn ho lnh mnh trong x hi, trc ht l trong cc t chc ng,
Nh nc, Mt trn T quc, cc on th nhn dn v trong tng c nhn, gia nh,
thn xm, n v, t chc c s.
- Hai l: Nng cao cht lng, hiu qu nhim v xy dng i sng con ngi
Vit Nam theo 5 c tnh c xc nh trong ngh quyt Trung ng 5 kho VIII.
- Ba l: Ch trng xy dng i sng vn ho c s nht l cng ng dn c,
xy dng mi trng vn ho lnh mnh, tt p, phong ph.
1

Xem Ti liu hng dn nghin cu Hi ngh ln th X, BCHTW ng kho IX, Nxb Chnh tr quc gia H
Ni, nm 2004.
1
. Ban T tng Vn ho TW: Ti liu nghin cu kt lun Hi ngh ln th 10, BCHTW ng Kho IX. Nxb
Chnh tr quc gia-H Ni 2004.

132

Nhng vn v vn ho nu trn l vn chin lc, mt khc nhng nhim


v quan trng phi c thc hin c tnh cht thng xuyn, va cp bch, va c
bn, lu di.
Nh vy, Xy dng i sng vn ho c s v Ton dn on kt xy dng i
sng vn ho c im chung, mc d ni dung, v tr, cch lm khc nhau, nhng c
quan h khng kht, tc ng ln nhau. V cuc vn ng phong tro Ton dn on
kt xy dng i sng vn ho khu dn c c chuyn ring. Bi ny ch tp trung
vo vn Xy dng i sng vn ho c s. (Vit tt l: Xy dng SVH c s).
Vn "Xy dng SVH c s" c nu ln trong vn kin i hi i
biu Ton quc ln th V ca ng (nm 1981) rng: Mt nhim v ca cch mng t
tng v vn ho l a vn ho thm nhp vo cuc sng hng ngy ca nhn dn.
c bit ch trng xy dng i sng vn ho c s, bo m mi nh my, cng
trng, lm trng, mi n v lc lng v trang, cng an nhn dn, mi c quan,
trng hc, bnh vin, ca hng, phng, p, hp tc x u c i sng vn ho. (1)
Nhm c th ho ch trng ny Ch tch Hi ng B trng nay l (Chnh
ph) ra quyt nh s 159/HBT ngy 19 thng 12 nm 1983 nu r: T nay n
1985 phi m bo cho phn ln n v c s u c hot ng vn ho, nhn dn lao
ng c c bo, nghe i, xem phim, xem ngh thut. c bit ch cc vng cao
v bin gii. Theo phng chm Nh nc v nhn dn cng lm, cn cng c v xy
dng cc c s vn ho cp tnh v huyn: Nh vn ho, th vin, rp chiu bng,
bo tng, trin lm.... phng, x hay cm kinh t-k thut, tng bc xy dng c
s vn ho tu theo thc t c s.
Nh vy, vn xy dng SVH c s c chun b rt y c v t
tng ch o, ni dung cng tc, mc tiu, i tng thc hin rt c th. Ton ngnh
vn ho c c mt chng trnh, k hoch hot ng chi tit, t chc thi ua thc
hin rt mnh m, su rng trong c nc.
1. Khi qut v xy dng i sng vn ha c s
1.1. Khi nim v xy dng SVH c s
a. Xy dng SVH c s
L xy dng v pht trin ton din i sng ca con ngi, ca cng ng c v
vt cht, v tinh thn v to iu kin cho mi ngi dn c tham gia hng th v
sng to vn ho ngy cng tt hn. i sng mun ni ti l ton b nhng hot ng
trong mt lnh vc no , nhng iu kin sinh hot li sng chung ca mt tp th,
mt x hi ca con ngi.
i sng vn ho bao hm ton b cch thc, hot ng ca con ngi nhm
tho mn nhu cu tn ti v pht trin cho bn thn v cho x hi trong iu kin kinh
t-x hi nht nh. i sng vn ho chnh l i sng ca con ngi, n c biu
hin ra mun hnh, mun v trong lao ng, trong ng x, giao tip, trong vic to
dng mi trng vn ho x hi lnh mnh, trong ci thin i sng vt cht, tinh thn
ca ngi dn, trong cch sng ca mt cng ng x hi.
133

Do , xy dng SVH c s l tng hp nhng hot ng ca ngi dn,


nhiu c quan ban ngnh, trc ht l ca c quan, lc lng lm cng tc vn ho
nhm tuyn truyn, gio dc, qung b vn ho, t chc cc hot ng vn ho thit
thc, hiu qu, p ng nhu cu giao lu, hng th, sng to vn ho tinh thn ca
nhn dn gp phn xy dng np sng, mi trng vn ho lnh mnh, tin b trn
tng cng ng dn c.
Do thc trng v iu kin khch quan c s hin nay rt khc nhau, s chnh
lch v SVH gia c dn thnh th vi nng thn, gia cc vng nng thn vi nhau,
gia cc dn tc vi nhau v gia tng nhm ngi khc nhau l iu khng th n
gin, khng phi mt sm, mt chiu.
S chnh lch v mc hng th vn ho ny khng ng nht vi s khc
nhau trong vn ho l ci gp phn to nn bn sc vn ho, a dng vn ho. Bn sc
vn ho phi gi gn. Chnh lch, thiu cng bng v hng th vn ho cn phi khc
phc. Mt trong nhng nhim v quan trng ca vic xy dng SVH c s l phi
tng bc nng cao mc hng th vn ho ca nhn dn, thu hp khong cch chnh
lch cng vi m rng giao lu, hi nhp vn ho gia cc cng ng, vng min,
trong nc v quc t.
i sng vn ho ngay trong cuc sng hng ngy, trong mi con ngi, mi
gia nh v cng ng nht nh. Ni cch khc i sng vn ho biu hin trong hon
cnh mi trng c th v ph thuc vo tng c s c th. Xem xt i sng vn ho
ca mt dn tc, mt quc gia l vn kh khn, phc tp. Cho nn ch c th xem
xt i sng vn ho ca cc n v nh t tng hp, so snh hoc suy ra i
sng vn ho ca mt n v ln, cng ng ln hn. Ngc li xy dng i sng
vn ho ca mt cng ng dn tc hoc quc gia cng ch c th i t cc n v, t
chc nh c bn nht.
b. "Xy dng", theo kinh in l lm nn cng trnh theo k hoch nht nh.
Xy dng SVH c s l nhm xy dng c s pht trin bn vng, c i sng vt
cht y , i sng tinh thn lnh mnh, phong ph.
Thng thng hiu "xy dng" l lm nn ci t khng n c, lm ra ci mi
tin b v c ch li cho s pht trin. C khi xy dng l tin hnh ng thi vi vic
ph b i ci c, ci li thi hnh thnh nn ci mi tt p v hon chnh hn. Nh
vic xy nh phi lm nn, lm mng, chn hng.... Xy dng SVH c s l tin
hnh cng c v pht huy nhng thnh tu vn ho hin c, nng cao nhng gi tr tt
p ca t tin truyn li, t tip tc xy dng i sng vn ho tin b, vn minh
theo nh hng X hi Ch ngha.
Xy dng SVH cng c ngha ng thi phi chng li nhng mt tri ca vn
ho, c gi l "phn vn ho". l nhng sn phm vn ho c ni dung c hi
nh h tc, t nn x hi, m tn d oan, tp qun lc hu, thi h tt xu trong ng
x hng ngy. Do , cn s ch ng u tranh vi mi biu hin tiu cc, th ng
trong t tng vn ho. C nh th mi xy dng SVH c s thng li. Kinh
nghim l phi va "chng" va "xy", ly "xy" chng, nhng "xy" l chnh.
134

Xy dng SVH c s c ngha rng v ngha hp: Ngha rng ca n l ton


b cuc sng kinh t-x hi trn mt qu hng bn, lng, xm, p, khu ph. l s
n nh v m bo pht trin dn sinh, dn tr v dn ch m vn ho thc hin vai tr
va l nn tng va l mc tiu v ng lc ca s pht trin . y l vic nhn
nhn, nh gi ton b i sng ca mt c s theo chun mc cc gi tr vn ho:
Ngha hp ca Xy dng SVH c s l nhng t chc, hot ng v vn ho,
thng tin...nhm tho mn nhu cu hng th v sng to vn ho thng xuyn ca
qun chng, gp phn xy dng nn vn ho tin tin, m bn sc dn tc. y l
nhng ni dung cng vic gn vi chc nng, nhim v cng tc vn ho- thng tin
m ngnh vn ho-thng tin qun l, ch o hng dn thc hin.
Xy dng SVH c s c hai chiu tc ng l t trn xung v ti c s t
chm lo gii quyt l t vn ng. Nh nc thng qua cc chnh sch v c quan vn
ho nh nc phi tng cng a v cho c s, a n tn ngi dn nhng gi tr
tinh thn, nhng sn phm vn ho cn thit, m c s ngi dn phi c hng
hoc bn thn h khng th lm ra c, ng thi nhn dn tng a phng, c s
phi tip nhn cc gi tr v sn phm vn ho nh nhng mn n tinh thn thit yu
nht. Mt khc, c s cng phi cng nhau gn gi, bo v cc gi tr truyn thng tt
p bn cnh vic sng to, pht huy ni lc lm nn b mt vn ho mi, vun p nn
np sng vn ho lnh mnh tng vng, tng khu dn c, khu tp th, n v cng
tc, ni lao ng v sinh sng.
Xy dng SVH c s l vn kh khn, phc tp c ni dung phong ph c
ngha trc mt v lu di phi tin hnh thng xuyn, lin tc, i hi ton ng,
ton dn v x hi, c h thng chnh tr phi chm lo, trong vai tr tham mu,
trch nhim chuyn mn ca ngnh vn ho-thng tin rt nng n.
c. Quan nim v c s
Theo T in Ting Vit (Vin Ngn ng hc, xut bn nm 2006) cho rng: c
s l ci lm nn nn tng, trong quan h vi nhng ci xy dng trn hoc da
trn m tn ti, pht trin1.
Khi nim "c s" y c hiu l mt t chc, mt a im c th gn vi
n v hnh chnh c bn hoc mt n v, c quan c th ca mt t chc nht nh.
Do , c s hnh chnh hoc mang tnh hnh chnh v n v c s trong trng
hp ny th hin ra 4 loi nh sau:
- Cc n v hnh chnh x, phng, th trn.
- Cc c quan, t chc hnh chnh s nghip.
- Cc n v, t chc sn xut, kinh doanh.
- Cc n v lc lng v trang, cng an.
Nh vy, x, phng, th trn l n v hnh chnh nh nc cp thp nht v l
n v c bn nht tin hnh trin khai t chc xy dng SVH nc ta.
1

-Vin Ngn ng: T in Ting Vit Nxb Nng, nm 2006,trang 215.

135

Song, trong thc t vic xy dng SVH c s nu ch dng li x, phng, th


trn th cha , v khng th thnh cng nu khng trin khai vic xy dng SVH
cc n v bn di ca cc c s x, phng. l nhng thn, lng, p, bn, bun,
bon, ply, phum, sc(i vi x) ph hay t dn ph (i vi phng, th trn). y
l c th c tnh lch s ca Vit Nam v cng l nt c trng vn ho Vit Nam.
Khi nim "vn ho lng" cng t y m ra, t trong xy dng SVH c s
m i n c lng vn ho ri pht trin tr thnh c danh hiu "Lng Vn ho" nh
hin nay. Nhng khi nim xy dng SVH cp x v trn a bn cp x cng ny
sinh ri tin ti c x vn ho. T "Vn ho gia nh", "Tc c" (quy c ca dng
h) n "Gia nh vn ho", t Hng c n Quy c vn ho tip tc ra i v pht trin.
Chng ta thng phn ra c vn ho bc hc v vn ho dn gian. C s thng
l ni sn sinh ra cc sn phm vn ho dn gian, lu gi cc gi tr truyn thng. C
th ni l nhng bo tng sinh ng, bo v hiu qu v truyn th su sc cc gi
tr vn ho dn tc tt nht t i ny sang i khc, t th k ny sang th k khc.
Cc n v hnh chnh s nghip (nh c quan nh nc, on th, bnh vin,
trng hc...), n v sn xut-kinh doanh (cng ty, x nghip, khu cng nghip...), n
v lc lng v trang (cc n v cng an, b i, n bin phng...) l nhng n v
c s theo cc tiu ch ring, c cc iu kin cho php l nhng c s c iu kin
t chc vic xy dng SVH theo quy nh, c th phi hp v rt cn phi hp
vi x, phng, th trn theo ch o chung.
Hin nay, cn phn bit vic xy dng SVH c s do B Vn ho-Thng tin
(trc y) pht ng v ch tr vi phong tro "Ton dn on kt xy dng SVH
khu dn c" do U ban Trung ng Mt trn T quc Vit Nam iu hnh t nm
1995 n nay v phong tro vn theo hng dn ca UBTW Mt trn T quc Vit
Nam. S thng nht ca Ban ch o Trung ng phong tro "Ton dn on kt xy
dng i sng vn ho", cuc vn ng ny s sang trang mi theo Ch th s 1869
CT-TTg ngy 10/10/2010 ca Th tng Chnh ph. Cc khu dn c y nm di
c s, chu s qun l ca cp u ng, chnh quyn cp c s s tp trung u mi,
chng cho ri bn cho c s hn.
1.2. Vi nt c bn v qu trnh xy dng SVH c s
n nay vn xy dng SVH c s tr nn rt quen thuc i vi ngi
dn mi min t nc. cng l mi quan tm thng trc ca nhng ngi lm
cng tc vn ho ni chung, cn b vn ho cc a phng, c bit l cc x, phng.
T khi thc hin Ngh quyt i hi ng ton quc ln th V, B Vn hoThng tin khi ch trng pht ng trong c nc phong tro xy dng SVH
c s (1981-1985), c nhng ni dung, ch tiu r rng vi 6 mt cng tc chuyn
ngnh theo chc nng, nhim v ca B c xc nh l: Thng tin c ng, vn
ngh qun chng, c sch bo v th vin, np sng vn ho, gio dc truyn thng,
hot ng nh vn ho-cu lc b.
Quan nim v xy dng SVH c s lc cng xc nh phi ch trng c 3
lnh vc l xy dng v pht trin phong tro, t chc b my c s v xy dng
136

thit ch vn ho. Cng v sau khi c ch qun l theo li hnh chnh, bao cp c dn
b ph v, t thc tin ny sinh vn t ch v kinh t, c bit l nng thn, vn
xy dng SVH c s cng nh hot ng vn ho ni chung cn phi thc hin
theo hng x hi ho m ban u nhiu a phng, c s thc hin vi cch gi
l "Nh nc v nhn dn cng lm".
Xc nh l cng tc rt quan trng nn ngay t u B Vn ho-Thng tin (nay
l B Vn ho, Th thao v Du lch) thnh lp b phn thng trc (kim nhim)
gip vic cho lnh o B cng tc xy dng SVH c s, do ch thn B Trng
ch o. Khi cng tc tng i i vo n np v ngy cng thy y l cng tc lu
di nn c quan thng trc ny c giao hn v Cc Vn ho qun chng (chuyn
trch) theo di, tng hp. y l u mi phi hp vi cc c quan lin quan trong v
ngoi ngnh, sau ny l Cc Vn ho-Thng tin c s, hin nay l Cc Vn ho C s
kim nhim c trch nhim Vn phng thng trc Ban ch o Trung ng phong
tro Ton dn on kt xy dng i sng vn ho .
C th ni t khi c phong tro xy dng SVH c s h thng thit ch vn
ho-thng tin c s tng bc c pht trin, hon thin m trc mi a
phng ch m c trn u ngn tay. Theo thng k ca B Vn ho-Thng tin n
nm 1999 (nm cui ca Th k 20) c 833 thit ch vn ho- thng tin c s, trong
c 76 Trung tm Vn ho-Thng tin (Nh vn ho th thao) cp qun, huyn, 597
n v thng tin lu ng cc cp v 19.535 i vn ngh qun chng cc loi. Nh c
cc c s vt cht, v phng tin chuyn dng c to dng trong thi gian
gp phn quyt nh ti vic nng cao i sng vn ho cho nhn dn khp mi
min T quc.
Hng lot cc vn bn qun l Nh nc ln lt ra i, t Quy ch, Thng t,
n Ch th, Ngh nh, Php lnh.... lin quan n lnh vc vn ho-thng tin c s
to hnh lang php l cn c cho cc hot ng vn ho-thng tin ng b khp c
nc, m bo cho cc hot ng phong ph, a dng ny c qun l ng hng,
gp phn xy dng mi trng vn ho lnh mnh. i ng cn b vn ho-thng tin c
s hnh thnh v pht trin ln rt nhiu. Cn b cc cp c o to, c chc danh,
tiu chun, c ch , chnh sch thc thi nhim v m trc c bit l x,
phng cha h c.
Cc hot ng b ni nh Lin hoan thng tin lu ng, Hi din vn ngh qun
chng, L hi hoc t chc cc hot ng vn ho-ngh thut a phng hay vng
min... n r, ngy cng su m bn sc dn tc vi nhng khai thc, sng to p
ng nhu cu giao lu, hi nhp ca thi k i mi ca t nc v pht trin kinh t
th trng theo nh hng X hi Ch ngha.
Cng tc xy dng SVH c s n nay tri qua gn 30 nm (tnh t nm
1981), i qua hai th k, t nhng thp nin cui ca th k 20 n thp nin u
ca th k ny. l mt hnh trnh phn u bn b, lin tc vi bao thng trm, bin
i, vi nhng phn khi, t hocng nhng u im v nhc im tn ti kh
trnh khi nh cc hot ng khc. Mt trong nhng ci c nht, ng k nht, cng
l tm im nht ca nhng ngi lm cng tc vn ho c s l xy dng Lng vn
137

ho. Phong tro ny thc s pht trin t c s m ln, i t khng n c bi lc u


l t pht, lm "chui" mt s a phng, ch yu l mt s tnh khu vc ng
bng Bc B nh Nam nh, H Ty, H Bc, Thanh Ho...
2. Ni dung c bn v xy dng i sng vn ha c s
2.1. Xy dng thit ch vn ho-thng tin c s
Thi i no, ch no cng cn n nhng thit ch vn ho-thng tin
chuyn ti vn ho chnh thng ca Nh nc n mi tng lp nhn dn, ng thi t
chc hot ng vn ho ph hp vi yu cu t tng, chun mc o c, li sng,
np sng ca ch , thi i .
Nh vy, trong thc tin c nhiu thit ch tn ngng tn gio nh nh cha, nh
th, nh, n, miu, ph, am, cc... Nh rng, nh di, nh gl l thit ch vn ho
ca nhiu dn tc Ty Nguyn. Cc rp chiu phim, nh vn ho, phng Karaoke,
im internet, sn nhy, nh gio dc cng ng, im bu in vn ho x... l thit
ch vn ho mi. Cn c c cc c s vui chi gii tr, cng vin ngh dng, du lch,
trc tip hay gin tip cng gp phn nng cao i sng vn ho cho ngi dn hin
nay. C nc c gn 5 vn di tch lch s vn ho, trong phn ln l cc thit ch
vn ho truyn thng v tn ngng.
Trong i t in Ting Vit quan nim thit ch nh "th ch", l "lp nn" hay
"to dng nn". Thit ch vn ho c c phn hu hnh v v hnh, c phn c s vt
cht, trang thit b chuyn dng v c phn v t chc b my vn hnh, t chc hot
ng, c ch, chnh sch. Trong trng hp ny thit ch cn c hiu nh th ch
thng qua vai tr iu hnh nhp nhng c 3 khu ng lnh o, Nh nc qun l v
vai tr lm ch ca nhn dn, nht l trong sng to v t chc cc hot ng vn ho.
Thit ch vn ho-thng tin c s c to dng nn phc v cho nhu cu vn
ho tinh thn ca ngi dn c s. Cn phn bit thit ch vn ho-thng tin c s l
nhng thit ch do ngnh Vn ho-Thng tin c s qun l nh: Nh Vn ho, Nh
thng tin-Trin lm.... cm pa-n, cm c ng, i vn ngh qun chng, khng
nhng ch c c s m cn cc cp trn ca c s nh huyn, tnh....vi nhng
thit ch vn ho-thng tin c s l nhng thit ch vn ho do c s to ra v c s
trc tip qun l. S phn bit ny ch tng i. Cho nn khi ni n cc thit ch
vn ho-thng tin c s l nhc ti i, trm pht thanh-truyn thanh, phng truyn
thng, th vin, phng c sch bo, trm bng tin. Cn c thit ch vn ho c s li
do cc ngnh, b khc qun l nh h thng cc nh vn ho ca cng on, ca qun
i, cng an, on thanh nin, thiu nhi, nh gio dc cng ng
Trong vic x hi ho cc hot ng vn ho, c bit l qu trnh xy dng
SVH c s c nhiu cng trnh vn ho mi ra i p ng nhu cu vn hothng tin ca nhn dn. Bn cnh vic khi phc, tn to, khai thc s dng cc thit
ch c, hoc c t trc, cc thit ch vn ho-thng tin mi c bn pht huy hiu
qu v tc dng. Tuy nhin, vn cn c mt s c s, mt s ni vic khai thc v s
dng cc thit ch ny cn hn ch. Khng hot ng theo ng chc nng, nhim v,
cn lng ph v b thng mi ho.
138

Nh vy, thit ch vn ho-thng tin c s l nhng c quan vn ho-thng tin do


ngnh vn ho-thng tin c s qun l, c chc nng thng tin v gio dc vn ho, c
khi kim c th thao, vui chi gii tr.... p ng nhu cu ca mi ngi v hng th,
sng to v bo lu nhng gi tr vn ho. Ni cch khc, cc thit ch vn ho-thng
tin c s c chc nng gio dc vn ho ngoi nh trng, nng cao dn tr, gp phn
pht trin dn sinh, dn ch c s. Cng vi cc hot ng a dng, a nng, phong
ph thit ch cn l ni hi t, gn kt cng ng, gp phn iu chnh hi ho cc
mi quan h a bn dn c. cn l nim t ho ca cng ng.
Bn cnh cc c s vt cht, thit ch vn ho cn bao hm vic nh bin, nh
xut cho ngi lm cng tc vn ho-thng tin cng vi cc chnh sch, ch m
bo cho hot ng chuyn mn c s.
Nhiu a phng ban hnh cc quy nh rt tch cc cho vic xy dng v
duy tr cc thit ch vn ho mi nh cng vin, khu vui chi gii tr, im vui chi
cho tr em, nh vn ho x, thn, nh Rng vn ho, thuyn vn ho, trm vn hothng tin, p, khm. Cc t chc vn ho-thng tin cp c s cng rt phong ph, a
dng. C cc t, nhm, i thng tin vn ngh, cc cu lc b cho cc i tng v c
cc loi hnh hot ng khc nhau. Cc l hi truyn thng, l hi mi nh hnh
c s. Nhiu l thc, nghi thc tr thnh tp qun, n su vo i sng c nhn, gia
nh, cng ng. Nhng hng c v quy c vn ho hnh thnh. Mt s ni nht l
khu vc cc tnh min Trung c c tc c vi nh th h pht trin c cc thnh
vin quan tm. Tnh n gn y c hn 14.000 phng c cc a phng, trn
40.000 i vn ngh qun chng, c 465 n bin phng c h tr xy dng "im
sng vn ho", trn 3.000 di tch c cng nhn. Ngoi ra cn c cc Cng vin vn
ho ln, hng trm Khu vui chi gii tr cho mi i tng, hng trm Nh truyn
thng v Sn vn ng c s, hng nghn phng H Ch Minh cc n v qun i.
T thc tin hot ng vn ha-thng tin cp x, phng cc vng min trong
c nc, c th nhn thc v thit ch vn ho-thng tin c s nh sau:
Thit ch vn ho-thng tin c s l nhng t chc v hot ng thuc lnh vc
Vn ha-Thng tin do chnh quyn v nhn dn c s to nn, p ng nhu cu sinh
hot ca cng ng nhm xy dng nn tng chnh tr, t tng bo m s lnh
o ca ng, tng cng s on kt gia ng, chnh quyn, cc on th v qun
chng, bo m thc hin quy ch dn ch cng xy dng v t chc thc hin cc
mc tiu kinh t-x hi, lm cho i sng vt cht, tinh thn ca nhn dn ngy cng
c nng cao, thc hin dn giu, nc mnh, x hi dn ch, cng bng, vn minh.
Thit ch vn ho-thng tin c s l cng c trc tip ca cp u, chnh quyn
trong lnh o qun chng, l cu ni gia ng, Nh nc vi nhn dn. Thit ch
ny cung cp nhng thng tin chnh thng, t chc nhng hot ng vn ho lnh
mnh m cp u, chnh quyn nh hng, khuyn khch pht trin. y l knh thng
tin tuyn truyn sinh ng bng nhiu cch thc: Thng tin trc tip tnh hnh nhn
dn c s ang thc hin cc nhim v c th; t chc cc hnh thc tp hp qun
chng truyn t s ch o ca ng, chnh quyn nhm thc hin cc mc tiu
kinh t-x hi; gii thiu cc m hnh sn xut hiu qu, cc kin thc khoa hc k
139

thut, cch t chc i sng vt cht, tinh thn, vn ho vn ngh... thng qua cc hnh
thc sinh hot cng ng t nguyn ca nhn dn.
Thit ch vn ho-thng tin c s (VHTTCS) l ni thc hin phc li x hi ca
nhn dn c s trong hng th vn ho qua cc hi thi, lin hoan, tp luyn, giao lu,
truyn b cc gi tr vn ho truyn thng... y cng l ni hp Chi b, on th, Hi
Ngi cao tui, Hi cu chin binh, Hi nng dn, Hi ph n, on thanh nin; l
ni t chc cc hot ng khuyn hc, tng thn tng i; l ni t hi vui chi th
thao, dng sinh, l ni ct gi cc trang thit b, cng c phc v hi hp, sinh hot
vn ho vn ngh qun chng... ng thi thit ch VHTTCS cng bt ngun t nhu
cu gn kt tnh ng ch, ngha ng bo th hin trch nhim vi cng ng trong
ngi nh chung. Cng do iu kin kinh t, nhiu ni tp trung cc thit ch
VHTTCS ti mt a ch c gi chung l: Nh vn ho hoc Nh Thng tin....
c bit, trong cuc u tranh t tng hin nay, nht l c s trong khi cc
thit ch c vn tn ti song song th thit ch VHTTCS cn phi tr thnh mt h
thng c s vt cht ng b v hon chnh l ni cho h thng chnh tr c s hot
ng, tch cc gp phn cho thng li ca t tng H Ch Minh v ch ngha McLnin Vit Nam vi nhng hnh thc hot ng sinh ng, gn gi, thit thc vi
nhn dn c s.
Vic xy dng thit ch VHTTCS (x, phng, th trn) cn m bo hi t cc
yu t sau:
- C t chc b my, cn b nghip v c phng php hot ng.
- C a im, c s vt cht, phng tin trang thit b.
- C th ch, lut l (quy ch, kinh ph hot ng, ch chnh sch).
- C i tng, ni dung, chng trnh thng xuyn.
2.2. Nhng hot ng vn ho-thng tin c s
Nhu cu v vn ha-thng tin ca nhn dn rt phong ph, a dng. V vy, cc
hot ng vn ha-thng tin c s cng rt phong ph, a dng. C th quy t hot
ng ny thnh mt s loi hnh c bn sau:
2.2.1. Hot ng thng tin-tuyn truyn, c ng
Nhim v ch yu ca cng tc thng tin, tuyn truyn, c ng l ph bin rng
ri trong cng chng cc ch trng, chnh sch ca ng v Nh nc, ng vin
nhn dn thc hin nhim v chnh tr ca Trung ng v a phng, nu gng
ngi tt, vic tt, ph phn thi h, tt xu gp phn to dng i sng vn ha mi,
xy dng mi trng vn ha lnh mnh c s.
Trong cng tc thng tin, tuyn truyn, c ng c nhiu bin php, hnh thc.
Trin lm l hnh thc gio dc trc quan sinh ng m su sc thu ht ng o qun
chng. Cc t, i thng tin lu ng l lc lng xung kch, lun em ting ni ca
ng, Nh nc n tn nhng bn, lng xa xi, ho lnh, dng hnh thc vn ngh
nh, nh chuyn ti thng tin, kt hp c ng trc quan vi tuyn truyn ming.
140

Hot ng thng tin c ng i hi rt nhanh nhy, kp thi, tc ng trc tip ti i


tng nn c hiu qu cao.
Ngy nay, nh nh hng ca cch mng khoa hc v cng ngh xut hin cc
phng tin truyn thng i chng c hin i ha v thng tin mng rng khp
nn cng tc thng tin cng pht trin mnh. Con ngi v th cng c tip cn v
chu tc ng ca c th gii nng ng. Do , con ngi cng d lng tng trc s
bng n thng tin. Nh vy, cng tc thng tin c ng c tip thm kh nng mi,
v th cng cn nh hng ng gip cho con ngi la chn v tip nhn thng
tin thun li, c nhn thc v hnh ng ng, thc hin quyn li v ngha v
cng dn tt.
2.2.2. Hot ng cu lc b, nh vn ha
Cu lc b l mt t chc x hi tp hp theo nguyn tc t nguyn ca nhng
ngi cng s thch hoc cng gii thuc cc lnh vc chnh tr-x hi-kinh t, khoa
hc-k thut, vn hc-ngh thut v cc hot ng vui chi, gii tr, ngh ngi, th dc
th thao khc. Loi cu lc b ny cng thng c t chc ti cc c quan vn hagio dc nh: Nh Vn ha (Cung), Trung tm Vn ha-Thng tin thuc h thng Nh
nc (B Vn ha, Th thao v Du lch) hoc thuc cc ngnh, gii nh Qun i,
Cng an, Cng on, Thanh nin, Ph n, Mt trn
Cc Cu lc b t chc cc lp hc tp nng cao trnh nghip v chuyn
mn, pht hin v bi dng nng khiu, khuyn hc, khuyn ti, sinh hot chuyn ,
b sung kin thc cho mi i tng, kch thch mi ngi tham gia cc qu trnh sng
to trong hot ng vn ha, vn ngh hoc ng dng tin b khoa hc-k thut vo i sng.
T chc Cu lc b thu ht ng o qun chng tham gia vo hot ng vn
ha ti cc c s vn ha mt cch tch cc theo nguyn l hc m chi, chi m hc,
gp phn t hon thin mnh. N cn hng dn cng chng t p ng cc nhu
cu vn ha ca h theo hng lnh mnh v tin b.
Cu lc b hot ng theo tinh thn t nguyn, t qun. T qun v t chc, t
qun v ni dung, t qun v ti chnh theo ng lut php ca Nh nc hin hnh.
2.2.3. Hot ng th vin, c sch bo
Sch bo l ngun tri thc, l bn tt ca mi ngi, gp phn trc tip vo vic
nng cao hiu bit cho mi i tng. V vy, th vin, phng c thng xuyn
chim mt v tr quan trng trong hot ng khai tr ca cc c quan vn ha.
Mun cho vic c sch bo c ph bin rng ri trong cng chng th ngi
hng dn phi bit la chn, gii thiu cc loi sch, bo c tc dng thit thc n
i sng. Phi ch ti nhu cu v sch, bo ca bn c, nht l ca thanh nin, thiu
nhi, ca ngi cao tui, ngi khuyt tt....Hng dn v thu ht lp tr c sch, bo
lnh mnh nng cao nhn thc, t hon thin v nhn cch l nhim v quan
trng ca cng tc th vin, t schthc hin tt ch trng pht trin vn ha c
v t chc tt ngy Hi c sch v Bn quyn th gii 2/4 hng nm. C rt nhiu
cch a sch hay, sch tt n qun chng theo tinh thn sch i tm ngi, ti
141

sch trn lng. Hot ng lun chuyn sch ca th vin va lm cho bn c c


tip cn nhiu vi sch v vn sch cng nh c tng ln.
2.2.4. Hot ng gio dc truyn thng
tin hnh cng tc gio dc truyn thng vn ha-lch s v cch mng, ngnh
vn ha ch trng xy dng cc nh bo tng, phng truyn thng, cc a ch
nhng ni cn thit gp phn gio dc truyn thng. cc n v c s c th xy
dng Phng truyn thng hoc Gc truyn thng, Nh lu nim
Cc hot ng c tnh phong tro nh: ung nc nh ngun, i tm a ch ,
n n p ngha, t chc cc ngy hi truyn thng cng c ngha gio dc tt.
Vic cng nhn v xy dng cc di tch lch s-vn ha cng nhm gio dc
vn ha hiu qu. C nc hin c trn 3000 di tch lch s-vn ha c xp hng,
trong c nhiu di sn vn ha v di sn thin nhin vn ha c th gii cng
nhn l: C Hu, Vnh H Long, Ph c Hi An, Qun th Di tch M Sn, Khng
gian Vn ha Cng ching Ty Nguyn, Quan h Bc Ninh, Ca tr, L hi Ging l
nim t ho ca t nc, ca cc a phng, c s.
2.2.5. Hot ng vn ngh qun chng
Hot ng vn ngh qun chng l dng hot ng rt hp dn, phong ph, a
dng, khng th thiu c s, thu ht ng o qun chng mi la tui tham gia.
C th ni hot ng vn ngh qun chng l nhn t quan trng lm nn sc sng ca
mt n v vn ha c s. Hot ng vn ngh qun chng bao gm c vic sng to
ra cc sn phm vn ha-ngh thut, biu din, lu gi v truyn b nhng gi tr
k c vn ha-vn ngh dn gian truyn thng.
C rt nhiu th loi vn ngh qun chng nh ca, kch, ma, th,nhc, ha, ma ri,
xic v biu din trn sn khu hoc ngoi tri t biu hin ti nng ngh thut ca h.
- Phn nh kp thi v sinh ng cuc sng a dng ca nhn dn a phng vi
cc loi hnh vn ngh xc tch, su sc.
- p ng nhng i hi v thng thc ngh thut ca qun chng, qua pht
hin v bi dng cc ti nng tr. C th xem vn ngh qun chng l mt vn m
ngh thut. Nhiu ngh s c tn tui trng thnh t phong tro vn ngh qun chng
c s.
- pht trin vn ngh qun chng, cc thit ch vn ha mt mt c nhim v
nng cao cht lng cho phong tro vn ngh c s, mt mt a cc gi tr vn ha
ni chung v gi tr ngh thut cao n vi qun chng.
2.2.6. Hot ng xy dng np sng vn ha, mi trng vn ha
Np sng l ton b nhng ng x ca con ngi, biu hin trong mi quan h
i vi thin nhin, vi x hi v bn thn c lp i lp li nhiu ln trong cuc
sng, tr thnh thi quen, thnh phong tc. cng l mt h thng chun mc x hi
c cng ng chp nhn v t nguyn thc hin. Phong tc, tp qun c nhng gi
tr tt p cn bo lu v pht trin, c nhng hn ch, lc hu cn khc phc.
142

Xy dng np sng l xy dng np sng c nhn, np sng gia nh v np sng


x hi. V vy, cc thit ch vn ha-thng tin c s v hot ng ca n c tc dng
hnh thnh np sng vn ha mi, khc phc nhng tiu cc, hn ch ca np sng c.
Hin nay, gia nh cng c coi l mt dng c s c bit xy dng np
sng vn ha. T lu ng v Nh nc ta rt coi trng vn xy dng np sng vn
ha. B Chnh tr ng ta c ch th 27/CT-TW v xy dng np sng vn minh
trong vic ci, vic tang, l hi cng l xy dng np sng vn ha mi, xy dng
con ngi mi, xy dng mi trng vn ha lnh mnh, u tranh bi tr cc h tc,
t nn x hi v m tn d oan.
2.2.7. Hot ng th dc, th thao, vui chi gii tr
Hot ng th dc, th thao khng ch nhm mc ch tng cng th cht, m
cn rn luyn nn nhng phm cht tinh thn nh: ch bn b, lng dng cm, hot
bt, thng minh v tinh thn tp th, ng i, cng nh cc hot ng vui chi khc,
hot ng th dc, th thao c tc dng gii tr ln.
nhng ni c iu kin nh c Nh vn ha-thng tin, sn bi th c th kt
hp t chc thnh cc im vui chi gii tr thng xuyn. Ni cha c iu kin th
nn t chc hot ng th thao, th dc, vui chi, gii tr theo nh k th nn ti n
v c s, hoc cc gia nh c iu kin.
Th dc, th thao l mt dng hot ng vn ha th cht rt cn c s, p ng
cc nhu cu khc nhau ca mi la tui.
2.2.8. Xy dng gia nh vn ha
Gia nh l mi trng hnh thnh nhn cch con ngi. Mi trng vn ha
trong gia nh l yu t quan trng cho vic gio dc t tng, o c, li sng ca
mi thnh vin. Phong tro xy dng gia nh vn ha ra i t nm 1961 min Bc
ang xy dng X hi Ch ngha, qua bao thi k b sung, hon thin ni dung n
nay p dng cho ton quc, theo 4 tiu chun sau:
- Gia nh m no, ha thun, tin b, khe mnh v hnh phc.
- Thc hin ngha v cng dn.
- Thc hin k hoch ha gia nh.
- on kt tng tr trong cng ng dn c.
Tt c cc ni dung trn c lin quan mt thit vi nhau, tc ng h tr, b sung
cho nhau, thc y nhau cng pht trin. Vn dng cc ni dung v tiu ch cn linh
hot i vi tng khu vc, vng min, dn tc xy dng i sng vn ha c hiu qu.
Xy dng gia nh vn ho c tc ng trc tip n xy dng con ngi, n
tng thnh vin trong gia nh.Vic xy dng con ngi Vit Nam theo 5 tiu chun
xc nh hin nay, trc ht phi bt u t gia nh v cha m l nhng ngi
thy u tin. T gia nh v tip tc sau ny gia nh ng thi phi ch ng phi
hp vi cng ng v hi tham gia gio dc, rn luyn con ngi. Chng ta vn
ng hc tp l vic lm sut i. Hc lm ngi cng vy, phi l vic lm c
143

kim nghim lin tc t trong gia nh mi c kt qu, cho d gia nh l gia nh


ht nhn hay gia nh truyn thng nhiu th h.
2.2.9. Xy dng lng, bn, p, t dn ph vn ha
Lng v vn ha lng l nt c th ring c ca Vit Nam. T thc tin xy
dng SVH c s ny sinh phong tro xy dng lng vn ha t nhng nm 1990,
n nm 1992 c B Vn ha-Thng tin pht ng, nhn rng ra ton quc. Tiu
chun chung gm 5 im sau:
- C i sng kinh t n nh v tng bc pht trin.
- C i sng vn ha tinh thn lnh mnh, phong ph.
- C mi trng cnh quan sch p.
- C khu vui chi gii tr v hot ng vn ha th thao.
- Thc hin tt php lut, ch trng ca ng, cc chnh sch x hi ca Nh
nc, Ch th 24 ca Th tng Chnh ph v xy dng v thc hin hng c, quy
c lng, bn, thn, p, cm dn c.
Xy dng T dn ph vn ho c tiu chun ph hp vi iu kin th song c
bn theo tinh thn ni dung trn.
2.2.10. Xy dng i sng vn ha khu dn c
y l cuc vn ng do y ban Trung ng Mt trn T quc Vit Nam pht
ng t nm 1995 vi 6 ni dung nh hng:
- on kt gip nhau pht trin kinh t, lm giu hp php v xa i gim ngho.
- on kt pht huy truyn thng tng thn tng i, hot ng nhn o v n
n p ngha.
- on kt pht huy dn ch, gi vng k cng mi ngi sng v lm vic
theo php lut v quy c cng ng.
- on kt xy dng i sng vn ha, gi gn, pht huy bn sc vn ha dn tc
v thun phong m tc trong nhn dn.
- on kt chm lo s nghip gio dc, nng cao dn tr, thc hin tt chng
trnh chm lo sc khe ban u cho mi ngi.
- on kt xy dng c s chnh tr trong sch, vng mnh, gn b vi nhn dn.
2.2.11. Xy dng cng s, doanh nghip, n v lc lng v trang c np
sng vn ha
Tt c cc c quan nh nc, cc n v lc lng v trang, cng an, trng hc,
bnh vin(gi chung l cng s), cc doanh nghip (ni lm vic, ni sn xut, dch
v) u tham gia phong tro vi tn gi c th, ph hp vi tng ngnh, tng lnh vc.
Tiu chun n v c np sng vn ha gm cc im sau:
- Cng s xanh, sch, p, an ton.
- Sinh hot chnh tr nn np.
144

- C thc lao ng, k lut, sng to, hp tc gip nhau lm vic vi nng
sut cao, c hiu qu r rt. C ch hc tp nng cao trnh chuyn mn, nghip v.
- Quan h cht ch vi c s, vi nhn dn khc phc th tc phin h, thc hin
ci cch hnh chnh c hiu qu, c np sng vn minh, lch s trong sinh hot v giao tip.
- Thc hin dn ch c s, on kt ni b, nghim tc t ph bnh v ph bnh, u
tranh c hiu qu vi nn tham nhng, lng ph ca cng v cc hin tng tiu cc khc.
- Gi gn b mt quc gia.
- Thng xuyn c cc hot ng vn ha-vn ngh, th dc, th thao gp phn
nng cao i sng vn ha v rn luyn th cht cho ngi lao ng.
3. Vn dng ni dung xy dng i sng vn ha c s trong qun l v t
chc cc hot ng trn a bn x
3.1. Nm vng tnh hnh, thc trng c s v cng c, kin ton t chc ch
o v nng cao cht lng, nng lc qun l
Bt k hot ng g cng phi bit t chc v qun l mi thnh cng. Hot
ng vn ha-thng tin (th thao, du lch) ni chung v xy dng SVH c s ni
ring rt cn c s t chc hp l v qun l cht ch, khoa hc. Hot ng vn hathng tin vn rt phc tp, c tnh chuyn ngnh, chuyn mn su, phi c s ch o,
hng dn ca cc B t trn xung. Hot ng xy dng SVH c s cng vy,
thuc cp x, do x chu trch nhim nhng u c s ch o, hng dn ca cc B,
ngnh trn, thng qua cc t chc tng ng a phng v tp trung vo s lnh
o cht ch, sng to ca cp y ng, s iu hnh thun thc ca chnh quyn c
s v cng cn c s tham gia hng ng t gic tch cc ca nhn dn mi m bo
thng li.
a. Trc ht cn b cp x cn hiu r c cu t chc n v mnh v mi quan
h ca chng theo biu thng k
Biu theo di thc trng h thng cc t chc cp x
T chc
lnh o
(1)
ng y
cp x

Chnh quyn
(2)

on th

T chc x hi,

Cc tn gio,

Cc n v,

chnh tr

ngh nghip

tn ngng

t chc khc

(4)

(5)

(6)

(3)

- Hi ng
nhn dn.

- Mt trn t
quc.

- Hi ngi cao tui. - Pht gio.

- T chc kinh t.

- Hi khuyn hc.

- Thin cha.

- y ban nhn
dn.

- on thanh
nin.

- Hi ch thp .

- Tin lnh.

- Cng an.

- Hi Ph n.

- Hi bo th.

- Hi

- Cc c s dch
v du lch, vui
chi gii tr,
TDTT.

- B i.

- Cng on.

- Cc hi ngh
nghip.

- Ha Ho.

- Cc ban
ngnh.

- Hi cu chin
binh.

- Cc cu lc b, s

- Cc tn ngng - Cc c quan

- Cao i.

- Lc lng v
trang.

145

- Hi nng dn.

thch.
- Cc dng h.

- Chi b
cp T
dn ph
thn/lng

- Trng thn, - Cc t chc


bn p.
tng ng v
Hi. vin
- T trng

- Cc t chc
tng ng v Hi
vin.

dn ph.

- ng
vin

- Cc thnh
vin.

- Cc gi lng,
Trng h Trng
ban.

th thnh hong, hnh chnh s


th Mu
nghip.
- Cc t chc
tng ng, cc
chc sc v tn
.

Ngi lao ng
Cc thnh vin.

Ch : - Cc h thng 1,2,3,4 u cng c, H thng 4,5 c ni c ni khng,


mc , ni dung c th khc nhau, nht l cp thn, bn.
So vi trc y, vai tr lnh o ca B th ng y, Ch tch U ban nhn dn
x ang c tng cng thng qua vic kim nhim ca cc chc danh trn. Nh
nc cng ang th im vic gim bt c quan Hi ng Nhn dn x m tng cng
vai tr gim st, kim tra vo cc t chc khc. Vai tr, v tr ca n v di cp x,
phng ca Trng thn, T trng dn ph tng bc c nng cao, gip cho vic
qun l cp x v a bn c tng cng. V tr, vai tr ca gi lng i vi cc
khu vc ng bo dn tc thiu s rt quan trng, c x hi quan tm. Nh nc
cng lun cao vai tr lm ch ca nhn dn thng qua s hot ng ca cc on
th chnh tr, t chc chnh tr x hi, t chc x hi ngh nghip, trong vai tr ca
Mt trn t quc, on thanh nin, Ph n c cng c v pht huy, c bit l s
tng trng ca lc lng Cu chin binh v hi vin Hi nng dn ngy cng khng
nh. Chnh sch tn gio ca Nh nc ta cng rt r rng, m bo t do tn ngng
(v khng tn ngng) ca dn, to iu kin cho gio dn hnh o theo tinh thn o
php v t quc dn tc, tt i p o" l rt ph hp, trong vai tr ca cc chc
sc tn gio cc k quan trng.
y l nhng du hiu mi i hi s lnh o, qun l c s cn nm bt
vn dng vo vic xy dng SVH c s, trong tng hot ng nh xy dng
lng vn ha, t dn ph vn ha, xy dng gia nh vn ha a bn... cn xem xt
ht sc c th, thn trng trong phi kt hp v x l.
Mt vn cn quan tm l a bn x, phng, th trn ngoi mt s cc n
v lc lng v trang, bin phng, cc c quan hnh chnh s nghip (vn phng),
bnh vin, trng hc hin c tng i n nh, hin nay ang pht trin nhiu cc
n v kinh t (khu cng nghip, khu ch xut), cc nh my, c s sn xut mi
mc ln cc khu nh ngh, bi tm, resort, sn golf khng thuc qun l ca cp x
nhng khng th khng c hot ng vn ha.
Cc hot ng u c nh hng, tc ng tch cc hoc c mt tiu cc ti
vic xy dng i sng vn ha x, phng s ti. Vic lin kt, phi hp vi cc t
chc, n v ny trong qun l v xy dng i sng vn ha cng rt quan trng.

146

Trong k hoch trin khai phong tro ton dn on kt xy dng i sng vn


ha do Ban ch o Trung ng ban hnh trc y xc nh 5 ni dung ch yu, 7
phong tro vn ha chnh, ng thi nhn mnh: Ty vo c th ca mi loi hnh
phong tro, cc B, ban, ngnh on th, t chc x hi, cc a phng cn c ni
dung c bn ca phong tro Ton dn on kt xy dng i sng vn ha c nh
hng c th tiu chun xy dng i sng vn ha tng lnh vc, tng c s cho
ph hp. Tn trng v biu dng s sng to, i mi cc hnh thc hot ng ca
qun chng c s nhm a nhanh phong tro vo cuc sng.
Cc hot ng xy dng SVH c s cng nh thc hin phong tro ton dn
on kt xy dng i sng vn ha thng c kt hp cht ch v th hin mnh
m thnh cao tro vo cc dp l hi a phng. Bn cnh cc l hi truyn thng l
nhng ngy hi cch mng nh 2/9, 30/4, 1/5, 7/5, k nim ngy sinh ca Bc 19/5
hng nm. C cc ngy hi, k nim ca cc ngnh, cc gii nh 8/3, 26/3, 22/12,
27/7u thc hin c s. Li c nhng ngy hi mi c gn y nh ngy 23/6 l
"Ngy Gia nh Vit Nam", hng ng ngy "Quc t xa i gim ngho" 17/10,
ngy Hi on kt Dn tc l 18/11 hng nm rt c nhn dn hng ng v
thc hin c ngha thc y phong tro xy dng i sng vn ha pht trin.
Hi ngh ton quc tng kt 10 nm thc hin phong tro ton dn on kt xy
dng i sng vn ha giai on 2000- 2010 (ngy 24/2/2011) ti H Ni nht tr
nhng nhm gii php ch yu tip tc thc hin phong tro, l: 17
- Nng cao hiu qu lnh o ca cc cp y ng, hiu lc qun l ca chnh
quyn cc cp.
- Pht huy vai tr ca Ban ch o cc cp.
- Sa i b sung, ban hnh v thc hin cc vn bn ch o hng dn v
phong tro.
- y mnh thi ua khen thng.
- a dng hn ni dung, phng thc trin khai thc hin phong tro.
R rng Ban ch o cc cp (c bit l cp x) ng vai tr quan trng, quyt
nh ti phong tro, cn pht huy vai tr ch ng ca cc thnh vin, cn phi kt hp
vi Mt trn T quc cng cp ch o thc hin tt Ch th 1869/TTg ca Th tng
Chnh ph ngy 10/10/2010 v vic tng cng phi hp y mnh cuc vn ng
Ton dn on kt xy dng i sng vn ha khu dn c gn vi thc hin mi
cuc vn ng xy dng nng thn mi, cuc vn ng ngy v ngi ngho v
nng cao cht lng phong tro xy dng gia nh vn ha, con ngi vn ha, t dn
ph vn ha
T kinh nghim thi gian qua, Ban ch o phong tro Ton dn on kt xy
dng i sng vn ha cn c kin ton y , thng xuyn, ng b, c hiu lc
v c b phn thng xuyn gip vic, c cc chng trnh, bin php t chc theo di
phong tro ton dn on kt xy dng i sng vn ha khu dn c, phong tro xy
dng gia nh vn ha v c s phi hp vi phong tro xy dng i sng vn ha
17

- Thng bo kt lun Vn phng thng trc Ban ch o ngy 21/3/2011

147

cc c quan, n v ng trn a bn. Qua thc tin v nghin cu cp x thy nn


thng nht Ban vn ng Ton dn on kt xy dng i sng vn ha khu dn c
v Ban ch o phong tro Ton dn on kt xy dng i sng vn ha lm mt, gi
chung l Ban ch o Ton dn on kt xy dng i sng vn ha. B th ng y
hoc ch tch U ban nhn dn lm Trng ban, ch tch Mt trn T quc cp x lm
ph Trng ban thng trc.
khu dn c nn thng nht cc Ban iu hnh xy dng khu ph vn ha, lng
vn ha, Ban vn ng xy dng np sng vn ha, Ban vn ng xy dng gia nh
vn ha, Ban vn ng xy dng nng thn mi gi chung l Ban vn ng phong tro
Ton dn on kt xy dng i sng vn ha khu dn c" do Trng Ban cng tc
mt trn lm Trng ban, thnh vin ca Ban vn ng ny l Trng hoc ph trng
thn (lng, bn, p, bun, khu ph) c cc thnh vin ca Ban mt trn trong c
i din cp y, i din lnh o ca t chc thanh nin, ph n, nng dn, cu chin
binh, ngi cao tui, chi hi khuyn hc hoc nhng nhn vt tiu biu, c uy tn trong
cng ng ty theo tng ni. (xem s )
S : H thng ch o cc phong tro ton dn on kt xy dng SVH
v xy dng nng thn mi
CHNH PH
BAN CH O

Xy dng nng thn


mi
Trng ban, Ph Th
tng thng trc
(Q 800/Q.TTg
4/6/2010)

Ton dn on kt xy dng i sng


vn ha (TDKXDSVH)
TB: B trng B Vn ha-Th thao
-Du lch.
(Q 235/1999 Q TTg 23/12/1999;
Q 639 Q TTg 5/7/2005; Q 1135
Q TTg 30/8/2006)

CC BAN CH O Cp tnh,cp Huyn v tng ng.


Trng ban: Ph Ch tch UBND

148

BAN VN NG
Ton dn on kt xy dng i
sng vn ha khu dn c.
TB: Ch tch Mt trn t quc
Vit Nam.
Ph Trng ban, ph Th tng
CP
(Ch th 1869/CT-TTg
10/10/2010)

BAN VN NG
Mt trn T quc
Ph Tr.ban,Ph ch tchUBND

CC BAN CH O

BAN VN NG

cp x v tng ng

Mt trn T quc

Trng ban:Ph ch tch


UBND

Ch tch hoc B th ng u

Ph Tr.ban,Ph ch tch UBND

BAN VN NG
Cp thn, p, bn, khu ph v tng ng
Ton dn on kt xy dng SVH khu dn c v xy dng Nng thn mi TBTrng ban Mt trn T quc.
b. Qun l l trng coi, gi gn theo yu cu nht nh, l t chc, iu khin
theo nhng mc tiu ra
Ngi qun l c v nh nhc trng ch huy trong dn nhc. Qun l cc hot
ng vn ha-thng tin c s hay xy dng SVH c s l qun l mt mt cng
tc nghip v c s a dng v phc tp, bao gm c qun l con ngi, cng vic,
hot ng chuyn mn thng xuyn, qun l phng tin chuyn dng ngy cng
pht trin.... Cng nh qun l cc vn khc, qun l cc hot ng vn ha-thng
tin c s trc ht phi qun l bng k hoch, thng qua cc k hoch giu tnh
thc tin v kh thi. C s nh ci cung phu tip nhn rt nhiu v gii quyt tt c
cc Ch th, Ngh quyt, v s ch o, hng dn t trn xung, v th cn c k
hoch tin hnh mt cch khoa hc. Ngi lm cng tc vn ha-thng tin c s
phi l ngi c t duy qun l, bit qun l theo k hoch, cng vic c sp xp
mt cch hp l theo tnh hnh thi gian, theo s thng nht trong phn cng v phi
hp, iu ho cc mi quan h a phng v c s.
Ngi qun l l ngi vch ra cc chng trnh k hoch v chu trch nhim v
ni dung k hoch y, do cn thn trng, t m trc cc quyt nh a ra. Mun
vy ngi qun l tt cng tc vn ha-thng tin c s phi c nhn quan chnh tr, c
trnh php l, nghip v, nng lc t chc, tm l x hi v ngh thut ch huy.
Ngi lm cng tc vn ho-thng tin c s l ngi ng mi chu so v lnh vc i
sng tinh thn ca cng ng, nn coi l lnh vc thing ling, rt vinh d, cn c
trn trng. H l nh qun l gii, v trong cng tc thc tin h c nhiu kh nng, iu
kin thng tin, trng thnh hn trong cng tc v cuc sng. Do , bt k ai
c ph trch vic ny cn phi t mnh vn ln nh cao, t rn luyn v hc tp
hon thnh nhim v. H cn phi hc rt nhiu, hc nh trng rt cn thit nhng
hc trong qun chng cc k quan trng, nhng khng theo ui qun chng cng
qun chng nhn dn tng c s xy dng nn vn ho mi, con ngi mi.
iu ny cng thit thc, r rng hn nht l i vi khu vc ng bo dn tc,
ngi lm cng tc vn ho c s cn phi bit ting dn tc, giao tip vi ng
bo, hiu ng bo v cng ng bo xy dng SVH ngy cng tt hn. Ty
Nguyn c phong tro cn b ngi Kinh lm cng tc c s nht thit phi hc
ting dn tc coi nh l mt ngoi ng, nh ting , Gia Rai... c bit l sau thi
k c bo lon thay v cn b phi bit ting Anh, Php...C cu cn b no phong tro
y. Xy dng SVH c s l cng vic nhiu kh khn, th thch, vt v bn cnh
149

nim vui c cng hin, c gn gi nhn dn. Phong tro xy dng SVH c s
cn c nhng cn b tht tm huyt theo m hnh, tiu ch sau:
- L ngi tuyn truyn vin, c ng vin nhit thnh ca ng v l ngi
trc tip vn ng qun chng tham gia xy dng nn tng vn ho dn tc theo
hng tin tin, m bn sc.
- L ngi bit k tha tinh hoa vn ho ca lng qu, ca dn tc bn a v
pht trin cc gi tr tt p tng c s trong hon cnh iu kin c th.
- L nh s phm-ngi lm cng tc vn ho gio dc ngoi nh trng va l
ngi chin s trn mt trn t tng vn ho, ng thi l mt ngh s khng chuyn
c s.
- L ngi bit lm kinh t trong hot ng vn ho v bit lm vn ho trong
pht trin kinh t, ng thi l ngi ch huy trn mt trn vn ho di s ch o ca
cp u ng v chnh quyn.
thc hin xy dng SVH c s, yu cu cn phi:
- Bm st tnh hnh nhim v chnh tr ca Trung ng v a phng. Nm vng
ng li, quan im ca ng, chnh sch php lut ca Nh nc, tranh th s quan
tm ca lnh o ng v chnh quyn, ca cc ngnh, cc cp vi vn ho- thng tin
c s. l thc hin 3 bm: Bm trn, bm chc nng, nhim v, bm c s v
phong tro.
- Nng cao cht lng hot ng ca cc thit ch vn ha-thng tin c s, nng
cao trnh nghip v chuyn mn, pht huy vai tr qun l iu hnh, i mi ni
dung phng php t chc thc hin, phc v tn ty nhu cu ca nhn dn v c s.
- Thc hin ch trng x hi ho trong xy dng, s dng cc thit ch vn ho,
trong phi hp t chc hot ng, trong u t pht trin ngun lc theo tinh thn a
dng ho ni dung v sn phm, ph cp cc chng trnh v i tng, lin kt vi
mi t chc v thnh phn v mc tiu, li ch chung.
3.2. Tng cng nghin cu v hc hi kinh nghim thc tin
Mt s kinh nghim chung
- nhng ni t nhiu c iu kin, cn mnh dn nng cp ng b c v c s vt
cht, trang tr thit b, tng cng i ng cn b c chuyn mn cao v pht trin nhiu hot
ng thit thc, b ch p ng nhu cu v cht lng ngy cng nng ln ca nhn dn.
- nhng ni c s vt cht khng thiu, nhng vic khai thc, s dng cn hn
ch, hiu xut cha cao thm ch ang xung cp, cn tm nguyn nhn khc phc.
c bit thiu s phi hp, lin kt trong t chc iu hnh, trong khai thc tim nng
cc ngnh v trong nhn dn.
- vng ni, vng su, vng xa, vng ng bo dn tc thiu s i sng ni
chung cn kh khn khng th huy ng sc dn nhiu m cn tng cng khai thc,
tn dng, pht huy cc c s vt cht hin c, tng bc c k hoch b sung, tn
dng ti a s bao cp ca Nh nc, s chi vin ca cp trn, mt khc cng cn
150

ng vin tinh thn t lc, t cng ca ng bo, khng trng ch li, lun ch
ng, sng to trong xy dng SVH c s.
- Tnh trng khi cc thit ch vn ho-thng tin cn nhiu bt cp th li qu tp
trung vo khi phc nh, n, cha... thm tr nng cp, ci to thi qu, bin dng c
di tch gc gy bc xc trong nhn dn vo nhng nm trc y cn tnh trng mnh
ngnh no ngnh ny chy, mt s nh sinh hot cng ng ( Ty Nguyn) pht trin
nhng sau vic qun l v khai thc hn ch. Mt s tnh (Ty Nguyn) cng pht
trin xy dng nh Rng vn ho nhng cha p ng nhu cu tm l, tn ngng ca
nhn dn nn cng lng ph. Tt c iu cn chn chnh, khc phc.
- Ngi lm chc sc thin cha gio bit a ht Quan h vo Thnh Ca, t
chc lin hoan ngh thut qun chng trong sinh hot cng ng, dy gio dn hc ht
mi khi n nh th o. Nhiu ni trong xy dng SVH c s cng ch ng
mnh dn a vo dy ngoi kho nh trng nh quan h Bc Ninh ( Bc Ninh),
dn ca ( Ngh Tnh), nh cng ching ( Ty Nguyn), dy cho thanh thiu nin l
nhng kinh nghim tt, cn pht huy.
- Cn tn dng cc thit ch vn ha-thng tin s nng cao cc hot ng
vn ho cn c cho nhn dn.
min Trung nhiu tnh c phong tro xy dng Tc c vn ho rt tt. Cc tc
c ny ch yu gip nhau xo i gim ngho, khuyn hc, khuyn thin, nht l
pht huy truyn thng tt p ca dng h, ca gia nh, gi gn n np gia phong, bn
sc vn ho, thc hin lut php gp phn xy dng qu hng.
Cc tnh Nam b c truyn thng n ca ti t l nt p vn ho ca x s.
Tui tr c phong tro "ht vi nhau", hot ng vn ho, th thao pht trin cc
khm, p. T cc gia nh, sm c nhng m hnh du lch xanh, du lch mit vn.
- Ti nhng lng vn ho truyn thng, lng "Tin s", lng ngh, lng hoa, lng
cy cnh... bt u hnh thnh m hnh du lch mi khng nhng phc v cho ngi
a phng m trong c nc, quc t. Mi lng vn ho tiu biu cng c th tr
thnh nhng lng vn ho-du lch giu tim nng ca Vit Nam m vng no, dn
tc no cng c.
3.3. c im v nhim v xy dng SVH c s khu vc ng bng
Khu vc ng bng kinh t pht trin, lng mc tp trung, mt dn c cao,
giao thng tt, trnh dn tr kh ng u, giao lu thun li, so vi khu vc khc l
ni pht trin v lu truyn nhiu gi tr vn ho tt p ca nhiu dn tc. Nn vn
ho ca Vit Nam ni chung vn l nn vn ho nng nghip trng la nc, vi
phng thc sn xut nng nghip lu i, li sng, np sng nh nng truyn kip,
cho nn nhng gi tr v sn phm vn ho u c phn nh qua nhng cng lng,
mi nh lng v khc ho su lng di lu tre, cnh ng lng. T Bc ch Nam tuy
ging iu, n mc c cht khc nhau nhng lch s ghi nhn t ng bng Bc b,
qua Trung b, n Nam b u u cng in m du n vn ho Vit, t duy con ngi
Vit, sinh hot cng ng Vit, t ho lng qu Vit.

151

ng bng cng l ci ni ca di sn vn ho, vn ngh qu bu ca Vit Nam, l


ni m u nhiu phong tro vn ho ln trong c phong tro xy dng Lng vn
ho, phong tro xy dng Gia nh vn ho. Cng chnh v th m vn xy dng
SVH c s ngay t u c nghin cu v gii quyt t khu vc ng bng.
th Vit Nam trc y khng pht trin so vi cc nc khc, li chu nh
hng rt nhiu bi nng thn rng ln bao bc, li b chia ct bi c im a l v
km hm do hon cnh chin tranh ko di, t nc bao phen b l thuc v thc dn
phong kin nc ngoi h. C dn th trc y chim t l rt thp v cng ch
ng dn ln v pht trin mnh t sau khi min Nam c hon ton gii phng, t
nc thng nht, non sng thu v mt mi. Cng v th m du n vn ho th
khng nhiu, c th ni l khng m, khng sc tc ng tr li tch cc mnh m
ti vng nng thn bao la vi ngha dn dt, hoc to sng vn minh nh chng ta
tng suy ngh v mong i. Con ngi t nng thn ra lm n sinh sng cc th
cho d nhiu nm vn khng qun np sng thn d. Qu trnh th ho t hin nay
ang ph v s yn tnh v nhiu nt duyn dng ca thn lng, ng thi m ca t
do cho nng dn cc min qu b v thnh ph lm cho np sng vn minh th
vn c v cn c cc th khng cn nh hnh v n nh c nh trc.
Chng ta ang ng trc tnh trng ci tt p cn gi gn v pht huy trong vn
ho ang b xm hi, xi mn tng ngy tng gi. Ci cn u tranh khc phc v ph
b trong li sng, np sng th li ang tn cng, thch thc trong mi gia nh, ng
ph cng nh tim n bc xc c mi trng sng.
Xy dng SVH c s trc tip gp phn thc hin xy dng Nng thn mi
theo quyt nh s 800/Q-TTg ca Th tng chnh ph ngy 4/6/2010 theo n
nm 2015 c 20% s x t chun nng thn mi. Trong quyt nh ny c phn xy
dng i sng vn ho, thng tin v truyn thng nng thn, xc nh:
n nm 2015 c 30% s x c nh vn ho x, thn v 45% s x c Bu in
v im internet t chun. n nm 2020 c 70% s x c Nh vn ho x, thn v
70% c im bu in v internet t chun.
t c ch tiu trn Nh nc, Trung ng s h tr 100% ngn sch cho
xy dng Nh vn ho cp x theo quyt nh 22/Q-TTg ca Th tng Chnh ph
mc tiu tng qut l:
Nng cao nhn thc v thc chp hnh php lut v cc quy nh v vn ho
ca ngi dn nng thn; xy dng, cng c v pht trin h thng thit ch vn
ho, th thao c s, to iu kin ngi dn nng thn nng cao mc hng
th, tham gia hot ng v sng to vn ho; nng cao cht lng phong tro xy
dng gia nh vn ho, lng vn ho, thc hin cc ch tiu pht trin vn ho nng thn
mi cp x to nn tng vng chc pht trin vn ho nng thn mi trn a bn x;
xy dng con ngi, gia nh, cng ng nng thn v mi trng vn ho nng thn
lnh mnh phong ph, giu bn sc vn ho dn tc, to ng lc thc y pht trin
nng nghip v xy dng nng thn mi.
Tm li phong tro xy dng SVH c s tu thuc vo cc vn sau:
152

1. Mt trong cc iu kin cc k quan trng xy dng SVH c s l xy


dng quy c vn ho v thc hin quy ch dn ch c s.
Cn b vn ho x gip cho y ban Nhn dn cp x thc hin cc cng vic sau:
- Ch o, h tr cc lng, thn, bn, p, cm dn c xy dng hng c ph
hp vi ni dung hng dn.
- Chun b h s trnh cp c thm quyn ph duyt.
- Phi hp vi Mt trn T quc cp x kim tra, to iu kin cho vic ph bin,
tuyn truyn v t chc thc hin hng c.
- Pht hin v chn chnh mi biu hin sai tri, lch lc, tiu cc trong vic xy
dng v thc hin hng c, nh k bo co y ban Nhn dn cp trn v Hi ng
Nhn dn cng cp v vic xy dng v thc hin hng c a phng.
2. Cht lng ca phong tro xy dng SVH c s ph thuc rt nhiu vo
vic thi ua thc hin cc ni dung ch tiu ca gia nh vn ho, lng (bn, p) vn
ho, t dn ph vn ho, cn khc phc tnh trng gii n tu tin, v chng bnh
ph trng hnh thc, chy theo thnh tch nht thi. Vic thi ua v bnh xt phi i
vo thc cht th phong tro mi kt qu v mi vng.
3. Xy dng SVH c s phi t di s lnh o v quan tm ca cp u
cp x v chi b thn, bn thng xuyn lin tc. Kt qu ca xy dng SVH c s
l kt qu chung nht, hi ho nht ca s lnh o ca ng, qun l ca chnh
quyn cc cp v vai tr lm ch ca nhn dn trn a bn x.
******************
Cu hi n tp v trao i
1. Xy dng i sng vn ho c s l g? Nu nhng ni dung cng tc vn
ho-thng tin c s hin nay. Thun li kh khn a phng v ch trng sp ti
v vn trn.
2. Thit ch vn ho-thng tin c s l g? Lin h a phng cc thit ch vn
ho-thng tin c s hot ng ra sao, hng ti l g?
3. Cng tc xy dng i sng vn ho c s c quan h vi cng tc xy dng
nng thn mi nh th no? Vai tr, v tr ca Ban cng tc Mt trn T quc Vit
Nam cp thn trong vic Xy dng lng vn ho (thn, p,bn...vn ho), T dn ph
vn ho khu dn c nh th no?
4. Vai tr, v tr trch nhim ca cn b cng tc vn ho-thng tin cp x v
trn a bn c s nh th no? Lin h a phng v nhng xut, kin ngh.
Ti liu nghin cu v s dng
1. Ban chp hnh Trung ng ng kha VIII, Vn kin Hi ngh ln th 5.
2. Ban ch o Trung ng (2007), Vn bn ch o hng dn phong tro ton
dn on kt xy dng i sng vn ha.
3. Ban ch o Trung ng (H Ni 2011), Bo co Tng kt 10 nm phong tro
ton dn on kt xy dng i sng vn ha.
153

4. Ban t tng vn ha Trung ng (2004), Ti liu nghin cu kt lun Hi ngh ln


th X Ban chp hnh TW ng kha IX, Nh xut bn chnh tr quc gia.
5. Ban t tng vn ha trung ng (H Ni 2005), Bn v vn ha ng v xy
dng vn ha ng.
6. B Quc phng-B T lnh B i bin phng (thng 7/2006), n H tr
cc n bin phng xy dng im sng vn ha trn bin gii, b bin, hi i 20062010.
7. B Vn ha-Thng tin (thng 5/2003), n xy dng mt s lng bn bun
vn ha vng c hon cnh c bit.
8. B Vn ha Thng tin (thng 4/2004), n pht trin hot ng vn ha
thng tin vng Ty Nguyn n nm 2010.
9. B Vn ha-Thng tin (thng 6/2005), Chng trnh mc tiu quc gia v vn
ha giai on 2006-2010.
10. B Vn ha-Thng tin (thng 10/2003), Hi tho truyn thng v pht trin
trong xy dng i sng vn ha c s vng Ty Bc.
11. B Vn ha-Thng tin (thng 11/2004), Ti liu Hi ngh xy dng i sng
vn ha cc tnh duyn hi pha Bc.
12. B Vn ha-Thng tin, Quy hoch pht trin h thng thit ch Vn haThng tin c s n nm 2010.
13. Ch th ca Th tng Chnh ph v y mnh cng tc Vn ha thng tin
min ni v vng ng bo cc dn tc thiu s s 39/1998-CT-TTg ngy 3/12/1998.
14. Cc vn ha-thng tin c s (thng 11/2004), Ti liu tp hun nghip v vn
ha thng tin cp huyn.
15. Cc vn ha c s, Tp ch xy dng i sng vn ha (s 101, thng
11/2010; s 104, thng 2/2011).
16. Nguyn Khoa im (2001), Xy dng v pht trin nn vn ha Vit Nam
tin tin m bn sc dn tc, Nh xut bn chnh tr quc gia.
17. H Vn Tng-Cc vn ha thng tin c s (2004), Ti liu nghip v vn ha
thng tin c s.
18. TSKH. Phm L Ha-Vin nghin cu vn ha ngh thut (2001), ti khoa
hc Cng gio v vic xy dng mi trng vn ha nng thn vng chu th sng
Hng hin nay.
19. Hi p v lnh o qun l ca UBND cp x (2010), Nh xut bn chnh tr
quc gia.
20. K yu hi tho: Xy dng i sng vn ha vng ng bo dn tc Chm,
Nh xut bn vn ha dn tc (H Ni 2005).
21. Ngh nh ca Chnh ph v cng tc dn tc s 05/2011/N-CP ngy
14/1/2011.
22. Quyt nh ph duyt n Pht trin vn ha nng thn n nm 2015 nh
hng n nm 2020 ca Th tng chnh ph s 22/Q-TTg ngy 5/1/2010.
23. Quyt nh ph duyt Chng trnh mc tiu quc gia v xy dng nng thn
mi giai on 2010-2020 s 800/Q-TTg ngy 4/6/2010.
24. Ti liu Hi ngh-Hi tho xy dng i sng vn ha c s khu vc th (1999).
25. Tp ch Dn tc, s 120 (12/2010), s 121 (1/2011), s 122 (2/2011).
26. TS. Nguyn Hu Thc (2009), Cuc vn ng ton dn on kt xy dng
i sng vn ha, Nh xut bn T in Bch Khoa v Vin Vn ha.
154

27. Trng cn b Qun l vn ha thng tin (thng 7/2006), Ti liu o to bi


dng cn b vn ha-thng tin cp x phng.

155

PHONG TRO TON DN ON KT XY DNG


I SNG VN HA TRN A BN X KHU VC NG BNG
PHM VN AN
Ths. HONG TH LM
Thi lng: 8 tit(*)
A. MC CH, YU CU
1. Mc ch:
- Cung cp cho hc vin nhng kin thc c bn v thc hin phong tro ton
dn on kt xy dng i sng vn ha trn a bn x khu vc ng bng.
- Bit vn dng kin thc c bn v thc hin phong tro ton dn on kt xy
dng i sng vn ha trn a bn x khu vc ng bng vo hot ng qun l v t
chc a phng mnh .
2. Yu cu: Hc vin nm c kin thc c bn v thc hin phong tro ton dn
on kt xy dng i sng vn ha trn a bn x khu vc ng bng, ng thi ng
dng c hiu qu trong hot ng thc tin a phng.
B. NI DUNG
Phong tro Ton dn on kt xy dng i sng vn ha (sau y vit tt l
TDKXDSVH) l mt trong bn nhm gii php ln c ra trong Ngh quyt
Trung ng 5 (kha VIII) v xy dng v pht trin nn vn ho Vit Nam tin tin m
bn sc dn tc, nhm y mnh vic tuyn truyn, gio dc vn ha; huy ng mi
lc lng nhn dn v c h thng chnh tr t Trung ng n a phng, c s tham
gia xy dng i sng vn ha.
T khi pht ng (nm 2000) n nay, Phong troTDKXDSVH c trin
khai thc hin ngy cng su rng trong c nc, thu ht c s quan tm lnh o, ch
o, hng dn v to iu kin ca cc cp y ng, chnh quyn, cc ngnh, on th;
c bit c s tham gia hng ng ng o ca cc tng lp nhn dn trong c nc.
Hi ngh ton quc tng kt 10 nm thc hin Phong tro TDKXDSVH (20002010) khng nh: Phong tro gp phn tch cc vo cng cuc xy dng, hnh
thnh nhn cch con ngi Vit Nam theo 5 c tnh nu trong Ngh quyt Trung ng 5
(kha VIII); xy dng gia nh, cng ng dn c; c quan, n v, doanh nghip pht
trin ton din; xy dng mi trng vn ha lnh mnh, bo tn cc gi tr vn ha dn
tc; xy dng, pht trin cc thit ch v phong tro vn ha, vn ngh, th dc, th thao
qun chng. ng thi, Phong tro TDKXDSVH pht huy cc yu t vn ha tr
thnh ngun lc ni sinh, gp phn pht trin kinh t-x hi. y mnh thc hin v nng
cao cht lng Phong tro TDKXDSVH cc ni dung vn ha ca phong tro n
su vo tim thc ca mi tng lp nhn dn, ton th x hi, to ra s chuyn bin tch
cc trong thc xy dng con ngi v t tng, o c, li sng, np sng v xy
(*)

- L thuyt; 4 tit; Tho lun: 4 tit

156

dng i sng vn ha c s c nhn dn coi trng, nhn thc ng n quan im ch


o nht qun ca ng ta v Phong tro TDKXDSVH.
Ch o trin khai thc hin phong tro trc ht l chc trch, nhim v ca h
thng Ban Ch o Phong tro TDKXDSVH cc cp, trong c cp x. Thc hin
tt Phong tro TDKXDSVH trn a bn x, chnh l thc hin tt nhim v, ni dung
xy dng i sng vn ha c s; hn na, to ra mt c ch hiu lc trong vic thu ht,
tp hp mi ngun lc xy dng i sng vn ha c s; pht huy hiu qu u t, h tr
ngn sch Nh nc, i i vi y mnh vic thc hin x hi ha vn ha.
V vy, vic nng cao nhn thc v Phong tro DKXDSVH, nht l nm vng
quy trnh v nng cao k nng t chc thc hin Phong tro TDKXDSVH cho Ban
Ch o Phong tro cp x, trc ht l cng chc vn ha-x hi x, thnh vin
thng trc Ban Ch o Phong tro TDKXDSVH x l ht sc cn thit.
1. Nhng vn chung
1.1.Xut x, qu trnh hnh thnh v pht trin phong tro TDKXDSVH
1.1.1. Xut x
Ngy 16 thng 7 nm 1998, Hi ngh ln th 5 Ban Chp hnh Trung ng ng
kha VIII ban hnh Ngh quyt v Xy dng v pht trin nn vn ha Vit Nam
tin tin, m bn sc vn ha dn tc. Ngh quyt a ra 5 quan im ch o, 10
nhim v c th v 4 nhm gii php ln xy dng v pht trin vn ha, trong
c gii php u tin c ngha then cht l M rng cuc vn ng gio dc ch
ngha yu nc gn vi thi ua yu nc v Phong tro TDKXDSVH.
Theo Ngh quyt Trung ng 5, kha VIII, Phong tro TDKXDSVH bao gm
cc phong tro hin c, nh: Ngi tt, vic tt; Ung nc nh ngun; n n p
ngha; Xa i gim ngho; Xy dng gia nh vn ha, lng vn ha, t dn ph vn
ha; Ton dn on kt xy dng i sng vn ha khu dn c, ton dn rn luyn
thn th theo gng Bc H v i.
Ngy 23 thng 12 nm 1999, Th tng Chnh ph ra Quyt nh s
235/1999/Q-TTg v vic thnh lp Ban Ch o Cuc vn ng Phong tro
TDKXDSVH(nay l Ban Ch o Trung ng Phong tro TDKXDSVH), v
Quyt nh v danh sch thnh vin Ban Ch o Trung ng. Ngy 20 thng 4 nm
2000, ti tnh Qung Nam, Ban Ch o Trung ng Phong tro TDKXDSVH t
chc L ra mt v pht ng trin khai Phong tro TDKXDSVH trong c nc.
1.1.2. Qu trnh hnh thnh, pht trin phong tro
- Giai on 2000-2005
Ngy 12 thng 4 nm 2000, Ban Ch o Trung ng ban hnh k hoch trin khai
Phong tro TDKXDSVH trong c nc. K hoch ra 4 mc ch, yu cu; 5 ni
dung ch yu; 7 phong tro c th v 5 gii php trin khai thc hin phong tro. 64
tnh, thnh ph trc thuc Trung ng thnh lp Ban Ch o phong tro c 3 cp tnh,
huyn, x v ban hnh k hoch trin khai thc hin phong tro trn a bn.
- Giai on 2005-2010
157

Ngy 23 thng 11 nm 2005, ti tnh Qung Ninh, Ban Ch o Trung ng t


chc Hi ngh ton quc tng kt 5 nm thc hin Phong tro TDKXDSVH (20002005). Hi ngh kim im, nh gi tnh hnh phong tro 5 nm (2000-2005); ra
phng hng, nhim v pht trin Phong tro TDKXDSVH giai on 2006-2010.
Sau Hi ngh tng kt, Ban Ch o Trung ng ban hnh cc vn bn ch o, hng
dn v Phong tro TDKXDSVH, bao gm:
- Chng trnh thc hin Phong tro Ton dn on kt xy dng i sng vn
ha giai on 2006-2010, s 670/CTr-BVHTT ngy 6 thng 3 nm 2006 ca Ban Ch
o Trung ng.
- Thng t Lin tch s 31/2006/TTLT/BTC-BVHTT ngy 07 thng 4 nm 2006
ca B Ti chnh v B Vn ha-Thng tin (nay l B Vn ha, Th thao v Du lch)
Hng dn qun l v s dng kinh ph hot ng ca Ban Ch o Phong tro
TDKXDSVH cc cp.
- Thng t Lin tch s 01/2006/TTLT/MTTW-BVHTT ngy 23 thng 6 nm
2006 ca Ban Thng trc, y ban Trung ng Mt trn T quc Vit Nam v B
Vn ha -Thng tin (nay l B Vn ha, Th thao v Du lch). Hng dn phi hp ch
o thc hin nng cao cht lng cuc vn ng Ton dn on kt xy dng i
sng vn ha khu dn c.
- Quyt nh s 62/2006/Q-BVHTT ngy 23 thng 6 nm 2006 ca B trng
B Vn ha-Thng tin (nay l B Vn ha, Th thao v Du lch) ban hnh Quy ch
cng nhn danh hiu Gia nh vn ha, Lng vn ha, T dn ph vn ha.
- Hng dn s 2062/HD-BC ngy 19 thng 5 nm 2006 ca Ban Ch o
Trung ng Hng dn hnh thc, i tng v tiu chun khen thng Phong tro
TDKXDSVH.
Ban Ch o Trung ng tham mu cho Th tng Chnh ph ban hnh Quyt
nh s 227/2006/Q-TTg ngy 11 thng 10 nm 2006 v Quy ch t chc v hot
ng ca Ban Ch o cuc vn ng Phong tro Ton dn on kt xy dng i
sng vn ha.
- Giai on 2011-2015
Ngy 24 thng 02 nm 2011, ti H Ni, Ban Ch o Trung ng t chc Hi
ngh ton quc Tng kt 10 nm thc hin Phong tro TDKXDSVH (2000-2010).
Hi ngh kim im, nh gi tnh hnh thc hin Phong tro TDKXDSVH giai
on 2000-2010; ra phng hng, nhim v, mc tiu v gii php thc hin
phong tro giai on 2011-2015.
Sau Hi ngh, Ban Ch o Trung ng tham mu cho Th tng Chnh ph ban
hnh Quyt nh ph duyt Chng trnh thc hin Phong tro TDKXDSVH giai
on 2011-2020. ng thi tin hnh b sung sa i mt s vn bn ch o, hng
dn thc hin v Phong tro TDKXDSVH.
1.1.3. Mc ch, yu cu ca phong tro

158

To s chuyn bin v nhn thc trong cc cp y ng, chnh quyn, cc ngnh,


on th, cc tng lp nhn dn, cc doanh nghip v ton x hi v vai tr, v tr ca
vn ha v trch nhim thc hin nhim v pht trin vn ha trong thi k cng
nghip ha, hin i ha t nc v hi nhp quc t.
Phi hp v y mnh thc hin cc phong tro c th hin c, ng thi, pht
huy sc mnh tng ca Phong tro chung TDKXDSVH. Lng ghp, b sung cc
ni dung vn ha vo cc phong tro thi ua thc hin cc nhim v chnh tr, kinh tx hi v chuyn mn ca cc a phng, ngnh, on th.
Huy ng mi ngun lc tham gia thc hin phong tro trn c s tng cng
u t, h tr ngn sch Nh nc, khuyn khch v to iu kin cho c nhn, t chc
v doanh nghip u t, h tr xy dng i sng vn ha c s, ng thi vn ng
cc tng lp nhn dn t nguyn ng gp xy dng i sng vn ha c s.
To chuyn bin mnh m v vng chc trong xy dng con ngi v t tng, o
c, li sng, np sng; xy dng np sng vn minh v mi trng vn ha lnh mnh; bo
tn v pht huy cc gi tr vn ha dn tc v pht trin thit ch, hot ng vn ha, th thao
gp phn nng cao mc hng th v vn ha ca nhn dn cc khu vc, vng min.
1.1.4. Cc phong tro c th
a) Xy dng Ngi tt, vic tt vi nhng c tnh sau:
- C t tng chnh tr, o c, li sng, np sng vn ha lnh mnh.
- Vn ln thot ngho, lm giu chnh ng.
- Gng mu thc hin ng li, ch trng ca ng, chnh sch, php lut
ca Nh nc; cc quy nh ca a phng v quy c cng ng.
- Tng thn, tng i, on kt v gip mi ngi.
- Tch cc tham gia thc hin cc phong tro a phng.
b) Xy dng Gia nh vn ha, vi 3 tiu chun:
- Gng mu chp hnh ng li, ch trng ca ng, chnh sch, php lut
ca Nh nc; tch cc tham gia cc phong tro thi ua ca a phng.
- Gia nh ha thun, hnh phc, tin b; tng tr gip mi ngi trong cng ng.
- T chc lao ng, sn xut, kinh doanh, cng tc, hc tp t nng sut, cht
lng v hiu qu.
c) Xy dng thn (lng, p, bn) vn ha, t dn ph vn ha, vi 5 tiu chun:
- i sng kinh t n nh v tng bc pht trin.
- i sng vn ha tinh thn lnh mnh, phong ph.
- Mi trng, cnh quan sch, p.
- Chp hnh tt ng li, ch trng ca ng, chnh sch php lut
ca Nh nc.
- C tinh thn on kt, tng tr, gip ln nhau trong cng ng.
159

d)Thc hin Cuc vn ng Ton dn on kt xy dng i sng vn


ha khu dn c trong giai on mi vi 6 ni dung:
- on kt gip nhau pht trin kinh t, ng vin nhn dn thc hin
ch trng xy dng nng thn mi, pht trin th vn minh.
- on kt pht huy truyn thng Ung nc nh ngun, Tng
thn tng i.
- on kt pht huy dn ch, gi gn k cng, mi ngi sng v lm
vic theo php lut.
- on kt pht huy dn ch, gi gn v pht huy bn sc vn ha dn
tc v thun phong m tc trong nhn dn.
- on kt pht trin s nghip gio dc, y t, chm sc sc khe nhn
dn, bo v mi trng.
- on kt xy dng c s chnh tr vng mnh gn b mt thit vi nhn dn.
) Xy dng X t tiu chun vn ha nng thn mi, vi 4 tiu chun sau:
- on kt gip nhau pht trin kinh t.
- Nng cao i sng vn ha nng thn.
- m bo mi trng vn ha, x hi v sinh thi.
- Nng cao nhn thc php lut, thc tn trng v chp hnh php lut.
e) Xy dng Phng (th trn) t chun vn minh th, vi 4 tiu chun sau:
- Thc hin tt cng tc quy hoch, qun l xy dng v kin trc th.
- i sng vn ha lnh mnh, phong ph.
- Thc hin tt quy ch np sng vn minh th.
- Nng cao nhn thc php lut, thc tn trng v chp hnh php lut.
g) Xy dng C quan t chun vn ha, n v t chun vn ha, vi 4
tiu chun sau:
- Nng cao cht lng, hiu qu cng tc.
- Xy dng np sng vn ha cng s.
- Xy dng mi trng vn ha lnh mnh.
- Gng mu chp hnh php lut.
h) Xy dng Doanh nghip t chun vn ha, vi 4 tiu chun sau:
- Pht trin sn xut, kinh doanh.
- Xy dng mi trng vn ha doanh nghip.
- Nng cao i sng vt cht, tinh thn ca ngi lao ng.
- Nghim chnh chp hnh php lut.
160

Y) Cc ni dung vn ha ca Phong tro TDKXDSVH c trin khai thc


hin trong cc phong tro c th:
- Pht trin kinh t, gip nhau xa i gim ngho.
- Xy dng t tng chnh tr lnh mnh.
- Xy dng np sng vn minh, k cng x hi, sng v lm vic theo php lut.
- Xy dng mi trng vn ha sch, p, an ton.
- Xy dng cc thit ch v hot ng vn ha, th thao.
2. Quy trnh, k nng t chc trin khai thc hin phong tro
TDKXDSVH trn a bn x
2.1. Hot ng ca Ban ch o phong tro TDKXDSVH cp x
2.1.1. V tr Ban Ch o cp x trong h thng Ban ch o cc cp
- Ban ch o cp x trc tip ch o trin khai thc hin Phong tro
TDKXDSVH c s; l cu ni gia cc hot ng ch o phong tro ca Ban
Ch o cp trn vi i tng ch yu thc hin phong tro l ngi dn c s.
- Ban ch o cp x hot ng tt s a c cc ni dung vn ha ca Phong
tro TDKXDSVH thm nhp vo thc tin i sng, to nn tng cho phong tro
pht trin thc cht, bn vng v pht huy vai tr, hiu qu.
- Ban ch o cp x l u mi ch o trin khai thc hin phong tro, u mi
t chc cc hot ng phi hp, huy ng mi ngun lc thc hin Phong tro
TDKXDSVH trn a bn x.
2.1.2. Mc tiu hot ng ca Ban ch o x
- Hot ng ca Ban ch o cp x phi thng xuyn, nn np, ngy cng nng
cao cht lng, hiu qu.
- Thc hin s ch o tp trung thng nht ca tp th Ban ch o; ng thi,
pht huy vai tr ch ng, tch cc v sng to ca cc t chc thnh vin Ban ch o.
- Tham mu cho cp y ng, chnh quyn x tng cng lnh o, u t, h
tr v to iu kin thc hin phong tro.
- Khng ngng i mi ni dung, phng thc hot ng; chuyn mnh cc hot
ng v c s; ch o c trng tm, trng im; kp thi gii quyt v kin ngh cp
c thm quyn gii quyt nhng kh khn, vng mc t ra t thc tin.
- Nng cao nng lc tuyn truyn, vn ng, thuyt phc qun chng; nng lc
tng kt thc tin, c rt kinh nghim.
2.1.3. Ni dung v phng thc hot ng
a) Ni dung hot ng
- Xy dng k hoch thc hin phong tro di hn (5 nm), ngn hn (1 hoc 2
nm) trnh Ch tch y ban nhn dn x ph duyt.
161

- Cn c k hoch c ph duyt, xy dng chng trnh hot ng c th hng


thng, hng qu trin khai thc hin.
- T chc kim tra, n c vic thc hin k hoch, chng trnh hot ng ca
Ban Ch o ti cc t chc, on th, n v, thn (lng, p, bn) trn a bn x.
- ra cc gii php c th, mang tnh kh thi nhm thc hin nhng nhim v
trng tm, gii quyt nhng vn hin bc xc trong i sng vn ha, tinh thn
nng thn, ng thi huy ng cc ngun lc, tp hp lc lng x tham gia thc hin
phong tro.
- Ch o, hng dn v t chc v hot ng ca cc t chc t qun cng ng,
Ban vn ng Ton dn on kt xy dng i sng vn ha khu dn c.
b) Phng thc hot ng
- Hp giao ban Ban Ch o: nh k hp 1 thng/ln; nhng ni khng c iu
kin, hp 3 thng/ln.
Thnh phn hp: Thnh vin Ban Ch o Phong tro TDKXDSVH x,
gmTrng thn (lng, p, bn) hoc Trng Ban cng tc mt trn khu dn c; mi
lnh o x v i din cc t chc c lin quan tham d.
Ni dung hp: Nghe cc i biu bo co tnh hnh thc hin phong tro; xut
v kin ngh; Ban Ch o tho lun; Trng Ban Ch o kt lun, ra thng bo
trin khai thc hin.
- Hi ngh s kt, tng kt phong tro hng nm
Kim im, nh gi kt qu thc hin phong tro hng nm; ra nhim v, gii
php c th thc hin phong tro nm sau.
Khen thng, biu dng cc c nhn, tp th c thnh tch xut sc thc hin phong tro.
- Hi ngh, hi tho chuyn
Mc ch, yu cu: Pht hin kp thi nhng nhim v trng tm, ni dung ch
yu, nhng hot ng ln v nhng vn ni cm hoc c nhiu kh khn vng
mc t ra t thc tin thc hin Phong tro TDKXDSVH x.
Ban Ch o x xy dng bo co dn v nhng ni dung cn thc hin ti hi
ngh, hi tho chuyn ; nh hng s quan tm ca cc ngnh, on th, cc cng
ng dn c.
Xy dng cc bo co tham lun v chun b kin pht biu ca i biu tham
d hi ngh, hi tho.
Trin khai thc hin kt qu hi ngh, hi tho: Trn c s nhng kin thng
nht c bn, Ban Ch o x nghin cu, vn dng v xy dng k hoch c th
trin khai thc hin; k hoch tip tc nghin cu, chun b lm r nhng ni dung,
vn cn ang c nhiu kin khc nhau.
- Kim tra phong tro ca Ban Ch o cp x: Kim tra nh k 6 thng hoc 1
nm/ln.
162

i tng kim tra: Thn (lng, p, bn), c quan, n v, doanh nghip ng


trn a bn.
Ni dung kim tra: Thc hin k hoch trin khai phong tro ca Ban Ch o x;
thc hin vic cng nhn danh hiu Gia nh vn ha, Thn vn ha, Lng vn
ha, p vn ha, Bn vn ha, T dn ph vn ha, C quan, n v, doanh
nghip t chun vn ha; vic tip nhn, qun l v s dng cc ngun lc u t,
h tr phong tro, theo quy nh ti chnh hin hnh; kim tra t xut khi c vn
xy ra, hoc n th, t gic, khiu ni ca cn b v nhn dn v cc ni dung c lin
quan n Phong tro TDKXDSVH.
- Bo co, thng k
Cc thn (lng, p, bn), c quan, n v, doanh nghip v thnh vin Ban Ch
o x, nh k bo co tnh hnh thc hin phong tro v Thng trc Ban Ch o x
6 thng/ln (theo hng dn ca Ban Ch o x).
Ban Ch o x tng hp bo co tnh hnh thc hin phong tro ca x v Ban
Ch o phong tro cp huyn, ng y, y ban nhn dn x 1 nm/ln, vo cui
thng 11 hng nm (theo mu bo co c ban hnh).
2.2. Xy dng k hoch
2.2.1. S cn thit phi xy dng k hoch
Phong tro TDKXDSVH l phong tro rng ln, bao gm nhiu phong tro
c th, mi phong tro c th c ni dung, tiu chun v tiu ch ring. i tng tham
gia thc hin phong tro ng o, tt c cc thnh phn trong x hi, khng phn bit
tui tc, ngh nghip. a bn trin khai phong tro trn tt c cc lnh vc, vng
min, khu vc nng thn, th, c quan, n v v doanh nghip.
Phong tro TDKXDSVH c im khi u, khng c im dng, im kt thc,
phong tro c thc hin thng xuyn, ngy cng pht trin v quy m, s lng v
cht lng gn lin vi s ch o trin khai thc hin phong tro ca Ban Ch o phong
tro cc cp, s tham gia hng ng ng o, t nguyn, t gic ca cc tng lp nhn
dn.
Vi tnh cht, c im v yu cu pht trin Phong tro TDKXDSVH, i
hi vic t chc trin khai thc hin phong tro phi c k hoch, ch ng v ch
ch, hng ti mc tiu y mnh thc hin v nng cao cht lng phong tro ph
hp vi tng giai on.
2.2.2. Cn c xy dng k hoch
nh gi ng thc trng i sng vn ha v vic trin khai thc hin Phong
tro TDKXDSVH trn a bn x, lm r nhng kt qu t c, yu km, hn
ch, nguyn nhn ch quan, khch quan.
Nghin cu cc vn bn ch o, hng dn ca Ban Ch o cp trn v Phong
tro TDKXDSVH; vn dng ph hp vi iu kin, tnh hnh c th ca x. Nm
vng ch trng, ngh quyt ca cp y, k hoch pht trin kinh t - x hi ca chnh
quyn, chng trnh cng tc ca cc on th qun chng trn a bn x, lng ghp
163

thc hin nhim v chnh tr, kinh t, x hi vo trin khai thc hin trong Phong tro
TDKXDSVH.
2.2.3. Ni dung k hoch (theo thi gian c th)
a) Mc tiu phn u v s lng v nng cao cht lng Phong tro
TDKXDSVH, bao gm:
- Xy dng gia nh vn ha, thn (lng, p, bn) vn ha, t dn ph vn ha, c
quan, n v, doanh nghip t chun vn ha.
- Xy dng, pht trin nh vn ha, sn th thao x, thn.
- Xy dng, pht trin phong tro vn ha, vn ngh, th thao qun chng.
- Thc hin np sng vn minh trong vic ci, vic tang v l hi.
- Xy dng mi trng vn ha lnh mnh.
b) Bin php thc hin c th:
- Tng cng s ch o ca cc cp y ng, qun l ca cc cp chnh quyn,
s phi kt hp ca cc ngnh, on th.
- Tng cng u t, h tr ngn sch, huy ng cc ngun lc x hi ha.
- Nng cao hiu lc, hiu qu ca Ban Ch o x, Ban vn ng khu dn c v
cc t chc t qun cng ng.
- Tng cng cng tc tuyn truyn, vn ng qun chng t gic v tch cc
tham gia thc hin phong tro.
- y mnh cng tc thi ua khen thng; ghi nhn, tn vinh, c v cc c nhn,
tp th c thnh tch xut sc thc hin phong tro.
c) Phn cng trch nhim cc thnh vin trong Ban Ch o phong tro ca x
ph trch v chu trch nhim thc hin cc ni dung k hoch, theo chc nng,
nhim v ca t chc, bao gm:
- Ngnh vn ha, thng tin v th thao x ch tr phi hp vi Mt trn t quc x thc
hin: Xy dng, duy tr hot ng ca Nh Vn ha-Khu th thao thn (lng, p, bn v
tng ng); xy dng cng nhn v gi vng danh hiu Gia nh vn ha, Thn vn
ha, Lng vn ha, p vn ha, Bn vn ha, T dn ph vn ha v tng ng.
- Mt trn t quc x ch tr phi hp vi ngnh vn ha, thng tin v th thao, cc
on th qun chng thc hin: Thc hin 06 ni dung cuc vn ng Ton dn on kt
xy dng i sng vn ha khu dn c; tuyn truyn vn ng xy dng nng thn mi.
- Cc on th: Hi Cu Chin binh, Hi Ph n, Hi Nng dn, on thanh
nin cng sn H Ch Minh, Hi Ngi cao tui ch tr phi hp vi cc ngnh, on
th lin quan xy dng i sng vn ha trong on vin, hi vin ca t chc, theo k
hoch chung ca Ban Ch o x.
- Cc trng hc xy dng i sng vn ha trong trng hc; cc doanh nghip
ng trn a bn xy dng i sng vn ha trong cng nhn lao ng.
164

- Tt c cc ngnh, on th thnh vin Ban Ch o x tham gia thc hin Cuc


vn ng xy dng mi trng vn ha; thc hin np sng vn minh trong vic ci,
vic tang v l hi.
d) Trnh t xy dng k hoch
- T son tho xy dng d tho k hoch thc hin Phong tro
TDKXDSVH.
- Ly kin ca cc t chc qun chng; cc thn (lng, p, bn). Cc c quan,
n v, doanh nghip trn a bn gp vo d tho k hoch.
- Hp ton Ban Ch o Phong tro TDKXDSVH x tho lun thng qua k
hoch; xin kin ch o, gp ca Ban Ch o huyn; trnh Ch tch y ban nhn
dn x ph duyt k hoch.
2.3. T chc trin khai thc hin k hoch
2.3.1. Mc ch, yu cu
- Ph bin, qun trit k hoch trin khai thc hin phong tro n tt c cc t
chc, on th, c quan, n v, doanh nghip v cc thn (lng, p, bn) trn a bn
ton x.
- Bn bc v quyt nh theo s cc bin php c th thc hin k hoch ca
Ch tch y ban nhn dn x v Phong tro TDKXDSVH.
2.3.2. Phng thc trin khai k hoch
- M hi ngh trin khai k hoch thc hin Phong tro TDKXDSVH.
- Gi vn bn n cc t chc, on th, c quan, n v, doanh nghip v cc
thn (lng, p, bn) trn a bn x.
- Lng ghp trin khai k hoch thc hin phong tro vo hi ngh ca cp y ng,
chnh quyn, cc t chc on th, c quan, n v doanh nghip v cc thn (lng, p, bn).
2.3.3. Trnh t thc hin k hoch
- Theo s phn cng ca Ch tch y ban nhn dn x ti k hoch thc hin
phong tro ca x, cc ngnh, on th, c quan, n v, doanh nghip v cc thn
(lng, p, bn) trn a bn x, xy dng k hoch, chng trnh cng tc c th
trin khai thc hin.
- Ban Ch o phong tro ca x, t chc hp giao ban hng thng, nghe phn nh,
bo co v kin ngh ca cc n v, cng ng v vic thc hin k hoch.
- Trn c s tnh hnh thc t, Trng Ban Ch o kt lun v quyt nh theo
thm quyn hoc bo co, ngh Ch tch y ban nhn dn x quyt nh nhng ni
dung c th c lin quan n thc hin k hoch.
2.4. Tuyn truyn, vn ng qun chng
2.4.1. ngha, tm quan trng ca cng tc tuyn truyn, vn ng qun chng

165

- Lm cho cn b v cc tng lp nhn dn c s hiu r, hiu ng v mc


ch, ni dung thit thc ca Phong tro TDKXDSVH, c bit l nm vng cc
tiu ch bnh xt, cng nhn cc danh hiu vn ha.
- Thu ht, tp hp cn b v cc tng lp nhn dn c s hng ng thc hin
Phong tro TDKXDSVH, lm cho cc chun mc vn ha i vo cuc sng.
- Pht huy tnh tch cc ca cc hi, thc t nguyn, t gic v tinh thn dn ch, ch
ng, sng to ca nhn dn trong qu trnh thc hin phong tro, trnh p t hnh thc.
2.4. 2. Yu cu ca cng tc tuyn truyn vn ng qun chng
- Cng tc tuyn truyn vn ng qun chng phi c tin hnh mt cch
thng xuyn, lu di, vi phng chm kin tr, bn b, c s lnh o su st ca cp
y, s h tr ca chnh quyn, s ch ng, tch cc ca n v thc hin.
- Cng tc tuyn truyn, vn ng qun chng phi c th hin thng qua
nhng ni dung c th, thit thc, st hp, va ton din, va c trng tm, trng
im, vi hnh thc hp dn, phong ph, c sc thuyt phc, ph hp vi tng i
tng, khu vc, vng min, trnh cch lm qua loa, chiu l, hnh thc.
- Cng tc tuyn truyn, vn ng qun chng phi thc s gp phn thc hin
trin khai phong tro, gii quyt nhng nhim v thc tin, thc hin hiu qu nhng
mc tiu, nhim v ca phong tro.
2.4.3. Ni dung v phng thc tuyn truyn vn ng qun chng
a. Ni dung ch yu
- ng li, ch trng ca ng, chnh sch, php lut ca Nh nc ni
chung, v vn ha v xy dng i sng vn ha ni ring.
- Tm quan trng, mc ch, yu cu v ni dung ca Phong tro
TDKXDSVH.
- Ni dung, tiu chun cng nhn cc danh hiu vn ha
- Nhng kin thc khoa hc v k thut, gp phn nng cao dn tr, ng dng vo
thc tin sn xut i sng.
- Vn ng cn b, nhn dn thc hin np sng vn minh trong vic ci, vic
tang v l hi; ng gp xy dng c s vt cht vn ha, x hi; duy tr hot ng cc
thit ch vn ha, th thao.
- Nhng gia tr vn ha cn gi gn, pht huy; nhng h tc lc hu, m tn d
oan, t nn x hi cn khc phc.
- Cc chng trnh, k hoch trin khai thc hin Phong tro TDKXDSVH ca
a phng; nhng c nhn, tp th c thnh tch xut sc thc hin phong tro v nhng
biu hin yu km, tn ti cn c nhc nh, ph phn.
b. Phng thc thc hin
Thng qua cc hi ngh, cuc hp, h thng truyn thanh ca x t chc cc
cuc thng tin tuyn truyn, vn ngh c ng v cc hnh thc sinh hot vn ha, vn
166

ngh, cu lc b. Nhn sao cc vn bn, ti liu chuyn ti cc ni dung v Phong tro


TDKXDSVH.
Xy dng v pht trin rng ri cc m hnh t qun cng ng khu dn c, vi
ni dung phong ph, hnh thc t chc ph hp vi yu cu, nhim v, mc tiu v
c im, tnh hnh ca tng ni.
Xy dng v t chc thc hin tt hng c, quy c cng ng, chuyn ti cc
yu cu, nhim v, mc tiu xy dng i sng vn ha v c th ha cc quy phm
php lut thng qua cc quy nh tha c cng ng.
Gn vi hot ng ca cc on th qun chng vi vic bnh xt, cng nhn cc
danh hiu thi ua.
2.5. Bnh xt, cng nhn v khen thng danh hiu thi ua
2.5.1. Nguyn tc
Da trn c s ng k thi ua t nguyn v kt qu thc hin ca cc gia
nh, thn (lng, p, bn), c quan, n v, doanh nghip.
m bo vic bnh xt, ngh cng nhn cc danh hiu thi ua trong
Phong tro TDKXDSVH t khu dn c, cng khai, dn ch, ng tiu chun,
th tc, thm quyn v c nh k (cng nhn ln u, cng nhn li).
Thc hin ng quy trnh bnh xt, ngh cng nhn cc danh hiu thi ua
trong Phong tro TDKXDSVH theo ng quy nh php lut hin hnh.
2.5.2. Quy trnh thc hin
- Khu dn c bnh bu ngh biu dng v khen thng Ngi tt, vic tt
(trong lnh vc xy dng i sng vn ha); t chc hp bnh bu, ngh Ch tch
y ban nhn dn x ra quyt nh cng nhn Gia nh vn ha hng nm.
- Ban vn ng khu dn c t kim tra ng gi kt qu xy dng thn (lng,
p, bn) vn ha, xy dng bo co thnh tch v ngh Ban Ch o Phong tro
TDKXDSVH x kim tra.
- Ban Ch o Phong tro TDKXDSVH x kim tra, nu thy tiu chun,
bo co v ngh Ban Ch o Phong tro TDKXDSVH huyn v thm nh.
- Ban Ch o huyn thm nh, nu thy tiu chun, trnh Ch tch y ban
nhn dn huyn quyt nh cng nhn Thn vn ha, Lng vn ha, p vn
ha, Bn vn ha.
- i vi c quan, n v, doanh nghip trn a bn x: Th trng c quan, n
v, doanh nghip xy dng bo co thnh tch, ngh Ban Ch o x, huyn kim
tra, trnh Lin on Lao ng tnh ra quyt nh cng nhn theo thm quyn.
2.5.3. Khen thng cc danh hiu thi ua
i tng khen thng: Ngi tt, vic tt; Gia nh vn ha, Thn vn ha,
Lng vn ha, p vn ha, Bn vn ha v tng ng; C quan t chun vn

167

ha, n v t chun vn ha, Doanh nghip t chun vn ha. Thc hin tiu
chun khen thng theo hng dn ca Ban Ch o Phong tro TDKXDSVH cp trn.
Hnh thc ngh khen thng ty theo kt qu thc hin v s hng dn ca
Ban Ch o Phong tro TDKXDSVH cp trn, bao gm: Giy khen ca Ch tch
y ban nhn dn huyn; Bng khen ca Ch tch y ban nhn dn tnh; Bng khen
ca B trng B Vn ha, Th thao v Du lch; Bng khen ca Th tng Chnh ph;
Hun chng Lao ng ca Ch tch Nc.
2.6.Thc hin x hi ha vn ha trong phong tro TDKXDSVH trn a
bn x
2.6.1. Cn c
Ch trng ca ng v x hi ha vn ha.
Cc Ngh nh, Ngh quyt, Quyt nh ca Th tng Chnh ph v x hi ha
vn ha.
Hng dn ca B Vn ha, Th thao v Du lch v x hi ha vn ha ni
chung, cc lnh vc chuyn ngnh v vn ha, th thao v du lch.
2.6.2. Ni dung
a. Thc thi cc chnh sch, php lut v u t, h tr ngn sch Nh
nc v x hi ha c lin quan n thc hin Phong tro TDKXDSVH
Ngh nh s 69/2008/N-CP ngy 30 thng 5 nm 2008 ca Chnh ph v chnh
sch khuyn khch x hi ha i vi cc hot ng trong lnh vc gio dc, dy ngh,
y t, vn ha, th thao, mi trng.
Thng t s 02/2002/TTLT/BTC-BVHTT v Thng t sa i b sung s 02 v m
bo ngn sch Nh nc h tr thc hin cuc vn ng TDKXDSVH khu dn c.
Thng t s 31/2006/TTLT/BTC-BVHTT ngy 7/4/2006 v Thng t sa i, b
sung Thng t s 31 v m bo kinh ph hot ng ca Ban Ch o cc cp.
Quyt nh s 800/Q-TTg ca Th tng Chnh ph ph duyt Chng trnh
Mc tiu quc gia v xy dng nng thn mi, trong c quy nh Ngn sch Nh
nc u t 100% kinh ph xy dng Trung tm Vn ha-Th thao x, h tr mt phn
xy dng Nh Vn ha-Khu th thao thn.
b. Tuyn truyn, vn ng nhn dn cng ng.
Xy dng c s vt cht h tng kinh t, x hi nng thn, xy dng, pht trin
Qu xa i, gim ngho, Qu n n p ngha, Qu nhn o t thin; Qu
duy tr hot ng ca Trung tm Vn ha-Th thao x, Nh Vn ha-Khu th thao;
Xy dng ban u Nh Vn ha-Khu th thao.
c. Thu ht cc ngun lc t c nhn, t chc, doanh nghip u t xy dng cc
c s x hi ha v cc lnh vc vn ha, gio dc, y t, th dc th thao trn a bn
nng thn theo cc quy nh ca php lut.
2.7. Cc bc trin khai thc hin phong tro
168

2.7.1. Pht ng phong tro


Mc ch ca vic pht ng phong tro: Th hin ch v nguyn vng ca cp
y ng, chnh quyn, cc ngnh on th v cc tng lp nhn dn i vi vic thc
hin Phong tro TDKXDSVH, c v, ku gi mi ngi, mi gia nh, cng ng
dn c hng ng tham gia thc hin phong tro.
Ni dung pht ng phong tro: Tuyn truyn, ph bin v tr, tm quan trng v
ni dung thit thc ca phong tro; thng qua cc chng trnh, k hoch trin khai
thc hin phong tro t chc giao c thi ua, ng k, cam kt thc hin cc ni
dung, mc tiu, tiu ch ca phong tro.
Ty theo iu kin ca tng ni, c th t chc pht ng phong tro thi ua
TDKXDSVH vi nhng ni dung, quy m, thi gian thc hin khc nhau. Ch trng
t chc pht ng thi ua thc hin nhng chng trnh, mc tiu c th theo tng t thi
ua ngn ngy, theo phng chm gii quyt tng vic, thc hin thng li tng mc
tiu.
2.7.2. ng k thc hin phong tro
ng k thc hin Phong tro TDKXDSVH l th hin trch nhim ca cc
gia nh, cng ng trn a bn x, phng, th trn i vi thc hin phong tro,
ng thi l c s kim tra, bnh xt v cng nhn cc danh hiu thi ua trong
Phong tro TDKXDSVH.
ng k thc hin phong tro, bao gm: ng k xy dng danh hiu vn ha
(gia nh vn ha, khu dn c tin tin, lng vn ha, t dn ph vn ha); ng k
cam kt thc hin cc mc tiu c th trong xy dng i sng vn ha (v d: khng
sinh con th 3, khng mc t nn x hi, cam kt thc hin ng cc quy nh v n
np vn minh, thc hnh tit kim trong vic ci, vic tang)
2.7 3. Theo di, n c vic thc hin
Ban Ch o Phong tro TDKXDSVH x theo di v n c cc n v tp
th thc hin Phong tro TDKXDSVH.
Ban vn ng Ton dn on kt xy dng i sng vn ha khu dn c theo
di v n c cc gia nh thc hin Phong tro TDKXDSVH. Kp thi biu
dng v n c, nhc nh cc gia nh v cng ng thc hin Phong tro
TDKXDSVH.
2.7.4. Kim tra, nh gi, bnh xt v cng nhn cc danh hiu thi ua
Ban Ch o Phong tro TDKXDSVH x t chc kim tra, nh gi ngh
cng nhn danh hiu Thn vn ha, Lng vn ha, p vn ha, Bn vn ha,
T dn ph vn ha v tng ng hng nm.
2.7. 5. S kt, tng kt phong tro
Ban Ch o Phong tro TDKXDSVH x v Ban vn ng Ton dn on
kt xy dng i sng vn ha khu dn c nh k s kt, tng kt Phong tro

169

TDKXDSVH; nh gi ng n thc trng phong tro; ra phng hng,


nhim v, mc tiu trin khai thc hin phong tro v c rt kinh nghim thc tin.
y l vic lm cn thc hin thng xuyn, n np, m bo cho phong tro
pht trin n nh, vng chc v tng bc nng cao cht lng.
2.8. nh gi tc ng, hiu qu thc hin phong tro TDKXDSVH trn
a bn x
2.8.1. S cn thit
Xc lp nhng cn c thc tin nh gi khch quan thc trng Phong tro
TDKXDSVH trn a bn x. To c s xy dng, iu chnh, sa i v b
sung cc ni dung, tiu ch v phong tro, cc ch trng, chnh sch, php lut v quy
nh v thc hin Phong tro TDKXDSVH trong tng giai on.
2.8.2. Ni dung
nh gi tc ng, hiu qu ca cng tc lnh o, ch o trin khai v t chc
thc hin Phong tro TDKXDSVH n qu trnh y mnh thc hin v nng cao
cht lng phong tro.
Kt qu nng cao nhn thc ca cp y ng, chnh quyn, cc ngnh, on th
v cc tng lp nhn dn trn a bn x v vn ha, v trch nhim pht trin vn ha
v Phong tro TDKXDSVH.
Cp ngi dn t nguyn, t gic tham gia thc hin phong tro; s thm nhp
ca cc ni dung, tiu ch vn ha vo i sng chnh tr, kinh t, vn ha, x hi v an
ninh quc phng trn a bn x.
Phn hi v Phong tro TDKXDSVH qua thc tin x, khng nh nhng
ni dung ng n, ph hp, mang li hiu qu thit thc cn c duy tr, pht huy;
ng thi pht hin nhng khim khuyt, bt cp, vng mc qua qu trnh thc hin
phong tro c s.
Tp hp tm t, nguyn vng, ch, kin ngh ca nhn dn i vi cc c quan
qun l phong tro cc c vi vic thc thi cc ch trng, ng li ca ng, chnh
sch, php lut ca Nh nc v cc quy nh ca a phng v Phong tro
TDKXDSVH.
2.8. 3. Phng thc nh gi
Bo co, nh gi ca Ban Ch o x, cp y, chnh quyn, cc ngnh, on th
x v kt qu thc hin phong tro.
nh gi ca Ban Ch o cp trn thng qua cc cuc kim tra phong tro.
iu tra x hi hc cc nhm x hi x, do cc c quan, t chc thc hin
(Phiu hi, trng cu kin, tip xc trao i).
3. Lin h thc tin
3.1.Tnh hnh thc hin phong tro TDKXDSVH giai on 2000 - 2010
3.1.1. Kt qu
170

Qua 10 nm thc hin, Phong tro TDKXDSVH thc s i vo i sng x


hi, tr thnh mt phong tro thi ua yu nc rng ln ca qun chng, ngy cng
pht trin mnh m, mang li nhng thnh tu to ln, ton din v su sc; khng nh
s ng n v ch trng pht ng Phong tro TDKXDSVH.
- Phong tro gp phn quan trng nng cao nhn thc ca ton x hi v vai
tr ca vn ha i vi s pht trin. Thng qua cc hot ng tuyn truyn, gio dc
vn ha, cc hot ng ch o trin khai v thc hin Phong tro TDKXDSVH,
nhn thc ca cc cp y ng, chnh quyn, cc ngnh, on th cc tng lp nhn dn
v ton x hi v vn ha, v trch nhim thc hin nhim v pht trin vn ha trong
giai on mi c nng ln. Nhiu gi tr vn ha, cc quy nh php lut v quy ch,
quy tc ng x vn ha ngy cng thm nhp vo i sng gp phn quan trng to
dng mi trng sng lnh mnh cho cng ng dn c, cho mi gia nh v c nhn.
- Vai tr ca h thng chnh tr trong xy dng i sng vn ha c pht huy :
Phong tro TDKXDSVH c a vo ngh quyt ca cc cp y ng, k hoch
ca chnhh quyn cc cp v cc t chc on th. Nhiu chnh sch vn ha c ban
hnh v thc hin c hiu qu. Mc u t ngn sch Nh nc cc cp cho xy
dng i sng vn ha u tng hn. Cc ngnh, on th trong h thng chnh tr t
Trung ng n a phng, c s u vo cuc thc hin Phong tro.
- Thc hin c hiu qu ch trng x hi ha vn ha: Nhn dn trong c nc
tham gia thc hin phong tro ngy cng ng o, ng gp to ln vo xy dng c
s vt cht h tng kinh t-x hi, cc thit ch v hot ng vn ha, th thao c s;
m hnh, in hnh tin tin v x hi ha vn ha xut hin ngy cng nhiu, to nn
s a dng v ni dung v phng thc t chc xy dng i sng vn ha v pht huy
sc sng to vn ha ca nhn dn trn cc a bn. Phc v nng cao i sng vn ha, kinh
t ca nhn dn c s.
- Phong tro TDKXDSVH thng qua cc phong tro v ni dung vn ha c
th c tc ng tch cc n pht trin kinh t v vn ha-x hi mt cch bn
vng: Truyn thng on kt v o l dn tc c pht huy tr thnh ni lc gip
nhau Xa i, gim ngho, n n p ngha. Xy dng con ngi v t tng
chnh tr, o c li sng, np sng c ch trng. Vai tr, v tr ca gia nh v
cng ng c nng ln trong i sng x hi, tnh lng, ngha xm c cng c,
thc hin np sng vn minh trong vic ci, vic tang v l hi t c nhng kt
qu nht nh. Nhiu gi tr vn ha dn tc c bo tn, pht huy lm phong ph i
sng vn ha ca nhn dn c s. H thng thit ch vn ha c s tip tc duy tr,
pht trin, gp phn nng cao mc hng th vn ha ca ngi dn.
3.1.2. Yu km
Bn cnh nhng thnh tu t c, Phong tro TDKXDSVH nhiu ni
cn bc l nhng yu km cn c nhanh chng khc phc:
- Phong tro pht trin cha ng u gia cc khu vc, vng min: S lng
khu dn c vng min ni, vng ng bo dn tc v cc n v doanh nghip, nht
l doanh nghip t nhn, doanh nghip c vn u t nc ngoi cha tham gia thc
171

hin phong tro cn chim t l cao. Mt s ni dung c bn ca phong tro cha


c trin khai thc hin y , hoc mi ch dng li vic pht ng v ban hnh
vn bn.
- Cht lng ca cc phong tro c th trong Phong tro TDKXDSVH cn
nhiu yu km:
Vic bnh xt cng nhn gia nh vn ha mt s ni cha cht ch; thiu cng
khai, dn ch, cha bm st tiu chun. T chc biu dng, tn vinh gia nh vn ha
cha chu o, khen thng cha kp thi. Vic gn bin gia nh vn ha trn lan, hnh
thc, gy phn cm trong d lun, cng nhn gia nh vn ha cn vt cp, khng
theo quy nh ca Lut Thi ua-Khen thng.
Nhiu lng (thn, p, bn) vn ha, t dn ph vn ha sau khi c cng
nhn, c biu hin bung lng cng tc ch o, qun l, tuyn truyn vn ng nhn
dn tip tc phn u gi vng danh hiu, dn n gim st v cht lng. Vic xy
dng cng lng vn ha kin c v cng nhn Lng vn ha cp tnh, cha ph hp
vi quy nh cng nhn li Lng vn ha sau 3 nm theo quy ch ban hnh ti
Quyt nh s 62/2006/Q-BVHTT.
Vic trin khai xy dng v cng nhn c quan, n v, doanh nghipt chun
vn ha cn vng mc do cha c quy nh trong cc vn bn quy phm php lut.
Kt qu t c trong cng tc xy dng i sng vn ha cc c quan, n v,
doanh nghip cha vng chc, cn thin v b ni, thiu chiu su, tc ng n xy
dng i ng cn b, cng chc, vin chc, lc lng v trang v cng nhn lao ng
cn hn ch.
Mt s danh hiu vn ha trong Phong tro TDKXDSVH c mt s a
phng trin khai thc hin (x, phng vn ha, huyn im vn ha, lng vn ha
sc khe, lng vn ha th thao, dng h vn ha) cha c nghin cu, nh gi,
kt lun y v ch o thng nht trc khi trin khai ra din rng.
- Nhiu ni dung vn ha trong Phong tro TDKXDSVH cha c thc hin
y , kt qu t c cn thp: Thc hin cc quy nh php lut v ca a
phng v np sng vn minh trong vic ci, vic tang v l hi cha nghim. Tnh
trng n ung trn lan trong cc m ci, m tang, xy ct m m khoa trng, tn
km cha c ngn chn. T nn x hi, m tn d oan, lu hnh cc sn phm vn
ha i try cn din ra phc tp. nhim mi trng sinh thi nh hng n sc
khe ca nhn dn cc cng ng dn c, ngy cng nng n. H thng thit ch vn
ha, th thao c s cha c t chc, khai thc, pht huy y . Ni dung, phng
thc hot ng cn ngho nn. Tc ng ca phong tro n tnh trng suy gim v
o c, li sng, np sng ca mt b phn cn b, ng vin v nhn dn cha mnh.
3.1.3. Bi hc kinh nghim
Sau 10 nm ch o, trin khai Phong tro c th rt ra nhng bi hc kinh
nghim c bn sau:
- Nng cao hiu qu lnh o ton din ca cc cp y ng, chnh quyn v t
chc on th. S u t, h tr ca Nh nc v pht huy vai tr ca h thng ban
172

ch o cc cp l nhn t c bn, m bo cho Phong tro TDKXDSVH pht trin


thng xuyn, n nh.
2. Xy dng v pht huy thc t nguyn, t gic, nhn thc nhng li ch thit
thc ca Phong tro c nng cao, tinh thn ch ng, tch cc, sng to, nng lc t
qun v ngun lc cng ng l yu t ni sinh Phong tro TDKXDSVH pht
trin thc cht v bn vng.
3. m bo cht lng, khng chy theo thnh tch, s lng trong vic cng
nhn cc danh hiu vn ha v khen thng, ng vin kp thi c nhn, gia nh, tp
th tiu biu xut sc, to ng lc thi ua, n by thc y thc hin Phong tro
TDKXDSVH.
4. Thng nht ni dung, tiu ch v danh hiu thi ua l c s trin khai thc
hin v phi hp thc hin cc phong tro c th, to sc mnh tng hp ca Phong
tro TDKXDSVH.
5. Gn Phong tro TDKXDSVH vi i sng x hi phi c th hin thng
qua cc yu t vn ha v nhn t con ngi, hng ti xy dng con ngi, khc
phc tnh trng ra nhiu ni dung, tiu ch trng cho, dn tri thiu tnh kh thi
trong trin khai thc hin c s.
6. a dng ha ni dung, phng thc ch o, trin khai v tuyn truyn vn ng
qun chng thc hin phong tro ph hp vi c im, tnh hnh, i tng v a bn
tng ni, gp phn a nhanh Phong tro TDKXDSVH vo i sng.
3.2. Trin khai phong tro trn a bn x vng ng bng
3.2.1. Kh khn, thch thc trong qu trnh trin khai thc hin phong tro
- V iu kin t nhin: Mt dn c ng, dn s c hc tng nhanh km theo
nhng kh khn trong cng tc qun l x hi; Ch trng ca ng v Nh nc n
sm, nhng trin khai thc hin c kh khn v dn c ng, trnh khng ng u.
- V i sng kinh t: C s h tng c iu kin pht trin nhanh, thng tin lin
lc v giao thng i li thun li so vi khu vc min ni, nhng nn sn xut cn
mang nng tnh tiu nng. Do tc th ho, nng dn mt t nng nghip, do
iu kin thay i ngnh ngh, nn pht trin kinh t, chuyn dch c cu kinh t cn
nhiu kh khn.
- V i sng vn ha: Cc hnh thc sinh hot vn ha cng ng cn ngho
nn; phong tc tp qun lc hu c nguy c tri dy, nhiu h tc nng n pht
sinh c bit trong ma chay, ci xin, l hi;
- V x hi: y l khu vc ng dn c, cng l vng nhy cm d pht
sinh nhiu vn phc tp trong i sng sinh hot nh t nn x hi, c bc,
ma tu mi dm d ly lan nhanh trong cng ng, kh kim sot.
3.2.2. Nhim v trin khai phong tro
- Xy dng gia nh vn ha l nhim v trng tm, hng u trong Phong tro
TDKXDSVH, c bit ph hp v thit thc i vi ng bng.
173

- Xy dng lng vn ha thc s tr thnh m hnh c hiu qu trong vic t


chc xy dng i sng vn ha, gn vi pht trin kinh t-x hi vng ng bng.
- To bc pht trin tin b, vng chc, bi tr cc h tc lc hu trong vic
ci, vic tang v cc sinh hot vn ha-x hi khc; xy dng np sng vn minh, n
v sinh, phng bnh, gi gn mi trng.
- Bo tn, pht huy cc gi tr vn ha: T chc t ngy hi vn ha-th
thao; lu gi v pht trin cc sinh hot vn ha-vn ngh dn gian truyn
thng; phc dng, duy tr cc l hi truyn thng; kt hp nhun nhuyn gia
cc hot ng vn ha truyn thng, tn ngng, tm linh vi cc hot ng
vn ha mi.
- H tr khuyn khch xy dng, t chc hot ng thng xuyn cc nh sinh
hot vn ha cng ng, thu ht ngy cng ng o ng bo tham gia vo cc hot
ng vn ha, vn ngh, th dc th thao v vui chi gii tr cng ng.
3.2.3. Ch trng, gii php thc hin phong tro
- Tham mu cho cp y ng, chnh quyn x, phng, th trn xy dng cc
chng trnh, k hoch xy dng i sng vn ha c s, st hp, thit thc vi c
im, tnh hnh ca tng vng.
- Nm vng, c th ha v ch o, trin khai thc hin c hiu qu ng li, ch
trng, chnh sch ca ng, php lut ca Nh nc v xy dng i sng vn ha.
- Tng cng xy dng, cng c khi i on kt , thc hin s bnh ng, on
kt tng tr, gip ln nhau cng pht trin, chm lo i sng vt cht, tinh thn
cho ng bo, thc hin xa i gim ngho, m mang dn tr.
- Tn trng v pht huy nhng phong tc tp qun v truyn thng vn ha
tt p, nhu cu, s thch trong qu trnh trin khai thc hin Phong tro
TDKXDSVH.
- Thng xuyn tuyn truyn, ph bin ng li, ch trng, chnh sch
ca ng, php lut ca Nh nc.
- i mi v ni dung, phng thc cng tc tuyn truyn, vn ng ng bo vi
phng chm c th, khch quan, thit thc, c tnh thuyt phc v ph hp.
- Xy dng cc ni dung, tiu chun ph hp, bnh xt, cng nhn cc danh hiu
vn ha v khen thng cc c nhn, tp th c thnh tch trong Phong tro
TDKXDSVH cng tm, ng tiu chun, trnh chy theo thnh tch, s lng, gy
phn cm trong d lun ca ng bo.
- Ch trng tng kt, c rt kinh nghim xy dng m hnh t chc v hot
ng vn ha c s; ph bin v nhn rng cc in hnh tin tin lm gng thc t,
sinh ng thuyt phc ng bo noi theo.
Kt lun:
Xy dng phong tro Ton dn on kt xy dng i sng vn ha ang l
vn thu ht s quan tm, ch o st sao v to iu kin ca cc cp y ng, chnh
174

quyn, cc ngnh, on th, c bit l s tham gia hng ng ca ng o cc tng lp


nhn dn trong c nc. Xy dng i sng vn ha chnh l xy dng np sng gia
nh, np sng x hi ng thi l xy dng con ngi mi. Con ngi mi l sn
phm ca x hi, va l ch th c thc ca x hi. Nhng con ngi mi khng th
hnh thnh mt cch t pht, m phi tri qua qu trnh xy dng mt cch tch cc v
ch ng. Con ngi mi cng phi c tu dng trong mi trng gia nh v mi
trng x hi. Mun vy phi c sc mnh on kt trong lao ng sng to, trong
lm n sinh sng, trong hc tp v rn luyn, trong o c v nhn cch, trong giao
tip, ng x v trong phong tc tp qun
Do cng tc xy dng i sng vn ha phi c tin hnh kin tr nhng rt
khn trng, ng b, phi lun lun c cng c, hon thin v pht trin khng
ngng. Xy dng i sng vn ha thc cht l nhim v lu di, thng xuyn-l
cng vic xy dng con ngi, xy dng x hi, l cuc cch mng rng ln, ton
din, lu di i hi phi c thi ch ng v t di s lnh o ca ng, ly
bin php vn ng, thuyt phc gio dc l ch yu, ly xy l chnh, xy l lu di,
chng l trc mt; xy kt hp vi chng, ph bin v nhn rng cc in hnh tin
tin lm gng thc t, sinh ng phong tro TDKXDSVH pht huy cc yu t
vn ha tr thnh ngun lc ni sinh, gp phn pht trin kinh t-x hi, thm su vo
mi tng lp nhn dn, ton th x hi, to ra s chuyn bin tch cc trong xy dng con
ngi v t tng, o c, li sng, np sng v xy dng i sng vn ha c s l quan
im ch o nht qun ca ng ta v Phong tro TDKXDSVH t khi pht ng phong
tro n nay.
******************
Cu hi tho lun
Cu hi 1. Ti sao cng chc vn ha-x hi x cn phi nm vng
nhng kin thc chung v k nng t chc thc hin Phong tro
TDKXDSVH?
Cu hi 2. Theo ni dung bi ging, phn k nng t chc thc hin
Phong tro TDKXDSVH trn a bn x, lin h vi a phng, ni dung
no thc hin? ni dung no cha thc hin? ni dung no thc hin khc?
Cu hi 3. Phn nh nhng kh khn, vng mc hin nay trong vic trin
khai thc hin Phong tro TDKXDSVH trn a bn x? xut gii php
khc phc v kin ngh?
Bi tp x l tnh hung
Tnh hung 1: Trong on kim tra ca Ban Ch o phong tro cp trn khi
nh gi v kt qu hot ng ca Ban Ch o cp x, c 3 kin nh gi khc
nhau:
- Ban Ch o x hot ng yu.
- Ban Ch o x hot ng trung bnh.
- Ban Ch o x hot ng kh.
175

Cng chc vn ha- x hi a ra nhng tiu ch g nh gi Ban Ch o x la chn.


Tnh hung 2: on kim tra xt cng nhn danh hiu Thn vn ha, ti
thn B pht hin Trng thn B khng bit tiu chun cng nhn Thn vn ha.
Trng thn B thnh thc nhn: Do lm cng tc ch o, nn khng nm c tiu
chun. Trng on kim tra cho rng: Trng thn B khng nm c tiu chun,
th kt qu thc hin tiu chun cng nhn Thn vn ha ca thn B cha tCng chc vn ha-x hi x c kin g v xut nh th no?
Tnh hung 3: Theo quy nh Gia nh vn ha c cng nhn 3 nm
lin tc mi c cp giy chng nhn Gia nh vn ha. Gia nh ng B
c cng nhn 2 nm u, nm th 3 khng c cng nhn, nn khng c
cp giy chng nhn Gia nh vn ha, gia nh ng B thc mc, ngh
Cng chc vn ha-xhi x xem xt gii quyt?
Tnh hung 4: Gia nh b B l h ngho, nn khng c cng nhn Gia nh
vn ha. B B cho rng gia nh mnh ngho nhng sng rt c vn ha. ngh
Cng chc vn ha-x hi x xem xt gii quyt?
Tnh hung 5: Lng C nhiu nm nhn dn n lc phn u xy dng
Lng vn ha, nhng cha c cng nhn, v trong lng cn c ngi
nghin ht. Nhn dn Lng C rt bc xc. ngh Cng chc vn ha- x hi
x xut kin gii quyt?
- Tnh hung 6: Vic n ung trong cc m ci trn a bn x ngy
cng trn lan, tn km v phin nhiu. Cng chc vn ha-x hi x xut
bin php khc phc tnh trng trn nh th no?
- Tnh hung 7: Cc thnh vin Ban Ch o phong tro ca x khng
nghim tc thc hin nhim v c giao. Cng chc vn ha-x hi x
xut bin php g khc phc tnh trng ny?

176