You are on page 1of 2

Çoban Efgan

(Kırakqesemen, 1866 - Kıraqesemen, 1924)

19. yüzyıl âşıklarından olup asıl adı Alekber Çoban Efgan, 1920 yılından sonraki dö-
Namazov'dur. Ancak, şiirlerini "Efgan" mahlası ile neminde rejim lehinde şiirler yazmışsa da çok geç-
söylemiştir. Efgan, 1866 yılında Ağstafa ka- meden bütün ümitleri yok olmuştur.
sabasının Kırakqesemen köyünde doğmuş, küçük Efgan 1924 yılında vefat etmiştir.
yaşlarından itibaren zenginlere hizmetçi olmuş, bu
sebeple hiç tahsil görmemiştir. Kaynaklar:
Azerbaycan Aşıqları ve El Şairleri II, Bakı 1984, 98-108.
Şiirlerinin büyük bir kısmında; hayatta kar- Azerbaycan Edebiyyatı İncileri, /Bayat^Goşma/fecnis, Bakı
şılaştığî kötülükler, kanunsuzlular, yolsuzlular vs. 1988,307-309.
gibi konuları işlemiştir. Adı geçen şiirlerde onun Paşa Efendiyev, Halqın Söz Haeİnesi, Bakı 1985, 252.
kendi hayatından izler bulmamız mümkündür. Telli Saz Üstadları, Bakı 1964, 115-118.

a) Geraylılar

GÖRMESİN BELE OLMAZ
Heyif] menim zehmetime, Ay ağalar, ay qazılar,
Get, seni gözüm görmesin. Bele olmaz, bele olmaz.
Sen nadanı2 adam sandım, El malına tamarzıîar,
Get, seni gözüm görmesin. Bele olmaz, bele olmaz.

Öz yarından gen3 qaçansan, Aleme saldınız azar1,
Eğyarlarla4 can ha cansan, Can alırsız açiq-aşkar,
Var, dovlete aldanansan, Xalqi soyur qaraullar,
Get, seni gözüm görmesin. Bele olmaz, bele olmaz.

Kimisi cellad tek2 qesde,
Efgan eyler sene nifret, Kimisi de kemerbeste3,
Gören bundan alsın ibret, Döyme oğlu ata üste,
Sevdiyin de varmış xelbet5. Bele olmaz, bele olmaz.
Get, seni gözüm görmesin.
İnsaflı ol, a hökmüdar,
Çox da qolda quvvetin var,
Çoban Efqan dözmez4, ağlar,
Bele olmaz, bele olmaz.

1. dert, keder, hastalık 2. gibi, kadar 3. fedakar, gönüllü;
1. yazık 2. cahili, bilgisizi 3. uzak 4. yabancılarla, belini bağlamış 4. dayanamaz, kalkınamaz, tahammül
gayrılarla, başkalarıyla 5. gizli etmez.
b) Qoşmalar Bir adil hökmdar tapıla6 hardan,
Bizi azad ede bu zülmükardan,
İNCİMEZ Mİ? Çoban Efgan, bele derd-i azardan7,
Qem-qüsse8 içinde iter9, ağlaram.
Lezzet çekin, kef de görün, a beyler,
Size qulluq eden ac incimez mi? 1. Meşhed'e gidip mukaddes yerleri ziyaret eden kişilere
Sizin evinizde buğda çöreyi, verilen ad 2. zararlı, zarar veren 3. yetişir, ulaşır
4. gökyüzüne 5. yetişir, ulaşır 6. buluna 7. dertten,
Bizde darı bişir, sac incimez mi? hastalıktan sıkıntıdan 8. sıkıntı, kaygı, keder 9. yiter,
kaybolur
Sizin libasınız1 İran kişmiri2,
Bizim libasımız deridir, deri.
Bizim arvad quldur, sizinki peri, KİMİNDİR?
Ondan alırsınız bac3, incimez mi?
İller1 boyu işleyirik yalavac2,
Xoşuma gelmeyir bu qurğu, büsat , 4 Gören heddin aşan var kiminkidir?
Çünki qelbim olub çoxdan na rahat5, Zeher olsa, içib ölmek isterem,
Ellerin üzüne gülmeyir heyat, Bağban da soruşur, bar3 kiminkidir?
Efgan, insan olan heç incimez mi?
Kiminin elinde yoxdur ilacı,
Kimi molla olur, kimi de hacı.
1. elbiseniz 2. bir tür yün 3. zorla alman vergi, Kimi üzü qara çörek muhtacı,
haraç 4. nişan; giyiniş; bayram, gidişat 5. rahatsız Sedası aleme car4 kiminkidir?
Bürüyüb her yeri beylerin malı,
Qazax'da qururlar cah-i celali,
GÖRÜNMÜR Efgan, yaman5 keçir ellerin halı,
Düşüb yandığımız nar kiminkidir?
O çerx-i felekden şikayetim var,
Çünki onda bir edalet görünmür. 1. yıllar 2. aç-susuz 3. mey ve, ürün, mahsul
Verib ağaların eline bizi, 4. yayılan, ifşa edilen 5. pis, kötü, merhametsiz, insafsız
Çekdiyimiz ağrı, zillet görünmür.
YARADAN SENİ
Bu nece eyyamdır1, nece zamandır,
Ürekler qan ağlar, Allah, amandır,
İşleyen reiyyet, kef çeken xandır, Halal olsun bu qamete1, bu boya,
Ağlayana bir inayet2 görünmür. Ne gözel yaradıb, yaradan seni.
Sene bednezerden2 deymesin xeta,
Çoban Efğan yazır dastan, a dostlar, Qoy Allah saxlasm beladan seni.
Bax bu qemden, bax bu yasdan, a dostlar,
Haradadır3 şir-i aslan,a dostlar, Bilmem güneş deyim, yoxsa ay sene,
Ondan olan zor, şücaet4 görünmür. Bu fani dünyada yoxdu tay3 sene,
Gözelliyi Xüda4 verib pay sene,
1. günlerdir 2. yardım, lütuf 3. nerededir Eziz tutub beyden, paşadan seni.
4. cesurlar, yiğitler
Camalın5 oxşatdım6 dağlar qarma,
Gözüm düşüb ağ sinenin7 narma,
AĞLARAM Gözel olan bele baxmaz yarma,
Ovçuyam qoymaram bereden8 seni.
Gelib gelmeyeli bu cahana men,
Biçare Kerem'den beter ağlaram. İnsaf ele, herden9 Efqan'ı güldür,
Kimi şeyx olubdu, kimi meşedi1, Gözümün yaşını amandı, sildir,
Bize de muzdurluq2 çatar3, ağlaram. Qapmda qul saxla, ya da ki öldür,
Unutmuram xeyir, duadan seni.
Çoxdur menim kimi derde tutulan,
Heyvan kimi heyvanlara qatilan, 1. boya boşa 2. kötü bakıştan 3. eş, benzer
Varlılar alandı, biz de satılan, 4. Allah 5. güzelliğin 6. benzettim, pusu; hudut,
Ünüm asimana4 yeter5, ağlaram. sınır 7. göğsünün 8. av yeri 9. arada sırada, arada bir,
bazen