You are on page 1of 9

Reproduktif Hormonlar ve

Klinik Kullanımları
z Bütün fizyolojik olaylar
Prof. Dr. Halis ÖCAL
iki sistem tarafından
Eylül 20, 2004
kontrol edilir
– Sinir sistemi
– Endokrin sistem

z Birhormon sınırlı sayıda hücreyi etkiler


z Endokrinoloji;
ve bu etkilenen hücrelere hedef hücre
– hormonları,
adı verilir
– hormon reseptörlerini ve
z Hedef hücre, üzerinde bulunan
– intraselüler sinyal mekanizmalarını inceler
reseptörler aracılığı ile o hormona cevap
verir
3 4

A hormonu için A ve B hormonu için B hormonu için z Hormon reseptörleri hormonun tipine
hedef hücre hedef hücre hedef hücre
bağlı olarak ya hücrenin yüzeyinde yada
hücre içerisinde bulunur
z Hormonların etkileri, etkinin oluştuğu
AAhormonu
hormonu B hormonu yere göre üçe ayrılır

5 6

1
z Reseptörlerin hormon bağlayıcı kısmına
parakrin

bağlanan moleküller için iki terim kullanılır


endokrin
otokrin – Agonistler;
z Reseptöre bağlanıp post-reseptör sonrası olayları
z Endokrin etki: Hormon dolaşıma girer ve uzaktaki hedef hücrelere indükleyerek biyolojik etki oluşturan moleküllerdir
bağlanır
z Başka bir deyimle, daha az veya daha çok etkili
z Parakrin etki: Hormon difüzyon yaparak yakınında bulunan hedef
hücrelere etkir olup, normal hormon benzeri etki gösteren
z Otokrin etki: Hormon kendisini üreten hücre üzerinde etkisini moleküller olarak tanımlanır
7 gösterir 8

– Antagonistler; z HORMONLAR, bir hücre tarafından kan


zReseptöre bağlanan ve agonistin veya ekstraselüler sıvılara sekre edilen
etkisini bloke eden moleküllerdir ve diğer hücrelerin fonksiyonlarını
zPost-reseptör olayları indüklemezler etkileyen kimyasal habercilerdir

9 10

Hormonların genel özellikleri


z HORMONLAR; endokrin bezlerden z Endokrin hücrelerde sentezlenip, paketlenip,
salgılanan, kan ve lenf yoluyla organizmanın salgılanırlar
başka bölgelerine, etkileyecekleri hedef doku z Genel olarak lokal etkilemezler
veya organlara taşınan ve hedef doku veya z Kan ve lenf yoluyla taşınırlar
organın fonksiyonunu artıran veya azaltan
z Hedef hücrelerdeki reseptörlere bağlanarak
yada tamamen durduran bir tür kimyasal
habercilerdir etki gösterirler
11 12

2
Hormonların Etki Mekanizması
z Belirli
doku, organ veya endokrin bez
üzerine etkilidirler
z Salgılanmalarının kontrolü bir başka
hormon tarafından veya başa tepki
yoluyla olur

13

Peptit yapılı hormonlar


z Hedef hücre zarındaki reseptörlerle z cAMP II. haberci olarak protein
birleşerek hormon-reseptör kompleksi kinazların aktivasyonunu sağlayarak,
oluşturur hormonun spesifik etkisini ortaya
z Bu kompleks adenil siklaz enzimini çıkaracak olan proteinlerin sentezine
aktive ederek ATP’den cAMP neden olur
oluşumunu sağlar
15 16

Peptit yapılı hormonlar

Uyarım
Adenil ATP
siklaz
Endokrin
bez cAMP
STOPLASMA
HR

Hormon

Protein kinaz
Protein sentezi

Hücre zarı

3
Steroid yapılı hormonlar
z Hücre zarını diffüzyonla geçerek z Oluşan hormon-reseptör-akseptör
stoplazmadaki spesifik reseptörle üçlüsü mRNA’yı uyarır
birleşerek hormon-reseptör kompleksini z mRNA nukleustan stoplazmaya geçerek
oluşturur ribozomlarda hormona ait etkinin ortaya
z Bu kompleks nukleusa taşınarak çıkmasından sorumlu proteinlerin
nukleustaki akseptör ile birleşir sentezini başlatır
19 20

Steroid yapılı hormonlar


Uyarım

Endokrin bez
Hücre zarı

ST
O Nucleus
Hormon PL
AS Hor.-res.-aksep.
M
diffüzyonla
A
HR

mRNA

Ribozom
Protein sen.

Hormonların Salgılandıkları endokrin beze göre


Sınıflandırılması z Hipotalamus
hormonları
– GnRH
– TRH
– CRH
– STRH
– STR-IH
– PRH
– PIH
24

4
z Nourohipofiz (HAL)
z Adenohipofiz (HÖL)
hormonları hormonları
– TSH – ADH (Vazopressin)
– ACTH
– Oksitosin
– LTH
– FSH
– LH
– MSH
– Growth Hormon
25

z Gonadal hormonlar (östrogen, progesteron, z Paratiroidbezi hormonları (parathormon)


testesteron, inhibin) z Adrenal corteks hormonları (glikokorticoidler;
z Plasenta hormonları (PMSG; eCG, HCG, cortizon corticosteron, aldesteron)
östrogen,progesteron relaksin) z Adrenal medulla hormonları (epinefrin,
z Troid bezi hormonları (troksin, triiodotrionin, norepinefrin)
thyrocalcitonin) z Pankreas hormonları (glugakon, insülin)

27 28

Çözünürlüklerine göre Hedef doku yada organlara göre


z Yağda çözünenler (steroidler, troksin) z Gonadotropikler vs.
z Suda çözünenler (polypeptitler,
ketaşolaminler)

29 30

5
Hipotalamus Adenohipofiz Hedef organ
Kimyasal yapılarına göre
TRH TSH Troid bezi
z Peptit yapılı hormonlar (GnRH, oksitosin) A. Cortex
CRH ACTH
z Polypeptit (Glikoprotein) yapılı hormonlar STRH STH
(FSH, LH, vs) STR-IH LTH
Tüm vücut
Meme
z Steroid yapılı hormonlar (östrogen, PRH
progesteron, testosteron) PIH FSH Gonadlar
z Yağ asidi derivesi şeklinde olan hormonlar GnRH LH
(prostaglandinler)
31

Hormonların Taşınması
z Polypeptit yapılı hormonlar
sentezlendikten sonra, ihtiyaç oluncaya
kadar bez içinde depo edilirler ve daha
sonra buradan afferent kapillarlara
salınırlar

34

Endokrin Aktivitenin Kontrolü


z Steroid hormonlar sentez edilir edilmez
hemen kana salınırlar ve kandaki taşıyıcı
proteine bağlanırlar
z Her steroid hormonun kendine özgü taşıyıcı
proteini vardır. Bunlarda depolanma söz
konusu değildir

35

6
z Hormonların fizyolojik etkileri büyük ölçüde kan ve z Üretim hızı: Hormonların sentez ve sekresyonu
ekstraselüler sıvılardaki konsantrasyonları ile endokrin kontrol tarafından (pozitif ve negatif
ilişkilidir fedback) düzenlenir
z İletim hızı: Hedef organ veya hedef hücre
z Hormon konsantrasyonu 3 faktör belirler
grubundaki kan akımı
– Üretim hızı
z Yıkımlanma ve eliminasyon hızı: Hormonların
– İletim Hızı
yıkımlanma hızları karakteristiktir ve vücutta farklı
– Yıkımlanma ve eliminasyon hızı şekillerde metabolize olup eksre edilirler
37 38

Hormonların Salgısının Kontrolü


z Dolaşımdaki hormonun yarı ömrü kısa ise
sekresyon durduktan sonra etkisi kısa
sürede sona erer; yarı ömrü uzunsa
sekresyon sona erdikten sonra belli bir
zamana kadar etkili konsantrasyonları
devam eder

39

z Hormonların salgılanması bir başka


merkezden (endokrin bezden)
salgılanan hormonlar tarafından kontrol z Negatif feedback
edilir etki

z Hormonun salgısı bir başka hormonun


“feedback” etkisi tarafından regüle edilir
41 42

7
z Negatif feedback z Pozitif feedback
etki etki (CL yok fakat
follikül varsa)

43 44

z Negatif
feedback etki
(ovaryumda CL
varsa)

45

Kandaki düşük Ca düzeyi

PTH salgılanması

z Hormonunsalgısı substratı niteliğinde Vitamin D

olan madde tarafından kontrol edilir


Kemiklerden Ca
İdrarla Ca kaybında Barsaklardan Ca
Mobilizasyonunda
azalma Emiliminde artış
artış

Kan Ca düzeyinde artış


47

8
z Bazı hormonların salgılanmasında değişik sinirsel
z Bazı hormonların salgılanmasında değişik uyarımlar etkilidir
sinirsel uyarımlar da etkilidir

Hormon Profilleri
(Zamana bağlı konsantrasyon)
z Feedback kontrolle hormon konsantrasyonlarının
ayarlanması ve hormonların belirli bir yarı ömre sahip
olması sekresyonun pulslar halinde olmasına sebep olur

51