῾Η ὀρθόδοξη κατήχηση καί τό περιεχόμενό της

Νομίζουμε ὅτι δέν χρειάζεται νά ἐπιχειρηματολογήσει κανείς προκειμένου νά
μιλήσει γιά τήν ἀναγκαιότητα τῆς κατήχησης μέσα στά πλαίσια τῆς ᾽Εκκλησίας
μας. Πάντοτε, ἀπαρχῆς μέχρι σήμερα, ἡ κατήχηση θεωρεῖτο ὡς μία ἀπό τίς
οὐσιαστικότερες διαστάσεις τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἔργου, ἡ ὁποία μάλιστα
ἀναφερόταν σέ ὅλες τίς ἡλικίες καί σέ ὅλες τίς κοινωνικές τάξεις. ῏Ηταν ἡ ἴδια ἡ
ἐντολή τοῦ Κυρίου μας ᾽Ιησοῦ Χριστοῦ στούς μαθητές Του: «Πορευθέντες
μαθητεύσατε πάντα τά ἔθνη, βαπτίζοντες
αὐτούς εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός καί τοῦ
Υἱοῦ
καί τοῦ
ἁγίου Πνεύματος,
διδάσκοντες αὐτούς τηρεῖν πάντα ὅσα
ἐνετειλάμην ὑμῖν» (Ματθ. 28, 19-20).
Αν ὅμως θεωρεῖτο αὐτονόητη ἡ
κατήχηση πρός ὅλους ἀπό τούς
᾽Αποστόλους καί ἀπό τήν ᾽Εκκλησία,
ἐξίσου αὐτονόητο θεωρεῖτο καί τό
περιεχόμενο τῆς κατήχησής τους, ὅπως
ἰδιαιτέρως τό ἐκφράζει ὁ ἀπόστολος
Παῦλος: ῾οὐκ ἔκρινα τοῦ εἰδέναι τι ἐν
ὑμῖν, εἰ μή ᾽Ιησοῦν Χριστόν, καί τοῦτον
ἐσταυρωμένον᾽ (Α´ Κορ. 2,2). Και
βεβαίως μαζί μέ τή Σταύρωση τονιζόταν
πάντοτε καί ἡ ἄλλη ὄψη τοῦ Σταυροῦ, ἡ
᾽Ανάσταση. ῾Ὁ Θεός ἀνέστησε τόν
᾽Ιησοῦ Χριστό, τόν ὁποῖο ἐσεῖς
σταυρώσατε᾽,
ὅπως
εἶπε
καί

ἀπόστολος Πέτρος στό συγκεντρωμένο
πλῆθος τῆς ᾽Ιερουσαλήμ τήν ἡμέρα τῆς
Πεντηκοστῆς (Πρβλ. Πρ. ᾽Απ. 2, 32. 36). Σταυρός καί ᾽Ανάσταση: νά τό κήρυγμα
τῶν ἀποστόλων, νά τό κέντρο τῆς κατήχησης τῆς ᾽Εκκλησίας. Καί ἡ ἀλήθεια
αὐτή ἑρμηνεύει κάτι πολύ γνωστό: γιατί τά Εὐαγγέλια δέν θεωρήθηκαν ποτέ

1

βιογραφίες τοῦ Χριστοῦ. Διότι πέρα ἀπό τό γεγονός ὅτι βιογραφίες γράφουμε
μόνο γιά ἀνθρώπους, οἱ Εὐαγγελιστές κατέγραψαν τό κήρυγμα τῶν ἀποστόλων,
τό ὁποῖο περιστρεφόταν πάντοτε γύρω ἀπό τόν Σταυρό καί τή ᾽Ανάσταση.
Αὐτό λοιπόν κήρυσσαν οἱ ἀπόστολοι, αὐτό ἦταν πάντοτε τό περιεχόμενο τῆς
κατήχησης τῆς ᾽Εκκλησίας. ᾽Αλλά αὐτό τό περιεχόμενο διαφοροποιεῖτο κάθε
φορά ὡς πρός τήν προσφορά του ἀνάλογα μέ τούς ἀποδέκτες του. ᾽Αλλιῶς
μιλοῦσαν οἱ ἀπόστολοι δηλαδή στούς ἐκτός τῆς πίστεως, ἀλλιῶς στούς ἤδη
πιστούς. ᾽Αλλιῶς στούς ἀρχαρίους πνευματικά, ἀλλιῶς στούς προχωρημένους καί
τελείους. ῞Οταν ὁ ἀπόστολος Παῦλος γιά παράδειγμα μιλᾶ γιά τό γάλα τῆς
πίστεως πού μποροῦν νά δεχτοῦν ὁρισμένοι πιστοί γιατί δέν ἀντέχουν τή στέρεα
τροφή, τί ἄλλο μᾶς διδάσκει ἀπό αὐτή τή διακριτική στάση ὡς πρός τήν
προσφορά τοῦ κηρύγματος τῆς ᾽Εκκλησίας; «Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα καί οὐ βρῶμα.
Οὔπω γάρ ἠδύνασθε» (Α´ Κορ. 3,2).
Τά παραπάνω, ὅπως καί πολλά ἀκόμη πού θά μποροῦσαν νά εἰπωθοῦν,
ἐπιβεβαιώνουν τήν τακτική τῆς ᾽Εκκλησίας μας στό θέμα τῆς κατήχησης καί κατά
τά νεώτερα χρόνια: τή διαβάθμιση σέ κατηχητικές βαθμίδες, τήν ἀναφορά κατ᾽
αὐτές σέ διαφορετικά θέματα – πάντοτε ὅμως μέ κέντρο τόν ᾽Ιησοῦ Χριστό
μέσα στά πλαίσια τῆς ἐνορίας. Στά νεώτερα παιδιά χρειάζεται τό γάλα τῆς
πίστεως. Στά μεγαλύτερα, καί πάλι μέ μεγάλη διάκριση, πιό στέρεα τροφή.
Πῶς θά ξέρει κανείς πότε μπορεῖ νά προχωρήσει σε κάτι πιό στέρεο; Τί μπορεῖ νά
ἔχει ὡς κριτήριο πορείας στήν κατήχηση; Τό πόσο τά παιδιά ἐνδιαφέρονται καί
ζητᾶνε νά γνωρίσουν τίς ἀλήθειες τῆς πίστεως. Σ᾽ ἐκεῖνον πού ρωτάει, πού διψᾶ
νά μάθει, σ᾽ ἐκεῖνον ἰδιαιτέρως μπορεῖ κανείς νά ἀποκαλύψει τά βαθύτερα
στοιχεῖα τῆς πίστεως. «Τῷ αἰτοῦντί σε δίδου» λέει ὁ Κύριος (Ματθ. 6, 42). Κι
εἶναι πολύ χαρακτηριστικό αὐτό πού ἔκαναν πολλοί ἅγιοι τῆς ᾽Εκκλησίας, σάν τόν
ἅγιο ᾽Αντώνιο. Ὅταν ἤθελαν νά ποῦνε κάτι πιό οὐσιαστικό ἀπό τήν πνευματική
ζωή στούς μαθητές τους ἤ στούς ἐπισκέπτες τους, ἔλεγαν κάτι πολύ γενικό,
δίνοντας ἁπλῶς μία ἀφορμή. Αὐτός πού πράγματι ἦταν ἕτοιμος νά δεχτεῖ τόν
πνευματικό λόγο, ρωτοῦσε γιά διευκρίνιση. Ὁπότε ἔπαιρναν ἀφορμή ἀπό αὐτό οἱ
ἅγιοι καί προχωροῦσαν. Διαφορετικά, σταματοῦσαν καί ἁπλῶς προσεύχονταν.
(απόσπασμα από κείμενο του
π.Γεωργίου Δορμπαράκη)

"ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ"
Πόσο αθώο μπορεί να φαίνεται ένα σπρώξιμο στην προαύλιο του σχολείου, μία
απλή προσφώνηση ακόμα και του διπλανού σου στο θρανίο ή και μία χυλόπιτα
όπως το λένε τα παιδιά. Όλοι έχουμε υπάρξει ένα κομμάτι αυτού του παζλ… όλοι
περάσαμε μία εφηβεία με σιδεράκια…. με παραπάνω κιλά με σπυράκια ή μεγάλα
γυαλιά. Και αν δεν ήμασταν από αυτή τη μεριά και γεννηθήκαμε με το βέλτιστο

2

επαρκώς κοινωνικά DNA τότε κάποιον σχολιάσαμε κοροϊδέψαμε, γελάσαμε εις
βάρος του ή απλά τον κοιτάξαμε με περιφρόνηση. Μη μου πείτε ότι ποτέ δεν
κάνατε αστείο σε έναν φίλο σας επειδή μίλαγε ψευδά, ήταν κοντός, ήταν παχύς ή
είχε κάτι άλλο χαρακτηριστικό
επάνω
του
που
τον
διαφοροποιούσε. Θα μου πείτε
απέχει …απέχει πολύ αυτό από
την βία στα σχολεία το ξύλο
στα στενά γυρνώντας στο
σπίτι ή το κλέψιμο από
παιδικές συμμορίες ένα βράδυ
στο παρκάκι ! Έχετε δίκιο,
απέχει οι συνέπειες όμως και
τα αποτελέσματα μπορούν να
συγκριθούν. Ο εκφοβισμός και
η βία στο σχολείο μεταξύ
μαθητών όμως αναμφισβήτητα
αποτελεί μορφή επιθετικής συμπεριφοράς και επιφέρει σοβαρές επιπτώσεις τόσο
στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού όσο και στη διαδικασία της
μάθησης.
Η βία μεταξύ των παιδιών δεν είναι ένα φαινόμενο που παρουσιάστηκε τη
σημερινή εποχή. Είναι χρήσιμο να υπογραμμίσουμε ότι η επιθετικότητα στα
παιδιά δεν εκφράζεται με τον ίδιο τρόπο, εξαρτάται από την ηλικία τους και το
φύλο τους. Τα μικρότερα παιδιά εκφράζονται περισσότερο με το σώμα τους,
ενώ τα μεγαλύτερα χρησιμοποιούν περισσότερο το λόγο και σταδιακά πιο
συγκαλυμμένες μορφές επιθετικότητας, όπως η υπονόμευση και η απομόνωση.
Επίσης τα αγόρια γενικά είναι πιο άμεσα και σωματικά επιθετικά, ενώ τα κορίτσια
πιο έμμεσα. Ο εκφοβισμός και η βία στο σχολείο μεταξύ των μαθητών έχουν
αρχίσει να γίνονται αντικείμενα προσοχής και μελέτης και στην Ελλάδα και
αναγνωρίζονται ως κοινωνικά προβλήματα και όχι ως συμπεριφορές που κατά
περίπτωση μπορεί να εμφανίσει ένας ανήλικος. Ανησυχητικό είναι ότι πολλές
φορές δε γίνεται λόγος για αυτά τα φαινόμενα, ώστε να μη φανεί ότι τα
σχολεία μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις και να δυσλειτουργούν.
Για την πρόληψη του εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο η ευαισθητοποίηση
και η ενδυνάμωση των μαθητών είναι απαραίτητες προϋποθέσεις. Όσο αφορά
το σχολείο πολύ σημαντικό είναι το να υπάρχουν κανόνες και πιο συγκεκριμένα
μέσα στην τάξη όπως επίσης και να διασφαλίζεται η τήρησή τους.
Ο
εκπαιδευτικός θα πρέπει να συζητά με τους μαθητές για τα δικαιώματά τους,
τους κανόνες συμπεριφοράς στο σχολείο και τους τρόπους αντιμετώπισης του
εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο. Ο εκπαιδευτικός θα ήταν καλό να ενισχύει
τη φιλία μεταξύ των μαθητών και να αναδεικνύει την αλληλεγγύη της παρέας
των φίλων ως το πλέον κατάλληλο μέσο για την αντιμετώπιση περιστατικών
εκφοβισμού και βίας στο σχολείο αλλά και να αντιμετωπίζει τις αιτίες
3

απομόνωσης και περιθωριοποίησης κάποιων μαθητών. Ιδιαίτερα να προσπαθεί
να διευκολύνει τους νεοφερμένους μαθητές ή τους μαθητές με ειδικά
προβλήματα και ανάγκες στην ένταξή τους στη σχολική ομάδα. Ο εκπαιδευτικός
θα πρέπει να ασκεί ουσιαστική εποπτεία στους χώρους του σχολείου στους
οποίους πιθανολογείται εκδήλωση εκφοβισμού και βίας μεταξύ των μαθητών.
Σύμφωνα με τους ειδικούς κάθε επιθετική ή βίαιη συμπεριφορά πρέπει να
δημοσιοποιείται. Δεν εννοούμε να δίνονται στη δημοσιότητα τα ονόματα των
δρώντων ή των θυμάτων αλλά να δημοσιοποιείται το συγκεκριμένο κρούσμα και
να συζητείται διεξοδικά και ως προς τις συνέπειές του αλλά και ως προς τις
δυνατότητες της επίλυσής του. Στις περιπτώσεις του σχολικού εκφοβισμού όταν
πρέπει ο εκπαιδευτικός να αντιμετωπίσει άμεσα την κατάσταση είναι πολύ
σημαντικό να διαβεβαιώσει το παιδί-θύμα ότι δεν ευθύνεται το ίδιο για ό,τι έχει
συμβεί. Να του τονίσει ότι το νοιάζεται και ενδιαφέρεται πραγματικά γι΄αυτό και
ότι μπορεί να το προστατέψει. Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να ενθαρρύνει το
παιδί-θύμα να μιλήσει και να «σπάσει τη σιωπή» και να του εξηγήσει ότι το
κοινοποιήσει τα περιστατικά εκφοβισμού και βίας στο σχολείο δεν αποτελεί
«κάρφωμα». Οι μαθητές, από την πλευρά τους, είναι σημαντικό να μπορούν να
ξεπεράσουν στερεότυπα, όχι μόνο σε λογικό επίπεδο αλλά και σε επίπεδο
συναισθήματος, και να μη διστάζουν να μιλήσουν στους μεγάλους εξαιτίας της
παγιωμένης αντίληψης πως η κοινοποίηση περιστατικών εκφοβισμού και βίας σε
ενήλικες αποτελεί «κάρφωμα» και επομένως, κατακριτέα συμπεριφορά. Το
περιστατικό του εκφοβισμού θα πρέπει να συζητηθεί μέσα στην τάξη και μάλιστα
ως κάτι πολύ σοβαρό και ως ευθύνη όλων, με κίνητρο να κινητοποιήσει την
αλληλεγγύη των μαθητών. Φυσικά είναι απαραίτητο να ενημερωθούν άμεσα ο
διευθυντής του σχολείου, οι γονείς όπως επίσης και οι υπόλοιποι εκπαιδευτικοί
του σχολείου.
Μόνο η ενεργητική αντιμετώπιση του εκφοβισμού και της βίας
και όχι η παθητική αποδοχή μπορεί να οδηγήσει σε αποτελεσματική
αντιμετώπιση.
Πηγές : http://kantadelarte.wordpress.com/ , http://www.pemptousia.gr/
Επιμέλεια : Αγγελή Βίκυ

4