M cl c

Trang

T NG QUAN V B N CH A D U KHÍ.................................................................3 1. Gi i thi u...................................................................................................3 2. Phân lo i b n ch a d u khí.......................................................................3 THI T K B N CH A...............................................................................................6 1. Xác ñ nh các thông s công ngh b n ch a .............................................6 2. L a ch n v t li u làm b n .........................................................................6 3. Xác ñ nh giá tr áp su t tính toán ...............................................................7 4. Xác ñ nh các tác ñ ng bên ngoài ..............................................................7 5. Xác ñ nh chi u dày c a b n ......................................................................8 6. Xác ñ nh các l trên b n ............................................................................8 7. Xác ñ nh chân ñ và tai nâng ....................................................................8 8. Các nh hư ng th y l c ñ n b n ch a.....................................................8 THI CÔNG B N CH A ............................................................................................11 1. T ng quan thi công b n ch a..................................................................11 2. Các phương pháp thi công n n móng .....................................................11 3. Các phương pháp thi công b n ch a......................................................14 5. Trình t thi công b n ch a ......................................................................19 CÁC THI T B PH TR B N CH A..................................................................22 1. H th ng Bơm .........................................................................................22 2. H th ng van (valves) .............................................................................25 3. D ng c ño..............................................................................................33 THI T K H TH NG ðƯ NG NG...................................................................45 1. T ng quan ...............................................................................................45 2. Thi t k khái ni m cho ñư ng ng ..........................................................46 3. Thi t k cơ khí cho ñư ng ng ...............................................................55 QUÁ TRÌNH XÂY L P ðƯ NG NG ...................................................................69 1. L a ch n và ñánh d u tuy n ng ............................................................69 2. Quy n v n chuy n và quá trình phá hoang .............................................69 3. Quá trình ñào rãnh ..................................................................................70 4. Quá trình r i ng và u n ng...................................................................72 5. Quá trình hàn ng ...................................................................................73 6. Ph ng và h ng xu ng rãnh ...............................................................75 7. Quá trình l p rãnh ...................................................................................76 8. Thi công t i các v trí c t ngang ng qua các khu v c ñ c bi t................77 9. Các v trí hàn ño n n i ng......................................................................78 10. Ph c h i trang thái ban ñ u...................................................................79 11. Các k thu t ñ c bi t s d ng trong thi công ñư ng ng......................79 12. S an toàn ............................................................................................81 B O V VÀ CH NG ĂN MÒN CHO H TH NG ðƯ NG NG ....................82 1. Phân lo i ăn mòn ....................................................................................82 2. Các phương pháp ki m tra và phát hi n ăn mòn ....................................87 3. Các phương pháp b o v ch ng ăn mòn ................................................91

1

http://www.ebook.edu.vn

Ph n 1

K THU T B N B

2

http://www.ebook.edu.vn

Chương 1

T NG QUAN V B N CH A D U KHÍ
1. Gi i thi u
Trong công nghi p hoá d u, t t c các ho t ñ ng s n xu t, buôn bán, t n tr ñ u liên quan ñ n khâu b n b ch a. B n, b ch a ti p nh n nguyên li u trư c khi ñưa vào s n xu t và t n tr sau s n xu t.

B n ch a có vai trò r t quan tr ng, nó có nhi m v : t n tr nguyên li u và s n ph m, giúp ta nh n bi t ñư c s lư ng t n tr . T i ñây các ho t ñ ng ki m tra ch t lư ng, s lư ng, phân tích các ch tiêu trư c khi xu t hàng ñ u ñư c th c hi n. Ngoài ra nó còn ñư c h tr b i các h th ng thi t b ph tr : van th , n n móng, thi t b ch ng tĩnh ñi n, mái che…

2. Phân lo i b n ch a d u khí
2.1 Phân lo i theo chi u cao xây d ng B ng m: ðư c ñ t bên dư i m t ñ t, thư ng s d ng trong các c a hàng bán l .

3

http://www.ebook.edu.vn

B n i: ðư c xây d ng trên m t ñ t, ñư c s d ng

các kho l n.

B n a ng m: Lo i b có ½ chi u cao b nhô lên m t ñ t, nhưng hi n nay còn r t ít. B ngoài khơi: ðư c thi t k n i trên m t nư c, có th di chuy n t nơi này ñ n nơi khác m t cách d dàng. So sánh hai lo i b ng m và b n i B ng m B n i An toàn cao: ñây là lý do chính vì b o Chi phí xây d ng th p ñ m phòng cháy t t và n u có rò r thì d u B o dư ng thu n ti n: d dàng cũng không lan ra xung quanh súc r a, sơn và s a ch a b Ít bay hơi: do không có gió, không D dàng phát hi n v trí rò r trao nhi t v i môi trư ng bên ngoài xăng d u ra bên ngoài T o m t b ng thoáng 2.2 Phân lo i theo áp su t B cao áp: áp su t ch u ñ ng trong b > 200 mmHg B áp l c trung bình: áp su t = 20 => 200 mmHg thư ng dùng b KO, DO B áp thư ng: áp su t = 20 mmHg áp d ng b d u nh n, FO, b mái phao. 2.3 Phân lo i theo v t li u xây d ng B kim lo i: làm b ng thép, áp d ng cho h u h t các b l n hi n nay. B phi kim: làm b ng v t li u như: g , composite,.. nhưng ch áp d ng cho các b nh . 2.4. Phân lo i theo hình d ng. B tr ñ ng: thư ng s d ng cho các kho l n.

4

http://www.ebook.edu.vn

B hình tr n m: thư ng chôn xu ng ñ t trong c a hàng bán l ho c ñ n i trong m t s kho l n.

B hình c u, hình gi t nư c: còn r t ít

m t s kho l n.

5

http://www.ebook.edu.vn

Chương 2

THI T K B N CH A
B n ch a trong ngành d u khí ch y u dùng ñ ch a các s n ph m nhiên li u như: khí, xăng, D.O, và các nguyên li u c a ngành hoá d u như: VCM, butadiene,… Các s n ph m d u khí có kh năng sinh ra cháy n cao, m c ñ ñ c h i nhi u nên ñòi h i vi c thi t k cũng như tính toán ph i h t s c c n th n. Các h th ng ph tr kèm theo ph i ñư c b trí c n th n, tính toán t m , nh t là h th ng phòng cháy ch a cháy, b trí m t b ng nh m h n ch t i thi u kh năng x y ra cháy n cũng như kh c ph c khi x y ra s c . Tuy nhiên, vi c tính toán cơ khí cho b n cao áp là quan tr ng nh t vì khi x y ra s c thì vi c kh c ph c ch mang tính ch t hình th c, thi t h i gây ra cho s c là khó lư ng. Quá trình tính toán b n cao áp bao g m các bư c sau:

1. Xác ñ nh các thông s công ngh b n ch a
Các thông s công ngh c a b n bao g m: - Th tích c a b n ch a V. - Các kích thư c cơ b n như: chi u dài ph n tr (l), ñư ng kính ph n tr (d), chi u cao ph n n p b n ch a (h), lo i n p b n ch a. - Các thi t b l p ñ t trên b n ch a, bao g m: các valve áp su t, các thi t b ño áp su t, ño m c ch t l ng trong b n, ño nhi t ñ . - V trí l p ñ t các thi t b trên b n ch a. - Các yêu c u v vi c l p ñ t các thi t b trên b n ch a.

2. L a ch n v t li u làm b n
Các s n ph m d u khí ch a trong b n thư ng có áp su t hơi bão hoà l n, nhi t ñ hoá hơi th p và có tính ñ c h i. M c ñ ăn mòn c a các s n ph m d u khí này thu c d ng trung bình, tùy thu c vào lo i v t li u làm b n, nhi t ñ môi trư ng mà m c ñ ăn mòn các s n ph m này có s khác nhau. Khi xét ñ n y u t ăn mòn, khi tính toán chi u dày b n, ta tính toán th i gian s d ng, t ñó tính ñư c chi u dày c n ph i b sung ñ m b o cho b n n ñ nh trong th i gian s d ng. Vi c ch n l a v t li u còn ph thu c vào y u t kinh t , vì ñ i v i thép h p kim có giá thành ñ t hơn nhi u so v i lo i thép cacbon thư ng, công ngh ch t o ph c t p hơn, giá thành gia công ñ t hơn nhi u, ñòi h i trình ñ tay ngh c a th hàn cao. Sau khi l a ch n ñư c v t li u làm b n, ta s xác ñ nh ñư c ng su t tương ng c a nó, ñây là m t thông s quan tr ng ñ tính toán chi u dày b n. ð i v i
6
http://www.ebook.edu.vn

các lo i v t li u khác nhau thì ng su t khác nhau, tuy nhiên các giá tr này không chênh l ch nhau nhi u.

3. Xác ñ nh giá tr áp su t tính toán
ðây là m t thông s quan tr ng ñ tính chi u dày b n ch a. Áp su t tính toán bao g m áp su t hơi c ng v i áp su t th y tĩnh do c t ch t l ng gây ra: Ptt = Ph + ρ g H Trong ñó: Ptt: Áp su t tính toán. Ph: Áp su t hơi. ρ: Kh i lư ng riêng s n ph m ch a trong b n nhi t ñ tính toán. g = 9.81 (m/s2): gia t c tr ng trư ng. H: Chi u cao m c ch t l ng trong b n. Thư ng ta tính chi u dày chung cho c b n ch a cùng ch u m t áp su t (nghĩa là áp su t tính toán chung cho c b n ch a). ð i v i các s n ph m d u khí ch a trong b n cao áp, áp su t tính toán thư ng có giá tr : - Propan : 18 (at) - Butan : 9 (at) - Bupro : 13 (at)

4. Xác ñ nh các tác ñ ng bên ngoài
Các tác ñ ng bên ngoài bao g m: 4.1 Tác ñ ng c a gió Gió có th tác ñ ng ñ n b n, nh hư ng ñ n ñ n ñ nh c a b n, làm cho b n b u n cong hay tác ñ ng ñ n hình dáng c a b n. Tuy nhiên ñ i v i b n cao áp, do hình dáng cũng như cách ñ t b n nên nh hư ng c a gió tác ñ ng lên b n nh . nh hư ng gió có th b qua n u như ta xây tư ng b o v ho c ñ t b n v trí kín gió. 4.2 Tác ñ ng c a ñ ng ñ t ðây là tác ñ ng hy h u, không có phương án ñ ch ng l i. Tuy nhiên khi xét ñ n phương án này, ta ch d ñoán và ch ñ m b o cho các s n ph m không b th t thoát ra ngoài, nhưng vi c này cũng không th ch c ch n ñư c. Ph n l n các tác ñ ng này ta không th tính toán ñư c vì s ph c t p c a ñ ng ñ t. Tác ñ ng này gây ra hi n tư ng trư t b n ra kh i chân ñ , cong b n, gãy b n. T t nh t ta ch n khu v c n ñ nh v ñ a ch t ñ xây d ng. - Các t i tr ng tác ñ ng lên nó có th x y ra cũng ñư c xét ñ n, ch ng h n như các thi t b b trí trên thân b n: h th ng các thi t b kèm theo, c u thang, giàn ñ ,…Các t i tr ng này ñư c tính toán trong ph n tính toán b n.

7

http://www.ebook.edu.vn

- Ngoài ra còn xét ñ n các y u t bên ngoài do con ngư i tác ñ ng như: ñào ñ t, các ho t ñ ng có th gây ra va ñ p v i b n, các ho t ñ ng mang tính ch t phá ho i. Chính các y u t ñó ñòi h i ta ph i có các phương án b o v thích h p như thư ng xuyên ki m tra, xây tư ng b o v , có các ký hi u cho bi t ñây là khu v c nguy hi m, có th gây ra cháy n l n và nh hư ng ñ n các vùng lân c n, ñ ng th i ph i có nh ng quy ñ nh, ch tài c th ñ i v i ngư i vi ph m.

5. Xác ñ nh chi u dày c a b n
Công vi c xác ñ nh chi u dày c a b n ñư c th c hi n theo các bư c sau: Xác ñ nh tiêu chu n thi t k : ASME section VIII.Div.1 Xác ñ nh ñư c ng su t cho phép c a lo i v t li u làm b n ch a: δcp Xác ñ nh áp su t tính toán b n ch a: Ptt Xác ñ nh h s b sung chi u dày do ăn mòn C = Cc + Ca Các thông s công ngh như: ðư ng kính b n ch a (D), Chi u dài ph n hình tr (L). Các thông s v n p b n ch a: Lo i n p b n ch a, chi u cao n p b n ch a.

6. Xác ñ nh các l trên b n
ði kèm v i b n là h th ng ph tr bao g m có các c a ngư i, các l dùng ñ l p các thi t b ño như nhi t ñ , áp su t, m c ch t l ng trong b n, các l dùng ñ l p ñ t các ng nh p li u cho b n, ng xu t li u, ng vét b n, l p ñ t các valve áp su t, các thi t b ño ñ t n ng ñ hơi s n ph m trong khu v c b n ch a. Các thi t b l p ñ t vào b n có th dùng phương pháp hàn hay dùng ren. Thư ng ñ i v i các l có ñư ng kính nh ta thư ng dùng phương pháp ren vì d dàng trong công vi c l p ñ t cũng như trong vi c s a ch a khi thi t b có s c . Khi t o l trên b n ch a c n chú ý ñ n kho ng cách gi a các l cũng như vi c tăng c ng cho l .

7. Xác ñ nh chân ñ và tai nâng
Chân ñ b n ch a ta dùng chân ñ b ng thép hàn hay có th xây b ng g ch, bêtông. Tuy nhiên, trong ngành d u khí ta thư ng dùng chân ñ b ng thép hàn. Ta ch n v t li u làm chân ñ , các thông s chân ñ sau ñó ki m tra b n. Các yêu c u khi ki m tra b n: - Giá tr ng su t mà t i tr ng tác d ng lên giá ñ không l n hơn 2/3 giá tr ng su t v t li u làm chân ñ .

8. Các nh hư ng th y l c ñ n b n ch a
8.1 Áp su t làm vi c c c ñ i Là áp su t l n nh t cho phép t i ñ nh c a b n ch a v trí ho t ñ ng bình thư ng t i nhi t ñ xác ñ nh ñ i v i áp su t ñó. ðó là giá tr nh nh t thư ng
8
http://www.ebook.edu.vn

ñư c tìm th y trong t t c các giá tr áp su t làm vi c cho phép l n nh t t t c các ph n c a b n ch a theo nguyên t c sau và ñư c hi u ch nh cho b t kỳ s khác bi t nào c a áp th y tĩnh có th t n t i gi a ph n ñư c xem xét và ñ nh c a b n ch a. Nguyên t c: áp su t làm vi c cho phép l n nh t c a m t ph n c a b n ch a là áp su t trong ho c ngoài l n nh t bao g m c áp su t th y tĩnh ñã nêu trên cùng nh ng nh hư ng c a t t c các t i tr ng k t h p có th xu t hi n cho vi t thi t k ñ ng th i v i nhi t ñ làm vi c k c b dày kim lo i thêm vào ñ b o ñ m ăn mòn . Áp su t làm vi c l n nh t cho phép có th ñư c xác ñ nh cho nhi u hơn m t nhi t ñ ho t ñ ng, khi ñó s d ng ng su t cho phép nhi t ñ ñó. Th nghi m áp su t th y tĩnh ñư c th c hi n trên t t c các lo i b n sau khi t t c các công vi c l p ñ t ñư c hoàn t t tr công vi c chu n b hàn cu i cùng và t t c các ki m tra ñã ñư c th c hi n tr nh ng yêu c u ki m tra sau th nghi m. B n ch a ñã hoàn t t ph i th a mãn th nghi m th y tĩnh. Nh ng b n thi t k cho áp su t trong ph i ñư c th áp th y tĩnh t i nh ng ñi m c a b n có giá tr nh nh t b ng 1,5 l n áp su t làm vi c l n nh t cho phép (áp su t làm vi c l n nh t cho phép coi như gi ng áp su t thi t k ), khi tính toán không dùng ñ xác ñ nh áp su t làm vi c l n nh t cho phép nhân v i t s th p nh t ng su t S nhi t ñ th nghi m và ng su t S nhi t ñ thi t k . Th nghi m th y tĩnh d a trên áp su t tính toán có th ñư c dùng b i th a thu n gi a nhà s n xu t và ngư i s dùng. Th nghi m áp su t tĩnh t i ñ nh c a b n ch a nên là giá tr nh nh t c a áp su t th nghi m ñư c tính b ng cách nhân giá tr áp su t tính toán cho m i thành ph n áp su t v i 1,5 và gi m giá tr này xu ng b ng áp su t th y tĩnh t i ñó. Khi áp su t này ñư c s d ng ngư i ki m tra nên ñòi h i quy n ñư c yêu c u nhà s n xu t ho c nhà thi t k cung c p các tính toán ñã ñư c s d ng ñ xác ñ nh áp su t th y tĩnh b t kỳ ph n nào c a b n ch a . Bu ng áp su t c a nh ng thi t k k t h p ñư c thi t k ho t ñ ng ñ c l p ph i ñư c th như m t b n ch a riêng bi t nghĩa là ti n hành th v i b n bên c nh không có áp. 8.2 T i tr ng gió T i tr ng gió b t bu c ph i ñư c xác ñ nh theo nh ng tiêu chu n, tuy nhiên nh ng ñi u lu t c a qu c gia ho c ñ a phương có th có nh ng yêu c u kh c khe hơn. Nhà th u nên xem xét m t cách k lư ng ñ xác ñ nh yêu c u nghiêm ng t nh t và s k t h p yêu c u này có ñư c ch p nh n v m t an toàn, kinh t , pháp lu t hay không. Gió th i b t kỳ hư ng nào trong b t kỳ trư ng h p b t l i nào ñ u c n ph i xem xét. 8.3 Dung tích ch a l n nh t cho b n mái n i Kho ng 85 – 90% dung tích c a b n mái n i ñư c s d ng trong ñi u ki n bình thư ng, ph n th tích không s d ng là do kho ng ch t trên (dead space) ñ nh và kho ng ch t dư i (dead stock) ñáy.
9
http://www.ebook.edu.vn

ð i v i b n mái n i, ch n chi u cao b n ñ ñ t s c ch a l n nh t. Kho ng ch t trên và ch t dư i ch u nh hư ng nhi u b i chi u cao hơn là ñư ng kính, do ñó cùng v i m t th tích thì b n cao ch a nhi u hơn b n th p. Chi u cao l n nh t ñ t ñư c ñư c xác ñ nh b i ñi u ki n ñ t ñai nơi ñ t b n. Do ñó, khi ch n v trí ñ t b n ch a ph i ñi u tra v lãnh th nơi ñ t b n. Do kho ng ch t trên nên b không ñư c ch a ñ y, n u quá ñ nh m c thì s ñư c báo ñ ng b i ñèn báo ñ ng m c high level.

10

http://www.ebook.edu.vn

Chương 3

THI CÔNG B N CH A
1. T ng quan thi công b n ch a
N n b n ch a ph i ñư c thi t k như m t chân ñ d o dai, v i ñ b n thích h p ñ ñ m b o r ng n n có th ch u ñư c s phân b m t cách h p lý áp l c không cân b ng trên n n. S bi n d ng c a n n dư i m t m c ñ nh t ñ nh, t o ra m t n n móng có ñ b n thích h p. C n ph i lo i tr s lún quá l n và lún không ñ ng ñ u. M i quan h gi a ñ c ng c a v b n v i ñáy b n và n n ñ t c n quan tâm. ðá nghi n có th ñư c cung c p dư i v b n. Nh ng v t li u này giúp ch ng l i ng su t c t cũng như s phá h y trong su t quá trình xây d ng. Có 2 lo i b n chính là b n s d ng trong trư ng h p s c gió m nh và b n áp th p có tính ñ n s c gió ñư c ký hi u HBC và BHD. B r ng c a vai ñ ñư c ch n tùy thu c vào tính n ñ nh c a n n vai ñ và n n ñư c ñ m b o kích thu c b r ng vai ñ nh nh t nên là 1m cho b n ch a cao 15m và 1,5m cho b n ch a cao trên 15m. S phân tích n n b n ch a c n ñư c tính thêm kh năng tác ñ ng c a gió, ñ ng ñ t, các ch t ch a trong b n. Kh năng trư t c a ñ t c n ñư c nghiên c u k . nh ng vùng tình tr ng v ñ t chưa ñư c hi u bi t m t cách c n k thì nên gia tăng chi u cao c a b n ch a theo tiêu chu n có tính ñ n s nghiên lún. ð i v i nh ng khu v c có ñi u ki n th t thư ng hay m c nư c lên xu ng th t thư ng, khu v c ñóng băng vĩnh c u thì ph i s d ng các k t c u ñ c bi t riêng.

2. Các phương pháp thi công n n móng
Các tiêu chu n v n n móng ñư c xem xét phù h p v i t t c s n ph m thông thư ng s ch a trong b n có trên th trư ng và kho ch a k c d u bôi trơn, nh a ñư ng v i nhi t ñ thay ñ i. ð i v i nh ng b ch a LPG thì có nh ng tiêu chu n riêng. Hi n tư ng lún không ñ u c a b n mái n i do hi n tư ng bóp méo c a b n, ñi u này làm hư h ng cơ c u b t kín. Lo i này có th xây d ng trên n n ñ t bình thư ng (ho c ngay c y u), m t s trư ng h p ngư i ta s d ng phương pháp d phòng là dùng m t l p ñá nghi n nh hay vòng ñư c gia c b ng bê-tông phía dư i k t c u b n. Trư ng h p này cũng dùng cho b n mái c ñ nh. C n có h th ng thoát nư c ñ phát hi n rò r ñ tránh s tích t nư c t o nên áp l c có th phá h y l p bao ph n n móng. V i l c ñư c s d ng dư i l p
http://www.ebook.edu.vn

11

bao ph c a vai ñ và ñư ng d c c a vai ñ nơi mà kh năng xói l nh ng v t li u m n hi n h u có th x y ra. M t vòng kim lo i ñ t dư i ngay nh ng ch ch u l c c t c a kim lo i xung quanh chu vi b n. Xung quanh chu vi b n có bitume r ng 150 mm dùng làm ñ m và ch ng th m. B ñ ñư c gia c và b ngoài ñư c ph b i mi ng bê-tông dày ít nh t 50 mm ch ng th m. Các bư c ti n hành cơ b n trư c khi thi công n n móng bao g m: 2.1 Kh o sát v trí Nh ngư i tư v n ñ a ch t ñáng tin c y ñ kh o sát vùng ñ t (hi u rõ ñ t ñai ñ a phương, có kinh nghi m v vi c ñ t n n móng…). ðây là bư c quan tr ng, nh hư ng su t quá trình thi công. 2.2 Ki m tra ñ t Ngư i ta thư ng dùng phép th ñ th m hình nón c a Dutch (DCTP’s): nh ng l khoan thay th hay phép th ñ th m tiêu chu n (SPT) s ñư c ch p nh n n u nh ng phép th DCPT’s không kh thi. Nh ng phép th trong phòng thí nghi m trên nh ng l khoan s xác ñ nh tính ch t v t lý, cơ h c và hóa h c c a ñ t nh ng ñ a ñi m và ñ sâu khác nhau. T ng quát, s l n phép th DCPT’s s ñư c ti n hành trong ph m vi 1m xung quanh n n móng b , ñ i v i b có ñư ng kính có 15m hay nh hơn, ch c n ti n hành 1 phép th g n khu trung tâm c a n n móng và 1 ho c 2 l khoan ph . Chi u sâu c a phép th DCPT’s s ph thu c vào ñư ng kính b cũng như ñi u ki n t nhiên c a ñ t. V n ñ ñ c bi t quan tr ng khi ñư ng kính c a b l n, b i vì s gia tăng ñư ng kính b s t o ra m t nh hư ng r t l n lên l p ñ t bên dư i b . S l n t i thi u c a nh ng phép th DCPT’s: • 3DCPT’s ñ i v i b có ñư ng kính ≤ 15m • 5DCPT’s ñ i v i b có ñư ng kính ≤ 50m • 9DCPT’s ñ i v i b có ñư ng kính > 50m ð sâu ñư c xuyên qua kho ng gi a có th t 3-5m dư i sàn c a n n móng, ñ xác ñ nh b n ch t c a n n ñ t ngay dư i n n móng. 2.3 V t li u thi công n n móng H n h p bitume-cát cho bê b n ch a: Cát s ch và lư ng bùn ít hơn 5%. Lư ng nguyên li u ch y qua rây 200 mesh nên t 3-5% (ñi u này có th ñ t t nhi u ngu n pha tr n khác nhau), nh ng h n h p yêu c u có th ñư c t o thành t nhi u lo i cát v i nhi u kích c khác nhau. M t s lo i bitume thích h p cùng v i kho ng nhi t ñ

12

http://www.ebook.edu.vn

Lo i Shelmac50/100 Shelmac150/200 Shelmac200/300 Shelmac300/400 Shelmac400/500 Shelmac500/700 Shelmac S.125 Shelmac SRO MC 800 MC 3000 MC 3 MC 4 MC 5 Mexphalte 80/100 Mexphalte 60/70

Kho ng nhi t ñ 65-95 80-95 85-105 95-110 100-115 110-120 150-135 70-100 80-115 95-120 65-95 80-100 100-120 135-160 145-170

Các lo i máy tr n bitume-cát có th tr n liên t c hay gián ño n, trong m t vài trư ng h p ph i tr n b ng tay m c dù chúng ch có th th c hi n khi h n h p có ñ chính xác cao. Cát ph i ñư c làm khô trên ñĩa thép b ng l a và bitume ph i ñư c nung trư c khi tr n v i nhau b ng x ng. H n h p bitume-cát có th ñư c r i b ng tay, nhưng ph n l n thi công ñ u s d ng thi t b chuyên d ng. B dày h n h p thư ng dùng là 50 mm. H n h p cát ph i d dàng liên k t và dùng thi t b l p bơm hơi có tr c lăn ho c máy kéo lăn qua l i ñ th c hi n quá trình k t dính, dùng thêm máy kéo l p s t nh m ñ y m nh quá trình liên k t. H n h p cát ư t cho vai ñ c a ñá: Cát không nên ch a hàm lư ng bùn l n hơn 3%. H n h p th a mãn không ñòi h i gi i h n c p ñ , do h n h p ñư c tr n t nhi u ngu n cát có c p ñ r ng. Tuy nhiên, h n h p mong mu n nên t 3-10% ñi qua rây 200mesh. Bitume là m t phân ño n kerosen ñ c bi t ñã ñư c pha ch s n v i tên thương m i là Shelmac SRO (Special Road Oil) v i ñ nh t t 40-50s STV(Standard Tag Viscocity) 250C. ð i v i ñi u ki n nhi t ñ i, thư ng s d ng bitume c ng hơn v i tên Tropical SRO, có th ñ t hàng t nhà máy l c d u Shell. ð ph lên cát ư t ta c n thêm vào ch t ho t hóa ñ t o liên k t v i ph gia ch a trong SRO. Ch t ho t hóa hi u qu nh t là Ca(OH)2 v i hàm lư ng kho ng 90%. M c dù ch m t s lư ng ít c n thi t cho ph n ng hóa h c, nhưng trên 2% t ng kh i lư ng h n h p ñư c dùng ñ ñ m b o ñ phân tán t t trên cát. Xi măng Porland thư ng ñư c thay th v i hàm lư ng t 3%-4% do xi măng có kh i lư ng riêng l n. Ch t ho t hoá ñư c phân tán vào cát trư c khi v i SRO. Lư ng ch t h at hóa không nên dùng v i lư ng l n hơn do nó không dùng cho ph n ng hóa h c, lúc ñó s c n lư ng SRO thêm vào do ch t h at hóa có b
13
http://www.ebook.edu.vn

m t riêng l n và ngoài ra nó có th gây gi m kh năng b n cơ làm h n h p dòn và d v hơn. Nư c là thành ph n không th thi u và th m chí ngay v i cát m thì c n ph i thêm nư c sao cho hàm lư ng c a nó t i thi u là 5%. Hàm lư ng SRO nh nh t ñư c quy t ñ nh b i vi c ki m tra ñơn gi n ñ k t dính. M t h n h p có thành ph n: cát khô, 4%SRO, 2%Ca(OH)2 và 10% nư c ñư c tr n b ng tay. Nói chung, h n h p tr n t hàm lư ng SRO thích h p thì thư ng ñ t yêu c u, nhưng cũng ph i chú ý m t s ñi u ki n tránh x y ra s không ñông c ng c a h n h p do tính không th m nư c s ngăn s hóa hơi c a nư c và dung môi. ði u này thư ng x y ra ñ i v i nh ng c p ñ m n hay cát b dơ ñòi h i hàm lư ng SRO cao. Do ñó ph i ki m tra b ng cách lăn trên m t cái khay, n u h n h p có tính th m thì h n h p ñã ñư c lăn trư c s bay ñi. N u như nư c không bay hơi thì h n h p ñem th s không có tính th m nư c và ph i lo i b . H n h p ñư c ñem s d ng và nén ch t b ng nh ng phương pháp tương t như ñ i v i h n h p cát khô và bitume. 2.4 ðê c a b n ch a ðê ñư c dùng ñ gi s n ph m trong khu v c ñư c ch n và ngăn không cho s n ph m tràn ra nh ng khu v c xung quanh. Trong kho ng gi a c a ñê yêu c u ph i các b c tư ng bêtông hay ñá. Trong m t s trư ng h p khi không ñ kh năng ch a lư ng yêu c u thì thêm vào nh ng ch trũng. Thi t k c a ñê Tư ng ñê thư ng ñư c gia c b ng bê-tông, g ch hay ñá. Trong nh ng trư ng h p ñó ph i quan tâm ñ t bi t ñ n m i n i ñ ñ m b o chúng ñư c ch t. Quan tâm ñ n kh năng rò r xuyên qua ho c bên dư i tư ng ñê, ph thu c nhi u vào l p m t ñ t và l p ñ t ngay bên dư i ch xây tư ng. Sàn ñê N n ñê ch a ch t x p, v i khu v c có m c nư c th p nh t không c n thi t ph i ch ng th m ra xung quanh vi c rò r ch p nh n ñư c. Nơi có rò r cao hay các vùng lân c n có th b ô nhi m thì c n ñ ra phương án ch ng th m. V n ñ quan tâm là kh năng ch ng th m khu v c có mưa l n hay nơi t n tr không có ngư i. Trư ng h p ñó thì m c ñ th m nh hư ng quan tr ng ñ n n n móng c a b n và tư ng ñ t c a ñê do chúng bão hòa v i ch t l ng t o nên s phân rã, xói l nh ng l h ng trong n n ñê.

3. Các phương pháp thi công b n ch a
ð i v i b n hình tr , quá trình d ng b n có th ti n hành v i nhi u phương pháp khác nhau. Không bó bu c m t phương pháp c th nào ñ i v i các lo i b n khác nhau. Tuy nhiên ñ i v i các nhà th u vây d ng thư ng có kinh nghi m, ng v i m t trư ng h p c th h s ñưa ra m t gi i pháp thích h p tùy thu c vào quá trình t i ưu hóa v m t nhân công và trình ñ k thu t tay ngh
14
http://www.ebook.edu.vn

c a ñ i công nhân. Nhi m v c a h là ñưa ra m t quy trình xây d ng hoàn thi n mang tính kh thi, tho ñáng và có kh năng mang l i m t k t qu t t.

ð d ng m t b n ch a ch t lư ng mang tính m quan có kh năng tránh ñư c hi n tư ng móp và méo b n, tính ñúng ñ n c a quy trình hàn c n ñư c tuân th ñi kèm v i quá trình giám sát nghiêm ng t. Vì th , ñ h n ch t i ña các hi n tư ng x u có th x y ra trong quá trình xây d ng, trư c tiên nhà th u ph i cân nh c k lư ng l a ch n phương pháp xây d ng h p lý ñ ñ m b o mang l i m t k t qu tho mãn. 3.1 Phương pháp hàn hoàn thi n và ghép d n (Progressive Assemply and Welding)

Trong phương pháp này, trư c tiên các t m thép dùng ñ gia công m t ñáy ñư c l p ghép và hàn l i v i nhau. Theo sau ñó là quá trình gia công thân b n. Quy trình ñư c ti n hành t ng t ng m t, các t m thép ñư c u n cong, ñ t ñúng v trí, k p ch t v i t ng bên dư i b ng các ñinh ghim sau ñó thì ti n hành quá trình hàn các t m thép l i v i nhau cho ñ n khi hoàn ch nh hoàn toàn m i ghép t ng ñang gia công. C th các t ng thép l n lư t ñư c ch ng lên cao cho ñ n ñ nh. Cu i cùng là công ño n l p khung mái và mái bên trên 3.2 Phương pháp hàn gián ño n và l p ghép t ng th (Complete Assembly followed by Welding of Horizontal Seams)
15
http://www.ebook.edu.vn

Phương pháp này tương t như phương pháp trên, trư c tiên các t m thép ñư c t p h p ñ gia công ñáy. Ti p theo là quá trình gia công thân b n. Các t m ghép ñư c u n cong, ñ t ñúng v trí và k p ch t, nhưng ñây ch hàn trư c các m i ghép d c, v gi nguyên các m i ghép ngang. C th sau khi hoàn thi n t ng thép ban ñ u ti p t c ñ n các t ng thép bên trên và cho ñ n t ng thép cu i cùng. Ti p theo là quá trình l p ghép khung mái và mái b n. Sau cùng các m i ghép ngang thân b n m i ñư c hàn ñ hoàn thi n hoàn toàn các m i ghép thân b n. Quy trình này có th th c hi n t trên xu ng hay t dư i lên 3.3 Phương pháp nâng kích b n (Jacking-up Method) Trong phương pháp này, sau khi ñáy b n ñư c gia công xong, ti n hành gia công t m thép trên cùng, sau ñó l p ráp giàn mái và hàn mái và n p v i nhau. Qui trình hàn ñư c th c hi n trên ñáy b n, các b ph n ñư c ñ thông qua các con ñ i. Sau khi t ng thép trên cùng n i v i n p ñư c hoàn thi n xong, ngư i ta kích các con ñ i nâng chúng lên m t ñ cao v a ñ và chèn vào các t ng thép bên dư i, ti n hành qui trình hàn hoàn thi n. Sau khi t ng thép ñư c hoàn t t xong, các t ng thép bên dư i ti p t c l n lư t cho ñ n khi hoàn thi n xong t ng thép dư i cùng. Cu i cùng là công ño n hàn nó v i ñáy. Ưu ñi m c a phương pháp này là kh c ph c các k t qu x u khi v a thi công xong, ñ c bi t là hi n tư ng móp b n. 3.4 Phương pháp n i ( Floation method)

16

http://www.ebook.edu.vn

Phương pháp này áp d ng cho các lo i b n i. Trong giai ño n ñ u, quá trình ñư c ti n hành tương t như “phương pháp hàn hoàn thi n và ghép d n” cho ñ n khi hai t ng thép ban ñ u ñư c gia công xong. Dùng thi t b nâng ñ ñưa mái n i ñã gia công xong vào bên trong. Sau ñó, nư c ñư c bơm vào b n, mái n i dâng lên ñ n m t v trí c n thi t. Ngư i ta dùng nó như m t sàn nâng công tác h u hi u cho quá trình thi công. Ngoài ra, m t c n tr c nh di ñ ng cũng ñư c d ng trên mái n ñ c u vào ñúng v trí cho quá trình hàn. C m i khi m t t ng thép ñư c hoàn thi n xong, ngư i ta l i bơm nư c vào b n d thao tác cho các t ng thép bên trên. Phương pháp này ch có kh năng áp d ng t i các các khu ñ t có kh năng ch ng lún cao và tiên ñoán ñư c kh năng ch ng lún c a nó.

4. Ch t lư ng m i hàn
Ch t lư ng c a m i hàn r t quan tr ng, nó nh hư ng r t l n ñ n c u trúc c a b n, quá trình v n hành và tư i th c a b n. Ch t lư ng c a m t m i hàn ph thu c vào r t nhi u nguyên nhân, trong ñó có các nguyên nhân chính sau: 4.1 Trình ñ c a các th hàn Khi hàn các t m ghép b n, khung mái s t, c u trúc, khung ñ trong quá trình thi công b n thì ph i ñư c th c hi n b i nh ng ngư i th có tay ngh , có chuyên môn k thu t và có nhi u kinh nghi m trong ngh . H ph i vư t qua ñư c m t kỳ thi ki m tra trình ñ theo tiêu chuy n qu c t và h ph i có b ng c p, gi y ch ng nh n v k năng, trình ñ hàn. Trong qúa trình hàn t m hay hàn c ñ nh ñ i v i ñáy b n, v b n, mái b n ph i ñư c s p x p sao cho gi m thi u t i ña gây ra nguyên nhân gây bi n d ng và móp b n do m i hàn gây ra. Trong quá trình hàn ñáy b n có th hàn ho c không hàn t m kim lo i vành khuyên dư i ñáy b n. M c ñích chính c a nh ng t m kim lo i này là ñ ch ng th m 4.2 Ch t lư ng c a qúa trình hàn Ch ñ u tư trong quá trình l p ghép ph i có nhi m v ki m tra quy trình hàn c a mình xem có phù h p v i nh ng tiêu chu n quy ñ nh hay không (shell). Ngoài ra, kim lo i hàn cũng ñư c ki m tra các thông s như tác ñ ng nhi t hay tác ñ ng l c theo tiêu chu n quy ñ nh . 4.3 ði u ki n th i ti t Quá trình hàn không nên ti n hành trong ñi u ki n th i ti t m ư t ho c mưa gió, bão, tuy t, mưa ñá, v.v….tr khi ngư i hàn và quá trình hàn ñư c che ch n c n th n . Không nên ti n hành hàn khi nhi t ñ môi trư ng quá th p (nh hơn 18oC). Trong trư ng h p này, trư c khi hàn ph i gia nhiêt trư c c hai ch n i c a nh ng t m kim lo i n n. Trong su t quá trình hàn các l p thì nhi t ñ gia nhi t gia tăng luôn ñư c duy trì trong 1 ph m vi nh t ñ nh. ð i v i thép carbon
17
http://www.ebook.edu.vn

hay thép có ng su t trung bình và cao ñ u ph i ñư c gia nhi t trư c theo nh ng quy ñ nh nh t ñ nh . 4.4 ði n c c hàn và dây hàn V t li u hàn ph i có trong danh m c cho phép v i các v t li u hàn mà các t ch c có ch c năng quy ñ nh (mang tính qu c t ). ði n c c hàn ph i ñư c b o qu n, gi gìn trong thùng carton hay nh ng nơi khô ráo tránh b tác ñ ng x u c a môi trư ng. N u như ñi n c c hàn b m ư t nhưng không hư h i gì thì v n có th dùng l i khi ñư c s ñ ng ý c a nhà s n xu t ñi n c c.B t k ñi n c c nào b m t l p v b o v hay hư h i thì ñ u ph i b lo i b . Nh ng ñi n c c cơ b n ho c ñi n c c ch a ít Hydrogen s ñư c dùng cho nh ng l p hàn n n, ñi u này là b t bu c khi b dày c a t m kim lo i >19mm hay nhi t ñ môi trư ng th p. ði n c c th p Hydrogen ph i ñư c b o v khô ráo trong su t quá trình hàn, ñây là yêu c u c a nhà s n xu t. ði n c c th p hydrogen ñư c dùng khi hàn tay nh ng kim lo i có ng su t trung bình cao. 4.5 Vát mép m i hàn ð i v i quá trình hàn t ñ ng thì vi c chu n b mép hàn ph i ñư c ti n hành theo quy ñ nh chu n tuỳ thu c vào b dày và kim lo i c a v t li u làm b n 4.6 Trình t hàn Hàn t m th i ñư c ng d ng khi hàn d c các m i n i gi a các t m b n và nh ng m i hàn ngang gi a hàng cu i c a v b n v i ñáy b n trong su t quá trình l p ñ t b n, nhưng sau ñó nó ph i ñư c lo i b mà không ñ l i d u v t gì khi ti n hành hàn c ñ nh. Khi thi công b n b thì phương pháp hàn t ñ ng ñư c áp d ng v i nhi u ưu ñi m : - Năng su t hàn ñ t hi u qu cao . - M i hàn ñ ng ñ u và ít g p nh ng l i do thao tác tay c a con ngư i gây ra (l n xí,l x p) - Ti t ki m ñư c v t li u hàn - T o ñư c s k t l ng ñ ng ñ u gi a kim lo i n n và kim lo i hàn, do ñó m i hàn ñư c ñ m b o ñư c tính cơ, lý, hóa. - Gi m ñư c chi phí nhân l c và nh ng thi t b ph ñi kèm ð i v i thi công b n b thì ch y u có hai m i hàn là hàn d c và hàn ngang. Trong nh ng m i hàn g m nhi u l p, m i l p hàn c a kim lo i hàn ñ u ph i ñư c làm s ch x và nh ng ch t k t l ng khác trư c khi ti n hành hàn l p ti p theo. M i hàn ñư c xem như hoàn t t khi m i hàn ñã ñư c làm s ch. Ph i làm v sinh các l p x , các ch t b n bám bên ngoài trư c khi ñư c ki m tra và quét sơn. Trong su t quá trình hàn ph i có s tương ñ i gi a t c ñ hàn và ch t lư ng c a m i hàn. M i m i hàn c n có ñ th i gian ñ kim lo i hàn và kim lo i n n ch y ra, l ng k t hi u qu nh t (gi m t i thi u nhưng ng su t n i bên trong
18
http://www.ebook.edu.vn

m i hàn ) ñ ñ m b o các tính ch t kim lo i ñông t là tương ñương v i v t li u n n ban ñ u.

5. Trình t thi công b n ch a
5.1 Chu n b thi công ( Prefabrication) ð i v i v trí ñ t b n nguy hi m ho c n m g n các b n hi n h u ñang t n tr các s n ph m nh . Vì lý do an toàn, b n có th ñư c gia công trư c và sau ñó ñư c v n chuy n ñ n công trư ng thi công b ng m t trong các phương pháp sau: Gia công b n trư c t i công xư ng (kích thư c t i ña c a b n ph thu c vào gi i h n và kh năng c a phương ti n v n chuy n, Thông thư ng gi i h n ñư ng kính t i ña là 12m) và gia công b n trư c t i m t v trí t m th i an toàn n m g n v trí ñ t b n. Sau ñó b n ñư c v n chuy n ñ n công trư ng thi công b ng c n c u, xe lăn ho c vòng ñ m khí. C n lưu ý ti n hành quá trình th thu l c sau b n ñư c c ñ nh t i v trí xác ñ nh. 5.2 Quy trình thi công b n H gi ng ch ng gió Trong quá trình xây d ng, b n ph i ñư c b o v ñ có kh năng ch ng l i s bi n d ng ho c các hư h i có kh năng x y ra do áp su t tác ñ ng b i gió b ng các lo i cáp neo ho c c t ch ng thích h p. Các neo ph i ñư c c ñ nh v ng ch c trong su t quá trình thi công cho ñ n khi b n ñã ñư c hoàn ch nh m i hàn thân máy và khung mái, ð i v i b n n p h ph i ñ i cho ñ n khi d m ch ng gió ñư c hoàn thành. C n quan tâm ñ n n ñ nh v ng ch c c a m u neo cho cáp khi công trư ng thi công t m nghĩ vào cu i tu n ho c ngày l , ñ t bi t lưu ý ñ i v i các lo i ñ t bùn y u. Cáp ñư c b trí v i yêu c u t i thi u m t cáp m i 8m quanh chu vi b n. ð i v i khu v c có gió m nh, phương pháp n i là m t phương pháp hi u qu ñ n ñ nh, b o v b n trong quá trình thi công. Vì lý do này, phương pháp ngoài áp d ng cho các b n n p n i còn có th áp d ng linh ñ ng ñ xây d ng các b n ñ h và b n n p c ñ nh. Ph tùng ph tr : Giá ñ , ñai c, k p ghim và nh ng thi t b b tr trong quá trình xây d ng có th ñư c hàn g n vào thành b n nhưng khi hoàn t t quá trình gia công thì ph i tháo g các linh kiên này nhưng không ñư c dùng ñ c ñ ñ o, kìm ñ kéo ho c gi t m nh các b ph n này ra. Sau ñó ti n hành giũa b ng các ph n kim lo i nhô ra do v t li u hàn và làm s ch b m t b n kh i x hàn. Khi phát hi n các ch l m ph i dùng các v t li u cùng b n ch t hàn nóng ch y ñ ñi n ñ y ch khuy t và sau ñó dùng giũa san b ng. Quá trình g n t ng thép ban ñ u vào ñáy b n:
19
http://www.ebook.edu.vn

Trong quá trình này c n lưu ý ñ n khe h cho phép gi a hai b m t thân và ñáy b n ñ bù tr v i hi n tư ng co giãn c a kim lo i khi hàn và dư i tác ñ ng c a môi trư ng. Sau khi các t m thép ñư c u n cong và ñ t vào ñúng v trí, thân b n ñư c ñ i ñ ki m tra tính tròn ñ u c a thân. Trư c khi ñư c hàn dính vào ñáy, c n s d ng k p kim lo i ñ gi các t m thép ñúng v trí và các thi t b h tr khác g n vào ñáy b n ñ b o ñ m tính chính xác sau khi ñ i trong su t quá trình hàn. Ki m tra tính ñ u ñ n: Trư c khi hàn các t m thép l i v i nhau ( khi hoàn thành t ng dư i cùng n i v i dáy), c n ki m tra tính ñi u ñ n th ng hàng và t n t i khe h h p lý gi a các t m thép, b t c s sai l ch nào xác ñ nh ñư c sau quá trình hàn ph i n m trong kho n dung sai cho phép. N u ta tiên li u ñư c các giá tr sai l ch vư t quá kho n gía tr cho phép thì ph i ti n hành cân ch nh l i các t m thép trư c khi quá trình hàn ñư c b t ñ u. Ph i th t s c n tr ng, ph i h p hi u qu các quá trình chu n b trư c ñó v i qui trình hàn ñ b o ñ m hình d ng tròn ñ u c a ñư ng kính và gi m thi u s bi n d ng trong su t chi u dài b n t ñáy ñ n ñ nh b n. Nhà ñ u tư có quy n t ch i ti p nh n b n chuy n giao khi phát hi n b n có d u hi u b o n, móp hay b t c s bi n d ng nào khác. Khi b n ñã ñư c hoàn thành, không ñư c phép n ng ch nh b n b ng phương pháp g t t a ñ ñ t s ñ u ñ n trong m i trư ng h p. Sau khi t ng m t ñư c d ng lên và hàn xong, ð sai l ch c a bán kính trong ñư c xác ñ nh t tâm b n ñ n b t kỳ ñi m nào thành trong c a b n so v i bán kính danh nghĩa không ñư c l n hơn các giá tr ∆ so v i ñư ng kính b n ∆ =13mm • D ≤ 12.5m ∆ =19mm • 12.5 <D ≤ 45m ∆ =25mm • D>45m Khung và mái tôn l p mái: Trư c tiên ph i ki m tra c th s lún c a b n và n n ch nh thân b n ñ ñ t ñư c hình d ng yêu c u trư c khi d ng khung mái và các t m l p mái. Các c t ch ng ñ ñư c d ng lên t m th i làm chân ñ cho quá trình l p ráp khung mái. Nhà th u xây d ng ph i tính toán t i tr ng t i ña mà các c t ph i ch u tác ñ ng. Sau ñó tuỳ theo kh năng ch u l c c a t ng lo i c t mà tính toán ra s c t và b trí ñ i x ng nh ng v trí thích h p. Khi các c t ñ d ng xong, xà d m hư ng tâm, ñòn tay và các h gi ng ñ ng và ngang ñư c d ng lên, c n lưu ý v trí c a các thanh gi ng ph i ñư c l p ráp chính ñ mái có hình d ng cân x ng và không l ch v i thân b n. Hoàn t t công ño n này thông qua quá trình hàn các b ph n l i v i nhau. Sau ñó có th tháo c t ñ và ti n hành quá trình gia công ñ i v i tôn l p mái. Trong quá trình t p h p, b trí và l p ráp các t m l p l i v i nhau c n s p x p sau cho chúng ñư c s p x p d i x ng v i nhau qua tâm b n. M c ñích c a quá trình này là ñ t i tr ng phân b ñ i x ng qua khung mái t c t i tr ng phân
20
http://www.ebook.edu.vn

b ñ u xung quanh móng b n. Khi t i tr ng phân b không ñ u thì s d n ñ n ng l c t p trung t i m t v trí r t d d n ñ n hi n tư ng nghiêng b n khi quá trình lún x y ra. Sau khi các t m thép ñư c cân ch nh xong có th ti n hành qui trình hàn dính vào khung mái. 5.3 Các phương pháp di chuy n b n Di chuy n b n trên con lăn: ð di chuy n b n trên nh ng con lăn, trư c h t c n ph i nâng b n ra nh ng n n móng t m th i xung quanh chu vi ngo i biên 6m. M t h th ng ñư ng ray b ng s t, ñư c bôi trơn b ng m , thích h p v i toàn b chi u dài ño n ñư ng, và hơi nghiêng v phía n n móng m i. Nh ng con lăn b ng thép n m trên ñư ng ray s nâng ñ toàn b b n trong su t quá trình di chuy n . Khi b n n m trên con lăn thì nó ñã ñư c ñ y b ng t i hay máy kéo. Khi ñ n v trí m i, nó s ñư c nâng lên l i, h th ng ray phía dư i s ñư c lo i b , sau ñó b n ñư c h ñ n v trí m i. Trong quá trình di chuy n thì b n ph i ñư c ki m tra giám sát ch t ch , trong nh ng ñi u ki n th i ti t th t thư ng mưa gió thì không nên th c hi n, ñ ng th i ph i có bi n pháp b o v b n b ng các h th ng dây ñai và dây neo. Di chuyên b n b ng phương pháp n i: Phương pháp này ñư c th c hi n b ng cách ñào con mương theo l trình, sau ñó mương ñư c làm ñ y nư c v i m t ñ sâu thích h p ñ b n có th n i kh i n n móng c a nó. B n ñư c làm n i, ñư c ñ y ñi ñ n n n móng ñã chu n b t i v trí m i và cho phép ñ t n ñ nh tr l i khi ta tháo nư c ra kh i mương. Ví d như v i b n có ñư ng kính 36m, chi u cao 12m thì có th n i trên con mương v i chi u sâu 600mm. Khi b n n i có th ñư c ñ y b ng t i ho c may kéo, s d ng h th ng riêng bi t dây cáp ñ n ñ nh nó trong quá trình di chuy n. Trong quá trình di chuy n ñ i v i b n n p c ñ nh có th di trì m t áp l c t i ña là 20 mbar trong b n nh m tránh ñư c áp l c nư c gây ra khi b n n i. ð gi ñư c v trí vuông góc v i m t nư c trong khi di chuy n ngư i ta có th h n ch b ng cách thêm cái túi ñ ng cát vào dư i ñáy b n Phương pháp này cũng không nên ti n hành trong ñi u ki n th i ti t mưa gió. Di chuy n b n b ng ñ m không khí: Hi u qu c a phương pháp này d a trên tính lơ l ng nh m làm gi m tr ng t i c a b n trong quá trình di chuy n. M c khác phương pháp này làm gi m t i ña chi phí, không c n ph i t n nh ng chi phí làm ñư ng s t hay ñào ñê. Trong phương pháp này, b n có th di chuy n hay quay m t cách d dàng. V i các ño n ñư ng có tình tr ng thông thư ng thì không có v n ñ gì x y ra, không c n ph i s a sang l i ño n ñư ng di chuy n, mà m c ñ chính xác ñ t b n r t cao. Sau khi b n ñư c di chuy n ñ n n n m ng m i b i m t trong ba phương pháp trên, thì các m i hàn ñáy b n ph i ñư c ki m tra l i v ng su t và rò r .
21
http://www.ebook.edu.vn

Chương 4

CÁC THI T B PH TR
1. H th ng Bơm

B N CH A

1.1 Bơm ly tâm Bơm ly tâm làm vi c theo nguyên t c ly tâm. Ch t l ng ñư c hút và ñ y cũng như nh n thêm năng lư ng (làm tăng áp su t) là nh tác d ng c a l c ly tâm khi cáng gu ng quay. Bánh gu ng ñư c ñ t trong thân bơm và quay v i v n t c l n. Ch t l ng theo ng hút vào tâm gu ng theo phương th ng góc r i vào rãnh gi a các cáng gu ng và chuy n ñ ng cùng v i gu ng. Dư i tác d ng c a l c ly tâm, áp su t c a ch t l ng tăng lên và văng ra kh i gu ng theo thân bơm (ph n r ng gi a v và cánh gu ng) r i vào ng ñ y theo phương ti p tuy n. Khi ñó tâm bánh gu ng t o nên áp su t th p. Nh l c m t thoáng b ch a (b h áp su t khí quy n), ch t l ng dâng lên trong ng hút vào bơm. Khi gu ng quay, ch t l ng ñư c hút và ñ y liên t c, do ñó ch t l ng chuy n ñ ng r t ñ u ñ n. ð u ng hút có lư i l c ñ ngăn không cho rác và v t r n theo ch t l ng vào bơm gây t c bơm và ñư ng ng. Trên ng hút có van m t chi u gi ch t l ng trên ng hút khi bơm ng ng làm vi c. Trên ng ñ y có l p van m t chi u ñ tránh ch t l ng kh i b t ng ñ d n v bơm gây ra va ñ p thu l c có th làm h ng gu ng và ñ ng cơ ñi n (khi gu ng quay ngư c do bơm b t ng d ng l i). Ngoài ra trên ng ñ y còn l p thêm m t van ch n ñ ñi u ch nh lưu lư ng ch t l ng theo yêu c u. Bơm ly tâm lúc kh i ñ ng không ñ d ñu i h t không khí ra kh i bơm và ng hút, t o ra ñ chân không c n thi t. Vì v y, trư c khi m máy bơm, ph i m i ch t l ng vào ñ y bơm và ng hút ho c có th ñ t bơm th p hơn m c ch t l ng trong b hút cho ch t l ng t ñ ng choán ñ y thân bơm. Áp su t c a ch t l ng do l c ly tâm t o ra hay chi u cao ñ y c a bơm ph thu c vào v n t c quay c a gu ng; v n t c càng l n thì áp su t và chi u cao ñ y càng l n. Tuy nhiên, không th tăng s vòng quay b t kì ñư c, vì lúc y ng su t trong v t li u làm gu ng s tăng và ñ ng th i tr l c cũng tăng cùng v n t c. Do dó bơm m t c p ch ñ t ñư c áp su t t i ña 40 ñ n 50m, còn mu n tăng áp su t ch t l ng lên hơn n a thì ph i dùng bơm nhi u c p.

22

http://www.ebook.edu.vn

Bơm ly tâm 1 c p tr c ngang

Bơm ly tâm 1c p tr c ñ ng

23

http://www.ebook.edu.vn

Ưu ñi m c a bơm ly tâm: - T o ñư c lưu lư ng ñ u ñ n ñáp ng yêu c u k thu t, ñ th cung c p ñ u ñ n không t o hình sin. - S vòng quay l n, có th truy n ñ ng tr c ti p t ñ ng cơ ñi n. - C u t o ñơn gi n, g n, chi m ít di n tích xây d ng mà không c n k t c u n n móng quá v ng ch c. Do ñó giá thành ch t o, l p ñ t, v n hành th p. - Có th dùng ñ bơm nhưng ch t l ng b n vì khe h gi a cánh gu ng và thân bơm tương ñ i l n, không có van là b ph n d b hư h ng và t c do b n gây ra. - Có năng su t l n và áp su t tương ñ i nh nên phù h p v i ph n l n các quá trình. Vì v y, g n ñây bơm ly tâm ñ d n d n thay th bơm pittông trong trư ng h p áp su t trung bình và th p, còn năng su t trung bình và l n. Tuy nhiên bơm ly tâm cũng t n t i nhi u như c ñi m c n nghiên c u c i ti n: - Hi u su t th p hơn bơm pittông t 10 ñ n 15% - Kh năng t hút kém nên trư c khi bơm ph i m i ñ y ch t l ng cho bơm và ng hút khi bơm ñ t cao hơn b ch a. N u tăng áp su t thì năng su t gi m m nh so v i thi t k do ñó hi u su t gi m theo.

Bơm ña c p n m ngang
http://www.ebook.edu.vn

24

Bơm ña c p tr c ñ ng 1.2 Bơm tr c vít Bơm tr c vít ñư c s d ng khi bơm các s n ph m vài b n có áp l c l n và tránh t o tia l a ñi n. Bơm có th có m t, hai, ho c ba tr c vít ñ t v trí n m ngang ho c th ng ñ ng. Lo i bơm ba tr c vít thì tr c gi a là tr c d n và hai tr c bên là tr c b d n. Khi làm vi c bình thư ng tr c d n không truy n momen xo n cho các tr c b d n mà các tr c này xoay dư i áp su t ch t l ng. Các tr c b d n ch có tác d ng bít kín.

2. H th ng van (valves)
Van ñư c s d ng thêm trong h th ng ñ ng t chuy n ho c ñi u ch nh dòng ch t l ng. D a vào ch c năng c a van, s thay ñ i trong tr ng thái dòng c a van, có th ñi u ch nh ñư c b ng tay, ho c t ñ ng nh cài tín hi u t thi t b ñi u khi n, ho c là van có th t ñ ng ñ tác ñ ng ñ thay ñ i ch ñ c a h th ng. M t s lo i van và nh ng ng d ng c a chúng s ñư c mô t trong ph n này.

25

http://www.ebook.edu.vn

2.1 Van ch n Van ch n là lo i van ñư c dùng ñ ngăn dòng ch y ho c m t ph n dòng ch y nh m ñ t ñư c m t dòng ch y m i sau van. Yêu c u cơ b n thi t k m t van ch n là ñưa ra tr l c dòng t i thi u v trí hoàn toàn m và ñ t ñư c ñ c tính dòng kín v trí hoàn toàn ñóng. Van c ng, van c u, van bi, van bư m, van màng có th ñáp ng ñư c t t c các yêu c u trên nh ng m c ñ khác nhau, ví v y ñư c s d ng r ng rãi trong vi c ñóng c t. Nh ng ki u van th c t ñư c ñánh giá b ng các thông s sau: - Chênh áp - ð kín - ð c tính dòng ch t l ng - Kín h th ng - Yêu c u tác ñ ng - Chi phí ban ñ u - B o dư ng Van c ng hay van c a (gate valve): Van c a ñư c thi t k ñ làm vi c như m t van ch n. Khi làm vi c, van lo i này thư ng là ñóng hoàn toàn ho c là m hoàn toàn. Khi m hoàn toàn, ch t l ng ho c là khí ch y qua van trên m t ñư ng th ng v i tr l c r t th p. K t qu t n th t áp l c qua van là t i thi u. Van c a không nên dùng ñ ñi u ch nh ho c ti t lưu dòng ch y b i vì không th ñ t ñư c s ñi u khi n chính xác. Hơn n a, v n t c dòng ch y cao v trí van m m t ph n có th t o nên s mài mòn ñĩa và b m t trong van. ðĩa van không m hoàn toàn cũng có th b rung ñ ng.

Van c a bao g m ba b ph n chính: thân van, c van và khung van. Thân van thư ng ñư c g n v i ñư ng ng b ng m t bít, ng vít, ho c n i b ng hàn.
26
http://www.ebook.edu.vn

C van bao g m các ph n chuy n ñ ng ñư c ghép vào thân thông thư ng là b ng bulông ñ cho phép b o dư ng và lau chùi. Khung van bao g m ty van, c a van, ñĩa van và ñ van hình nh n. Hai lo i van c a cơ b n là ki u van hình nêm và ki u van hai ñĩa. Ngoài ra còn có m t s ki u van c i ti n t hai lo i ñĩa trên. Van c u (Globe valves): Van c u truy n th ng dùng ñ ch n dòng ch y. M c dù van c u t o nên t n th t áp l c cao hơn van th ng (Ví d : van c a, x , bi…) nhưng nó có th dùng trong trư ng h p t n th t áo l c không ph i là y u t ñi u khi n. Van c u bao g m: van c u ki u ch Y và van góc.

Van c u thư ng ñư c s d ng ñ ñi u ch nh lưu lư ng. D i lưu lư ng ñi u ch nh, t n th t áp l c và t i tr ng làm vi c ph i ñư c tính toán ñ n khi thi t k van ñ ñ phòng van s m b h ng và ñ m b o v n hành thông su t. Van c u thư ng là lo i có ty ren trơn tr van lo i l n thì có k t c u b ngoài b t bulông b ng ñòn gánh. Ph ki n c a van c u cũng gi ng như ph ki n van c a. B o dư ng van c u thì tương ñ i d dàng vì ñĩa van và ñ van cùng phía. V i ñĩa c ñ nh, ñĩa thư ng có b m t ph ng ép ngư c vào ñ van gi ng như m t cái n p. Ki u thi t k ñ van này không phù h p v i ti t lưu áp su t cao và thay ñ i. Van c u là nh ng van t n t i thư ng xuyên nh t. Nh ng ki u van khác cũng có thân c u. Do ñó, nó d a vào c u trúc bên trong ñ xác ñ nh ki u van. L i vào và ra c a van ñư c s p x p theo nh ng yêu c u c a dòng ch y.

27

http://www.ebook.edu.vn

Van c u truy n th ng dùng ñ ch n dòng ch y. M c dù van c u t o nên t n th t áp l c cao hơn van th ng nhưng van c u có th ñư c dùng trong trư ng h p t n th t áp l c không ph i là y u t ñi u khi n n a. Van c u thư ng s d ng ñ ñi u ch nh lưu lư ng. D i lưu lư ng ñi u ch nh t n th t áp l c và t i tr ng làm vi c ph i ñư c tính toán ñ n khi thi t k van ñ ñ phòng van s m b h ng và ñ m b o v n hành trong su t. Van ph i ch u áp su t cao và thay ñ i trong lĩnh v c ti t lưu ph i có thi t k ki u van ph i r t ñ c bi t, thư ng s d ng hai lo i van sau: Van c u c l n ñi n hình ghép bích và van c u góc v i mép b t bulông.

C u t o g m các b ph n chính như: tay v n, c van, ty van, vòng ch n ñĩa c , thân van, ñĩa van, ñ van. Ho t ñ ng: ðĩa van truy n th ng ngư c v i ki u ñĩa c m, t o ra l p ti p xúc m ng gi a ñ truy n th y hình búp măng và b m t ñĩa. Di n tích ti p xúc h p này r t khó b phá v vì v y làm kín áp l c d dàng. Ki u thi t k ny cho phép chôn kín và ti t lưu h p ly trong van c u quay, ñĩa và ñ hình nh n thư ng ñ ơc tráng b ng ñ ng thau. Trong van c u b ng thép dùng ñ n nhi t ñ v i 7500F, van thư ng ñư c m thép không r . Các b m t thư ng ñư c tôi luy n nhi t ñ ñ t ñư c ñư c giá tr ñ c ng khác nhau. Nh ng lo i v t li u khác, bao g m v h p kim Coban cũng ñư c s d ng. B m t ñ van là n n, ñ ñ m b o ch c ch n toàn b b m t ñư c ti p xúc khi van ñóng. V i nh ng lo i có áp l c th p hơn, m t ph ng ti p xúc ñư c duy trì bơi các ñĩa khoá vít dài. ðĩa quay m t cách t do quanh ty van ñ tránh làm xư c b m t ñĩa và ñ hình nh n. Ty van d a vào m t t m ch n c ng, tránh làm xư c ty van và ñĩa ñi m ti p xúc. 2.2 Van ñi u ch nh Van ñi u ch nh ñư c s d ng thêm cho h th ng ñư ng ng ñ ñi u ch nh dòng ch t l ng, ph thu c vào m c ñích ban ñ u là ñi u khi n dòng ch y, áp l c hay là nhi t ñ mà nhi m v ñ t ra là tăng ho c gi m dòng ch t l ng qua van nh m tho mãn tín hi u t b ñi u ch nh áp su t, lưu lư ng ho c nhi t ñ . Yêu c u ñ u tiên c a m t van ñi u ch nh là ñi u ch nh lưu lư ng dòng ch y t v trí m ñ n ñóng trong d i áp su t làm vi c mà không b phá hu . Nh ng
28
http://www.ebook.edu.vn

van thi t k ñ ăc bi t như là c u kim, bư m, bi, màng có kh năng ñáp ng nh ng yêu c u trên các m c ñ khác nhau. Các nhà s n xu t nên ch n l a gi i h n làm vi c cho t ng lo i van c th . Van nút: Van nút còn g i là van l y, thư ng ñư c dùng ñ duy trì lưu lư ng ñ y ñ gi ng như van c a nơi c n ph i tác ñ ng nhanh. Nó thư ng ñư c dùng cho hơi, nư c, d u, khí và các áp d ng hoá ch t l ng. Van hút thư ng không ñư c thi t k ñi u ch nh lưu lư ng. Như v y m t s lo i van này ñư c thi t k m t cách ñ c bi t dư c dùng cho m c ñích này, ñ c bi t là cho ti t lưu dòng khí.

Thân và ñĩa hình côn mang l i nh ng ñ c tính c n thi t cho van hút. Thi t k c n th n ph n thân trong van có th mang l i hi u su t dòng ch y r t cao. C a c a ñĩa hình côn thư ng là hình ch nh t. Tuy nhiên, m t s lo i van có th k t c u c ng tròn. Nh ng ki u van ch y u là d ng bình thư ng, d ng ng venturi ng n, c a tròn và nhi u c a.

Ưu ñi m c a van nút nói chung có th ñư c s a ch a nhanh chóng ho c là r a s ch mà không c n thi t ph i tháo thân van ra kh i h th ng ñư c ng. Nó có th ñư c s d ng trong lĩnh v c t áp su t chân không ñ n 10.000 psi và
29
http://www.ebook.edu.vn

nhi t ñ t -50 ñ n 1500F. Các van nút có th ñư c tráng v i r t nhi u v t li u khác nhau, phù h p v i nhi u ng d ng cho hoá ch t. Van d ng màng: Van d ng màng có r t nhi u thu n l i trong nh ng ng d ng v i áp l c th p mà không th ñ t ñư c b ng các van khác. Dòng ch t l ng ch y qua van m t cách ñ u ñ n, gi m thi u t n th t áp l c. Van này r t phù h p v i nh ng ng d ng hi n ñ i vào lĩnh v c ti t lưu, nó mang l i ñ c tính làm kín tuy t v i. Dòng ch t l ng ñư c ngăn kh i nh ng ph n làm vi cc a van ngăn ch n t p ch t, hoá ch t l ng và s mài mòn các k t c u cơ khí. B i vì không có rò rĩ d c theo xung quanh ty van nên lo i van này hoàn toàn kín. ð c tính này làm cho van tr nên quan tr ng trong các ng d ng, vì nó không cho phép có rò r ra kh i ho c t ngoài vào h th ng. Van màng bao g m thân van có ñ van ñ t dòng ch y, màng van m m d o t o nên m t vùng áp l c phái trên van, m t máy nén khí dùng ñ t o áp l c lên màng ngư c v i ñ van, c van và tay v n b o v màng và thân van khi có tác ñ ng t máy nén.

Áp su t t i ña mà van màng ch u ñư c là kh năng ch u áp l c c a v t li u làm màng và nhi t ñ làm vi c. Vì v y, tu i th thi t k c a van cũng b nh hư ng b i môi trư ng làm vi c. Ngoài ra, áp l c thu l c c a h th ng khi ki m tra ph i l n hơn áp l c t i ña mà màng có th ch u ñư c. Van màng d ng ng thư ng dùng trong công nghi p bia rư u, nó cho phép s d ng qu bóng hình c u ñ chùi van cùng v i hơi nư c và dung d ch ki m mà không c n ph i tháo van ra kh i ñư ng ng. Van bi: Van bi là van xoay ¼ vòng, ng d ng cho khí, khí nén, ch t l ng và v a xây d ng. Vi c s d ng nh ng v t li u làm kín, m m như là nylon, cao su t ng h p, polime t o ra kh năng là kín tuy t v i t -450 ñ n 5000F

30

http://www.ebook.edu.vn

V n hành van bi cũng gi ng như van hút, chúng không có m i ghép và t o ra ñ kín t . Van bi t o ra tr l c lý tư ng cho dòng ch y do có c a và thân van r t trơn tru và ñ u ñ n. Cho nên, van bi ñư c s d ng ñ ñóng\m hoàn toàn trong quá trình xu t nh p. Nh ng thành ph n chính c a van bi là thân van, nút hình c u và ñ . Van bi có th ñư c thi t k 3 d ng: c a van ng Venturi, c a tròn, c a gi m d n. Van c a tròn có ñư ng kính trong b ng ñư ng kính trong c a ng. Trong ki u van c a Venturi và c a gi m d n, c a van thư ng bé hơn ñư ng ng. Van kim (Needle valves): Van kim thư ng ñư c dùng cho d ng c ño, ñ ng h , b ch báo và thi t b ño âm. Van kim ñ t ñư c ñ chính xác cao và vì v y nó thư ng ñư c dùng trong các ng d ng có nhi t ñ cao và áp l c cao.

31

http://www.ebook.edu.vn

Trong c u t o van kim, ñi m dư i c a ty van là ñ u kim. Kim ñư c kh p m t cách chính xác vào lòng van, và vì v y ñ m b o hoàn toàn kín và tác ñ ng m ñóng nh nhàng. Van bư m: Van bư m là van thi t k hi u qu dùng áp l c th p, thư ng ñư c dùng ñ ñi u khi n và ñi u ch nh lưu lư ng. ð c trưng c a van bư m v n hành nhanh và t n th t áp l c th p. Van ch c n quay ¼ vòng t v trí ñóng sang v trí m hoàn toàn. 2.3 Van ki m tra Van ki m tra thư ng ñư c dùng ñ ngăn dòng ch y ngư c. ðó là d ng van có ñĩa van t tác ñ ng, m cho dòng ch y và ñóng r t nhanh khi có dòng ch y ngư c l i. Các ng d ng có b tác ñ ng b ng khí nén cò th ñư c dùng ñ ñóng nhanh van khi có tác ñ ng ngư c. Các lo i van ki m tra là: van ki m tra ki u ch T, ki u cái ñu, van ki m tra ñ a rèn, van ch Y; trong ñó van ki m tra ki u cái ñu thư ng ñư c s d ng nh t. 2.4 H th ng x áp Van an toàn và van x áp su t: Các van an toàn và van x áp su t là các thi t b t ñ ng x áp su t s d ng b o v quá áp trong ñư ng ng và thi t b . Van b o v h th ng b ng cách x ra áp l c dư th a. áp su t bình thư ng, ñĩa van ñư c ñóng vào ñ van và c ñ nh b i m t lò xo ñã b nén t trư c khi áp l c h th ng tăng lên, áp l c t o ra b i ch t l ng và ñĩa van tăng g n b ng áp l c lò xo. Khi mà các áp l c trên cân b ng, ch t l ng s ch y ra qua c a van ra ngoài. Các van an toàn thư ng dùng cho khí vì ñ c tính khi m và ñóng c a nó thích h p v i ñ c tính và s nguy hi m khi b nén c a ch t khí.

Van x áp thư ng dùng cho ch t l ng. Ch c năng c a các van này gi ng như van x áp an toàn. Chí khác ch t l ng không giãn n , nên không có l c này
32
http://www.ebook.edu.vn

phát sinh thêm tác ñ ng vào ñĩa, vì v y lúc này van gi m b ng áp l c h th ng. Van s ñóng khi áp l c th p dư i áp l c ñ t s n.

ðĩa phá hu : M t d ng thi t b x áp ñ c bi t là ñĩa phá hu . Thi t k thư ng là các m t bích v i các l d p sâu b ng máy bín kín h th ng ñ ngăn ch n nó trư t gi a các ñĩa. ðĩa ñư c thi t k ñ b phá v m t áp l c ñ nh s n. Nh ng thi t b máy có nh ng ưu ñi m ñ c bi t khi ta ph i x m t lưu lư ng l n khí ho c ch t l ng ra ngoài. ðĩa phá hu cũng có th ñư c dùng v i van an toàn d ng lò xo. B ng cách s d ng ñĩa phá hu ñ x áp su t áp su t vào kho ng 5-10% l n hơn áp l c ñ t c a van an toàn, ñĩa phá hu s tác ñ ng n u van an toàn x áp không ho t ñ ng t t. Cũng v y nơi mà không ch p nh n vi c rò r , ñĩa phá hu cũng có th ñư c l p ñ t gi a van và b ph n c n ñư c b o v . Khi vư t quá áp su t thi t k c a ñĩa phá hu , nó s n và van x áp s m ra khi áp su t vư t quá áp su t ñ t. Van c a ho c van x có th ñư c l p trư c ñĩa phá hu . Khi ñã l p ñĩa phá hu , nh ng van này ñư c m ñ ñ m b o r ng h th ng ñư c b o v . Vi c ñóng các van này l i c n thi t ñ c t dòng ch y khi b o dư ng ho c thay ñĩa sau khi ñã th c hi n ch c năng phá hu . Áp l c thi t k c a ñĩa phá hu không th ñi u ch nh ñư c. Các thi t b bơm và van thư ng ph i thõa mãn các uêu c u như: - Ho t ñ ng n ñ nh - D ñi u khi n - H n ch t i ña s c trong quá trình ñi u hành (ăn mòn,….) - Phòng cháy ch a cháy… (hàng ñ u) dùng bơm ly tâm (bơm tr c vít d phát sinh tia l a ñi n) - H n ch ñ t van trên ñư ng ng ñ y (ñư ng ng ra) - Bơm pittông không ñư c s d ng do không n ñ nh và d phát sinh tia l a ñi n.

3. D ng c ño

33

http://www.ebook.edu.vn

Trong các b ch a d u thô và các s n ph m d u m , ngư i ta thư ng s d ng các d ng c ño ñ xác ñ nh: - Các thông s hoá lý c a s n ph m như nhi t ñ , áp su t, …. - Các thông s nói lên tính an toàn c a s n ph m trong t n tr như ñ bay hơi, áp su t hơi bão hoà trên b m t, nhi t ñ c a s n ph m, … - Các thông s liên quan ñ n v n ñ v n chuy n như lư lư ng, kh i lư ng, m c ch t l ng, … - T t c các thông s trên có nhi u hình th c hi n th khác nhau tuỳ theo lo i d ng c s d ng: thang chia v ch (scale), d ng s (digital), lưu ñ (recorder) hay trên màn hình máy tính (monotor). - Các tính ch t b t bi n như: ñ chính xác, ñ n ñ nh, … - Các tính ch t ñ ng như: ñ nh y, ñ tin c y, … 3.1 Thi t b ño nhi t ñ Chúng ta cũng bi t r ng quá trình truy n nhi t x y ra 3 hình th c ch y u là ñ i lưu, d n nhi t và b c x . D a trên nh ng nguyên t c truy n nhi t trên mà ngư i ta ch t o các thi t b ño nhi t ñ khác nhau. Các d ng c ño trong công nghi p nói chung: nhi t k thu ngân, nhi t k lư ng kim, nhi t k áp su t – lò xo, c p nhi t ñi n, nhi t k ñi n tr , nhi t k ño nhi t ñ cao. Trong h th ng b n b c a công nghi p d u khí, ngư i ta thư ng s d ng các lo i nhi t k sau: - Nhi t k lư ng kim ( bimetallic thermometer) - Nhi t k áp su t – lò xo ( pressure – spring thermometer) - C p nhi t ñi n (thermocouple) - Nhi t k ñi n tr ( resistance thermometer) Nhi t k lư ng kim Cơ ch ho t ñ ng c a lo i nhi t k lư ng kim d a trên nguyên t c hai kim lo i khác nhau s có ñ giãn n nhi t khác nhau.

M t s nguyên t lư ng kim ñư c t o ra b ng cách nung ch y cho hai thanh kim lo i dính l i v i nhau sau ñó t o thành m t thanh hình xo n c. Dư i tác d ng c a nhi t ñ , hai thanh kim lo a giãn n nhi t khác nhau và làm cho thanh xo n c co giãn. Chuy n ñ ng c a thanh xo n c này tác ñ ng lên kim ch th trên m t ñ ng h thông qua m t thanh kim lo i khác. Tóm l i, nguyên t c ho t ñ ng c a lo i nhi t k lư ng kim là: nhi t ñ nguyên t lư ng kim co giãn kim ñ ng h quay
34
http://www.ebook.edu.vn

Nhi t k lư ng kim dùng ñ xác ñ nh nhi t ñ trong kho ng -1500C ñ n 4200C. nhi t ñ cao hơn n a thì kim lo i có xu hư ng giãn n quá ñ làm cho phép ño không còn chính xác n a. Lo i nhi t k này r t ph bi n trong các b n b ch a s n ph m d u m . Nhi t k áp su t – lò xo: Ưu ñi m c a nhi t k này so v i nhi t k lư ng kim là v trí ñ c nhi t ñ có th xa b n mà không c n ñ c t i ch như khi dùng nhi t k lư ng kim. Khi ñó ngư i k sư có th trong phòng hay m t v trí thu n ti n ñ ki m tra nhi t ñ c a b n.

C u t o chính c a lo i này là m t ng xo n ru t gà ( ng Bourdon) ñư c n i v i kim ch v ch. ng này ñư c n i v i m t b u ch a ch t l ng ( thư ng là thu ngân) hay h n h p l ng – khí ( thư ng là Nitơ). Dư i tác d ng c a nhi t ñ thì áp su t trong b u tăng lên do ch t l ng giãn n hay áp su t hơi bão hoà tăng lên. S tăng áp su t này tác ñ ng lên ng xo n ru t gà làm cho nó giãn ra làm chuy n ñ ng kim ch v ch. Tóm l i nguyên t c ho t ñ ng c a lo i nhi t k này là: nhi t ñ áp su t ng ru t gà co giãn kim ñ ng h quay giá tr nhi t ñ C p nhi t ñi n: Ưu ñi m l n nh t c a c p nhi t ñ là chuy n tín hi u nhi t ñ sang tin hi u ñi n, t ñó các k sư có th d dàng x lý tín hi u này trong dây chuy n t ñ ng hoá ví d như dùng tín hi u ñi n này ñi u khi n các thi t b khác. Hơn n a giá tr nhi t ñ ño ñư c s vô cùng chính xác vì tín hi u ñi n có th chuy n sang tín hi u s ñ quan sát trên màn hình ( không ph thu c tính ch quan c a ngư i quan sát).
35
http://www.ebook.edu.vn

C p nhi t ñi n bao g m hai kim lo i khác nhau n i v i nahu hai ñ u. ð u ti p xúc v i môi trư ng c n ño nhi t ñ ñư c n i dính v i nhau, ñ u cón l i ñư c n i v i milivôn k . Như v y c p nhi t ñi n s có m t ñ u có nhi t ñ thay ñ i: ñ u dò và m t ñ u có nhi t ñ c ñ nh: ñi n c c tham kh o. Khi nhi t ñ ñ u dó không ñ i thì hi u ñi n th hai ñ u ñi n c c tham kh o cũng không ñ i. Khi nhi t ñ ñ u dò tăng thì hi u ñi n th ñi n c c tham kh o cũng tăng. Tín hi u ñi n ghi nh n ñư c chính là s tăng hi u ñi n th . Trong milivôn k có m t nam châm vĩnh c u r t nh y v i s thay ñ i c a hi u ñi n th . Nam châm này làm quay cu n dây n i v i kim ñ ng h có thang chia nhi t ñ s n. Vì v y, milivôn k n i v i c p nhi t ñi n không ph i ñ ño tr c ti p nhi t ñ mà ñ ño s thay ñ i hi u ñi n th . Chính vì v y hi u ñi n th thay ñ i theo nhi t ñ nên chúng ta m i có th xác ñ nh ñư c nhi t ñ thông qua milivôn k . Cơ ch trên có th tóm g n như sau: nhi t ñ hi u ñi n th milivôn k nhi t ñ ñ c Nhi t k ñi n tr : Nhi t k ñi n tr cũng có nguyên t c ho t ñ ng g n gi ng v i c p nhi t ñi n. S thay ñ i hi u ñi n th cũng ñư c dùng ñ xác ñ nh s thay ñ i nhi t ñ . ð u dò c a nhi t k là m t ñi n tr g m dây ñ ng, niken hay platin qu n quanh m t v t cách ñi n như mica ch ng h n. ði n tr ñ u dò ñư c m c v i 3 ñi n tr khác t o thành c u Wheatstone. Dòng ñi n qua ñi n tr c p b i pin. Khi nhi t ñ môi trư ng tăng thì ñi n tr tăng làm thay ñ i hi u ñi n th hai ñ u c u Wheatstone. S thay ñ i hi u ñi n th này ñư c ghi nh n b i milivôn k tương t như trong c p nhi t ñi n.

Quá trình trên có th tóm t t như sau: nhi t ñ ñi n tr hi u ñi n th milivôn k 3.2 Thi t b ño áp su t

nhi t ñ ñ c

Áp su t trong b n dung ñ ki m tra ñ an toàn c a b n khi ch a các s n ph m khí hoá l ng. Trong m t s trư ng h p áp su t còn ñ xác ñ nh lư ng khí hoá l ng trong b n. M c dù các b n ñ u có van x áp nhưng vi c theo dõi áp
36
http://www.ebook.edu.vn

su t b n cũng góp ph n ñ m b o công tác v n hành và b o trì, phát hi n rò r t b n ch a Các thi t b ño áp thư ng ñư c s d ng là: ng Bourdon: ng Bourdon là nhân t nh n bi t áp l c chung nh t. ðây là m t ng kim loai d t b ng ph ng, ñư c b t kín ñ u cu i cùng và ñư c u n cong thàng ch C hay hình xo n c, khi ñó bên trong hay bên ngoài b m t c a ng có nh ng khu v c khác nhau. S không cân b ng l c gây ra b i áp l c s làm cho ng b bung ra. S thay ñ i này có th ñ c tr c ti p trên d ng c ño hay chuy n thành m t tín hi u ñi n hay khí nén tương x ng v i áp l c. C n ph i b o dư ng ñ tránh s ăn mòn và ñ ng c n bên trong ng vì có th nh hư ng t i ñ c tính c a nó. Trong b n b kín và b n b ch a khí hoá l ng thư ng dùng lo i áp k ng xo n Bourdon. Màng ngăn (màng ch n): Màng ch n ñư c s d ng r ng rãi như m t thi t b có ñ chính xác cao. Nó b ng ph ng ho c có n p g p d a trên lo i áp l c ñư c ñi u ch nh b ng tay và thích h p trong vi c ño áp l c m t vài mmH2O ñ hàng ngàn psi. Màng ch n ñư c thi t k ñ truy n l c hay gi i h n s v n ñ ng. Chúng t t hơn ng Bourdon b i vì ñư c ch t o t kim lo i ch ng ăn mòn hay ñư c ph m t l p ñàn h i như Teflon. 3.3 Thi t b ño m c ch t l ng V i b n ch a s n ph m d u m d ng l ng thì ngư i ta quan tâm ñ n m c ch t l ng. Khi xu t thì không xu t h t ( tr trư ng h p v sinh b n) và khi nh p thì không nh p ñ y. ð ñ m b o ñi u này ngư i v n hành c n ph i bi t ch t l ng dâng ñ n m c nào trong b n. Các d ng c ño m c ch t l ng khá ña d ng, ví d như d ng ño tr c ti p: - Phao n i (float) - Phao chi m ch (displacer) - ð u ti p xúc tr c ti p (contact) - ð u dò ñi n (electric probe) - Ngoài ra còn có các lo i d ng c ño m c ch t l ng gián ti p như: - D ng c ño dùng áp su t thu tĩnh (hydrostatic pressure) - D ng c ño dùng b c x (radioactive device) - D ng c ño s thay ñ i kh i lư ng (loss of weight device) Phao n i:
37
http://www.ebook.edu.vn

Phao n i là lo i d ng c ki m soát m c ch t l ng thông d ng nh t. Phao n i ñơn gi n nh t là lo i phao n i m t v trí (single – point float). Lo i này g m có m t phao b ng nh a n i v i m t cánh tay ñòn. Cánh tay ñòn này ñi u khi n van c p li u cho b n tr ng thái ñóng hay m . Ban ñ u khi m c ch t l ng dư i m c c n thi t thì van tr ng thái m . Khi m c ch t l ng v trí mong mu n, phao n i ngang v i m c ch t l ng c n bơm, tác ñ ng lên van thông qua cánh tay ñòn làm ñóng van l i. Phao n i có th g n bên trong b n hay g n trong m t bình bên ngoài thông v i b n. M t s lo i phao n i không dùng cánh tay ñòn mà dùng khí nén ñ ñi u ch nh van c p li u cho b n. ði u này có l i ch tăng ñ nh y cho van nhưng cũng chi phí thi t b ñáng k (máy nén, ñư ng ng d n khí). Lo i phao n i di ñ ng hình bánh rán (doughnut shape) cho phép ngư i v n hành theo dõi m c ch t l ng dâng kên trong b n. Phao n i này di chuy n d c theo m t ng nhúng chìm trong b n. Phao này là m t nam châm. M t nam châm khác ñ t trong ng s dâng theo khi phao dâng nh l c t gi a hai thanh nam châm. Kim trên thang chia v ch ñư c n i v i nam châm trong ng b ng dây cáp. Như v y chuy n ñ ng c a nam châm làm kim di chuy n và t ñó ñ c ñư c giá tr m c ch t l ng. Phao chi m ch : Nguyên t c ho t ñ ng c a lo i này d a trên l c ñ y Acsimet. Ví d m t cân khi chưa nhúng vào ch t l ng s có tr ng lư ng 3kg. Như v y l c tác d ng lên cân ch có tr ng l c ng v i 3kg. Khi chìm trong ch t l ng cao kho ng 1m thì phao còn ch u thêm l c ñ y Acsimet ngư c chi u v i tr ng l c. Khi ñó l c tác d ng lên cân gi m ñi và cân ch giá tr 2kg. Ch t l ng dâng càng cao thì l c Acsimet càng m nh và giá tr kh i lư ng c a phao trên cân càng gi m. B ng cách quan sát kh i lư ng, ngư i v n hành b n có th bi t ch t l ng dâng ñ n m c nào. Th c t , ngư i ta thư ng n i phao v i m t h th ng khí nén. S thay ñ i l c tác d ng lên van khí làm thay ñ i áp su t khí. Quan sát s thay ñ i áp su t khí cho phép thay ñ i m c ch t l ng dù là r t nh . Vì th ñ nh y c a lo i d ng c này khá cao. V i các b n có chi u cao l n thì ngư i ta dùng nhi u phao n i ti p nhau các v trí nh t ñ nh. Ch t l ng dâng ñ n phao nào thì l c tác d ng lên toàn b chu i phao thay ñ i ñ n ñó. L c này kích ho t các thi t b khí nén như ñã nói trên và giúp ta ghi nh n ñư c m c ch t l ng trong b n. ð u ti p xúc tr c ti p: Phương pháp ti p xúc ch y u ñư c dùng cho b n ch a các h t r n, tuy nhiên có th dùng cho b n ch t l ng. V m t nguyên t c thì không có gì khác bi t khi thay ñ i lo i v t ch t ch a trong b n. V i h t r n thì ñ u ti p xúc là m t qu n ng còn v i ch t l ng là m t cái phao. ñây, chúng ta xét cho b n b ch a ch t l ng nên ñ u ti p xúc là phao. ð u ti p xúc ñư c n i v i ñ u c m bi n nh m t thanh kim lo i. N u ban ñ u ch t l ng ng p phao thì l c Acsimet s tác d ng lên phao và c m bi n s ghi nh n ñư c l c này. C m bi n s truy n tín hi u ñi u khi n motor quay kéo phao lên. Khi c m bi n ghi nh n ñư c giá tr l c ng v i giá tr s th hi n quãng
38
http://www.ebook.edu.vn

ñư ng ñi c a phao. Hay nói cách khác là m c ch t l ng dâng lên trong b n. Khi phao n i thì c m bi n l i ñi u khi n bơm c p li u vào b n cho ñ n khi ch t l ng ng p phao và quá trình trên l i ti p t c di n ra theo chu kỳ. Ưu ñi m l n nh t c a lo i d ng c này là có th t ñ ng hoá hoàn toàn v i ñ chính xác cao. Ngư i k sư có th l p trình cho h th ng v n hành v i nhi u yêu c u khác nhau v m c ch t l ng. Dĩ nhiên chi phí cho h th ng d ng c này khá cao do s d ng các c m bi n ñ t ti n. ð u dò ñi n: ð u dò ñ d n ñi n, ñi n dung, sóng siêu âm là các lo i ñ u dò ñi n ph bi n dùng ñ ño m c ch t l ng trong b n. H u h t các lo i ñ u dò này dùng ñ ki m soát m c ch t l ng m t v trí xác ñ nh trư c. Sau ñây chúng ta xét nguyên t c ho t ñ ng c a 3 lo i ñ u dò trên: - V i ch t l ng d n ñi n thì ñ u dò là m t c c còn thành b n là m t c c. Khi ch t l ng ng p ñ u dò thì có dòng ñi n gi a ñ u dò và b n. Môi trư ng truy n ñi n chính là ch t l ng. Dòng ñi n ñư c ghi nh n nh c m bi n cho bi t ch t l ng ñã dâng ñ n m c quy ñ nh hay chưa. B trí ñ y dò nhi u v trí khác nhau s cho bi t m c ch t l ng nhi u v trí khác nhau. Có th g n thêm các ñèn báo m c ch t l ng hay chuông reo giúp cho quá trình v n hành d dàng hơn. - ð u dò ñi n dung ñư c s d ng v i nguyên t c g n gi ng v i ñ u dò d n ñi n. Tuy nhiên ch t l ng ñây ph i không d n ñi n hay nói cách khác là ph i có tính ñi n môi khá t t. Lo i ch t l ng này có th g p các s n ph m d u m tinh khi t như nhiên li u ph n l c ch ng h n. M t ñ u dò ñi n dung g m các b n c c như trong m t t ñi n. Khi m c ch t l ng dâng ng p t thì ñi n dung c a t s có m t giá tr nh t ñ nh. Khi m c ch t l ng h xu ng thì m t ph n các b n t s h ra. Khi ñó ch t ñi n môi là hơi bão hoà c a ch t l ng. Như v y ñi n dung c a t s thay ñ i bao hi u ch t l ng ñã qua m c xác ñ nh trên thành b n. - ð u dò sóng siêu âm v cơ b n bao g m m t ñ u phát và m t ñ u thu g n li n v i n p b n. Gi a ñ u phát và ñ u thu có m t ch h . ð u phát và ñ u thu ñ u làm b ng v t li u có c u trúc là nh ng tinh th áp ñi n (piezo – electric crystal). ð u dò sóng siêu âm ñư c n i v i b ñi u khi n b ng cáp ñi n. B ñi u khi n trung tâm này s phát tín hi u ñi n ñ n ñ u phát. Sau ñó ñ u phát b kích thích và t o ra sóng siêu âm. Tuy nhiên ch khi nào ch t l ng ng p ñ y ch h thì sóng siêu âm m i truy n ñư c ñ n ñ u nh n. T i ñ u nh n, tín hi u sóng siêu âm l i ñư c chuy n sang tín hi u ñi n. Tín hi u ñi n này ñư c khu ch ñ i b ng các b ph n trong b ñi u khi n trung tâm và kích ho t m t rơle ñi n. Rơle ñi n này có th dùng ñ ñi u khi n bơm, van, … trong khi nh p hay xu t li u. Lo i ñ u dò này tuy có giá thành cao nhưng l i ñ c bi t hi u qu ñ i v i ch t l ng có ñ nh t r t cao, các lo i ch t l ng ñ c quánh hay có ñ nh t th p. Nguyên nhân là v i ch t l ng có ñ nh t cao s d bám dính lên các phao gây ra sai l ch cho các lo i c m bi n phao.
39
http://www.ebook.edu.vn

Khi dùng ñ u dò sóng siêu âm ñ xác ñ nh m c ch t l ng t i m t v trí xác ñ nh thì ngư i ta s ñ t ñ u dò t i m c th p và m t m c cao trong b n. N u mu n xác ñ nh liên t c s dâng lên c a ch t l ng thì ñ u dò s ñư c ñ t n p b n. ng v i m i m c ch t l ng khác nhau thì kho ng th i gian t lúc ñ u phát truy n tín hi u sóng siêu âm cho ñ n khi ñ u thu nh n tín hi u ph n h i s khác nhau. Ghi nh n l i th i gian này thì chúng ta bi t ñư c ch t l ng ñã dâng ñ n ñâu. Như v y nguyên t c này cũng gi ng như cách ngư i ta ño ñ sâu ñáy bi n. D ng c ño dùng áp su t thu tĩnh: D ng c xác ñ nh m c ch t l ng d a trên áp su t thu tĩnh ñơn gi n nh t là ñ ng h ño áp g n phía dư i ñáy b n. B t kì m t s thay ñ i m c ch t l ng nào cũng làm thay ñ i áp su t thu tĩnh và làm thay ñ i giá tr c a ñ ng h ño áp. B ng cách chia thang ño ñ ng h theo ñơn v chi u dài s giúp xác ñ nh m c ch t l ng trong b n. V i các s n ph m d u m có tính ăn mòn l n hay ph i t n tr nhi t ñ cao thì không th cho ch t l ng ti p xúc tr c ti p v i ñ ng h . Khi ñó ngư i ta s d ng không khí ñ truy n tác ñ ng c a l c thu tĩnh lên ng ru t gà g n trong ñ ng h . Có th dùng các lưu ch t khác nhưng t t nh t là không dùng không khí vì giá thành r và luôn có s n. Sau ñây là m t s d ng c có ñ ng h ño không ti p xúc tr c ti p v i ch t l ng ch a trong b n: - B y hơi là m t h p nh ñư c nhúng chìm sâu trong b n. Khi m c ch t l ng trong b n dâng lên thì áp su t không khí trong b y s tăng lên. Không khí thông v i áp k qua m t ng kim lo i. Quan sát áp k hay chuy n thang ño áp sang thang ño chi u dài s xác ñ nh ñư c chi u cao m c ch t l ng. - Màng ngăn cũng có nguyên t c ho t ñ ng tương t b y hơi. ði m khác nhau ch không khí ñư c gi trong h p nh màng ngăn che ñáy h p. Màng này r t linh ñ ng và có ñ co giãn cao. Khi m c ch t l ng trong b n tăng thì áp su t thu tĩnh tác ñ ng lên màng ngăn. Sau ñó màng ngăn tác ñ ng lên không khí trong h kín làm giãn ng Bourdon trong ñ ng h . Quan sát thang chia có th bi t ñư c m c ch t l ng. - Phương pháp bong bóng khí không ñư c s d ng trong b n b ch a s n ph m d u khí do t o b t, khó quan sát và cũng không chính xác. - Các phương pháp gián ti p trên ch ñư c dùng khi b n h , thông v i khí tr i. V i b n ch a các s n ph m khí hoá l ng thì m t phương pháp gián ti p có th s d ng là áp k ño chênh l ch áp su t. ðó là m t ng ch U có ch a thu ngân. M t ñ u ng thông v i ñáy b n ch a ch t l ng, ñ u còn l i thông v i kho ng không gian ch a hơi bão hoà trên b n. Áp su t thu tĩnh do ch t l ng gây ra ñè m c thu ngân trong nhánh thông v i ch t l ng xu ng và làm m c thu ngân bên ñ u còn l i dâng lên. Chênh l ch m c thu ngân cho ta bi t chi u cao ch t l ng trong b n ch a. D ng c ño dùng b c x : Lo i d ng c này có th dùng ñ xác ñ nh m c ch t l ng t i m t ñi m hay theo dõi m c ch t l ng dâng lên m t cách liên t c.
40
http://www.ebook.edu.vn

Phương pháp b c x ñư c dùng khi s n ph m có tính ăn mòn cao (phân ño n d u thô có hàm lư ng H2S l n), hay nhi t ñ t n tr cao (bitum). M t s trư ng h p không th b trí các lo i d ng c ño khác thì có th dùng các c m bi n b c x . V i lo i d ng c ño dùng b c x , ngư i ta b trí m t bên b n là các ñ u phát ra b c x , m t bên là ñ u nh n tia b c x . M c ch t l ng dâng lên che các ñ u phát ra tia b c x . Cư ng ñ b c x nh n ñư c s gi m d n. Tương ng v i s thay ñ i cư ng ñ b c x c a ñ u nh n s quy ra chi u cao m c ch t l ng. D ng c ño s thay ñ i kh i lư ng: Lo i d ng c này cơ b n là dùng c m bi n kh i lư ng (load cell) ñ ghi nh n lư ng ch t l ng có trong b n. Trong công nghi p d u khí, b n b r t l n và n n móng cũng có nh ng yêu c u k thu t nh t ñ nh. Vì v y s r t khó khăn trong vi c b trí các load cell. Ngoài ra khi các c m bi n này b hư thì vi c l y lên thay cái m i không ph i d . Do ñó ngư i ta r t h n ch vi c dùng các load cell. Tuy nhiên lo i d ng c này cũng có nh ng ưu th nh t ñ nh. Do ñ c thù c a s n ph m d u khí là d bay hơi và tuỳ theo nhi t ñ môi trư ng mà th tích lư ng ch t l ng có th khác nhau. Vì v y trong buôn bán, t n tr và ñánh giá s n ph m ngư i ta ñ u d a trên kh i lư ng. Khi ñó s d ng l i d ng c ño m c ch t l ng thông qua ño kh i lư ng s r t có l i. Bên c nh vi c ki m soát ñư c m c ch t l ng, chúng ta còn bi t kh i lư ng xu t nh p là bao nhiêu 3.4 Các thi t b h tr khác Các thi t b này giúp ki m tra b n, các thông s k thu t c a b n. Các th nghi m này ñ u theo tiêu chu n API. Các thi t b ño chi u cao c a b n, ñ lún c a n n, ki m soát chu vi cũng như ñ méo c a b n, b dày c a b n qua quá trình t n tr , h th ng ñư ng ng n i vào b n. Ngoài ra còn có các thi t b ño t tr ng, ño nhi t ñ ñ u, thi t b ño hàm lư ng c n trong b n (theo API và ASTM). Song song ñó c n thi t k thêm c u thang xo n giúp ki m tra các b ph n trên ñ nh b n như n p b n, h th ng làm mát… C a ngư i (hole man): M i b n ch a có 1-2 c a ngư i l p ñ t trên thành b n, ñư c ch t o cùng lo i v t li u v i thân b n. C a ngư i ñư c thi t k ñ thu n l i thao tác v sinh, s a ch a b n cũng như quan sát m c ch t l ng trong b n. ðê ch n l a: Thư ng làm b ng ñ t ho c bê tông, có b dày và chi u cao ñ l n ñ ch a h t ch t l ng có trong b n n u có s c Trong trư ng h p x y ra s c (v b n, cháy, …) b c tư ng này s ngăn ch t l ng l i ñ n khi nó ñư c bơm sang b n khác ho c có bi n pháp x lý ñ ng
41
http://www.ebook.edu.vn

th i nó còn b o v , cách ly các b n ch a và các công trình cơ s k c n trong trư ng h p x y ra s c , cô l p ñám cháy tránh lây sang các khu v c khác. H th ng làm mát: Trong quá trình t n tr , trong nh ng ñi u ki n nhi t ñ môi trư ng cao quá nhi t ñ gi i h n cho phép làm cho nhi t ñ c a b n cũng như c a s n ph m t n tr tăng. ðây là nguyên nhân làm gi m ñ b n c a v t li u ch t o b n cũng như vi c gây th t thoát và cháy n nh t là ñ i v i nh ng s n ph m. Do ñó ta c n ph i làm mát b n b ng h th ng ng nư c u n cong theo thân b n phía tên n p, d c theo ng ta khoan nhi u l tròn cách ñ u nhau ñ cho nư c có th làm mát toàn b b n ch a. H th ng ch ng tĩnh ñi n: Do các s n ph m d u khí trong quá trình t n tr s xu t hi n các ph n t tích ñi n, khi s tích ñi n này ñ l n s gây ra hi n tư ng phóng ñi n gây ra s cháy n r t nguy hi m. ð tránh hi n tư ng phóng ñi n trong quá trình t n tr ta c n ph i dùng bi n pháp n i ñ t thi t b b ng nh ng c c ti p ñ t. Thi t b phát hi n rò r : Trong quá trình thi công các b n ñã ñư c ki m tra v kh năng rò r và n u ñ t yêu c u thì m i ñi vào ho t ñ ng. Tuy nhiên trong quá trình v n hành có th phát sinh các v t n t, l r n do va ch m cơ h c hay do tác ñ ng ăn mòn c a lưu ch t ch a trong b n. Khi ñó lưu ch t có th rò r ra ngoài gây th t thoát s n ph m, ô nhi m môi trư ng, d gây cháy n , gi m ñ b n cơ c a b n. V i các s c rò r l n c a ch t l ng hay ch t khì thì có th phát hi n d dàng b ng cách quan sát thư ng xuyên hay b ng ñ ng h ño áp. V i các v rò r r t nh khó phát hi n, ñ lâu ngày s nguy hi m thì ngư i ta ti n hành ki m tra ñ nh kì b ng các thi t b chuyên d ng. H th ng phòng cháy ch a cháy: L p ñ t các c t thu lôi trong khu v c b n ch a ñ phòng sét, các c t thu lôi này ph i ñ cao và b trí ñi u trong khu v c. S d ng các thi t b chuyên dùng trong thao tác tránh tích ñi n gây cháy n . L p ñ t h th ng vòi tư c trên các b n, ñ m b o ñ nư c tư i cho các b n. Trên h th ng ng này c y thêm h th ng ng d n b t ch a cháy. N u có x y ra s c thì b t ch a cháy s theo nư c phun vào ñám cháy cô l p ñám cháy ngăn không cho ti p xúc v i không khí và d p t t ñám cháy. L p ñ t các c t nư c ch a cháy nh ng v trí thích h p sao cho có th cùng lúc ch a cháy cho hai khu v c khác nhau. Ngu n nư c ph i ñ m b o cung c p ñ cho nhu c u. C n ph i duy trì áp l c cho các vòi phun nư c ch a l a ñ ñ m b o an toàn cho nhân viên ch a cháy. Trên thành ñê ch n l a( firewall) b trí các vòi phun b t ch a cháy khi c n thi t. Các h thông phun nư c và b t ch a cháy có th ho t ñ ng t ñ ng khi có s c ho c bán t ñ ng.
42
http://www.ebook.edu.vn

L p ñ t h th ng vòi nư c trên m i b n ch a ñ d tư i nư c cho toàn b vùng ch a b ng 5 vòi phung v i t c ñ 0,04 lmp gal/min/ft2 b m t b n. Các vòi nư c máy ph i ñư c l p ñ t t i nh ng v trí thích h p sau cho nó có th cung c p nư c ch a cháy cho ít nh t hai v trí khi có s c . Ngu n nư c ph i ñ cung c p ít nh t trong 4 gi (k c lư ng nư c dùng tư i cho b n). Áp su t c a vòi ch a cháy ph i l n hơn ho c b ng 8kg/cm2. Ph i ít nh t m t h th ng tư i nư c di ñ ng, dùng ñ tư i b o v cho ngư i ñóng các van g n nơi ñang cháy. Van gi m áp l p ñ t trên m i b n ph i ñư c n i tr c ti p vào ph n hơi bên trong b n b ng ng thông hơi th ng ñ ng cao ít nh t 2m. Ph i có thêm các bình ch a cháy b ng hóa h c thích h p. V trí ñ t các bình này ph i g n nh ng nơi d x y cháy n . V i kho t n tr c 100m2 ph i có m t bình ch a cháy. V i nh ng h th ng phân ph i ph i có m t ho c hai bình t i b n ch a

43

http://www.ebook.edu.vn

Ph n 2

K THU T ðƯ NG

NG

44

http://www.ebook.edu.vn

Chương 5

THI T K H TH NG ðƯ NG
1. T ng quan

NG

M c tiêu chính c a thi t k là thu th p s li u, hình thành các ý tư ng chính, l a ch n phương pháp thích h p, cung c p cơ s thông tin ñ th c hi n thi t k chi ti t. Các quá trình thi t k cho các ñư ng ng ñ t li n và ngoài bi n tương t nhau v phương pháp ti p c n vài phương di n, ví d như l a ch n v t li u, thi t k thu l c … nhưng l i hoàn toàn khác nhau các khía c nh khác, ví d như l a ch n tuy n ng, l a ch n ñ dày ng… ðư ng ng ngoài bi n và trên ñ t li n có cùng m c tiêu v m t an toàn, tho mãn m c ñích c a h th ng ñư ng ng. Tuy nhiên, v m t d ch v và lo i c p li u thì chúng hoàn toàn khác nhau, ngoài ra các ñi u ki n môi trư ng, nguyên nhân hư h ng, phương pháp thi công l p ñ t cũng khác nhau. Các giai ño n trong quá trình thi t k khái ni m thư ng có nh hư ng l n nhau, do ñó quá trình thi t k h th ng ñư ng ng luôn là quá trình l p. Hi u qu c a quá trình thi t k khái ni m ph thu c ch y u vào ñ chính xác c a các s li u ban ñ u. Các d án ñư ng ng ñư c thi t k theo ba giai ño n: 1.1 Thi t k sơ b ban ñ u Có th dùng phương pháp “Broad brush” ñ xem xét t t c các kh năng có th ñánh giá d án v m t kinh t . Nên ti p c n v n ñ m t cách dè d t, v a ph i. Trong giai ño n này không c n thi t ti n hành các nghiên c u sâu tr khi ñánh giá ñư c r ng d án có giá tr và ñ nh y c m c a nó thay ñ i. 1.2 Thi t k khái ni m T k ho ch ñư c ñ ngh trong thi t k sơ b , trong giai ño n thi t k khái ni m ngư i ta th c hi n nh ng thi t k ñư c ñánh giá là có l i hơn. giai ño n này ph i th c hi n nh ng nghiên c u sâu ñ ñánh giá phương pháp thi t k t i ưu dùng trong giai ño n thi t k chi ti t. Thi t k khái ni m nên ch n ra k ho ch thích h p ñ th c hi n ti p t c d án trong giai ño n thi t k cơ s (chi ti t). 1.3 Thi t k cơ s Trong giai ño n thi t k cơ s , ñ nh nghĩa cu i cùng c a ñư ng ng ñư c quy t ñ nh. Quá trình t i ưu hoá k ho ch thích h p ñư c th c hi n trong giai ño n thi t k khái ni m. Giai ño n thi t k cơ s g m vi c xem xét các k ho ch khác nhau trong s các k ho ch có tính kh thi ñư c ñưa ra t giai ño n thi t k sơ b . M i phương án thi t k ñư c xem xét và ñánh giá qua quá trình thi t k ñ so sánh các kh năng và l a ch n thi t k kh dĩ nh t cho giai ño n thi t chi
45
http://www.ebook.edu.vn

ti t. Ngoài nh ng tính toán t i ưu hoá thi t k , giai ño n thi t k cơ s ñư c th c hi n nh m: - L a ch n thi t k t i ưu và các qui lu t v n hành ti p t c phát tri n d án. - Hư ng d n quá trình thu nh p d li u ñ hoàn thi n ch t lư ng c a công ngh m t cách chi ti t. - Ti n hành các nghiên c u th c hi n các phương pháp công ngh m i ñư c ñ ngh ñưa vào trong d án. - Hư ng d n các công vi c l p l ch trình và chi phí th c t cho giai ño n th c hi n d án. - Chu n b các tiêu chu n k thu t ñ th c hi n thi t k chi ti t. - B t ñ u ti n hành các giao d ch và tư v n v i ñ i tác th ba c a d án. - Ngoài ra, các m c ñ trách nhi m ñ i v i các giai ño n khác nhau ph i ñư c làm rõ m t cách c th . Trách nhi m ñ i v i giai ño n thi t k sơ b là ph i xác l p ñư c tính kh thi v m t kinh t . - Trách nhi m c a giai ño n thi t k khái ni m ph c t p hơn và liên qua ñ n tính kh thi v m t k thu t, t i ưu hoá v m t k thu t và kinh t t ng th . Trong giai ño n thi t k chi ti t trách nhi m là ñ an toàn v m t kinh t

2. Thi t k khái ni m cho ñư ng ng
Do tính ch t l p c a qúa trình thi t k khái ni m, nhi u m c trong quá trình thi t k ñư c th c hi n ñ ng th i. 2.1 Thi t l p chu n thi t k Ngư i thi t k ph i l p d ng c a cơ s d li u cho thi t k , các tiêu chu n cho thi t ñư c ch p nh n trong su t quá trình thi t k khái ni m. Cơ s d li u nên bao g m các thông tin liên quan ñ n: - Các yêu c u v lu t ho c yêu c u c a qu c gia b t kỳ nào khác. - Các ñi u lu t (regulations), qui t c (code), và các tiêu chu n (standard). - Các yêu c u v n hành. - D li u v s n ph m, d li u v qui trình và các thông tin cùng lo i . - D li u môi trư ng (tuy n ng trên ñ t li n): t c ñ và hư ng gió cơ khí phân tán ch t (thi t b ñ t lò), các m c ñ v lưu lư ng mưa, ñ sâu m c nư c h th ng b o v ăn mòn ng m, bi n thiên nhi t ñ … - D li u môi trư ng (tuy n ng ngoài bi n): các ñ c tính v ñ m nh, hư ng và chu kỳ c a gió, sóng, dòng ch y. - Các chi ti t kh o sát v tuy n ng. - D li u ñ t/ñáy bi n d c theo tuy n ng d ki n. - Các yêu c u c a phía th ba t i ch c t nhau, ñ a ñi m các di tích l ch s ho c có tính quan trong v m t môi trư ng, trung tâm dân cư… - Hư ng phát tri n khu v c, l y t k ho ch phát tri n d án. - D ki n v giàn/tr m.
46
http://www.ebook.edu.vn

Tài li u này nên ñư c phê duy t b i ngư i qu n lý d án và ph i c p nh t thư ng xuyên và liên t c khi có thay ñ i. Vai trò c a tài li u này r t quan tr ng vì nó hình thành nên t ng cho quá trình thi t k . giai ño n thi t k khái ni m không c n thi t ph i b o m t nh ng d li u dùng cho thi t k chi ti t, tuy r ng b o m t m t vài lo i thông tin có th h u ích. 2.2 L a ch n tuy n ng Các y u t nh hư ng ñ n vi c l a ch n tuy n ng có th xem xét theo hai lãnh v c t ng quát sau: - Yêu c u c a b n thân h th ng s d ng ñư ng ng. nh hư ng t bên ngoài b i phía th ba. Tuy r ng vi c t p trung vào các yêu c u c a quá trình là quan tr ng, nhưng cũng không nên xem nh nh hư ng c a các yêu t bên ngoài. S quan tr ng c a vi c s d ng tư v n và xem nh phía th ba không th nh n m nh thái quá. Vi c thi u quan tâm ñ n các v n ñ c a phía th ba có th d n ñ n vi c ph i thi t k l i c k ho ch. Ví d , v i ñư ng ng ñ t li n, v trí c a tr m máy nén chi n lư t không th thi công ñư c ch ng h n, khi ñó toàn b d án tr nên không kh thi v m t kinh t . Thi t k khái ni m nên gi i quy t tương quan c a t t c các phương di n xã h i, chính tr , môi trư ng và phía th ba b ng cách kh o sát h tr toàn b t t c các tuy n có th . Các kh o sát bao g m nghiên c u ñ g n nhau ñ i v i tuy n ng ñ t li n. Ý nghĩa c a nghiên c u ñ g n nhau trong thi t k khái ni m c a ñư ng ng ñ t li n là ch ra các v trí mà ñư ng ng có th gây ra nguy h i cho ñ i s ng cư dân ho c ñ ng th c v t nơi b n ñ a. các v trí như v y c n lưu ý nhi u hơn ñ n vi c gi m r i ro cũng như nh hư ng c a b t kỳ s c nào ñ n ñư ng ng. Giai ño n thi t k khái ni m này thư ng ñư c th c hi n trong quá trình xác ñ nh c a d án và nên lo i b t t c các tuy n ng “không nghiêm túc” mà không ñư c xem xét ñ y ñ . M t cách ñi n hình, thi t k khái ni m nên bao g m: - Thi t l p các hành lang tuy n ng có th . - Thi t l p các phương pháp xây l p cho m i hành lang. - Thi t l p các v n ñ nh hư ng c a môi trư ng xã h i, chính tr , phía th ba m t cách ñ y ñ . - ðánh giá v m t k thu t c a hành lang. - Thi t l p hành lang t t nh t trong các hành lang ñã xem xét. S xem xét thái quá t m quan tr ng c a nh hư ng t các v n ñ xã h i, chính tr , môi trư ng, phía th ba trong giai ño n này có th t o ra nh hư ng nghiêm tr ng ñ n vi c th c hi n d án. ði u quan tr ng là v n ñ này ñư c gi i quy t m t cách t ng th và t t c các v n ñ ph i có ñư c s ch p thu n và cho phép. Th c hi n công vi c này c n ph i th n tr ng và nên th c hi n sao cho không gây ra quá nhi u s quan tâm c a c ng ñ ng dân cư ñ i v i nh ng tuy n ng không thích h p, ñi u này có th gây h i cho d án v m t chính tr .
47
http://www.ebook.edu.vn

L a ch n tuy n ng ñ t li n khác nhau ñáng k so v i ñư ng ng ngoài khơi nhưng nhìn chung chúng cũng tương t nhau m t s ñ c ñi m k trên. S khác nhau c th c a chúng ñư c bàn lu n ph n ti p theo. ðư ng ng ñ t li n Ch n tuy n ng ñ t li n là m t quá trình l p d a trên s xác l p m t cách tu n t ràng bu c. Nh ng ch d n c a chính quy n ñi phương, qui t c và tiêu chu n là yêu c u t i thi u, ngo i tr các ñi u kho n liên quan ñ n v n ñ an toàn cho c ng ñ ng ñ i v i tuy n ng d n khí. Các quá trình ñánh giá môi trư ng làm l i cho quá trình l a ch n tuy n ng b ng cách xác ñ nh rõ t ñ u có nh hư ng như v y. Các so sánh v chi phí khi chuy n hư ng tuy n ng ñ tránh các khu v c ràng bu c có th tr giúp cho quá trình thi t k nhưng ñi u này ch có giá tr khi s liên h t ng th c a c tuy n ng và môi trư ng d c theo t ng tuy n ng ñư c so sánh trên cơ s tương ñương nhau. Vi c cho phép ch ñ t tác ñ ng ñ n vi c l a ch n s p x p chi ti t và vi c l a ch n l i tuy n ng chính ñ tránh nh ng ngư i ph n ñ i ch có tính kh thi khi mà di n tích ñ t có liên quan là t i thi u. ðư ng ng ngoài khơi Tuy n ng an toàn ng n nh t ñư c l a ch n phù h p v i ñ a hình ñáy bi n và các yêu c u ñ tránh các khu v c ñáy bi n không n ñ nh, nh ng ñi m không có thông tin rõ ràng, ch ñ m tàu, lưu ý các vùng h n ch th neo, ngư trư ng ñánh cá, biên gi i qu c gia và vùng, các k ho ch phát tri n trong tương lai. Các v n ñ liên quan ñ n vi c l p ñ t các ñư ng ng g n v i giàn, gi ng khoan dư i ñáy bi n, các ñư ng ng có s n thì c n ñư c quan tâm ñ c bi t và nh hư ng không nh ng ñ n các tuy n ng m i mà còn nh hư ng ñ n s l a ch n phương pháp thi công l p ñ t. ð sâu có th cũng là m t ràng bu c quan tr ng và ñòi h i ph i phát tri n gi i pháp k thu t m i khi l p ñ t ñư ng ng, l p thêm ng nhánh hay s a ch a . Vi c l a ch n v trí ti p b và c t b bi n ñòi h i ph i ñư c kh o sát toàn di n và b nh hư ng b i v trí c a tr m và các thi t b x lý. ði u này có th d b nh hư ng b i môi trư ng do v y c n ph i ñư c ñánh giá ngay t giai ño n ñ u. T i nơi ti p b ñư ng ng s ch u nh hư ng ph c t p c a dòng ch y ñáy bi n k t h p v i th y tri u, sóng khúc x , sóng v và các dòng ch y ven b . ð c ñi m v t lý như b m t vách ñá, ñ n cát… có th ph i ñư c xem xét và m i gi i pháp ñư c ñ xu t có tính khó th c hi n ho c m i c n ph i ñư c ñánh giá. 2.3 Tr m bơm và chi phí Thi t k khái ni m ñư ng ng ñòi h i s cân b ng c a các yêu c u mâu thu n nhau v m t kinh t . Trong trư ng h p ñ c bi t, s tương tác gi a năng su t, ñư ng kính, áp su t, thi t k bơm và kho ng cách bơm c n ph i ñư c xem xét c n th n. ði u này ph c t p hơn khi xem xét chi phí t ng theo hai lo i chi phí: chi phí ñ u tư và chi phí v n hành.

48

http://www.ebook.edu.vn

Các phương pháp ñ tính toán doanh thu hòa v n (thư ng t l v i năng su t) c n ph i ñư c tham kh o thêm các tài li u khác. Tuy nhiên m c ñ nh hư ng c a chi phí ñ n thi t k c n ph i ñư c làm rõ. Chi phí ñ u tư bao g m chi phí s n xu t ng, ph ng, v n chuy n ng, ñào rãnh (trên ñ t li n), ñ t ng, làm rãnh (ngoài khơi), các chi phí này tăng khi ñư ng kính tăng. Khi áp su t m th p ho c ñư ng ng dài có th c n ñ n h th ng bơm. Khi ñó chi phí ñ u tư bao g m bơm, ñ ng cơ, nhà xư ng, ñư ng giao thông, giàn ñ (ngoài khơi) và các thi t b ph tr khác. Có th th y r ng, càng ít tr m bơm ho c bơm có công su t càng nh thi ñư ng kính ng tương ng ph i càng l n, ho c ngư c l i, chi phí lo i này s tăng khi ñư ng kính ng gi m. Chi phí v n hành bao g m ki m tra tuy n ng (thay ñ i ít nhi u tuỳ theo kích thư c ng), b o trì bơm, chi phí nhân công v n hành và nhiên li u. Các y u t khác cũng c n ñư c xem xét bao g m chi phí d ng h th ng và b o trì. Năng su t ñư ng ng nên ñư c xem xét v i m t trong các bơm không ho t ñ ng m c dù ñi u này có th ñư c x lý b ng cách s d ng nhi u bơm hơn m c song song ho c n i ti p t i các tr m bơm. Phân tích ñ tin c y t ng th ph i ñư c th c hi n n u chi phí chi ti t là y u t quan tr ng. 2.4 L a ch n kích thư c ng Các y u t c n ñư c xem xét trong l a ch n kích thư c tuy n ng là: - Năng su t thi t k . - Năng su t ng u nhiên. - V n t c s n ph m. - Tu i th làm vi c c a áp su t gi ng. - S t i ưu hoá các y u t ñư ng kính, áp su t, b dày ng. Các yêu c u v thu l c dòng ch y và t n tr c a s n ph m s ñư c s d ng trong vi c ñánh giá sơ b ñư ng ng kính. 2.5 L a ch n v t li u S rò r t các ñư ng ng là ñi u không th ch p nh n c v y u t thương m i l n y u t an toàn và ô nhi m môi trư ng. ði u này d n ñ n vi c v n chuy n các lưu ch t như v y ñòi h i h th ng ñư ng ng ph i có s ñ ng b cao nh t, có kh năng ch u ñư c áp su t thích h p mà không có nguy cơ hư h ng. ð tr giúp ngư i thi t k trong quá trình l a ch n v t li u, các tiêu chu n công nghi p ñã ñư c t o ra theo phân lo i v t li u và quá trình s n xu t ñ ñáp ng các yêu c u ph m ch t ho t ñ ng, các m c ñ ch p nh n ñư c, ñ b n, ki m soát dung sai và kích thư c… Ngoài ra, hàng lo t các tiêu chu n k thu t công ngh cũng ñư c h tr nh m phát tri n và hoàn thi n các tiêu chu n công nghi p ñ tho mãn các yêu c u c th trong công nghi p d u khí. Các tiêu chu n k thu t công ngh xác ñ nh các yêu c u k thu t cho quá trình thi t k , mua bán, và l p ñ t các thi t b ph tùng ñư ng ng khác nhau. Các yêu c u v hi u qu c n ph i ñư c l a ch n ñ i v i v t li u và phương pháp hàn. S hi u bi t th u ñáo v nh hư ng c a các tiêu chu n thi t k ñ i v i h th ng ñư ng ng cu i cùng là r t c n thi t. T ñây, các tính ch t cơ h c và
49
http://www.ebook.edu.vn

hoá h c, dung sai kích thư c có th ñư c xác l p. Các yêu c u ñ c bi t ñ i v i h th ng như kh năng ch ng ăn mòn và các yêu c u v l p ñ t, xây l p cũng nh hư ng liên ñ i ñ n quá trình thi t k khái ni m. Thư ng ng ñư c ch t o b ng thép, tuy nhiên vi c s l a ch n b h n ch do các ch ng lo i thép ñư c s d ng ñ tho mãn các yêu c u k thu t. S l a ch n thép thông thư ng có xu hư ng ch n s n ph m có ch tiêu k thu t cao hơn vì lý do kinh t . Khi c n ph i hoàn thi n hơn các ñ c tính k thu t c a ng thép carbon. Có th s d ng thép không r , ng có b c ngoài ho c lót bên trong. Các v t li u ñ c bi t như v y hi n nay giá thành còn khá cao so v i thép carbon, tuy nhiên khi k thu t s n xu t tr nên tiên ti n hơn thì giá thành c a chúng có th gi m. Các v t li u phi kim lo i và composite ñã ñư c s n su t cho công nghi p d u khí d ng các ng d o và các ng có lót nhi u l p polymer. Vi c s d ng các ng ñư c làm hoàn toàn t v t li u polymer ñã r t ph bi n ñ i v i các h phân ph i khí áp su t th p. V t li u polymer ñư c xem là v t li u hàng ñ u cho vi c v n chuy n khí khi r i ro b phá ho i t phía th ba không l n. 2.6 L a ch n b dày ng Các tiêu chu n thi t k c a các qu c gia khác nhau ñưa ra các tiêu chu n k thu t khác nhau cho vi c l a ch n b dày ng v n hành có áp su t. Khi l a ch n các lo i ng s d ng cho các nhu c u ñ c bi t, c n ph i quan tâm ñ n hi n tư ng tăng áp ñ t ng t, ñ c bi t trong trư ng h p trong h th ng không có thi t b x lý hi n tư ng này. Các y u t nh hư ng ñ n b dày ng: - Ap su t thi t k - Nhi t ñ thi t k - Ăn mòn - Phương pháp l p ñ t - ð a hình ñáy bi n - ð n ñ nh - Tu i th thi t k c a h th ng ñư ng ng Các ñi u ki n v n hành v áp su t cũng có tác ñ ng ñ n vi c ch n ng su t b n c a v t li u theo yêu c u b dày ng. Có s khác nhau v m t s d ng ñư ng ng ñ t li n do công tác s a ch a d dàng hơn và ít t n kém hơn so v i môi trư ng ngoài khơi. môi trư ng ngoài khơi, xu hư ng chung là th c hi n các tính toán th n tr ng ñ i v i các yêu c u cho b dày ng. Tuy nhiên cũng ph i c n th n trong trư ng h p ñư ng ng ñ t li n khi l a ch n tuy n ng và nghiên c a ñ g n nhau t i các v trí ñ c bi t. Ví d cho trư ng h p này là b dày ng t i trung tâm dân cư và trên các nông tr i ph i có kh năng ch u ñư c các va ch m cơ h c v i các thi t b ñào ñ t. N u ng có ñư ng kính l n thì quá trình thi t k ng c n ph i xem xét c n th n các ngo i l c tác ñ ng lên ng, cũng như ki m soát c n th n quá trình l p ng. ði u này ñ c bi t quan tr ng ñ i v i ng m ng ch u áp su t c a ñ t mà không b nh hư ng v ñ tròn và tính toàn v n c a c u trúc. Các ng thép có t l ñư ng kính/b dày vư t quá 96 ph i ñư c ki m soát c n th n.
50
http://www.ebook.edu.vn

Vi c áp d ng b dày cho phép ăn mòn có th ñư c tính ñ n n u có s hi n di n các ch t ăn mòn cùng v i nư c: - CO2 ăn mòn ng t - H2S ăn mòn chua - O2 ăn mòn oxi hoá b ng oxi M c ñ ăn mòn ñư c ki m soát b i các bi n c v t lý sau: - Nhi t ñ - Áp su t - ð d n - pH - N ng ñ ch t ăn mòn - T c ñ dòng ch y Ngoài ra ñ ăn mòn ch u tác ñ ng ph như: - Trình ñ cán thép - Các lo i ng su t (c ñ nh và chu kỳ) - Quá trình x lý nhi t - Liên k t c a các kim lo i Các ng b ăn mòn t c ñ th p có th ñư c x lý b ng b dày b sung cho phép ăn mòn. Trư ng h p ăn mòn t c ñ cao hơn có th ñư c x lý b ng cách s d ng các ch t c ch ăn mòn ho c s d ng v t li u thay th thích h p. Ch t c ch ăn mòn không th ñ t hi u su t b o v 100%, do v y ngư i thi t k ph i lưu ý ñ n ñi u này khi dùng chúng ñ kh ng ch hi n tư ng ăn mòn. Tương tác liên k t gi a s n ph m và ch t c ch ăn mòn ph i ñư c gi i qu t m t cách riêng r . Trư ng h p có ho c không có s d ng ch t c ch ăn mòn thì t ng các b dày ăn mòn cho phép không ñư c vư t quá 6mm vì ăn mòn thông thư ng không th có giá tr cao như v y. Trong quá trình ñ t ng thì ng có th ch u các ng su t u n trong quá trình thao tác cũng như khi ng ti p xúc v i b m t ñáy c a rãnh. ng c n ph i có b dày ñ ch ng l i các ng su t u n này và hi n tư ng o n ng. 2.7 L a ch n l p ph ch ng ăn mòn ðư ng ng có th b ăn mòn t bên trong do lưu ch t s n ph m ho c nư c bám vào ho c t bên ngoài do tác ñ ng ăn mòn m nh c a các ñi u ki n ăn mòn t ñ t ho c nư c bi n. Các h th ng l p ph ñư ng ng thư ng ñư c s d ng là: - Các l p ph b ng nh a ñư ng ñư c tăng cư ng cơ tính b ng s i th y tinh ho c nh a than ñá. - Polyenthylene (PE) - Các l p ph epoxy liên k t b ng phương pháp nóng ch y (FBE) 2.8 L a ch n l p cách nhi t Trong quá trình thi t k khái ni m nên xem xét ñ n các yêu c u v cách nhi t cho ng n u có. L p cách nhi t cho ng nh m gi m lư ng nhi t th t thoát d c theo chi u dài ng có th ñư c yêu c u cho m t s trư ng h p dư i ñây:
51
http://www.ebook.edu.vn

L ng tách wax (paraffin): Các v n ñ v ñ nh t cao có th x y ra do ngu n g c d u thô khai thác t i các vùng khác nhau có th ch a t l l n wax (paraffin), có khi l n hơn 5% kh i lư ng. nhi t ñ th p (th p hơn ñi m v n ñ c–cloud point) có th x y ra hi n tư ng hình thành các tinh th wax l ng ñ ng trên thành ng làm gi m hi u su t v n chuy n ho c có th làm t c ngh n ñư ng ng. Các k t t a wax có th ñư c x lý b ng các phương pháp liên t c như bơm hóa ch t, duy trì nhi t ñ ho c thông thư ng nh t là dùng thoi c o ñư ng ng (pig). Các k thu t gián ño n (off-line) khác có th ñư c s d ng như ngâm r a ñư ng ng b ng xylene ho c th i s ch ng b ng khí nhưng các bi n pháp này cũng có như c ñi m l n là th t thoát s n ph m trong quá trình ngưng ho t ñ ng nhà máy khi các thi t b can thi p, và ñ tin c y c a các thi t b như v y không b o ñ m. S hình thành hydrate: S hình thành hydrate trong khí có th b c ch b ng cách duy trì nhi t ñ trong ng cao hơn nhi t ñ hình thành hydrate cũng như b ng cách bơm methanol ho c glycol. Vi c v n chuy n các hóa ch t này ñ n ñ u vào c a ñư ng ng s ñòi h i: s d ng các b n ch a ho c các h ñư ng ng b sung và thư ng ñòi h i ph i có thi t b tách cu i ñư ng ng ho c các thi t b x lý. L a ch n l p cách nhi t: M t s lo i d u thô có ñ nh t r t cao nhi t ñ ñư ng ng thông thư ng và ñôi khi n u có nư c l n vào thì có th hình thành nhũ tương có ñ nh t cao. Có ba bi n pháp có th xem xét l a ch n m t cách riêng r hay k t h p v i nhau dư i ñây: Tăng ñư ng kính ng, m c dù ñiêu này có th ti m tàng nguy cơ ăn mòn ho c các v n ñ ñóng c n trên ñư ng ng khi v n hành do t c ñ dòng ch y b gi m. Bơm thêm hóa ch t làm tăng kh năng v n chuy n ho c hóa ch t phá h nhũ tương. Các hóa ch t này thư ng ñ t có th ñòi h i vi c l p ñ t thêm các ñư ng ng ho t ñ ng ph tr ho c các lõi trung tâm ñ c bi t khi khai thác dư i ñáy bi n. Duy trì nhi t ñ dòng ch y b ng cách s d ng l p cách nhi t và các thi t b gia nhi t d u ho c thi t b bù nhi t. Chôn ng cũng là m t bi n pháp quan tr ng làm tăng kh năng cách nhi t m c dù ñ i v i ñư ng ng ngoài khơi phương pháp này có th khó th c hi n ho c ñòi h i chi phí cao. Tiêu chu n k thu t khi giao nh n ð ñáp ng các yêu c u nguyên li u ñ u vào cho các thi t b ch bi n cu i ñư ng ng, thư ng lưu ch t ph i th a mãn thông s t i thi u nào ñó v áp su t nhi t ñ . Trong trư ng h p không th ñáp ng nhi t ñ và áp su t yêu c u có th dùng các bi n pháp x lý như l p ñ t thêm thi t b gia nhi t và các thi t b tách b sung ho c có th cách nhi t ñư ng ng.

52

http://www.ebook.edu.vn

2.9 Vòng bù dãn n Trư c khi b t ñ u thi t k có m t s thông s c n ph i ñư c ñánh giá và phân tích ñ nh y. Các ñư ng ng và ph n bù dãn n thư ng ñư c x lý theo tiêu chu n th a mãn ng su t. Các thi t b bù dãn n ngoài khơi ph i ch u các t i tr ng dãn n và các t i tr ng c a dòng ch y cũng như sóng. T t c các lo i t i tr ng ñ u có th ñư c làm gi m. Dãn n nhi t có th ñư c làm gi m b ng cách s d ng phương pháp l p ñ t lèn ch t (nh chôn và lèn ñá ngoài bi n) ho c tăng tr ng lư ng ng (s d ng neo và l p ph bêtông). T i tr ng c a sóng có th ñư c làm gi m b ng cách chu n b các nhà che ch n ho c dùng các t m ph . 2.10 L a ch n phương pháp b o v ch ng ăn mòn Các ñư ng ng ngoài khơi thư ng ñư c b o v b ng các lo i anode hy sinh trong khi ngư c l i ñ i v i ñư ng ng ñ t li n thư ng s d ng h th ng cung c p dòng ñi n t ngu n ngoài. Lo i, kích thư c và kho ng cách các anode ph i ñư c xác ñ nh nh m xem xét các v n ñ sau: - Kh i lư ng c a v t li u anode ph i ñ ñ b o v ñư ng ng trong su t quá trình ho t ñ ng c a h th ng ñư ng ng, luôn ph i lưu ý ñ n thông s ñi n tích t i ña các l p ph b n t gãy hay phá h ng trong quá trình v n hành ng. - Di n tích b m t c a các anode ph i ñ l n ñ cung c p ñ cư ng ñ dòng ñi n ñ b o v ñư ng ng cho t i th i ñi m cu i cùng c a tu i th làm vi c c a ñư ng ng, lúc ñó h u h t các anode ñã b tiêu hao trong quá trình ho t ñ ng. - Kho ng cách gi a các anode ñư c xác ñ nh ñ có ñư c kích thư c thích h p cho anode. N u các anode ñư c l p ñ t vào ng trên m t xà lan ñ t ng ngoài khơi thì chúng ph i có tr ng lư ng gi i h n. B dày c a anode có th ñư c xác ñ nh b ng chi u dày c a l p ph betone t o tr ng lư ng. 2.11 Phân tích c t ng D li u cơ b n và các yêu c u c a phía th ba ñ i v i các v trí c t nhau c a ng nên ñư c ki m tra trong giai ño n thi t k khái ni m. M t s ñi m c n xem xét ñ i v i ñư ng ng ngoài khơi là: - Góc t i ñi m c t nhau. - Chi u cao yêu c u c a c t d , các ñi m ti p xúc ng t i v trí c t nhau và hình d ng t ng th c a ng t i v trí c t nhau. - Chi u dài c a ño n ng t do và ñ n ñ nh c a nó. - Kh năng ch u ñ ng c a ng ñ i v i hi n tư ng c t xoáy và các t i tr ng môi trư ng. - Kh năng ch u ñ ng c a ñ t và khuynh hư ng b lún c a b t kỳ c t ñ . - Ngăn ng a hi n tư ng ng b o n lên. - Dung sai ñ t ng ñ i v i vi c chu n b c t nhau c a ng.
53
http://www.ebook.edu.vn

- Các t i tr ng khi ñ t ng, trong ñi u ki n th th y l c, và trong ñi u ki n v n hành. - Các t i tr ng xu t hi n do quá trình lèn, ñ m ñá t i v trí c t nhau. - Kh năng b phá h y b i neo c a các tàu ñánh cá. - Các yêu c u c a các ngư i v n hành, ngư i ch ñư ng ng c a phía th ba. Các ñư ng ng ñ t li n ñòi h i các xem xét ñ c bi t b i khi nghiên c u ñ g n nhau và nghiên c u tuy n ng có th xu t hi n các yêu c u cho ñư ng ng t i v trí c t nhau v i các ñ c trưng v ñ a lý và dân cư khác nhau. Các ñ c trưng có th bao g m: - Các ñư ng ng khác, thư ng c t qua rãnh ho c mương, tuy r ng ñã xem xét v v n ñ b sung b dày ng ho c có b dày ng ñ c bi t. S tương tác c a h th ng b o v ñư ng ng b ng dòng ñi n ngoài cũng ph i ñư c ñánh giá c n th n. - Các v trí c t nhau qua sông ho c c a sông cũng yêu c u vi c áp d ng các k thu t kéo ng, và b n thân ng thư ng ñòi h i ph i có l p ph tr ng lư ng. - Các v trí c t nhau qua ñư ng b và ñư ng s t có th ñòi h i các k thu t như làm c u vư t, b c ng ho c làm ñư ng h m, tuy r ng vi c thi công có th làm gián ño n giao thông nhưng v n nên xem xét vi c s d ng phương pháp ñào h . - Các ch c t nhau v i vũng l y hay vùng ñ m l y có th bao g m vi c ph tr ng lư ng cho ng, làm b m t ñư ng t m th i và nh p b sung v t li u san l p. Các v trí c t nhau có th áp d ng phương pháp khoan ñ nh hư ng. Phương pháp này bao g m vi c khoan t ñ u này sang ñ u kia, gi cho l m b ng bêtông, kéo ng qua l s d ng dây khoan. K thu t này khá thông d ng ñ i v i các v trí c t nhau v i sông, có kho ng cách l n ho c có m t ñ lưu thông l n. 2.12 L p l ch trình Thi t k khái ni m nên quan tâm ñ n các yêu c u l ch trình xây l p ñư ng ng. Các ñư ng ng ñ t li n thư ng ph c t p do ph i c t qua quá nhi u ranh gi i c a các ch ñ t khác nhau. Các s p x p ñ c bi t c n ph i ñư c th c hi n ñ có quy n ñi l i, s cho phép s d ng ñ t, làm ñư ng càng s m càng t t trư c khi ti n hành các ho t ñ ng xây l p ñư ng ng. Thi t k khái ni m nên quan tâm ñ n s phát tri n c a k ho ch th c hi n d án sơ b trong ñó chi ti t hóa các yêu c u l ch trình c a t t c các ho t ñ ng di n ra trong th i gian dài. Các t l th i gian trong vi c ch t o giàn và l p ñ t, quá trình xây l p tr m ñ t li n có th tham kh o t trình t các ho t ñ ng trong vi c phát tri n m t m ngoài khơi. Thư ng là khung th i gian c th cho quá trình l p ñ t ng và liên k t thi t b liên quan ñ n các th i ñi m khác nhau trong năm, s có s n c a các xà lan l p ñ t, th i gian xây d ng và th i gian l p ñ t, v trí xà lan ñ t ng, v trí và ki u neo cho các giàn n i và các tàu trong khu m .
54
http://www.ebook.edu.vn

Th i gian c p phép, thương th o v i ch s h u c a các lô khai thác khác, ho c các ñ i tư ng s d ng vùng bi n khác cũng thư ng ñóng vai trò r t quan tr ng. Thi t k chi ti t nên ñư c th c hi n trư c khi l p ñ t, tuy nhiên các m t hàng thi t b ñòi h i th i gian ch t o và ñ t hàng tương ñ i lâu như van, bích, b ph n n i… c n ph i ñư c xác ñ nh, thi t k và ch ñ nh trư c cho quá trình mua s m thi t b sao cho vi c giao nh n các thi t b như v y có th ñư c th c hi n trư c khi công vi c ch t o và l p ñ t ñư c b t ñ u. Do v y thư ng ph i bàn b c gi i quy t d t ñi m trong quá trình thi t k khái ni m các v t tư thi t b quan tr ng ñòi h i th i gian dài như v y (thư ng các lo i v t tư này có chi phí cao) v m t mua s m thi t b . Trong trư ng h p này, l ch trình chính xác và có tính ñáp ng th c t l2 y u t quan tr ng ñ t i ña hóa tính h u d ng c a thi t k khái ni m.

3. Thi t k cơ khí cho ñư ng ng
ðư ng ng ph i có ñ ñ b n ch ng l i các t i tr ng tác ñ ng lên nó, trong quá trình xây l p và th nghi m ñư ng ng và khi ñư ng ng ñã ñưa vào v n hành. Trong quá trình xây l p, ng s b u n, kéo và xo n. Khi ng ñưa vào v n hành nó s b tác ñ ng b i áp su t bên trong t lưu ch t và t bên ngoài b i môi trư ng bi n và ñ t xung quanh, ngoài ra còn có các ng su t gây ra b i s thay ñ i nhi t ñ . ðư ng ng có th ch u t i tr ng bên ngoài, ch ng h n ng dư i bi n, t i tr ng là các va ch m v i neo, neo lư i cá, v i trư ng h p ng trên ñ t li n, t i tr ng ngoài có th là s l ng xu ng khác nhau c a ñ t xung quanh ng, t i tr ng t o ra t các phương ti n giao thông trên ñ nh ng, ho c là va ch m v i các thi t b ñào ñ t. Các yêu c u v ñ b n cho các ñư ng ng ngoài bi n thư ng cao hơn so v i ñư ng ng ñ t li n. V n ñ ñư c trình bày sau ñây áp d ng khi thi t k ñ b n ch ng l i áp su t trong, áp su t ngoài, ng su t d c tr c, hi n tư ng u n ng, hi n tư ng va ch m và móp ng, hi n tư ng u n ng cong lên. 3.1 Thi t k ch ng l i áp su t bên trong Áp su t bên trong t o ra t lưu ch t v n chuy n trong ng là t i tr ng quan tr ng nh t cho m t ñư ng ng. Trong trư ng h p ñi n hình, m t ng 30 inch ch u áp su t trong 15Mpa ch u t i tr ng t ng là 11MN trên m i mét ñư ng ng, thì khi ñó m i mét ñư ng ng ch u m t l c vòng có ñ l n là 5.5MN. Ngoài ra, ng su t vòng t o ra b i áp su t trong ñư c xác ñ nh ch y u b ng phương pháp th ng kê sao cho không x y ra tình tr ng tái phân b ng su t nào ñ l n và ng su t không b b sung ho c làm suy gi m b i ng su t ñàn h i. N u ng su t vòng quá l n, ñư ng ng có th b o n theo hư ng chu vi, hi n tư ng o n di n ra ti p theo s làm m ng ñư ng ng và cu i cùng gây gãy ng.
55
http://www.ebook.edu.vn

Công th c ñơn gi n nh t ñ tính ng su t vòng sH gây ra b i áp su t trong là phương trình Barlow:
sH = pD 2t

v i p là áp su t trong, D là ñư ng kính ng, t là b dày ng. Công th c này không có ñ chính xác khá t t. K t qu này thư ng cao hơn ng su t t i ña, do v y nhi u quy t trình này khi thi t k . Công th c này có th ñư c vi t l thuy t tho mãn yêu c u v ng su t vòng giá tr tương sau:
t= pD 2 f1 f 2Y

tính t phương trình c ch p nh n phương i cho b dày ng lý ng su t ñàn h i như

V i: Y là ñ l n c a ng su t ñàn h i c a v t li u làm ng. f1 là h s thi t k , di n t ng su t vòng t i ña cho phép là tích s c a ng su t ñàn h i. f2 là h s dung sai ch t o ng, cho phép s sai l ch c a b dày ng so v i b dày danh nghĩa, thư ng là 0.875, có nghĩa là b dày có th th p hơn b dày danh nghĩa t i ña cho phép là 12.5%. H s thi t k hay là h s s d ng hay h s h u d ng thư ng l y giá tr 0.72 cho ñư ng ng và l y giá tr th p hơn cho ng ñ ng và các ño n ng g n v i giàn ngoài khơi ho c các vùng b h n ch hay các tuy n ñư ng giao thông ñ i v i ñư ng ng trên ñ t li n. Các quy t c ch ñ nh m t cách khác nhau các giá tr t i ña cho h s thi t k , tuỳ thu c vào v trí ñ a lý và các xem xét xác ñáng khác. Ví d ñ i v i ñư ng ng 30 inch thì D = 762mm; p = 15Mpa; Y = 413.7 N/mm2; f1 = 0.72; f2 = 0.875 và t = 21.9mm tính toán theo công th c trên. Trong th c t thông thư ng, kích thư c ñư ng ng ñư c l a ch n tuân theo tiêu chu n API. B dày k ti p trong tiêu chu n API là 22.2mm, nên có th ch n b dày này cho ng trên. Trong trư ng h p ñ c bi t ñư ng ng có th có ñư ng kính và b dày b t kỳ. Ví d trong trư ng h p ñư ng ng l n và dài thì ti t ki m chi phí so v i s d ng ñư ng ng theo API là khá ñáng k . 3.2 Thi t k ch ng l i áp su t ngoài Áp su t bên ngoài ñ l n có khuynh hư ng làm cho ñư ng ng tr nên oval và cu i cùng là phá hu chúng. M t ñư ng ng tròn hoàn h o ch u tác ñ ng b i áp su t trong có ñ l n tăng d n m t cách n ñ nh s v n không b méo cho ñ n khi áp su t ñ t ñ n giá tr g i là áp su t ñàn h i t i h n, pcr cho b i phương trình:
ER pcr =   1 − n 2 4 t 
3

(

)

56

http://www.ebook.edu.vn

Trong ñó R là bán kính trung bình, t là b dày ng, E là modul ñàn h i và n là t s Poisson. T i giá tr áp su t ñàn h i t i h n ng s b phá h y l p t c. ð i v i h u h t các ñư ng ng, áp su t ñàn h i t i h n thư ng có giá tr r t cao, ví d ñ i v i ñư ng ng 30inch v i b dày 22.2mm, giá tr áp su t ñàn h i t i h n là 12.5Mpa, tương ng v i ñ sâu nư c là 1250m, khi ñó s t o ra ng su t vòng kho ng 208N/mm2. S o n ng theo hư ng chu vi do áp su t có th x y ra, tuy nhiên s phá hu ng b i ñàn h i luôn x y ra ñ u tiên ngo i tr v i ñư ng ng r t m ng. Các ñư ng ng th c t thư ng không tròn m t cách hoàn h o mà có hình oval m c ñ nào ñó. ð oval c a ng thư ng ñư c ki m soát b ng các tiêu chu n k thu t c a ng. Khi m t ng không tròn ch u tác ñ ng c a áp su t bên ngoài, ñ méo c a ng s tăng liên t c và tr nên r t l n khi áp su t ñ t ñ n giá tr tính toán b i phương trình tính pcr trên. Hi n tư ng o n ng có th x y ra do nhi u nguyên nhân khác hơn là do tác ñ ng c a áp su t bên ngoài, ví d như, quá trình u n ng khi thi công cây l p ho c các phá hu cơ h c do tác ñ ng bên ngoài. Các hi n tư ng o n ng như v y thư ng phát tri n d c theo chi u dài ng c a áp su t bên ngoài nh hơn áp su t t i h n ñ x y ra hi n tư ng phá hu do ñàn h i. Hi n tư ng này ñư c g i là hi n tư ng o n ng lan truy n và n u x y ra có th phá hu m t chi u dài ng ñáng k . Hi n tư ng o n ng lan truy n c n ñư c gi i quy t trong quá trình thi t k khái ni m. Các ñư ng ng chôn dư i ñ t cũng ch u tác ñ ng c a các t i tr ng làm oval ng do tr ng lư ng c a ñ t và phương ti n giao thông… ñi qua trên phía trên ng. 3.3 Thi t k ch ng ng su t d c tr c M t ñư ng ng khi v n hành ch u ng su t d c tr c cũng như ng su t vòng. Các ng su t d c tr c xu t hi n ch y u t hai tác ñ ng. Th nh t là tác ñ ng Poisson làm cho m t thanh kim lo i b kéo giãn v i s c căng ñ ng tr c s b co l i theo phương vuông góc, do v y n u s co l i theo phương vuông góc này b kh ng ch thì s xu t hi n m t ng su t tương ng. Do ñó, khi m t ng ch u áp su t bên trong, m t mình ng su t kéo theo phương chu vi s gây ra bi n d ng kéo theo phương chu vi và bi n d ng nén theo phương d c tr c. Nói m t cách khác, n u ng ch ch u ng su t phương chu vi và không ch u ng su t d c tr c thì ng s b kéo theo phương chu vi làm ñư ng kính ng l n lên và b nén theo phương d c tr c làm ng ng n l i. N u hi n tư ng nén theo phương d c tr c b h n ch , ví d b i l c ma sát v ñáy bi n ho c do b liên k t ch t v i các b ph n c ñ nh như giàn, khi ñó s xu t hi n m t ng su t theo phương d c tr c. Tác ñ ng th hai có khuynh hư ng gây ra ng su t d c tr c là nhi t ñ . N u nhi t ñ c a ng tăng lên, và ng có th dãn n tho i mái theo m i hư ng, nó s dãn n theo c phương d c tr c và chu vi. Dãn n theo phương chu vi thư ng hoàn toàn không ch u s ma sát c a ñáy bi n và các b ph n liên k t. Theo ñó
57
http://www.ebook.edu.vn

n u hi n tư ng dãn n b kh ng ch , thì ng su t nén theo phương d c tr c s xu t hi n trong ng. ng su t d c tr c có hai thành ph n, th nh t có liên quan ñ n áp su t và th hai có liên quan ñ n nhi t ñ . Thành ph n áp su t là dương (kéo) và thành ph n nhi t ñ thư ng là âm (nén). K t qu cu i cùng là kéo hay nén ph thu c vào ñ l n tương ñ i gi a áp su t và ñ tăng nhi t ñ . L y ví d cho ng có ñư ng kính ngoài 30inch, b dày 22.2mm ñư c minh ho trư c ñây, áp su t bên trong là 15Mpa và ñ tăng nhi t ñ là 900, thành ph n áp su t c a ng su t d c tr c là + 75N/mm2 và thành ph n nhi t ñ là -221 N/mm2, do ñó ng su t d c tr c cu i cùng là -146 n/mm2.

4. Phương pháp xây l p ñư ng ng
N u m t ñư ng ng không ñư c xây l p, ki m tra và th nghi m t t thì ñư ng ng không th ñư c phép v n hành cho dù nó ñã ñư c thi t k r t k lư ng và l a ch n v t li u r t phù h p. ð i v i c h th ng ñư ng ng ñ t li n và ngoài khơi, luôn ph i th c hi n các công vi c sau: v n chuy n và b o qu n ñư ng ng, ch t o ng, ki m tra ng. 4.1 V n chuy n v t li u làm ng V n chuy n ñư ng ng Các hư h ng cho ñư ng ng và l p ph c a ng thư ng gây ra thi t h i nghiêm tr ng do v y ñư ng ng c n ph i ñư c x lý m t cách c n th n. B t kỳ hư h ng cho ñư ng ng thư ng gây các ñi m t p trung ng su t khi có áp su t và có kh năng gây h ng ñư ng ng t i các v trí ñó. ðư ng ng trư c khi ñư c v n chuy n ñ n công trư ng xây l p ph i ñư c ph hoàn ch nh, ho c t i nhà V n chuy n ng máy s n xu t ng ho c t i Công ty ph ng. Thư ng vi c ph l p bê tông cho ng ñư c th c hi n trư c khi xây l p ñư ng ng và kho ng cách g n so v i v trí thi công xây l p ñư ng ng. C n ph i ki m tra toàn b trư c khi b t ñ u b c d ng lên phương ti n v n chuy n. C n ph i th ng nh t v chi phí ñ n bù cho nh ng hư h ng ñư ng ng x y ra trong quá trình v n chuy n trong giai ño n này. Các s li u v s lư ng ng, s lư ng các ño n, chi u dài và tình tr ng c a ng c n ñư c lưu tr ñ s d ng cho d án cũng như cho các quá trình thi công ng sau này như quá trình hàn ng hay kéo ng.
58
http://www.ebook.edu.vn

T i các v trí ñ c bi t c n ph i xem xét các yêu c u ñ c trưng cho ng như các b dày ng khác nhau, các ng ñã ñư c th nghi m trư c hay các ng ñã ñư c ph bê tông. Thư ng các nhà th u ch i trách nhi m nhân ng t i các công trư ng thi công d c theo tuy n ng, quá trình b c d ng khi v n chuy n trên ñư ng và quá trình r i ng chưa gi i quy t ng xong. Tuy v y thư ng vi c này làm ph c t p cho quá trình lưu tr tài li u. Trên các vùng ñ t ph ng và ch c ñi u ki n th i ti t t t các xe t i có th ñôi khi ñ các ñư ng ng d c theo chi u dài làm vi c n u c n. Thông thư ng hơn, thư ng ngư i ta s d ng các h c c d n ñư ng cho các khu v c khó thi công ho c khu v c c t ngang ñư ng ray ñ gi m thi u t i tr ng c a ñ t lên ng. T i các vùng có nhi u cây c i và các khu v c không th ra và ho c t i các vùng ñ t không ch u ñư c t i tr ng b c d cao có th s d ng tr c thăng. Phương pháp này r t hi u qu n u quá trình d ng không làm hư h ng các ng g n ñó. Ngoài ra có th s d ng thuy n ñ m khí cho các vùng có kh năng ch u t i tr ng th p. X lý các v t li u Có nhi u yêu c u nghiêm ng t ñ i v i quá trình x lý ng và chúng c n ñư c quan tâm ngay c khi ñã có m t s công trư ng thi công t m th i. C n dùng các móc ho c nâng ng thích h p trong m i giai ño n, chu n b trư c các b ñ ho c các b ph n b c b ng v t li u m m nh m b o v ng kh i các hư h ng x y ra cho ng do quá trình va ch m ñ i v i ñ t và thi t b khác. V i t t c các ng, s lư ng các l p ñư c s p x p s ñư c gi i h n ñ tránh các l c tác ñ ng quá l n ñ i v i các l p th p hơn do có th gây ra nh ng hư h ng cho l p ph ho c trong trư ng h p ng có ñư ng kính l n có th làm méo ng gây khó khăn cho quá trình hàn ng sau này. Ngoài ra c n ph i quy ñ nh chi u cao t i ña nh m th a mãn các yêu c u an toàn chung cho các quá trình thi công. ð i v i các ñư ng ng ñ t li n, trư c khi th ng, vi c b o v ñ i v i các ñư ng dây ñi n ho c bi n báo s hi n di n c a chúng c n ph i ñ ơc th c hi n và c n thi t ph i tuân th các yêu c u an toàn ñ i v i công nhân v n hành. N u có bi n báo nguy hi m nào b hư h ng c n ph i thay th ngay l p t c, do m i nguy hi m khi ti p xúc v i ñư ng dây ñi n khi ñang v n hành. N u có bi n báo nguy hi m nào b hư h ng c n ph i thay th ngay l p t c, do m i nguy hi m khi ti p xúc v i ñư ng dây ñi n ñang v n hành có th là hi m h a l n cho các c n c u trong quá trình thao tác xây l p ñư ng ng. Trong quá trình th ng, thư ng ti n hành chuy n các s ra phía ngoài ñư ng ng, s d ng các màu ho c ký hi u ñ bi u th s thay ñ i c a các ñ c tính c a ng. Các ñư ng ra vào c n ph i có ñ ph c v cho các dân cư trong các khu v c ñ c bi t, ngăn cách b ng các hàng rào, ngoài ra c n t o m i liên h thư ng xuyên v i các cư dân trong khu v c có liên quan. C n quan tâm ñ n các quy ñ nh v n chuy n trên ñư ng giao thông và các ñ c ñi m b t thư ng như các gi i h n v tr ng lư ng trên các ñư ng và các
59
http://www.ebook.edu.vn

chi u cao c a c u, chi u r ng c a các l i ra vào, các ch ngh n c chai trong h th ng giao thông, các tuy n ñư ng thư ng ñ ơc s d ng trong các ngày ngh . Vi c t o m i quan h v i các b ph n qu n lý ñư ng giao thông và cơ quan c nh sát ñóng vai trò quan tr ng. Các ñi u ki n c a ñư ng xá như t i tr ng quá m c ch ng h n c n ph i có s ñ ng ý c a ch ñư ng và c p có th m quy n tr ơc khi b t ñ u quá trình chuyên ch . Các v trí c n ph i có phép ra vào ñ c bi t qua các ñư ng tư nhân c n ph i ñư c s p x p tr ơc trong giai ño n l p k h ach và vi c xây d ng các ñư ng t m ph i ñư c th c hi n trong giai ño n chu n b cho yêu c u chi u r ng làm vi c. Trong quá trình v n chuy n ñư ng ng ngoài khơi nhi u v n ñ trên không hi n di n ngo i tr giai ño n v n chuy n ng ñ n các b n c ng ñ b c d lên tàu chuyên ch ng. T i b n tàu t t c các yêu c u ñ i v i quá trình nâng ng, x lý ng và b o qu n ng c n ph i ñư c tuân th . Vi c b c d ng lên tàu chuyên ch ph i ñư c th c hi n sao cho ng ñư c phân b ñ u tr ng lư ng và n m m t cách ch c ch n. M t khi các ng ñã ñư c b c d lên tàu thì chúng c n ph i ñ ơc ñ m b o hoàn toàn cho quá trình v n chuy n trên bi n. Khi ng không ñư c c ñ nh ch t chúng có th di chuy n khi ñang ñư c v n chuy n trên bi n, gây ra các hư h ng nghiêm tr ng cho tàu chuyên ch và có th gây nguy hi m cho th y th ñoàn. Các hàng hóa b d ch chuy n có th nh hư ng nghiêm tr ng ñ n giá tr ñi bi n c a tàu. 4.2 Quá trình t n tr các nguyên v t li u ng nên ñư c x p lên giá thành các hàng sát nhau và ñư c c t ch t theo cách nào ñó ñ ngăn ng a kh năng phá h ng ng. Thư ng ph i có ñ u b t ng và b ph n b o v ph n vát mép c a ng trong t t c các quá trình x lý, v n chuy n và t n tr ng. ng có th ph i ñư c b o v bên trong b ng các ch t hút m ñư c cho phép và b t kín các ñ u ñ ch ng s thâm nh p c a hơi nư c. Thi t k c a các b ph n b t ng nên có kh năng ch u ñư c các móc nâng ng trong quá trình nâng ng và x lý ng. Khi t n tr c n xem xét các v n ñ sau: Hàng ng dư i ñáy c n ph i ñư c T n tr ng nâng cao kh i m t ñ t ít nh t 150 mm b ng cách s d ng các thanh d m ñư c ph b ng các t m polyethylene ho c các thanh g ñ m ñ m c ñư c s p x p và làm ph ng ñ ñ không cho ng b phá h ng. C n ph i ki m tra ñ thăng b ng trư cvà sau khi ti n hành bu c ch t ng.
60
http://www.ebook.edu.vn

Hàng ng ñáy nên ñư c s p x p tách r i nhau kh i các ño n ng không b lăn, b ng các nêm g ho c k p g . Các ng nên ñư c s p x p tách r i nhau kh i các ng khác b ng các b ph n cách ly thích h p ñ t theo chi u dài c a ng. Khu v c t n tr ng nên ñư c ñ t nơi sao có th ti p c n trong m i ñi u ki n th i ti t. Các b ph n n i ng như các ño n ng cong, valve, tee … nên ñư c t n tr b ng cách ñ t chúng riêng bi t nhau trên các b m t ñã ñư c x lý. B m t này c n ph i ñư c làm s ch và d p b b t kỳ v t nào co ñ kh năng gây hư h ng cho các b ph n và thi t b ñang t n tr . Các b m t c a bích có th ñư c b o v b ng các s d ng các t m g và các ph n góc c a b ph n n i có th ñư c b o v b ng các ñ u b t. Khi t n tr các v t li u b ng h p kim thép không r c n ph i cô l p chúng kh i kh năng chúng b nhi m khi ñư c ñ t sát v i các ng b ng thép carbon. 4.3 Các quy trình hàn và phương pháp hàn Trong quá trình ch t o ng các ño n ng ñư c s n xu t t i các nhà máy cán thép các ño n ng này sau ñó ñư c v n chuy n ñ n các công trư ng xây l p ñư ng ng và ñư c hàn v i nhau b ng các m i hàn giáp m i theo chu vi ng. Quá trình hàn các ñư ng ng thép thư ng ñư c quy ñ nh trong các tiêu chu n như API 1104 và BS. Ph m vi t ng quát c a các tiêu chu n hàn ñư ng ng là th m ñ nh trình ñ các ch ñ hàn và các quy trình hàn cũng như năng su t quá trình hàn. Cho phép s dung nhi u quy trình hàn khác nhau. Các quy trình hàn h quang kim lo i b ng tay hi n nay ñư c s d ng r ng rãi nh t. Các quy trình chung Phương pháp truy n th ng ñ ch t o chi u dài ng thép liên t c là hàn chúng v i nhau t i các m t c t ng, chi u dài c a ng ñ ơc g i là ño n ng. S lư ng các k thu t có s n là r t nhi u. Quá trình hàn có th ñư c th c hi n trên ñ t li n và trên các xà lan ñ t ng. Phương pháp hàn ng ñư c s d ng thư ng xuyên nh t cho các ng thép carbon là phương pháp hàn h quang kim lo i có b o v (Shield metalare welding –AMAW). Phương pháp hàn h quang chìm t ñ ng hóa (Mechanized Submerged Arc Welding – SAW) thư ng ñư c s d ng khi hàn t ng ñôi ng v i nhau (g i là các ño n ng ñôi) trên các xà lan ñ t ng ho c t i các xư ng hàn ng ñôi khi s d ng cho các d án ñư ng ng l n và do ñó làm gi m th i gian ñ t ng. Khi quá trình n i ng ñôi s d ng phương pháp hàn SAW thì ng có th ñư c quay so v i ñ u hàn ñ quá trình hàn ñư c th c hi n theo v trí n m ngang xuôi theo chi u c a tay ngư i th hàn. Vi c hàn ng là như nhau cho ñ n nay ñ i v i ñư ng ng có th quay so
61
http://www.ebook.edu.vn

Hàn n i ng t i công trư ng

v i ñư ng ng trên cơ cũng như ngoài khơi. Các que hàn ñư c b c cellulose ñư c s d ng r t r ng rãi cho hàn h quang kim lo i. Các que hàn ñư c b c h p ch t cellulose s d ng l p ph h u cơ ho c các ch t gây cháy thư ng có tính hút m, do v y trong th c t , s không cháy m t cách hi u qu khi các ch t gây cháy này b m. Các ñi n c c thư ng ñư c s d ng d c su t chi u dài, quá trình hàn t ñ nh ng ñi xu ng. Quá trình này ñ ơc g i là quá trình hàn “ñi xu ng” hay hàn “ghép ng” và thư ng ñ c trưng b ng hàm lư ng hydro cao và năng lư ng h quang th p. Các ñi u ki n như th yêu c u ph i lưu ý ñ c bi t ñ tránh hi n tư ng n t gãy gây ra do hydro cao và năng lư ng h quang th p. Các ñi u ki n như th yêu c u ph i lưu ý ñ c bi t ñ tránh hi n tư ng n t gây ra do hydro trong các m i hàn. Các lưu ý như v y thư ng là vi c gia nhi t trư c cho ng và s d ng các d ng c tiêu chu n cao cho quá trình làm s ch. Tuy nhiên, trong quá trình hàn ng hi n tư ng n t gãy do hydro cũng b h n ch ph n nào do tương quan khá l n gi a các thành ng m ng v i các ñ an ng ñư c hàn v i nhau. Quá trình hàn “ghép ng” thư ng có xu hư ng gây ra các khuy t t t g c thành ng như hi n tư ng thi u nóng ch y và l n s trong m i hàn . L p hàn th hai, g i là l p hàn nóng, nên ñư c th c hi n càng nhanh càng t t sau khi m i hàn n n b làm l nh quá m c. Vì lý do này, cũng như lý do v năng su t hàn, các m i hàn theo hư ng chu vi ñ i v i các ng có ñư ng kính l n thư ng ñư c th c hi n b i hai th hàn làm vi c ñ ng th i. (Lưu ý r ng quá trình th c hi n m i hàn n n thư ng ñ ơc dùng ñ xác ñ nh v n t c quá trình hàn chung cho ñư ng ng trên b , khi mà có th s d ng các th hàn khác nhau cho bư c hàn n n và hàn làm ñ y). Các nguyên v t li u cho quá trình hàn: Các nguyên v t li u cho quá trình hàn như ñi n c c, dây, que hàn ñ ơc s n xu t b i nhi u công ty khác nhau v i các ngu n nguyên li u khác nhau. Các nguyên v t li u này nên ñư c phê duy t v lo i và nhãn hi u trư c b i cơ quan có th m quy n c p ch ng ch thư ng tuân theo các tiêu chu n k thu t qu c t ví d như AWS 5.1-69 ho c BS 639 ñ i v i các ñi n c c NMA. T t c các nguyên v t li u này nên ñư c t n tr , b o qu n và x lý tuân theo các quy trình ñư c khuy n cáo b i các nhà s n xu t ñ i v i các s n ph m ñ c bi t. Khi s d ng phương pháp hàn GMAW trong th c t ñ i v i thép carbon là thép h p kim th p vi c pha loãng khí b o v b ng CO2 thư ng ñư c s d ng vì lý do kinh t . Khi th c hi n vi c này nên ti n hành hoàn thi n kh năng lo i b oxy c a các dây hàn làm ñ y b ng cách thêm vào các ch t kh oxy như CO2 ñ ñóng vai trò khí ho t ñ ng. B ng cách th c tương t oxy có th ñư c thêm vào khí b o v khi hàn các ñư ng ng thép h p kim kép cùng v i vi c s d ng các dây hàn làm ñ y có hàm lư ng silicon cao. ð i v i các m i hàn r t b h n ch như hàn các b ph n n i, hàn tie-ins… t i các v trí s p x p khó khăn hơn, nên s d ng quá trình hàn ñi lên v i ñi n c c cellulose ho c ñi n c c hàm lư ng hydro th p.
62
http://www.ebook.edu.vn

V trí hàn V trí hàn là m t y u t quan tr ng ñ i v i quá trình hàn và ki m tra trình ñ các th hàn. Trong quá trình hàn ng tư th c a th hàn so v i ng ñư c di n t b ng các con s tham chi u theo ch G (ch r ng ñó là m i hàn rãnh - groove). Các con s ñó là: 1G Quá trình hàn ñư c th c hi n v trí ph ng xuôi theo tay th hàn. Vi c quay ng cho phép hoàn t t m i hàn giáp mí theo chu vi. Các ñư ng phân gi i d c tr c ñư c hàn rãnh t i ñ nh c a ng n m ngang. 2G Quá trình hàn ñư c th c hi n theo v trí n m ngang th ng ñ ng. ng ñư c g n th ng ñ ng sao cho m i hàn giáp mí n m ngang. ðây là v trí tương t v i quá trình hàn ng ñ ng c a giàn t i hi n trư ng. 5G Quá trình hàn ñư c th c hi n theo v trí th ng ñ ng. ng ñư c g n n m ngang v i m i hàn giáp mí th ng ñ ng. ðây là v trí chính c a m i hàn giáp mí ñư ng ng trong quá trình xây l p ng. 6G Quá trình hàn ñư c th c hi n góc 450. ng ñư c làm nghiêng m t góc 450 so v i phương ngang ñ m i hàn giáp mí ñư c s p x p theo v trí ngư c l i 450. Quá trình hàn theo th t c ñư c th c hi n v trí này ñư c dùng ñ ñánh giá kh năng hàn t i m i v trí khác. M t vòng h n ch không gian ñôi khi ñư c thêm vào không gian phía trên c a ng trong quá trình ki m tra trình ñ th hàn (ki m tra 6GR) ñ làm tăng thêm ñ khó c a quá trình ki m tra hàn. Th hàn ñ t ñư c ch ng nh n ki m tra trình ñ hàn 6GR có th hàn m i v trí. Nói chung, các quy trình ñư c th c hi n trong các m i hàn rãnh cũng ñư c xem là tiêu chu n ki m tra trình ñ cho các m i hàn làm ñ y v trí tương t . Vát góc m i hàn Các ño n ng ñư c s n xu t theo tiêu chu n k thu t API5L thư ng ñư c s n xu t v i ñ u ng ñư c vát góc 300 ñ tr giúp cho quá trình hàn. Góc vát này thích h p cho quá trình hàn MMA s d ng k thu t hàn ñi xu ng khi hai ng ñư c ñ t sao cho ph n h g c phù h p v i lo i ñi n c c hàn s d ng. Trong th c t thư ng ph i vát góc l i cho ng trư c khi hàn nh m lo i b t t c hư h ng x y ra trong quá trình v n chuy n ng. ðôi khi quá trình vát mép l i ñư c th c hi n nh m m c ñích gi m th tích hàn yêu c u (nh m làm tăng v n t c hàn) b ng cách làm gi m góc vát khi hàn. Vi c làm tăng v n t c quá trình hàn như v y ít khi hi u qu do vi c làm gi m góc hàn thư ng làm tăng t l khi m khuy t do m i hàn có kh năng ti p c n ít hơn. Quá trình vát góc l i mép ng cũng có th th c hi n khi s d ng quy trình hàn khác. Các vát mép kép ñư c s d ng ñ cho phép ñ c tính nóng ch y t t trong l p hàn làm ñ y. Góc vát mép và hình d ng c a chúng là các bi n s r t quan tr ng ñ i v i ch t lư ng quy trình hàn, vi c ki m tra t i ch góc vát mép trư c khi hàn là y u t quan tr ng nh hư ng ñ n ch t lư ng m i hàn.
63
http://www.ebook.edu.vn

Các vát mép kép cũng có th ñư c s d ng ñ phù h p v i các v t li u dày. Th tích hàn có th ñư c gi m b ng cách gi m góc vát mép khi tách r i các thành ng ñ l n ñ cho phép kh năng ti p c n hi u qu khi hàn nh m b o ñ m quá trình nóng ch y thành ng. Các quá trình hàn cơ gi i hóa M t phương pháp hàn m i khác ñư c s d ng trong hàn các ñư ng ng trên b Nga cho các ng có ñư ng kính l n t i 56inch. Phương pháp này ch c n ng vát mép 70. Thi t b hàn k p ch t hai ng c n hàn b ng các b ph n ti p xúc ñ c bi t. M t ng ñư c c ñ nh trong khi ng còn l i ñư c d ch chuy n v phía ng c ñ nh. M t hi u ñi n th cao ñư c ñ t gi a hai ng và chúng ñư c d ch chuy n ch m cùng nhau. Quá trình phóng ñi n và nóng ch y x y ra t i b m t gi a hai ng theo phương chu vi. V n t c d ch chuy n c a hai ng ñư c ki m soát ch t ch sao cho quá trình gia nhi t hai ñ u ng t o ra s nóng ch y n i hai ng m t cách hoàn h o. 4.4 Quá trình x lý nhi t Quá trình x lý d ng gia nhi t trư c hay duy trì nhi t ñ t i thi u các vùng trung gian có th ph i th c hi n trong quá trình hàn nh m làm ch m v n t c làm ngu i c a v t li u ñư c gia nhi t khi nóng ch y do hàn và b o ñ m m i hàn khô và không b nhi m hydrocarbon. M c ñích c a vi c làm ch m quá trình làm ngu i m i hàn là hoàn thi n vi c u trúc c a các vùng b nh hư ng b i nhi t trong v t li u ban ñ u. Vi c gia nhi t trư c cũng làm tăng nhi t ñ môi trư ng xung quanh m i hàn trong quá trình hàn do v y hydro n u có trong m i hàn s b tách kh i và không b gi l i trong các m i hàn. Vi c gia nhi t trư c cùng v i nhi t t o ra do quá trình hàn (ho c năng lư ng h quang) s t o ra hi u qu mong mu n. S k t h p hi u qu c a vi c làm gi m hàm lư ng hydro và hoàn thi n vi c u trúc s b o v m i hàn kh i hi n tư ng n t gãy do hydro. N u m i hàn b làm l nh nhanh, nó s tích t hydro và t o ra vi c u trúc có khuynh hư ng b bi n d ng cao và d n ñ n n t gãy. Các lo i v t li u làm ng khác nhau có m c ñ b nh hư ng ñ n vi c u trúc khác nhau. Thông thư ng các v t li u có ñ b n cao thư ng nh y v i thay ñ i vi c u trúc do ñó yêu c u ki m soát nghiêm ng t năng lư ng hàn và s gia nhi t trư c hơn các v t li u thông thư ng khác. Các tính ch t v t lý b nh hư ng b i s gia nhi t trư c và năng lư ng hàn là ñ c ng và ñ d o. M i quá trình hàn v b n ch t riêng có ti m n hàm lư ng hydro ph thu c vào kh năng mang m c a khói và khí b o v . Quá trình hàn MMA cellulose v m t b n ch t có ti m n hydro cao, nhưng do thành ng m ng nên chúng d dàng ñư c gia nhi t b i h quang do v y làm gi m nh hư ng c a hydro. Tuy v y, quá trình gia nhi t trư c và gia nhi t trung gian v n có vai trò quan tr ng.

64

http://www.ebook.edu.vn

Nhi t ñ trung gian và nhi t ñ c a m i hàn b t ñ u x y ra. Do ñó ñòi h i có nhi t ñ trung gian t i thi u v i các lý do tương t như quá trình gia nhi t trư c. Có ba lo i x lý nhi t có th th c hi n: làm m, gia nhi t trư c và x lý nhi t sau (gi i phóng hydro ho c kh ng su t): Quá trình làm m: Làm m ng trư c khi hàn nh m: - Làm khô ch s p hàn và ñ t h t các v t d u m , sơn… do ñó làm gi m thi u kh năng t o l x p. - Tăng cư ng b m t bên ngoài c a các ñi m hàn n n do tính th m ư t ñư c tăng cư ng c a ch s p hàn. Khi hàn nhi t ñ môi trư ng 100C c n làm m ng ñ n 500C theo quy trình thông thư ng. Quá trình gia nhi t trư c: Quá trình gia nhi t trư c nh m làm gi m nguy cơ t n t i hydro trong các ñi m hàn gây n t gãy b i: - Làm gi m ñ c ng c a lo t m i hàn ñ u tiên (lo i m i hàn n n). - H tr quá trình gi i phóng hydro kh i khu v c m i hàn. - T o s phân b t t hơn c a các ng su t do hi n tư ng co. Theo quy lu t chung quá trình gia nhi t trư c ñ i v i các ng có ñư ng kính l n / ng có thép ch u ng su t cao / ng có thành dày hơn là ñ t nhi t ñ 1001500C. Có th d ñoán nhi t ñ gia nhi t trư c theo các y u t lư ng nhi t t o ra trong m t lo i hàn ñơn, b dày ng, giá tr carbon tương ñương c a thép làm ng (tính b ng %) nh s d ng gi n ñ th c nghi m. Quá trình x ng su t: (quá trình x lý nhi t sau khi hàn) Quá trình x ng su t nh hư ng ñ n các ng su t còn dư sau quá trình hàn và ñ c ng c a m i hàn cũng như vùng b nh hư ng b i nhi t. Hi m khi áp d ng cho các m i hàn ñư ng ng có b dày dư i 25mm. Quá trình có th yêu c u ñ i v i các m i hàn cho các b ph n n i kích thư c l n, dày và không ñ i x ng. X lý nhi t sau khi hàn làm tăng chi phí do có quan h m t thi t v i th i gian m t mát ñ th c hi n nó. Các ñư ng ng d n khí s n ph m chua – X lý nhi t sau khi hàn: ð i v i các ñư ng ng v n chuy n s n ph m chua, khi có s k t h p gi a hàm lư ng carbon tương ñương cao v i b dày thành ng l n và quá trình gia nhi t th p không hàn, ví d như quá trình hàn cơ gi i hóa s d ng CO2 ch ng h n, có th ph i ti n hành x lý nhi t sau khi hàn nh m gi m giá tr ñ c ng trong các vùng ch u nh hư ng b i nhi t. 4.5 Các l p ph liên k t t i môi trư ng thi công

65

http://www.ebook.edu.vn

Các l p ph t i các m i n i môi trư ng thi công ñư c áp d ng t i ch ñ ph lên vùng v t li u tr n sau khi hoàn t t m i hàn theo chu vi. M i ph này ph i tương thích v i các v t li u ph ng nguyên th y ban ñ u. Các l p ph thông d ng là băng keo, ng co và epoxy: - Băng keo: sau khi hoàn t t và ki m tra, vùng m i n i ñư c làm s ch và m i hàn có th ñư c mài n u c n thi t. Băng keo ñư c qu n quanh m i n i và ph lên l p ph s n có c a ng. - Các ng co: ñư c ch t o t ch t d o b co la khi b gia nhi t. M i n i ñư c x lý và làm s ch sau ñó qu n ng xung quanh và gia nhi t b ng ñèn. - Các l p ph epoxy: trong các ñư ng ng s d ng l p ph FBE các m i n i ñư c gia nhi t c c b sau khi ñã x lý và ph b t epoxy. L p ph m i s tương t như các l p ph chính ban ñ u. - Các l p ph l ng: trong m t vài trư ng h p ch có th áp d ng l p ph thông d ng b ng cách phun sương ho c sơn b ng c lên trên m i n i ñã ñư c x lý. 4.6 Các lo i khuy t t t m i hàn thông thư ng Hi n tư ng lõm m i hàn Hi n tư ng này gây ra b i cư ng ñ cao và t c ñ di chuy n ñi n c c hàn cao và x y ra do k thu t hàn kém ch t lư ng. S d ch chuy n quá m c ñi n c c hàn nên tránh và góc c a ñi n c c nên ñư c ki m soát ñ l c tác ñ ng c a h quang v n gi ñư c kim lo i t i các góc c a m i hàn. Hi n tư ng lõm m i hàn thư ng ñ ơc tìm th y nhi u nh t trong quá trình hàn MMA. Các v t n t gãy T t c các v t n t ph i ñư c xem là nghiêm tr ng v m t b n ch t và ph i lo i b và c t b kh i m i hàn. Vi c phát hi n các quá trình gây n t gãy cũng b t ñ u ngay vi c tìm hi u các nguyên nhân có th gây ra n t gãy. Các v t n t có th t o ra sai l m c a th hàn trong thao tác hàn và cũng có th do s khu ch tán hydro vào trong m i hàn. Khuy t t t này có th x y ra v i m i phương pháp hàn nhưng r t ph bi n v i phương pháp hàn MMA. ð x p ð x p và các v t l trên b m t t o ra do quá trình thoát khí t kim lo i hàn khi ñang x y ra quá trình ngưng ñ ng. Các khí trong m i hàn t o ra t x hàn, sơn, hơi m ho c các ch b n trong quá trình x lý chu n b cho hàn do v y c n ph i ti n hành m t cách nghiêm ng t quá trình ki m tra ch t lư ng. Th hàn cũng có th gây ra hi n tư ng x p n u s d ng v trí di chuy n ñi n c c quá cao và h quang quá dài. Khuy t t t d ng l x p d dàng ñư c phát hi n b ng phương pháp ki m tra phát x . Chúng làm gi m kh năng ch u l c c a v t li u do làm gi m di n tích ti t di n ngang. Các quy chu n ñư ng ng cho phép m t m c ñ nào ñó hi n
66
http://www.ebook.edu.vn

tư ng x p b ng các gi n ñ so sánh các c m l x p và tiêu chu n kích thư c cho các l x p riêng bi t. Hi n tư ng l n x hàn Hi n tư ng l n x hàn là các khuy t t t m i hàn t o ra do ch t lư ng kém c a các quá trình làm s ch trung gian. Các tiêu chu n ch p thu n li t kê kích thư c, chi u dài và ñ l n c a x hàn. Hi n tư ng nhi m x hàn do các ch t gây cháy t o ra x do ñó t t c các quá trình hàn s d ng các ch t gây cháy như v y ñ u có xu hư ng b khuy t t t lo i này. Hi n tư ng thi u n ng ñ nóng ch y Hi n tư ng thi u n ng ñ nóng ch y b x y ra t i thành ng c a m i hàn và gi a các m i hàn. Khuy t t t này gây ra b i hàn v i cư ng ñ dòng quá th p ho c di chuy n ñi n c c v i v n t c quá cao. Cơ ch cơ b n là không ñ nhi t c c b cho quá trình ch y v t li u m t cách hoàn toàn do v y hình thành các vùng làm l nh ph lên m i hàn. Hi n tư ng thi u ñ nóng ch y là khuy t t t ñ c trưng c a quá trình hàn MIG trong ki u hàn h quang trong dòng ng n. Hi n tư ng thi u ñ nóng ch y là khuy t t t cơ b n ggây ra các v t n t sau này. Do các v t n t khó b phát hi n b ng các phương pháp phát x n u nó không ñ nh hư ng thích h p v i các tia phát x cho nên phương pháp siêu âm là phương pháp hi u qu nh t ñ phát hi n khuy t t t này v s lư ng và kích thư c. Hi n tư ng thi u ñ xuyên th m Hi n tư ng thi u ñ xuyên th m là khuy t t t cơ b n c a quá trình hàn mà m i hàn không xuyên th m qua toàn b b dày m i n i. Khuy t t t d ng này có th b g y do không ñ cư ng ñ dòng ho c k thu t hàn kém nhưng thư ng là do m i hàn không ñư c ñi u ch nh cho v a sít. M t khe h g c ho c m t b m t r ng g c là các nguyên nhân chính. 4.7 S a ch a các hư h ng c a l p ph ng

M t khi ng ñư c chôn dư i ñ t hay n m dư i ñáy bi n, các hư h ng trong l p ph ñư ng ng có th phát tri n thành các v n ñ nghiêm tr ng trong tương lai. B t ch p v m t lư ng ch t c a v t li u và các quy trình áp d ng, b t bu c ph i ki m soát nghiêm ng t các hư h ng ngay trư c khi xây l p và ti n hành s a ch a thích h p n u có hư h ng. Các hư h ng ñi n hình có th phát tri n trong l p ph màu ñư ng ng T i tr ng nén ép: các v t li u như nh a than ñá, nh a ñư ng và ph m vi ít thông d ng hơn, là polyethylene, b m m ñi và m t ñ b n cơ h c khi nhi t ñ tăng lên, chúng b bi n d ng ch m dư i t i tr ng t i nhi t ñ phòng. Các ng ñư c ch t thành ñ ng ho c ñ n m mà không có ñ m cho ván lót s t o ra các t i tr ng nén cao có th làm cho ván lót xuyên th ng l p ph ng. Các l p ph
67
http://www.ebook.edu.vn

epoxy có tr l c cao hơn nhi u ñ i v i nhi t ñ và các tác ñ ng c a t i tr ng như v y. Va ch m: các l p ph có th b hư h ng nên b va ch m v i v t s c, nh n. Các l p ph enamel nh a than ñá có th b bong xung quanh khu v c va ch m. Các l kim châm: ki u hư h ng này thư ng ñi kèm v i các hư h ng trong quá trình x lý ho c b dày m ng b t thư ng c a l p ph . N t gãy: các l p ph enamel nh a than ñá ñư c tăng cư ng có th r t dòn, ñ c bi t t i nhi t ñ th p, th hi n các tính ch t ch u kép th p kém. Các thao tác u n khi thi công do ñó có th gây n t gãy l p enamel. V n ñ này không thư ng x y ra v i l p ph PE ho c epoxy do chúng có ñ d o cao hơn. Các phương pháp s a ch a l p ph như sau Các l p ph nh a than ñá: do các nguy cơ cho s c kho , s a ch a b ng dòng nh a than l ng hi n nay không ñư c khuy n khích. S a ch a l p ph nh a than ñá thư ng ñư c th c hi n v i các băng ph ngu i. Các l p ph PE: vi c s a ch a ñư c th c hi n s d ng các băng cu n ngu i ho c các ng co nh gia nhi t. B t epoxy: các s a ch a thông thư ng là h n ch v i các khuy t t t l kim châm ho c các di n tích khuy t t t nh do va ch m, ñư c th c hi n b ng cách s d ng các v t li u hai thành ph n. Do th i gian ñóng r n thư ng ng n nên hai lo i v t li u này ñư c tr n ngay t i nơi s a ch a ngay trư c khi s d ng và ñư c dùng cho b m t ng ñã ñư c làm s ch b ng cách dùng dao ho c bay. H th ng s a ch a thích h p ph i tương thích hoàn toàn v i l p ph nguyên th y ban ñ u và nên ñư c th m ñ nh ch t lư ng quy trình s a ch a và ph i ki m soát toàn b .

68

http://www.ebook.edu.vn

Chương 6

QUÁ TRÌNH XÂY L P ðƯ NG

NG

Quá trình xây l p ñư ng ng ñ t li n ñòi h i s chu n b c n th n và l p k ho ch chi ti t, v i m t s ñư ng ng có th dài t i hàng ngàn kilômét, các v n ñ h u c n tr nên r t l n. Do ñó, t t c các công vi c ti n hành quá trình xây l p ph i ñư c ph i h p ñ c bi t c n th n ñ công trư ng xây l p không tr i dài ra ñ n hàng trăm kilômét v i quá trình ki m soát và giám sát r t khó khăn và thi u hi u qu . Quá trình xây l p ñư ng ng bao g m nhi u phương ti n như các tr m bơm và máy nén, các thi t b ño ñ m và phóng thoi, h th ng b o b cathode, các phòng ñi u khi n, các tr m valve, b n ch a…ñi kèm v i quá trình l p ñ t h th ng ñư ng ng th t s . ðây chính là lý do c a m c ñ ph c t p cao khi l p ñ t m t h th ng ñư ng ng.

1. L a ch n và ñánh d u tuy n ng
Vi c d a ch n tuy n ng là công vi c then ch t trong xây l p ñư ng ng trên ñ t li n và c n xem xét toàn di n các v n ñ liên quan ñ n xây l p trư c khi hoàn thành tuy n ng. Thông thư ng sau khi ñã xác ñ nh tuy n ng sơ b b ng các b n ñ có s n, các k sư ph i kh o sát d c tuy n ng ñ thay ñ i tuy n ng cho phù h p v i các v trí gây khó khăn cho quá trình l p ñ t ng. Trong giai ño n này ngư i k sư có th l a ch n các tuy n ng thay th t i các ño n trong tuy n ng ñã ñư c xác ñ nh trư c ñó. Trong ñi u ki n h th ng giao thông t t vi c v n chuy n thi t b ra vào ñ l p ñ t tuy n ng tr nên d dàng. Tuy nhiên, n u ñi u ki n giao thông ñư ng b và ñư ng s t y u kém, các k sư c n ph i gi i quy t v n ñ v n chuy n m t s lư ng l n ng ñ n các v trí d c theo tuy n ng. N u các ñư ng ñ v n chuy n không có s n thì ph i xem xét kh năng xây d ng các ñư ng m i. Do v y thư ng tuy n ng ñư c ch n sao cho n m d c theo h th ng ñư ng b và ñư ng s t có s n. Quá trình kh o sát ñ l a ch n tuy n ng chính xác ñi kèm v i quá trình ñóng các tr bê tông ñánh d u các ñi m giao nhau c a các tuy n. Thư ng thì c kho ng 250 mét s ñư c ñóng m t c c bê tông ñ ñánh d u tuy n ng.

2. Quy n v n chuy n và quá trình phá hoang
Nói chung, vi c mua toàn b ñ t ch áp d ng khi ph i xây d ng nhà, xư ng cho các tr m bơm ho c ñ i v i ph n ñ t xây d ng hàng rào b o v cho các tr m van, ño ñ m, phóng thoi. C n ph i chu n b cho các ñư ng ra vào dài h n cho các c m thi t b này.
69
http://www.ebook.edu.vn

N u ph i xây d ng các công trình ph như v y thì c n ph i ñ t ñư c các quy n cho phép cơ b n khác như: gi y phép xây d ng, quy n ra vào trên các con ñư ng ñ chu n b cho vi c l p ñ t và v n hành b o trì cho các thi t b c a h th ng b o v cathode. Quy n v n chuy n các thi t b xây d ng tuy n ng ph i ñ t ñư c trư c khi b t ñ u công vi c xây l p b i vì các ño n l ch hư ng ho c thay ñ i trong tuy n ng có th làm cho chi phí tăng r t nhi u m t s khu v c b h n ch . Các công trình xây d ng ph tr có th có tính pháp lý v s h u trong vài năm hay vĩnh vi n. Thư ng chi phí cho kho n này ñư c tính theo ñơn v chi u dài c a ñư ng ng. Các tho thu n v quy n v n chuy n có th ph i bao g m các ñi u kho n ñ c bi t ñ gi i quy t cho các quy n b sung khác như các gi i h n c a ñư ng ra vào ho c các h n ch t i v trí ñư ng ng th c t . Chi u r ng làm vi c c a tuy n ng thư ng kho ng 15 mét và ph n l n ñư c ñ t trên m t phía c a ñư ng ng ñ t o ñi u ki n cho vi c v n chuy n thi t b d c theo tuy n ng. Chi u r ng này có th tăng lên khi ñi qua r ng và ñôi khi yêu c u ph i ch p nh tuy n ng ho c ki m soát tuy n ng b ng máy bay. Di n tích ñ t yêu c u cho các trung tâm t n tr ng nên ñư c thuê càng s m càng t t. C n thương th o v các con ñư ng v n chuy n ñư ng ng và nhân s thi công. Các ñ c ñi m c n th c hi n trong quá trình tái l p hi n tr ng sau khi ñã hoàn t t thi công ñư ng ng. C n s p x p ñi u ki n thích h p ñ b o qu n các thi t b kh i nh hư ng c a th i ti t trong quá trình t n tr . Vi c ti n hành công vi c trên các ph n ñ t bên ngoài gi i h n c a công trư ng thi công tuy n ng nên gi m thi u, ñ c bi t ñ i v i ph n ñ t có các ho t ñ ng s n xu t nông nghi p. ð t o ñi u ki n ra vào khu v c thi công có th ph i phát quang cây c i và các chư ng ng i v t, nhưng v i m c ñ t i thi u nh t nh m không ngăn c n t m nhìn khi thi công tuy n ng. N u tuy n ng ñi qua khu v c s n xu t nông nghi p có th ph i l p hàng rào ch n t m th i. Các công vi c ñư c th c hi n trư c khi b t ñ u thi công ñư ng ng bao g m ñóng các c t m c ñ nh v , làm hàng rào thi công, phát quang, xây d ng các máng thoát nư c ho c làm c u qua sông su i. Vi c san b ng b m t n n thi công tuy n ng c n lưu ý ñ n ho t ñ ng tái l p n n ñ t sau khi thi công xong. Thư ng ch ti n hành sau n n có nh ng thay ñ i ñ t ng t v ñ d c d c theo tuy n ng như các khe núi ho c b sông. ði u quan tr ng nh t là ñ t ñư c quy n ra vào khu v c thi công và ph i tri t tiêu hoàn toàn các tr ng i d c theo tuy n ng. ði u này có nghĩa là có th ph i xây d ng các c u t m ngang qua các mương thoát nư c ho c các sông nh . Trong trư ng h p n u ph i c t ngang qua sông l n có th không xây d ng c u t m vì lí do chi phí mà ph i xem xét kh năng ñi vòng qua b ng cách xây d ng các ñư ng t m.

3. Quá trình ñào rãnh
70
http://www.ebook.edu.vn

Quá trình ñào rãnh bao g m các công vi c liên quan ñ n quá trình ñào. Công vi c này có th ñư c th c hi n b ng các máy ñào rãnh, máy xúc, thu c n , ñào b ng tay ho c các phương pháp khác. Kích thư c c a rãnh thay ñ i tuỳ thu c vào kích thư c c a ng, và nên ñ r ng ñ có th u n ng t bên này sang bên kia và ñ sâu ñ có th ph ng an toàn. B m t n n c a ñáy rãnh thư ng gi ng như ph n trên m t ñ t. Trong m t vài trư ng h p th ñào sâu hơn ñ t o b m t b ng ph ng hơn, ho c khi c t ngang qua các ñư ng giao thông và sông su i. Khi quá trình san n n có m t các dòng nư c nh , c n thi t ph i làm cho các r nh ñ sâu ñ t o l p ph c a ng ph i n m dư i b n m t n n t nhiên. Thông thư ng, ñ sâu c a l p ph ñư c Qúa trình ñào rãnh ño ñ c dư i ñ cao n n m t ñ t nguyên thu . Quá trình t o rãnh ph i không ñư c can thi p vào ho t ñ ng c a các mương thoát nư c, kênh tư i tiêu ho c các dòng nư c khác. Khi c n thi t các ng nên nh m ngang qua rãnh c a ñư ng ng có ch c năng hư ng dòng cho nư c. M t trong các y u t quan tr ng nh t nh hư ng ñ n ñ sâu c a rãnh là yêu c u sao cho ñư ng ng không b xâm ph m b i các ho t ñ ng nông nghi p. ð sâu t i thi u thông thư ng tho mãn cho yêu c u này là 0,9 mét, trong trư ng h p ñ c bi t có th ph i tăng ñ sâu này lên ñ n 1,2 mét. T i các vùng có nhi u ñá ho c có b m t g gh có ph i ti n hành gi m thi u nh hư ng c a chúng. ðôi khi rãnh ñư c lót b ng ñ t không l n ñá ñ b o v l p ph ñư ng ng kh i các lo i ñá s c c nh. Phương pháp khác là s p x p các túi các kho ng cách nh t ñ nh ñ ñ ng. Chi u r ng c a rãnh thay ñ i tuỳ thu c các ñ a ñi m khác nhau. T i v trí có quy n ra vào gi i h n, rãnh có th h p hơn ñ h n ch hi n tư ng ñ t ñá ñào lên và rãnh chi m quá nhi u không gian … ðôi khi rãnh ph i r ng hơn ñ t o không gian c n thi t cho ng ñư c n m không quá gò bó trong rãnh, ñi u này áp d ng cho các ñư ng ng có l p ph c n ñư c b o v trong quá trình h ng c n rãnh có b r ng l n hơn. B r ng rãnh t i thi u trung bình b ng ñư ng kính ng c ng thêm 300mm. Khi ñào rãnh trong khu v c nhi u ñá có th s d ng các phương pháp khác nhau như dùng thu c n , dùng nêm, máy phá ñá khí nén… Tuy nhiên trong trư ng h p s d ng thu c n ph i lưu ý th n tr ng ñ g n nhau, li u lư ng thu c n và th i gian th c hi n các v n . Trong các rãnh vùng có nhi u ñư ng ng ph i có m t l p lót ñáy t i thi u là 100mm b ng các v t li u ñư c nghi n m n, và trong ñi u ki n th c t ph i th c hi n các phương pháp b sung nh m b o v cho các l p ph ch ng ăn mòn c a ñư ng ng.
71
http://www.ebook.edu.vn

ð t ñào lên t rãnh ph i ñư c sàng ñãi ñ tho mãn ñi u ki n khi ñư c l p l i. Khi ñư ng ng ñi qua các khu v c có th i ti t ñ c bi t như khe núi ch ng h n, ñư ng ng ph i ñư c xem xét khía c nh b nư c cu n trôi khi chưa ñư c l p l i.

4. Quá trình r i ng và u n ng
4.1 Quá trình x lý ng K ho ch tuy n ng ñã ñ ơc xác ñ nh, các trung tâm t n tr ng c n ñư c l a ch n c n th n. Các trung tâm như v y thư ng bao g m các ñi m b t ñ u và k t thúc c a tuy n ng và các v trí trung gian, thư ng không cách nhau không quá 30km và có th d dàng ra vào b ng ñư ng b ho c ñư ng s t. C n tránh làm hư h ng ñư ng ng và các b ph n n i ng trong quá trình v n chuy n, ñ c bi t là ñ i v i các ng có ñư ng kính l n r t d b bóp méo và hư h ng. Các ñư ng ng ñư c ph l p ch ng ăn mòn không ñư c lăn và kéo lê trên ñ t. Có th dùng các ñai làm t v i b t ho c các v t li u không có tính bào mòn khác, các móc ng có thi t k ñ c bi t khi di chuy n các lo i ng này. Các l , rãnh và v t khía trên ñư ng ng có th là nguyên nhân làm h ng ng sau này, do v y c n tránh các khuy t t t này. Các l và rãnh có th ñư c kh c b ng cách mài n u b o ñ m các ch tiêu k thu t v b dày ñư ng ng và ñư c giám sát chi ti t b ng các qui trình phân tích khuy t t t. Các v t khía sâu vào ñư ng ng là lo i khuy t t t c n ph i tránh t i ña. ð c bi t khi chúng có trên các vùng t p trung ng su t như các v t tr y, rãnh ho c v t cháy do h quang thì chúng ph i ñư c c t b . ði u này ñư c áp d ng tương t cho các khuy t t t d ng rãnh có kèm theo bi n d ng v ñ tròn c a ng. 4.2 Quá trình r i ng Quá trình r i ng và u n ng bao g m quá trình x lý ng và ñ t các ño n ng ñúng v trí d c theo chi u dài c a tuy n thi công ng v m t phía c a rãnh ñ chu n b cho quá trình hàn ng. Quá trình hàng ng có th áp d ng phương pháp hàn kép b ng phương pháp SAW ñư c cơ gi i hoá g n như hoàn toàn. ng ñư c hàn sau khi ñã ñư c vát c nh và có th hàn trong hai ho c ba giai ño n hàn khác nhau. Các ño n ng ñơn ho c ng ñôi ñư c r i d c tuy n ng b ng các phương ti n chuyên ch ñ c bi t và ph i lưu ý b o ñ m chi u dài chính xác các ño n ng ñư c ñ t các v trí khác nhau nh m tránh vi c x lý không c n thi t các ng dư. ng ñư c r i phía ngư c v i v t li u ñư c ñào lên b ng các máy kéo c n c u hông có ñai ñư c thi t k thích h p. Các ng nên ñư c ñ b ng các giá g ñ tránh làm hư l p ph . Các công vi c nâng ng, hàn ng, ph ng và ñ t ng vào rãnh ñư c th c hi n m t cách liên t c theo trình t ñư c ki m soát b ng các ñơn v r i ng. Các ñơn v r i ng thư ng bao g m các thi t b như máy kéo, c n c u. Các ñơn v
72
http://www.ebook.edu.vn

hàn ng có th b c ng sau khi hàn, ki m tra ch t lư ng m i hàn và l p ph l p ñ t ng vào rãnh. Các ñơn v r i ng có th tr i dài trên ph m vi ñ n 0,5km và có th bao g m t i thi u 6 xe kéo c n c u hông ñ h tr cho vi c h ng vào rãnh an toàn và hi u qu . Do yêu c u v th i gian thi công có th có nhi u ñơn v r i ng phân b trên các ñơn v khác nhau trong tuy n ng. T i các v trí ñ c bi t khó thi công có th ph i có ñơn v r i ng ñ c bi t s d ng các k thu t l p ñ t chuyên d ng nh m tho mãn v m t năng su t thi công cho t c ñ r i ng chung trên toàn tuy n. 4.3 Quá trình u n ng M t trong các công vi c ñ c bi t trong quá trình r i ng là u n ng ñ thay ñ i hư ng ng theo các ñi u ki n ñ a hình ñ c trưng. Có th cho phép u n ng theo phương th ng ñ ng v i bán kính cong sao cho ng không ch u ng su t u n vư t quá 85% ng su t b n cho phép. Các quá trình u n ng theo phương ngang c n ñư c th c hi n b ng thi t b cơ gi i chuyên d ng t i nhi t ñ t nhiên v i bán kính cong t i thi u ph i g p 40 l n bán kính c a ng. N u vư t quá gi i h n này quá trình u n ngu i không ñư c phép và ph i th c hi n u n nóng t i xư ng s n xu t v i các tr c u n ñ ñ m b o các kích thư c yêu c u. Lưu ý r ng quá trình gia nhi t có th nh hư ng x u ñ n các tính ch t cơ h c c a ng và c n ph i ph c h i các tính ch t này sau khi hoàn t t quá trình u n ng. Các kích thư c c a ño n ng u n c n ñư c ch V trí ng b u n cong ñ nh c th ñ có th tho mãn dung sai l p ñ t (s p x p ng ho c hàn ng) và các yêu c u cho quá trình ch y th /v n hành ñư ng ng (phóng thoi). ð i v i các ño n ng cong ng n, chúng thư ng ñư c ch t o b ng phương pháp ñ nh hình nóng t i nhà máy s n xu t ng. Thông thư ng n u l a ch n tuy n ng m t cách ñúng ñ n thì s lư ng các ño n ng cong ñ c bi t có th ñư c gi m ñ n t i thi u, khi ñó ch còn các ño n ng cong thư ng ñư c u n tr c ti p t i công trư ng.

5. Quá trình hàn ng
Trư c khi ti n hành ng l i v i nhau ph i s thông ng ch y qua ch s ch ng kh i các v t b n i các ño n d ng thi t b n i ñ làm n và các v t
73 Hàn ng http://www.ebook.edu.vn

bám theo ñư ng ng. Khi k t thúc quá trình hàn ng vào cu i ngày c n dùng các t m thép ho c nút b t ch t ph n h chưa hoàn t t c a ng ñ tránh s xâm nh p t bên ngoài c a các v t th l và nư c. Các ño n ng n i thông thư ng n m gi a hai ño n ng cong ho c n m gi a các ñi m c t nhau ñ c bi t, khi ñó s xu t hi n các ño n tách r i trên tuy n ng v m t hàn ng và ñ t ng. N u các ño n phân cách ng như v y không x y ra thì chi u dài m t ño n ng không nên vư t quá kho ng 30 km ñ nh m t o ñi u ki n thu n l i cho quá trình th thu l c cho các ño n ng ñã hoàn t t vì ño n ng càng dài thì vi c phát hi n các v trí rò r càng khó khăn hơn. Quá trình hàn ng có th ñư c th c hi n b ng nhi u cách khác nhau. Các ño n ng c n hàn ñư c nâng cao b ng các xe kéo c n c u và ñư c giáp m i v i ph n ng ñã ñư c hoàn t t. Hai cu i ñ u ng ñư c gi v trí c n thi t b ng các thi t b ñ nh v n m bên trong ng. Trư c khi th c hi n vi c ñ nh v ng c n ph i làm s ch và vát c nh b ng các thi t b cơ gi i. M i hàn ñ u tiên là m i hàn n n ñư c th c hi n m t ho c hai th hàn b ng phương pháp hàng t trên xu ng. Khi ñã hoàn t t m i hàn này b ph n ñ nh v ng ñư c tháo ra kh i ng sau ñó ng ñư c k p ch t ñúng v trí r i ti p t c hàn m i th hai g i là m i hàn nóng, m i hàn này ñư c th c hi n b ng ñ i hàn riêng bi t v i phương pháp hàn tương t như trên và càng nhanh càng t t, sao cho nhi t ñ c a ng không b gi m th p quá sau khi v a k t thúc m i hàn n n ñ u tiên. Các m i hàn làm ñ y còn l i ñư c th c hi n b ng các ñ i hàn riêng bi t v i s lư ng th hàn ph thu c vào kích thư c và b dày thành ng. B ng phương pháp này, các ñơn v r i ng có th di chuy n d c theo tuy n ng v i v n t c n ñ nh sao cho các ñ i th hàn có th t p trung làm vi c trên các ño n ng ñ ng n. Các qui trình hàn, ch t lư ng th hàn, và phân tích m i hàn sao cho các m i hàn có tính ch t cơ h c thích h p và ñ t yêu c u theo tiêu chu n API 1104 cho công nghi p d u khí và hóa ch t. ði u quan tr ng là quá trình hàn nên ñư c th c hi n sao cho ch t lư ng c a m i hàn hoàn t t không b làm y u và h ng b i các ñi u ki n th i ti t bên ngoài. Các tr m hàn nên ñư c b o v kh i mưa, gió và cát b ng các mái che di ñ ng. Các phương pháp th nghi m không phá h y m u b ng tia phóng x ho c siêu âm ñư c th c hi n theo tiêu chu n API 1104 ho c BS 4515. Tùy vào ñ l n ng su t ph i ch u khi v n hành và tính ch t s n ph m v n chuy n trong ñư ng ng ñ thi t l p m c ñ th nghi m thích h p. Ví d ñư ng ng v n hành t i ng su t b ng 20% ng su t cho phép thì ch c n th nghi m ng u nhiên 10% t t c m i hàn sau khi ñã hoàn t t công vi c th m ñ nh ch t lư ng c a các th hàn. T i các v trí ñ c bi t thư ng yêu c u th nghi m 90% t t c m i hàn, ví d t i các ñi m c t ngang qua sông, ñư ng cao t c công c ng, ñư ng s t … T t c các v trí ch n i ng c n ph i th nghi m m i hàn 100%. Các v t cháy do h quang t o ra các ñi m t p trung ng su t nguy hi m cho ñư ng ng nên c n ph i gi m thi u. Vi c s a ch a các m i hàn ph i tuân th theo các qui trình chu n.
74
http://www.ebook.edu.vn

V i các ñư ng ng có b dày trên 32mm có th ph i th c hi n quá trình gia nhi t trư c khi hàn và x lý nhi t lo i b ng su t dư sau khi hàn. Các quá trình chi phí cao như v y có th tránh ñư c n u trong giai ño n thi t k chi ti t s d ng ng su t b n và thành ph n v t li u luy n kim thích h p. Trong vi c xây d ng các ñư ng ng l n thư ng s d ng các thi t b hàn ñ cho lư ng th hàn lên ñ n 8 ngư i và ñư c th c hi n trên các xe kéo t o kh năng di ñ ng tương t t t c các thi t b khác trên tuy n ng.

6. Ph

ng và h

ng xu ng rãnh

ðư ng ng thư ng ñư c ph t i nhà máy ch t o ng do v y ch các ñ u ng tr n cho khu v c hàn c n ñư c làm s ch và ph sau khi quá trình hàn hoàn t t. Tuy nhiên có th x y ra trư ng h p ng ñư c cung c p d ng tr n do v y c n ñư c làm s ch, sơn lót và ph l p ph ch ng ăm mòn. Các công vi c này ñư c th c hi n b ng các thi t b ch y d c theo ñư ng ng, tuy nhiên chúng s không phù h p khi ñi u ki n th i ti t bên ngoài làm cho ng không th khô hoàn toàn ho c khi có các v t chư ng ng i trên tuy n ng làm cho các thi t b này không th v n hành v i chi u dài ng h p lý. Có th th c hi n quá trình ph ng nóng b ng các thi t b chuyên d ng và v t li u thích h p. H ng xu ng rãnh Các d i băng qu n cho ng có th ñư c th c hi n m t cách d dàng và không ñòi h i thi t b chuyên d ng tuy nhiên chúng d b hư h ng do các tác ñ ng cơ h c và d b nhi m m t i các ch ch ng lên nhau c a hai l p băng qu n. Công vi c ph ng nên ñư c th c hi n ngay sau khi làm s ch và sơn ph ng. Các xe kéo c n c u hông nâng các ñư ng ng có l p ph ñư c trang b các giàn ñ có bánh quay ñ ñư ng ng có th ñư c ñưa vào rãnh khi các xe này di chuy n v phía trư c d c theo tuy n ng. N u ñ t d c tuy n ng có nhi u ñá, ñáy c a rãnh ph i ñư c lót cát ñ tránh làm h ng l p ph . Các l p v t li u ph b sung, ví d “l p ph b o v tác ñ ng c a ñá” có th tác d ng cho m c ñích Sơn ph ng này.
75
http://www.ebook.edu.vn

T t c các l p ph ph i ñư c ki m tra khuy t t t b ng thi t b dò b ng dòng ñi n theo chu vi d c theo ñư ng ng trư c khi ng ñư c h xu ng rãnh. Các thi t b dò này s d ng m t ñi n áp cao và s gây hi n tư ng phóng ñi n t i các ch h ho c khuy t t t trong l p ph ñư ng ng. 6.1 Các ño n n i t i công trư ng Các ñư ng ng s d ng lo i ng ñư c ph s n và có m t khu v c ng tr n c n ph i ph t i công trư ng l p ñ t ng sau khi hoàn t t quá trình hàn. Khuy n cáo chung là s d ng v t li u gi ng ho c tương thích v i v t li u c a l p ph nguyên th y. Thư ng ñi u này r t khó th c hi n, ñ c bi t v i l p ph b ng PE và các v t li u khác mà quá trình s d ng không ñư c phép do tính ñ c h i c a chúng. Trong trư ng h p như v y, l p ph b ng băng qu n nhi t ñ thư ng ñư c s d ng. Cho dù s d ng phương pháp nào ñi n a thì b m t kim lo i cũng ph i ñư c x lý ñ n m c ñ tương ñương v i ñư ng ng ñư c s n xu t trong nhà máy. V i các ñư ng ng có l p ph cách nhi t c n ph i quan tâm ñ c bi t ñ b o ñ m tính liên t c và n ñ nh c a l p ph này. ði u quan tr ng nh t N i ng t i công trư ng là các l p ph t i công trư ng xây d ng ph i không liên k t quá y u ñ n m c hơi m có th xâm nh p vào gây ra các v t n t trong l p ph cách nhi t. 6.2 Quá trình h ng xu ng rãnh Trư c khi ti n hành các công vi c liên quan ñ n quá trình h ng xu ng rãnh c n lưu ý ñ c bi t ñ n tính thích h p c a rãnh ñ cho phép có th h ng xu ng mà không làm hư h ng l p ph và ng ñư c ñ h p lý b ng ñáy rãnh b ng cách lo i b ñá, các ñá nhô lên ho c các v t th khác có th gây h ng l p ph ph n ñáy c a rãnh. Không cho phép l n ñá và các v t li u tương t trong giai ño n này và các hư h ng n u có ph i ñư c s a ch a ngay l p t c.

7. Quá trình l p rãnh
Quá trình l p rãnh thư ng r t ñơn gi n, tuy nhiên cũng c n lưu ý vì m t s lý do sau ñây: Các công vi c liên quan ñ n quá trình l p Quá trình l p rãnh rãnh c n ñư c th c hi n càng s m càng t t sau khi h ng xu ng rãnh nh m tránh hư h ng ng và l p ph . L p v t li u l p
76
http://www.ebook.edu.vn

rãnh ñ u tiên không ñư c l n ñá và các ph li u xây d ng khác ñ tránh chúng không va ñ p tr c ti p lên ng. Các mương thoát nư c c t ngang rãnh b l p khi b t ñ u ñào rãnh ph i ñư c tái l p hi n tr ng ban ñ u khi b t ñ u l p rãnh. Trong các khu v c có ñá d c theo ñư ng ng c n lưu ý ñ c bi t ñ tránh làm h ng ñư ng ng và l p ph b o v ăn mòn. Vi c s d ng các v t li u c ng khi l p ng có th gây hư h ng l p ph b o v ng tương ñương v i trư ng h p do ñá t o ra. Th c t , l p ph ñ u tiên trên ng n n là ñ t x p, không có ñá ñ ñư ng ng ñư c ph t i thi u m t l p dày 150mm lo i v t li u này. Sau khi ñư ng ng ñư c l p kín, v t li u ph ti p theo nên ñư c ñ m càng nhi u càng t t v b m t ñ t khi hoàn t t quá trình này ph i cao hơn b m t t nhiên ñ cho phép quá trình lún sau này. Do ñư ng ng có th ñư c xây l p trư c khi ti n hành quá trình ch y th ñư ng ng vài tháng nên vi c ch y th h th ng b o v cathode t giai ñ an này là r t quan tr ng giúp b o v ñư ng ng kh i các tác ñ ng b t l i t môi trư ng bên ngoài.

8. Thi công t i các v trí c t ngang ng qua các khu v c ñ c bi t
Các ch c t nhau qua sông, ñư ng s t, ñư ng b là các v n ñ khó nh t c n ph i x lý khi thi công l p ñ t ñư ng ng và thư ng ñư c hoàn t t sau cùng. Các phương pháp x lý v n ñ này ph thu c vào tình hình th c t t i ñ a phương và ñư c phân ra theo hai lo i: có liên quan ñ n nư c và không liên quan ñ n nư c. 8.1 Ch c t nhau qua khu v c có nư c Khi vư t qua sông ho c su i, rãnh ñư c ñào qua ñáy sông b ng các dây chuy n kéo c hai bên b sông. ng c t ngang qua sông ñư c ch t o, th nghi m và ph bêtông trư c, sau ñó ñư c nâng ho c kéo vào rãnh ñào trư c ñó. N u m c nư c nông và ñáy sông n ñ nh có th s d ng b ng các xe kéo c n c u hông. Trong trư ng h p vư t qua các kênh ñào và mương c n s d ng các k thu t không làm nh hư ng ñ n tính t ng th c a dòng ch y. Các k thu t này bao g m làm ñư ng h m, khoan ngang… m i phương pháp có gi i h n riêng c a chúng ph thu c vào các ñi u ki n ñ t và chi u dài c a ph n c t ngang. Th c t thư ng thi công theo cách ph thêm l p bêtông bên ngoài ho c s d ng các t m ñ m n ng dè lên trên ng trong quá trình l p ñ t. Thi công ñư ng ng t i khu v c Tùy thu c vào chi u r ng c a ch c t qua, có nư c ng có th ñư c ñ t vào rãnh ñào trư c b ng
77
http://www.ebook.edu.vn

các xà lan có c n c u và các thanh trư c ho c các xà lan neo c ñ nh ñư c trang b xe kéo c n c u hông. Trong m i trư ng h p ng ph i ñư c th th y l c trư c khi ti n hành l p ñ t. T i các v trí c t qua c a sông ho c sông có chi u r ng l n ñư ng ng ñư c ch t o trên các lăn m t phía c a ch c t ngang và sau khi th nghi m ñư c kéo qua sông b ng các h th ng t i ñ t b ñ i di n. Trong khi kéo, ng ñư c gi cho n i trên m t nư c b ng các phao ñư c x p x p d c theo chi u dài ng. ðây là quá trình ph c t p và ph i ñư c th c hi n trong th i ñi m th y tri u h ho c dòng ch y m c t i thi u. Có th s d ng c u có s n ñ vư t sông n u tuy n ng n m g n c u và có th ñ t ñư c s th a thu n v i cơ quan h u trách ho c ch s h u c a c u. 8.2 Ch c t nhau qua ñư ng b Ph n l n các ch c t nhau qua ñư ng b ñư c th c hi n b ng phương pháp c t m và ñư ng ñ t ng ñ sâu l n hơn thông thư ng do v y c n có phương pháp ñ t bi t ñ h tr cho rãnh ho c g t i nơi vư t qua. N u phương ti n có tr ng t i l n ng t i ch c t nhau ñó ph i có b dày l n hơn so v i thông thư ng. Trư c khi l p, rãnh ng ph i ñư c b o v thích h p và ph i l p ñ t các b ng V trí c t nhau qua ñư ng b báo hi u. Nên tránh s d ng ng lót vì chúng làm gi m kh năng b o v c a ng cathode. N u không ñư c phép c t m , có th s d ng các k thu t t o ñư ng h m như khoan l , nâng ng, ñư ng h m bêtông ho c khoan ñ nh hư ng. Ngoài phương pháp ñ nh hư ng ra, các phương pháp còn l i ñ u yêu c u ph i có ng lót, trong trư ng h p này c n có bi n pháp ñ t bi t ñ t o môi trư ng không ăn mòn cho ng ho c s d ng anode hy sinh d ng dài. 9. Các v trí hàn ño n n i ng Khi th c hi n công vi c l p ñ t ng thư ng c n thi t ph i có các ño n ng không ñư c n i trên ñư ng ng. Các ño n ng này ph i ñư c n i v i nhau b ng các ño n ng ng n và chúng ñư c g i là ño n ng n i. Vi c ng t quãng ñư ng ng trong quá trình l p ñ t có th x y ra do các nguyên nhân sau: M t ño n ng n m dư i ñư ng giao thông, ñư ng s t hay c t qua sông chưa ñư c hoàn t t. ðo n ng cong gi a hai ñ an ng th ng chưa ñư c ño ñ t và ch t o. ng ñư c ñ h làm ñ y nư c cho th nghi m. Các ñ an ng ñư c s d ng làm ng n i ñư c c t chính xác và vát c nh cho m i hàn. Sau khi hàn chúng ñư c ki m tra b ng tia X toàn b m i hàn, ph l p ph và qu n bên ngoài trư c khi l p ng l i.
78
http://www.ebook.edu.vn

Do c n ph i có ñư c ch h chính xác gi a các ñ u ng ñư c hàn trư c ñó nên c n ph i ñ t bi t th n tr ng khi th c hi n hàn n i ng ñ ñ m b o không xu t hi n các ng xu t dư trong quá trình này.

10. Ph c h i trang thái ban ñ u
Khi hoàn t t c các công vi c và ñư ng ng ñư c l p ñ t, m t ñ t ph i ñư c ñưa v tr ng thái ban ñ u ñ có th ti p t c các h at ñ ng nông nghi p bình thư ng như trư c và không ñ th y ñư c d u v t c a s hi n di n h th ng ñư ng ng b ng quan sát thông thư ng. Quy trình này tr thành m t trong các giai ñ an quan tr ng nh t khi xây l p ñư ng ng. T m quan tr ng c a nó là t o ñư c suy nghĩ t t nh t c a cư dân xung quanh ñ i v i s hi n di n c a ñư ng ng. Quá trình này ñư c ti n hành càng hoàn h o càng t t c ñ i v i các ch tư nhân l n các công trình công c ng có liên quan ñ n quá trình xây l p ñư ng ng. Công vi c này càng làm s m càng t t sau khi ñã hoàn t t ñư ng ng. M c tiêu c a quá trình này là tr l i hi n tr ng càng g n so v i ban ñ u càng t t. V i các khu ñ t nông nghi p, vi c khôi ph c hi n tr ng ph i sao cho nhân dân canh tác bình thư ng mà không ph i làm các công vi c như l ai b ñá ra kh i ñ t, các nhánh cây b ch t, ho c các ph li u xây d ng khác và không c n sang b ng các gò mô t o ra do quá trình xây l p ñư ng ng. Các ph li u c a quá trình xây l p ph i ñư c lo i b và x lý sao cho không làm phi n ñ n các c ñ t. Các hàng rào b c t trong quá trình xây l p ph i ñư c khôi ph c như cũ. T t c các ñư ng t m, c u t m, ng dây ñi n ng m, hàng rào ngăn gia súc và các thi t b tương t ñư c s d ng trong quá trình xây l p ph i ñư c tháo b , các ph n không tháo ñ dành cho công nhân v n hành sau này ph i ñư c ch p nh n c a các ch ñ t. Các bi n báo hi u nên ñư c d ng t i các v trí c t nhau ñ ch rõ s x p x p c a ñư ng ng và nên có ñ y ñ thông tin ñ ch rõ ch s h u, ñư ng kính, b n ch t s n ph m v n chuy n, hư ng ch y bình thư ng trong ng, và các v trí ch c t nhau. S ñi n tho i ñ liên l c trong trư ng h p kh n c p cũng nên th hi n trong các bi n báo này. Các bi n báo b sung có th c n thi t ñ ch rõ tuy n ng cho các ñ i tu n tra ng. Công vi c l p ñ t các bi n báo như v y nh t thi t ph i có s ñ ng ý c a chính quyên ñ a phương.

11. Các k thu t ñ c bi t s d ng trong thi công ñư ng ng
S lư ng các k thu t ñ c bi t s d ng trong xây l p ñư ng ng tùy thu c vào lo i ñ t mà ñư ng ng ñi qua. 11.1 Phương pháp n ñá

79

http://www.ebook.edu.vn

Các lo i ñá m m thông thư ng có th ñư c ñào b ng các máy xúc l t tiêu chu n. Tuy nhiên trong trư ng h p có ñá vôi và các lo i ñá c ng khác có th ph i s d ng thu c n ñ ñào rãnh. K thu t ñư c s d ng trong trư ng h p này tương t v i các công vi c n ñá b t kỳ khác. Sau khi ñào m t lo t các l d c ñư ng làm rãnh, thu c n ñư c cho vào l v i lư ng thích h p sau ñó g n ngòi kích n , phá ñá trong kho ng cách ñã ch n. Các v t li u t o ra sau quá trình n ñư c d i ñi b ng máy xúc thông thư ng ho c b ng các thi t b ñào khác. 11.2 Thi công qua ñ m l y Các ñư ng ng n m qua ñư ng l y tương t các ñư ng ng ngoài khơi ñư c xây d ng b ng các xà lan ñ t ng. Tuy nhiên trong trư ng h p này s d ng xà lan có kích thư c nh hơn nhi u g i là xà lan ñ m l y. ðư ng ñi qua ñ m l y thư ng ñư c phát quang b ng xà lan riêng bi t có trang b các thi t b dùng ñ phát quang cây c i trong ñ m Kéo ng qua ñ m l y l y và n u c n thi t có th ñào rãnh b ng phương pháp n o vét. ðư ng ng ñư c chu n b trên b , thư ng là hàn kép, ñư c ph l p ch ng ăn mòn và khi c n thi t là l p ph tr ng lư ng bêtông trư c khi ñư c ñưa lên xà lan. Quá trình hoàn t t ñư c th c hi n trên xà lan và vùng m i hàn ñư c ph trư c khi ng ñư c ñưa qua b ñ t bi t ñuôi xà lan và ñ t rãnh ñã ñư c ñào trư c ñó Lo i công vi c này là lý tư ng ñ i v i các ng n m qua các ñ m l y có nhi u cây ñư c nơi không th th c hi n quá trình kéo m t chi u dài ng liên t c vào ñúng v trí như trư ng h p thi công vùng nư c không có gi i h n v không gian. 11.3 Thi công qua các vùng c c Do nh hư ng c a nhi t ñ môi trư ng xung quanh thư ng xuyên th p và ñ x p c a l p tuy t trên b m t, vi c xây l p ñư ng ng c n lưu ý ñ n các ñ c ñi m: - K t c u b ñ cho ñư ng ng. - K t c u l p ph cho ñư ng ng. - ðư ng v n chuy n thi t b và v t tư cho thi công. - Thi t b thi công trong ñi u ki n tương ng.

ðư ng ng

vùng c c

11.4 Thi công qua các c n cát Hi n tư ng này x y ra khi xây l p ñư ng ng t i sa m c ch ng h n.
80
http://www.ebook.edu.vn

Các c n cát có ñ t tính thư ng xuyên di chuy n t v trí này sang v trí khác, do ñó t o ra s b t n ñ nh v ñ cao c a n n. N u phương án c t qua các c n cát quá t n kém, nghĩa là chi u dài c a ñư ng ng tăng ñáng k thì ñư ng ng ph i ñi qua các c n cát ñó. Trong trư ng h p này, ñư ng ng ph i ñư c thi t k có kh năng ch u ñư c m c ñ cao nh t c a tr ng thái d m t do trong các kho ng cách càng l n càng t t. ðư ng ng khi l p ph i có ñư c c u hình n m trên cát, sau ñó m t s ch s ñư c cát chôn vùi và s khác n m treo t do gi a hai c n cát. M t khác ñư ng ng s ch u quá trình bào mòn do các lu ng cát di chuy n do ñó ph i ñư c thi t k ñ ch ng l i hi n tư ng này.

12. S an toàn
S an toàn c a toàn b h th ng ñư ng ng ph thu c nhi u vào các tiêu chu n và ch t lư ng c a các th nghi m th c hi n trong t t c các giai ñ an thi công xây l p ñư ng ng hơn là ph thu c vào các ñi m ñ c trưng ñơn l khác. Ch ñ u tư và nhà th u xây l p ñư ng ng ph i có ñ i ngũ tư v n ñ kh năng ñ ñ m b o r ng các khuy n cáo c a các quy chu n quy ph m và tiêu chu n ñư c tuân th hoàn toàn. Có m t s các công vi c x y ra trong quá trình xây l p ñư ng ng c n ph i xem xét ñ c bi t v ñ an toàn, m c dù trong t t c các d án xây d ng v n ñ an toàn luôn là xem xét hàng ñ u t i nơi thi công. Hai ho t ñ ng liên quan ñ n quá trình t o rãnh thư ng có nguy cơ gây nguy hi m là quá trình n ñá và quá trình ñào b ng máy. Quá trình n ñá ñư c s d ng ñ ñào rãnh ho c làm b ng ph ng tuy n ng. T t c các cư dân t i các nhà lân c n khu v c di n ra quá trình n ph i ñư c thông báo ñ có s c nh giác th n tr ng thích h p. Các l cho thu c n nên ñư c che ph n u c n ñ không làm hư h ng ñư ng dây c p ñi n tho i. Không nên s d ng phương pháp dùng thu c n trong trư ng h p có th gây nguy hi m cho các công trình ng m ho c cáp ñi n ng m, các ñư ng ng nư c và khí. Quá trình ñào b ng thi t b xúc ho t b ng các máy ñào cơ h c khác cũng có th làm hư h ng các công trình ng m ñ c bi t là ñư ng dây ñi n ng m. Trong trư ng h p này nên có b n ñ t l t t nh t cho khu v c có th có các công trình ng m trư c khi thi công ñư ng ng và có th ph i ñào b ng tay n u c n thi t.

81

http://www.ebook.edu.vn

Chương 7

B O V VÀ CH NG ĂN MÒN CHO H TH NG ðƯ NG NG
Hi n tư ng ăn mòn là m t lo i hư h ng c a h th ng ñư ng ng, nó chi m kho ng 20-25% nh ng sai h ng ñư c ghi nh n, và thư ng r t nguy hi m. Các bi n pháp ño ñ t c n ñư c th c hi n thư ng xuyên ñ n ngăn ch n quá trình ăn mòn ho c dùng s d ng khí phát hi n nguy hi m ñ tránh th m ho . Nh ng hư h ng do tác ñ ng c a ngo i l c như ho t ñ ng ñ o ñ p, neo gi , l p ñ t không ñúng hay l i v t li u ñư c ñánh giá quan tr ng hơn. Tuy nhiên, h th ng ng khi b ăn mòn s gi m kh năng ch ng ch u l i nh ng ngo i l c trên hay làm nghiêm tr ng thêm nh ng ñi m y u trong v t li u ho c k t c u. Ngăn ch n quá trình ăn mòn c n ñư c quan tâm ñ n trong toàn b quá trình: t thi t kê, l p ñ t, th nghi m và trong su t th i gian ho t ñ ng. M t khi quá trình ăn mòn ñã x y ra, vi c gi m thi u tác ñ ng c a nó lên s toàn v n c a h th ng là r t khó khăn. Thư ng s tách bi t gi a d án và v n hành gây khó khăn cho vi c ki m soát ăn mòn. D án thư ng c g ng trong vi c t o ra m t h th ng ñư ng ng có kh năng làm vi c trong khung th i gian và tài chính c n thíêt. Như v y, quá trình v n hành có th ph i nh n m t h th ng không t i ưu và chi phí ch ng ăn mòn r t cao. Luôn luôn t n t i m t cân b ng gi a ngu n v n và chi phí v n hành, do ñó c n ph i phân tích c n th n ñ l a ch n phương pháp ch ng ăn mòn ñ ñ t ñư c cân b ng kinh t t t nh t. Khó khăn l n nh t trong vi c ñánh giá v kinh t là s không ch t ch n v tu i th và quá trình ho t ñ ng c a nó. Thông thư ng chi phí cho vi c ch ng ăn mòn chi m kho ng10-20% t ng v n d án và 0,3-0,5% chi phí v n hành.

1. Phân lo i ăn mòn
1.1 Theo v trí c a quá trình ăn mòn Hi n tư ng ăn mòn ñư ng ng ñư c chia làm 2 lo i là ăn mòn bên trong và ăn mòn bên ngoài. - Quá trình ăn mòn bên trong ph thu c vào vi c ho t ñ ng c a ñư ng ng, ñư c chia thành nh ng lo i sau : Ăn mòn ng t: Gây ra b i s hi n di n c a carbondioxide tan trong lưu ch t, hay còn g i là ăn mòn carbonic acid, ch y u là ăn mòn c c b và ăn mòn l . Ăn mòn chua: Do hydrogen sulphide, quá trình này có th gây ra h ng hóc r t nhanh do làm n t l p thép c a ñư ng ng. Nư c trong ñư ng ng: Quá trình ăn mòn do oxygen và nư c. Ăn mòn do sinh v t: Do quá trình phát tri n c a sinh v t trong dư ng ng.
82
http://www.ebook.edu.vn

- Quá trình ăn mòn bên ngoài ch y u là quá trình ăn mòn ñi n hoá. 1.2 Theo hình thái - Ăn mòn thông thư ng (generalcorrosion): r t hi m g p trong th c t , lo i này r t d ño ñ t và kh ng ch . - Ăn mòn c c b : D ng ăn mòn r t thông thư ng, nó là quá trình ăn mòn di n ra do nh ng bi n ñ i c a ñi u ki n môi trư ng. Quá trình này d kh ng ch và ngăn ch n. Tuy nhiên có th khó khăn trong vi c xác ñ ng v trí ño ñ t. - Ăn mòn l : S khác bi t gi a ăn mòn c c b và ăn mòn l ñôi khi gây nh m l n. ăn mòn l th t s là do nh ng v trí ăn mòn cô l p hoàn toàn, ph n l n kim lo i xung quang không b nh hư ng. ð i v i thép carbon, nh ng l này có khuynh hư ng l n lên theo hình bán c u và vài l ch ng lên nhau t o ra vùng ăn mòn l n hình v sò. ð i v i thép h p kim ch ng ăn mòn, nh ng l này thư ng có ñư ng kính nh nhưng ăn sâu và thư ng t o thành c m. - D ng Intergranular (n i s n sùi) r t ít g p ñ i v i thép carbon tr khi có s không ñ ng nh t t i nh ng v trí có m i hàn, thư ng gây ra do sulphide và nitrate, nhưng lo i thép h p kim r t nh y c m v i lo i ăn mòn này. - Ăn mòn k t h p v i ng su t gây n t gãy (Street Cracking corrosion): m t d ng ăn mòn m r ng r t nguy hi m, có th h n ch và ngăn ch n b ng cách c n th n và ñúng ñ n trong vi c l a ch n v t li u, l p ñ t và v n hành. Quá trình ăn mòn di n ra có s k t h p c a ng su t xu t hi n và tình tr ng ñ c bi t c a môi trư ng. Thép ñư ng ng có th b n t trong môi trư ng chua (Hydrogen sulphide) ho c ñ t có ch a nhi u carbonate. H p kim ch ng ăn mòn có th b n t trong môi trư ng chloride. - N i b t: xu t hi n trong môi trư ng chua, do có c u trúc kim lo i không ñ ng nh t trong thép, ch y u x y ra trong các b n ch a. Ph n ng ăn mòn gi i phóng hydrogen nguyên t và m t s có th xâm nh p vào c u trúc c a thép, sau ñó k t h p t o thành phân t khí hydrogen. Khí này do không th thoát ra nên t p trung l i t o nên áp su t cao gây ra nh ng b t xu t hi n trên b m t. - Ăn mòn m i: ít x y ra ñư ng ng. B t c s t o thành ng su t có tính chu kỳ nào cũng tr nên nguy hi m n u có s hi n di n c a tác nhân ăn mòn. Môi trư ng có sulphide ñ c bi t nguy hi m ñ v i lo i này. - Ăn mòn ng t: Lý do chính c n ph i ñánh giá v ăn mòn trong h nhi u pha chính là vi c v n chuy n khí chưa x lý, khí m, khí-l ng v i h th ng ng ngoài khơi. ð c bi t v i vi c phát tri n h th ng m v tinh, các lo i khí không ñư c x lý ngay mà ñư c v n chuy n ñ n m t trung tâm x lý riêng, có th trên b ho c ngoài khơi. Do v y y u t c n xem xét ñây là ñư ng ng có th làm v i lo i thép carbon thư ng hay ph i thi t k v i lo i v t li u ch ng ăn mòn ñ t hơn r t nhi u. Ăn mòn ng t ch y u d ng ăn mòn l và ăn mòn c c b , v trí ñáy c a ñư ng ng ch u nh hư ng m nh nh t. B m t kim lo i ñư c bao ph b i m t l p filmsiderite nhưng thư ng xuyên b phá v c c b , t i nh ng v trí l p film b phá v quá trình ăn mòn di n ra nhanh hơn nhi u so v i nh ng khu v c có l p film n ñ nh.
83
http://www.ebook.edu.vn

Các y u t nh hư ng ñ n quá trình ăn mòn ng t: - Lư ng nư c hi n di n trong d u, khí - Di n tích kim lo i ti p xúc v i nư c - Hi n di n c a H2S - Hàm lư ng mu i chlorite (hàm lư ng mu i l n làm tăng t c ñ ăn mòn nhưng nhanh chóng ñư c b o hoà) ð i v i h d u-nư c: Khi t l nư c trong d u ít, và v n t c di chuy n c a d u ñ l n, nư c b cu n theo dòng ch y c a d uvà không th m ư t b m t thép nên không x y ra quá trình ăn mòn. Khi v n t c th p hơn giá tr ñ nh m c, nư c và d u tách r i và b t ñ u x y ra s ăn mòn.V n t c này có th ư t tính d a trên nhi u y u t như s c căng b m t c a d u và nư c, ñ nh t…ñ i v i ph n l n lo i d u thô, v n t c này kho ng 0,8m/s. Lư ng nư c gi i h n có th mang theo d u trư c khi tr thành pha liên t c ñư c ư c tính tuỳ theo lo i và b n ch t c a d u, kho ng 20-30% nư c trong d u thì không t o ra quá trình ăn mòn. ð i v i h khí-l ng: Trên 60oC s hi n di n c a CO2 d n ñ n s hình thành l p carbonate b o v , ngăn ch n quá trình ăn mòn ti p di n, tuy nhiên l p này d b xói mòn, n u t c ñ xói mòn th p, thép s t o ra l p carbonate khác ñ thay th . Tuy nhiên khi v n t c xói mòn cao, l p carbonate thay th không hình thành k p th i, quá trình ăn mòn x y ra, hi n tư ng này g i là ăn mòn-xói mòn(erosion-corrosion). T nh ng kinh nghi m th c t , v n t c dòng ch y có th ñ t ñ n 20m/s, trên m c này m i b t ñ u nguy hi m, tuy nhiên còn ph thu c vào nhi u y u t gây nhi u lo i như m i hàn, ño n n i (join), g n i và ño n cong. - Ăn mòn do v t r n trong ñư ng ng: S hi n di n c a nh ng ch t r n trong ñư ng ng, ñ c bi t là kim l ai, có tác ñ ng r t l n. Do nó phá v l p siderite làm quá trình ăn mòn di n ra nhanh hơn và có th gây ra th ng l trong vài tu n, quá trình ăn mòn này g i là ăn mòn-xói mòn. ð i v i dòng ch y cho trư c, hư h ng th y rõ nh t t i nh ng v trí cong hay nh ng khu v c có dòng ch y r i cao. Do ñó vi c ki m tra m c ñ cát trong dòng ch y t i nh ng t c ñ khác nhau là c n thi t. M t lư ng nh cát kho ng 3-5lb /1000lbs có th b qua, khi lư ng cát l n hơn m c ñ ñó c n ph i có bi n pháp gi m thi u. ð i v i ñư ng ng d n khí, s có m t c a cát cũng gây t c ñ ăn mòn tăng cao và ñư c tính toán tương t . - Ăn mòn chua: Ăn mòn chua xu t hi n trong ñư ng ng khi lưu ch t ch a hydrogen sulphide, m c ñ c a sulphide ñ ñánh giá là chua không ñư c ñ nh nghĩa chính xác nhưng thư ng ñư c ch p nh n khi áp su t riêng ph n c a nó là 0,05psi (0,34Kpa). Ăn mòn do sulphide gây ra có nh ng d ng sau: Ăn mòn l t s l ng ñ ng c a cathod acid r n Ăn mòn l t i nh ng v trí l p filmsulphide b phá v N t gãy do ng su t ăn mòn sulphide N t gãy-t o b t do áp su t hydro - Ăn mòn ñi m : Sulphide r n hình thành t ph n ng c a lưu ch t v i s t trong quá trình ăn mòn hay ph n ng v i nh ng kim lo i n ng trong lưu ch t, ch y u là s t sulphide, m t ít magan sulphide (MnS) và k m sulphide, các
84
http://www.ebook.edu.vn

sulphide r n này tr thành c c dương so v i s t và hình thành quá trình ăn mòn ñi n hoá khi cùng bám trên b m t. M i phân t s t sulphide ch có tính ch t phá hu ñ i v i m t kh i lư ng nh t ñ nh kim lo i, sau khi h t s ñó chúng tr nên ho t ñ ng. ði u này ñư c gi i thích d c m t ph n trên s h p th H2 vào m ng tinh th sulphide, và m t ph n d a trên s hình thành hydroxyt b c l p sulphide. Trong lưu ch t chua có n ng ñ kim lo i n ng th p, hydrogen sulphide ph n ng v i kim lo i trên b m t hình thành l p màn sulphide. L p film này có tác d ng ngăn ch n ñư c s ăn mòn ti p t c ñ i v i các kim lo i bên trong, tuy nhiên n u l p film b tr c và ñ l kim lo i, t i ñó s hình thành m t pin galvanic v i c c âm là ph n kim lo i b l ra, c c dương là toàn b ph n l p film sulphide, làm t c ñ ăn mòn di n ra r t nhanh, l p film m i không có kh năng t o thành. Trong môi tru ng chua nh , l p film ñư c t o thành t h n h p siderite và s t sulphide, ph n % c a s t sulphide trong h n h p tăng d n khi n ng ñ hydrogen sulphide tăng và ñ t 100% khi n ng ñ hydrogen sulphide ñ t 100ppm, và t i n ng ñ này các d ng ăn mòn khác như n t gãy do hydrogen hay t o b t tr nên nghiêm tr ng. Khi n ng ñ sulphide th p nó có kh năng làm gi m ăn mòn ng t do tăng s d o dai c a l p siderite, kh năng b o v này ñư c ñánh giá t t nhi t ñ cao, tuy nhiên ñi u ñó không ñáng tinh c y v có th d n ñ n ăn mòn l . Nh ng y u t nh hư ng ñ n s n ñ nh c a l p filmbao g m n ng ñ mu i, chu kỳ nhi t ñ và c u trúc kim lo i. N t do ng su t ăn mòn c a Hydrogen sulphide: Sulphide stress corrosion cracking (SSCC) là m t d ng n t do ng su t ăn mòn. SSCC hình thành do tác ñ ng làm dòn c ng kim lo i c a hydro, nó k t h p tác ñ ng c a ng su t và môi trư ng chua lên v t li u c ng. V n ñ này x y ra khi acid ph n ng v i kim lo i gi i phóng hydro t i b m t kim lo i. Hydro t o thành theo các bư c sau: - Khuy ch tán các ion ñ n b m t kim lo i - Ion hydrogen nh n m t electron và t o thành nguyên t hydrogen - Nguyên t hydrogen xâm nh p vào b m t - S k t h p c a nguyên t hydrogen t o thành phân t hydro Nh ng nguyên t hydrogen xâm nh p vào thép và t p trung t i nh ng ch tr ng trong thép, nh ng ch tr ng này là ch khuy t t t c a tinh th kim lo i. Ph n l n nh ng l tr ng xu t hi n t i nh ng ch có ng su t cao do s trư t lên nhau c a nh ng nguyên t kim lo i. Hydrogen xâm nh p và làm thép tr nên c ng do ngăn c n quá trình gi i to ng su t. Khi xu t hi n nh ng cong-u n c c b , n u ng su t vư t quá giá tr chu n thép tr nên dòn và ng su t l n không ñư c gi i to theo m n tinh th kim lo i. Quá trình gãy chia thành hai giai ño n: giai ño n b t ñ u và lan truy n r ng, c hai giai ño n này ñ u không ñ nh lư ng ñư c. Quá trình chu n v m c ñ c a hydrogen sulphide gây ra SSCC là kho ng 0.05psia (áp su t riêng ph n) N t gãy do hydrogen: ðây là m t d ng t o thành b t, còn g i là m t quá trình n t gãy do hydrogen, n t b c thang… Nguyên t hydrogen khuy ch tán vào thép và b h p ph b i mangan sulphide trong thép. T i ñó nh ng nguyên t
85
http://www.ebook.edu.vn

hydrogen k t h p l i t o thành phân t , nh ng phân t này không th thoát ra ngoài, t p trung l i và gây ra áp su t cao ñ ñ hình thành nh ng ch n t gây ra bên trong thép. Nh ng v t n t nh l n d n lên và n i l i v i nhau thành v t n t l n. M t khi quá trình HIC di n ra, SSCC có th thâm nh p v o c u trúc c a kim lo i d n ñ n nh ng v t n t l n hơn. ðư ng ng b ăn mòn d ng này v n có th ho t ñ ng ñ n khi h th ng ñư ng ng m i thay th , tuy nhiên h i gi m áp su t ho t ñ ng ñ gi m thi u t c ñ ăn mòn. - Ăn mòn do nư c trong ñư ng ng: Nư c thư ng ñư c bơm vào m d u ñ b o ñ m áp su t, ñ ng th i h tr trong vi c hư ng d u ñ n m s n xu t. Thành ph n ăn mòn chính trong nư c bi n là oxigen, n u s d ng nư c ng m thì không có oxigen, tuy nhiên có th có CO2 ho c H2S và có th d n ñ n ăn mòn ng t hay ăn mòn chua như ph n trên. S n ph m t quá trình ăn mòn thép thư ng r t nhi u và có th b t kín ph n bơm nư c vào m , oxygen ñư c lo i b kh i nư c nh m gi m thi u quá trình ăn mòn. N u m có dư khí có th lo i b khí b ng phương pháp tách khí (gas stripping) ho c có th lo i b khí b ng phương pháp cơ h c. ð i v i quá trình dùng khí tách khí, nư c và khí cho ch y ngư c chi u nhau. Phương pháp này có hi u qu cao trong vi c lo i b oxy nhưng có th d n ñ n vi c acid hoá nư c n u carbondioxyt b h p ph nhi u. Trong các bi n pháp lo i khí b ng cơ h c, nư c ñư c bơm vào áp su t chân không, quá trình này ít hi u qu hơn so v i phương pháp tách khí và ñòi h i s h tr x lý hoá h c (nh ng ch t tách oxy như amonium bisulphide NH4HS). Nư c bi n thư ng ñư c tách khí ñ gi m thi u oxy, n ng ñ mong mu n t 5-10ppb, tuy nhiên m t m c th p như v y t c ñ ăn mòn v n di n ra r t nhanh. - Ăn mòn do vi sinh v t: ðư ng ng d n d u và nư c có th ch u s ăn mòn t quá trình phát tri n c a vi khu n kh sulphate (SRB: sulphate reducing bacteria). Lo i vi khu n này phát tri n cùng v i nhi u lo i vi khu n khác. SRB là m t lo i vi khu n y m khí, nó t n d ng ngu n acid béo có trong nư c và s d ng oxy có trong g c sulphate ñ oxi hoá các acid béo. Nh ng vi khu n này kích thích ho t ñ ng c a g c sulphide và làm tăng cư ng qua trình ăn mòn sulphide. Trong quá trình phát tri n c a vi khu n, pH môi trư ng tăng cao do sulphide k t h p v i nư c t o thành hydrogen sulphide, acid này di chuy n và t o ra môi trư ng acid nơi khác. Do ñó m c dù vi khu n phát tri n m t nơi nhưng có th gây ra nh ng v n ñ nơi khác. - Ăn mòn ñi n hoá : Ăn mòn ñi n hóa là m t hi n tư ng hoá h c có liên quan ch t ch ñ n kim lo i, quá trình ăn mòn x y ra trong môi trư ng ñi n ly, t c là có s hi n di n c a nư c như nhũ tương d u, nư c mu i… Ăn mòn ñi n hoá ch x y ra ch y u t i b m t bên ngoài c a ñư ng ng. T i khu anot, kim lo i s t (Fe) như n electron và tan vào trong môi trư ng ñi n ly. Electron này chuy n ñ n khu v c cathod, t i ñây nó k t h p v i m t tác nhân nào ñó, ví d như oxy, carbonic, hydrosulphide, acid h u cơ …
86
http://www.ebook.edu.vn

Ph n ng anod: Fe – 2e → Fe2+

Ph n ng cathod: O2 + 2H2O +2e → 4OH-

2. Các phương pháp ki m tra và phát hi n ăn mòn
Hư h ng do ăn mòn có r t nhi u d ng và thư ng xuyên xu t hi n ng u nhiên nh ng v trí khác nhau, do ñó vi c xác ñ nh và ki m tra ăn mòn là không d dàng và ít ñ nh lư ng. Có nhi u phương pháp xác ñ nh khác nhau, tuy nhiên l a ch n phương pháp có hi u qu nh t thì còn ph thu c vào nhi u y u t như môi trư ng, lo i ăn mòn, ñ tinh c y c a thi t b . ð gi m thi u t c ñ ăn mòn, các chuyên gia khuyên r ng nên tìm ki m trư c khi ch n l a k thu t xác ñ nh ăn mòn và c n thi t ph i có s h tr c a các k sư ch ng ăn mòn nhi u kinh nghi m. S d ng các phương pháp ki m tra khác nhau luôn mang l i k t qu t t hơn. Vi c gi l i k t qu ki m tra ăn mòn r t c n thi t cho vi c ñánh giá t c ñ ăn mòn trong m t th i gian dài và h tr cho vi c l a ch n h th ng ki m tra tương ng. 2.1 M u th Phương pháp thông thư ng nh t ñ xác ñ nh và ki m tra ăn mòn b ng m u th , m t m u kim lo i tương t kim lo i làm ñư ng ng ñ t trong vùng ăn mòn sau ñó ñem phân tích. Trong k thu t này bao g m vi c s d ng spool và thi t b ñ c bi t dò ăn mòn. 2.2 Coupon R t nhi u h th ng ñư ng ng v n chuy n và trong các nhà máy ñư c ki m tra ñ ăn mòn b ng phương pháp Coupon. M t Coupon là m t m u kim lo i ñư c ñưa vào trong phép ño ăn mòn. Nh ng Coupon ñư c làm s ch và c n th n ñưa vào h th ng. T s chênh l ch kh i lư ng, ngư i ta xác ñ nh ñư c t c ñ ăn mòn mm/năm. Coupon có nhi u hình d ng và kích thư c khác nhau gi a b ph n cách ñi n hoàn toàn v i m t ph n kim lo i còn l i. V i m t s công c khác, vi c s d ng Coupon là không th ph thu c vào các y u t sau ñây: - V trí ñ t Coupon: chú ý r ng vi c s d ng Coupon ph n ánh t c ñ ăn mòn và s tăng g p năm l n khi ñ t Coupon gi a ng so v i thành ng. Do ñó Coupon c n ñư c ñ t g n sát v i v trí c n ch n i, vùng ch y r i, co… - Môi trư ng: Do tính ch t c a lưu ch t nh hư ng l n lên ñ ăn mòn, ví d như Coupon có th b bao ph m t ph n b i m t l p parafin. - Thao tác l p ñ t và thu h i Coupon: ph i ñ m b o Coupon chưa b ăn mòn trư c khi l p ñ t và h n v s ăn mòn di n ra sau khi tháo ra kh i h th ng. C n tránh d u tay bám trên b m t Coupon.
87
http://www.ebook.edu.vn

- Th i gian ki m tra: là m t y u t quan tr ng, th i gian ng n thư ng cho k t qu không chính xác do m t s d ng ăn mòn như ăn mòn l c n m t vài tu n m i x y ra. M t s y u t khác như vi c chu n b , làm s ch cũng nh hư ng. Sau khi cân và xác ñ nh khôi lư ng m t mát, t c ñ ăn mòn ñư c xác ñ nh như sau: mm/năm = V i m: là kh i lu ng kim lo i b m t(g) A: ti t di n b m t (cm2) ρ: kh i lư ng riêng c a kim lo i(g/cm3) t: th i gian (ngày) Giá tr t c ñ ăn mòn ñư c tính t lư ng kim lo i b m t v i gi thi t t c ñ ăn mòn ñ ng ñi u trên toàn b b m t c a Coupon, ñi u này không ñúng. Ngoài ra báo cáo c n thêm k t qu v kh o sát b m t c a Coupon ñ xác ñ nh lo i ăn mòn. M t s trư ng h p t c ñ ăn mòn tính ñư c trong kho ng giá tr có th ch p nh n, tuy nhiên ñi u này không th k t lu n ñ i v i ăn mòn l , nhưng l này t p t c khoan sâu vào b m t kim lo i trong m t th i gian ng n. 2.4 Kh p n i ki m tra và tr c qu n (test nipple spool) Nh ng kh p n i và tr c qu nh ng Coupon l n và thư ng có và thư ng k t h p v i nh ng k mòn cho toàn b b m t ñư ng ăn mòn b ng cách c t ra. 2.5 ðo b ng các thi t b ñi n t Máy dò ñi n tr Thi t b ño ñi n tr corrosionmeter xác ñ nh lư ng kim lo i m t mát b ng cách ño m c tăng ñi n tr c a nh ng m u kim lo i khi di n tích ngang c a chúng b gi m do ăn mòn. M u th hay ñ u dò ñư c làm t kim lo i tương t như kim lo i làm ñư ng ng và ñư c ñưa vào qua ñư ng vào ñ c bi t. Sau ñó giá tr ñi n tr s ñư c xác ñ nh khi ñ u dò tr ng thái cân b ng v i môi trư ng (nhi t ñ và tình tr ng b m t) t i nh ng th i ñi m cách ñi u. Nh ng giá tr nh n ñư c s ñư c chuy n ñ i sang t c ñ ăn mòn b ng các d li u và công th c do nhà s n xu t cung c p. Vi c phân tích giá tr thu ñư c g p m t s gi i h n gi ng như vi c s d ng Coupon. Ví d như ñ u dò có th b m t s ch t bám, ngăn c n s ti p xúc v i nh ng ch t trong môi trư ng ăn mòn. Máy ño ñi n tr phân c c
88
http://www.ebook.edu.vn

m.3650 A.ρ .t

n ñư c chu n b s n ñưa vào ñư ng ng như th i gian ho t d ng khá lâu, kho ng vài tháng thu t ño khác. Nó th hi n ñư c m c ñ ăn ng, và có th ño ñư c chi u sâu c a nh ng l

V i máy ño ñi n tr phân c c, t c ñ ăn mòn là t c ñ t c th i. Trong phương trình này, hi n tư ng ñi n hoá ñư c g i là ñi n tr phân c c tuy n tính ñư c s d ng. N u m t ñi n th E c a m t m u kim lo i ñư c g n v i cư ng ñ dòng ñi n tương ng, m t ñư ng cong phân c c ñư c ghi nh n. T i ñi m mà cư ng ñ dòng ñi n b ng 0, t c ñ c a ñư ng cong phân c c ñư c g i là ñi n tr phân c c. Rpol =
dE (di )i =0

Khi cư ng ñ dòng ñi n b ng 0, ñi n th E b ng v i ñi n th ăn mòn. Gi a ñi n tr phân c c và dòng ñi n ăn mòn có quan h như sau: Icorr =
B mA / cm 2 R pol

(

)

T ñ nh lu t Faraday, t c ñ ăn mòn b ng 11,6.icorr (mm/năm) H ng s B ph thu c vào cơ ch ăn mòn và có giá tr riêng cho t ng h . Theo phương trình trên, t c ñ ăn mòn có th nh n ñư c b ng cách ño Rpol. Trong th c t , thi t b có hai ñi n c c làm b ng kim lo i v i h th ng ñư c ñưa vào môi trư n ăn mòn. Môt hi u ñi n th nh (dE) kho ng 20mV, ñư c áp vào hai ñi n c c, sau ñó ño dòng dI. C c ñư c ñ i ngư c l i và l p l i quá trình, t hai giá tr dòng thu ñư c, theo ñ th chuy n ñ i thành giá tr t c ñ ăn mòn. Vi c s d ng thi t b ño ñi n tr phân c c gi i h n cho nh ng dung d ch d n ñi n do dòng ñi n ph i di chuy n qua dung d ch khi ñi t c c này ñ n c c kia. Phương pháp này không áp d ng cho h gas hay d u nhưng có th ño cho h d u - nư c n u nư c là pha liên t c. Máy dò Galvanic Máy dò galvanic ñư c làm t hai ñi n c c kim lo i khác nhau thư ng là ñ ng và s t. Chúng ñư c n i v i nhau và ñư c ñưa vào h th ng (b n ch a ho c ñư ng ng). Sau khi các ñi n c c cân b ng v i môi trư ng, m t cư ng ñ dòng ñi n ñư c ghi nh n. Giá tr c a cư ng ñ dòng ñi n có liên quan ñ n tính ăn mòn c a môi trư ng. Trong môi trư ng không có tính ăn mòn giá tr dòng thu ñư c r t nh còn trong môi trư ng có tính ăn mòn cao dòng ño ñư c r t l n. Phương pháp này s d ng ch có tính ñ nh tính trong vi c ki m tra t c ñ ăn mòn c a thi t b : - Nó ch y u ñư c s d ng ñ ño ăn mòn do oxygen tan trong dung d ch gây ra - Ít ñư c s d ng ñ i v i ăn mòn do CO2 và H2S - Cũng có nh ng gi i h n tương t như nh ng phương pháp trên. Máy dò Hydrogen

89

http://www.ebook.edu.vn

ðư c c u t o b i m t ng thép có thành r t m ng n i v i m t thi t b ño áp, nó ñư c ch y u s d ng trong môi trư ng chua. Trong ph n ng ăn mòn hydrogen sinh ra khu ch tán qua thành ng thép, t i ñó nó k t h p thành phân t , quá l n ñư c khu ch tán ngư c tr l i, áp su t do phân t hydrogen s ñư c ño và chuy n thành giá tr t c ñ ăn mòn. Thi t b này có th dùng ño ăn mòn m t cách ñ nh tính hay bán ñ nh lư ng và thư ng ñư c k t h p v i nhi u phương pháp khác. Hi n nay có nh ng máy dò ph c t p hơn có th ño ñư c lư ng hydro khu ch tán qua thành ng thi t b . 2.6 Phân tích hóa h c Xác ñ nh hàm lư ng s t hòa tan M t phương pháp d ñoán và ñánh giá ăn mòn có hi u qu là xác ñ nh lư ng s t có trong lưu ch t thông qua m u l y. Có m t vài phương pháp ñ xác ñ nh s t có trong m u và m u ph i th a mãn các yêu c u như: - Thi t b l y m u ph i th t s ch. - Van l y m u ph i không b r và v y b n, van này thư ng ñư c làm b ng ñ ng ñ h n ch y u t trên. - M u l y ph i ñ i di n cho toàn b lưu ch t, khi mu n xác ñ nh t i m t ñi m nào ñó, ph i l y m u càng g n ñi m ñó càng t t. - Th i gian ho t ñ ng c a m , k t qu phân tích cho m t m m i ho t ñ ng vài ngày v i m t m ñã ho t ñ ng lâu là r t khác nhau. -ð thi t b n ñ nh c a m , tránh l y m u khi m m i ñư c s a ch a hay thay th m i l n l y m u.

- Thành ph n nư c gi ng nhau Phân tích s n ph m ăn mòn

Phân tích hoá h c s n h m ăn mòn và nh ng ch t bám trên h th ng là m t ph n quan tr ng trong vi c ki m tra ăn mòn. M u có th l y t Coupon, nipple hay tr c ti p t h th ng. Khi bi t ñư c thành ph n nh ng ch t có trong h th ng có th giúp ñánh giá và xác ñ nh v n ñ . Chú ý v trí và tình tr ng m u khi l y là r t quan tr ng, m t s s n ph m ăn mòn thư ng b bi n ñ i v m t hoá h c khi di chuy n ra kh i h th ng. Ví d như s t sulphide khi ñưa ra không khí b bi n ñ i thành oxyt s t, ñi u này có th d n ñ n nh ng k t lu n sai l m. Phân tích khí: Nh ng khí quan tr ng trong ñánh giá ăn mòn là CO2, H2S và O2. Trong m khí ho c nh ng thi t b dùng khí, xác ñ nh 3 khí trên tương ñ i ñơn gi n n u
90
http://www.ebook.edu.vn

chúng t p trung m t lư ng l n. Trong m d u, xác ñ nh các khí khó khăn hơn. S có m t c a H2S và oxygen lư ng v t r t khó xác ñ nh nhưng r t quan tr ng, m t lư ng v t H2S có th gây n t gãy cho ng thép ch u l c cao. 2.7 Ho t ñ ng c a vi khu n Ho t ñ ng c a vi khu n có th gây ra nhi u v n ñ khác nhau, ñ c bi t là trong các ñư ng ng d n nư c. Có m t s phương pháp xác ñ nh ho t ñ ng c a vi sinh v t. Phương pháp quan tr ng nh t là ñ m s vi khu n. M u có ch a vi khu n s ñư c nuôi c y trong môi trư ng nuôi dư ng ñ c bi t sau ñó s ñư c ñ m và phân tích ho t ñ ng ñ ñánh giá m c ñ nh hư ng c a chúng ñ i v i quá trình ăn mòn. 2.8 Thi t b ki m tra b m t Ki m tra b ng siêu âm: K thu t siêu âm s d ng năng lư ng siêu âm ñ ño b dày c a v t th b ng kim lo i và xác ñ nh ch r n n t trong kim lo i. Thi t b ki m tra ñư ng ng b ng ñi n t : Thi t b này ñư c g n trên thoi, trong quá trình ho t ñ ng c a thoi nó s ghi nh n tình tr ng c a thành ng. S d ng tia phóng x : Trong s n xu t d u khí, phương pháp ch p nh b ng tia phóng x ch y u dùng ñ ki m tra các m i hàn và b m t bên trong c a ñư ng ng và thi t b .

3. Các phương pháp b o v ch ng ăn mòn
Phương pháp b o v ch ng ăn mòn ñư ng ng bao g m: - S d ng v t li u ch ng ăn mòn - S d ng ch t c ch ch ng ăn mòn - B o v b ng các l p bao ph - B o v cathod b ng anod hy sinh B o v b m t bên ngoài thư ng dùng các phương pháp bao ph ho c b o v b ng cathode hay anod, bên trong thì dùng ch t c ch hay bao ph . 3.1 V t li u ch ng ăn mòn V t li u ch ng ăn mòn bao g m các h p kim ch ng ăn mòn và v t li u phi kim. V t li u phi kim
91
http://www.ebook.edu.vn

V t li u phi kim ñư c s d ng nhi u do hoàn toàn không b ăn mòn, tuy nhiên ng d ng còn h n ch do nh ng như c ñi m v kho ng nhi t ñ và áp su t ho t ñ ng, kh năng ch u va ch m và rung ñ ng kém. M t lo i v t li u phi kim trư c ñây thư ng ñư c s d ng là: GRE (Reinforced Epoxy) m t d ng c a plastic ñư c gia cư ng b ng s i thu tinh, làm ñư ng ng trên b v i áp su t ho t ñ ng th p, nhưng hi n nay ch y u ng d ng trong c p thoát nư c. H p kim ch ng ăn mòn (CRAs) CRAs ñư c s d ng khi thép carbon mangan không phù h p ñ s d ng, lý do chính là do lưu ch t v n chuy n quá ăn mòn ñ i v i thép carbon thưòng cho dù ñã có nh ng bi n pháp ch ng ăn mòn khác như s d ng ch t c ch hay l p ph thông thư ng. Các CRAs ñư c s d ng thay th hoàn toàn ho c ch bao ph b m t ng. Các lo i CrAs thông d ng g m có: thép không r duplex (duplex stainsless steel), h p kim nickel, ng thép carbon mangan ñư c ph thép không r austenic và m t s lo i v t li u khác như titan và h p kim c a nó. Thép không r ñư c s n xu t trên cơ b n thép carbon b ng cách gi m b t lư ng carbon, thêm vào các nguyên t không r như nickel, chromium. Thép không r martansiric ðư c s d ng ch y u trong ng v n chuy n d u và van, v t li u này ñư c s n xu t t thép carbon mangan thêm 13% chromium, hàm lư ng Carbon gi a kho ng 0,15%, kh năng ch ng ăn mòn ng t t t, giá thành g p 3 l n thép carbon thông thưòng, ñ b n nhi t ñ th p kém và r t khó hàn. Lo i thép này thư ng ñư c x lý b ng nhi t trư c khi s d ng ñ nâng cao cơ tính, ñư c Kawasaki c i thi n b ng cách thêm vào m t lư ng nh nickel, mangan và molipden, tính ch ng ăn mòn và kh năng hàn tăng lên rõ r t Thép không r Austenic ðây là lo i thép khônng nhi m t ñư c s d ng ch y u trong nh ng nhà máy ch bi n và nhà máy v khí, hàm lư ng nh ng nguyên t không r khá cao t 18%Cr, 8%nickel ñ n 27%Cr, 30%nickel và 3% molipden, kh năng ch ng ăn mòn cao, tuy nhiên d b n t gãy khi ch u ng su t ăn mòn n u có m t chlorine (n ng ñ gi i h n c a chlorine là kho ng 50-100ppm nhi t ñ 60oC). Nó ñư c s d ng ch y u làm l p ph b m t trong cho nh ng ñư ng ng, b ch a hay nh ng chi ti t nh b ng v t li u thép carbon. Thép không r austenic nh y c m v i n t gãy, r t d hư h ng trên di n r ng khi kh năng ch ng ăn mòn suy gi m. Giá thành g p 4 l n thép carbon thông thư ng, khá d hàn. Tuy nhiên c n tránh hi n tư ng carbin hoá m i hàn và vùng xung quanh do nhi t ñ cao làm gi m kh năng ch ng ăn mòn, tăng cư ng kh năng n ñ nh b ng cách gi m
http://www.ebook.edu.vn

92

hàm lư ng carbon xu ng kho ng 0,05% và thêm m t s nguyên t titan hay niobi. Thép không r Duplex

n ñ nh như

Thành ph n C: 0,03-0,05%; Cr:22-25%; Ni:5-6%; Mo:3-6%, giá thành g p 6 l n thép carbon thông thư ng, d ng thép này g n như là m t h n h p c a ferrite và austenic, kh năng ch ng g t t, kh năng hàn và ñ b n cao hơn thép austenic. Thép h p kim cao nickel Chi phí lo i v t li u này tương ñ i cao so v i nh ng lo i khác, ch y u do hàm lư ng c a nh ng nguyên t ch ng r cao. Hàm lư ng như sau: Ni: 28-56%; Cr: 21-22%; Fe: 5-22%; Mo: 3-9%; Cu 2%; Nb 4%; Ti 1%. Kh năng ch ng ăn mòn r t t t, thư ng th y s d ng trong vi c s n xu t các acid m nh. ðư ng ng v n chuy n ngoài khơi thư ng ñư c ph m t l p thép h p kim cao, giá thành gi m tương ñ i, kho ng t 7-10% thép carbon thông thư ng. 3.2 L p ph ch ng ăn mòn Là phương pháp ch ng ăn mòn h u hi u nh t hi n nay, thông thư ng s d ng k t h p v i bi n pháp b o v cathod. Nh ng ñ c tính c n xem xét c a v t li u làm l p ph là: Kh năng bám dính, m m d o, ñi n tr , kh năng cách nhi t, ch ng ch u các tác ñ ng cơ h c, tính ch t v t lý hoá h c n ñ nh, d s d n và b n trong môi trư ng. L p ph cho b m t ngoài V t li u làm l p ph : Nh ng lo i v t li u quan tr ng dùng bao ph bên ngoài như: - Nh a ñư ng nóng - PE và PP - FBE - Băng plastic - Asphal mastic - Epikote (m t lo i nh a xi t phát t than ñá) Gi i h n nhi t ñ s d ng c a nh ng lo i v t li u trên theo b ng sau: Lo i v t li u Nh a ñư ng PE
93

Nhi t ñ t i ña 60 65
http://www.ebook.edu.vn

PP FBE Băng plastic Asphalt mastic Epikote

* 100** 60 60 80

*: Nhi t ñ gi i h n trên chưa ñư c shell thi t l p, nhưng có th l y kho ng 100 C
o

**: Ch ñúng trong ñi u ki n môi trư ng khô ráo. Trong ñi u ki n m ư t, nhi t ñ nên ch l y 75oC Nh a ñư ng (ho c nh a than ñá): ðư c s d ng khá lâu trư c ñây, dùng ch y u cho nh ng ñư ng ng b chôn l p ho c ñư ng ng ngoài khơi, thư ng ñư c ph trư c khi v n chuy n và l p ñ t. L p ph ñư c t o thành b ng cách cho nh a ñư ng nóng ch y t do bên ngoài ng, không c n l c t p ch t k càng, b dày c n ñ t ñư c ít nh t là 2,5mm cho ñư ng ng trên b và ít nh t 5 mm cho ñư ng ng ngoài khơi. Bên ngoài ñư c ph b ng l p Quá trình ph polypropylen(PP) v i s i thu tinh ñ h n ch tác ñ ng cơ h c c a ñ t ñá và quá trình l p ñ t. G n ñây ng d ng khuynh hư ng s d ng l p ph nh và m ng hơn như PE, FBE cho ñư ng ng trên b thay th cho l p ph n ng n b ng nh a ñư ng. Tuy nhiên ñ i v i ñư ng ng ngoài khơi, l p nh a ñư ng v n s d ng r ng rãi bên dư i l p b c bê tông. PolyEtylen: là lo i v t li u ñư c s d ng r ng rãi nh t hi n nay, ñư c coi là lo i v t li u b o v bên ngoài t t nh t kho ng 10-15 năm tr l i ñây. B dày c a l p PE tuỳ thu c vào ñư ng kính ng, có th tham kh o theo b ng sau: B dày t i thi u c a l p PE(mm) Tiêu chu n 2.0 2.2 2.5 3.0 Gia cư ng 2.5 3.0 3.5 3.5

ðư ng kính ng (mm) < 250 250-500 500-800 > 80

Quá trình ph PE ñư c ti n hành theo hai cách: B t PE ñư c ph lên b ngoài c a ng ñã ñư c làm s ch và gia nhi t trư c ñ n kho ng 300oC
94
http://www.ebook.edu.vn

hay l p PE nóng ñư c kéo ph lên b m t ñã ñư c làm s ch và gia nhi t kho ng 120-180oC. Trong phương pháp này c n ph i s d ng ch t bám dính ban ñ u ví d (cao su butyl) do PE không dính vào thép. Trong c hai phương pháp, ñ tăng cư ng s g n k t và kh năng ch ng bong tróc, m t lóp m ng FBE ñư c ph lên trư c l p PE. L p PE b n, ch ng tác ñ ng cơ h c trong quá trình v n chuy n, l p ñ t t t, ñi n tr cao, nên làm gi m dòng b o v cathod. FBE (Fusion Boned Epoxy): L p băng epoxy m ng ho c b t epoxy ñã ñư c s d ng nhi u trong h th ng ñư ng ng, ñ c bi t là nh ng h th ng trên b , có th cho h th ng có ñư ng kính ñ n 1600mm, ho t ñ ng nhi t ñ ñ n 100oC và có nhi u tính ch t vư t tr i so v i Ph FBE nh ng v t li u khác. L p ph epoxy ñư c t o ra b ng cách dùng súng phun tĩnh ñi n, phun b t nh a lên b m t ng ñã ñư c làm s ch và gia nhi t trư c ñ n kho ng 230-240oC. L p ph t o thành r t m ng, t 350-450µm, nhưng r t b n, bám dính t t vào thép, ñ b n hoá h c r t cao, tuy nhiên trong môi trư ng m ư t, kh năng ch u nhi t gi m sút, ch ho t ñ ng t t 75oC. L p ph d b h ng b i các va ch m v i v t s c nh n, c n ph i c n th n trư c khi v n chuy n l p ñ t. Nhưng nh ng va ch m như v y không làm bong tróc khu v c xung quanh và có th trám l i b ng nh a epoxy t i hi n trư ng. B c b ng băng plastic: K thu t này ñã ñư c th c hi n t 1950. Có r t nhi u lo i v t li u plastic dư i d ng băng bao g m PVC, PE… có ñ dày khác nhau, có th t bám dính vào b m t ho c c n ph i có m t l p tr dính. Phương pháp này có nhi u ưu ñi m và d th c hi n, tuy nhiên có m t như c ñi m l n là d bong tróc, ñ c bi t là t i nh ng ñi m ch ng lên nhau. Khi ñư c s d ng cùng v i h th ng b o v cathod, như c ñi m trên làm gi m hi u qu c a dòng b o v nên ngày nay phương pháp b c ng b ng băng plastic không còn ñư c áp d ng trong h th ng d n d u và khí n a. L p ph asphalt mastic: Asphalt plastic, như Somatic là m t h n h p c a asphalt, cát, b t ñá vôi, b t ñá và s i amiăng. L p asphalt ñư c th c hi n t i nhà máy v i nh ng thi t b ph c t p. H n h p asphalt ñư c nung nóng và ph lên b m t ng ñã ñư c làm s ch, làm thư ng r t dày, kho ng t 12mm tr lên, nh m ñi u khi n b dày c a ñư ng ng. Sau khi ph xong, asphalt không c n có l p b c bên ngoài như nh ng trư ng h p trên .

95

http://www.ebook.edu.vn

L p ph asphalt thư ng r t ch c, n ng và ch ng mòn t t, do ñó nó ch y u ñư c áp d ng cho ñư ng ng ngoài khơi, nơi luôn c n tăng thêm tr ng lư ng. Epikote: Nh a Epikote là m t lo i nh a có ngu n g c t than ñá, ñư c s d ng trong m t s trư ng h p ñ i v i ñư ng ng chôn l p và ñư ng ng ngoài khơi. Nó ñư c ph làm nhi u l p lên b m t ng ñã ñư c làm s ch, l p ph có b dày ít nh t 400µm và có th ch u nhi t ñ ñ n 80oC, Tuy nhiên ngày nay ngư i ta s d ng l p FBE có nhi u ưu ñi m hơn. L p ph t i ñi m n i Trên ñư ng ng thư ng có nh ng ñi m r nhánh, ch l p ñ t nh ng thi t b chuyên dùng. Nh ng v trí này thư ng ñư c b o v k hơn ñ ñ m b o an toàn cho h th ng. Nh ng lo i v t li u sau ñây thư ng ñư c s d ng : - PolyEtylen: Lo i băng PE có kh năng co l i khi b ñ t nóng, có th ch u ñư c nhi t ñ ñ n kho ng 90oC, ñàn h i t t, ít b c ng và lão hoá. Nó ñư c ph b ng cách qu n xung quanh, sau ñó s d ng ng n ñu c hơ nóng ñ co l i và bám ch t vào b m t c n bao ph . Lo i băng này thư ng ñư c dùng ñ che ph bên ngoài l p FBE ho c bao ph b ng b t PE. - Ph b ng b t FBE ho c b t PE: Th c hi n b ng cách làm s ch b m t bên ngoài, gia nhi t cho ñư ng ng, sau ñó phun l p b t FBE, PE ho c s d ng dung d ch c a chúng, cu i cùng ñư c b c bên ngoài b i l p băng PE như ñã nói trên. - Băng cold-applied: Ch y u ñư c s d ng cho ñư ng ng ngoài khơi, qu n quanh các m i hàn, sau ñó ñư c ph lên b ng m t l p asphalt mastic nóng. L p ph b m t bên trong c a ñư ng ng: L p ph bên trong nh m m c ñích t o ra m t rào ngăn cách gi a lưu ch t và b m t kim lo i, ch ng l i nh ng quá trình ăn mòn c a nh ng s n ph m có tính Sơn ph bên trong ăn mòn. L p ph bên trong thư ng là l p sơn epoxy, ngoài vi c b o v ch ng ăn mòn còn nh m m c ñích gi m ma sát và t o s s ch s cho b m t bên trong ng. Quá trình sơn ph bên trong di n ra nh m t thi t b ñư c r n gi a hai thoi. Trư c khi sơn ph , b m t bên trong ng ñư c súc r a s ch b ng m t dung d ch acid phù h p, làm khô. Sau ñó thoi s di chuy n và toàn b b m t bên trong s ñư c sơn ph . Quá trình sơn ph ñư c ki m tra b ng camera g n trên thoi.
96
http://www.ebook.edu.vn

Ph PU

3.3 S d ng ch t c ch Ch t c ch hoá h c ñư c s d ng ñ gi m t c ñ ăn mòn. Nó ñư c cho vào lưu ch t v n chuy n ho c là ph gia trong l p sơn ph ñư ng ng. Ch t c ch ñư c chia làm 3 lo i: - Ch t c ch ho t ñ ng: nó ph n ng v i kim lo i, t o thành m t l p film b o v ch ng ăn mòn. - Ch t c ch th ñ ng: ðư c h p ph vào b m t kim lo i và t o thành m t b m t ngăn c n s ti p xúc c a kim lo i v i nh ng tác nhân ăn mòn. - Ch t c ch thay ñ i tính ăn mòn c a môi trư ng. - Các ñ ch t sinh h c dùng ñ di t vi sinh v t cũng là m t lo i ch t c ch nh m làm gi m s lư ng vi sinh v t ho t ñ ng trong ñư ng ng Ch t c ch ñư c ñưa vào h th ng theo t ng ñ t ho c liên t c. Bi n pháp s d ng ch t c ch không ñ m b o vi c b o v an toàn ñư ng ng nên ph i s d ng cùng v i các bi n pháp b o v khác. Ch t c ch ho t ñ ng Ch t c ch lo i này ñư c thêm vào h th ng v i n ng ñ th p và thư ng là lo i ch t r n có th tan hoàn toàn trong lưu ch t v n chuy n. Chúng ph n ng v i kim lo i và t o thành m t l p film b o v kim lo i bên trong không b ăn mòn. Thông thư ng lo i ch t này ch a các g c nitrite, chromate và phosphate. Các ch t c ch không ñư c s d ng riêng l mà thư ng ph i h p nhi u lo i v i nhau, k t h p v i vi c s d ng ch t di t khu n, bi n pháp hi u ch nh pH làm tăng hi u qu c a ch t c ch . Chi phí cho vi c s d ng ch t c ch thư ng khá cao. Ch t c ch th ñ n: Ch t c ch lo i này t o thành l p film bao ph trên b m t kim lo i, ngăn ch n các ph n ng cathod và anod, qua ñó ngăn ch n kh năng ăn mòn. Ch t c ch lo i này thư ng là nh ng h p ch t cao phân t , c u t o g m hai ph n: ph n ñ u mang nh ng nhóm ho t ñ ng có kh năng h p ph vào b m t kim lo i, ph n ñuôi mang nh ng nhóm h u cơ làm thành m t l p ngăn c ng s khuy ch tán c a nh ng tác nhân ăn mòn vào b m t kim lo i. Ph n ñ u thư ng là nh ng g c amin, alcihol, acid, vòng mang N2, sulphide ho c phosphate. Ph n ñuôi thư ng là vòng thơm ho c g c acid béo. Lo i ch t c ch này thư ng không hi u qu khi có m t oxy, tuy nhiên ho t ñ ng ngăn c n CO2 và H2S r t t t. Ch t c ch th ñ ng h p thu vào b m t kim lo i và t o thành nh ng l p film liên k t v i nhau b ng nh ng liên k t v t lý, s lư ng l p film ñôi khi ñ dày ñ có th th y ñư c.
97
http://www.ebook.edu.vn

Nh ng l p film thưòng b bóc và t o thành liên t c. Khi l a ch n ch t c ch th ñ ng, ngư i ta thư ng quan tâm ñ n nh ng y u t sau: Tương thích v i nh ng ch t hoá h c trong d u Không t o nhũ tương v i nư c hay d u n ñ nh nhi t T o k t t a bám dính Không gây ô nhi m môi trư ng: t t c nh ng ch t c ch sau khi ñư c s d ng ñi u ñư c th y ra môi trư ng, do ñó yêu c u v kh năng phân hu nhanh và không gây ô nhi m môi trư ng là r t c n thi t. - Giá c và kh năng cung c p Ch t di t vi sinh Ch t di t vi sinh v t ñư c s d ng nh m h n ch s phát tri n c a vi khu n kh sulphate (sulphate reducing – SRB). Ch t này ñư c cho vào t ng ñ t và ñư c s d ng khi m c vi khu n trong ñư ng ng kho ng 103/ml. Ch t di t khu n thư ng ñư c k t h p v i ch t c h khi ti n hành. 3.4 Phương pháp b o v Cathod Phương pháp b o v cathod ñư c s d ng b o v b m t phía ngoài c a ñư ng ng, ch y u ñ ñ m b o ngăn ch n quá trình ăn mòn ñi n hoá x y ra t i nh ng ñi m l p b c b hư h ng. Quá trình b o v này ñư c th c hi n b ng cách cung c p m t dòng ñi n m t chi u ch y d c theo ñư ng ng ho c n i ñư ng ng v i m t kim lo i khác t o thành m t c p pin ñi n. Nguyên lý c a phương pháp b o v Cathod Khi m t kim lo i n m trong môi trư ng ñi n ly (nư c, ñ t…) nó d dàng b ăn mòn theo cơ ch ăn mòn ñi n hoá. Ăn mòn ñi n hoá x y ra khi ph n ng di n ra trên b m t kim lo i b i các tác nhân làm di chuy n electron t kim lo i vào môi trư ng ñi n ly. Ví d : O2 + 4e+ H2O → 4OHð t o ra electron, nguyên t kim lo i t o thành ion dương tan vào môi trư ng ñi n ly Ví d : Fe – 2e → Fe2+ T ñó, quá trình ăn mòn di n ra. H th ng b o v cathod cung c p m t ngu n electron thay th , ngăn ch n ph n ng t o electron c a kim lo i và quá trình ăn mòn. Ngu n cung c p electron có th là m t ngu n ngoài ho c ngu n t o thành t c p pin galvanic gi a thép và m t kim lo i khác m nh hơn thép như Mg, Zn…
98
http://www.ebook.edu.vn

-

S ph c t p c a phương pháp là ch ph i cung c p ñ electron, không dư, t i t t c nh ng khu v c c n b o v . Th ñi n c c c a kim lo i s cung c p thông tin v m c ñ b o hoà c a kim lo i v i electron khi lư ng electron tăng lên vư t m c bão hoà, th ñi n c c c a kim lo i t o nên âm hơn và có tính kh m nh hơn. Trong ñ t và tr m tích có th có vi khu n kh sulphate, ho t ñ ng c a vi khu n làm ph c t p thêm tính ch t nhi t ñ ng c a kim lo i. L p sulphide t o thành do ho t ñ ng c a vi khu n tr thành m t cathod ñ i v i s t, do ñó c n nhi u electron hơn ñ b o v . Trong th c t khi phát hi n có ho t ñ ng c a vi khu n SRB ñi n th b o v c n tăng thêm –100mV H th ng b o v cathod có th áp d ng ñ i v i ñư ng ng không có l p b c, tuy nhiên chi phí r t ñ t. H th ng ñư ng ng trong th c t ñư c bao ph hoàn toàn, h th ng b o v cathod ch ñ m b o không b ăn mòn t i nh ng ch hư h ng l p b c ð i v i m t h th ng, l p b c tuy t ñ i t t, cư ng ñ dòng b o v b ng 0. Tuy nhiên trong th c t ñư ng ng m i c n cư ng ñ dòng b o v kho ng 100200mA và có th lên 50A cho h th ng ñã ho t ñ ng lâu năm. ð i v i m t ñư ng ng trên b , dòng ñi n thư ng cung c p b i m t máy phát ho c t lư i ñi n, qua m t b chuy n ñ i thành dòng m t chi u qua m t thi t b g i là T/R. ð i v i ñư ng ng ngoài khơi, không th cung c p dòng ñi n, do ñó ñư ng ng ñư c b o v b ng anod hy sinh. Nh ng anod này ñư c chôn nh ng kho ng cách c ñ ng v i nhau và ñư c n i v i ñư ng ng b ng dây d n. V t li u làm anod thư ng là Mg và Zn… nhưng g n ñây nhôm ñư c s d ng nhi u nh t.

99

http://www.ebook.edu.vn