You are on page 1of 6

OSVAJANJE PROIZVODNJE NEVARNIČEĆIH ALATA TOPLIM KOVANJEM

OD SPECIJALNIH BRONZI 1
BAKAR 33 (2008) 2 COPPER
UDC: 699.02:658.567(045)=861
ROTACIONA PEĆ ZA TOPLJENJE METALA, INDUSTRIJSKOG
SKRAPA I SEKUNDARNIH SIROVINA
ROTARY FURNACE FOR MELTING METALS, INDUSTRIAL SCRAPS
AND SECONDARY MATERIALS
Tatjana Apostolovski-Trujić, Ljubiša Mišić, Oliver Dimitrijević
Institut za rudarstvo i metalurgiju Bor
Izvod
U Institutu za rudarstvo i metalurgiju u Boru razvijen je novi tip metalurške peći za
pretapanje metala, svih vrsta industrijskog skrapa i drugih sekundarnih sirovina. Ova peć
predstavlja poboljšanu verziju rotacionog tilting konvertora koja se uspešno može primeniti za
sve vrste topljenja i piro-rafinacije metala. Peć poseduje usavršeni sistem za loženje, transport i
preradu gasova sagorevanja. U tom smislu, ovaj metalurški agregat spada u grupu energetski
visoko efikasnih peći u toj klasi. Dosadašnji testovi pokazuju visok kvalitet rafinisanog metala uz
jednostavno rukovanje i manipulaciju kod operacija šaržiranja, topljenja i izlivanja metala.
Ključne reči: rotacioni konvertor, industrijski skrap, sekundarni materijal
Abstract
In Mining and Metallurgy Institute Bor the new type of metallurgical furnace is developed
for melting metals, industrial scraps and secondary materials. This unit means advance in the
rotating tilting converter unit for melting and refining of the metals. High efficiency of
combustion and fuel saving is the main characteristics of the unit. All the semi-industrial tests in
the Institute show the high quality of refining metals, simple handling and manipulation in the
charging, melting and casting.
Key words: rotary tilting converter, industrial scrap, secondary material
UVOD
Sve je više otpadnih materijala iz industrijskih pogona u obliku nusprodu-
kata, ali i sekundarnih sirovina nastalih recikliranjem odbačenih uređaja, mašina
i delova. Potreba za postizanjem visokog iskorišćenja ovih sirovina je
evidentna, pa se u narednom periodu očekuje da, pored većih industrijskih po-
2 Lj. Mišić, T. Apostolovski-Trujić, O. Dimitrijević
gona, značajno mesto u ovoj oblasti zauzmu i poluindustrijska postrojenja. To
se naročito odnosi na preradu specifičnih otpadnih sirovina sa povećanim sa-
držajem plemenitih metala.
U Institutu za rudarstvo i metalurgiju, Bor, predloženo je konstrukciono i
energetsko rešenje - kratkobubnjasti tilting konvertor - TILCON, kao nova,
savremena konstrukcija rotacione peći za preradu širokog spektra materijala
koji su u peći pretrpeli neki vid prerade, ali se zbog povećanog sadržaja metala
moraju dodatno tretirati.
OPIS POSTROJENJA
TILCON konvertor predstavlja poluindustrijsko postrojenje kapaciteta 300
- 500 t godišnje. Snabdeven je kopljastim, dvostepenim, naftnim gorionikom
snage 110 - 260 kW. Za produvavanja rastopa i regulaciju oksidacione i
redukcione atmosfere u peći koristi se 5 duvnica (unutrašnjeg prečnika 10 mm)
koje su izrađene od visoko vatrostalnog aluminijum-oksida (max 95% Al
2
O
3
).
TILCON konvertor (poz. 1, slika 1) predstavlja kratkobubnjastu peć sa
konusnim čelima. Na jednom kraju se loži gorionikom na tečno gorivo (poz. 2,
slika 1), a na drugom kraju je otvor za odvođenje gasova nastalih sagorevanjem.
Snabdeven je sa 5 duvnica pomoću kojih se injektira komprimovan vazduh u
rastop. Na taj način se rastop i meša, što je od izuzetne važnosti za proces
topljenja. Konstrukcija duvnica je prilagođena tako da je moguće podešavanje
ugla duvnica, odnosno usmeravanje duvnica prema prvoj sekciji koja zahvata
prvu petinu radne zapremine peći. U procesu topljenja, kada je potrebno
redukovati rastop, odnosno obaviti završnu rafinaciju metala, kroz duvnice se
uvodi gasno gorivo u reakcioni prostor.
Dodatno mešanje rastopa ostvaruje se njihanjem peći u oba smera i
efektom koji ostvaruju dva para vatrootpornih lopatica od Cr-Mg opeke,
postavljenih na donjoj polovini peći, u samom rastopu. Tako se pojačava proces
topljenja šarže. Peć je snabdevena sistemom za regulaciju protoka goriva i
vazduha (loženje) i protoka gasova.
Gasovi iz peći odvode se preko primarnog gasovoda - sa čela gorionika
(poz. 3, slika 1) i sekundarnog gasovoda (poz. 4, slika 1) - preko tople kule
(poz. 5, slika 1). Na taj način se postiže uravnoteženje gasnog trakta i smanjenje
brzine strujanja gasa unutar peći, što pozitivno utiče na fokusiranje plamena i
oslobađanje toplote u centralnom delu peći za topljenje, tamo gde je
najpotrebnija. Ovakav način odvođenja gasova sagorevanja je veoma značajan
za ujednačavanje toplotnog fluksa po čitavoj zapremini peći za topljenje [1].
ROTACIONA PEĆ ZA TOPLJENJE METALA,
INDUSTRIJSKOG SKRAPA I SEKUNDARNIH SIROVINA 3
OPIS TEHNOLOŠKOG PROCESA
Do sada su izvedena dva testa pretapanja otpadnih sirovina. Rezultati
probnih ispitivanja ukazuju na povećanje efikasnosti procesa sagorevanja
goriva i uspostavljanja uniformnog toplotnog fluksa, po celoj zapremini peći za
topljenje [2].
U zavisnosti od vrste polazne sirovine, proces topljenja bi obuhvatao
sledeće faze:
• temperiranje peći,
• šaržiranje,
• fazu oksidacije sa odšljakivanjem,
• fazu redukcije sa odšljakivanjem i
• izlivanje rastopa sa sadržajem plemenitih metala.
Sirovine za pretapanje (koncentrati, muljevi i dr.) najpre bi se ukrupnjavale
peletizacijom, uz dodatak topitelja i vezivnih sredstava. Formirane pelete bi se
šaržirale u peć koja je zagrejana do temperature topljenja šarže. U slučaju
pretapanja sulfidnih koncentrata, stvoreni sulfidni rastop bi se produvavao do
potpune eliminacije sumpora, uz povremeno izlivanje šljake koja se formira u
tom periodu. U toku ove operacije sa gasnom fazom, uklanjale bi se lako
isparljive komponente šarže: arsen, antimon, cink i dr.
Nakon izlivanja svih količina šljake iz oksidacionog perioda, rastop se
dalje vodi kroz operaciju redukcije pri čemu se iz njega uklanja kiseonik.
Finalni proizvod pirometalurškog procesa je dorè metal koji predstavlja leguru
metala-kolektora i plemenitih metala.
Dalja prerada dorè metala izvodi se postupcima elektrolitičke rafinacije.
Prostorni prikaz peći za topljenje i rafinaciju sa uređajima za transport i
prečišćavanje gasa dat je na sl. 1.
Izgled peći i sistem za livenje rafinisanog metala prikazan je na sl. 2.
4 Lj. Mišić, T. Apostolovski-Trujić, O. Dimitrijević




1. TILCON
2. gorionik
3. primarni gasovod
4. sekundarni gasovod
5. topla kula
6.ciklon
7. džak filter
8. kula za pranje
9. prihvatni rezervoar
10. ventilator
11. dimnjak




Sl. 1. Prostorni prikaz peći za topljenje i rafinaciju sa uređajima za
prečišćavanje i preradu gasa

Sl. 2. Izgled peći sa sistemom za livenje rafinisanog metala
ROTACIONA PEĆ ZA TOPLJENJE METALA,
INDUSTRIJSKOG SKRAPA I SEKUNDARNIH SIROVINA 5
TRANSPORT, PREČIŠĆAVANJE I PRERADA GASA
Gasovi nastali sagorevanjem goriva i gorivihelemenata šarže izvode se iz
peći kroz dve posebne grane: primarne - sa čela gorionika (poz. 3, slika 1) i
sekundarne - kroz toplu kulu (poz. 4, slika 1). Tehnologija loženja peći za
topljenje je koncipirana na podesivom odvođenju gasova sagorevanja, što
omogućava uravnoteženje toplotnog fluksa po čitavoj njenoj zapremini. To se
postiže podešavanjem klapni na primarnom i sekundarnom delu gasovoda.
Krupnije čestice prašine nošene gasnom strujom izdvajaju se u ciklonu
(poz. 6, slika 1) .
Pre ulaska u džak filter (poz. 7, slika 1), neophodno sniženje temperature
gasa postiže se odgovarajućim razblaženjem gasa uvođenjem okolnog vazduha.
Nakon postupka suvog filtriranja, gas se transportuje u kulu za pranje (poz.
8, slika 1). Tečnost za pranje gasa raspršuje se sa vrha kule, a gas uvodi pri dnu.
U postupku pranja gasa, iz gasne struje uklanjaju se najsitnije čestice prašine i
apsorbuju gasne komponente (SO
2
). Za ovu svrhu mogu se koristiti rastvori
alkalija (NaOH).
Tako obrazovani rastvor sa dispergovanim finim česticama prašine odlaže
se u prihvatni rezervoar (poz. 9, slika1). Prečišćeni gas se ventilatorom
kapaciteta 5000 m
3
/h (poz. 10, slika 1), preko dimnjaka (poz. 11, slika 1),
izbacuje u atmosferu.
KONTROLA RADA PEĆI
Tehnološka koncepcija procesa predviđa da TILCON konveror može da
rotira u granicama od 60 stepeni, u oba smera, kao i mogućnost izlivanja
celokupne količine rastopa u prihvatni lonac. Peć se oslanja posebnim
prstenovima koji se kotrljaju i naslanjaju na četri noseća valjka montirana na
postolju. Okretanje peći oko ose omogućava motor-reduktor postavljen na
postolju peći. Pokretanje i vođenje rada motora ima dve pozicije: manuel /
automatsko. Ručno okretanje i njihanje peći predviđeno je za potrebe povećane
preciznosti i kontrole pri livenju.
Automatsko vođenje procesa podrazumeva kontinuirano i programirano
kretanje peći u oba smera, u vremenu koje predviđa tehnološka procedura
procesa.
Elektropokretači, reduktor i ostali pokretni mehanizmi imaju sistem
elektrozaštite. Predviđene su mere prinudnog isključenja napona za napajanje
pomoću tastera na kontrolnoj ploči.
Fotoćelijama i tajmerima regulišu se krajnji položaji peći tokom njihanja,
kao i programiranje zastoja u momentima promene smera njihanja peći.
Ostavljena je i mogućnost da ove operacije prati i vodi kompjuterski program.
Na taj način bi se u realnom vremenu pratio i analizirao proces u svim svojim
6 Lj. Mišić, T. Apostolovski-Trujić, O. Dimitrijević
delovima i fazama.
Komandni pult za rukovođenje, praćenje i kontrolu tehnoloških parametara
rada peći postavljen je na lokaciji koja obezbeđuje pun uvid u instrumentalnu i
vizuelnu kontrolu svih delova procesa [1].
TEHNIČKE KARAKTERISTIKE PEĆI
Na osnovu projektne dokumentacije i obavljenih testova [2], dobijene su
sledeće tehničke karakteristike TILCON-konvertora:
• ukupna zapremina 240 dm
3

• zapremina rastopa 80 dm
3

• potrošnja goriva (D2) 10-25 dm
3

• temperatura gasova 1250
o
C
• duvnice, kom (dun, mm) 5 (10)
Jednostavno rukovanje i održavanje, lako uspostavljanje i održavanje
potrebne radne atmosfere i ujednačen nivo toplotnog fluksa po celoj zapremini
peći za topljenje, visok učinak topljenja šarže i plamene rafinacije metala i
adekvatno rešenje regulacije protoka gasova sagorevanja, poboljšanja su dala
dobre rezultate u pogledu smanjenja potrošnje goriva (za oko 1/6) i TILCON
konvertor svrstala u veoma ekonomične agregate.
Njegovom primenom se ostvaruje veća dobit, uz relativno manji obim
ulaganja za sam agregat i prateću opremu.
TILCON konvertor je nova savremena konstrukcija malotonažnih peći za
topljenje i rafinaciju različitih polaznih materijala, naročito isplativ kod prerade
sirovina sa povećanim sadržajem plemenitih metala.
LITERATURA
[1] Copper Institute Laboratory Bor, Annual Report , 2001, Serbia.
[2] HSC Chemistry Ver.2.03, Outokumpu Research, Oy. Pori, Finland