You are on page 1of 73

DREJTIMI I SHPIRTIT

N RREGULLAT E PENDIMIT T SINQERT


Autor:
SELIM IBN IJD EL HILALI
Titulli i librit n origjinal:
Hadi er Ruh ila Ehkami et Teubeti en Nesuh
Prktheu: Ebu Enes Bledar HOXHA
Radhiti n kompjuter & ballina:
Ebu Enes Bledar HOXHA

Prmbajtja
Fjala e prkthyesit
Parathnie
Kap. i par: Pendimi i sinqert
Kap. i dyt: Domosdoshmria e t penduarit
Kap. i tret: Pendimi sht obligim i menjhershm
Kap. i katrt: Vonimi i pendimit sht gjynah
Kap. i pest: Gjynahet prej t cilave duhet penduar
Kap. i gjasht: Pendimi i bidatiut
Kap. i shtat: Rregullat e pendimit t mosbesimtarit
Kap. i tet: Gjendja e njeriut pas pendimit
Kap. i nnt: A pranohet pendimi prej nj gjynahu, nse vazhdon n nj gjynah tjetr?
Kap. i dhjet: A prishet pendimi nse prsritet i njjti gjynah?
Kap. i njmbdhjet: Pendimi i atij i cili nuk ka mundsi ta kthej at hak q ka shkelur
Kap. i dymbdhjet: T drejtat e njerzve
Kap. i trembdhjet: Pendimi i atij q shpif pr t ndershmen dhe i atij q gnjen
Kap. i katrmbdhjet: Pendimi i vjedhsit, t cilit i sht prer dora n dnim
Kap. i pesmbdhjet: Pendimi i vrassit me paramendim
Kap. i gjashtmbdhjet: Prej bidateve q bhen n pendim

Fjala e prkthyesit
Falnderimet i takojn vetm Allahut. Vetm At falnderojm, Atij i krkojm ndihm dhe falje t
gjynaheve tona. I krkojm mbrojtje Allahut prej t keqes s vetve (shpirtrave) dhe punve tona!
At t cilin e udhzon Allahu, nuk ka kush e humb dhe at t cilin humb Allahu, nuk ka kush e
udhzon. Dshmoj se nuk ka t adhuruar tjetr me t drejt prve Allahut dhe dshmoj se
Muhamedi sht rob dhe i Drguari i Tij.
I Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) thot:

"T gjith bijt e Ademit jan gabimtar, por gabimtart m t mir jan ata q kthehen tek
Allahu me pendim!"
Prej ktu kuptojm rndsin e pendimit dhe t rregullave t tij pr besimtarin q krkon
Knaqsin e Krijuesit t Tij dhe adhurimin sa m t plot vetm t Atij. T gjith ne biem n
gjynahe, me apo pa dashje dhe askush nuk mund t shptoj prej tyre; kush m pak e kush m
shum. Por cila sht zgjidhja? A mundet q ta rikthejm pastrtin prej gjynahut dhe fshirjen e tij
sikur t mos kishte dal prej nesh?
A mundet q besimtari t shptoj prej gjynaheve t tij dhe t mos dnohet pr to n Botn Tjetr?
'sht pendimi dhe 'vend z ai n adhurim dhe n jetn e besimtarit?
Me pyetje t tilla t shumta ballafaqohet besimtari do dit t jets s tij, por cila sht prgjigjja
pr to dhe cila sht rruga q ai duhet t ndjek n zgjidhjen e tyre?
T gjitha kto e t ngjashme me to jan prmbledhur n kt libr q keni n duar nga autori i tij,
Allahu ia shprbleft me t mira!
Ndrsa un e kam paraqitur librin disi t shkurtuar dhe t prmbledhur, duke par m t nevojshmen
pr t'u paraqitur dhe pr t ndihmuar vllezrit e mi musliman n kt tem, sepse autori, n t
vrtet e ka zgjatur shum librin e tij dhe ka folur n t shum hollsisht, pr t cilat un kam
treguar vetm rezultatin dhe argumentin e tij. Por kjo gj jo n t gjith librin, por n disa vende pr
t cilat e kam par t arsyeshme shkurtimin.
Lus Allahun q t m bj dobi me kt libr, mua dhe vllezrve t mi musliman q do ta lexojn
at, q do ta msojn, do ta praktikojn dhe do t kontribuojn n prhapjen e tij! Ai sht Dgjuesi
dhe Ai q i prgjigjet lutjeve!
Prkthyesi
kthehu lart

Parathnie
Falnderimet i takojn vetm Allahut. Vetm At falnderojm, Atij i krkojm ndihm dhe falje t
gjynaheve tona. I krkojm mbrojtje Allahut prej t keqes s vetve (shpirtrave) dhe punve tona!
At t cilin e udhzon Allahu, nuk ka kush e humb dhe at t cilin humb Allahu, nuk ka kush e
udhzon. Dshmoj se nuk ka t adhuruar tjetr me t drejt prve Allahut dhe dshmoj se
Muhamedi sht rob dhe i Drguari i Tij.
Kush zbret n strehn e pendimit dhe qndron n t, ai ka zbritur n t gjitha streht e Islamit, sepse
pendimi i plot i prfshin ato t gjitha dhe radhitet n to.
Shum njerz e kan komentuar fjaln Teube/pendim me fjaln e tyre:
"Teubeja/pendimi sht vendimi pr t mos e prsritur m gjynahun, largimi prej tij n ast dhe
keqardhja pr at q ka kaluar. E nse ai gjynah ka lidhje me t drejtat e ndokujt prej njerzve,
ather duhet edhe nj kusht i katrt i cili sht kthimi i asaj t drejte te i zoti i saj."

Por t gjitha kto, jan vetm nj pjes e prkufizimit t Teubes/pendimit, madje kushte prej
kushteve t tij. Kjo, pr shkak se Teubeja n fjaln e Allahut dhe t t Drguarit t Tij (Paqja dhe
bekimi i Allahut qofshin mbi t), prve ktyre, prmban edhe vendimin pr kryerjen e t
urdhruarave dhe kapjen pas tyre.
Kshtu q, nuk mund t jesh i penduar vetm me largimin prej gjynahut, vendimin pr mos t'iu
kthyer m dhe pendess, derisa t gjendet tek ti vendosmria e prer pr kryerjen e t urdhruarave
dhe plotsimin e tyre.
E vrteta e pendimit sht se ai i prfshin t dy kto element, por nse ai paraqitet i bashkangjitur
me kryerjen e t urdhruarave, ather prkufizimi i tyre sht i sakt. E nse prmendet vetm
pendimi, pa kryerjen e t urdhruarave, ather ai i prmban t dy elementt.
N t vrtet, pendimi sht vet feja Islame dhe e gjith feja hyn n realitetin e pendimit.
Pr kt arsye, penduesi meriton q t jet i dashuri i Allahut t Lartsuar:
"Vrtet Allahu i do shum ata t cilt i kthehen Atij me pendim, dhe Ai i do ata t cilt
pastrojn vetveten (duke u lar e duke i pastruar pjest e trupit dhe gjith trupin pr t qen
t pastruar pr kryerjen e faljes etj.)" [el Bekare: 222].
Allahu e do kryerjen e t urdhruarave dhe largimin prej t ndaluarave. Kshtu q, pendimi sht t
kthyerit prej asaj q urren Allahu, qoft ajo pun e jashtme apo e brendshme (e zemrs), pr t'u
drejtuar n at q do Allahu, qoft ajo pun e jashtme apo e brendshme.
Ndaj, n realitetin e teubes prfshihet Islami (dorzimi tek Allahu), Imani (besimi) dhe Ihsani
(bamirsia), duke i prshkuar kshtu t gjitha streht apo gradt e Islamit.
Pr kt shkak, pendimi sht qllimi i besimtarit, fillimi dhe mbarimi i t gjith shtjes. Ai sht
qllimi pr t cilin sht krijuar gjithsia.
Ndrsa urdhrat e Allahut dhe Njsimi i Tij jan nj pjes e pendimit, madje, pjesa m e madhe e tij
mbi t ciln ai sht ndrtuar.
Sikur pendimi t mos ishte emr prmbledhs i t gjitha normave Islame, realitetit t besimit dhe
gradve t bamirsis, ather Krijuesi i Lartsuar nuk do t gzohej aq shum me pendimin e robit
t Tij.
Por shumica e njerzve nuk e din rndsin e pendimit dhe as realitetin e tij. Si rrjedhoj, t
msuarit e tij, puna me t dhe t mveshurit me cilsin e pendimit sht ln mnjan.
Pr kt arsye, iu luta Allahut t m lehtsoj mbledhjen e disa pjesve q kan lidhje me rregullat e
pendimit, pr t cilat nevoja sht shum e madhe dhe t cilat robi pendues i Allahut nuk duhet t'i
injoroj, pastaj i titullova:"Drejtimi i shpirtit n rregullat e pendimit t sinqert"
Lus Allahun e Lartsuar q ta drgoj kt plak te tregtart e saj dhe tek ata t cilt ia din vlern.
E nse gjat rrugs s saj bie n dorn e ndokujt q nuk e njeh at, ather "ndodh q mbartsi i nj
njohurie t mos jet i urt (t mos e kuptoj at)" dhe "ndodh q mbartsi i nj njohurie ta
transportoj at tek ai q sht m i dijshm se ai (kupton m shum)".

Nse ia qlloj t vrtets dhe kam sukses n t, ajo sht mirsi dhe begati prej Allahut, e nse
gaboj dhe e l mangt dika, ajo sht prej meje dhe prej djallit t mallkuar.
I lutem Allahut t m fal gabimin tim q e kam br duke luajtur apo me seriozitet, gabimisht apo
me qllim, dhe t gjitha kto ekzistojn tek un.
Allahu e mshiroft at vlla, i cili sht xheloz pr fen e tij dhe kshillues i besueshm, q nse
gjen dika pr t ciln duhet t m kshilloj, un e pres kshilln e tij deri sa t jem n kt jet.
Dhe, pr te Allahu sht qllimi i rrugs son.
E shkroi kt duke falnderuar Zotin e tij dhe duke drguar salavat mbi t Drguarin e Allahut:
Ebu Usame Selim bin Ijd el Hilali,
E Hn, nnt Dhul kaade, 1411h.
Amman/Jordani.
kthehu lart

Kapitulli i par

Pendimi i sinqert
Vllezr t dashur! Allahu ju drejtoft n t vrtetn! Dijeni se fjala en nasuh/i sinqert, i pastr,
sht n formn siprore, duke pasur qllim przmadhimin e madhrimin, si mund t themi:
shekkur/falnderues i madh, apo sabbur/durimtar i madh.
Rrnja e fjals nesaha, ka kuptimin: pastrimi dhe lirimi i dikaje prej mashtrimit dhe mbeturinave
t ndryshme t padshiruara. Me rrnjn kryesore t ksaj fjale lidhet gjithashtu fjala khalesa/i
sinqert, i pastr.
Kshtu, sinqeriteti n pendim, adhurim e konsultim, do t thot: pastrimi dhe lirimi i tij prej do
lloj mashtrimi, mangsie apo kundravajtje, si dhe prezantimi i tij n formn m t plot.
Ndrsa shprehjet e selefve - brezave t par t Islamit - n lidhje me kuptimin e pendimit t
sinqert, jan t shumta e t ndryshme, saq kan arritur n mbi njzet fjal (kuptime), por t gjitha
ato kthehen n nj pik t vetme e cila prfshin tre gjra kryesore:
E para: Prfshirja e t gjitha gjynaheve, n at mnyr q t mos lsh asnj gjynah pa prfshir n
pendim dhe asnj gabim pa futur n t. T pendohesh pr t gjitha gjynahet dhe gabimet, pa
prjashtuar asnj prej tyre.
E dyta: Prezantimi i vendosmris dhe besnikris n pendim me t gjith qenien tnde, n at
mnyr q t mos ngel tek ti asnj lloj lkundjeje, mosvendosmrie apo vonim, por t bashkosh t
gjith vullnetin dhe vendosmrin pr ta kryer at sa m par.
E treta: Pastrimi i pendimit prej gjrave t padshiruara dhe atyre q e prishin sinqeritetin n t. T
pendohesh vetm pr hir t Allahut, duke pasur frik prej Tij e dnimit t Tij, si dhe duke shpresuar
shprblimin e Tij. Jo si ai q pendohet pr t ruajtur pozitn e tij apo nderin, pushtetin apo gjendjen
shoqrore. As si ai q krkon ta lavdrojn njerzit apo q i ruhet sharjeve t tyre. Ose si ai q i
ruhet ngritjes s mendjelehtve mbi t apo krkon kryerjen e ndonj nevoje t tij prej gjrave t

ksaj bote. Dhe as si ai q pendohet pr shkak t dshtimit apo pamundsis s tij, e t tjera si kto
prej gjrave t cilat prishin saktsin dhe sinqeritetin e pendimit tek Allahu i Lartsuar.
E para lidhet me ato gjra prej t cilave duhet t pendohesh, e dyta me vet penduesin dhe gjendjen
e tij dhe e treta lidhet me At tek i Cili pendohesh.
Kshtu q, sinqeriteti i pendimit sht besnikria n t, krkimi i Fytyrs s Allahut dhe prfshirja e
t gjitha gjynaheve n pendim.
Pr kt shkak, pendimi sht gjja m e vshtir t ciln e kan mjekuar sadikunt/besnikt dhe ky
ka qen pendimi m i plot.
Disa injorant pretendojn se nasuh/i pastr, i sinqert, sht emri i nj burri i cili ka qen n kohn
e t Drguarit t Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!), dhe se i Drguari i urdhroi
shokt e tij q t pendohen si pendimi i tij. Por dijetari i Islamit Ibn Tejmije (Allahu e mshiroft!)
e ka hedhur posht kt injoranc, n librin e tij "Dekaik et Tefsir"/Imtsit e Komentimit t
Kuranit, vll.5, faqe 12. Fjaln e tij do t'a prmendim t plot n kapitullin: Disa bidate/risi n
pendim, n dasht Allahu i Lartsuar.
kthehu lart

Kapitulli i dyt

Domodsoshmria e t penduarit
O ti rob i penduar!
Dije se pendimi i pastr sht detyr e domosdoshme mbi do musliman. Argument pr kt kemi
n Kuran, n Sunet, n unanimin e dijetarve dhe n logjikn e shndosh.
N Kuran:
Pranuesi m i madh i pendimit, Mshirploti thot:
"Dhe q t gjith ju pendohuni tek Allahu q t'ju fal t gjithve, o besimtar, q t mund t
jeni t fituar." [en Nur: 31].
Falsi m i Madh, Mshirploti thot:
"O ju q keni besuar! Kthejuni Allahut me pendim t iltr e t vrtet" [et Tahrim: 8].
Fjala "kthejuni Allahut me pendim" sht urdhr dhe urdhri prmban obligimin,
domosdoshmrin e kryerjes s asaj me t ciln urdhrohesh.
Kto vargje t ndershme e t qarta Kuranore prputhen me hadithet e vrteta:
Transmetohet nga Ebi Burde se ka thn: Kam dgjuar el Egar, i cili ishte prej shokve t Drguarit
t Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!), t'i thoshte Ibn Umerit (Allahu qoft i
knaqur prej tij!): I Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) ka thn:
"O ju njerz! Pendohuni tek Allahu! Un i drejtohem Atij me pendim njqind her n dit."[1]

Pr kt shkak, populli musliman sht bashkuar unanimisht n t qent e pendimit obligim dhe
detyr e domosdoshme.
el Kurtubi (Allahu e mshiroft!), n tefsirin e tij "el Xhamiu li Ahkami el Kuran", vll.5/ f.90
thot:
"sht bashkuar i gjith populli musliman unanimisht, se pendimi sht Fard/detyr e
domosdoshme mbi besimtart."
Thot gjithashtu, n vll.18/f.197:
"Ai sht detyr mbi do musliman n t gjitha gjendjet dhe n do koh."
Dhe thot, n vll.12/238:
"Nuk ka kundrshtim n mesin e popullit musliman, se pendimi sht obligim dhe detyr e
domosdoshme mbi do musliman."
Ibn Kudame el Makdesi, n librin "Muhtesar Minhaxh el Kasidin", faqe 322, thot:
"sht formuar Ixhmau/njzshmria e t gjith dijetarve t Islamit n t qent e pendimit obligim
dhe detyr e domosdoshme."
Dijetari i Islamit Ibn Tejmije (Allahu e mshiroft!), n librin "Mexhmuu el Fetava", vll.10/f.310,
thot:
"Duhet patjetr pr do njeri q t pendohet, sepse pendimi ka qen obligim mbi t gjith ata q
kan kaluar dhe do t jet i till mbi ata q do t vijn."
Ndrsa nga ana logjike mund t themi:
Nuk ka njeri q t mos bj gjynahe. Askush nuk mund t shptoj nga kjo e met e mangsi, por
ajo q ndryshon dhe lviz nga njri person tek tjetri sht sasia e tyre; kush m shum e kush m
pak. Ndrsa baza e gjynahut ekziston tek t gjith dhe dokush sht i detyruar q t pendohet me
pendim t pastr e t iltr.
Kt realitet, i cili nuk mund t mohohet, e v n dukje i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i
Allahut qofshin mbi t!), me fjaln e tij:
"T gjith bijt e Ademit jan gabimtar, por gabimtart m t mir jan ata q kthehen tek Allahu
me pendim!"[2]
Kjo pr shkak se pakujdesia dhe mangsia jan prej natyrs s njeriut.
I drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) thot:
"Sikur njerzit t mos bnin gjynahe, ather Allahu do t krijonte krijesa t tjera q bnin gjynahe
dhe q m pas t'ua falte atyre, sepse Ai sht Falsi m i Madh, Mshirploti."[3]
Gjithashtu, dihet se gjynahet jan devijim nga rruga e drejt dhe jo n avantazh t njerzimit. Ato
cenojn jetn e njerzve, e rregullojn at dhe e vn n rrezik. Kshtu q, nuk ka ndonj me

logjik, q t knaqet me kt prfundim dhe mos t prpiqet pr ndryshimin e tij. Prej ktu,
pendimi sht detyr e domosdoshme edhe nga ana e mendjes dhe logjiks s shndosh.
[1] E ka nxjerr Muslimi:17/24 Sherhu i en Neveviut.
[2] E ka nxjerr Tirmidhiu (2499), Ibn Maxhe (4451), Ahmedi (3/198), etj. Autori thot:"Senedi/zinxhiri i transmetuesve t ktij hadithi sht i mir/Hasen.
[3] E ka nxjerr el Hakim (4/246) dhe Ebu Naim n Librin Hiljatu el Eulija. Autori thot:"Senedi i tij sht i sakt/Sahih.

Me kt themi se Lajmi i sakt (tekstet Kuranore dhe Hadithet e sakta) prputhet me logjikn e
sakt, ashtu q robi (njeriu) t'i prgjigjet thirrjes s Krijuesit t tij, para se t kafshoj gishtat e tij me
rnkim e pendim, ather kur nuk sht m koha e pendimit, dhe para se t akuzoj mendjen e tij
dhe t pohoj se ka qen injorant.
Allahu i Lartsuar thot:
"Dhe ndiqni m t mirn q ju sht zbritur nga Zoti juaj (Kurani dhe gjith 'prmban ai
nga msimet dhe ndalimet e Islamit), para se t'ju vij ndshkimi papritmas duke mos e ndjer
aspak! Q t mos thot dikush:'Medet pr mua! Ah q qesh i pabindur ndaj Allahut (nuk
bra far urdhroi Allahu t bj) dhe nuk qesh vese prej atyre q e prqeshn t vrtetn!'.
Apo mos t thot:'Ve sikur t m kishte udhzuar Allahu, pa do t kisha qen me t vrtet
prej Muttekinve (t prkushtuarve n besimin e pastr Islam).' Apo t mos thot kur t
shoh ndshkimin:'Ve sikur t m jepej edhe njher rasti (t kthehesha n dunja), pa do t
kisha qen me t vrtet prej Muhsininve (mirpunuesve n rrug t Allahut).' (Do t'u
thuhet): 'Po! Por n t vrtet ty t erdhn ajetet e Mia (provat, shenjat, shpalljet) dhe ti i
mohove ato, u bre tepr kryene dhe ishe nga mosbesimtart'! Dhe Ditn e Kiametit do t'i
shohsh ata q shpifn kundr Allahut (duke thn q Ai ka bir apo shok) - fytyrat e tyre do
t jen t nxira. A nuk sht n Xhehenem nj vendbanim pr mendjemdhenjt
mosprfills?!" [ez Zumer: 55-60].
Allahu i Lartsuar thot:
"Dhe do t thon:'Ah! Sikur t kishim dgjuar ose t kishim menduar, nuk do t kishim qen
mes banorve t Zjarrit flakrues! Pastaj ata do t dshmojn mkatin e tyre. Kshtu pra,
larg prej banorve t Zjarrit flakrues!" [el Mulk: 10-11].
kthehu lart

Kapitulli i tret

Pendimi sht obligim i menjhershm


O ti njeri i sprovuar dhe q dshiron t kthehesh tek Allahu me pendim! Dije se pendimi sht
obligim q duhet kryer menjher pas gjynahut dhe pa vonuar, duke u bazuar pr kt n Kuran,
Sunet dhe n logjikn e shndosh.
Shum prej njerzve mund t mendojn se pendimi sht detyr q pret dhe e ka afatin t gjat, saq
kujtojn se afati i tij sht e gjith jeta para se t vdessh. Duke rn kshtu n shtyrjen e afatit dhe
lnien e t penduarit pr nj koh t gjat, dy elemente t cilat jan shtyllat e kmbnguljes negative
n gjynahe, sipas Kuranit, Sunetit dhe logjiks s shndosh.

N Kuran:
Vum re m sipr se si Allahu i fajson ata q vazhdojn n mkatet e tyre me vetdije dhe
lavdron ata q shpejtojn n pendim dhe n kthimin tek Allahu.
Allahu i Lartsuar thot:
"Dhe ata t cilt kur kan br Fahishe (shkelje t kurors apo marrdhnie t tjera imorale
t paligjshme), apo q e kan njollosur veten e tyre me gjynah, e kujtojn Allahun dhe
krkojn falje pr gjynahet e tyre, dhe kush mund t fal gjynahet prve Allahut? Dhe nuk
vazhdojn n gabimin q kan br, kur e din at." [Al Imran: 135].
Ndrsa n Sunet; i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) ka thn:
"Mshironi (t tjert) q t mshiroheni (nga Allahu) dhe falni (t tjert) q t'iu falen juve gjynahet.
Mjer pr fjaln nnshtruese (q krkon t nnshtroj t tjert) dhe mjer pr ata q vazhdojn n
gjynahet e tyre me vetdije."[4]
Ndrsa nga ana logjike; ai q e shtyn afatin thot:
"Do t pendohem nesr",
Kjo sht fjal e kot, si do t pendohet nesr kur ai nuk e posedon t nesrmen?!
Allahu i Lartsuar thot:
"Askush nuk e di se 'do t fitoj e 'do t'i ndodh nesr" [Lukman: 34].
[4] E ka nxjerr Buhariu, n librin el Edeb el Mufrad faqe 370, Ahmedi (2/165, 219), Abd ibn Hamid n el Muntehab Minel Musned, faqe 320, nga hadithi
i Abdullah bin Amr.
Autori thot:"Senedi i tij sht shih/i sakt. El Mundhiri dhe el Iraki kan thn pr t:"Sened Xhejid/i mir." T njjtn gj ka thn edhe el Albani n es
Silsiletu es Sahiha nr.482.

Njeriu gjithashtu shpreson q t vjetrohet n mosh e pastaj t pendohet. Por e gjitha kjo sht fryrja
e djallit. Si e pretendon kt kur ai nuk e di exhelin e tij (se sa do t jetoj e kur do t vdes)?!
Allahu i Lartsuar thot:
"Ai sht i Cili iu ka krijuar juve nga dheu (Ademin a.s.), pastaj (ka krijuar pasardhsit e
Ademit) nga Nutfah/lngu i ngjizur i krijuar nga bashkimi i fars s vezs mashkullore me ato
femrore, pastaj nga nj cop gjaku e mpiksur, pastaj ju nxjerr jasht si foshnj, pastaj ju jep
rritje q t mund t arrini moshn e fuqis (rinis) dhe m pas t jeni t moshuar - edhe pse
disa prej jush vdesin m prpara - dhe q t arrini nj afat t caktuar (vdekjen), me qllim q
mbase kuptoni (e fitoni menuri)." [Gafir: 67].
Mkatet jan helm shkatrrues t cilat ia humbin njeriut lumturin e prjetshme. Ato jan shkak pr
largimin e robit nga Allahu i Lartsuar, kshtu q largimi prej tyre sht obligim i menjhershm.
Pr kt arsye, Ibnul Kajim (Allahu e mshiroft!) thot:

"Pendimi menjher pas gjynahut sht Fard/obligim i cili nuk lejohet t vonohet."
Ndrsa imam en Neveviu (Allahu e mshiroft!) thot:
"Dijetart kan rn dakord unanimisht, se pendimi pr do vepr t keqe sht vaxhib/obligim, q
duhet kryer menjher dhe q nuk lejohet vonimi i tij, qoft ajo vepr gjynah i madh apo i vogl."
Ndrsa Ebu Hamid el Gazali ka thn:
"Sa pr detyrshmrin e tij n mnyr t menjhershme nuk ka dyshim, pasi q nuk e mson se
gjynahet jan shkatrruese vetm se me an t besimit, i cili sht detyr e menjhershme dhe e
prhershme, dhe sht ai i cili e pengon besimtarin nga veprat e kqija."
kthehu lart

Kapitulli i katrt

Vonimi i pendimit sht gjynah pr t cilin duhet t pendohesh


Nse e vonon pendimin, ke br gjynah. Kshtu q, edhe nse pendohesh pr gjynahun q ke br
m par, t ka ngelur n qaf nj pendim tjetr, i cili sht pendimi pr vonimin e pendimit.
Nuk mund t shptosh nga kjo gj vetm nse bn nj pendim t prgjithshm pr mkatet q ti i di
dhe pr ato q nuk i di. Dhe sigurisht, ato q njeriu nuk i di jan m shum se ato q i di dhe
mosdija e tij nuk e ndalon at nga dhnia llogari pr to, n rast se ai ka pasur mundsi q t msoj.
Ai n kt rast sht mkatar me lnien e t msuarit dhe me lnien e t punuarit gjithashtu, duke u
br kshtu gjynahu edhe m i rnd mbi t.
Ka ardhur n "Sahihun" e Ibn Hibanit, se i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin
mbi t!) ka thn:
"Shirku/idhujtaria n kt popull sht m e fsheht se zhurma e ecjes s milingons."
- Ebu Bekri (Allahu qoft i knaqur prej tij!) tha:
"E si mund t shptojm prej tij, o i Drguari i Allahut?!
- Tha: "T thuash: 'O Zoti im! M ruaj nga t shoqruarit me vetdije Ty shok, dhe krkoj falje pr
at q e bj pa vetdije."[5]
[5] Ky hadith ka ardhur nga Ebu Bekri dhe Ebu Musa el Eshari. Hadithi i Ebu Bekrit sht Hasen/i mir me t dyja rrugt me t cilat ka ardhur, ndrsa ai i Ebu
Muss sht Sahih me dshmuesit e tij.

Kshtu q, ky krkim pr falje bhet pr ato gjynahe q i di Allahu dhe nuk i di njeriu q i ka br
vet.
N nj hadith t sakt thuhet se i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) i
bnte lutje Allahut gjat namazit t tij, me kto fjal:

"O Zoti im! M fal mua gjynahet e mia, paditurin time, mangsin n punt e mia dhe do gj q
Ti e di m mir se un!"
O Zoti im! M fal mua at q e kam br me seriozitet dhe at q e kam br duke luajtur, at q e
kam br gabimisht dhe at q e kam br me vetdije, sepse t gjitha kto jan tek un!
O Zoti im! M fal mua at q ka kaluar dhe at q kam prpara, at q kam mbajtur fshehur dhe at
q kam shfaqur dhe do gj q Ti e di m mir se un!
Ti je i Adhuruari im dhe nuk ka t adhuruar tjetr prve Teje."[6]
N nj hadith tjetr thuhet:
"O Zoti im! M fal mua t gjitha gjynahet e mia; t imtat e ato q bien n sy, ato q kam br
gabimisht dhe ato q i kam br me vetdije, ato q kam mbajtur fshehur dhe ato q kam shfaqur,
ato q kan kaluar dhe ato q kam prpara."[7]
[6] E ka nxjerr Buhariu (11/196) dhe Muslimi (2719).
[7] E ka nxjerr Muslimi (483).

kthehu lart

Kapitulli i pest

Cilat jan ato gjynahe pr t cilat duhet penduar


Dije, vlla i dashur, qofsh i lidhur gjithnj me at q do!
Se pendimi sht lnia e gjynaheve dhe se nuk mund ta lsh nj gj vetm pasi t'a njohsh at. E
nse pendimi sht obligim, ather do t jet obligim do gj pa t ciln nuk mund t arrish tek ai.
Kshtu q, njohja e atyre gjynaheve pr t cilat duhet t pendohesh sht obligim.
Pr t'i msuar ato hollsisht, do t duhej t sqaronim t gjitha ligjet e Sheriatit/legjislacionit Islam
nga fillimi n fund, gj e cila nuk sht qllimi yn. Por ne do t vm n dukje gjrat
prmbledhse, lidhjet dhe pjest e tyre.
Allahu sht Udhzuesi n t vrtetn dhe Ai q t jep sukses pr t'a qlluar at, me Mshirn e Tij.
S pari:
Pendimi pr moskryerjen e veprave t mira
Msuam pak m par se pendimi sht kthimi prej asaj pr t ciln u pendove dhe drejtimi pr nga
Ai tek i Cili u pendove. Pra pendimi i sakt sht kthimi tek Allahu dhe te kryerja e atyre q ka
urdhruar e lnia e atyre q ka ndaluar. Msove gjithashtu, se pendimi nuk bhet vetm pr kryerjen
e veprave t kqija, si mendojn shum prej t paditurve t cilt nuk e prfytyrojn pendimin
vetm se pr ato t kqija q bn njeriu, si jan morali i keq e padrejtsit e ndryshme.
Por, pendimi pr moskryerjen e veprave t mira me t cilat je ngarkuar sht m i rndsishm se
pendimi pr veprat e kqija nga t cilat je ndaluar.

Shum prej njerzve i ln shum gjra me t cilat jan urdhruar, qofshin ato prej punve t
zemrs (si sht dashuria pr Allahun) apo t trupit/gjymtyrve, si dhe shprehjet e tyre. Ata
ndoshta nuk e din q kto gjra jan detyr mbi ta, me t ciln ata jan ngarkuar. Ose e din t
vrtetn por nuk e pasojn at, duke qen kshtu ose t humbur pr shkak t mungess s dijes s
dobishme, ose q kan merituar Zemrimin e Allahut mbi veten e tyre pr shkak t kundrshtimit t
s vrtets pasi q e msuan at.
Ndrsa Allahu i Lartsuar i ka urdhruar robrit e Tij q t'i luten Atij, n do salat/falje, me Fjaln e
Tij:
"Na drejto n Rrugn e Drejt. N Rrugn e atyre t cilve Ti u ke dhuruar Mirsin Tnde
(si jan t Drguarit e Allahut, besnikt n fen e Tij, dshmort n Rrugn e Tij dhe t
drejtt), jo n rrugn e atyre q merituan Zemrimin Tnd mbi vete (ifutt) dhe as n rrugn
e atyre t cilt u humbn (t krishtert)." [el Fatiha: 6-7].
Pr kt arsye, Allahu i Lartsuar e ka pastruar t Drguarin e Tij, Muhamedin (Paqja dhe bekimi i
Allahut qofshin mbi t!) prej humbjes dhe devijimit, duke thn:
"(Betohem) pr yllin kur ai bie (a shuhet). Shoku juaj (Muhamedi a.s.) as nuk ka humbur
rrugn e drejt, as nuk ka devijuar (nga e vrteta). As nuk flet ai nga dshira (e vet atij). Ai
(Kurani) sht vetm Shpallje q i frymzohet." [en Nexhm: 1-4].
Pra, "i humburi" sht ai q nuk e di t vrtetn, madje kujton se sht n t vrtetn ndrkoh q e
injoron at, si sht gjendja e t krishterve, pr t cilt Allahu i Madhruar ka thn:
"Dhe mos ndiqni dshirat e kota t njerzve q e humbn rrugn koh m par dhe q bn
t humbin edhe shum t tjer, dhe q e humbn krejt vetveten nga Rruga e Drejt." [el
Maide: 77].
Ndrsa "i devijuari " sht ai q ndjek dshirat dhe epshet e tij, duke e ditur se ajo sht e kundrta e
t vrtets, si sht gjendja e ifutve.
Allahu i Lartsuar thot:
"Un do t largoj nga Ajetet e Mia (Vargjet e Kuranit) ata t cilt do t sillen me kryelartsi e
me kundrshti n tok pa asnj t drejt. Por edhe sikur ata t'i shohin t gjitha Ajetet (provat,
treguesit, shpalljet), ata prap nuk do t'i besojn. Edhe sikur ta shohin rrugn e drejtsis
(besimin vetm n Allahun, prkushtimin, veprat e mira), ata prsri nuk do ta bjn pr vete
kt si udh t tyren. Por nse ata shohin rrugn e gabuar (politeizmin, krimet, veprat e
ulta), kjo sht udha q do ta prqafojn, ngaq ata i kan hedhur tej Ajetet Tona (Fjalt,
Shpalljet) dhe ishin krejt t pavmendshm pr t nxjerr msime prej tyre." [el A'raf: 146].
Gjithashtu, Allahu i Madhruar thot:
"Tregoju atyre (O Muhamed a.s.) ndodhin e atij t cilit Ne i dham Ajetet Tona (provat,
shenjat), por ai i flaku ato tej, kshtu q at e ndoqi shejtani duke u br kshtu i humbur.
Dhe po t kishim dashur Ne, padyshim q do ta kishim ngritur prej andej ku ra, por ai u kap
pas bots dhe ndoqi dshirat boshe t nepsit. Kshtu shembulli i tij i ngjan atij t qenit: nse e
prz, ai var gjuhn, por edhe nse nuk e ngacmon, ai prsri e nxjerr gjuhn jasht. I till
sht edhe shembulli i popullit q mohon Ajetet Tona. Njihi pra ata me ndodhit, mbase
mund ta vrasin mendjen." [el Araf: 175-176].

Pr kt shkak, humbja e rrugs s drejt dhe devijimi prej saj prmban t gjitha t kqijat e bijve t
Ademit (njeriut), sepse njeriu sht ashtu si thot Allahu i Lartsuar:
"Dhe njeriu e mori prsipr at (Amanetin, prgjegjsin, besimin, nderimin dhe gjith
detyrimet e urdhruara nga Allahu). Vrtet q ai i bri keq vetvetes dhe qe i paditur (pr
pasojat tij)." [el Ahzab: 72]
Me padrejtsin e vet atij ai ka devijuar, sepse e vendosi dijen jo n vendin e vet (i cili vend sht
frika ndaj Allahut dhe kthimi tek Ai me pendim) dhe me injorancn e tij ai ka humbur. Kto jan dy
gjra t cilat bashkohen shpesh te njeriu, duke qen i humbur n dika dhe i devijuar n dika tjetr.
Vrtet ai sht keqbrs i vetvetes, i paditur.
Ai dnohet gjithashtu, pr donjrin nga kto dy gjynahe me nj tjetr gjynah, duke iu shtuar mbi
to. Allahu i Madhruar thot:
"N zemrat e tyre ka smundje (dyshimi dhe hipokrizie), ndrkoh q Allahu ua ka shtuar
edhe m shum smundjen." [el Bekare: 110].
Dhe thot:
"Kshtu, kur ata u larguan (nga Rruga e Allahut), Allahu ua largoi zemrat (nga Rruga e
Vrtet)." [es Saff: 5]
Po kshtu edhe besimtari, i cili shprblehet pr t mirat q vepron, me t mira t tjera mbi to. Nse
ai punon me at dije q ka (e praktikon at), Allahu i jep atij dije pr at q nuk e dinte, e nse
vepron nj vepr t mir, ajo e shtyn at n vepr tjetr t mir.
Allahu i Lartsuar thot:
"Ndrsa ata q drejtohen (n Rrugn e Drejt), Ai ua shton edhe m shum udhzimin e tyre
(n t) dhe u dhuron atyre prkushtim (n kt udh)." [Muhamed: 17]
Dhe thot:
"E sa pr ata t cilt prpiqen fort tek Ne (pr shtjen Ton), Ne sigurisht q do t'i
udhheqim ata drejt Udhve Tona (n besim t pastr Islam)." [el Ankebut: 69]
"Por sikur t kishin zbatuar ato me far ishin urdhruar, do t kishte qen shum m mir
pr ta dhe do ta kishin forcuar edhe m vetveten (besimin) e tyre. Dhe padyshim q ather
Ne do t kishim derdhur mbi ta shprblim t madh nga Ana Jon. Dhe sigurisht q do t'i
kishim drejtuar n Rrug t Drejt." [en Nisa: 66-68].
S dyti:
Pendimi pr gjynahet e vogla dhe t mdha
Dije! O rob i Allahut (Allahu t mshiroft!), se gjynahet ndahen n t mdha dhe n t vogla, dhe
se kundrshtimi i njerzve n to sht i madh, saq dikush prej tyre thot:"Nuk ka gjynahe t mdha
e t vogla, por do lloj kundrshtimi i urdhrit t Allahut sht gjynah i madh. Kjo sepse njeriu duhet
t shoh tek Madhshtia e Atij q kundrshton dhe jo tek vet gjynahu."

Megjithat, kjo shtje sht thjesht mnyr t shprehuri pa kuptim, pr shkak se ndarja e gjynaheve
n t vogla e n t mdha sht vendosur nga vet Vargjet e Kuranit, t Sunetit, Ixhmaut/unanimit
t dijetarve t par, si dhe prputhet me konsideratn.
Allahu i Lartsuar thot:
"N qoft se ju i mnjanoni gjynahet e mdha q jeni ndaluar t'i kryeni, Ne do t'ju
shkarkojm nga gjynahet e lehta" [en Nisa: 31]
Gjithashtu thot:
"Dhe ata q mnjanojn gjynahet e mdha dhe el Fevahish (zina - marrdhnie t ulta t
paligjshme imorale)" [esh Shura: 37]
Dhe thot:
"Ata q u largohen gjynaheve t mdha dhe el Fevahish (marrdhnie imorale t paligjshme)
prve gabimeve t vogla" [en Nexhm: 32].
Ndrsa i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) thot:
"Pes salatet/faljet e dits, nga e Xhumaja n t Xhuma (falja e t Xhumave), nga Ramazani n
Ramazan (agjrimi i muajit t Ramazanit); (t gjitha kto) jan falje pr gjynahet e bra n kohn
ndrmjet tyre, nse i largohesh gjynaheve t mdha.[8]
Gjynahet e vogla jan quajtur gjithashtu gjynahe Muhakkarat/t prbuzura, si ka thn i Drguari i
Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!):
"Ruajuni gjynaheve t prbuzura (q duken t vogla dhe prbuzen), sepse ato mblidhen tek njeriu
dhe e shkatrrojn at. Si shembulli i nj burri q sht n nj fush dhe aty vjen ustai i fshatit.
Ather, ky burri ngrihet t largohet dhe m pas kthehet me dru zjarri n duar. Edhe ai burri tjetr
filloi t vij me dru zjarri, derisa mblodhn nj grumbull t madh. Ndezn nj zjarr t vogl si
fillim, por q m pas, ai dogji do gj q hodhn n t."[9]
[8] E ka nxjerr Muslimi (233).
[9] Hadith Hasen. E ka nxjerr Ahmedi (1/402-403).

Gjithashtu, ndarja e gjynaheve n t mdha e t vogla, na sht prcjell brez pas brezi nga
seleft/t part tan t mir.
Po ashtu edhe nga e konsiderats, themi se gjynahet nuk jan t barabarta n shkalln e krimit, pra
ato n realitet ndryshojn nga njra-tjetra.
Gjithsesi, mund t themi se kundrshtimi sht prqendruar n tre gjra:
E para: N el Lemem/gjynahet e vogla apo ato q kryhen vetm nj her, t cilat prmenden n suren
en-Nexhm; cilat jan ato?
E dyta: N el Kebair/gjynahet e mdha dhe a kan ndonj numr t caktuar kufizues.

E treta: A sht pendimi Vaxhib/obligim pr gjynahet e mdha dhe t vogla, apo largimi prej t
mdhave i fshin edhe t voglat?
Po prmendim dika q lidhet me to, me lejen e Allahut i Cili sht i Vetmi q jep sukses.
E para:
Prsa i prket el Lemem; sht transmetuar nga nj grup selefsh se ai sht ballafaqimi nj her me
gjynahun dhe moskthimi m tek ai, edhe nse sht gjynah i madh. Kjo sht fjala e Ebu Hurejres,
Muxhahidit, Hasenit dhe transmetimi i Ataut nga Ibn Abasi.
Nj grup tjetr shkuan n mendimin se el Lemem jan punt q u bn n kohn e injorancs, para
se t prqafonin Islamin, d.m.th. q Allahu nuk i dnon pr ato pun.
Ndrsa shumica e selefve dhe e dijetarve thon se el Lemem jan gjynahet e tjera prve
gjynaheve t mdha, dhe ky sht transmetimi m i sakt nga Ibn Abasi (Allahu qoft i knaqur
prej tij!), si thuhet n "Sahihu el Buhari" n hadithin e Tausit nga Ibn Abasi (Allahu qoft i
knaqur prej tij!), se ka thn:
"Nuk kam par kuptim m t afrt pr el Lemem se ajo q ka thn Ebu Hurejra; nga fjala e t
Drguarit t Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) q thot:
"Allahu i Lartsuar ka shkruar pjesn e pasardhsve t Ademit prej zinas/imoralitetit, dhe ajo do t'i
zr ata patjetr. Imoraliteti i syve sht shikimi, ai i gjuhs sht t shprehurit, nepsi ndrron dhe
dshiron ndrsa organet e vrtetojn at ose e prgnjeshtrojn."
Kt hadith e transmeton Muslimi; nga Hadithi i Suhejl bin ebi Salih; nga babai i tij; nga Ebu
Hurejra. Muslimi e transmeton kt hadith edhe me kt shprehje:
"Imoraliteti i dy syve sht t shikuarit, ai i dy veshve sht t dgjuarit (i haramit), ai i gjuhs
sht t folurit, i dors sht shtrirja e saj me t padrejt dhe i kmbs sht t ecurit (pr te
harami)."[10]
[10] E ka nxjerr Buhariu (11/26-Fethul Bari) dhe Muslimi (2657).

M e sakta n kt shtje sht fjala e shumics s dijetarve, q el Lemem jan gjynahet e vogla si
shikimi, brja me sy, e tjera si kto.
Kjo sht fjala e shumics s Sahabeve/shokve t Muhamedit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin
mbi t!) dhe e t tjerve m pas.
Kjo sht fjala e Ebu Hurejres, Abdullah bin Mesudit, Ibn Abasit, Mesrukut dhe e Shabiut.
Duhet t kihet parasysh se kjo nuk e mohon fjaln e Ebu Hurejres dhe Ibn Abasit, n transmetimin
e dyt prej tyre, q el Lemem sht ballafaqimi me gjynahun e madh dhe moskthimi m tek ai,
sepse ai ose i prmban t dyja kto kuptime duke qen kshtu me dy forma, ose Ebu Hurejra dhe
Ibn Abasi e kan futur at q bn nj gjynah t madh njher t vetme - duke mos vazhduar n t,
por duke ndodhur prej tij pakujdesisht nj her n jet - e kan futur n el Lemem, dhe duke
menduar gjithashtu se ai gjynah zmadhohet, ashprsohet dhe bhet krcnues pr at q e prsrit

at disa her. Kjo sht prej t kuptuarit e thell t Sahabeve (Allahu qoft i knaqur prej tyre!) dhe
tregon pr lumin i dijes s tyre.
S'ka dyshim se Allahu i Madhruar ia fal robit t Tij at q bn vetm nj her apo dy e tre, por i
friksohemi ashprsis q i kanoset atij q e bn gjynahun zakon t vetin dhe e prsrit at shum
her.
Pr kt kan ardhur disa gjurm (fjal) t selefve dhe vet realiteti q jetojm dshmon pr t.
Prmendet nga Aliu (Allahu qoft i knaqur prej tij!) se:
"Atij i solln dik q kishte vjedhur dhe ai urdhroi q t'i prisnin dorn.
- Ai (vjedhsi) tha: O prijs i besimtarve! Betohem n Allahun se nuk kam vjedhur her tjetr
prve ksaj.
- Tha: Mashtrim, gnjeshtr!
- Pasi atij iu pre dora, (Aliu r.a.) tha:
M thuaj t vrtetn, sa her t bhen q ke vjedhur, bashk me kt t fundit?
- Tha: Kaq e kaq her.
- Aliu (Allahu qoft i knaqur prej tij!): Ksaj radhe e the t vrtetn, sepse Allahu nuk t llogarit
me hern e par.
Pra, gjynahu i par (q bn njeriu pr her t par), edhe nse ai nuk sht el Lemem, por ai sht
nga lloji dhe ngjashmria e tij. Kshtu q, dy transmetimet nga Ebu Hurejra dhe Ibn Abasi jan n
prputhje dhe nuk kundrshtohen. Ve Allahu ealem/dhe Allahu e di m s miri.
Gjithashtu, kjo shprehje (el Lemem) ka kuptimin e t afruarit tek gjynahu dhe autokritikn pr t
her pas here. Themi (n gjuhn arabe): Elemme bi kedha; nse i afrohet dikaje por nuk e
prvetson at. Prej ktu sht quajtur lemem puthja dhe brja me sy, sepse ato i afrohen asaj q
sht pas tyre (imoralitetit).
Dhe thuhet: Filani nuk na viziton vetm se lemaman; d.m.th. ndonjher, rrall.
Pra, kuptimi i ksaj shprehjeje i prmban t dyja mnyrat me t cilat e komentuan Sahabet vargun
Kuranor t msiprm.
Prej ktu, ky Ajet:"Dhe ata t cilt i shmangen gjynaheve t mdha dhe Fevahish/imoralitetit,
prve el Lemem/gabimeve t vogla", nuk do t thot se ata nuk u largohen gjynaheve t vogla,
ndryshe do t lavdroheshin (nga Allahu) me moslargimin e tyre prej tyre, gj e cila sht dika
absurde. Por ai sht nj prjashtim nga prmbajtja dhe kuptimi i fjalve t mparshme, kur vargjet
Kuranore q paraprijn kt varg (n suren en Nexhm), bnin fjal pr ndarjen e njerzve n
veprmir dhe veprkeq dhe se Allahu do ta shprblej kt me veprn e mir t tij dhe tjetrin me
veprn e tij t keqe, pastaj prmendi veprmirt dhe i cilsoi ata duke thn se i largohen gjynaheve
t mdha dhe imoralitetit. Kuptimi i ksaj sht se nuk mund t jet veprmir q do t shprblehet
me veprn e tij dhe do t shptoj nga dnimi i Allahut, vetm se ai person q i largohet gjynaheve
t mdha dhe imoraliteteteve t ndryshme. Kshtu q, pas ksaj ishte e prshtatshme prmendja e

prjashtimit t el Lemem/gjynaheve t vogla, apo atyre q bhen vetm njher edhe nse jan t
mdha. Por kto gjynahe, megjithse nuk hyjn n grupin e gjynaheve t mdha, por ato hyjn n
llojin e gjynaheve dhe moraleve t ulta prgjithsisht.
Ndrsa, rregulli i prjashtimit nga e prgjithshmja sht q t ket lidhje ajo q prjashtohet me
llojin e asaj prej t cils prjashtohet, edhe nse nuk hyn n t plotsisht dhe nuk e prmban e njjta
shprehje. Si sht pr shembull Fjala e Allahut t Lartsuar:
"Ata nuk do t dgjojn atje (n Xhenet) ndonj fjal t kot (t ult e t rreme), por vese
selam/prshndetje, paqe" [Merjem: 62]
Kshtu, prshndetja sht prej t folurit i cili mund t jet fjal e kot ose prshndetje. Pra q t
dyja bjn pjes n t njjtin lloj.
Po kshtu edhe Fjala e Allahut:
"Asgj t freskt nuk do t shijojn atje, as edhe pije, prve uj q valon dhe kullimin e
plagve t qelbura." [en Nebe: 24-25]
Edhe uji i valuar, edhe kullimi i plagve t qelbura hyjn n llojin e t shijuarit.
N ajetin e par sht njsoj sikur t thuhet:"Nuk dgjojn atje asgj tjetr, prve
prshndetjes", dhe n t dytin:"Nuk do t shijojn atje asgj tjetr, prve ujit t valuar dhe
kullimin e plagve t qelbura".
Por ajeti theksoi nj prej elementeve t atij lloji, n mnyr t drejtprdrejt, me qllim q mohimi i
tij t jet n mnyr t shprehur dhe t drejtprdrejt, e jo me an t kuptimit t prgjithshm q
prmban ky prjashtim.
Po kshtu edhe Fjala e Allahut t Lartsuar:
"Ata nuk kan aspak dije (t qart) dhe nuk ndjekin gj tjetr prve hamendjes" [en Nisa:
157]
Hamendja, n kt ajet, prfshihet n at ndjenj e cila sht lloji prmbajts i dijes dhe hamendjes.
M e prpikt se kjo sht hyrja e prjashtimit n at q t jep vet fjala t kuptosh, si n Fjaln e
Allahut t Lartsuar:
"Dhe mos u martoni me grat e baballarve tuaj, prve asaj q ka kaluar (n kohn e
injorancs)." [en Nisa: 22]
Kuptimi i ktij vargu sht se martesa me grat e baballarve (q nuk jan nnat e tyre) sht shkak
pr t'u dnuar, prve asaj q ka kaluar para ktij ndalimi, d.m.th. ajo q ka kaluar u sht falur.
Po ashtu Fjala e Allahut:
"As mos t bashkoni (t martoheni me) dy motra njhersh, prve asaj q ka kaluar." [en
Nisa: 23]

Nse do t ishte qllimi pr at q ka qen n ligjet e popujve t mparshm, ather ky sht


prjashtim prej nj gjje t keqe e t urryer, duke u kuptuar kshtu ndalimi (t qent e saj haram, e
ndaluar) dhe qortimi i atij q e ka br at. Kshtu q ishte e prshtatshme t thuhej "Prve asaj q
ka kaluar".
Medito n kt, sepse kjo sht prej thellsis s gjuhs arabe.
Ndrsa Fjala e Allahut t Lartsuar:
"Kurr m nuk do t shijojn atje vdekjen prve vdekjes s par (n kt bot)." [Ed Duhan:
56].
Ky prjashtim sht pr t vrtetuar vazhdimsin e jets dhe mosshijimin e vdekjes, duke e br
kshtu mohimin e par e t prgjithshm n vend t t shprehurit t cilit nuk mund t'i hyj kurr
prjashtim.
Ndryshe, nse do t prjashtohej ndonj prej elementeve t tij, prmendja e tij do t ishte m
parsore se devijimi prej tij, n prjashtim t shkputur. sht vn kshtu ky prjashtim n vend t
siguris dhe t t shprehurit pr ruajtjen e t prgjithshmes, gj e cila ndodh n t gjitha prjashtimet
e shkputura. Kshtu q medito n t, sepse ai sht prej t fshehtave t arabishtes."[11]
[11] Medarixhu es Salikine i Ibnul Kajimit (1/316-320, me shkurtime).

Vlen t trheqim vrejtjen ktu, se gjynahu i vogl mund t shoqrohet me ndonj element, i cili
mund t'a bashkoj at me gjynahet e mdha, madje mund t'a bj at prej m t mdhave t tyre n
grad.
Prej ktyre elementve jan:
Vazhdimsia dhe mosndrprerja:
Nj gjynah i madh por q ndrpritet dhe nuk pasohet me t tjera si ai, shpresa q ai t falet sht m
e madhe se nj gjynah i vogl, n t cilin njeriu kmbngul. Ky sht si shembulli i pikave t ujit q
bien vazhdimisht mbi nj shkmb dhe ln mbi t shenja, e nse do t hidhje nj kov me uj
njhersh mbi t, nuk do t linte ndonj shenj.
Po ashtu edhe t kqijat e vogla, nse vazhdohet n to, ather gjurma e tyre n nxirjen e zemrs
zmadhohet. Por, gjynahet e mdha, rrall imagjinohet q t kryhen pa pasur para dhe pas tyre nj
grup prej gjynaheve t vogla. Mund t themi se do gjynah i madh paraprihet dhe pasohet me
gjynahe t vogla, rrethohet prej tyre.
Konsiderimi i gjynahit pr t vogl:
Sa m shum q njeriu ta zmadhoj gjynahun n veten e tij (ta konsideroj t rnd), aq m tepr
zvoglohet ai gjynah tek Allahu i Lartsuar. Kjo, sepse konsiderimi i tij si dika e madhe rrjedh nga
mospranimi dhe urrejtja e zemrs at vepr. E si rrjedhoj, ky largim e neveritje prej tij e pengon
forcn e ndikimit t tij.

Ndrsa, n krah t kundrt, konsiderimi i tij si dika e vogl rrjedh nga shoqrimi dhe t msuarit
me t, gj e cila shkakton ndikimin e fort t zemrs me t, ndrkoh q pr zemrn krkohet q t
ndriohet me bindjen ndaj detyrave t Allahut t Lartsuar dhe ndalohet nxirja e saj me gjynahe dhe
kundrshtime t urdhrave t Tij.
Abdullah ibn Mes'udi (Allahu qoft i knaqur prej tij!) thot:
"Besimtari i konsideron gjynahet e tij si t ishin mal prej t cilit ka frik se i bie mbi krye, ndrsa
imorali i konsideron gjynahet e tij si t ishin mushkonj q i kalon npr hund."[12]
Konsiderimi i gjynahut si t madh n zemrn e besimtarit, bhet pr shkak t njohjes s tij
Madhshtin e Allahut t Lartsuar. Kur ai sheh te Madhshtia e Atij t Cilit ia thyen urdhrin,
gjynahun e vogl e sheh t madh.
T gzuarit me gjynahet e vogla, knaqja me to, konsiderimi i arritjes s t ushtruarit t tyre mirsi
dhe pakujdesia nga njohja e t qent t tyre shkak pr mjerimin e prjetshm.
N kt pik ekzistojn shum vepra t kqija e gjynahe, t cilat e kthejn gjynahun e vogl n t
madh.
Prej tyre po prmendim:
1. Publikimi, i cili pengon faljen e Allahut dhe mshirn e Tij pr mkatarin:
I Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) thot:
"I gjith populli im sht i falur, prve atyre q i publikojn gjynahet e tyre."[13]
[12] E ka nxjerr Buhariu (11/102 - Fethul Bari).
[13] E ka nxjerr Buhariu (10/405 - Feth) dhe Muslimi (2990).

N publikimin e gjynaheve qndrojn pes krime apo kundrvajtje:


E para: Vet gjynahu.
E dyta: T prmendurit e tij pas ushtrimit, n nj vend tjetr.
E treta: Zbulimi i mjetit i cili e uli at n at gjendje.
E katrta: Nxitja e dshirs pr t keqen te dgjuesi apo dshmuesi (vshtruesi) i gjynahut t tij.
E pesta: Entuziazmimi i t tjerve pr tek gjynahu, shtyrja e tyre n t dhe prgatitja e rrugve pr
tek ai.
2. Prhapja e moraleve t ulta n mesin e besimtarve:
Kjo gj on n vazhdimsin n gjynah, konsiderimin e tij t vogl dhe t msuarit me t.

Ai q fton t tjert n gjynah merr mbi shpin ngarkesn e tij dhe ngarkesn e atyre t cilt e
veprojn at, sepse drejtuesi pr tek e keqja sht si ushtruesi i saj.
Allahu i Lartsuar thot:
"Sigurisht se ata t cilt duan q krimi i marrdhnieve t paligjshme dhe imorale t prhapet
n mesin e besimtarve, do t ken dnim t dhimbshm n kt bot dhe n Botn Tjetr dhe
Allahu di, ndrsa ju nuk dini." [en Nur: 19]
Kush dshiron t kuptoj se gzimi me gjynahet dhe t knaqurit me to t on aty ku prmendm
m sipr, le t lexoj vargjet Kuranore t cilat paraprijn vargun e msiprm, ku thuhet:
"Kur ju po e prmonit at me gjuhn tuaj dhe po e flisnit me gojn tuaj, gj pr t ciln ju
nuk kishit asnj dije, ju e quajtt at si gj t vogl, ndrsa tek Allahu ajo sht shum e
madhe. Dhe pse nuk that kur e dgjuat, "Nuk shkon pr ne t flasim pr kt gj; Lavdi t
qoft Ty (O Allah), kjo sht nj gnjeshtr e madhe"? Allahu ju ndalon nga kjo dhe ju
kshillon ju q t mos e prsritni kurr m nj gj t till, n qoft se jeni besimtar. Allahu
jua sqaron qart Ajetet e Tij (provat, shenjat, shpalljet) dhe Allahu sht i gjithdijshm, m i
Urti Gjykats." [en Nur: 14-18]
A e vren se si i ka cilsuar Allahu ata, pr shkak t konsiderimit t gjynaheve t tyre si t vogla,
knaqjen me to dhe publikimin e tyre?
U trhoqi vrejtjen q t mos kthehen m kurr n gjra t tilla, sepse ato jan t mdha tek Allahu
dhe shpijn n prhapjen e veprave t ulta imorale n mesin e popullit musliman.
I pastr qoft Allahu, i Cili e ka mbushur Fjaln e Tij me t fshehta, gjra t paprsritshme e dobi
q nuk mund t'i kuptojn vese ata q kan dije, t cilt i kan drejtuar fytyrat e tyre pr nga Libri i
Zotit t tyre me leximin e tij, meditimin n kuptimin e tij dhe msimin e tij. Ndaj Allahu i udhzoi
ata n Rrugn e Drejt.
3. Mosprfillja e mbulimit t Allahut gjynahet e tij, si dhe mosprfillja e butsis s Allahut dhe e
afatizimit t tij:
Nuk e di injoranti, se atij i shtyhet afati nga urrejtja, ashtu q t shtoj gjynahet, duke menduar se
mundsia e tij pr ushtrimin e gjynaheve sht prkujdesje nga Allahu ndaj tij. I mashtruari, i duket
sikur sht i sigurt nga kurthi i Allahut dhe i injoron pusit e shejtanit.
Allahu i Lartsuar thot:
"A nuk i ke par ata t cilt qen ndaluar t mbanin bisedime t fshehta dhe pas ksaj ata u
kthyen tek ajo q qen ndaluar dhe thurn kurthe e prbetime t gjith s bashku pr t br
gjynahe t mdha, poshtrsi e mosbindje ndaj t Drguarit (t Allahut, Muhamedit)? Dhe kur
vijn tek ti, ata t prshndesin ty me prshndetje me t ciln nuk t prshndet Allahu dhe
thon: "Pse nuk po na ndshkon Allahu pr far themi?" Xhehenemi do t jet i
mjaftueshm pr ta dhe ata do t digjen n t. Dhe i keq vrtet sht prfundimi i till!" [el
Muxhadele: 8].
Kto hollsi q tham jan t mjaftueshme n lidhje me ato gjra t cilat ndikojn n konsiderimin e
gjynaheve t vogla si t mdha dhe Allahu ka Fuqi dhe Kontroll t plot mbi shtjet e Tij, por
shumica e njerzve nuk e din.

E dyta:
N lidhje me gjynahet e mdha, seleft kan rn n kundrshtim, por nj kundrshtim i cili nuk ka
pesh apo kundrthnie dhe fjalt e tyre jan t prafrta:
Ed Dahak thot:
"Gjynahet e mdha jan ato pr t cilat Allahu ka caktuar hadd/dnim t prer n kt bot, si ai i
imoralitetit, i vrasjes, i vjedhjes etj, ose dnim (me zjarr) n botn tjetr."
Ndrsa Husejn ibn Fadl thot:
"Gjynahet e mdha jan ato gjynahe, t cilat Allahu i ka quajtur t mdha ose t rnda n Kuran, si
p.sh. Fjala e Allahut:
"Padyshim ky sht nj gjynah i madh." [en Nisa: 2]
(sht fjala pr ngrnien e pasuris s jetimit sh.p.)
"Me t vrtet q vrasja e tyre sht krim, vrtet gjynah i madh." [el Isra: 31].
(sht fjala pr vrasjen e fmijve nga frika e varfris sh.p.)
"Vrtet q shirku/bashkimi i t tjerve n adhurim me Allahun sht dhulm (padrejtsi,
gabim) i madh (m i madhi)." [Lukman: 13]
"dhe vrtet i madh sht kurthi juaj." [Jusuf: 27]
"Lavdi t qoft Ty (O Allah), kjo sht nj gnjeshtr e madhe." [en Nur: 16]
(sht fjala pr shpifjen ndaj Aishes (Allahu qoft i knaqur prej saj!).
"Vrtet q tek Allahu nj gj e till do t ishte krim i madh." [el Ahzab: 53]
(sht fjala pr martesn me grat e Pejgamberit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) pas
vdekjes s tij. Sh.p)
Sufjan eth Theuri (Allahu e mshiroft!) thot:
"Gjynahet e mdha jan ato padrejtsi q bhen ndrmjet teje dhe njerzve (dmet q u shkakton
atyre), ndrsa t voglat jan ato q jan ndrmjet teje dhe Allahut, sepse Allahu sht Bujar dhe
Fals."
Them (autori): Qllimi i Sufjanit sht t thot se ato gjynahe, t cilat jan ndrmjet robit dhe
Allahut, jan m t lehta (n pendim e falje) se padrejtsit ndaj njerzve. Kjo, sepse ato fshihen me
krkimin e faljes prej Allahut t Lartsuar, me mshirn dhe ndrmjetsimin (Ditn e
Kiametit)etj, ndrsa padrejtsit ndaj njerzve duhet patjetr t kompensohen."
Malik ibn Migvel (Allahu e mshiroft!) thot:

"Gjynahet e mdha jan gjynahet e bidatinjve, ndrsa veprat e kqija (gjynahet e vogla) jan
gjynahet e ehli sunetit/pasuesve t sunetit t t Drguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi
t!)."
Them (autori): Ka pr qllim t thot se bidatet/risit jan prej gjynaheve t mdha dhe se ato jan
m t mdha se gjynahet e mdha t ehli sunetit, d.m.th. gjynahet e mdha q ushtrohen nga
pasuesit e sunetit jan t vogla n krahasim me bidatet/risit n Fe.
Ky sht edhe kuptimi i fjals s disa selefve:"Bidati n Fe sht m i dashur pr Iblisin/djallin se
gjynahu, sepse pr bidatin nuk pendohesh ndrsa pr gjynahun pendohesh."
Thuhet gjithashtu, se gjynahet e mdha jan ato gjynahe q bhen me qllim e vetdije, ndrsa t
kqijat (t voglat) jan ato q bhen gabimisht ose nga harresa, detyrimi prej dikujt tjetr (ushtrimi
dhun) pr kryerjen e tyre dhe ato q mendon por nuk i kryen, e t gjitha kto jan t falura pr
popullin Islam.
Them (autori): Kjo e fundit sht prej fjalve m t dobta, e cila kthehet mbrapsht dhe hidhet
posht, pr shkak se gabimi, harresa dhe ushtrimi i dhuns nuk hyn nn llojin e gjynaheve, q t
mund t hynin n nj prej dy llojeve t tyre! Ndrsa gjynahet e qllimshme (t vetdijshme) jan
ato, t cilat ndahen n dy lloje: t mdha e t vogla.
Thnsi i ksaj fjale ndoshta mendon se t gjitha gjynahet jan t mdha dhe se gjynahet e vogla
jan ato q Allahu ia ka falur ktij populli dhe nuk hyjn n detyrat e ngarkuara mbi njerzit.
Por kjo fjal nuk sht e sakt, sepse gjynahet e mdha dhe t vogla jan prej llojit t gjynaheve,
dhe nuk mund t imagjinohet ekzistenca e ndarjes pa ekzistuar vet lloji n t cilin bhet ndarja.
(Sepse gabimi, harresa dhe t detyruarit nuk jan fare gjynahe. Sh.p.)
Thuhet gjithashtu se gjynahet e mdha jan gjynahet e atyre q i bjn ato t lejuara, si sht pr
shembull gjynahu i Iblisit, ndrsa gjynahet e vogla jan ato t atyre q krkojn falje pr gjynahet e
tyre, si sht p.sh. gjynahu i Ademit (alejhi selam).
Them (autori): Pr sa i prket atij q i bn ato t lejuara, gjynahu i tij sillet rreth kufrit/mosbesimit
dhe interpretimit. Nse ai e di q kjo vepr sht haram/e ndaluar dhe e bn at t lejuar, ather ai
sht kafir/mosbesimtar, e nse nuk e di, ather ai ka gabuar n interpretim ose ka ndjekur dik
tjetr n at gj.
Ndrsa ai q krkon falje, nse e bn at t plot (pr t gjitha gjynahet), ajo i fshin t gjitha
gjynahet e vogla e t mdha, kshtu q nuk ngel gjynah i madh pas pendimit t sinqert.
Por edhe ky dallim ndrmjet tyre sht gjithashtu i dobt dhe larg t vrtets, vetm nse thnsi i
tij ka pr qllim t thot se gjynahu i atij q e bn t lejuar at, ka dnim m t madh se ai q e bn
at duke e pohuar se ai sht gjynah, pendohet dhe krkon falje pr t, ather do t ishte e sakt.
Es Suddij thot:
"Gjynahet e mdha jan ato nga t cilat ka ndaluar Allahu prej kundrvajtjeve t mdha, ndrsa
veprat e kqija (gjynahet e vogla) jan fillimet e tyre q t ojn tek gjynahet e mdha, n kryerjen e
t cilave bashkohet veprmiri e veprkeqi."

Pr kt ai u argumentua me fjaln e t Drguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!): "Dy
syt bjn imoralitet dhe dy kmbt bjn imoralitet, ndrsa organet e vrtetojn ose e
prgnjeshtrojn at (imoralitetin)."[14]
Them (autori): Ai e ka sqaruar dika me vet veten e saj, sepse kundrvajtjet e mdha jan vet
gjynahet e mdha, por qllimi i tij sht t thot se t ndaluarat jan dy llojesh:
I pari: Ai gjynah q prbn krim dhe dm n veten e tij, dhe vet ai sht shkaktar i t keqes. Ky
sht gjynahu i madh, si vrasja, vjedhja, shpifja ndaj dikujt pr imoralitet, imoraliteti etj.
I dyti: Ato q jan paraprijse q t shpien te gjynahet e mdha, si shikimi n t ndaluarat, prekja,
biseda e puthja, t cilat jan rrug drejt imoralitetit. Kto jan prej gjynaheve t vogla.
Gjynahet e vogla jan prej llojit t mjeteve, ndrsa t mdhat prej llojit t qllimeve.
Thuhet gjithashtu, se gjynahet e mdha jan ato q njerzit i konsiderojn t vogla, ndrsa t voglat
jan ato q njerzit i konsiderojn t mdha dhe kan frik se bien n to.
Thnsit e ksaj fjale argumentojn me hadithin q transmeton Buhariu n "Sahihun" e tij, nga Enes
bin Malik (Allahu qoft i knaqur prej tij!), se ka thn:
"Ju veproni disa pun t cilat n syt tuaj jan m t holla se fija e flokut, por ne n kohn e t
Drguarit t Allahut (Paqja dhe mshira e Allahut qofshin mbi t) i llogarisnim ato prej
shkatrrueseve - gjynaheve t mdha."[15]
[14] Kt hadith e kemi prmendur m par.
[15] Buhariu (11/329-Feth).

Ata q thon se gjynahet e mdha jan ato q njerzit i konsiderojn t vogla dhe t voglat ato q
njerzit i konsiderojn t mdha, nse kan pr qllim t thon se dallimi sht n konsiderimin e
tyre t mdha apo t vogla, ather kjo fjal sht e kot dhe jo e sakt, sepse njeriu e konsideron t
vogl shikimin e haramit dhe imoralitetin si t madhe.
E nse kan pr qllim t thon se konsiderimi i gjynahut pr t vogl, e zmadhon at tek Allahu
dhe konsiderimi i tij pr t madh, e zvoglon at tek Allahu, ather do t ishte e sakt, sepse njeriu
sa m shum t'i konsideroj gjynahet e tij si t vogla, aq m shum zmadhohen tek Allahu dhe sa
m shum t'i konsideroj t mdha, aq m shum zvoglohen tek Allahu.
Hadithi i Enesit (Allahu qoft i knaqur prej tij!) tregon gjithashtu po kt kuptim. Sahabet, pr
faktin se i kishin gradat t larta tek Allahu dhe ishin njerzit m t prsosur, i llogarisnin ato pun t
tyre si shkatrruese, ndrsa ata q vijn pas tyre, duke qen m posht n grad se ata, i shohin ato
pun n syrin e tyre t jen m t imta se fija e flokut.
Nse dshiron t'a kuptosh kt, v re! A kishte n mesin e sahabeve prej atyre q e dgjonin fjaln e
t Drguarit t Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) dhe pastaj t'a kundrshtonin at
me analogjin e tyre, shijen, qejfin, mendjen apo politikn e tyre?
A kishte vall ndonj prej tyre, q t paraprinte mbi fjaln e t Drguarit t Allahut (Paqja dhe
bekimi i Allahut qofshin mbi t!) logjik, analogji, shije, politik apo imitim t ndokujt tjetr?

Por Allahu i nderoi syt e tyre dhe i ruajti ato nga shikimi n fytyrn e atij gjendja e t cilit sht kjo
(ata t cilt paraprijn mendjen e tyre mbi fjaln e t Drguarit), apo q t kishte t atill n kohn e
tyre.
Umer ibn Hattabi (Allahu qoft i knaqur prej tij!) gjykoi me prerje koke me shpat pr at q
parapriu gjykimin e tij (vet Umerit) mbi at t t Drguarit t Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut
qofshin mbi t!) dhe pastaj tha:"Ky sht gjykimi im n at shtje."
Pasha Allahun! Si do t ishte puna, nse Umeri (Allahu qoft i knaqur prej tij!) do t shihte at q
shohim ne, apo nse do t vrente at me t ciln jemi sprovuar ne, prej paraprirjes s mendimit t
filanit e filanit mbi at t t ruajturit nga gjynahet e t metat (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin
mbi t!), si dhe me armiqsin ndaj atij q flak tutje mendimet e tyre dhe paraprin mbi to fjaln e t
t ruajturit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!)?!
Nuk mund t themi tjetr vetm se Allahu sht Ndihmsi m i mir, Ai sht Premtuesi dhe tek Ai
sht kthimi.
Thuhet gjithashtu, se gjynahet e mdha jan:
"Shirku - shok-vnia Allahut - dhe do gj q t on tek ai. Ndrsa gjynahet e vogla jan t gjitha
gjynahet e tjera, n t cilat bien njsuesit e Allahut prve shirkut."
Thnsit e ksaj fjale jan argumentuar me fjaln e Allahut t Lartsuar:
"Padyshim q Allahu nuk fal q Atij t'i vihen shok n adhurim, por Ai fal prve ksaj (do
gj tjetr) kujtdo q Ai dshiron." [en Nisa: 48].
Argumentojn gjithashtu, me fjaln e t Drguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!), t
ciln e transmeton nga Zoti i tij (hadith kudsij):
"O biri Ademit! Sikur t m vije Mua me gjynahe sa e gjith toka, pastaj t m takosh Mua dhe t
mos m kesh shoqruar shok, ather do t vij tek ti me po aq falje."[16]
Jan argumentuar gjithashtu me hadithin, i cili sht transmetuar nga i Drguari i Allahut (Paqja dhe
bekimi i Allahut qofshin mbi t!), se ai ka thn:
"Padrejtsia sht n tre regjistra: Nga i pari, Allahu nuk fal asgj dhe ai sht shirku/ vnia Allahut
shok n adhurim. Nga i dyti, Allahu nuk l asgj pa e uar n vend dhe ai sht padrejtsia q i
bjn njerzit njri-tjetrit dhe i treti, nga i cili Allahu nuk plqen asgj, sht padrejtsia q i bn
njeriu vetes s tij ndrmjet tij dhe Zotit t tij (me brjen e t ndaluarave)."[17]
[16] Sahih me hadithet e tjera q dshmojn pr t:Sahih Kitabi el-Edhkari ve Daifihi 1234/968, i vet autorit.
[17] Hadith Daif/i dobt me kt shprehje por kuptimi i tij sht i sakt. Shih hadithin q mund t zvendsohet me t n es Silsiletu es Sahiha me nr.1927.

Kto jan ato me t cilat argumentohen thnsit e ksaj fjale, por n t cilat ata nuk kan asnj lloj
argumenti t vlefshm pr argumentimin e asaj q ata kan pr qllim:
Pr sa i prket Ajetit n suren en Nisa, ai ka pr qllim t thot se ndrmjet shirkut dhe gjynaheve t
tjera ka dallim. Kjo sepse shirku nuk falet vetm nse pendohesh pr t, ndrsa gjynahet e tjera

prve tij, jan n Dshirn e Allahut dhe kjo argumenton se gjynahet e tjera nuk jan shirk. Kshtu,
nse thnsit e ksaj fjale kan pr qllim kt, ather nuk ka kundrshtim n t, e nse kan pr
qllim t thon se do lloj gjynahu prve shirkut sht i vogl n veten e tij, kjo sht e kot, e
pavrtet.
Nse thuhet: Meqense n rastin e shirkut dhe gjynaheve t tjera mund t pendohesh pr t gjitha
ato, ather ku sht dallimi ndrmjet shirkut dhe gjynaheve t tjera? A sht ky gjykim pr at q
pendohet apo pr at q nuk pendohet? Apo njri prej tyre sht pr t penduarin dhe tjetri pr t
tjert? Kush sht dallimi ndrmjet ktij Ajeti t sures en Nisa dhe Fjals s Allahu n suren Zumer:
"Thuaj: O robrit e Mi q keni tejkaluar caqet kundr vetvetes (duke kryer ligsi e gjynahe)!
Mos i humbni shpresat nga Mshira e Allahut. Vrtet q Allahu i fal t gjitha gjynahet. Vrtet
q Ai sht gjithnj Falsi i Madh, Mshirploti." [ez Zumer: 53].
Prgjigja sht kjo: donjri prej dy Ajeteve sht pr nj grup t caktuar njerzish. Kshtu, Ajeti
n suren en Nisa:
"Padyshim q Allahu nuk fal q Atij t'i vihen shok n adhurim, por Ai fal prve ksaj (do
gj tjetr) kujtdo q Ai dshiron." [en Nisa: 48].
Ky Ajet sht pr ata, t cilt nuk pendohen prej t dy grupeve (atyre q pendohen dhe atyre q nuk
pendohen). Argumenti pr kt sht se ajeti ka br dallim ndrmjet shirkut dhe gjynaheve t tjera,
n falje dhe si dihet detyrueshm nga Feja: shirku falet me pendim, ndryshe nuk do t ishte i sakt
islami i askujt q ka qen mosbesimtar m par.
Gjithashtu, ajeti ka veuar faljen e gjynaheve t tjera prve shirkut, pr at q Allahu do. Ndrsa
falja e gjynaheve t atyre q pendohen sht e prgjithshme dhe nuk ka prjashtim n to, kurse ktu
ka ardhur prjashtim dhe kufizim, gj e cila argumenton se ky gjykim sht pr at q nuk
pendohet.
Ndrsa ajeti n suren ez Zumer:"Vrtet q Allahu i fal t gjitha gjynahet." [ez Zumer: 53].
Ky ajet sht pr at q pendohet, pr shkak se ai ka ardhur i prgjithshm dhe i pakufizuar, duke
mos qen veuar pr ndoknd t caktuar dhe i pakufizuar me ndonj lloj gjynahu t caktuar
gjithashtu. Por dihet detyrimisht nga feja se kufri/mosbesimi nuk falet, si dhe shum gjynahe t tjera
nuk falen. Kshtu q, kuptohet se ky prgjithsim dhe mos-kufizim sht pr at q pendohet. Pra,
dokush q pendohet pr do lloj gjynahu qoft, atij i falet ai gjynah.
Pr sa i prket hadithit:
"O biri Ademit! Sikur t m vije Mua me gjynahe sa e gjith toka, pastaj t m takosh Mua dhe t
mos m kesh shoqruar shok, ather do t vij tek ti me po aq falje."
Ky hadith nuk tregon q gjynahet prve shirkut jan t gjitha t vogla, por tregon se kush nuk i
shoqron Allahut shok, do t'i falen gjynahet sado qofshin ato.
Por, duhet t dihet varsia ndrmjet besimit t zemrs dhe punve t gjymtyrve, si dhe lidhja e tyre
me t, ndryshe nuk do t kuptohej qllimi i t Drguarit t Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut
qofshin mbi t!) duke rn kshtu n przierje e shkatrrim.

Dije, se ky mohim i prgjithshm i shirkut - q mos t'i bsh Allahut shok kurr - nuk ndodh kurr
nga ai q vazhdon me kmbngulje n gjynahe. Nuk ka mundsi pr at i cili jepet pas gjynaheve t
mdha dhe at q kmbngul n t voglat, q Teuhidi/njsimi i tyre t shptoj i pastr, duke mos i
br shok Allahut. Kjo sht prej gjrave m absurde.
Dhe nuk hidhen syt nga ndonj q plqen znkat e nuk ka pjes n punt e zemrs, madje zemra e
tij sht si guri apo edhe m e ashpr, kur thot: E far problemi ka? Prse sht absurde? Edhe
nse e imagjinon kt n realitet, kjo nuk sjell absurditet n veten e saj!
Lre mnjan kt zemr t ngacmuar me znkat dhe injorancn e saj.
Dhe dije, se vazhdueshmria n gjynahe t on n frikn e zemrs prej ndokujt tjetr prve
Allahut, shpresn e saj prej ndokujt tjetr, dashurin pr ndoknd tjetr, pruljen ndaj ndokujt tjetr
e mbshtetjen tek ndokush tjetr prve Allahut t Lartsuar.
T gjitha kto e zhytin njeriun n detin e shirkut. Ndrsa gjykues pr kto sht dija e personit pr
veten e tij, nse ka logjik. Prulja ndaj gjynahut bhet patjetr me zemr, gj e cila i ngjall personit
frik prej ndokujt prve Allahut dhe kjo gj sht shirk. I ngjall gjithashtu dashuri pr ndoknd
prve Allahut, krkim ndihme prej t tjerve pr t arritur aty ku do. Kshtu, puna e tij nuk sht as
me ndihmn e Allahut e as pr Allahun, dhe ky sht realiteti i shirkut/politeizmit.
Po. Mund t ndodhet tek ai person teuhid/njsim si njsimi i Ebu Xhehlit dhe adhuruesve t
idhujve, e ai sht teuhidi rububije/njsimi i Allahut si i Vetmi Krijues. Por nse kjo lloj njsimi do
t shptonte ndoknd prej Zjarrit t Xhehenemit, do t kishte shptuar adhuruesit e idhujve.
Por shtja qndron n teuhidin uluhije/njsimin e Allahut n adhurim, i cili sht dalluesi ndrmjet
idhujtarve dhe njsuesve.
Qllimi sht se, kush nuk i bn shok Allahut, sht e pamundur q ta takoj Allahun me gjynahe sa
e gjith toka, kmbnguls n to dhe pa u penduar prej tyre, duke qen se ai e ka teuhidin/njsimin
t plot, i cili sht kulmi i dashuris, pruljes, nnshtrimit, friks dhe shpress pr Allahun e
Lartsuar.
Ndrsa hadithi i regjistrave tregon se hakun/t drejtn e Allahut t Lartsuar nuk e varros duke e
dhuruar apo e rrzuar dhe as nuk feston me t, por kujdeset pr t si pr t drejtat e robrve t Tij.
Dhe nuk sht kuptimi i tij se personi nuk do pyetet fare pr t, apo se ato jan t gjitha gjynahe t
vogla. Por kuptimi i tij sht se tek ato (t drejtat e Allahut) qndron falja, lehtsimi, rrzimi e
dhurimi, m shum sesa qndron n t drejtat e njerzve.
Bhet e qart kshtu, mospasja argument pr ta n at me t ciln argumentuan dhe Allahu e di m
mir.
Nj grup tjetr thot: Gjynahet e vogla jan do gjynah prve dy Haddeve/dnimeve, dhe gjynahet
e mdha jan ato me t cilat lidhen dy dnimet.
Qllimi i tyre me dy dnimet sht: dnimi n kt bot dhe dnimi n botn tjetr. do gjynah pr
t cilin sht caktuar dnim i veant nga Sheriati n kt bot, si imoraliteti, pirja e alkoolit,
vjedhja, shpifja pr t pastrti(e)n, ose pr t cilin ka krcnim n botn tjetr (me zjarr apo dnim),
si p.sh. ngrnia e pasuris s jetimit, ngrnia e pirja n en ari e argjendi, vetvrasja, tradhtia e t
tjera si kto, t gjitha kto jan prej gjynaheve t mdha.

Ibn Abasi (Allahu qoft i knaqur prej tij!) ka thn t vrtetn n fjaln e tij:
Ato (gjynahet e mdha) jan m afr shtatqinds se shtats.
Ktu kemi nj shtje e cila duhet kuptuar ashtu si duhet, e ajo sht se:
Gjynahu i madh mund t shoqrohet me gjra t tilla si sht turpi, frika dhe strmadhimi i tij, gj
e cila e lidh at me gjynahet e vogla.
Kjo gj e ka kthimin e saj n punn e zemrs, e cila sht dika m tepr se thjesht t vepruarit dhe
kt njeriu e dallon n veten e tij dhe prej t tjerve.
Gjithashtu, i falet e i lejohet atij q do dhe atij q t ka br mir, far nuk mund ti falet dikujt
tjetr.
Punt gjithashtu, ndrmjetsojn pr t zotin e tyre tek Allahu i Lartsuar dhe e kujtojn at kur ai
bie n vshtirsi.[18]
[18] Madje ato jan shkak kryesor pr pranimin e duave/lutjeve.

Allahu i Lartsuar ka thn pr Dhen Nunin (Junusin, alejhi selam):


E po t mos kishte qen nga ata q e lavdrojn Allahun, ai padyshim q do t kishte mbetur
n barkun e tij (peshkut) deri n Ditn e Ringjalljes. [es Saffat: 143-144]
Ndrsa Faraoni (n kohn e Musait, alejhi selam), ndrkoh q nuk kishte pun t mira q t
ndrmjetsonin pr t dhe tha:
Un besoj se nuk ka t adhuruar tjetr me t drejt prve Atij, n t cilin besojn bijt e Israilit
(Jakubit, alejhi selam).
Por Xhibrili (alejhi selam) i tha atij:
"A tani (beson)? Ndrsa nuk pranove t besoje m par dhe ishe prej keqbrsve e t prishurve."
Kshtu q ai, t mirat e t cilit peshojn m tepr se t kqijat e tij, ka shptuar dhe nuk do t
dnohet. Ndrsa t kqijat e tij do ti falen pr shkak t t mirave t tij.
Pr kt arsye, i falet njsuesit t Nj Zoti t Vetm far nuk i falet idhujtarit q i bn Allahut shok.
Kjo, sepse ai ka kryer ato t cilat i do Allahu, gj e cila on n faljen dhe pranimin e ndjess s tij,
ndryshe nga idhujtari.
Sa m i fort q t jet njsimi i besimtarit, aq m e plot do t jet falja e Allahut pr t.
Kush e takon Allahun duke mos i pas shoqruar Atij kurr shok, do ti falen atij t gjitha gjynahet
sado qofshin ato dhe nuk do t dnohet pr to.

Por nuk themi: Nuk ka pr t hyr n Zjarr askush prej njsuesve t Allahut, sepse shum prej tyre
do t hyjn n t pr shkak t punve t tyre dhe do t dnohen sipas madhsis s krimit t kryer, e
m pas do t dalin prej tij.
Dhe nuk ka kundrshtim ndrmjet ktyre dy fjalve pr at q ka prvetsuar ato q tham m lart.
Por pr shkak t vendit t rndsishm t ksaj shtjeje dhe nevojs s madhe t njerzve pr t, po
sqarojm ktu dika m tepr:
Dije se shkreptima e fjals La ilahe il-la Allah e shpon errsirn e gjynaheve dhe ret e tyre sipas
forcs s asaj shkreptime apo dobsis s saj. Ajo ka drit, forca dhe dobsia e s cils sht e
luhatshme n mesin e padronve t saj, me nj luhatje t atill t ciln nuk e di vetm se Allahu i
Lartsuar.
Disa prej njerzve e kan dritn e ksaj fjale n zemrat e tyre si dielli, disa t tjer si ylli ndriues,
disa si nj zjarr i madh, t tjer si pishtar q bn drit, si pishtar t dobt, e kshtu.
Kshtu, n Ditn e Ringjalljes, rrezatimet do t shfaqen nga ana e djatht dhe e prparme e
banorve t saj, sipas t njjts forc q gjendet n zemrat e tyre prej drits s ksaj fjale n dituri,
pun, njohuri e gjendje.
Sa m shum q t zmadhohet e t forcohet drita e ksaj fjale, aq m shum djeg prej dyshimeve e
pasimit t epsheve. Mund t arrij deri aty, saq nuk ndeshet me ndonj gj t till vetm se e djeg
at. Dhe kjo e fundit sht gjendja e besnikut n Teuhidin/njsimin e tij, i cili nuk i ka shoqruar
Allahut shok.
do lloj gjynahu, epshi apo dyshimi q i afrohet asaj drite digjet, si sht edhe gjendja e qiellit,
besnikria dhe t mirat e t cilit jan t ruajtura nga yjet t cilt djegin vjedhsin (xhint) e atyre t
mirave.
Kshtu edhe me njeriun; nuk mund t vjedh ky vjedhs prej tij vetm se ndonj gj t vogl n
gjendje t pavmendshme, e cila sht e domosdoshme pr njeriun.
Por kur ai zgjohet dhe e vren se far sht vjedhur prej tij, e kthen at prej vjedhsit t tij ose arrin
shumfishin e saj me punn e tij.
Kshtu sht sjellja e tij gjithnj me vjedhsit, qofshin ata prej xhinve apo prej njerzve. Jo si ai q
u hap atyre kasafortn e tij dhe i kthen shpinn ders s saj.
Teuhidi nuk sht thjesht pohimi i njeriut se nuk ka krijues tjetr prve Allahut dhe se Allahu sht
Zot i gjithkaje e Sundues i saj, gj t ciln e pohonin edhe adhuruesit e idhujve duke qen
idhujtar.
Por Teuhidi prfshin prej dashuris s Allahut, nnshtrimit dhe pruljes ndaj Tij, bindjes ndaj
urdhrave t Tij, sinqeritetit n adhurimin vetm pr T, krkimit t Fytyrs s Tij t Lart
(knaqsis s Tij dhe shikimit n Fytyrn e Tij n Xhenet) n t gjitha fjalt dhe veprat, dhnien
(lmosh) e mosdhnien, dashurin e urrejtjen - far vihet si penges ndrmjet njeriut dhe
shkaqeve q thrrasin pr n gjynahe e vazhdimsi n to.
Kush e njeh kt gj, ka njohur fjaln e t Drguarit t Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin
mbi t!):

Allahu ia ka br haram Zjarrit (q t djeg) at q thot La ilahe il-la Allah, duke shpresuar me t
Fytyrn e Allahut (e thot me sinqeritet pr Allahun)[19]
Si dhe fjaln e tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!):
Nuk ka pr t hyr n Zjarr ai q thot La ilahe il-la Allah[20]
Si dhe hadithe t tjera t ktij lloji, t cilat u jan pshtjelluar shum prej njerzve, saq disa
menduan se ato jan Mensuha/t rn nga fuqia dhe t zvendsuara me hadithe t tjera apo ajete
Kuranore.[21]
[19] E ka nxjerr Buhariu (1/519-Feth, e t tjer).
[20] Muttefekun alejhi.
[21] Kjo sht vrtet nj rrshqitje, pr arsye se ato hadithe jan lajmrime pr dika q do t jet dhe lajmrimet nuk mund t fshihen e t thyhen,se ndryshe
njoftimi i mparshm do t kishte qen gnjeshtr, e cila sht absurde n lidhje me Allahun. T gjitha kto prmenden n degn e Usul fikut/Bazat e fikhut.

Disa t tjer mendojn se ato ishin n kohn para ngarkimit t muslimanve me detyra apo ndalime.
T tjer thon se sht fjala pr Zjarrin e idhujtarve dhe mosbesimtarve (por kjo nuk do t thot se
ata nuk mund t hyjn n zjarr tjetr).
T tjer e komentuan hyrjen n Zjarr me prjetsin, d.m.th. nuk do t jen prjetsisht n t
(por do t dalin prej tij).
Si dhe komentime t tjera t tilla, jo t plqyeshme.
Por Ligjvnsi, Allahu i Lartsuar, nuk e ka br kt gj q t arrihet thjesht vetm me fjaln e
gojs. Kjo fjal bie n kundrshtim me at q njihet natyrshm nga feja Islame pasi q edhe
mynafikt/hipokritt e thon at me gjuht e tyre, por megjithat ata do t jen posht
mosbesimtarve, n pjesn m t poshtme t Zjarrit.
Kshtu q duhet patjetr prve fjals s gojs edhe fjala e zemrs, e cila fjal prfshin njohjen e
asaj fjale (La ilahe il-la Allah), besimin dhe besnikrin n t, njohjen e t vrtets q ajo prmban
prej mohimit (t t adhuruarve) dhe pohimit (t Allahut si i Vetmi i adhuruar me t drejt), dhe se
pohimi i tij (adhurimit) pr t tjert sht dika absurde; vendosjen e kuptimit t ksaj fjale n
zemr me vetdije t plot, njohje, bindje e sjellje. T gjitha kto ojn detyrimisht n brjen haram
Zjarrit, q t'a djeg thnsin e ksaj fjale.
Kshtu, me do fjal pr t ciln Ligjvnsi ka caktuar shprblim t caktuar, e ka qllimin pr fjaln
e plot, si sht p.sh. fjala e t Drguarit t Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!):
Kush thot njqind her n dit: Subhanallah ue bihamdihi - I Pastr e i Lartsuar sht Allahu dhe
vetm Atij i takon Lavdrimi -, i fshihen atij gjynahet - apo i falen gjynahet - edhe sikur t ishin sa
shkuma e detit.[22]
Por kjo nuk mund t jet shprblim i thjesht fjals s gojs.

Po. Kush e thot at fjal pa u prqendruar n kuptimin e saj, pa medituar n t, pa u prputhur


gjuha e tij me zemrn, pa njohur t vrtetn e asaj fjale, e megjithat shpreson t shprblehet me t,
do t fshihen prej gjynaheve t tij aq sa ai ka pasur prej saj n zemrn e tij.
Veprat nuk maten nga forma e jashtme apo numri i tyre, por maten me at q ndodhet n zemr.
Mundet q forma e jashtme e dy veprave t jet e njjt, por ndrmjet tyre t jet si largsia
ndrmjet qiellit dhe toks.
Dy burra mund t falen n t njjtin rresht, por dallimi ndrmjet dy faljeve t tyre mund t jet si
largsia ndrmjet qiellit dhe toks.
Medito pak n hadithin e Karts[23], e cila vendoset n njrn an t peshores, ndrsa n ann tjetr
t saj jan vendosur nntdhjet e nnt regjistra (me punt e kqija), madhsia e donjrit nga t
cilt sht sa largsia t ciln e kap syri, e megjithat ajo Kart rndon m tepr dhe i fluturon tutje
regjistrat, kshtu q poseduesi i saj nuk dnohet.
Por si dihet, t gjith njsuesit posedojn kart t till e megjithat shum prej tyre do t hyjn n
zjarr.
Kshtu q, dika tjetr e fsheht ishte ajo q e rndoi kartn e ktij dhe fluturoi regjistrat, gj e cila
nuk ndodhi me kartat e t tjerve.
Nse krkon m tepr sqarim pr kt, kujto pak at person, zemra e t cilit sht e mbushur me
dashuri pr ty, dhe nga ana tjetr, kujto at person, i cili t ka kthyer shpinn, nuk t do, shkon me t
tjert dhe zemra e tij sht lidhur me ta, duke u dhn rndsi m tepr se ty. A do t jet i njjt
kujtimi i atyre dyve?
A jan njsoj tek ti dy fmijt e tu, dy shrbtort apo dy grat?
Medito gjithashtu n at q gjendej n zemrn e atij personit q vrau njqind vet [24], prej besimit
t vrtet q ai kishte n rrugn e tij pr n vendin ku adhurohej Allahu. Dhe padyshim se kur ai
vdiq n mes t rrugs, do t konsiderohej prej banorve t atij vendi t mir.
E prafrt me kt sht ajo q gjendej n zemrn e asaj t pamoralshmes [25], e cila pa at qenin q
digjej nga etja dhe po lpinte lagshtirn e gurve t pusit. N at ast ajo ndjen nj dhembshuri t
sinqert dhe zbret vet n pus, pa ndihmn e askujt, mbush kpucn e saj me uj dhe ngjitet shpejt
pr ti shuar etjen asaj krijese, t ciln njerzit zakonisht e godasin dhe e keqtrajtojn. Nuk mori
parasysh se mund t humbte jetn e saj, duke mbajtur kpucn t mbushur me uj n gojn e saj,
kur ngjitej pr t dal nga pusi. Pastaj i mbante atij kpucn me dorn e saj, derisa piu dhe nuk
shpresonte prej tij ndonj shprblim apo falnderim, por drita e ktij njsimi e sinqeriteti (pasi q
nuk e bri at pun vetm se pr hir t Allahut) i dogji ato pun t kqija q ajo kishte br m par,
kshtu q asaj iu faln ato.
[22] E ka nxjerr Buhariu (6/338, 11/201-Fethul-Bari) dhe Muslimi (2693).
[23] Ai sht hadith Sahih/i sakt. Shih es Silsiletus Sahiha (nr.135).
[24] Hadithin e tij e ka nxjerr Buhariu (6/512-Feth) dhe Muslimi (17/83-84 -Sherhu en Nevevi).
[25] Ai hadith sht i dobt.

Kshtu sht gjendja e punve dhe atyre q i veprojn ato tek Allahu i Lartsuar, ndrsa i
pavmendshmi vazhdon t jet n huti ndaj ksaj lnde kimike nga e cila nse vendoset nj grimc
e vogl mbi prmasa gjigande punsh prej teneqeje, do t'i kthente ato n pun prej ari dhe Allahu
sht Ndihmuesi m i mir!
Nse thuhet: Prmendt se njeriut t dashur i falet ka nuk i falet dikujt tjetr dhe se mikut i
pranohet ndjesa m tepr se ndokujt tjetr, po ashtu dijetarit i falet ka nuk i falet injorantit. Kjo gj
sht e vrtet dhe prej zgjuarsis, mirsis e bamirsis. Por far do t bni me dnimin e dyfisht
me t cilin krcnohen disa persona, t cilt kryejn vepra t paplqyeshme, si sht p.sh. Fjala e
Allahut t Lartsuar:
O grat e Pejgamberit! Cilado nga ju q bn turp t njohur (imoralitet), ndshkimi pr t do
t dyfishohet dhe nj gj e till sht e leht pr Allahun. [26]
[26] Suretu el-Ahzab:30.

Gjithashtu, Fjala e Allahut t Lartsuar:


Dhe po t mos t t kishim br t qndrueshm e t paepur, ti pothuaj do tu ishe dhn pak
atyre. N rast t till, Ne do t t bnim t shijoje pjes t dyfisht (t ndshkimit) n kt jet
dhe pjes t dyfisht (t tij) pas vdekjes. Dhe n kt rast nuk do t kishe gjetur asknd pr t
t ndihmuar kundr Nesh. [el Isra: 74-75].
D.m.th. po t mos e kishte br Allahu t qndrueshm, ai do t kishte anuar pak gj nga ata. E nse
do ta bnte at gj, ather do t shijonte dnim t dyfisht n kt jet dhe dnim t dyfisht n
jetn tjetr; do ti dyfishohej atij dnimi n t dyja bott.
Po kshtu, Allahu i Lartsuar thot:
Dhe n qoft se ai (Muhamedi) do t kishte trilluar nj thnie t gnjeshtrt pr Ne (Allahun
e Madhruar), padyshim q do ta kishim kapur at pr dorn e djatht. Dhe me t vrtet q
do tia kishim prer damarin e jets (aortn e zemrs). [el Hakka: 44-46]
D.m.th: Nse do t shtonte dika nga vetja e tij, do t'a kapnim at prej t djathts s tij dhe do t
prinim aortn e zemrs s tij, kshtu q do t shkatrrohej.
Por Allahu i Lartsuar e ruajti at prej t anuarit nga ata (mosbesimtart, idhujtart), qoft edhe me
nj grimc t zemrs s tij. E sigurisht q e ruajti edhe nga trillimi i ndonj gjje prej vetes s tij.
E sa e sa njerz ka sot q anojn nga armiqt e tyre dhe trillojn nga vetja e tyre t paqena pr
Allahun, e megjithat Ai i afatizon ata, si jan ndjeksit e bidateve, shtesave n Fe t cilt trillojn
pr emrat e cilsit e Allahut dhe pr Fen e Tij.
Nse gjithashtu thuhet: Sa i prket asaj q prmendt n historin e Junusit (alejhi selam), ajo hyn
po n kt tem, pasi q atij nuk iu fal t nxehurit me popullin e tij, por u dnua me burgosje n
barkun e peshkut.
Madje do t mjaftonte kujtimi i gjendjes s babait t njerzimit, Ademit (alejhi selam) kur nuk iu fal
ajo q hngri prej pems s ndaluar, e si pasoj u nxor nga Xheneti.

Prgjigja pr t gjitha kto sht t thuhet se: kto jan gjithashtu t vrteta dhe nuk ka ndonj
kundrshtim ndrmjet dy shtjeve.
Ai person mbi t cilin sht plotsuar mirsia e begatia e Allahut dhe sht veuar me dika q nuk
e kan t tjert, ai sht br i dashur dhe i sht dhn begati, sht veuar me nderim, me m tepr
afrim dhe sht n vend t mikut t dashur; t gjitha kto kan br q t ruhet grada e afrsis,
miqsis e veimit, nga do trazim apo prers i saj.
Pr shkak t kujdesit t madh t kushtuar ndaj tij, afrsis s madhe, veimit t tij pr vete dhe
zgjedhjes s tij n mesin e njerzve, pr kt shkak t drejtat e Padronit t tij mbi t jan m t
plota, begatit e Tij mbi t m t mdha, kshtu q prej tij krkohet m tepr nga far krkohet prej
t tjerve.
Nse ai tregohet i pavmendshm dhe bn dika q nuk i takon t'a bj pr gradn q ai ka, ather i
trhiqet vrejtja, jo me at t ciln i trhiqet atij t largtit, t jashtmit. Por n t njjtn koh, atij i
falet ajo q nuk i falet atij tjetrit, duke u bashkuar kshtu t dyja gjendjet n lidhje me t.[27]
Nse do t dish se si bashkohen ato t dyja dhe se ato nuk e kundrshtojn njra-tjetrn, dshmues
pr kt sht realiteti.
Mbreti i fal t veantve dhe t dashurve t tij at q nuk ua fal t tjerve q nuk jan n at grad,
si dhe i ndshkon me at q nuk i ndshkon t tjert. Duke par shembuj t ktyre dyjave, gjejm se
nuk ka kundrshtim ndrmjet tyre.
Nse vet ti ke dy robr-shrbtor apo dy fmij, a dy gra, dhe njrin prej tyre e do m tepr se
tjetrin, e ke m shum n zemr dhe m t shtrenjt, ti do t silleshe me t po me kto dy gjra. Do
t bashkoheshin ato t dyja n lidhje me t, sipas afrsis s tij tek ti, dashuris tnde pr t dhe
sasis s t qent i shtrenjt pr ty.
Nse sheh n mirsin tnde t madhe ndaj tij dhe n begatin q i ke dhn atij, patjetr q do t
sillesh me t ndryshe nga t tjert n edukimin e tij dhe moslnien e tij pas dore. E nse sheh n
mirsin e tij ndaj teje dashurin q ka pr ty, bindjen ndaj teje, t shrbyerit ty, nse sheh n
plotsimin e adhurimit t tij ndaj Krijuesit t tij, prpjekjen pr prhapjen e s mirs e t tjera,
ather do tia falje atij dhe do tia pranoje ndjesn, gj t ciln nuk do ta bje me t tjert.
Kto dy sjellje jan n varsi me at q sht prej teje dhe asaj q sht prej tij.
Konsiderimi i ksaj domethnieje sht shfaqur gjithashtu n ligjet e Sheriatit, si sht p.sh. dnimi
i atij q Allahu e ka begatuar me bashkshorte, ndrsa ai shkon te harami dhe bn imoralitet; dnimi
i tij sht goditja me gur deri n vdekje. Ndrsa ai q nuk i sht dhn kjo mirsi dhe bn t
ndaluarn, dnimi i tij sht t goditurit mbi shpin me kamxhik.
Po ashtu sht edhe dyfishimi i dnimit t atij q sht i lir e q posedon vetveten dhe nuk sht
rob i ndokujt tjetr, n krahasim me dnimin e atij q nuk e posedon veten e tij por sht pron e
padronit t tij. Meq atij nuk i sht dhuruar kjo mirsi, ai meriton vetm gjysmn e dnimit t atij
q i sht dhn ajo.
I Lartsuar e i Pastr qoft Ai, urtsia e t Cilit n krijesat e Tij, veprat e Tij dhe shprblimet e Tij,
ndrioi mendjet e botve dhe dshmuan se Ai sht Gjykatsi m i Urt.[28]

[27] Ashtu si i dyfishohet atij dnimi, po ashtu i dyfishohet edhe shprblimi duke iu dhn atij dy her. Ata t tillt jan disa lloje njerzish, t cilt i ka
prmendur es Sujuti, n librin Matlau el Bedrejni Fijmen Juta Exhruhu Merratejni/Lindja e dy hnave, pr ata q iu jepet shprblimi dy her.
[28] Medarixhu es Salikin i ibnu Kajjim el Xheuzijje (1/320-325), me ndryshime e shtesa t vogla.

kthehu lart
Pendimi sht i domosdoshm pr gjynahet e mdha e t vogla
Dije, o ti rob i Allahut - Allahu t drejtoft n t vrtetn! - se djalli i mallkuar t urdhron ty pr
pun t ndaluara e t kqija, ti zbukuron ty ato dhe t nxit n to.
Nse t z ty pusi n gjynahet e mdha, ai ti zbukuron ato n syt e ty dhe t thot se ke afat pr tu
penduar, duke t ta hapur kshtu dern e shtyrjes s pendimit dhe vonimit t tij. T thot ty: Besimi
sht n zemr dhe veprat nuk ndikojn n paksimin apo shtimin e tij.
Madje mund t shtjer n vesht dhe n gjuhn tnde nj shprehje me t ciln jan shkatrruar
shum prej njerzve, e ajo shprehje sht: Nuk t dmton gj prej punve nse ke teuhidin/njsimin,
ashtu si edhe nuk t bn dobi ndonj pun e mir nse i bn Allahut shok n adhurim.
Edhe nse ti ia prplas syve atij kt der, fal parandalimit t Allahut ose si rrjedhoj e pendimit t
sinqert, ai prsri nuk i humb shpresat dhe nuk lodhet duke t krkuar ty. Ti je ajo q ai dshiron,
kshtu q, kujdes, kujdes!
Ather ai hap para teje dern e gjynaheve t vogla dhe t peshon prej tyre tonelata t shumta duke
t t thn: Prse mrzitesh ndrkoh q i je larguar gjynaheve t mdha? Ti nuk ke ndonj dnim
sado q t mbulohesh me gjynahe t vogla! Ose t thot: A nuk e di se ato (gjynahet e vogla)
fshihen me largimin prej gjynaheve t mdha dhe me punt e mira q do t bsh?
Vazhdon kshtu duke nnvlersuar shtjen e tyre n syt e tu, derisa shkakton vazhdueshmrin
tnde n kryerjen e tyre, pr t uar kshtu n shkatrrim t plot.
Gjendja e atij q ka rn n gjynah t madh por q sht i friksuar e pendohet pr at q ka br,
mund t jet m e mir se gjendja jote. Pra, vazhdimsia n gjynah sht m e keqe se gjynahu i
madh.
Pr kt shkak, duhet t nxitosh n pendim prej gjynaheve t vogla e t mdha njhersh, ndrmjet
t cilave nuk ka dallim pr shkaqe t shumta prej t cilave po prmendim disa:
I Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) e porositi Muadhin (Allahu qoft i
knaqur prej tij!), q ta pasoj do pun t keqe me nj t mir, dhe puna e keqe prfshin gjynahet e
vogla e t mdha njhersh.
I Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) ka thn:
Friksoju Allahut kudo q t jesh! Pasoje veprn e keqe me nj t mir q ta fshij at! Dhe sillu
me njerzit me moralin m t mir! [29]
Pr shkak se zvoglimi e nnvlersimi i gjynahut sht gjynah i cili t on n nj gjynah t tret, e
ai sht vazhdimsia n t, e kto t tjerat jan m t mdha se vet gjynahu fillimisht.

Pr kt shkak, sipas mass s konsiderimit t gjynahut si t madh, do t jet edhe pendimi e


krkimi i faljes. Dhe, konsiderimi i gjynahut si i madh rrjedh nga tri gjra kryesore:
Zmadhimi i asaj t keqeje, madhrimi i Urdhruesit dhe besimi n shprblimin sipas asaj q vepron.
Allahu i Lartsuar thot:
Dhe kushdo q madhron simbolet e Allahut, ajo padyshim q sht nga prkushtimi i
zemrs. [el Haxh: 32]
Bazuar n kt, nse besimtari rrshqet n ndonj gjynah t vogl, kjo gj mbjell tek ai shqetsim,
mrzitje e pendes, njsoj sikur t kishte vrar t gjith njerzit. Kshtu q, nxiton pr n vepra t
mira, q t'a fshijn at dhe vepra m e mir sht pendimi i sinqert.
Abdullah bin Mesudi (Allahu qoft i knaqur prej tij!) ka thn:
Besimtari i sheh gjynahet e tij sikur t ishte ulur n rrzn e ndonj mali dhe friksohet se mos i
bie mbi krye, ndrsa i prishuri i sheh gjynahet e tij si nj miz q i kaloi npr hund.[30]
Ai q i zvoglon e i nnvlerson gjynahet e tij, grumbullon shum prej tyre, gj q on n
shkatrrimin e tij, si ka thn i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!):
"Ruajuni gjynaheve t prbuzura (q duken t vogla dhe prbuzen), sepse ato mblidhen tek njeriu
dhe e shkatrrojn at. Si shembulli i nj burri q sht n nj fush dhe aty vjen ustai i fshatit.
Ather, ky burri ngrihet t largohet dhe m pas kthehet me dru zjarri n duar. Edhe ai burri tjetr
filloi t vij me dru zjarri, derisa mblodhn nj grumbull t madh. Ndezn nj zjarr t vogl si
fillim, por q m pas, ai dogji do gj q hodhn n t."[31]
[29] Hadith Sahih pr shkak t haditheve q dshmojn pr t, si e ka sqaruar autori n librin Sahih el Edhkari ue Daifihi (994, 1262).
[30] E ka nxjerr Buhariu, 11/102 - Feth el Bari.
[31] E kemi thn m par se kush e transmeton.

Dije, o ti musliman, o ti rob i Allahut!, se Vargje Kuranore dhe Hadithe t tilla, t cilat nxisin n
kryerjen e veprave t mira pr fshirjen e gjynaheve, nuk duhen marr si shkak pr mbshtetjen
plotsisht n to dhe t quajturit e vetvetes si i kujdesshm n kryerjen e gjynaheve dhe e punve t
kqija, duke menduar se ke vepruar nj pun e cila t'i ka fshir t gjitha t kqijat.
Ky lloj prfytyrimi sht n kulm t injorancs e t budallallkut! Ku e di ti, o i zhgnjyer, se
Allahu t'a ka pranuar punn tnde t mir dhe si rrjedhoj ti ka fshir gjynahet?!
Allahu i Lartsuar thot:
Vrtet Allahu pranon vetm prej atyre q jan Muttekun (t prkushtuar n besimin e
pastr Islam, q e ruajn Allahun n urdhrat dhe ndalesat e Tij). [el Maide: 27]
Takva (prkushtimi, devotshmria), nse paraqitet n fjaln e Allahut apo t t Drguarit t Tij, e
vetme pa ndonj kufizim, ajo prfshin kryerjen e t urdhruarave dhe lidhjen me to, si dhe lnien e
t ndaluarave dhe largimin prej tyre.

Ndrsa kur shoqrohet me kryerjen e t urdhruarave dhe lnien e t ndaluarave, ajo n kt rast i
prngjet Teubes/kthimit tek Allahu me pendim.
Pr kt shkak, t devotshmit/el Muttekunt t cilve Allahu ua pranon punt, jan ata t sinqertt,
ndjeksit e t vrtets e q kthehen tek Allahu me pendim.
Kta t devotshm veprojn pun t mira, prpiqen t kryejn ato me t cilat jan urdhruar dhe
largohen prej t ndaluarave, e megjithat, ata kan frik se iu kthehen mbrapsht punt e tyre e iu
prplasen n fytyr.
Allahu i Lartsuar thot:
Vrtet se ata q jetojn n ankth nga frika e Zotit t tyre, edhe ata q besojn n ajetet
(provat, shpalljet, shenjat, vargjet) e Zotit t tyre, edhe ata q nuk bashkojn knd (n
adhurim) si shok me Zotin e tyre, edhe ata q japin at (sadaka e mirsi) q e japin me
zemrat e tyre gjith frik e prkushtim (nse do tu pranohet bamirsia apo jo nga Zoti i
tyre), sepse ata jan t sigurt n kthimin e vet te Zoti i tyre (pr llogari)." [el Muminun: 57-60].
Transmetohet nga Aisha (Allahu qoft i knaqur prej saj!), se ka thn:E pyeta t Drguarin e
Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) pr kt varg:
Edhe ata q japin at (sadaka e mirsi), q e japin me zemrat e tyre gjith frik e prkushtim (nse
do tu pranohet apo jo nga Zoti i tyre).
- Ajo shtoi:A jan t tillt ata q pin pije alkoolike dhe q vjedhin?
- I Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) iu prgjigj:
Jo, o bija e Siddikut (e t besuarit, Ebu Bekrit), por jan ata t cilt agjrojn, falen dhe japin
lmosh dhe kan frik se mos veprat e tyre t mira nuk do t pranohen nga Allahu. Kta jan ata q
bjn gar pr vepra t mira. [32]
[32] Hadith Hasen (i mir) pr shkak t haditheve q dshmojn pr t. E ka nxjerr Tirmidhiu (3175), Ahmedi (6/159,205), el Hakim (3/393), etj.

Kshtu i ka prmendur Allahu i Lartsuar besimtart q garojn pr pun t mira, me m t mirat


cilsi t tyre. Ata edhe pse e kryejn adhurimin e tyre n formn m t mir, prsri kan frik se
mos nuk iu pranohet.
E vrteta n kt gj nuk sht frika e tyre se Allahu nuk do tu jap shprblimin. N asnj mnyr.
Sepse Allahu nuk e thyen premtimin e Tij:
Dhe sa pr ata q besojn (n njsin e Allahut) dhe q punojn mirsi e drejtsi, atyre Allahu do
tua paguaj plotsisht shprblimin. [Al Imran: 57].
Madje Ai do tua shtoj atyre shprblimin nga bamirsia dhe bujaria e Tij:
Q Ai t mund tu paguaj atyre shprblimin q u takon plotsisht e tu jap edhe m nga
Begatia e Prkujtimi i Tij. [Fatir: 30]

Por, pr shkak t friks s tyre se mos nuk i kan plotsuar kushtet e fitimit t shprblimit dhe nuk e
kan kryer adhurimin n at form q ka urdhruar Allahu, ata nuk mund ta thon prer se e kan
br at ashtu si do Allahu i Lartsuar. Prkundrazi, mendojn se e kan ln mangt e pr kt
shkak, ata kan frik se mos nuk pranohen prej tyre. Kshtu q nxitonin n pun t mira dhe garonin
n to.
Medito n kt, se ndoshta e shton prkujdesjen n kryerjen e adhurimit e prpikrin n t, me
sinqeritet pr Allahun dhe sipas rrugs s t Drguarit t Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut
qofshin mbi t!).
Edhe shokt e t Drguarit t Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) kishin frik se
mos u fshiheshin punt e tyre, e kjo gj ishte prej islamit dhe besimit t tyre t plot.
Allahu i Lartsuar thot:
Askush nuk sht i sigurt ndaj Planit t Allahut, prve popullit t humbur (t dnuar me
shkatrrim). [el A'raf: 99]
Dijetari i besueshm, Abdullah bin Ubejdilah bin ebi Melijke, thot:
Kam arritur tridhjet prej shokve t t Drguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) dhe
q t gjith ata kishin frik hipokrizin pr veten e tyre. Askush prej tyre nuk thoshte se besimi i tij
sht si besimi i Xhibrilit dhe Mikailit.
Ndrsa hafiz Ibn Haxher, n Fethu el Bari (1/110-111) thot:
Sahabet, t cilt i ka arritur Ibn Ebi Melijke dhe q kan qen t rinj n mosh, jan: Aisha dhe
motra e saj Esmaja, Umu Seleme, katr Abdullaht, Ebu Hurejra, Ukbetu bin el Harith dhe El
Mesur bin Mahrame; kta jan ata prej t cilve ka dgjuar hadithe, por ai ka arritur n mosh
edhe m shum se kaq, si sht p.sh:Ali ibn ebi Talib, Sead bin ebi Uekkas, etj. Ai e preu me
vendosmri t plot se q t gjith ata i friksoheshin hipokrizis n veprat e tyre. Dhe nuk sht
transmetuar prej sahabeve t tjer prve ktyre dika e kundrt me kt, kshtu q kjo gj sht si
Ixhma/gjykim unanim. Kjo, sepse besimtarit mund ti shfaqet n punn e tij dika q e kundrshton
sinqeritetin dhe nuk do t thot frika e tyre prej ksaj gjje se ajo ka ndodhur vrtet tek ata, por kjo
ka qen n form strmadhimi prej tyre n devotshmri e besim, Allahu qoft i knaqur prej tyre!
Edhe hafiz Ibn Haxher (Allahu e mshiroft!) ka thn t vrtetn. Vrtet q ai brez i ndritur ia
kushtoi veten e tij Allahut t Lartsuar. Ata ofruan tek Allahu i Lartsuar shum e shum her m
shum se t tjert, prej punve t mira.
Kta njerz t besueshm shikonin n hakun e Allahut mbi ta, kshtu q Allahu u dhuroi atyre
prkushtim. Ata e msuan se shptimi nuk mund t arrihet vetm se me faljen e Allahut dhe
mshirn e Tij, kshtu q sht e drejt e Atij q ti binden e mos t'a kundrshtojn, t prmendet e
t mos harrohet, t falnderohet e t mos mohohet.
Kush sheh n kt t drejt t Krijuesit t tij mbi t, e mson me nj dije t sigurt se ai nuk ia ka
dhn at t drejt Atij ashtu si duhet dhe se ai nuk mund t bj dot pa faljen dhe mshirn e Tij. E
sikur t llogaritej me punn dhe veten e tij, ai do t shkatrrohej.
Ky sht kndvshtrimi i atyre q jan t sinqert me Allahun e Lartsuar.

Kjo sht ajo q mbolli tek ata humbjen e shpress nga vetja e tyre dhe lidhjen e t gjith asaj n
faljen dhe mshirn e Allahut.
Kto domethnie madhshtore i ka prekur i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin
mbi t!), n hadithin q transmeton Uthmani (Allahu qoft i knaqur prej tij!) dhe q flet pr formn
e avdesit t t Drguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!):
Kush merr avdes kshtu si mora un, pastaj shkon n xhami dhe fal dy rekate (sunet), i falen atij t
gjitha gjynahet q kan kaluar. Dhe mos u mashtroni! [33]
Por, pr t ardhur keq, nse fjal-drejti vshtron n gjendjen e njerzve sot, i gjen ata n krah t
kundrt me kt. Ata shohin n t drejtat e tyre tek Allahu dhe nuk shohin tek t drejtat e Tij mbi ta.
Prej ktu, ata i pren lidhjet me Allahun dhe iu mbylln zemrat nga njohja e Tij, nga dashuria pr
T, malli pr takimin me T dhe mirsin e Kujtimit t Tij. Ky sht kulmi i injorancs s njeriut
pr Zotin dhe vetveten e tij.
Ki kujdes, o ti rob i Allahut!, Allahu t forcoft! Dhe ruaju shkallzimeve t shejtanit, sepse ato jan
t shumta dhe kurthet e tij t mdha. Kujdes dhe kujdes! Mos t t hyj nga kjo der!
Dhe dije, Allahu t mshiroft!, se koka e tregtis e cila nuk ka humbje, sht vshtrimi i njeriut n
t drejtat e Zotit t tij dhe t shoh nse i ka kryer ato ashtu si duhet. Kjo gj e on njeriun n vendet
e larta t besnikve edukator, t cilt i flakn zemrat e tyre para Zotit t tyre, t prulura, t
nnshtruara, t thyera, por q tek Ai sht kurimi i tyre; t varfra, n t ciln varfri sht pasuria e
tyre.
Por dije, o ti musliman!, se punt q fshijn gjynahet nuk jan t tilla, derisa t jen n prputhje me
at q ka urdhruar Allahu i Lartsuar dhe n formn q ka sqaruar i Drguari i Tij (Paqja dhe
bekimi i Allahut qofshin mbi t!).
I Drguari i Allahut na ka dhn shembull pr kt gj, si n hadithin e avdesit, n t cilin ai
kushtzoi prmirsimin e tij.
Ebu Hurejra (Allahu qoft i knaqur prej tij!) transmeton se i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i
Allahut qofshin mbi t!) ka thn:
Kush merr avdes dhe e prsos at, pastaj shkon n xhami dhe i gjen njerzit ta ken mbaruar
faljen, Allahu ia jep atij shprblimin njsoj si ai q sht falur me xhemat, pa paksuar nga
shprblimi i tij asgj. [34]
Fjal e prafrt me kt ka ardhur edhe n hadithin e transmetuar nga Ukbetu ibn Amir (Allahu
qoft i knaqur prej tij!), se i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) ka
thn:
Kush merr avdes dhe e prsos at, pastaj fal dy regate, n t cilt drejtohet me zemrn dhe fytyrn
e tij (prqendrohet n t), Xheneti bhet i detyrueshm pr t (e meriton at). [35]
[33] Trans. Buhariu (11/213 - Feth) dhe Muslimi (3/107-109) en Nevevi.
[34] Trans. Muslimi (3/132-133 en Nevevi).
[35] Trans. Ebu Daudi (564). Hadithi sht Sahih/i sakt.

N kt tem ka hadith edhe nga Uthman ibn Affani, Zejd ibn Halid el Xhuheni dhe Abdullah
ibn Umeri (Allahu qoft i knaqur prej tyre!).
Prsosja e avdesit nuk mund t jet vese ashtu si ka urdhruar Allahu dhe si e ka sqaruar i Drguari
i Tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!), gj e cila ka ardhur e sqaruar n hadithe t tjera,
si sht p.sh. hadithi q transmeton Ebu Ejub el Ensari (Allahu qoft i knaqur prej tij!), se ka
dgjuar t Drguarin e Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) t thot:
Kush merr avdes ashtu si sht urdhruar dhe falet ashtu si sht urdhruar, atij i falen t gjitha ato
q kan kaluar prej punve - dhe n nj transmetim tjetr: prej gjynaheve t tij. [36]
[36] Trans. en Nesai (1/90-91), Ibn Maxhe (1396), etj. Hadithi sht Hasen/i mir.

T gjitha kto bjn q pendimi t jet detyr e domosdoshme, si pr gjynahet e mdha, ashtu edhe
pr t voglat.
Nse njeriu bn ndonj vepr t keqe, apo ndonj gabim, le ta pasoj at me pendim t sinqert, q
ta fshij at. Duke ditur se Allahu sht Ai q t jep sukses, Ai sht q ka premtuar dhe tek Ai
sht kthimi dhe prfundimi.
Kt grad t lart e ka sqaruar edhe dijetari i madh, es Seffarini, n librin Leuamiu el Envar el
Behijje/Shklqimi i Dritave Madhshtore (1/380-381), ku thot:
Si e tham m lart, e sakta dhe e vrteta sht se pendimi sht detyr edhe pr gjynahet e vogla,
ashtu si pr t mdhat. Thuhet gjithashtu, se pr gjynahet e vogla nuk sht nevoja t pendohesh,
pasi q ato fshihen nse u largohesh t mdhave, si thot Allahu i Lartsuar:
N qoft se ju i mnjanoni gjynahet e mdha q jeni ndaluar ti kryeni, Ne do tju
shkarkojm nga gjynahet e lehta (e vogla) dhe do tju pranojm n nj hyrje Madhshtore (n
Xhenet). [en Nisa: 31].
Hafiz Ibn Raxheb (Allahu e mshiroft!) thot:
Shokt tan dhe fukahat/dijetart e jurisprudencs e tjer, si dhe dijetart e elokuencs, bindjeve,
e t tjer, e kan br vaxhib/obligim pendimin prej gjynaheve t vogla dhe t mdha.
Edhe Allahu i Lartsuar ka urdhruar pr pendim, pasi ka prmendur gjynahet e vogla dhe t
mdha, n Fjaln e Tij:
Thuaju besimtarve q ta ulin shikimin (nga t vshtruarit e gjrave t ndaluara) dhe ti
ruajn vendet turpit Thuaju edhe besimtareve t ulin shikimin dhe ti ruajn vendet e
turpit
Dhe q t gjith ju pendohuni tek Allahu q tju fal t gjithve, o besimtar, q t mund t
jeni t fituar. [en Nur: 30-31]
Madje ka urdhruar q t pendohesh posarisht pr gjynahet e vogla, n Fjaln e Tij:

O ju q keni besuar! Mos t tallet nj grup me nj grup tjetr Dhe kushdo q nuk
pendohet, ather t ktillt jan me t vrtet keqbrs. [el Huxhurat: 11].
Hafizi thot:
Ka prej njerzve q e nuk quajn obligim pendimin prej gjynaheve t vogla (kishte pr qllim me
kt fjal, nj grup prej Mutezilive).
Ndrsa disa prej dijetarve t mvonshm, e konsiderojn t obligueshme njrn prej dy gjrave:
ose t pendohesh pr to (gjynahet e vogla), ose t kryesh disa pun t mira q jan fshirse t tyre.
Ibn Atije, n Tefsirin e tij thot:"Se n faljen e gjynaheve t vogla, si pasoj e kryerjes s
detyrave dhe largimit prej gjynaheve t mdha, ka dy mendime dijetarsh:
I pari - duke e drejtuar at tek nj grup dijetarsh t fikhut dhe t hadithit - mendojn prer se ato
fshihen me largimin prej gjynaheve t mdha, duke u argumentuar me domethnien e drejtprdrejt
t ajetit Kuranor dhe me hadithin.
I dyti - e ai sht mendimi i dijetarve t Usulit/bazave t fikhut, t cilt nuk shohin prer fshirjen e
tyre, por se shpresojn dhe ka mundsi q t fshihen si pasoj e largimit prej t mdhave dhe se kjo
sht n dor t Allahut t Lartsuar.
Kjo sepse, nse do t ishte e prer fshirja e tyre n kt form, ather gjynahet e vogla do t ishin
njsoj me gjrat q jan t lejuara (q as nuk sht urdhruar pr to e as nuk sht ndaluar prej tyre),
pr t cilat nuk ka prgjegjsi t drejtprdrejt, gj kjo e cila bie n kundrshtim me qllimet e
Sheriatit dhe shpirtin e tij.
Hafizi (Ibn Raxhebi) thot:
Nuk mund t thuhet prer se ato fshihen n kt form, sepse hadithet q shprehin fshirjen e tyre
me pun t mira, kan kushtzuar prsosjen e puns, si ka ardhur pr avdesin dhe Salatin/faljen,
kshtu q nuk mund t realizohet ekzistenca e puns s prsosur, e cila shkakton fshirjen e tyre.
Mbi kt kundrshtim mes dijetarve ngrihet detyrimi i pendimit pr gjynahet e vogla.
Dhe meqense gjynahet e vogla shndrrohen n t mdha si pasoj e vazhdueshmris n to, ather
duhet pr veprmirt q ti ruhen e ti largohen vazhdueshmris s tyre, n mnyr q t jen t
larguar prej mkateve t mdha dhe t punve t ndyta, duke ditur se Allahu i Lartsuar thot:
Por ajo q sht tek Allahu (Xheneti), sht m e mir dhe m e gjat, pr ata q besojn
dhe i vn shpresat tek Zoti i tyre (pr gjithka). Dhe ata q mnjanojn gjynahet e mdha
dhe el Favahish (zinan/marrdhniet e ulta t paligjshme imorale), si dhe sa her q
zemrohen, ata falin; dhe ata q i prgjigjen Thirrjes s Zotit t tyre (pr t besuar se Ai sht
i Vetmi Zot, Allahu, pr ta adhuruar vetm At, Nj e t Vetm), edhe e kryejn faljen e
namazit, dhe q i rregullojn punt me kshillim mes tyre; edhe ata q shpenzojn nga ato
(mirsi) q Ne u kemi dhuruar; edhe ata q kur u bhet ndonj padrejtsi shtypse (nuk
friksohen), por i japin vetes dhe marrin hak, shprblimi pr nj t keqe sht nj e keqe e
barabart me t, por kushdo q fal dhe bn pajtim, shprblimi i tij sht tek Allahu. Vrtet q
Ai nuk i do Dhalimint (shtypsit, keqbrsit, politeistt). [esh Shura: 36-40]

Kto Ajete kan prshkruar besimtart n kryerjen e asaj me t ciln i ka urdhruar Allahu prej
besimit, mbshtetjes tek Allahu, kryerjes se faljes, dhnies s sadakas prej asaj me t ciln i ka
furnizuar Allahu dhe prgjigjes s Thirrjes s Allahut n t gjitha krkesat e Tij, dhe n t njjtn
koh, ata i largohen gjynaheve t mdha dhe punve t ndyta. T gjitha kto vrtetojn tek besimtari
Takvan/devotshmrin ndaj Allahut dhe ruajtjen e Tij (ruajtjen e krkesave t Tij)
Ktu mbaron fjala e es Seffarinit (Allahu e mshiroft!).
S treti: Gjrat prej t cilave duhet t pendohesh dhe pa largimin e t cilave, njeriu nuk e meriton t
konsiderohet i penduar
Ato jan dymbdhjet lloje t prmendura n Librin e Allahut t Madhruar, t cilat jan
njkohsisht llojet e harameve:
Kufri (mosbesimi, mohimi), shirku (idhujtaria), nifaku (hipokrizia), fisku (shthurja, isjani
(mosbindja), ithmi (gjynahu), udvani (agresioni), fahshaja (vepra e turpshme, munkeri (e
neveritshme), bagji (shtypja padrejtsisht), mveshja dikaje Allahut pa dije dhe ndjekja rrug tjetr
prve Rrugs s besimtarve.
Kto dymbdhjet lloje jan epiqendra e t gjitha atyre q ka ndaluar Allahu i Lartsuar dhe n
kufijt e tyre qndron ekzistenca e bots me gjithka n t (nse i shkelin t gjitha ato, ather
Allahu i zhduk ata, si ka br me popujt e mparshm), prve ndjeksve t Profetve t Allahut
(nuk i shkatrron ata).
Sigurisht q njeriu mund t veproj m shum se kaq, ose m pak, ose mund t bj vetm nj nga
ato, mund ta dij at dhe mund t mos e dij.
Ndrsa pendimi i sinqert sht n dhnien fund t gjithave ktyre, mbrojtjen dhe prkujdesjen nga
rnia n to.
Por kt gj nuk mund t'a bj vetm se ai q i njeh ato dhe ne ktu po i prmendim ato t gjitha,
duke prmendur gjithashtu far bn pjes dhe far nuk bn pjes m to, me qllim q t bhet i
qart kufiri dhe e vrteta e tyre dhe pas ksaj. Allahu sht Ai q i jep sukses atij q do dhe nuk ka
ndryshim e as fuqi vetm se me ndihmn e Allahut.
1. Kufri.
Apo mosbesimi, mohimi i Allahut dhe i Ligjeve t Tij.
Ky sht dy llojesh: Kufr i madh dhe kufr i vogl:
Kufri i madh sht ai lloj mosbesimi, i cili e fut vepruesin e tij prgjithmon n Zjarr. Ai sht pes
llojesh:
Kufr prgnjeshtrimi, kufr mendjemadhsie dhe refuzimi me vetdije, kufr mosprfilljeje dhe
kthimi t shpins, kufr dyshimi dhe kufr hipokrizie.
1. Kufri i prgnjeshtrimit sht bindja n prgnjeshtrimin e Pejgamberve t Allahut. Ky lloj kufri
sht i pakt tek mosbesimtart pr shkak se Allahu i Lartsuar i prforcoi t Drguarit e Tij dhe u
dha atyre mrekulli dhe argumente t prera, t cilat vrtetonin besnikrin e tyre, gj e cila ua ka
ngritur atyre argumentin dhe ua ka hequr justifikimin.

Allahu i Lartsuar thot pr Faraonin dhe popullin e tij:


Dhe ata i prgnjeshtruan ato (Ajetet Tona) padrejtsisht dhe me mosprfillje, edhe pse vet
n veten e tyre ishin t bindur pr to (pr ato Ajete se jan nga Allahu dhe se Musai sht i
Drguari i Allahut me t vrtetn, por ata nuk deshn ti binden Musait dhe urryen t besojn
n mesazhin e tij t besimit n Njsin e Allahut). [en Neml: 14]
Ndrsa t Drguarit t Tij, Muhamedit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) i ka thn:
Nuk je ti ai t cilin ata prgnjeshtrojn, por jan Ajetet e Allahut (Kurani) q
Dhalimunt (mosbesimtart, keqbrsit) mohojn. [el En'am: 33].
Nse ky lloj kufri do t quhej gjithashtu prgnjeshtrim, do t ishte e sakt, prderisa ai sht
prgnjeshtrim me gjuh.
2. Kufri i mendjemadhsis dhe i refuzimit sht ai kufr q i prngjet atij t Iblisit. Ai nuk e
prgnjeshtroi urdhrin e Allahut dhe as nuk e mohoi at, por ai e ktheu at me refuzim e
mendjemadhsi.
Prej ktij lloji sht kufri i atij q e mson besnikrin e Muhamedit (Paqja dhe bekimi i Allahut
qofshin mbi t!) dhe se ai ka ardhur me t Vrtetn, e megjithat nuk i prulet, por e refuzon dhe
hiqet mendjemadh.
Ky lloj kufri sht m i shumti te armiqt e t Drguarve t Allahut, si thot Allahu i Lartsuar pr
Faraonin dhe popullin e tij:
Ata than: A t besojm n dy njerz si vet ne dhe duke qen populli i tyre nn robrin
ton [el Muminun: 47]
Si dhe fjala e popujve t mparshm drejtuar pejgamberve t drguar tek ata nga Allahu i
Lartsuar:
Ju sjeni vese qenie njerzore si dhe ne. [Ibrahim: 10]
Gjithashtu, Fjala e Allahut:
(Populli) Themud e prgnjeshtroi (Pejgamberin e vet) duke kaluar caqet (duke mohuar
Besimin e pastr Islam n Nj Zot t Vetm dhe duke ndjekur besimin e tyre n shum zota,
idhuj, dhe duke kryer krime e do lloj mkati). [esh Shems: 11]
Ky sht gjithashtu kufri i ifutve, si thot Allahu i Lartsuar:
Ata t cilve Ne u dham Librat e Par (ifutt dhe t krishtert) e njohin mjaft mir at
(Muhamedin), ashtu si njohin bijt e tyre. [el Bekare: 146]
Ai sht gjithashtu kufri i Ebu Talibit, i cili e besoi Muhamedin (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin
mbi t!) dhe nuk dyshoi n besnikrin e tij, por at e sundoi fanatizmi dhe madhrimi i t parve t
tij, nga feja e t cilve ai s'do t largohej dhe s'do t dshmonte pr kufrin e tyre.
3. Kufri i mosprfilljes dhe kthimit t shpins sht largimi me t dgjuarit dhe me zemr, nga i
Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!). As nuk e beson at e as nuk e

prgnjeshtron, as nuk e miqson e as nuk e lufton, dhe nuk ia v veshin kurr asaj me t ciln ai ka
ardhur nga Zoti i tij. Si i tha njri prej fisit Beni Abdu Jalil Muhamedit (Paqja dhe bekimi i
Allahut qofshin mbi t!):Pasha Allahun! Po t them ty nj fjal: Nse ti je besnik, ather je m i
lart n syrin tim sesa t'a kthej ty, e nse je gnjeshtar, ather je m i ult sesa t t flas me goj.
4. Kufri i dyshimit sht kufri i atij q nuk sht i prer n besimin apo prgnjeshtrimin e tij, por
dyshon n shtjen e tij (Pejgamberit).
Por kjo gjendje nuk vazhdon gjat, vetm nse ai vendos t'i kthej shpinn argumenteve q
vrtetojn besnikrin e t Drguarit t Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!), q n
vijat e prgjithshme t tyre duke mos i dgjuar ato dhe duke i kthyer shpinn. E n t kundrt, nse
ai i kthehet atyre dhe i vshtron ato, ather nuk do t ngel m dyshim tek ai, sepse ato argumente
jan patjetr t vrteta e t besueshme. Argumentimi dhe prova e tyre n vrtetsin dhe besnikrin
e tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) jan si argumentimi q sht dit me an t diellit
(nse shohim diellin, a ka dyshim q sht dit?!).
5. Kufri i hipokrizis sht shfaqja e besimit me gjuh dhe fshehja e prgnjeshtrimit n zemr. Ky
lloj kufri sht vet nifaku i madh, pr llojet e t cilit do t flasim m pas, me lejen e Allahut t
Lartsuar.
* Kufri i xhuhudit/i mohimit dhe prgnjeshtrimit sht dy llojesh: Kufr i prgjithshm, i
paprcaktuar dhe kufr i prvem, i prcaktuar.
Kufri i prgjithshm sht mohimi i asaj q ka zbritur Allahu prgjithsisht.
Ndrsa kufri i prvem dhe i prkufizuar sht mohimi i njrit prej obligimeve t Islamit, apo
mohimi i ndonjrs prej t ndaluarave t tij (thnia pr at q sht haram: kjo nuk sht haram).
Gjithashtu, mohimi i ndonjrs prej Cilsive t Allahut me t ciln Ai ka cilsuar Veten e Tij, apo
mohimi i ndonj njoftimi me t cilin ka njoftuar Allahu, duke e br kt me vetdije apo pr ta
kaluar mbi fjaln e atij q e kundrshton n ndonj shtje.
Ndrsa mohimi i ksaj me pavetdije apo pr shkak t komentimit t gabuar, e justifikon thnsin e
saj dhe ai nuk bhet mosbesimtar pr shkak t saj.
Shembull pr kt sht hadithi i atij personit q mohoi fuqin e Allahut mbi t dhe urdhroi
familjen e tij q ta digjnin (pas vdekjes s tij) dhe ta hidhnin n er, q ajo ta shprndante hirin e tij
(n pamje t par kjo sht pun kufri, sepse mohohet Fuqia e Allahut dhe mundsia e Tij pr ta
mbledhur hirin e tij e pr ti krkuar llogari), por megjithat, Allahu ia fali atij dhe e mshiroi at
pr shkak t injorancs s tij, sepse kjo q ai bri ishte caku i dijes s tij dhe ai nuk e mohoi Fuqin
e Allahut n rikthimin e ringjalljen e tij, duke e luftuar apo prgnjeshtruar at.
Kufri i vogl
Ky sht ai lloj kufri, vepruesi i t cilit meriton dnimin me Zjarr, por jo prgjithmon.
Si sht p.sh Fjala e Allahut e cila ka qen n Kur'an por sht hequr me shpallje nga vet Allahu
(mensuh) dhe e cila thot:"Mos i mohoni prindrit tuaj, sepse mohimi i tyre sht kufr pr ju!"
Po ashtu fjala e t Drguarit t Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) q thot:

"Dy gjra n popullin tim jan kufr, pr at q i bn: Sharja e prejardhjes (fisit) dhe vajtimi i t
vdekurit."
Ky lloj kufri sht edhe komentimi q i ka br Ibn Abasi dhe mbar Sahabt Fjals s Allahut t
Lartsuar:
"Dhe kushdo q nuk gjykon me at q ka zbritur Allahu, ata jan mosbesimtar." [el Maide:
44]
Ibn Abasi (Allahu qoft i knaqur prej tij!) thot:"Nuk sht kufr q t nxjerr nga mileti
musliman, por nse e bn at, ka vepruar nj pun kufri. Por nuk sht si ai q mohon Allahun dhe
Ditn e Fundit."
Po kshtu ka thn edhe Tausi.
Ndrsa el Atai ka thn:"Ai sht kufr (vepr kufri) pa kufr (q nuk e nxjerr personin nga feja),
dhulm/padrejtsi (vepr e padrejt) pa dhulm (pa iu veshur vepruesit t saj ai term), dhe fisk (gjynah
i madh) pa fisk (pa iu veshur personit termi fasik)."
Disa t tjer e kan komentuar ajetin me fjaln se qllimi sht pr ata q e ln t gjykuarit me
Ligjin e Allahut duke e mohuar at Ligj. Kjo sht fjala e Ikrimes, por ky komentim sht i largt,
sepse vet mohimi i Ligjit sht kufr, pa marr parasysh nse ka gjykuar me t apo jo.
T tjer e kan komentuar at me fjaln se qllimi sht pr ata q e ln t gjith gjykimin me at
q ka zbritur Allahu. Thon: Hyn ktu edhe t gjykuarit me Teuhidin dhe Islamin.
E shum fjal t tjera
E sakta dhe e vrteta n kt shtje sht se t gjykuarit me ligj tjetr prve Ligjit q ka zbritur
Allahu i Madhruar, i prmban t dy llojet e kufrit, t madhin dhe t voglin, sipas gjendjes s
gjykatsit. Nse ai beson se t gjykuarit me Ligjin e Allahut n nj shtje t caktuar sht obligim,
por devijon nga ai gjykim duke e thyer kt urdhr dhe duke besuar se meriton t dnohet, ather
kufri i tij sht i vogl.
Ndrsa, nse beson se gjykimi me Ligjin e Allahut nuk sht obligim dhe se ai sht i lir t
zgjedh, duke qen i bindur se ai sht Ligji i Allahut, ather ky sht kufr i madh edhe nse ai
nuk e njeh apo nuk e qllon at.
Prfundimi sht se t gjitha gjynahet jan prej kufrit t vogl, i cili sht kundra falnderimit t
Allahut, dhe ky i fundit sht puna sipas urdhrave t Allahut dhe bindja ndaj Tij.
T gjitha veprat jan ose falnderim, ose mosmirnjohje, ose dika e tret q nuk hyn as tek e para
dhe as tek e dyta, por Allahu e di m mir!
2. Shirku.
Edhe shirku sht dy llojesh: I madh dhe i vogl:
Shirku i madh:

sht ai lloj shirku t cilin Allahu i Lartsuar nuk e fal vetm se me pendim t plot, dhe ai sht q
t'i prshkruash shok Allahut dhe t'a duash at (rivalin) si duhet Allahu.
Ky sht ai lloj shirku q prfshin barazimin e zotave t idhujtarve me Zotin e botve. Pr kt
shkak, ata i thon idhujve t tyre n Zjarr:
"Pr Allahun! Ne kemi qen n nj humbje t qart kur iu barazonim me Zotin e botve."
[esh Shuara: 97-98]
Edhe pse ata e pohonin q Allahu sht i Vetmi Krijues, Zot dhe Sundues i do gjje, dhe se zotat e
tyre nuk krijojn gj dhe nuk furnizojn asknd, nuk ngjallin as nuk vdesin ndoknd, por ky
barazim q ata bnin ishte n dashuri, madhri dhe adhurim, si sht edhe gjendja e shumics s
idhujtarve t sotm n bot, madje t gjith ata i duan ato q adhurojn, i madhrojn dhe i
miqsojn prve Allahut, madje shumica e tyre i duan zotat e tyre m shum se Allahun dhe
prgzohen me prmendjen e tyre m tepr se me prmendjen e Allahut.
Shirku i vogl:
Ky lloj i shirkut sht shfaqja sa pr sy e faqe dhe zbukurimi para njerzve, si dhe betimi n tjetr
gj prve Allahut.
3. Nifaku apo Hipokrizia.
Hipokrizia sht nj smundje e brendshme dhe brerze, me t ciln njeriu mund t jet mbushur
plot dhe nuk e ndjen.
Ajo sht nj gj e fsheht pr njerzit dhe shum her edhe pr vet t sprovuarin me t, i cili
mund t mendoj se sht prmirsues n tok, ndrsa ai n fakt sht prishs.
Hipokrizia sht gjithashtu dy llojesh: e madhe dhe e vogl.
Hipokrizia e madhe:
Kjo hipokrizi e fut autorin e saj prgjithmon n Zjarr, n gropn m t thell t tij dhe ajo sht:
"Shfaqja e besimit n Allahun, melekt, librat, t Drguarit dhe Ditn e Fundit, n sy t
muslimanve, ndrsa n brendsi i prgnjeshtron t gjitha kto dhe nuk beson se Allahu ka folur
me Fjaln e Tij (Kuranin), q e ka zbritur at te njerzit, q e ka br at drejtues pr njerzit i cili i
udhzon ata me Lejen e Allahut, q i paralajmron ata pr Dnimin e Tij dhe i frikson prej tij.
Prej kushteve t pendimit t munafikut sht sinqeriteti, sepse gjynahu i tij ka pasur lidhje me
shfaqjen sa pr sy e faqe dhe dyfytyrsin.
Allahu i Lartsuar thot:
"Munafikt do t jen n vendet m t thella t Zjarrit " Pastaj tha:
"Prve atyre q pendohen, q punojn mirsi e drejtsi, dhe mbshteten fort tek Allahu dhe
ia kushtojn besimin e tyre trsisht me sinqeritet vetm Allahut. Ather ata do t jen me
besimtart, dhe besimtarve Allahu do t'u siguroj shprblim t madh." [en Nisa: 145-146].

4-5. Fisku dhe nisjani/ Shthurja dhe mosbindja.


Shthurja n Librin e Allahut sht dy llojesh:
Shthurje e thjesht e pashoqruar me dika tjetr, dhe shthurje e prbr e shoqruar me mosbindje.
Shthurja e thjesht sht gjithashtu dy llojesh: Shthurje q sht mosbesim n vetvete e cila t
nxjerr nga Islami, dhe shthurje q nuk t nxjerr nga Islami.
Shthurja e prbr sht si p.sh. n Fjaln e Allahut:
"Por Allahu e ka br besimin t dashur pr ju dhe e ka zbukuruar at n zemrat tuaja, dhe e
ka br t urryer tek ju mosbesimin (kufrin), shthurjen (fusukun) dhe mosbindjen. Kta jan
t udhzuarit drejt." [el Huxhurat: 7]
Shthurja e thjesht e cila t nxjerr nga Islami sht si p.sh. n Fjaln e Allahut q thot:
"Ai udhzon shum njerz me t dhe humb shum t tjer, por nuk humb me t prve t
shthururve. Ata t cilt e thyejn premtimin e dhn Allahut" [el Bekare: 26-27]
Gjithashtu n Fjaln e Allahut:
"Ne t kemi zbritur ty Argumente t qarta, t cilat nuk i refuzon tjetrkush prve t
shthururve." [el Bekare: 99].
"Ndrsa ata t shthururit (Fasikunt), vendi i tyre sht Zjarri. Sa her q ata duan t dalin
prej tij, kthehen n t " [es Sexhde: 20]
T gjitha kto, jan shthurje q t nxjerrin nga Islami.
Shthurja e thjesht e cila nuk t nxjerr nga Islami sht si p.sh. n Fjaln e Allahut:
" Nse e bni nj gj t till, ajo sht shthurje pr ju" [el Bekare: 282]
sht fjala pr detyrimin me dhun t dshmitarit dhe shkruesit t aktit t blerjes.
Dhe n Fjaln e Allahut:
"O ju q keni besuar! Nse iu vjen juve ndonj i shthurur me ndonj lajm, ather
shqyrtojeni at " [el Huxhurat: 6]
Ktu prfitojm dika t dobishme: Allahu i Lartsuar nuk ka urdhruar q t kthehet mbrapsht
lajmi i t shthururit dhe t prgnjeshtrohet ai, duke ia kthyer mbrapsht dshmin, por ka urdhruar
q t shqyrtohet ai lajm, dhe nse gjenden argumente dhe shenja t tjera q e prforcojn fjaln e tij,
ather veprohet sipas argumentit t sinqert, kushdo qoft ai q lajmron pr t.
Shthurja pr t ciln sht i detyrueshm pendimi, sht dy llojesh: Shthurje n vepra dhe shthurje
n bindje e besim.
Shthurja n vepra sht dy llojesh: E shoqruar me mosbindje dhe e thjesht.

Shthurja n vepra e shoqruar me mosbindje sht brja e gjynaheve nga t cilat ka ndaluar Allahu.
Ndrsa mosbindja sht thyerja e Urdhrit t Allahut, si thot Allahu:
"Ata nuk e kundrshtojn Allahun pr ato q i urdhron." [et Tahrim: 6].
Shthurja e thjesht lidhet zakonisht me kryerjen e t ndaluars, ndrsa mosbindja lidhet me thyerjen
e urdhrit.
Por atij q bn donjrn prej tyre, i thuhet "i shthurur", si thot Allahu:"Prve Iblisit i cili ishte
prej xhinve dhe q u shthur (theu) Urdhrin e Zotit t tij." [el Kehf: 50]
Ndrsa devotshmria sht ruajtja prej t dyjave ktyre dhe nse realizohet ajo, ather pendimi prej
shthurjes dhe mosbindjes mund t konsiderohet i vlefshm.
D.m.th. q njeriu t veproj duke iu bindur Allahut, me Drit prej Allahut, duke shpresuar
shprblimin e Allahut, si dhe duke ln thyerjen e Urdhrit t Allahut, me Drit nga Allahu, duke iu
friksuar dnimit t Allahut.
Shthurja n bindje e besim:
Ky sht si shembulli i shthurjes s bidatinjve, t cilt mohojn shum prej atyre t cilat i ka
pohuar Allahu dhe i Drguari i Tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!), pr arsye t
injorancs s tyre, interpretimit t shtrembr apo imitimit t verbr, si dhe ata q pohojn dhe
themelojn dika q nuk e ka themeluar Allahu dhe Drguari i Tij (Paqja dhe bekimi i Allahut
qofshin mbi t!).
Prej ktyre bidatinjve mund t prmendim havarixht, t cilt dalin nga Feja ashtu si del shtiza
nga harku; rafidit, kaderite, mutezilit, etj.
Pendimi i ktyre t shthururve n bindje, bhet duke iu kthyer pasimit dhe ndjekjes vetm t
Sunetit. Dhe nuk mjafton vetm kjo, por duhet q t shprehin gabimin n t ciln kan qen, sepse
pendimi pr nj gjynah, bhet duke vepruar t kundrtn e atij gjynahu.
Pr kt arsye, Allahu vuri si kusht pr pranimin e pendimit t atyre q fshihnin at q kishte zbritur
Allahu prej provave t qarta dhe Udhzimit, sqarimin dhe hapjen e tij, sepse gjynahu i tyre ishte t
fshehurit e s Vrtets, kshtu q pendimi pr t duhej t bhej duke e sqaruar at.
Allahu i Lartsuar thot:
"Ata t cilt fshehin at q Ne kemi zbritur prej provave t qarta dhe udhzimit t drejt, pasi
q Ne ua sqaruam at njerzve n Libr, ata i mallkon Allahu dhe i mallkojn mallkuesit.
Prve atyre t cilve pendohen, veprojn mirsi e drejtsi dhe e shpallin hapur t vrtetn q
e mbanin fshehur. Ktyre Un do t'ua pranoj pendimin dhe Un jam Ai i Cili pranoj
pendimin, Mshirploti." [el Bekare: 159-160].
Sigurisht q gjynahu i bidatiut sht m i madh se gjynahu i fshehsit t s Vrtets, sepse ky
fsheh t Vrtetn, ndrsa ai tjetri fsheh t Vrtetn dhe thrret njerzit n t kundrtn e saj.
do bidati sht fshehs i s Vrtets, por jo dokush q e fsheh t vrtetn sht bidati.
6-7. el ithmu dhe el udvanu/Gjynahu dhe agresioni.

Gjynahu dhe agresioni shpeshher prmenden t ngjitur me njri-tjetrn. Allahu i Lartsuar thot:
"Dhe ndihmojeni njri-tjetrin pr pun t mira e devotshmri ndaj Allahut dhe jo pr
gjynahe e agresion!" [el Maide: 2]
Nse prmendet vetm njri nga kto t dy, ai prmban n vetvete edhe tjetrin. do gjynah sht
agresion, sepse ai sht veprim i asaj q ka ndaluar Allahu, ose lnie e asaj pr t ciln Ai ka
urdhruar. Kshtu q njeriu me gjynahun q bn msyn urdhrin dhe ndalesn e Allahut.
Gjynahu sht do gj e ndaluar n vetvete, si p.sh. gnjeshtra, imoraliteti, pirja e alkoolit etj.
Ndrsa agresioni sht tejkalimi n dika t lejuar n vetvete, por e cila arrin n haram e sipr
haramit, si sht prdorimi i dhuns pr t marr nj t drejt tnden tek dikush tjetr. Nse ai t ka
prishur nj plak, ti i prish shumfishin e saj dhe nse t ka thn nj fjal t keqe, ti ja kthen me
m t rnda se ajo.
T gjitha kto jan agresione t cilat e shkelin drejtsin.
Agresioni sht dy llojesh: Agresion n t drejtat e Allahut dhe agresion n t drejtat e njerzve.
Agresioni n t drejtat e Allahut sht tejkalimi n ato gjra t cilat Allahu i ka br t lejuara n
vetvete, si p.sh. t shkuarit me bashkshorten ose robreshn tnde, sht e lejuar, por tejkalimi i
ksaj duke shkuar me t tjera q nuk t lejohen, ky sht agresion.
Allahu i Lartsuar thot:
" Dhe ata t cilt i ruajn pjest e turpshme t trupit t tyre, prve para grave dhe
robreshave t tyre, gj pr t ciln ata nuk kan ndonj gjynah. Por ata q krkojn tjetr
prve ktyre, ata jan q i kalojn caqet!" [el Muminun: 5-7]
Po kshtu sht edhe kalimi i caqeve n marrdhniet me bashkshortet, nse bashkohesh me t n
kohn kur ajo sht e papastr (me perioda), ose nse e kryen marrdhnien jo n vendin e lindjes,
etj.
Prej agresionit sht edhe teprimi n ngrnien e t ngordhurs, n raste t domosdoshme kur vihet
jeta n rrezik dhe nuk gjen pr t ngrn prve saj.
E kshtu n t gjitha gjrat e lejuara, nse e tejkalon n to kufirin e lejimit, ather ky sht agresion
n t drejtat e Allahut.
8-9. el Fahsha dhe el Munker/Vepra e turpshme dhe e neveritshme.
Vepra e turpshme sht ajo vepr, turpria e s cils sht e hapur dhe e njohur tek t gjith njerzit
dhe pr t gjitha mendjet e shndosha. Pr kt arsye fjala "fahisheh" sht komentuar se ajo sht
prostitucioni dhe sodomia (pederastia), ndrsa Allahu e ka quajtur "fahisheh"/turpri, pr shkak t
flliqsis s madhe t saj.
Po ashtu edhe fjala e pist, sharja dhe shpifja quhet turpri.

Ndrsa vepra e neveritshme sht ajo vepr e cila i neverit mendjet dhe natyrshmrin e njeriut. Ajo
sht si nj er e rnd dhe e keqe pr hundt, si nj pamje e shpifur pr syt dhe si nj z i
padshirueshm pr vesht.
do gj e cila sht e neveritshme pr mendjet dhe natyrshmrin e njeriut, ajo sht e turpshme.
Ibn Abasi (Allahu qoft i knaqur prej tij!) ka thn:
"Fahishe/e turpshmja sht prostitucioni, ndrsa munker/e neveritshme sht do gj q nuk njihet
n sheriat dhe as n Sunet."
10. T folurit pr Allahun pa pasur dije.
Ky sht harami m i madh prej t gjitha ktyre harameve q prmendm dhe krimi i tij sht m i
rnd.
Pr kt arsye sht prmendur e katrta n radh, prej gjynaheve pr t cilat jan bashkuar t gjitha
Sheriatet dhe fet, se ato nuk lejohen n asnj mnyr.
Haramet (t ndaluarat) jan dy llojesh: Haram n vetvete i cili nuk lejohet n asnj mnyr, dhe
haram aksidental i cili ndalohet n disa raste dhe nuk ndalohet n t tjera.
Allahu i Lartsuar, pr haramin n origjin thot:
"Thuaj (O Muhamed!) Allahu i ka ndaluar t shmtuarat (t turpshmet), t shfaqura apo t
fshehura qofshin ato"
Pastaj kaloi n nj gjynah m t madh se ky:
"... (po ashtu ka ndaluar) gjynahun dhe shtypjen pa t drejt"
Pastaj kaloi n nj gjynah edhe m t madh:
"... si dhe t'i prshkruani Allahut shok, gj pr t ciln Ai nuk ka dhn asnj t drejt"
Pastaj kaloi n nj gjynah edhe m t madh se ky:
"... si dhe t flisni pr Allahun gjra pr t cilat nuk keni asnj dijeni." [el A'raf: 33]
Kshtu q, ky sht harami m i madh te Allahu dhe krimi m i rnd, i cili prfshin t gnjyerit
mbi Allahun, ndryshimin e Fes s Tij, refuzimin e asaj q Ai ka pohuar dhe pohimin e asaj q ka
mohuar, vrtetimin e asaj q Ai e ka konsideruar t kot dhe hedhje posht t asaj q Ai e ka quajtur
t Vrtet, urrejtjen e atij q Ai do dhe dashurin pr at q Ai urren, cilsimin e Allahut me dika
q nuk i prshtatet Madhshtis s Tij, n Qenien e Tij, Cilsit e Tij, Fjalt dhe Veprat e Tij.
Pr kt shkak, seleft e kan ndaluar me t madhe dika t till dhe kan trhequr vrejtjen pr t'u
ruajtur nga ata njerz q flasin pr Allahun pa dije.
Origjina e shirkut dhe kufrit sht pikrisht t folurit pr Allahun pa dije, pasi q idhujtari pretendon
se idhulli i tij e afron at tek Allahu, ndrmjetson tek Ai pr t dhe i kryen nevojat, njsoj si
ndrmjetsit q futen pr tek mbreti. Kshtu, do idhujtar flet pr Allahun pa pasur dije.

Po kshtu, t gjitha gjynahet e bidatinjve bjn pjes n kt lloj t gjynaheve dhe pendimi pr t
nuk mund t vrtetohet, vese duke u penduar nga t gjitha bidatet.
Por si mund t pendohet prej saj ai q nuk e di se ajo gj sht bidat, apo q mendon se ajo sht
Sunet dhe thrret e nxit n t?!
Ky person nuk mund t'i zbuloj gjynahet e veta pr t cilat duhet t pendohet, vese duke
kontrolluar n Sunete, duke i shkuar ato npr duar dhe duke krkuar me vullnet npr to. Por nj
person q ndjek bidatin nuk mund t'a gjesh thuajse kurr t'a bj dika t till, sepse vet Suneti e
fshin bidatin dhe ai nuk mund t rezistoj para tij. Nse lind dielli i Sunetit n zemrn e njeriut, ai
pret do fije t bidatit n zemrn e tij dhe e largon errsirn e do qorrsokaku, sepse errsira nuk
mund t ket fuqi para diellit.
Njeriu nuk mund t'a vrej dallimin ndrmjet Sunetit dhe bidatit, n mnyr q Suneti t'a ndihmoj
at pr t dal nga errsira e bidatit n dritn e Sunetit, vese duke ndjekur Rrugn e t Drguarit
(Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) dhe duke mrguar me zemrn e tij n do koh te
Allahu, duke i krkuar ndihm vetm Allahut me sinqeritet dhe duke ndjekur rrugn e t Drguarit
t Tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!):
"Ai q emigron pr te Allahu dhe i Drguari i Tij, shprblimi i emigrimit t tij do t jet te Allahu
dhe i Drguari i Tij!"
Ndrsa ai q emigron pr te dika tjetr, ather ajo gj sht fati dhe pjesa e tij n kt bot dhe n
botn tjetr, ndrsa Allahu sht Ndihmuesi m i Mir!
kthehu lart

Kapitulli i gjasht

Pendimi i bidatiut
Dije, o ti pasues i Udhs s Drejt!, se shejtani krkon t triumfoj mbi ty, kshtu q ruaju prej tij,
gj e cila bhet duke u larguar plotsisht prej tij, duke u ruajtur, duke qndruar zgjuar dhe duke qen
i vmendshm pr at q ai do.
Ai krkon t t nxjerr nga Rruga e Drejt, ose duke besuar t kundrtn e s Vrtets me t ciln
Allahu ka drguar t Drguarin e Tij dhe me t ciln ka zbritur Librat e Tij, ose duke adhuruar
Allahun me mnyra e forma pr t cilat Ai nuk ka dhn leje, prej shtesave n Fe t cilat Allahu i
Lartsuar nuk i pranon.
Prgjithsisht, kto dy bidate jan t lidhura me njra-tjetrn dhe rrall ndodh q t ndahen. Si t
thuash, sht martuar bidati i fjalve me bidatin e veprave. Dy t sapomartuarit po merreshin me
dasmn dhe papritur u uditn me fmijt e paligjshm, t cilt prishin npr vendet e Islamit dhe
prej t cilve njerzit dhe shtetet ankohen te Allahu.
Bidati pr Iblisin sht m i dashur se gjynahu, pr shkak t kundrshtimit t Fes me t, shtyrjes s
asaj me t ciln Allahu ka drguar t Drguarin e Tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!)
dhe se pasuesi i bidatit prgjithsisht nuk pendohet pr t dhe nuk kthehet prej tij, por thrret
njerzit n t.

Shkaku tjetr sht se bidati prfshin edhe t folurit pr Allahun pa dijeni, luftimin e drejtprdrejt
t Sunetit, urrejtjen e ithtarve t tij, prpjekjen pr shuarjen e drits s tij, dashurin pr at q e ka
braktisur Allahu dhe i Drguari i Tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!), e tjera e tjera si
kto.
Kshtu q, t kqijat e bidateve nuk i shohin vese ata q kan sy, ndrsa t verbtit zhyten n
errsirn e verbris dhe nuk e shohin rrugn e udhzimit, sepse dshirat e tyre sundojn mbi ta.
Nse njeriu e kalon kt shkrettir (qorrsokak) dhe del prej saj me dritn e Sunetit, mbrohet prej
saj duke ndjekur plotsisht rrugn e t parve t mir, prej Sahabeve t pastr dhe pasardhsve t
tyre me t mir, ather pendimi i tij sht i pranuar tek Allahu, ndrsa n t kundrt, pendimi i tij
qndron i mbyllur derisa t lr bidatin e tij.
I Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) thot:
"Allahu e ka mbuluar (penguar) pendimin pr do ushtrues t bidatit, deri sa t'a lr bidatin e tij."[37]
[37] Hadith Sahih:"Silsiletul Ehadijth es Sahiha" i shejh Albanit.

Disa dijetar kan thn:"Pendimi i bidatiut, i cili thrret n nj bidat q t on n humbje, nuk
pranohet."
Por e vrteta sht se pendimi i tij pranohet, sepse Allahu i Lartsuar ka sqaruar se Ai e pranon
pendimin e krerve t kufrit, t cilt jan m t kqij se krert e bidatit:
"Luftojini krert e mosbesimit sepse ata nuk e mbajn betimin, ashtu q t ndalen (prej asaj
q bjn n luftimin tuaj)." [et Teube: 12]
Por, kushti i ktij pendimi sht q personi t sqaroj gabimin e bidatit t cilin ka pas ndjekur, sepse
pendimi nga nj gjynah sht duke br t kundrtn e atij gjynahu. Pr kt arsye, Allahu vuri
kusht pr pendimin e atyre q fshehin t Drejtn q ka zbritur Allahu, q t'a sqarojn at t drejt:
"Ata t cilt fshehin at q Ne kemi zbritur prej provave t qarta dhe udhzimit t drejt, pasi
q Ne ua sqaruam at njerzve n Libr, ata i mallkon Allahu dhe i mallkojn mallkuesit.
rve atyre t cilve pendohen, veprojn mirsi e drejtsi dhe e shpallin hapur t vrtetn q e
mbanin fshehur. Ktyre Un do t'ua pranoj pendimin dhe Un jam Ai i Cili pranoj pendimin,
Mshirploti." [el Bekare: 159-160]
Kshtu q, vepra e mir bhet vetm me ndjekjen e Sunetit, ndrsa sqarimi bhet duke sqaruar
shkatrrimin dhe prishjen e bidatit q ai ndiqte. Por, gabimi i bidatiut sht m i madh se i atij q
fsheh t Vrtetn, sepse ky e fsheh t Vrtetn, ndrsa ai e fsheh at dhe thrret n t kundrtn e
saj.
do bidati sht fshehs i s Vrtets, dhe jo e kundrta.
kthehu lart

Kapitulli i shtat

Rregullat e pendimit t mosbesimtarit

Dije, o ti rob i Allahut q kthehesh tek Ai me pendim!, se baza e pranuar te Allahu i Madhruar
sht Islami, sepse ai sht kreu i t gjith shtjes dhe kush ndjek rrug tjetr prve tij, ai sht
prej t shkatrruarve.
Allahu i Lartsuar thot:
"Feja e pranuar tek Allahu sht Islami." [Al Imran: 19]
"Ai q krkon Fe tjetr prve Islamit, ajo nuk pranohet prej tij dhe n Botn Tjetr, ai do t
jet prej t humburve!" [Al Imran: 85]
Por Allahu, Mirbrsi dhe Mshiruesi, nuk e dshiron mosbesimin pr robrit e Tij dhe nse ata i
japin fund (mosbesimit), Ai ua pranon atyre dhe ua fal atyre.
Allahu i Lartsuar thot:
"Thuaju atyre q kan mohuar (Allahun), q nse ata i japin fund (mosbesimit t tyre),
ather do t'u falet ajo q ka kaluar, por nse ata kthehen prsri, ather i kan par
shembujt e atyre t parve. Luftojini ata deri sa mos t ket ngatrres n tok dhe e gjith
Feja t jet pr Allahun. E nse ata i japin fund, dihet q Allahu sheh do gj q ata
veprojn!" [el Enfal: 38-39]
Kshtu q, nse njeriu e pranon Islamin me zemr e gjymtyr, atij i falet kufri pr t cilin u pendua,
pr shkak t Islamit t tij, pa ndonj kundrshtim n mesin e dijetarve.
Transmetohet nga Abdurrahman ibn Shemameh el Mehri, se ka thn:"Shkuam te Amr ibn el
Asi, i cili ishte n shtratin e vdekjes. Ai qau gjat dhe ktheu kokn nga muri. I biri i tij filloi t'i
thoshte:
- 'O babai im! A nuk t ka prgzuar ty i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi
t!) me kt e kt?'
- Ai e ktheu fytyrn nga ai dhe tha:'Vepra m e mir q quaj sht dshmia se nuk t adhuruar tjetr
prve Allahut dhe se Muhamedi sht i Drguari i Allahut, por un kam kaluar n tre faza
(gjendje):N fillim kam qen i atill q nuk e ka urryer t Drguarin e Allahut (Paqja dhe bekimi i
Allahut qofshin mbi t!) tjetrkush m shum se un dhe as nuk ka dashur t'a vras at tjetrkush
m shum se un. Nse do t kisha vdekur n at gjendje, do t kisha qen prej banorve t Zjarrit.
N kohn kur Allahu i Madhruar futi Islamin n zemrn time, shkova te i Drguari i Allahut (Paqja
dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) dhe i thash: Shtrije dorn e djatht q t ta jap besn time! Ai
e shtriu at ndrsa un e trhoqa dorn time.
- Ather ai tha:'far ke, o Amr?!'
- Un i thash:'Doja t vija nj kusht.'
- Ai tha:'far kushti krkon q t vsh?'
- Un i thash:'Q t m falet ajo q ka kaluar.'

- Ai (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) tha:'A nuk e ke ditur q Islami rrzon do gj q
ka qen para tij, hixhreti (shprngulja pr hir t Fes) e rrzon at q ka qen para saj dhe Haxhi e
rrzon at q ka qen para tij?'
- Pas ksaj, nuk ka pasur m t dashur tek un se i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut
qofshin mbi t!) dhe syri im nuk ngopej me t nga respekti dhe dashuria, saq nse do t m
krkohej t'a prshkruaja at, un nuk do t mundja, sepse nuk m ngopej syri nga t vshtruarit tek
ai. Nse do t kisha vdekur n at gjendje, ather shpresoja t isha prej banorve t Xhenetit. M
pas ndodhn gjra pr t cilat un nuk di si kam qen, kshtu q nse vdes, mos m shoqroni me
vajtime e as me zjarr! Kur t m varrosni hidheni dheun mbi mua me forc e t shprndar, pastaj
qndroni rreth varrit tim pr aq koh sa theret nj dele dhe ndahet mishi i saj, ashtu q t rri pak n
shoqrin tuaj dhe t shoh se me far do t'u prgjigjem t drguarve t Zotit tim (dy melekt e
varrit)!"[38]
N kt tem vlen t sqarojm tre rregulla kryesore:
1. Gjykimi pr at q vdes mosbesimtar, por q ka br disa vepra t mira:
Ata q vdesin mosbesimtar, por q kan vepruar disa vepra t mira, Allahu nuk ua humb ato atyre,
por ua shlyen ato n kt bot:
Allahu i Lartsuar thot:
"Kush krkon jetn e ksaj bote dhe stolit e saj, atyre do t'ua paguajm plotsisht ktu
shprblimin e veprave t tyre dhe nuk do t'u cenohet aspak! Kta jan ata t cilt nuk do t
ken n botn tjetr asgj prve Zjarrit. Kshtu veprat e tyre q i kryen atje (n dynja) jan
pa asnj dobi dhe e kot sht ajo q punuan." [Hud: 15-16]
Kshtu q, atyre nuk do t'u pranohet n Ditn e Kijametit asnj pun e mir apo drejtsi q kan
br, sepse ata i morn t mirat e punve t tyre n dynja dhe e takojn Zotin e tyre t dshtuar.
Allahu i Lartsuar thot:
"At dit, ata q nuk besuan do t vendosen para Zjarrit dhe do t'u thuhet: Ju i mort t
mirat (e punve) tuaja n jetn e dynjas dhe u dfryet me to. Sot do t shprbleheni me
dnimin prmues, pr shkak se ju ishit mendjemdhenj n tok me pa t drejt dhe bnit
pun t kqija (prej tyre edhe mosbesimi)." [el Ahkaf: 20]
I Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) thot:
"Allahu nuk ia ha (nuk i bn padrejtsi) t mirn besimtarit. Ai i jep pr shkak t saj rrizkun n kt
bot dhe e shprblen pr at n botn tjetr. Ndrsa mosbesimtarin e ushqen pr shkak t punve t
mira n dynja dhe kur t kaloj n botn tjetr, nuk do t ket ndonj pun t mir q t shprblehet
pr t." [39]
[38] E ka nxjerr Muslimi (2/136-137. Nevevi).
[39] E ka nxjerr Muslimi (17/149-150).

2. A prfiton mosbesimtari pasi q bhet musliman, prej t mirave q ka pas br n kohn e


injorancs s tij?
Kur mosbesimtari bhet musliman dhe vdes n besim, Allahu ia fshin t gjitha t kqijat dhe i
shkruan t gjitha t mirat q ka br n kohn e injorancs s tij. Kt gj e thon tekstet e qarta dhe
t sakta, t cilat kan ardhur nga i besueshmi dhe besniku (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi
t!).
Ebu Seid el Hudri (Allahu qoft i knaqur prej tij!) thot: I Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i
Allahut qofshin mbi t!) ka thn:
"Kur njeriu bhet musliman dhe e prmirson Islamin e tij (me pun t mira), ather Allahu i
shkruan atij do t mir q ka pas br dhe i fshin do t keqe q ka pas br. Pas ksaj do t jet
shprblimi: do e mir do t shprblehet me dhjet si ajo deri n shtatqind fish, ndrsa do e keqe
do t shprblehet me nj t ngjashme, vetm nse Allahu e fal at."[40]
[40] E transmeton Buhariu, n shnimet e tij (1/98 - Fet'h) dhe Nesai (8/105-106), me sened t sakt.

3. Nse mosbesimtari bhet musliman, por vazhdon t bj disa gjynahe dhe nuk pendohet prej tyre
n Islamin e tij, ai do t llogaritet pr t parat dhe t pasmet.
sht pyetur dijetari i Islamit, Ibn Tejmije (Allahu e mshiroft!), pr ifutin dhe t krishterin q
bhet mysliman, se a i ngelin atij gjynahet q ka pas br?
Ai u prgjigj: Nse ai bhet musliman, si nga ana e jashtme ashtu edhe nga ajo e brendshme (me
vepra dhe me zemr), ather atij i falet kufri prej t cilit sht penduar me Islam, pa asnj
kundrshtim. Ndrsa gjynahet pr t cilat ai nuk sht penduar, si p.sh. t vazhduarit n nj gjynah
t caktuar, apo n ndonj padrejtsi a vepr t turpshme, pr t cilat ai nuk sht penduar kur sht
br mysliman, disa njerz kan thn se ato i falen atij me islamin, por e sakta sht se atij i falen
ato gjynahe pr t cilat sht penduar dhe ka krkuar falje, si ka ardhur nga i Drguari i Allahut
(Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!), se atij i kan thn:"A do t japim llogari pr at q
kemi vepruar n kohn e injorancs?"
Ai (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) tha:
"Kush prmirsohet n Islam, ai nuk do t jap llogari pr at q ka br n kohn e injorancs dhe
kush vepron keq n Islam, ai do t jap llogari pr t parat dhe t fundit!"
T prmirsohesh n Islam do t thot t'i prmbahesh kryerjes s atyre q ka urdhruar Allahu dhe
t largohesh prej atyre q Ai ka ndaluar. Ky sht edhe kuptimi i prgjithshm i pendimit. Prej ktu,
ai q bhet musliman n kt mnyr, atij i falen t gjitha gjynahet.
Kshtu ka qen Islami i t parve prej muhaxhirinve, ensarve dhe ndjeksve t tyre me t mir.
Dhnia fund e nj gjynahu do t thot pendim prej tij dhe falje t atyre q kan kaluar, ndrsa ai q
nuk i jep fund nj gjynahu, nuk sht kusht q t'i falet i njjti gjynah q ka br n t kaluarn.
Kt gjykim e argumenton edhe Fjala e Allahut t Lartsuar, q thot:

"O ju q keni besuar! Kini frik Allahun dhe ndrprisni far ka ngelur nga kamata (ktej e
tutje), n qoft se jeni me t vrtet besimtar! Dhe n qoft se nuk e bni kt, ather merrni
njoftimin pr luft nga Allahu dhe i Drguari i Tij. Por nse pendoheni, ather merrni vetm
vlern fillestare t pasuris tuaj, kshtu q nuk bni padrejtsi dhe as nuk iu bjn
padrejtsi." [el Bekare: 278-279]
Kto Ajete flasin pr kamatn n kohn e injorancs dhe Allahu e ka varur saktsin e pendimit prej
tyre me lnien e asaj kamate, duke mos iu br padrejtsi dhe as mos t'i bjn padrejtsi t tjerve.
Pr kt shkak, i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) e ndaloi krejtsisht
kamatn, n Haxhin e Lamtumirs. Nse ndokush prej tyre do t refuzonte dhe do t'a merrte
kamatn, a do t ndrmjetsonte Islami dhe imani i tij pr t?
Prgjigja pr kt sht e qart n Fjaln e Allahut t Madhruar:
"N qoft se nuk e bni kt, ather merrni njoftimin pr luft nga Allahu dhe i Drguari i
Tij." [el Bekare: 279]
Lusim Allahun t na forcoj n Fe dhe t na ruaj nga do humbje!
kthehu lart

Kapitulli i tet

Gjendja e njeriut pas pendimit


Nse njeriu pendohet prej gjynahut, a kthehet n gradn q ka qen m par dhe nga e cila grad ai
gjynah e zbriti at, apo jo?
Dijetart kan rn n kundrshtim pr kt shtje:
Nj grup thot se ai kthehet n gradn q ka qen para gjynahut, sepse pendimi e fshin gjynahun
plotsisht, sikur t mos kishte ndodhur. Nse gjynahu e zbriti at nga grada e tij, ather pendimi e
ngriti at prsri n at grad.
Nj grup tjetr thot se ai nuk kthehet m n at grad dhe n at gjendje q ka qen, sepse ai nuk
ka qen duke qndruar n vend, por ka qen n ngjitje e sipr, ndrsa me gjynahun e tij zbriti dhe u
rrzua. Kshtu q nse ai pendohet, atij i zbritet aq sa do t ishte ngjitur, nse nuk do t bnte
gjynahun.
Shembulli i ktij sht si ai i dy burrave q ecin n t njjtn rrug, por n rrug e sipr, njrin prej
tyre e pengon dika dhe e vonon nga shoku i tij, i cili vazhdoi rrugn.
Dijetari i Islamit, Ibn Tejmije (Allahu e mshiroft!), pasi shtroi kt kundrshtim tha:"E sakta
sht se disa prej atyre q pendohen nuk kthehen m n gradn e tyre t mparshme, disa t tjera
kthehen prsri dhe disa ngjiten n shkall m t lart se ajo, duke u kthyer n m t mir se para
gjynahut. Daudi (alejhis selam) pas gjynahut kthehej m i mir nga 'ishte para tij."
Kjo gj sht n varsi me gjendjen e t penduarit pas pendimit, seriozitetin dhe vendosmrin e tij,
si edhe kujdesin dhe qndrueshmrin e tij. Nse kto jan m t mdha nga 'kan qen para
gjynahut, ai kthehet n m i mir nga 'ka qen dhe n shkall m t lart. Nse jan njsoj si kan

qen, ai kthehet n t njjtn grad dhe nse jan m t dobta, ai nuk kthehet m n at grad, por
zbret nga ajo."
Kjo fjal e Ibn Tejmijes (Allahu e mshiroft!) sht zgjidhja e kundrshtimit n kt shtje.
Kush sht m i mir: ai q bindet dhe nuk ka br kurr gjynahe, apo ai q bn gjynahe dhe
pendohet sinqerisht tek Allahu?
N kt shtje ka gjithashtu kundrshtim n mesin e dijetarve.
Nj grup ka zgjedhur at q nuk ka br gjynahe, duke u argumentuar si m posht:
S pari: Krijesa m e plot dhe m e mir sht ajo q i bindet m shum Allahut dhe ai q nuk bn
gjynahe sht m i bindur, kshtu q sht m i mir.
S dyti: N kohn q gjynahqari merret me gjynahun e tij, ai tjetri ngjitet disa shkall m shum,
kshtu q shkalla e tij sht m e lart. M e mira q mund t bj ai pas pendimit t tij, sht q t
vazhdoj rrugn pr t arritur shokun e tij i cili edhe ai vazhdon t ec, ather si mundet q t'a
arrij at?
S treti: Qllimi m i madh me pendimin, sht fshirja e gjynahut t br, duke e vn at n
vendin e atij q nuk e ka br at gjynah, kshtu q koha gjat s cils ai ishte i zn me gjynahun,
nuk llogaritet as pr t dhe as kundra tij, njsoj sikur ajo t mos ishte fare pr t. Kshtu q si mund
t krahasohet rruga e prshkuar prej ktij me at t atij q ka ecur pa ndalur?!
S katrti: Allahu mrzitet kur shkelen Urdhrat e Tij, kshtu q n kohn kur ky merrej me
gjynahe, ather pjesa e tij ishte mrzitja, kurse e atij tjetrit plqimi.
Nuk ka dyshim q plqimi i vazhdueshm sht m i mir se plqimi q pasohet me mrzitje dhe
pastaj prsri me plqim.
S pesti: Gjynahu sht n vend t pirjes s helmit, pendimi sht ilai dhe shrimi i tij, ndrsa
bindja sht shndeti. Sigurisht q shndeti i vazhdueshm sht m i mir se ai q goditet me
smundje, e cila mund t shkaktoj shkatrrim t prhershm.
Ndrsa nj grup tjetr thot se ai q pendohet pas gjynahut sht m i mir edhe pse ai tjetri ka m
shum vepra t mira se ky. Argumentimi i tyre sht si m posht:
S pari: Adhurimi i atij q pendohet sht prej m t dashurave te Allahu i Lartsuar dhe m i
nderuari tek Ai. Allahu i Madhruar i do ata q pendohen, dhe nse pendimi nuk do t ishte gjja
m e dashur tek Ai, nuk do t sprovohej me gjynahe krijesa m e nderuar te Ai, njeriu. Ai, pr shkak
t dashuris pr pendimin e robit t Tij, e sprovon at me gjynahe, t cilat e nxisin njeriun t
pendohet dhe bhen shkak pr shtimin e dashuris s Allahut pr robin e Tij, sepse pr t penduarit,
tek Allahu ka nj dashuri t veant.
S dyti: Pendimi tek Allahu ka nj vend t cilin nuk e ka asnj bindje a vepr tjetr e mir, pr kt
shkak se Allahu gzohet me pendimin e robit t Tij kur pendohet, m shum nga 'mund t
imagjinohet. I Drguari (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) e ka krahasuar at gzim, me
gzimin e atij q gjen kafshn e tij t udhtimit, n t ciln ka pasur ushqimin dhe teshat e tij, i cili
gjendej n nj shkrettir dhe i humbi shpresat nga mundsia pr t'a gjetur, madje edhe pr t jetuar.
Ky lloj gzimi nuk sht thn pr ndonj vepr tjetr t mir prve pendimit.

Kshtu q, njeriu me pendimin e tij arrin gradn e t dashurit t Allahut, sepse Allahu i do ata q
pendohen dhe e do njeriun q pasi sprovohet, pendohet shum dhe kthehet tek Allahu me zemr t
thyer.
S treti: Pendimi n vetvete prmban prulje, thyerje t zemrs dhe nnshtrim para Allahut, gj e
cila sht m e dashur tek Allahu se shum pun t tjera t dukshme, madje edhe nse ato jan m
t shumta n sasi sesa pendimi. Por prulja dhe thyerja e zemrs jan shpirti i adhurimit, truri dhe
palca e saj.
S katrti: Arritja e pruljes dhe thyerjes s zemrs jan m t plota te ai q pendohet se te dokush
tjetr. Pr kt shkak njeriu sht m afr Allahut kur ai sht n sexhde, sepse ajo sht vend pr
pruljen dhe thyerjen e zemrs para Allahut t Madhruar.
Kjo gj sht edhe e fshehta e pranimit t duas (lutjes) s tre personave: Atij q i sht br
padrejtsi, udhtarit dhe agjruesit, pr shkak t thyerjes s zemrs q gjendet n donjrin prej tyre.
S pesti: Gjynahu mund t jet m i dobishm pr njeriun sesa shum vepra t tjera t mira, nse ai
do t'a pasonte at me pendim.
Ky sht edhe kuptimi i fjals s njrit prej selefve:"Njeriu mund t punoj nj gjynah dhe t hyj
n Xhenet pr shkak t tij, dhe mund t punoj nj vepr t mir e t hyj n Zjarr pr shkak t saj."
- I than atij:"Si mund t ndodh nj gj e till?"
- Ai tha:"Kur ai bn gjynahun, ai gjynah vazhdon t qndroj para syve t tij. Sa her q ulet e
ngrihet, qndron apo ecn, ai kujton gjynahun e tij, i cili i shkakton atij thyerje t zemrs, pendim
dhe krkim faljeje, duke u br kshtu shkak pr shptimin e tij.
Ndrsa kur ai bn nj vepr t mir, ajo vazhdon t qndroj para syve t tij. Sa her q ulet e
ngrihet, qndron apo ecn, ai kujton t mirn q ka br, e cila mbjell te ai vetknaqsin dhe
mendjemadhsin, duke u br kshtu shkak pr shkatrrimin e tij."
S gjashti: Fjala e Allahut t Lartsuar, ku thot:"Prve atyre q pendohen, besojn dhe bjn
vepra t mira. Atyre Allahu do t'ua shndrroj t kqijat e tyre n t mira dhe Allahu sht
Fals i Madh, Mshirplot." [el Furkan: 70]
Ky sht prgzimi m i madh pr t penduarit, nse pendimit t tyre u bashkngjitet besim dhe
vepr e mir, t cilat jan domethnia e pendimit.
Ibn Abasi (Allahu qoft i knaqur prej tij!) ka thn:"Nuk e kam par t Drguarin e Allahut
(Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) t gzohet m shum sesa sht gzuar kur zbriti
ky ajet (i msiprm) dhe ajeti:"Ne t kemi dhn ty fitore t qart, q Allahu t t'i fal
gjynahet, t kaluara dhe t ardhshme, t plotsoj Mirsin e Tij mbi ty dhe t t udhzoj ty
n Rrugn e Drejt." [el Fet'h: 1]
S shtati: do e keqe q ka br i penduari, ajo i shndrrohet atij n t mir si rezultat i pendimit t
tij, sepse ai sht penduar pr at t keqe dhe pendimi prej do gjynahu sht vepr e mir. Kshtu
q, do gjynah q ai ka br, hiqet me pendimin i cili z vendin e tij, dhe kjo sht pun e mir,
duke iu vendosur kshtu, n vend t do t keqe nj e mir.

Kjo e mir mund t jet e barabart me t keqen q ka br, ose m e madhe apo m e vogl se ajo,
n varsi me sinqeritetin n pendim.
I Madhruar qoft Allahu, Zoti i botve, Bujari m i Madh, Bamirsi m i But! Nuk ka t adhuruar
tjetr prve Tij dhe Ai sht i Mshirshmi, Mshirploti.
kthehu lart

Kapitulli i nnt

A pranohet pendimi prej nj gjynahu nse vazhdon n nj gjynah tjetr


Mutezilit thon:"Ai q vazhdon n nj gjynah tjetr, nuk konsiderohet i penduar, sepse nuk ka
dallim mes gjynaheve".
Ndrsa pasuesit e Sunetit, t gjith ata e kundrshtojn kt dhe thon se pendimi i atij q vazhdon
n nj gjynah tjetr, t nj lloji tjetr nga ai i pari, sht i sakt dhe i pranuar.
Argumenti i atyre q e konsiderojn t sakt kt pendim sht: Prderisa pranohet Islami i atij q
pendohet prej kufrit edhe nse vazhdon t bj ndonj gjynah pr t cilin nuk sht penduar, po
kshtu pranohet pendimi i atij q pendohet nga nj gjynah i caktuar edhe nse vazhdon n nj
gjynah tjetr.
Nj njeriu mund t'i jepet mundsia q t pendohet prej nj gjynahu t caktuar dhe nuk i jepet pr nj
gjynah tjetr t ndryshm nga i pari. Pr shembull: Dikush mund t bjer n zina (imoralitet) dhe t
pij alkoolin, kjo gj para se t martohet. Nse ai martohet, atij i formohen kushtet pr t'u penduar
nga zinaja, duke ulur shikimin dhe duke ruajtur pjest e turpshme t tij. Nse ky pendohet nga
zinaja por nuk pendohet nga pirja e alkoolit, ather prfundimi sht ose pranimi i pendimit prej
zinas, ose mospranimi i saj, prderisa ai vazhdon t pij alkoolin. Sipas ksaj t dyts, gjendja e tij
pas pendimit prej zinas sht e njjt me at para pendimit, e cila do t thot t barazosh ndrmjet
brjes s gjynahut dhe lnies s tij! Por kt gj nuk e pranon mendja e pastr dhe as ai q ka dije
pr Allahun, pr t Drguarin e Tij dhe pr Fen e Vrtet, por ai q pretendon se logjika sht
gjykatsi, ai vjen me gjra t uditshme dhe prgjigjet me gjra t panjohura m par.
Imam en Nevevi (Allahu e mshiroft!) ka thn:"Pendimi prej nj gjynahu sht i sakt (pranohet)
edhe nse vazhdohet kryerja e nj gjynahu tjetr."
Ai gjithashtu thot:"Njeriu duhet t pendohet prej t gjitha gjynaheve dhe nse ai pendohet vetm
prej disave, ai pendim pranohet prej tij, sipas dijetarve t s Vrtets, por ngel q ai t pendohet
nga t tjerat."
kthehu lart

Kapitulli i dhjet

A prishet pendimi nse prsritet i njjti gjynah


Disa njerz kan vn kusht pr pranimin e pendimit, mosprsritjen e atij gjynahu dhe e
konsiderojn prsritjen e tij si argument pr prishjen e pendimit dhe mospranimin e tij.

Por shumica e dijetarve jan t mendimit se nj gj e till nuk sht kusht, por pendimi i sakt
qndron n frenimin prej atij gjynahu, pendimin dhe thyerjen e zemrs pr brjen e tij dhe vendimin
e prer se nuk do t'a prsris her tjetr. Pas ksaj, nse ai e prsrit at gjynah, duke qen se kur u
pendua vendosi q mos t'a prsris m at, ai sht njsoj sikur t kishte br nj gjynah pr her t
par, duke mos iu prishur pendimi i par prej t njjtit gjynah.
O ti vlla mysliman, dije se kjo shtje sht e ndrtuar mbi nj baz, e cila sht: Nse njeriu
pendohet pr nj gjynah t br dhe pastaj e prsrit at, a i kthehet atij e keqja e atij gjynahu, n
mnyr q ta meritoj dnimin pr gjynahun e par dhe pr prsritjen e tij, nse ai vdes duke
vazhduar t'a bj at, apo ai i pari sht fshir plotsisht dhe dnimi pr t nuk i kthehet m, por do
t dnohet vetm pr t fundit?
N kt shtje ka dy mendime:
Mendimi i sakt sht se e keqja e gjynahut t par nuk kthehet m, edhe nse ai e prsrit at,
sepse at gjynah e ka fshir pendimi dhe sht njsoj sikur t mos jet kryer, sikur t mos ket qen,
kshtu q nuk i kthehet m atij, por ai q i kthehet sht gjynahu i ri dhe jo i vjetri.
Argumenti yn pr kt gj sht si vijon:
1. Pr kt shtje ekziston hadith i prer nga i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut
qofshin mbi t!), i cili nuk l vend pr fjaln e askujt prej njerzve.
Ebu Hurejra (Allahu qoft i knaqur prej tij!) transmeton prej t Drguarit (Paqja dhe bekimi i
Allahut qofshin mbi t!), i cili flet pr Zotin e tij, n nj Hadith Kudsij dhe thot:
"Nj njeri bri nj gjynah, pastaj tha:'O Zoti im! Ma fal gjynahun tim!' Allahu i Lartsuar
thot:'Robi Im bri gjynah, por e msoi se ai ka nj Zot q i fal gjynahet dhe q dnon pr shkak t
tyre.' Pastaj kthehet dhe bn prsri gjynah, pastaj thot:'O Zoti im! Ma fal gjynahun tim!' Allahu i
Lartsuar thot:'Robi im bri gjynah, por e msoi se ai ka nj Zot q i fal gjynahet dhe q dnon pr
shkak t tyre.' Pastaj kthehet dhe bn prsri gjynah, pastaj thot:'O Zoti im! Ma fal gjynahun tim!'
Allahu i Lartsuar thot:'Robi im bri gjynah, por e msoi se ai ka nj Zot q i fal gjynahet dhe q
dnon pr shkak t tyre.' Puno 't duash, sepse Un t'a kam falur ty!'"[41]
[41] E ka nxjerr Buhariu dhe Muslimi.

Imam en Nevevi, n shpjegimin e Sahihut t Muslimit, nn temn "Pranimi i pendimit prej


gjynaheve edhe nse ato prsriten bashk me pendimin", thot:"Kjo shtje ka kaluar me ne n
fillim t Kapitullit t Pendimit, dhe kto hadithe t ksaj teme jan t qarta dhe t dukshme n
argumentimin e ksaj. Sikur gjynahu t prsritej njqind her, nj mij her apo m shum, dhe
pas do gjynahu ai pendohet, pendimi i tij pranohet dhe gjynahet e tij rrzohen. Edhe nse ai
pendohet nj her pr t gjitha s bashku, pendimi i tij sht i sakt."
Kuptimi i Fjals s Allahut pr at q e prsriti gjynahun n Hadithin e msiprm:"Puno 't
duash, sepse Un t'a kam falur ty!", kuptimi i ksaj sht: Meq ti pas do gjynahu pendohesh, Un
t'a kam falur ty!
Them (autori):"Ajo q sht prmendur n fillim t Kapitullit t Pendimit, n Sahihun e Muslimit,
sht:

"Nse ai pendohet sinqerisht, sipas rregullave dhe kushteve t pendimit, pastaj e prsrit at gjynah,
atij i shkruhet gjynahu i dyt dhe nuk i prishet pendimi i par. Ky sht medh'hebi (rruga) e Ehli
Sunetit n t dyja kto shtje, ndrsa mutezilit i kan kundrshtuar ata. Shokt tan (prej
dijetarve) kan thn:'Edhe nse prsritet pendimi dhe gjynahu, ai pranohet.'"
2. Prej Emrave t Bukur t Allahut sht edhe "et Tevab" (Pranues i Madh i pendimit).
El Halijmi, n shpjegimin e domethnies s ktij Emri t Allahut, thot:"Allahu sht Ai, i Cili i
kthehet robit t Tij me begatit e Mshirs s Tij, sa her q robi kthehet n bindjen ndaj Tij dhe
pendohet pr thyerjen e Urdhrit t Tij. Ai nuk ia fshin atij t mirat q ka pas br dhe nuk ia ndalon
Mirsin q i ka premtuar atij q i bindet Atij!"
Ndrsa el Hattabi thot:"Ai sht i Cili ia fal gjynahun dhe ia pranon pendimin robit t Tij. Sa her
q prsritet pendimi, prsritet edhe pranimi."
3. Prsritja e gjynahut nuk sht si kufri, i cili i fshin veprat e bra, pasi q kufri ka natyr tjetr
nga ajo e gjynahit:
S pari, kufri i fshin t gjitha veprat e mira t mparshme, ndrsa gjynahu jo.
S dyti, gjynahu nuk sht kufr dhe vepruesi i gjynahut nuk sht kafir, as nuk do t qndroj
prgjithmon n Zjarr.
N fakt, ky sht drejtimi i pasueseve t epsheve dhe bidatit, prej havarixhve dhe mutezilive, t
cilt thon se vepruesi i gjynahut t madh do t jet prgjithmon n Zjarr, edhe nse ai ka vepruar
m par mijra e mijra vepra t mira.
Sigurisht q t dyja kto drejtime jan t gabuara dhe larg Islamit, pasi q ato kundrshtojn
Kuranin, Sunetin, ixhmain dhe mendjen e shndosh.
Allahu i lartsuar thot:
"Sigurisht q Allahu nuk bn padrejtsi as sa grimca e atomit, por nse ka ndonj vepr t
mir, Ai e dyfishin at dhe jep prej Tij shprblim t madh." [en Nisa: 40].
Trheqim vrejtjen ktu pr robin e sprovuar dhe q pendohet shum, se ai duhet t ket parasysh
disa gjra, prej t cilave po prmendim:
Ndonse vazhdimsia e pendimit nuk sht kusht pr pranimin e atij t kaluarit, por ajo sht kusht
pr saktsin e plotsimit dhe dobis s tij, sepse vazhdimsia e pendimit sht nj lloj
qndrueshmrie pr t ciln Allahu ka nxitur q t jet pas pendimit.
Allahu i Lartsuar thot:
"Bhu i qndrueshm, ashtu si je urdhruar, bashk me ata q i kthehen Allahut me pendim
dhe q jan me ty, dhe mos i kaloni caqet (t ndaluarat)! Ai sht Vshtrues i asaj q punoni!"
[Hud: 112]
Gjithashtu, gjejm shembull t mir tek Keab ibn Malik (Allahu qoft i knaqur prej tij!), kur
Allahu e shptoi at pr shkak t sinqeritetit t tij dhe ia fali atij dhe dy shokve t tij, t cilt nuk

shkuan me t Drguarin e Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) n ekspeditn e
Tebukut.
- Keabi tha:"O i Drguari i Allahut! Allahu i Lartsuar m shptoi mua pr shkak t sinqeritetit tim
n fjal, kshtu q prej pendimit tim sht q t mos flas vese t vrtetn, pr sa t jem gjall".
- Thot:"Betohem n Allahun, se nuk njoh ndoknd q Allahu t'a ket sprovuar n thnien e t
vrtets, q kur i thash at fjal t Drguarit t Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi
t!), m shum se mua. Dhe betohem n Allahun, se un nuk kam gnjyer asnjher, q nga ajo dit
e deri m sot dhe shpresoj nga Allahu t m ruaj edhe n kohn q m ka ngelur n kt dynja!"
Prishja e pendimit dhe prsritja e disa gjynaheve mund t jet shpjegim i mospranimit t pendimit
t par dhe fshirje e t mirave q ke br. Kjo gj ndodh n gjynahet e mposhtme:
1. er Rideh dalja nga Feja dhe vdekja n gjendje kufri e hipokrizie:
Allahu i Lartsuar thot:
"Ata t cilt refuzojn (t Vrtetn duke u br mosbesimtar) pas besimit t tyre, pastaj e
shtojn edhe m shum refuzimin, atyre nuk u pranohet pendimi dhe ata jan t humburit.
Ata t cilt kan refuzuar dhe vdesin duke qen mosbesimtar, atyre nuk u pranohet edhe
sikur t flijojn tokn plot me ar. Ata do t ken dnim t dhembshm dhe nuk do t ket
kush t'i ndihmoj." [Al Imran: 90-91]
2. Vazhdimi n pirjen e alkoolit:
I Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) ka thn:
"Kush pi alkool, nuk i pranohet falja pr dyzet sabahe. Nse ai pendohet, Allahu ia fal atij. Nse i
kthehet prsri alkoolit, atij nuk i pranohet falja dyzet sabahe dhe nse pendohet, Allahu ia fal atij.
Nse i kthehet prsri alkoolit, atij nuk i pranohet falja dyzet sabahe, dhe nse pendohet, Allahu ia
fal atij! Nse ai kthehet pr t katrtn her, atij nuk i pranohet falja pr dyzet sabahe dhe nse ai
pendohet, Allahu nuk ia fal atij dhe do i jap t pij nga lumi el Hibal."[42]
[42] (Sahih) E ka nxjerr Tirmidhiu dhe Ahmedi. el Hibal sht lngu q del nga pjekja e banorve t Zjarrit.

Prej gjrave q duhet t ket parasysh ai q pendohet, sht se fjala e t Drguarit t Allahut (Paqja
dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!), n Hadithin Kudsij t prmendur m par:"Puno 't duash,
sepse Un t'a kam falur ty!", nuk ka liri dhe leje nga Allahu pr kryerjen e gjynaheve dhe krimeve,
por ajo tregon se Allahu ia fal atij, gjendja e t cilit sht kjo: sa her q bn gjynah, pendohet.
Prve ksaj, veimi i ktij personi me kt fjal sht br sepse Allahu e dinte se ai nuk do t
vazhdonte n at gjynah dhe se ai, sa her q bnte gjynah, pendohej. Ky sht nj gjykim i cili
prfshin t gjith ata q jan n t njjtn gjendje. Por pr at njeriun e prmendur n hadith ne
mund t'a themi t prer se Allahu atij ia ka falur gjynahun dhe ia ka pranuar pendimin, njsoj si e
themi prer edhe pr pjesmarrsit n luftn e Bedrit dhe pr t gjith ata t cilt i Drguari i
Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) i ka prgzuar me Xhenet, apo se i jan falur
gjynahet. As i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) dhe as Sahabet nuk
kan kuptuar nga kjo fjal se ai e ka t lejuar t bj gjynahe dhe t thyej Urdhrat e Allahut, apo t

lirohet nga kryerja e obligimeve. Prkundrazi, kta prpiqeshin m shum, ruheshin dhe e kishin
frik Allahun m shum se para prgzimit, si kan qen dhjet t prgzuarit me Xhenet.
Ebu Bekr es Sidiku ruhej shum dhe ishte shum i devotshm ndaj Allahut. Po kshtu edhe Umeri.
Ata e dinin se prgzimi i prer sht i kufizuar me kushtet e tij dhe qndrueshmria n at gjendje
deri n vdekje. Ashtu si dhe sht i kufizuar me largimin e pengesave t ksaj, por askush prej tyre
nuk ka kuptuar nga kjo fjal se ai sht i lir t veproj 't doj prej veprave (t kqija e t mira).
kthehu lart

Kapitulli i njmbdhjet

Pendimi i atij i cili nuk ka mundsi t'a kthej at hak q ka shkelur


Kjo mund t prfytyrohet n t drejtat e Allahut dhe n t drejtat e njerzve.
S pari: N lidhje me t drejtat e Allahut mbi njerzit, si p.sh. lnia e namazit me vetdije dhe pa
arsye justifikuese, duke qen me vetdije se namazi sht i detyrueshm dhe m pas pendohesh pr
kt mangsi.
N lidhje me kt shtje, seleft jan ndar n dy grupe:
Grupi i par thot: Pendimi i ktij personi realizohet duke u piklluar pr at q ka ln mangt dhe
duke u prpjekur q t'i kompensoj ato namaze t detyrueshme q ka ln pa falur, d.m.th. t'i fal
kaza.
Kjo sht fjala e katr imamve t medhhebeve, e disa t tjerve prve tyre.
Grupi i dyt thot: Pendimi i tij realizohet duke vepruar mir q ktej e tutje, ndrsa kompensimi i
atyre q kan kaluar nuk bn dobi dhe as nuk pranohet prej tij, as nuk e ka t detyrueshme.
Kjo sht fjala e Dhahirive atyre q mbshteten n kuptimin e drejtprdrejt t teksteve t
sheriatit, si dhe e nj grupi prej selefve.
Argumentet e atyre q e konsiderojn t detyrueshm faljen e tyre kaza:
Fjala e t Drguarit t Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!):"Kush ka qen n gjum
n kohn e namazit, apo e ka harruar nj namaz, ather t'a fal at, kur t'a kujtoj at!"[43]
[43] E ka nxjerr Buhariu (2/70 Fet'h) dhe Muslimi (684).
Sipas ktyre, prderisa falja kaza sht e detyrueshme pr at q ka qen n gjum apo q e ka
harruar nj namaz, duke qen se nuk e kan br kt me qllim, ather pr at q e ka ln me
qllim sht m primare q t'i fal kaza namazet e lna.
Ai kishte pr detyr dy gjra: Faljen e namazit dhe kryerjen e saj n kohn e vet. Meq e ka ln
njrn, ather ngel tjetra.

Nse njeriu nuk e arrin t gjith mirsin e nj vepre, ather t arrij prej saj sa t mund, d.m.th.
t falet pas kalimit t kohs s namazit.
I Drguari (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) ka thn:"Nse u ngarkoj me dika, veproni
prej saj sa t mundni!" Kshtu q, ky mundet t'a fal namazin pas kohs s tij dhe si rrjedhoj, e ka
detyr t kryej prej tij sa t mundet.
Si mund t imagjinohet pr sheriatin q t bj lehtsim pr at person q e l namazin me qllim,
duke kundrshtuar Allahun dhe t Drguarin e Tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!),
ndrsa n ann tjetr e bn at t detyrueshm pr at q ka qen n gjum apo e ka harruar nj
namaz?!
I Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) e vonoi faljen e namazit t
ikindis, n ditn e lufts s Ahzabit, deri pas perndimit t diellit. Kjo tregon se kryerja e namazit
pas daljes s kohs s tij sht e lejuar edhe nse e ke ln at me qllim, qoft me arsye, si n kt
rast, apo pa arsye. Vonimi i namazit nga koha e tij ndryshon n lidhje me marrjen gjynah apo
mosmarrjen, dhe jo nse falja e tij kaza sht e detyrueshme apo jo.
do i penduar e ka rrugn t hapur pr t'u penduar, kshtu q si mund t'i mbyllet kjo der dhe t'i
hidhet n qaf gjynahu i lnies s namazit?! Kjo nuk prputhet me bazat e sheriatit, me urtsin,
mshirn dhe prkujdesjen e tij pr realizimin e interesave dhe dobive t njerzve, n kt bot dhe
n botn tjetr.
Kto jan argumentet kryesore me t cilat mund t argumentohen thnsit e ksaj fjale.
Argumentet e pals tjetr:
Nse nj adhurim i caktuar urdhrohet t kryhet sipas nj forme apo kohe t caktuar, ather i
urdhruari nuk mund t konsiderohet se e ka zbatuar urdhrin, vetm nse e kryen at ashtu si sht
krkuar prej tij.
Falja e namazit pas daljes s kohs s tij, sht njsoj sikur t falesh n drejtim tjetr nga ai i Kibles,
apo sikur t bje sexhde mbi fytyr n vend t ballit, e kshtu.
T drejtat e Allahut, t cilat jan t kufizuara me nj koh t caktuar, Allahu nuk i pranon ato vese
n at koh t caktuar. Ashtu si nuk pranohen nse kryhen para hyrjes s kohs, po ashtu nuk
lejohen edhe pas daljes s saj. Ai q thot: Un do t agjroj muajin e Shevalit n vend t
Ramazanit, sht njsoj si ai q thot: Un do t agjroj muajin Shaban, i cili vjen pas Ramazanit.
Por q t dyja kto jan t papranueshme.
I Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) ka thn:"Kush e l namazin e
ikindis, atij i fshihen t gjitha punt."[44]
N nj transmetim tjetr thuhet:"Atij q i shpton pa falur namazi i ikindis, sht njsoj sikur t'i
jet ndar familja dhe pasuria e tij."[45]
Sikur t kishte rrug pr arritjen dhe kompensimin e tij, nuk do t'i fshiheshin t gjitha punt dhe nuk
do t'i ndahej familja e pasuria.
Kjo gj (falja e namazit kaza) nuk sht prcjell nga i Drguari (Paqja dhe bekimi i Allahut
qofshin mbi t!), i cili thot:"do vepr q nuk kryhet sipas shtjes son, ajo sht e refuzuar."[46]

Kshtu q, nse vrtetohet se kjo vepr sht e refuzuar, ather del se ajo nuk sht e sakt dhe as e
vlefshme.
Argumentimi i tyre me hadithin:"Kush ka qen n gjum n kohn e namazit, apo e ka harruar nj
namaz, ather t'a fal at, kur t'a kujtoj at!" sht i pasakt, sepse nj vepr e varur nga nj kusht,
rrzohet me rrzimin e tij (kushtit).
Kshtu q, nuk iu ka ngelur vese t argumentuarit me krahasimin (kijasin) e atij q e ka ln
namazin me qllim dhe q meriton t dnohet me at q e ka ln at me arsye t justifikueshme n
sheriat, i cili nuk i sht adresuar gjynahut apo shkujdesjes, si ka ardhur n hadithin e sakt:"Gjumi
nuk sht shkujdesje, por shkujdesje sht kur je zgjuar dhe e vonon namazin derisa t hyj koha e
namazit tjetr q vjen pas tij."[47]
[44] E ka nxjerr Buhariu (2/31-66 - Fet'h).
[45] E ka nxjerr Buhariu (2/30 Fet'h) dhe Muslimi (626).
[46] E ka nxjerr Muslimi (12/16 Nevevi).
[47] E ka nxjerr Muslimi (681).

A ka n bot krahasim m t pasakt e m t kot se ky?!


Prve ksaj, ai q ishte n gjum, nuk e ka vonuar namazin nga koha e tij, sepse koha e tij, n kt
rast, sht koha n t ciln sht urdhruar q t'a kryej namazin, d.m.th. kur t zgjohet apo t
kujtohet, si ka thn i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!):"Kush ka
qen n gjum n kohn e namazit, apo e ka harruar nj namaz, ather t'a fal at kur t'a
kujtoj, sepse ajo sht koha e tij. Allahu i Lartsuar thot:"Fale namazin n kujtimin Tim."
[Ta ha: 14]
Te shum dijetar t gjuhs, kuptimi i ktij ajeti sht:"Kur t m kujtosh mua", apo "n kohn
kur t m kujtosh."
Sipas ksaj, i Drguari (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) nuk e ka falur namazin e
sabahut n ditn e el Vadi, t cilin e fali pas lindjes s diellit, vese n kohn e tij vrtet.
Fjala juaj:"Ky sht i penduar, si mund t'ia mbyllni atij dern e pendimit dhe t'i hidhni n qaf
gjynahun e lnies s namazit?!"
Allahu na ruajt nga mbyllja e asaj dere q ka hapur Allahu pr t gjith robrit e tij mkatar, der
t ciln nuk ia ka mbyllur askujt, deri n vdekjen e tij, apo deri sa t lind dielli nga perndimi i tij!
Por ne po diskutojm pr mnyrn e pendimit t tij dhe realizimin e atij pendimi; a e ka t
detyrueshme faljen e namazeve t lna, apo duhet t vazhdoj me vepra t mira q tani e tutje,
ndrsa ato q kan kaluar t mos llogariten as pr t dhe as kundra tij?
N kt rast, ai sht njsoj si mosbesimtari q bhet musliman, i cili nuk ka pr detyr t
kompensoj t gjitha ato q i kan kaluar prej urdhrave, qoft kufri i tij origjinal apo q ka dal nga
Islami pasi q ka qen musliman, pr t cilin jan bashkuar sahabet unanimisht, duke mos krkuar
prej murtedinve faljen kaza t namazeve t lna, kur ata u kthyen n Islam.
Kshtu q, m parsore pr t'u marr sht fjala se pranimi i pendimit t lnsit t namazit nuk
qndron n kompensimin e namazeve t lna, duke i falur ato kaza. Dhe Allahu e di m mir.

S dyti: N lidhje me t drejtat e njerzve.


Kjo mund t prfytyrohet n disa shtje:
E para: Nj person q vjedh pasuri prej dikujt dhe m pas pendohet, por nuk mundet q t'ia kthej
at pronarit t saj, apo trashgimtarve t tij, ose pr shkak se ai nuk i njeh ata, ose se ata kan
vdekur t gjith, apo pr ndonj shkak tjetr.
Pr pendimin e ktij ka kundrshtim.
Nj grup thot se pr t nuk ka pendim derisa t'ia kthej t drejtat atyre q i kan. Nse nuk e bn
kt, ather atij i merret haku n Ditn e Llogaris, duke marr prej veprave t mira t tij apo duke
e ngarkuar me t kqijat e atij tjetrit. Rrug tjetr nuk ka, sepse kjo sht e drejt e njeriut dhe
Allahu nuk l gj pa uar n vend prej t drejtave t njeriut.
Ndrsa nj grup tjetr thot se dera e pendimit sht e hapur pr t dhe se Allahu nuk e ka mbyllur
pr asknd dern e pendimit. Por pendimi i tij sht q t'i jap sadaka ato t holla q ka vjedhur,
duke qen zvends i pronarve t tyre n to, d.m.th. sadakaja t'u llogaritet atyre. Ndrsa n Ditn e
Llogaris, ata kan t drejt t zgjedhin; nse e pranojn sadakan e dhn prej tij, apo duan t'i
marrin hakun me vepra t mira t marra nga ai. Ndrsa ajo sadaka q ai ka dhn, n kt rast i
llogaritet atij, sepse Allahu nuk e humb sevapin e saj dhe as nuk i bashkon t dyja ato pr pronart e
par.
Kjo sht edhe fjala e nj grupi prej sahabeve, si sht prcjell nga Ibn Mesudi, Muavija dhe
Haxhaxh ibn esh Shair (Allahu qoft i knaqur prej tyre!).
Po kshtu veprohet edhe me gjn e gjetur nse nuk gjendet pronari i saj pas krkimit t tij dhe
gjetsi nuk dshiron t'a mbaj at pr vete, ather e jep at sadaka n llogari t pronarit t saj.
E dyta: Nse dikush lidh marrveshje me dik tjetr pr nj pun q sht haram, si p.sh. marrja e
pagess nga e pamoralshmja, apo nga kngtarja, ose shitsi i alkoolit, dshmitari i rrejshm, etj.
dhe m pas pendohet, duke qen se ato t holla jan n dorn e tij apo asaj. Si t veproj n kt
rast?
Nj grup dijetarsh thot se ato t holla duhet t kthehen te pronari i tyre, sepse ato jan pron e tij,
ndrsa ai tjetri nuk i ka fituar ato me pun t lejuar n sheriat.
Ndrsa nj grup tjetr thot se pendimi i tij bhet duke i dhn ato sadaka dhe t mos ia kthej
pronarit t tyre. Kjo sht edhe zgjedhja e dijetarit t Islamit, Ibn Tejmije (Allahu e mshiroft!),
dhe kjo sht m e sakta e thnieve, pasi q pronari i atyre t hollave i dha ato kundrejt nj prfitimi
t ndaluar, prve ksaj, si mund t'i lejohet atij t marr edhe mallin edhe mimin e tij?
Si mund t'i kthehet atij ajo pasuri, me an t s cils ai pati mundsi t kryente haramin dhe me po
t njjtn pasuri, t'i jepet mundsia q ai t'a prsris at haram?!
A nuk sht kjo gj ndihmes pr n vepra t kqija dhe arroganc?
A prputhet kjo me drejtsin e sheriatit, q t pamoralshmit t'i kthehen t gjitha ato q pagoi
kundrejt shfryrjes s epsheve t tij n haram, duke i marr ato t holla me t mir apo me forc nga
ajo me t ciln ai bri imoralitet?!
kthehu lart

Kapitulli i dymbdhjet

T drejtat e njerzve
Prej rregullave t pendimit, nse ai ka lidhje me t drejtat e ndonj njeriu, jan gjithashtu pikat e
mposhtme:
I penduari duhet t nxjerr nga vetja e tij at hak q i ka shkelur tjetrit; ose duke ia shlyer at, ose
duke i krkuar q t'ia bj hallall, pasi q e ka pranuar at padrejtsi q ka br n sy t tjetrit, edhe
nse ajo e drejt e shkelur sht pasuri, apo krim n trupin e tij apo t ndonj t afrmi t tij. I
Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) ka thn:"Kush i ka br vllait t
tij ndonj padrejtsi n pasuri apo trup, ather t krkoj q ai t'ia bj hallall sot, para se t vij
ajo dit, ku nuk do t ket dinar e as dirhem, por vepra t mira e t kqija."
Nse padrejtsia ka qen duke folur keq pr vllan tnd, duke e mbajtur me goj apo duke e
akuzuar n nder, ather a sht kusht pr pendimin prej ksaj, t njoftuarit e hollsishm atij dhe
krkimi i faljes prej tij, apo mjafton t pohoj se ai ka folur keq pr t dhe nuk sht kusht tregimi
se far ka thn pikrisht?
Apo nuk sht kusht as njra dhe as tjetra, por mjafton t pendohet tek Allahu, ndrmjet tij dhe Zotit
t tij?
Pr kt ka tre mendime n mesin e dijetarve:
Nga Ahmedi jan prcjell dy transmetime, njri thot se sht kusht, ndrsa tjetri thot jo.
Ndrsa ajo q njihet n medhhebin Shafii, Hanefi dhe Maliki, sht kushtzimi i njoftimit t tjetrit
dhe krkimi prej tij q t ta bj hallall. Kjo sht prmendur n librat e tyre.
Kta jan argumentuar me fjaln e t Drguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!): "Kush
i ka br vllait t tij ndonj padrejtsi n pasuri apo trup, ather t krkoj q ai t'ia bj hallall
sot"
Gjithashtu thon:"N kt krim jan bashkuar dy t drejta: nj e drejt e Allahut dhe nj e drejt e
njeriut. Kshtu q, pr t'u penduar prej tij, duhet marr aprovimi i njeriut pr zbritjen nga e drejta e
tij duke t'a br hallall, ndrsa ndrmjet teje dhe Allahut sht pendimi."
Pr kt shkak, pendimi i atij q vret nj njeri, bhet duke i dhn kujdestarit t t vrarit t drejtn
pr t vendosur: nse ai do, krkon marrjen e gjakut dhe nse do, ia fal at. Po kshtu edhe pendimi
i atij q u pret rrugn njerzve.
Ndrsa mendimi tjetr sht se njoftimi i vllait tnd pr fjalt e kqija q ke thn pr t, shpifjen
dhe mbajtjen e tij n goj, nuk sht kusht pr pranimin e pendimit, por mjafton t pendohesh tek
Allahu dhe m pas t'a prmendsh pr mir at vlla n t njjtat vende dhe tubime, ku ke folur keq
pr t. Kshtu, e ndrron prgojimin e tij me fjal t mira dhe lvdata pr t, ndrsa akuzimin e tij
n nder, e ndrron me prmendjen e pastrtis dhe pafajsis s tij, si dhe krkon falje pr t tek
Allahu, aq sa e ke prgojuar.
Kt mendim ka zgjedhur edhe dijetari yn, Ebu el Abas ibn Tejmije (Allahu e mshiroft!).

Thnsit e ksaj fjale jan argumentuar kshtu:"Njoftimi i tij pr fjalt e kqija t thna pr t, sht
trsisht negative dhe nuk prmban asnj lloj dobie e t mire, pasi q atij nuk i shtohet vese
ofendim, rndim dhe mrzitje, ndrkoh q para dgjimit t saj, ai ka qen i qet. Prve ksaj,
ndodh q pas dgjimit t atyre fjalve, t mos i duroj ato dhe t'i shkaktohet dm n trup apo
shpirt."
Sigurisht q vepra me pasoja t atilla, nuk sht e lejuar n sheriat dhe aq m pak, t jet e
detyrueshme dhe e urdhruar.
Gjithashtu thon:"Ndodh q njoftimi i tij me ato fjal, t jet shkak pr hapjen e armiqsis dhe t
lufts ndrmjet tyre, duke e shndrruar kshtu prgojimin e shpifjen n nj sherr m t madh se ai,
gj e cila sht n kundrshtim me bazat e sheriatit, i cili thrret n bashkimin e zemrave,
mshirimin e njri-tjetrit, butsin dhe dashurin me njri-tjetrin."
Por ka dallim ndrmjet ksaj t drejte dhe t drejts n pasuri dhe dallimi sht n dy gjra:
E para: Ai mund t prfitoj prej atyre t hollave nse ia kthen ato, kshtu q nuk lejohet t fshihen
nga ai, sepse ato jan e drejt e plot e tij, kshtu q duhen dorzuar tek ai, ndryshe nga prgojimi e
shpifja, pr t cilat ai nuk ka ndonj prfitim nse njoftohet me to, prkundrazi, vetm dm e sherr.
Pra, kto t dyja nuk mund t krahasohen kurr me njra-tjetrn.
E dyta: Nse e njofton at pr disa t holla q i ke marr atij, apo q i ke gjetur dhe ato jan t atij,
ai nuk do t dmtohet dhe as nuk do t mbillet tek ai urrejtje e armiqsi, prkundrazi, kjo gj mund
t'a gzoj at. Ndryshe nga t njoftuarit e tij me dika q i ka grisur nderin pr gjith jetn e tij.
Kshtu q kto t dyja nuk mund t krahasohen me njra-tjetrn dhe si e ke vn re, ky sht
mendimi i sakt n kt shtje, por Allahu e di m mir.
kthehu lart

Kapitulli i trembdhjet

Pendimi i atij q shpif pr t ndershmen dhe i atij q gnjen


Pendimin e atij q shpif pr t ndershmin, e ka prmendur Ibn el Kajim (Allahu e mshiroft!), n
librin "Medarixhu es salikin", ku thot:
"Pendimi i shpifsit bhet duke prgnjeshtruar veten e tij, sepse kjo sht e kundrta e gjynahut q
ai ka kryer dhe me t cilin ka grisur nderin e muslimanit. Pendimi i tij nuk sht i vlefshm vetm
nse prgnjeshtron vetveten e tij, me qllim q t mohoj turpin q ia ka veshur viktims s
shpifjes s tij, gj e cila sht qllimi i t penduarit e tij.
Ndrsa fjala e atyre q thon se pendimi i tij sht t thot: I krkoj falje Allahut nga shpifja, duke e
pranuar se kjo gj sht e ndaluar, kjo fjal e tyre sht e dobt, pasi q n kt rast, viktima nuk ka
asnj lloj dobie dhe as nuk e rifiton pastrtin e nderit dhe ndrgjegjes s tij nga ajo shpifje q i
sht veshur. Kshtu q, nuk sht realizuar qllimi i t penduarit nga ky gjynah, pasi q ai prmban
dy t drejta: nj t drejt t Allahut, e cila sht ndalimi nga shpifja pr t ndershmin dhe pendimi
prej tij sht duke krkuar falje tek Allahu, duke e pranuar se ke br gjynah, duke u piklluar pr
at dhe duke vendosur se nuk do t'a prsritsh m. Dhe nj t drejt t njeriut, e cila sht hedhja
pluhur mbi nderin e tij, kshtu q pendimi prej tij bhet duke prgnjeshtruar vetveten. Pra, t
penduarit nga ky gjynah, realizohet duke i bashkuar t dyja kto gjra: krkimin e faljes nga Allahu
dhe prgnjeshtrimin e vetvetes.

Nse thuhet: Sikur ai t jet i sinqert dhe t'a ket par imoralitetin me syt e tij, pastaj e prhap at,
ather si mund t'a prgnjeshtroj vetveten dhe t thot se ka gnjyer, pastaj kjo t jet prej
realizimit t plot t pendimit t tij?!
Ather thuhet: Ky sht problemi pr shkak t t cilit thnsi i asaj fjale ka thn:"Pendimi i tij
realizohet duke pohuar ndalimin e shpifjes dhe duke krkuar falje pr t." Ktu sht nevoja pr t
sqaruar gnjeshtrn me t ciln ka gjykuar Allahu kundra shpifsit, duke thn se ai sht gnjeshtar
tek Allahu, edhe nse lajmi i tij sht n prputhje me realitetin.
Pr t sqaruar kt, themi: Me fjaln "gnjeshtr", jan pr qllim dy gjra:
E para: Lajmi q nuk sht n prputhje me realitetin, dhe ai sht dy llojesh: gnjeshtr e
qllimshme dhe gnjeshtr e paqllimshme. Gnjeshtra e qllimshme sht e njohur, ndrsa
gnjeshtra e paqllimshme sht si ajo e Ebu Senabil-it, kur dha gjykim pr gruan t cils i vdes
burri, se ajo duhet t pres katr muaj e dhjet dit, q t'i lejohet t martohet me dik tjetr. Por i
Drguari (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) tha:"Ebu Senabil ka gnjyer."[48]
Kjo lloj gnjeshtre sht gnjeshtr e paqllimshme dhe kuptimi i saj sht se thnsi i asaj fjale ka
gabuar.
E dyta prej llojeve t gnjeshtrs sht ai lajm i cili nuk lejohet t prhapet, edhe nse ai sht i
vrtet dhe n prputhje me realitetin. Shembull pr kt sht lajmi i atij q shpif pr dik dhe nuk
ka dshmitar q t'a ken par imoralitetin me syt e tyre, prve vetes s tij. Ky person sht
gnjeshtar n gjykimin e Allahut, edhe nse lajmi i tij sht i vrtet. Pr kt shkak, Allahu i
Lartsuar thot:"Prderisa ata nuk solln dshmitar, ather tek Allahu, ata jan
gnjeshtart." [en Nur: 13]
Pr kt person, Allahu ka dhn vendim q t ndshkohet me dnimin e trilluesit gnjeshtar, edhe
nse lajmi i tij sht i vrtet.
Sipas ksaj, pendimi i tij nuk mund t realizohet, derisa t pohoj se ai sht gnjeshtar tek Allahu,
ashtu si ka thn Allahu pr t. Nse ai nuk e pohon se sht gnjeshtar, prderisa Allahu e ka
quajtur gnjeshtar, ather far pendimi mund t ket pr t?!
A nuk sht kjo kmbngulje dhe shfaqje e kundrshtimit pr vendimin e Allahut t Lartsuar, me
t cilin vendim, Ai ka gjykuar kundra tij?!"[49]
[48] Ky hadith sht i sakt.
[49] "Medarixhu es Salikin" (1/363-365).

kthehu lart

Kapitulli i katrmbdhjet

Pendimi i vjedhsit, t cilit i sht prer dora n dnim


Pr pendimin e vjedhsit, t cilit i sht prer dora n dnimin e vjedhjes, ka kundrshtim n mesin
e dijetarve; nse kthimi i plaks s vjedhur sht apo jo kusht pr realizimin e pendimit?

Ata jan pajtuar se prej kushteve t vlefshmris s pendimit t tij, sht kthimi i plaks s
vjedhur, nse e posedon at plak.
Por ata jan kundrshtuar, pr rastin kur ajo plak sht konsumuar apo sht prishur nga vjedhsi.
Imam Shafiu dhe Ahmedi (Allahu i mshiroft!) thon:"Pr t qen pendimi i tij sa m i plot, ai
duhet t'ia kompensoj at q i ka vjedhur pronarit t saj. Kjo sht detyr e domosdoshme pr t,
qoft ai i pasur apo i varfr."
Ndrsa imam Ebu Hanife (Allahu e mshiroft!) thot:"Nse atij i sht prer dora dhe plaka e
vjedhur sht konsumuar, ather ai nuk e ka t detyrueshme kompensimin e saj dhe as nuk
qndron n t vlefshmria e pendimit t tij, pasi q prerja e dors sht shprblimi i prgjithshm i
tij, ndrsa kompensimi sht dnim i teprt, i paligjshme."
Por ndryshon shtja e atij q e posedon ende plakn e vjedhur, pasi q pronari i saj e ka gjetur
plakn e tij dhe marrja e saj prej vjedhsit nuk konsiderohet dnim i dyt pr t, ndryshe nga
kompensimi, i cili sht gjob, pas prerjes s dors s vjedhsit. Kshtu q nuk mund t'i bashkojm
atij dy dnime, at t prerjes s dors dhe at t kompensimit t plaks s vjedhur.
Pr kt shkak, Allahu nuk ka prmendur pr vjedhsin dhe at q i lufton muslimant dnim tjetr
prve zbatimit t dnimit t caktuar kundra tyre.
Ndrsa thnsit e fjals s par thon:"N plakn e vjedhur jan bashkuar dy t drejta: e drejta e
Allahut dhe e drejta e njeriut. T dyja kto t drejta jan t ndryshme nga njra-tjetra, kshtu q nuk
mund t rrzohet njra prej tyre nga tjetra, por duhen uar n vend q t dyja. Prerja e dors sht e
drejt e Allahut, ndrsa kompensimi i plaks s vjedhur sht e drejt e njeriut. Pr kt shkak,
prerja e dors nuk mund t kthehet mbrapsht nse ngrihet shtja te gjykatsi, ndrsa kompensimi
mund t rrzohet, nse pronari i plaks s vjedhur e rrzon at.
Ndrsa dijetart e Medines, imam Maliku e t tjer, zgjodhn nj rrug t mesme, duke thn:"Nse
vjedhsi posedon pasuri, ather duhet t'a kompensoj plakn e vjedhur, edhe pas prerjes s dors.
Ndrsa n t kundrt, nse ai nuk ka pasuri, ather nuk kompenson gj prej saj."
Ky mendim sht shum i mir, m afr bazave dhe drejtsis s sheriatit, si dhe m parsor pr t'u
marr. Dhe Allahu e di m mir.
kthehu lart

Kapitulli i pesmbdhjet

Pendimi i vrassit me paramendim


Njerzit kan rn n kundrshtim: A ekziston ndonj gjynah pr t cilin nuk ka pendim t pranuar?
Shumica e dijetarve thon se pendimi vlen pr t gjitha gjynahet. Pr do lloj gjynahu ka pendim
dhe ai pendim i pranohet mkatarit.
Ndrsa disa t tjer thon:"Pr vrassin me paramendim nuk ka pendim." Kjo sht edhe fjala q
njihet nga Ibn Abasi (Allahu qoft i knaqur prej tij!) dhe njra prej dy fjalve t prcjella nga
Ahmedi (Allahu e mshiroft!).

Pr kt gj, shokt e Ibn Abasit (Allahu qoft i knaqur prej t gjithve atyre!) diskutuan me t
duke i thn:"A nuk ka thn Allahu n suren el Furkan:"dhe nuk vrasin njeri, vrasjen e t cilit
Allahu e ka ndaluar, vese me ndonj t drejt Prve atyre q pendohen, besojn dhe
veprojn mirsi e drejtsi. Ktyre, Allahu do t'ua shndrroj gjynahet n vepra t mira.
Allahu shht Fals i Madh, Mshirplot." [el Furkan: 68-70]
Ndrsa Ibn Abasi (Allahu qoft i knaqur prej tij!) tha:"Ky ajet ka pr qllim kohn e injorancs
(paraislamike), pr shkak se disa njerz kishin vrar dhe kishin br imoralitet, kshtu q erdhn te i
Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) dhe i than:'Ajo tek e cila ti na fton
sht e mir, nse do t na njoftoj se pr ato vepra t kqija q kemi pas kryer ka falje.' Ather
zbriti Fjala e Allahut t Lartsuar:"Dhe ata t cilt nuk adhurojn tjetrknd me Allahun"
ajeti i msiprm. Ky ajet ka zbritur pr ata. Ndrsa ajeti n suren en Nisa, q thot:"Kushdo q
vret qllimisht nj besimtar, shprblimi i tij sht Xhehenemi, ku do t jet prgjithmon.
Mbi t sht edhe Zemrimi e Mallkimi i Allahut, dhe pr t sht prgatitur ndshkim i
madh." [en Nisa: 93]
Kshtu q, nse njeriu e njeh Islamin dhe i mson ligjet e tij, pastaj vret nj besimtar, shprblimi i tij
do t jet Xhehenemi.
Ndrsa Zejd ibn Thabit, kur zbriti ajeti n suren el Furkan:"Dhe ata t cilt nuk adhurojn
tjetrknd me Allahun", tha:"U habitm me butsin e tij dhe pritm shtat muaj, derisa zbriti
ajeti i ashpr pas atij t butit, i cili e abrogoi at."
Ai kishte pr qllim me ajetin e ashpr, ajetin e sures en Nisa, ndrsa me ajetin e but, kishte pr
qllim at t sures el Furkan.
Ibn Abasi (Allahu qoft i knaqur prej tij!) ka thn:"Ajeti n suren el Furkan ka zbritur n Mek,
ndrsa ai i sures en Nisa ka zbritur n Medine dhe at nuk e ka abroguar ajet tjetr."
Kta thon:"Pendimi pr at q vret nj besimtar me paramendim sht i pamundur, pasi q pr
realizimin e tij nuk ka asnj rrug, vetm se me krkimin e brjes hallall nga i vrari, ose duke i
kthyer atij shpirtin. Kjo, sepse pendimi q lidhet me t drejtn e nj njeriu, nuk mund t realizohet
vese me ato t dyja, por q t dyja ato jan t parealizueshme pr vrassin. Ather si mund t jet
i vlefshm pendimi i tij, q ka t bj me t drejtn e nj njeriu, tek i cili ai nuk mund t arrij pr t'i
krkuar q t'ia bj hallall?!"
Kjo nuk sht njsoj si vjedhja e pasuris, kur pronari i saj vdes, pasi q ajo mund t'i kthehet atij
duke e dhn at sadaka, n llogari t pronarit.
Por, nuk mund t na thuhet se shirku sht m i madh se vrasja dhe pr t ka pendim (ather si nuk
mund t ket pendim pr vrassin), pasi q shirku sht e drejt vetm e Allahut dhe pendimi prej tij
sht i mundshm, ndrsa n lidhje me t drejtn e njeriut, pendimi qndron n kthimin e asaj t
drejte dhe n brjen hallall prej tij, gjra t cilat jan t parealizueshme, n rastin e vrasjes.
Ndrsa shumica e dijetarve kan argumentuar me Fjaln e Allahut t Lartsuar:"Thuaj: O robrit
e Mi q keni kaluar caqet kundr vetvetes (me ligsi e gjynahe)! Mos i humbni shpresat nga
Mshira e Allahut, vrtet q Allahu i fal t gjitha gjynahet. Ai sht gjithnj Falsi i Madh,
Mshirploti." [ez Zumer: 53]
Ky ajet sht pr t penduarin.

Gjithashtu, Allahu i Lartsuar thot:"Allahu nuk fal q t'i bhet atij shok, dhe fal prve ksaj,
at q Ai do." [en Nisa: 48]
Ky ajet sht pr at q nuk sht penduar pr gjynahet e tij, pasi q ajeti ka br dallim ndrmjet
shirkut dhe gjynaheve t tjera, ndrsa faljen e tyre e ka lidhur me Dshirn e Allahut.
Gjithashtu, ka ardhur hadith i sakt nga i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin
mbi t!), pr at personin q vrau njqind vet, pastaj u pendua dhe pendimi i bri dobi, pasi q u
konsiderua prej banorve t vendit t mir, pr ku synonte t shkonte.[50]
Gjithashtu, i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) ka prcjell nga Zoti i
tij i Lartmadhruar, se ka thn: "O biri Ademit! Sikur t m vije Mua me gjynahe sa e gjith toka,
pastaj t m takosh Mua dhe t mos m kesh shoqruar shok, ather do t vij tek ti me po aq
falje."[51]
Ndrsa n hadithin e ndrmjetsimit, i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi
t!) thon:"Nxirrini nga Zjarri t gjith ata q kan pasur n zemr qoft edhe sa nj kokrr elbi
besim."[52]
T gjitha kto tekste e shum t tjera si ato, dshmojn se askush prej njsuesve t Allahut nuk do t
qndroj prgjithmon n Zjarr.
Ndrsa ajeti n suren en Nisa, sht si edhe shum tekste t tjera prej teksteve t qortimit e
paralajmrimit, si p.sh. Fjala e Allahut t Lartsuar:"Kushdo q kundrshton Allahun dhe t
Drguarin e Tij, vrtet q pr t sht Zjarri i Xhehenemit ku do t jet prgjithmon." [el
Xhin: 23]
Apo si fjala e t Drguarit t Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) q thot:"Kush e
vret veten e tij me nj hekur, me at hekur, ai do t vras veten e tij prgjithmon n Zjarrin e
Xhehenemit."[53]
[50] Ky hadith sht i sakt dhe i njohur.
[51] Sahih me hadithet e tjera q dshmojn pr t:Sahih Kitabi el Edhkari ve Daifihi (1234/968), i vet autorit.
[52] Hadith i sakt.
[53] Hadith i sakt dhe i njohur.

E shum tekste t tjera t ngjashme me kto, pr komentimin e t cilave dijetart jan ndar n disa
mendime:
Disa thon se ato duhen kuptuar ashtu si kan ardhur, n kuptimin e drejtprdrejt t tyre, d.m.th. se
njerzit, t cilve iu prshtaten ato cilsi, do t jen prgjithmon n Zjarr. Kjo sht fjala e
havarixhve dhe mutezilive.
Vet kta jan kundrshtuar n lidhje me ta:
Havarixht thon se vepruesit e atyre gjynaheve jan kafira, sepse nuk mund t qndroj
prgjithmon n Zjarr, vese kafirat.

Ndrsa mutezilit thon se ata nuk jan kafira, por fasikun/t prishur, q do t qndrojn
prgjithmon n Zjarr.
Kjo, nse ata nuk pendohen pr ato gjynahe t mdha.
Nj grup tjetr thot:"Ky krcnim sht pr ata q e konsiderojn t lejuar at gjynah, pasi q ai
sht kafir, ndrsa ai q e kryen at vepr, duke qen i bindur se ajo sht haram, ai nuk prfshihet
n kt krcnim, edhe pse at e prfshin hyrja n Zjarr fillimisht."
Imam Ahmedi e ka refuzuar kt fjal dhe ka thn:"Nse dikush e konsideron t lejuar at gjynah,
por megjithat ai nuk e kryen at, ai sht kafir n do rast, ndrsa i Drguari (Paqja dhe bekimi i
Allahut qofshin mbi t!) ka thn:"Kush vepron kshtu e kshtu..."
Nj grup tjetr thot:"Ky sht krcnim, moskryerja e t cilit nuk sht mangsi, por lavdi dhe
bujari."
Nj grup tjetr thot:"Kto tekste e t tjera si ato, n t cilat prmenden veprat q meritojn t
dnohen n Zjarr, nuk sht e domosdoshme q meritimi i nj vendimi t zbatohet patjetr, pasi q
vendimi zbatohet n rast se plotsohen shkaqet e tij dhe nse nuk ekziston ndonj penges pr
zbatimin e tij."
Qllimi i ktyre teksteve sht t njoftuarit se filan vepr sht shkak pr t merituar filan dnim.
Por ekzistojn argumente t tjera t cilat argumentojn pr pengesat e zbatimit t atij vendimi; disa
prej tyre jan argumente t prfituara nga unanimi i sahabeve dhe disa t tjera nga vet tekstet
Kuranore apo Profetike.
Pendimi, p.sh. sht penges pr zbatimin e atij vendimi dhe ai sht prfituar nga bashkimi i fjals
s dijetarve, unanimisht. Ndrsa teuhidi, apo njsimi i Allahut sht penges e prfituar nga tekstet
e prcjella me tevatur/nga numr shum i madh transmetuesish dhe ato nuk mund t kthehen
mbrapsht, apo t interpretohen ndryshe.
Po kshtu edhe veprat e mira t mdha, jan penges pr zbatimin e atij vendimi. Po ashtu edhe
sprovat e mdha q e kapin njeriun dhe t cilat jan fshirse t gjynaheve, jan gjithashtu penges.
Po ashtu edhe zbatimi i dnimit t caktuar n kt bot, sht penges pr dnimin e prjetshm,
sipas vet teksteve Profetike.
T gjitha kto nuk mund t shfuqizohen, por duhet q ato tekste t vrehen nga t dyja
kndvshtrimet.
Prej ktu sht ngritur baraspeshimi ndrmjet t mirave dhe t kqijave, duke marr parasysh
shkaqet q meritojn dnim dhe nga ana tjetr, pengesat e zbatimit t atij dnimi, duke zbatuar at
q anon m shum n peshoj.
Thon:"Prej ktu msohet ndarja e krijesave n ato q do t hyjn n Xhenet dhe q nuk do t hyjn
n Zjarr, si dhe e kundrta. Po kshtu edhe ai q hyn n Zjarr dhe m pas del prej tij, pasi t ket
qndruar n t aq koh sa ka qen i merituar qndrimi n t."
Ai q e arrin kt grad besimi, sht e pamundur q t vazhdoj n kryerjen e veprave t kqija,
edhe nse ato jan kryer prej tij, madje shum her. Por ai posedon dritn e besimit, i cili e urdhron
at q ta riprtrij gjithnj pendimin, duke u kthyer tek Allahu me t gjith numrin e
frymmarrjeve t tij. Personi i atill sht krijesa m e dashur tek Allahu i Lartsuar.

Kto ishin disa prej fjalve t njerzve n lidhje me kt shtje dhe m afr t vrtets sht kjo e
fundit, megjithat Allahu e di m mir.
Ata jan kundrshtuar gjithashtu, pr vrassin q pendohet dhe dorzohet, pastaj vritet me ligjin e
larjes s gjakut; a ngel ndonj e drejt pr t vrarin mbi t, apo jo?
Disa thon se nuk ngel pr t vrarin ndonj e drejt, sepse zbatimi i ligjit t gjakut mbi t sht falje
pr t, ndrsa trashgimtart e t vrarit e kan marr t drejtn e tyre, dhe n kt rast ata jan n
vend t tij, kshtu q sht njsoj sikur ai t'a kishte marr at t drejt me veten e tij.
Disa t tjer thon:"T vrarit i sht br padrejtsi dhe ka humbur jetn e tij, dhe ai nuk e ka kthyer
padrejtsin q i sht br, ndrsa t afrmit e tij kan marr vetm hakun e tyre dhe shrimin e
zemrave t tyre. Kshtu q, far dobie ka pasur i vrari prej ksaj dhe far haku ka marr ai nga
vrassi i tij?!"
Kta thon:"N vrasje gjenden tre t drejta: e drejta e Allahut, e drejta e t vrarit dhe e drejta e t
afrmve."
E drejta e Allahut nuk ohet n vend vese me pendim.
E drejta e t afrmit sht marr nga marrja e gjakut dhe ai ka qen i lir t zgjedh ndrmjet tre
gjrave: marrjes s gjakut, faljes pa ndonj kompensim, ose faljes me kompensim.
Nse ai ia fal atij, ose i merr kompensim kundrejt faljes s tij, kjo gj nuk mund t'a rrzoj t drejtn
e vet t vrarit. Po kshtu edhe nse i afrmi e merr gjakun e t vrarit, pasi q vet i vrari sht nj
nga tre palt q kan t drejta n at vrasje. Kshtu q, si mund t rrzohet e drejta e t vrarit, ndrsa
dy t tjerat t shkojn n vend?!
Ata thon:"Po sikur i vrari t kishte mundsi e t thoshte:'Mos e vrisni, sepse dua t'ia marr hakun
tim n Ditn e Kijametit' ndrsa ata t'a vrisnin, a mund t rrzohej e drejta e tij, prderisa vet ai nuk
e ka rrzuar at?!
Kto argumente, si e v re, jan t forta dhe nuk mund t kthehen vese me argumente m t forta
apo t barabarta me to.
Kshtu q, mendimi i sakt n kt shtje sht t thuhet: Nse vrassi pendohet tek Allahu dhe e
dorzon veten e tij te i afrmi i t vrarit, q ai t marr hakun e t afrmit t tij, ather rrzohen dy
t drejta, por ngel edhe nj e drejt tjetr, ajo e t vrarit, t cilit Allahu nuk ia humb t drejtn, por
nga plotsimi i pendimit t vrassit, Allahu e kompenson t vrarin. Kjo, pasi q dmi q i sht
shkaktuar atij, nuk mund t kurohet me vrasjen e vrassit t tij, ndrsa nga ana tjetr, pendimi i
fshin gjynahet. Kshtu q, ky kompensohet pr padrejtsin q i sht br, ndrsa ky tjetri nuk
dnohet, pr shkak t pendimit t tij.
Kshtu q, ky sht si shembulli i kafirit q lufton Allahun dhe t Drguarin e Tij, nse ai kafir vret
nj musliman n luft dhe m pas bhet musliman dhe e prmirson islamin e tij, Allahu e
kompenson at dshmorin e vrar dhe ia fal ktij pr shkak t islamit t tij, duke mos e dnuar pr
vrasjen e muslimanit me pa t drejt. D.m.th. se pendimi i shkatrron ato gjynahe q kan qen m
par, ashtu si i shkatrron islami ato q kan qen m par.

Prej ktu, nse vrassi e dorzon veten e tij dhe nnshtrohet, ndrsa kujdestari apo trashgimtari i t
vrarit ia fal atij gjakun, dhe ai vet pendohet tek Allahu me pendim t iltr, ather Allahu i
Lartsuar e pranon pendimin e tij dhe e kompenson t vrarin.
Kjo sht ajo ku mund t arrij studimi i dijetarit dhe prpjekja e tij, ndrsa vendimi m pas, i takon
Allahut t Lartsuar:"Zoti yt do t gjykoj mes tyre me Ligjin e Tij. Ai sht i Gjithfuqishmi, i
Gjithdijshmi." [en Neml: 78]
kthehu lart

Kapitulli i gjashtmbdhjet

Prej bidateve q bhen n pendim


Prej bidateve q bjn disa njerz, t cilt duan t pendohen prej gjynaheve jan:
1. Pendimi para ndonj shejhu, gj t ciln e kan shpikur Sufit, t cilt pretendojn se ai sht
ndrmjets ndrmjet njeriut q krkon t pendohet dhe Zotit t botve. Sigurisht q kjo gj sht
prej shirkut, sepse pendimi nuk bhet vese tek Allahu, njsoj si edhe adhurimet e tjera: falja,
agjrimi, zekati etj.
2. Pendimi pr veprat e mira q ke br. Ky lloj pendimi nuk lejohet kurr tek asnj prej
muslimanve, madje ai q pendohet pr kryerjen e veprave t mira me vetdije, ai sht ose kafir
ose i prishur, n t kundrt, ai sht injorant. Kjo pr shkak se veprat e mira jan ushqim pr
besimin, dhe q t pendohesh nga besimi do t thot t kthehesh nga ai, t bhesh mosbesimtar.
Kta jan ngatrruar me gjendjen e atyre t parve t cilt pendoheshin pr lnien e veprave t
plqyeshme dhe kryerjen e disa veprave t paplqyeshme, duke kujtuar se ata pendoheshin nga
kryerja e veprave t mira dhe moskryerja e gjynaheve!
3. Ndarja e pendimit n tre grada: t thjesht, t mesm dhe t veant:
Disa mendojn se pendimi i popullit t thjesht sht q t bj sa m shum adhurime dhe vepra t
mira.
Pendimi i njerzve t mesm sht q t pendohet pr kryerjen e gjynaheve.
Ndrsa pendimi i njerzve t veant sht q t pendohet nga humbja e kohs.
Kush e mendon pak kt fjal, nuk i gjen asaj asnj baz n Librin e Allahut, apo n Sunetin e t
Drguarit t Tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!).
Madje Fjala e Allahut pr pendimin sht prgjithsuese, si thot Allahu i Lartsuar:
"Dhe q t gjith ju pendohuni tek Allahu, q t'iu fal t gjithve, o besimtar, ashtu q t jeni
t shptuar!" [en Nur: 31]
Ndrsa i Drguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi t!) thot:
"O ju njerz! Pendohuni tek Allahu! Un pendohem tek Allahu njqind her n dit."[54]

[54] E kemi prmendur m par transmetimin e tij.