You are on page 1of 28

D E V R E : XI

C U T : 13

TMA: 8

T. B. M. M.
ZABIT CERDES
m<i

Elli sekizinci nikat


18 .IV . 1960 Pazartesi

Mtinderecat
Sayfa
1. Sabk zabt hulasas
188:180
2. Havale edilen evrak
189
3. Kiyaset Divannn Heyeti thnu189
miyeye mruzt
1. Bursa Mebusu Mazlum Kayalar ve
Denizli Mebusu (Baha Akit'in, C. H. Par
tisinin ykc, gayrimeru ve kanm d faa
liyetlerinin memleket sathnda cereyan tarz

Sayfa
ve bunlarn oahiyeftinin nelerden ibaret ol
duunu tahkk, tebit ve meanleketin her ta
rafnda yaygn bir halde grlen teanu d
siyasi faaliyetlerin muhtelif sebeplerine inti
kal etmek,, matlbuat meselesi ile adl ve idari
mevzuatn ne suretle tatbik edilmekte oldu
unu tetkik eylemek zere Meclis tahkikat
almasna dair takriri (9/15)
189:213

t -

SABIK ZABIT HULSASI

Binnci Celse
Serbest Hesap Mtehassslar kanunu lyiha
sn mzakere etmek zere bir Muvakkat Enc
men tekili kabul olundu.
Avrupa, Konseyi stiar Asamblesine gidecek
za seimi zerinde yaplan grmelerden son
ra reyler toplanld.
nikada ara verildi.
kinci Celse
Yaplan tasnif neticesmde Avrupa Konseyi
Istiar Asamblesinin XII nc Devre toplantsna
memleketimizi temsilen katlacak heyete; A
Mebusu Kasn, Kfrevi, anakkale Mebusu Ha
lim Alyot, Denizli Mebusu Mehmet Karasan,

Giresun Mebusu Hamdi Bozba, stanbul Mebu


su Nazl Tlabar, zmir Mebusu Osman Kapan,
Kastamonu Mebusu Basri Akta, Konya Mebusu
Hamdi Ragp Atademir, Siird Mebusu I?aki Er
den ve Trabzon Mebusu smail ener'in seildik
leri tebli edildi.
18.IV.1960 Paizartesi gn saat 15 tje topla
nlnak zere nikada nihayet verildi.
Reisvekili
Ktip
Kayseri Mobusu
Bolu Mebusu
brahim Kira&olu
hmn Gvlcz
Ktip
Kayseri Mebusu
Hakk Kurmel

SUALLEB
Tahrir sualler
1. Tokad Mebusu Reit nder'in, Maarif
Vekleti merkez ve tara teldltnda grevli
olup ek grev alan ka kii mevcudolduma
dair tahrir sual takriri. Maarif Vekletine gnderilmiti (7/1022)
2. M ara Mebusu Nusret Durakbaa'nm,
Almanya'daki talebelerimize dair tahriri sual
takriri :.Maarf
Vekletine gnderilmitir
(7/1023)
3. Mara Mebusu Nusret Durakbaa'nm,
Almanya'da Smerbankla ilgili olarak hal
larmz tehir etmek ve satmak iin bir tem
silcimiz mevcudolup olmadna dair tahrir
sual takriri Sanayi Vekletine gnderilmitir
(7/1024)
4. Kars Mebusu Ali Yeni ara'm, Kars'n.
Ardahan, Gole, ldr ve Sarkam kazalarn
da (hayvan yemi darlnn nlenmesi hususun
da ne gibi tedbirler dnldne dair tah
riri sual takriri Baveklete gnderilmitir(7/1025)
5. Elz Mebusu Nzm ztrk'n, El
z'da jna edilmekte olan Et Kombinasnn
ne zaman faaliyete geirleeee dair tahrir
sual takriri Ticaret Vekletine gnderilmitir
(7/1026),
6. Elz Mebusu Nzn ztrk'n, El
z vilyetindeki okullara ve retmen kadro
larna dair tahriri sual takriri Maarif Vek
letine gnderilmitir (7/1027)

7. Malatya Mebusu Tevfi'k nsalan'm,


Ziraat Bankasnn zmir - Kurueme'de ku
rulmu olan Yap Kooperatifine kredi at
nn doru olup olmadna dair tahrir sual
takriri
Ticaret Vekletine gnderilmitir
(7/1028)
8. Ordu Mebusu Muammer TekiH'in, Or
du Soya Sanayii Anonim irketine aji't ^y a
Fabrikasnn ne zaman ve nerede yaplacana
dair tahrir sual takrir Baveklete gnderil
mitir (7/1029)
9. Tokad Mebusu Reit nder'it]i, Sana
yi Nakliyat irketi ismini tayan firmann
elindeki kamyonlarn ne suretle ithal edildi
ine dair tahrir sual takriri Ticaret Vekle
tine .gnderilmitir (7/1030)
10. Ordu Mebusu Ferda Gley'in, Saidi
Nurs tarafndan yazlan kitap ve risalelerin
asker liselerle Harh okullarna sokulcfuunun
doru olup olmadna dair tahrir sual takri
ri Mill Mdafaa Vekletine gnderilmitir

a/mi)
11. Tokad Mehusu Reit nder 'in, bedel
leri 60 - 70 bin lira olan kamyon sahiplerinin
tutmaya mecbur olduklar defterlere ve Gelir
Vergisi Kanununun tatbikatndan doan bz
aksaklklarn tashihi iin ne dnldne
dair tahrir sual takriri Maliye Vekletine
gnderilmitir (7/1032)

188

:8

18,4 .1960

12. Malatya Mebusu Tevfik nsalan'n,


Hekimhan Ortaokulu retmen kadrosuna dair
tahrir sual takriri. Maarif Vekletine gnde*
rilmitir (7/1033)
13. Ankara Mebusu MeSmet Ali eritolu'nun, kylerde yaplacak okullarn tefritin
de ne gibi tercih sebepleri arandna dair tah
rir sual takriri Maarif Vekletine gnderil
mitir (7/1034)
14. Ankara Mebusu Hasan Tezin, basn

C :1

ataesi olmak iin ne gibi artlar arandna


dair tahrir sual takriri, Basn - Yayn ve Tu
rizm Vekletine gnderilmitir (7/1035)
15. . Mardin Mehusu Mehmet Ali Arkan'm, Midyat, Kzltepe ve Derik kazalarmda
birer ortaokul Sbinas inas ile Cizre Ortaoku
lu inaatnn tamamlanmas hususunda ne gi
bi tedbirler dnldne dair tahrir sual
takriri
Maarif Vekletine gnderilmitir
(7/1036)

2. HAVALE EDLEN EVRAK


Lyiha
1. ktisadi tedbirler kanunu lyihas
(1/546) (Ticaret, Sanayi, alma, Ziraat, Ad
liye, Maliye ve Bte encmenlerine)
Teklifler
2. Diyarbakr Mebusu Mehmed Hsrev
nal ve 59 arkadann, Devlet memurlar ay
lklarnn tevhit ve teadlne dair olan 3656
sayl Kanuna (bal (1) sayl cetvel ile tadil
ve eklerinin Adliye Vekleti ksmnda deiik
lik yaplmas hakknda kanun teklifi (2/440)
(Adliye ve Bte encmenlerine)
3. el Mefousu Yakup Karabulut ve Gi
resun Mebusu Sadk Altmcsn'n, 5957 sayl
Dezaltc ve dalglara verilecek tazminat

BBNC

Kanununun 1 ve 5 nci maddeleriyle 8 noi mad


desinin (a) fkrasnn deitirilmesine ve bu
kanuna bir ek ve iki muvakkatv madde ilve
sine dair kanun teklifi (2/441) (Mill Mdafaa,
Maliye ve Bte encmenlerine)
Mazbatalar
4. Muhtelif kanunlar gereince verilen
niversite ve akademi tazminatlarnn artrl
mas hakknda kanun lyihas ve Bte Enc
meni mazbatas (1/538) (Ruznameye)
5. Gazianteb Mebusu Bahadr Dlgerin,
Arzuhal Encmeninin 15 .1.1960 tarihli haf
talk karar -cetvelindeki 2000 sayl Kararn
Umumi Heyette grlmesine dair takriri ve
Arzuhal Encmeni mazbatas (4/158) (Ruzna
meye)

GELSE

Alma saati : 15
RES Refik Koraltan
KATPLER : Atill Konuk (Antalya), Abdullah Keleolu (Samsun)

RElS Ekseriyetimiz var, celseyi ayorum, |

Mzakerelere balyoruz.

3. RYASET DVANININ HEYET UMUMYEYE MARUZATI


1, - Bursa Mebusu Mazlum Kayalar ve De
nizli Mebusu Baha Akit'in, C. E. Partisinin
ykc, gayrimeru ve kanun dip faaliyetlerinin
memleket sathnda cereyan tarz ve bunlarn
mahiyetinin nelerden ibaret olduunu tahkik,
tesbit ve memleketin her tarafnda yaygn bir
halde gorilim kanun d siyasi faaliyetlerin

muhtelif sebeplerine intikal etmek, matbuat


meselesi ile adl ve idari mevzuatn ne suretle tat
bik edmekte: olduunu tetkik eylemek zere
Meclis tahkcU almasna dadr takriri (9/15)
RES Takriri okuyoruz.
Trkiye Byk Millet Meclisi Riyasetime
Trkiye'de iktidarn mill hkimiyet esas'iia

180

t : 58

18.4 .1960

gre, vatandan lr iradesiyle tyin edilmesi


prensibi, Demokrat Partinin kuruluuna temel
tekil etmi olan ana fikirdir. Demokrat Parti
btn siyasi mcadelesinde bu fikrin tahakkuk
etmesini ve bu yolla kurulacak meru bir iktida
rn Trkiye 'nin kaderine hkim olmasn mda
faa etmi ve 1950 de bu yolla iktidara gelmek
suretiyle takibetmi olduu gayeyi bizzat tahak
kuk ettirmitir.
Trk milleti 1950 den sonra, birbirini takibeden iki byk seimle Demokrat Partiyi iktidar
da brakmak kararnda srar ettiini vo milletin
kaderini, zihniyetlerini ve fikirlerini ne kadar
tebdil etmi grnrlerso grnsnler, tek parti
nizamnn mmessillerine teslim etmek dnce
sinde olmadn tezahr ettirmitir.
Bu tezahr karsnda,
tarihen
tasfiye
edildiklerini bir trl idrak edemiyen devri sa
bk adamlar, banda ve iinde bulunduklar si
yasi teekkl Trk milletinin meru iktidarn
gayrimeru ve gayrikanuni yollarla drmek
fikrine dayanan bir mcadeleye sevk etmeye
almlardr.
1957 seimlerinin akabinde ve ondan daha
sonra bu gayrimeru teebbslerin ileri tezahr
lerini tesbit eden Demokrat Parti Meclis Grupu, Cumhuriyet Halk Partisinin sevk ve idare
sini deruhte etmi bulunanlara 11 Austos 1958
tarihli teblii ile, gayrimeru mcadele usullerini
terk etmeleri hususunda kat ihtarn vermi bu
lunuyordu.
Buna ramen kaybettikleri iktidarn kamla
d ihtiraslarla gzleri kararm ve meru bir
seimle iktidara gelmek midini tamamiyle kay
betmi olan C. H. P. idarecileri, bu son iktidarn
Trk milleti adna ifade ettii azim ve kararn
mahiyetini bir trl idrak edememiler ve 7
Nisan 1960 tarihli Grup tebliinde de tebellr
ettirildii gibi, 11 Austos 1958 tarihli tebliin
nerini icabettiren noktadan ok ilerilere gemi
lerdir.

O : 1

veya tahribetmek baJlasna da olsa lihakkak


kazanmak hedefine gre harekete geirmi bu
lunuyorlar.
.
Bir ksm basn ibu gayrimeru gayenin ta
hakkuku urunda G. H. P. ile i birlii halin
de 'bulunuyor. Bu. basn umumi efkjr aldat
yor. Hdiseleri tahrif ediyor. Her tfl ykc
faaliyetleri tevik eden yazlara sinesinde yer
veriyor. Mcrimlerin mdafaasn uhdesine ala
rak cemiyetin temellerini kknden sarsyor.
Gaziantep, Zile, Uak, stanbul, Yeilhisar
hdiseleri 'gibi Devletin emniyet ve; asayiini
birinci derecede tendideden, Trk milletinin
itibar ve erefine kar da birer tecavz mahi
yetinde olan (hdiseler umumi efkra hrriyet
ve demokrasi mcadelesinin erefli bir sayfas,
=ve bunlarn tertiplileri birer kahraman fgibi
takdim olunuyor. Memleketin emniyet ve asa
yiini korumakla vazifeli olan memurlar, kanun
larn tatbikat ile vazifeli mahkemeler ye Ihkimler bask ve tehdit altnda veya trl ivalarla kanunlarn mir hkmlerini yerine getir
mekten alrkoTimak isteniyor. Orduyu siyasete
kartrmak, ordu kuvvetlerini emir ye kanun
dinlemez bir ihale getirmek iin gayretler sarf
.olunuyor. Trkiye tarafndan oldtu gibi
NATO'ya dhil (btn memleketler tarafndan
kabul edilmi olan, Kuvvetler statsne dair
Szleme nin tatbikat ele alnarak veya mem
leketimizde vazifeli bulunan Amerikan kuvvet
leri mensuplarnn jrzlara ve namuslara tasaddi etmekte olduklar iftiras yaygn bir surette
ilenerek, Trk - Amerikan dostluunun sarsl
masna, dolayrsiyle, NATO camiasnda mevcut
vahdetin bozulmasna ' allyor^ Seimlerde
namuslu vatandalarn iradesini tam bir hrri
yet iinde izhar etmelerine mni olnia'k zere
erirler ve sabkallardan mteekkil silhl si
yaset eteleri hazrlanyor. Hcre stlyle a
lan .kollar kuruluyor ve bu kollarn.kurulma
s meru bir hareket olarak aka mdafaa olu
nuyor.

Hibir kanuni salhiyete sahibolmamalarna


Yukarda/ saylan hususlar O. H, P. nin si.ramen, umumi seimlerin bu ilkbahar ortalarn
da yaplacm bizzat ifade ederek ortaya atlan bu yasi mcadelede meruiyet hudutlarp fazlasiyle am olduunu tesbit etmektedir. .... ..
idareciler, emirlerinde bulundurduklar teki
j
lta bu seimleri her trl bask usullerini,
Trkiye'de devaml ve mstakar bir demok
gayrimeru tedbirleri, karde kavgalarn da
ratik idare kurulmas ve bu idareni salam
hi mubah ^grerek, milletin istinatgahn tekil
temeller zerine oturtulmas 'her eyden evvel
eden devletin btn messeselerini ya tahrik
meru'bir iktidara kar gayrimeru mcadele

no

t : 68

.4 .1966

usul ve imknlarnn tamamiyle bertaraf edil


mesine 'baldr. Bugne kadar cereyan eden
hdiseler, Trkiye'de mer'i kanunlarn, sular
takip ve tecziye etmekle mkellef messese ve
kurullarn bu fenalklar nleyemedii kanaati
ni veriyor. Bu sebeple hdiselere derinden ve
btn teferruatiyle nfuz ederek, Trkiyede
siyasi huzur ve istikrarn salanmas iin gerekli
tedbirleri almak' zere Trkiye Byk Millet
Meclisinin ie el koymas zaruri ve lzumlu g
rlyor.
Memleketin emniyet ve selmetinin, huzur
ve asayiinin yukarda tafsilen izah edildii e
kilde tehlikelere mruz brakld bir devrede
T. B. M. M. nin, Tekilt Esasiye Kanunu ile
kendisine tannan btn haklarn bir anda eli
ne alarak, yukardan beri tadadolunan son de
recede ehemmiyetli meselelere vazyed etmesi
artk kanlmaz bir zaruret haline gelmi bulu
nuyor.
Memlekette hakiki bir hrriyet nizamnn
kurulmas, huzur ve sknun tesisi, seimlerin
hi kimsenin phesine, teredddne, endiesine,
korkusuna, itimatszlna en kk bir imkn
brakmyacak salim, temiz ve - drst artlar
iinde yaplmas, nihayet gittike byyen h
diseler halinde kendisini gsteren kanl karde
kavgalarn nliyecek kesin arelerin bulunma
s buna mtevakkf grlmektedir.
Bu itibarla, C. H. P. nin :
A) Mef iktidarmz, alelmum devlet
vazifelerini, Trk kadnlarn, dost ve mtte
fiklerimizi en iren isnatlarla ktleme usul
leri de dhil olmak zere, eitli gayrimem.
ve kanun d yollarla halk kanunlar ihlle,
kanuni tedbirlere kar mukavemete, Hkme
te, idari ve adl mercilere kar galeyana ve
fiil tecavzlere tevik ve tahrik etmek,
B) Msait telkki ettikleri mahallerde
kendi partilerine mensup bz ahslar silh
landrmak suretiyle iktidar partisinin mensup
ve taraftarlar aleyhine mnferit veya toplu
ekilde bask yapmaya ve su iletmeye tevik
suretiyle memlekette kanl karde kavgalar
na mncer olan tertiplere bavurmak,
C) Orduyu sayasete kartrmak teeb
bsleri de dahil olmak zere, memleketin em
niyet ve asayiini korumakla vazifeli olanlar
iieitli propoganda, bask ve vaidler yoliyle

6:1

vazifelerini ifadan alkoymaca cret ve teeb


bs etmek,
) Bizim radyo namndaki komnist ra
dyosunu halk partisine ait bir radyo olarak
gstermek suretiyle halk bu yaynlar dinle
meye sevk etmek ve umumi efkr bu yahm
neriyatn zararl tesirlerine mruz brakmak,
D) Btn bu kanun d faaliyetlerini umu
mi efkra kar hakl gsterebilmek iin T. B. M.
Meclisinin, onun itimadna mazhar Hkmetin
[meruiyetinden halk pheye drecek, ve bun
dan da ileri olarak, gelecek seimlerin de meru
iyetini imdiden muallel imi gibi gstererek ku
rulmu ve kurulacak iktidarlar aleyhine vatanda
lar gayrimeru yollarla tahrik etmek suretiyle iti-.
matszla ve huzursuzlua sevk etmek,
E) Hcre tekilt ile iliyen gizli kollar
kurmaya alarak, yukarda mruz faaliyetleri
daha messir bir hale getirmek,
Suretleriyle giritii ykc, kanun d ve gay
rimeru faaliyetleriyle;
F) Ayn maksat ve gayelerle ve neir yolu
ile faaliyette bulunarak, Cumhuriyetdmizn ve
gen demokrasilinizin fikr ve mnevi temellerini
tahribeden, Devletin ve cemiyetin ana messesele
rini antaj, bask ve tehdit suretiyle ilemez bir
hale getirmek, hakikatleri tahrif etmek, yalan ne
riyatta bulunmak suretiyle memleketin siyasi, ik
tisadi, mal, itimai hayatn tehlikeye mruz b
rakan bir ksm hasnn;
Bnyesini; alma tarz ve metotlarn ve ka
nunlar muvacehesindeki tutumunu ve.hu kanun
lar ilemez hale getirmek hususundaki gayrime
ru faaliyetlerinin ve yukardan beri tafsilt ile
arz edilen ahvalin nlenmesini gayrimmkn kl
makta olan sebeplerin mahiyetini tetiMjk ederek
elde edecei neticeleri T. B. M. Meclisine bildir
mek zere, Dahil Nizamnamenin 177 nci maddesi
hkmlerine gre 15 kiilik bir tahkikat enc
meni kurulmasn; bu encmenin T. B. M. Mecli
sinden veya adl mercilerden ayrca karar istihsa
line lzum olmakszn, Dahil Nizamnamenin 16
nci babnda yer alm btn salhiyetlerle tehiz
olunmasn; tahkikatn selmetle cereyanm temin
bakmndan ve tahkikatn devam mddetin maksur ve mnhasr olmak zere Trkiye'deki her
trl siyasi hareket ve faaliyetleri durdurma ka
ran da dhil olmak zere lzumlu grecei bil
cmle tedbir ve kararlar da ittihaz etmeye ve

m -

: 58

18.4. 1960

icabnda Meclis dmda da faaliyette bulunmaya


yetkili klnmasn vo ayrca mesaisini ayda
ikmal etmesini arz re teklif ederiz.
14 . I V . 1960
Bursa Mebusu
Denizli 'Mebusu
Mazlum Kayalar
Baha Akit
RES Sz, Mazlum Kayalar'ndr.
MAZLUM (KAYALAR (Bursa) Muhterem
arkadalar, takririmiz vzlh olduu halde imza sa
hibi sfatiyle sz alm (bulunuyorum. Tahkikat
almam t&leibimizin mesnetlerini tenkil eden maddi vakalar, hdiseler btn milletin gz nnde
cereyan etmitir. Takririmiz 3 gn nce neredil
mi ve mnderecait herkese malm olmutur.
Ben bu konumamda daha ziyade bz usul ve tat
bikat 'meselelerine temas edeceim. Ancak bundan
nce birka noktay bilhassa belirtmek isterim.
Muhalefet ve ona mensup matbuat bir zamandr
Demokrat Partinin iddet tedbirleri peinde ol
duunu, propaganda kuvvetiyle umumi efkra
telkin etmeye almaktadr. Byle bir eyin varit
bulunmad blifiil ve bilbedaha sabittir.
Bilhassa bir ksur 'yldan beri inkiaf seyrini
srratlendiren mill birlik karsnda C. H. Partisi
idarecileri byk bir tela dtler. D. P. ikti
darn ykabilmek iin Devletin temellerini ve
mill birlik ve haysiyeti sarsacak vastalar dahi
mubah gren bir zihniyet iinde mozbuhane hare
ketlere bavurmaya baladlar. Bunlar mazur
gsterebilmek iin, asl beslemediimiz ve hikme
ti teekkllmzle kabili telif olmyan maksatlar
bize atf ve isnadetmeyi bir are saydlar.
Bir insann kendi niyetlerini bakalarna da
izafe "etmesi beeri bir haldir. 1946 'seimlerinin
failleri 1954 ve 1957 tecriibelerne ramen, D. P.
ye kar tahmine msrtenid iftiralarla, insan hak
larna tecavz tekil eden iddet ve tahrik hare
ketleri ve ykc faaliyetleri iin birer gereke te
darikine altlar. Halbuki partimiz ve Grupnmuz bugne kadar bunlar mahede ve tesbit ile
* ktifa etti.
Artk bu iddet hareketlerine kar tedbir al
ma zaman gelince de kendi Grnpunda verilen bir
kararla msel mlga Takriri skn Kanunu ve
ya ona benzer hkmleri yrrle koyacak bir
teklif ile Byk Millet Meclisine gelmesi mmkn
iken bunu yapmad. Baknz 1927 yl Martnda,
yani ortada no bir isyan ve ne de bir kyam kal-

0:1

mam olduu bir devirde Takriri s'kj Kanu


nunun iki sene mddetle daha temdidi hakknda
sevk edilen kanun lyihas mnasebetiyle o za
manki Bavekil smet Paa, lyihay Meclis Kr
ssnden nasl mdafaa ediyordu : ki 3\4fart 1927
tarihli zabtlarndan aynen okuyorum : (|... Gerek
evvelki mahademizde tahmin ettiimi? gibi vo
gerek bilhara vukuat ile teeyydettiktfen sonra
anlalmtr ki; iki sene evvel karsnd|a bulun
duumuz hdisenin en mhimi eyhsajt syan
ile tebarz eden hareketi fiiliye deil jidi. Asl
tehlike memleketin umumi hayatnda hjsl olan
teevv ve tezebzp idi.
Bu, memleketin birok zamanlardan beri ha
yat siyasiyesine arz olan balca derttir. Memle
ketin tekmltma ve samim slahatlarn b
tn gayretlerine mni olan, asl engel ol^n budur
ve kk ihtirasat iletmeye alm, njtereddi
mnevverlerle, hrriyeti vicdan bakalahnn vicdaniyatma tecavz iin vasta addeden siyaseti
lerin faaliyetidir.) Ayni zabtlarda de^am eden
bu beyanattan baka paralar daha okuyacam.
(Cumhuriyet kanunlarnn seyir ve seyahat iin
ve tekilt iin verdii birok imknlarn memle
ketin bnyei itimaiyesini tahribedecek hatt ha
reketler perde olduunu grdmz zurnan ha
kikaten mtehayyir olmutuk. Bizim Takriri s
kn Kanunu tatbikat esnasnda mteel|imen va
ziyet aldmz ilerden birisi, mukabil tekilt
siyasiye zerinde ittihaz karr etmek mecburiye
tidir. Byle bir mecburiyete dmemejc iin ne
kadar cebri nefis ettiimizi ve ne kadar Sarf gay
ret ettiimizi evvelce arz etmitim. Vesikalar ve
rirsem muarzlar bile kabul eder.)
smet Paann bu beyanatndan son pir para
y daha okuyacam : Efendilerim, birok de
virlerde byk hdisat zamannda birok hsn
niyet erbab mahza zaf ve tereddde jdar ol
duklarndan dolay, yalnz kendilerini <$.egil, mil
leti de, byk milleti de felketten kurtiramam1 ardr.
smet Paann ayn maksatla parti ^rapunda
yapt konuma daha enteresandr. B^n Meclis
zabtlariyle iktifa ettim.
j
te muhterem arkadalarm, Halk partisi ik
tidar o zaman memleketi kurtaracak areyi Ata
trk'n byk otoritesine ramen Takfri Skn
Kanununda buluyordu. Gerekten zamajmnda al
nan bu tedbirler sayesindedir ki, Cumhuriyetimiz
kurtulmutur. Ancak D. P. iktidar 1927 deki sart-

192

: 68

18.4. 1980

an daha tekiltl bir surete alp yrmesine, o ;


gnk Bavekilin bilhassa 1957 den bu yana, rol !
deitirerek maks istikamette almasna ra
men ne yapmtr?
Bugn huzurunuza bir tahkikat takriri ile
geliyoruz. Parti gruplar Meclis demek deildir,
mzakereleri, gizlidir. Milletin yegne ve haki
ki mmessili olup millet namna hakk hkimi
yeti istimal eden Trkiye Byk Millet Meclisi
ne aleni bir surette mracaat ederek hdiselere
el koymasn ve tekil edecei dosyalarla gerek
li k a r a n almasn istemek ne kadar hukuki, me
ru ve Anayasaya hrmetkar bir yolda olduu
muzun en byk delilidir. (Bravo Kayalar I
sesleri, srekli alklar)
Buna ramen Halk Partisinin bizden sonra
Meclise gnderdii takrirde syledikleri ok a
yan dikkatti i'. Okuyorum : (Bu suretle btn
midini yanl bilgilerle, tek tarafl beyan ve
iddialarla, en kaba ve gln istinatlarla tahrik
ettii ve hem davac hem de hkim rol oynat
mak istedii dar bir siyasi heyete, kendi Meclis
grupuna balam grnmektedir.)
Arkadalarm; kast, umuru batmadandr... Fakat ortadaki btn delillere ramen, Halk Partisi
bize kendi maksatlarn, gz kapal bir surette
izafeye devam etmektedir ve edecektir. Bizim Byk Millet Meclisine geldiimizi grdkten sonra
dahi bunlar syliyebileu bir partiye diyecek
szmz kalmamtr. (Soldan, srekli alklar,
bravo sesleri) Acaba takririmizin istedii tah
kikat salhiyet bakmndan mnakaa edilebilir
mi?.. Bu nokta zerinde fazlaca durmaya lzum olmad kanaatindeyim. Zira Ziraat Ban
kas kredi muameleleri hakknda alan bir tahkikat tahrik etmi olan muhalefetin buna bir
itiraz olmamas gerekir. Bahusus bizim takririmizi grdkten sonra hazrladklar ve dnk gazetelerde intiar eden kendi takrirleriyle
bunu mnakaa edebilmek hakkn bsbtn
kaybetmilerdir. Baknz bu takrirlerinin 20 nei
maddesinde ne diyorlar; aynen okuyorum : D.
P. Genel Bakan ahsi hkimiyetini tesis edebilmek ve kendi partisi iindeki murakabeden
bile kurtulabilmek iin partisinin byk kongresini, kanun ve tzk hkmlerine ramen loplatmamtr.

I
I
I
I
I

talepte bulunmadk. Mevcudiyet hakkm ka


nundan alan teekkllerin Devletin temellerini
vo mill birlii sarsmya mteveccih fiili, aleni
ve hafi hareketleri zerinde bir tahkikat amak
Trkiye Byk Millet Meclisi iin gayrikabili
mnakaa bir salhiyet tekil eyler.
Bu noktay tesbit ettikten sonra takririmizin
tarihe mal olacak ulvi maksatlarndan birini de
belirtmeme msaade etmenizi rica edeceim.
ktisadi Vaziyetin beklenen inkiaf merhale
lerini kaydetmeye balamas ve D. P. ye ilti
haklarn byk bir vsat ve srat iktisabeylemesi karsnda daha bir hayli vakti olan me
bus seimlerini ne alacamz endiesi Halk
Partisini tela drmtr. Belki de bu endi
e ile, seimlerin meden iklimini yok etmeye sa
vatlar ve bir bakma bunda muvakkaten mu
vaffak da oldular. Bu bahiste Grupumuzun noktai nazar takririmizin u paragrafnda tebellr
etmektedir. Okuyorum :
Memlekette hakiki bir hrriyet nizamnn
kurulmas, huzur ve skn tesisi, seimlerin hi
kimsenin phesine, teredddne, endiesine,
korkusuna, itimatszlna en kk bir imkn
brakmyacak salim, temiz ve drst artlar
iinde yaplmas, nihayet gittike byyen h
diseler halinde kendisini gsteren kanl karde
kagalarn nliyecek kesin arelerin bulunmas
buna mtevakkf grlmektedir.

Tarih, partimizin bu itina ve feragatini al


tn
harflerle kaydedecek, milletimiz ve dnya
I
umumi
efkr da bunu takdirde gecikmiyecektir.
I
(Soldan, bravo sesleri, alklar)
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
j

imdi muhterem arkadalarm, tekilini is


tediimiz Tahkikat Elncmeninin haiz olaca
yetkiler bakmndan takririmize dercettiimiz
kaytlarn mahiyeti zerinde birka sz syle
meme sra gelmitir.

Bugn Ziraat Bankas kredi muameleleri


hakknda Dahil Nizamnamenin yine 177 nci
maddesine tevfikan faaliyette bulunan bir Tah
kikat Encmeni vardr. Bu, Adliye Encmeni
dir. Bu encmenin te bir zas muhalefete
mensuptur. Bu encmenin Dahil Nizamname
nin 16 ne babnda yazl salhiyetleri haiz ol
duu ittifakla kabul edilmi ve ayrlan ihzari
Grlyor ki; Halk Partisi bir partinin i- I Komisyon neriyat, seyahat memnuiyeti koy
ilerinin dahi Meclis tahkikatna mevzu tekil I mak, bz ileri durdurmak v. s. gibi birok hu
edebilecei kanaatindedir. Biz bu kadar ileri bir I suslarda tasarruf atta bulunmutur.

198

I : 58

18.4 .1860

Binaenaleyh bizim takririmizde Dahil Ni


zamnamenin 16 nc babmdaki yetkilerden v. s.
bahsetmemiz sarahati teminden, mevcut salhi
yetleri teyitten baka bir maksad istihdaf etme
mektedir.
Bu salhiyetler, nihai karakterde olmamak
ve tedbiri ihtiyati mahiyetinde kalmak kaydiyle;
tevkif, neir yasa, her trl hareket ve faa
liyetleri tatil gibi hususlar da tazammun eder.
(Soldan, doru sesleri)
Esasen T. B. M. M. Tahkikat komisyonlar
nn kendilerine Umumi Heyete mevdu ii se
lmetle ifa edebilmesi neye mtevakkf ise bun
lar ayrca tasrihe lzum olmadan yapmas yal
nz hakk deil vazifesidir de.
Bu izahat bisud usuli mnakaalar mm
kn olduu kadar nlemek zere sunmu bulu
nuyorum. Byk Meclisin en isabetli karar
vereceinden, Devletin btnln, mill bir
lii, vatann menfaatlerini ve demokratik rejimi
koruma hususundaki azim ve kararn dnyaya
ispat ve tarihe mal edeceinden emin olarak he
pinizi hrmetle selmlarm, muhterem arkada
larm. (Soldan, iddetli ve srekli alklar)
BES Bu mevzuu ilgilendiren, imdi, bir
takrir akln. Okuyorum.
Meclis Bakanlna
Tahkikat nergesi hakknda sz istiyorum.
Malatya Mebusu
smet nn
RES imdi renmek istiyorum : Grup
adna m, ahsnz adna m? (Sadan ahs ad
na sesleri)
O halde daha evvel Suphi Baykam sz iste
mitir. Sz onundur.
SUPH BAYKAM (Adana) Ben sram
nn'ye veriyorum.
RES ~ Buyurun.
OSMAN BLKBAI (Krehir) Reis
Bey, sz rica ediyorum.
SMET NN (Malatya) Muhterem ar
kadalar; i politikada huzuru tesis etmek me
selesi, Byk Millet Meclisinin eski bir kaygusudur. Biz bu konuda mtaaddit teebbsler
yaptk. Hatt bunun iin Byk Millet Meclisi
ni fevkalde toplantlara davet ettik, fakat bir
trl i politikada huzuru tesis etmek iin h
kmeti karkarya ne tedbir bulmak lzmgeldii konusunda mzakereye sokamadk. Ha-

0:1

kikatte bu kmaz bir noktada dmleniyordu.


ktidar i politikada huzuru tesis etmek iin
daima emrivaki olarak getirdii kanunlarn,
tatbik ettii usullerin evvelemirde kabul edil
mesini art koar. Biz i politikada huzuru te
sis etmek iin her tedbirden evvel btn vatan
dalarn siyasi kanaatleri ne olursa olsun, Dev
let kapsnda, kanun nnde, fiil olarak, eit
muamele grmesini art koarz. Bu esas fiil
olarak kabul eden bir iktidarla i huzuru al
kadar eden btn meseleleri teferruat ile g
rp bir hal aresine gtrmek mmkndr.
ktidar, btn vatandalara siyasi kanaatleri
ayrln dnmeksizin Devlet kapsnda ve
kanun nnde eit muamele etmek mecburiye
tini fiilen imdiye kadar kabul etmemitir.
(Sadan : Bravo sesleri), (Soldan asla asla
sesleri) (Grfltler)
NUSRET KURUOLU (Sinob) O senin
zamannda idi Paa..
RES Arkadalar; sralardan mdahale
etmiyelim.
SMET NN (Malatya) politikada
huzursuzluk meselesinin zlmeye balamasna
engel olan balca dm budur.
Grup bakanlarnn getirdikleri nerge ile
iktidarn bu zihniyetinden, allm tabiriyle,
partizan idare zihniyetinden domu bulunan
bir vesikay mahede ediyoruz. (Sadan, bra
vo sesleri) Bu nerge kabul edildii andan iti
baren siyasi hayatmz tamir ve deva kabul et
mez bir uuruma atlacaktr. (Sadan, bravo
sesleri) nergenin temeli muhalefeti, hususiy
le C. Halk Partisi ve basn itham etmeyi esas
alyor ve birtakm tedbirler teklif ediyor. Esa
sen tahkikat almas talebinin, tzn ia
ret ettii maddeler ile bir mnasebeti yoktur.
Bir hdise hakknda Meclis bilgi edinmek ister
se bir heyet tekil eder. Tahkikat nergesi sa
hipleri bahsettikleri hdiselerde geni bilgi sa
hibi olduklarn ve senelerden beri bu bilgjye sa
hip bulunduklarn iddia ediyorlar ve sylyor
lar. (Soldan noksan sesleri) Ondan sonra 177
nci maddeye gre bilgi edinmek zere kurulan
bir tahkikat nergesi veriyorlar. Ve bilgi edin
mek zere kurulacak bu tahkikat encmenine
fevkalde salhiyetler istemeye kalkyorlar.
yleki bu bir tahkikat encmeni halinden ka
rlyor, memleketi idare eden balbania bir
otorite haline getiriliyor. (Sadan : Bravo ses-

194

1 : 58

18.4 1960

leri) Bu mevzuun tahliline girmeden evvel biz


muhalefet olarak hangi mkellefiyetler- ve m
eyyideler halinde alrz; ksaca Byk Mil
let Meclisine arz etmek iin msaade isterim.
Biz. Byk Millet Meclisinde milletvekillii
vazifesiyle, hepimiz beraber, btn arkadalar
beraber, mkellef bulunuyoruz. Bu vazifeyi ifa
ederken encmenlerde, Byk Millet Meclisi
krssnde itzk hkmlerine balyz, i
tzk hkmlerinin tatbiki bamsz Meclis
Bakannn elindedir. Bu meyyideler altnda
vazife grrz. Bunun dnda Byk Millet
Meclisindeki almalarmzda hibir kayda ba
l deiliz ve hibir kayd kabul etmeyiz. (Sa
dan : Bravo sesleri)
ktidarla muhalefet olarak karkarya ge
lirken talbiatiyle birbirimizle daim olarak, hi
olmazsa okluk olarak tartma halindeyiz. n
k iktidar icra mevkiindedir. Kk, byk b
tn mme hizmetlerinden sul ve hesaba cevap
vermek mecburiyetindedir. Her milletvekili gibi
"biz de bu hakkmz kullanrz ve bu yzden onun
la daim bir tartma halinde oluruz.
Buradaki fikirlerimizden, itirazlarmzdan
ve beenmediklerimizden; iktidara mensubolanlar bizi hibir suretle itham etmeye salahiyetli
deillerdir. (Soldan; Aaa sesleri)
Meclis dnda nasl allr? Cemiyetler Ka
nunu ile kabul edilmi Nizamnamemiz vardr. Bu
nun hkmleri dhilinde alrz. Kanunlarn
tesirleri ve hkmleri altndayz. Ayrca himaye
de, kontrolde ve hkmde adaletin tesiri altnda
yz. (Sadan, Ibravo sesleri) Bunun dnda hr
vatanda olarak hibir kayda bal deiliz. (Sa
dan, alklar, bravo sesleri)
Bir son hakem vardr. O da seimle vatanda
n karsna parti olarak, ferdolarak kendimizi
arz etmektir. Eit haklar iinde drst bir se
imin neticesine boyun emeye mecburuz. (Sa
dan, alklar) Devletin, idarenin temelini byle
bir seim tekil eder. Byle bir seimi tahakkuk
ettirmek iin senelerce uratk, netice aldk,
kendimize den vazifeleri tyin ettik ve bu isti
kamette devam edeceiz.
nerge ne istiyor? Trkiye'deki her nevi si
yasi teekkllerin icabnda durdurulmas yetki
sinin ve lzum grd btn tedbirleri almak
salhiyetinin verilmesini istiyor. Her nevi siya
si teekkllerle... (Soldan, Paa, siyasi faaliyet

:1

sesleri) nergede sylenen udur dinleyiniz:


Tahkikatn selmetle cereyann temin bakmn
dan ve tahkikatn devam mddetine maksur ve
mnhasr olmak zere Trkiye'deki her trl si
yasi hareket ve faaliyetleri durdurmak karar da
dhil olmak zere lzumlu grecei bilcmle ted
birleri ve kararlar ittihaz etmek salhiyeti....
(Soldan, imdi tamam Paa, faaliyet deniyor, ses
leri) Kimdir bu siyasi teekkller? (Soldan, faaliyeL faaliyet sesleri)
RES Hatibi ne sizler ne de Riyaset Diva
n anlyabilmektedir. Ltfen skneti temin ede
lim ve hatibi dinliyelim.
SMET NN (Devamla) Yukarda sa^
yldma gre, ikyet edilen siyasi teekkl, C.
H.P. sidir.
imdi nerge sahipleri diyor ki, C. H. P.
hakknda icabnda faaliyetleri durdurmak da d
hil olmak zere her trl kaytlar koymak iin
ve lzum grdmz her trl tedbirleri almak
iin salhiyet isteriz.
imdi arkadalar, 'byle bir salhiyet istemek,
insanlarn dn, bugn deil, yz bin sene evvel
den beri reddettikleri, bir anlaytr. Bu hem
hukuk prensibine aykrdr. Bir insan hem dava
c, ayn zamanda hkmc ve ayn zamanda tat
bikat olmaz. Davac olan bu encmen hkm
n vermi olduu halde bu hkm tatbik etmek
iin de salhiyet istiyor. Bu salhiyet btn hu
kuk telkkilerinin dndadr, Anayasann stn
de ve kanun dndadr, dpedz gayrimeru bir
taleptir. (Sadan, bravo sesleri ve alklar)
ALI DEDEKARGINOLU (orum) Meelisin karar gayrimeru olmaz.
RElS Arkadalar msaade edin, meru
mu, gayrimeru mu vereceiniz karara baljdr.
SMET NN (Devamla) Milletvekili
olarak byle gayrimeru bir tasallutu kabul etmiyeceiz. (Sadan, alklar ve bravo sesleri)
Vatandalara, kanunlarn, adaletin, Anayasann
dnda haksz, kanun d, geyrimeru salhi
yetle yaplacak mdahaleleri kabul etmemelerini
syliyeceiz. (Sadan, alklar) nergede srala
nan isteklerin hibir hukuki deeri yoktur, hibir
insani deeri yoktur. (Sadan, bravo sesleri) Za
ten karkarya gelirken, birbirlerimizin yaptk
larna kusur bulmak, tenkid etmek suretiyle si
yasi hayat devam ederken; gruplardan birinin,
sylediklerini fiilen mahkm edecek mevkie di-

195

t : Od

18.4 ,1960

gerinin peinen gemesi hibir hukukla kabili te


lif olmyan bir harekettir.
Arkadalar, imdi bu salhiyetlerle tekil
edilen Encmenin bir hususi karakteri vardr.
Bu Encmen, Hkmetin stnde, Byk Millet
Meclisinin stnde bir bask rejiminin bnyesi
olacaktr. (Sadan, bravo sesleri) Bu talep ger
ekleirse; hesapsz, mesuliyetsiz, rasgeldii va
tanda hapsetmek istiyecek, istediine syle di
yecek, istedii ktlar alacak, bu suretle mem
lekette bir dehet idaresi fiilen kurulacaktr.
(Sadan, bravo sesleri.) Bu halin ilbret verici bir
dersi vardr. iddet tedbirleri diye meden bir
cemiyette ne tedbir bulunsa, mademki, onun tat
bik edilmesi iin bir hkime havale edilecek, bir
baka Devlet memuru bunun icra vastas olarak
bu teklifi yapanlann arzu ettikleri neticeyi elde
etmeleri mmkn deildir. (Sadan, bravo sesle
ri) Ne yaparsanz yapn, hkimin karsna gidi
yorsunuz, hkime budur, budur diyorsunuz, ni
hayet adam, grlen lzum zerine, (bir saat son
ra emekliye ayrlacan bildii halde nihayet
foir gn geliyor, yapamam diyor. (Sadan, bra
vo sesleri alklar)
nerge bu Devlette hibir messeseye itimad
olmadn sylyor. (Sadan, bravo sesleri) Dev
let memurlarna itimad yoktur, adalete itimad
yoktur, orduya itimad yoktur. (Sadan, bravo
sesleri) Hibir messeseye itimad olmyan bu
otorite, bu idare eit olmyan seimlere kararl
olduu halde seime gitmeye dahi cesaret edemi
yor. (Sadan, bravo sesleri, iddetli alklar) Mil
letin reyleriyle azlkta kalm olan bu iktidar,
bugn Devletin btn messeselerinde ve umumi
efkrn kat hkm ve kanaati karsnda bir kad
ro halinde kalmtr. (Sadan, bravo sesleri al
klar)
Ne isteniyor..? Meclis Tahkikat Encmeni na
m altnda bir bask idaresi kurmak istiyorlar.
Bu bask idaresi Anayasaya, . nsan Haklarna
kar teebbs edilen gayrimeru bir darbedir.
(Sadan, alklar)
MnJhterem arkadalarm; reylerinizi ve
receksiniz, reylerinizle adlarnz temiz evlt
larnza brakmak vaziyetindesiniz. (Sadan
bravo, sesleri) Bask idaresine, millet, b
tn namuslu tekilt ile btn sade vatanda
lar ile mukavemet edecektir. Bu terbir ve bu

C:

fetibiri alanlar muvaffak olmyaeaktr, '(&&


dan, bravo sesleri ve alklar)
RES Samet Aaolu.
(Samet Aaolu 'Sol tarafn alklan ara
snda krsye geldi.)
(Sadan grltler, Elinde tabanca var
sesleri) (Kars Mebusu Hasan Erdoan'n Ga
ziantep Mebusu Ali ahn'e anta frlatmas ve
ayakta iddetli mnakaalar.)
j
RES Susunuz beyler, oturunuz. Sr
r Atalay, Hasan Erdoan, size ihtar cezas
veriyorum. (iddetli ve devaml grltler)
Srr Atalay, Hasan Erdoan, sj-ikneti
ihll ettiiniz iin size ikinci ihtar cefas ve
riyorum. (Devaml grltler, sralar zeriv
de mnakaalar)
Her ikinize de takbih cezas verilmesi iin
reye koyuyorum; (Devaml mnakaalar) Ka
bul edenler... Etmrycnler... Kalbul edilmitir.
(Soldan Srr Atalay, Samet Beye milyon
lar alan adam dedi; sesleri)
Srr Atalay'm .12 nikat iin Meclisten
karlma cezas ile tecziyesini reye arz edece
im. (Sadan, grltler)Buyurun Srr Atalay, mdafaanz yapn.
Arkadalar; Riyaset Divan bilhassa Mec
lisin durumunu ve mzakerenin cereyan tar
zn byk bir hassasiyetle takip ediyqr. Bit
im gryorsunuz, inn -krsden inJ3i,- al
kladnz, kyameti kopardnz, So^ taraf
tan ses kmad. Samet Aaolu ssj istedi,
sz verdim. Srr Atalay gayet galiz e|lfn-z ile
satamaya balad.
j
SIRRI ATALAY (Kars) Ne dedij? (Sol
dan, iddetli grltler)
MEHMET DLER (Ktahya) Sb sy
le ne dediini. Milyonlarn mrtekibi Curadan
konuamaz, demedin mi? (Soldan, Sadan,
iddetli grltler, ve kaynamalar)
SOLDAN BR SES Kan bozuk jjdam.
SIRRI ATALAY (Devamla) Ba^a kam
bozuk diyenin kan bozuktur, di kjanhdr,
haysiyetsizdir. Haydi kim sylediyse ksn.
Namuslu adamsa ksn; bunu diyen namus
suzdur, alaiktr. Haydi ksn rim dediyse...
(iddetli, grltler)
RElS -r- Srr Bey, siz mdafaanz^ yapn.
Niin hl tecavzde devam ediyorsunuz?

196

1:58

18.4.1900

SIRRI ATALAY (Kars) Samet Bey, krsye geldii zaman yerimden kendisine; bugn
milyonlarn sahibisin, dedim. (Soldan, iddetli
grltler) Ve diyeceim. Anlatacam niin di
yeceimi. (Soldan, grltler) Ve daima da di
yeceim.
Yl 1950. Muhterem ablalar Tezer Hanmla,
mebus seildikleri zaman Ankara'ya geliyorlar.
(Soldan, iddetli grltler)
Muhterem Tezer Hanm... (Soldan, ok id
detli grltler)
RES Size mdafaa iin sz verdim. Hl
bu ekilde konumakta devam
ediyorsunuz.
Krsden ininiz.
Arkadalar, gryorsunuz ki, hl bu ekilde
konumakta devam ediyor. Kendisine 12 inikat
Meclisten karma cezas verilmesini reylerinize
arz ediyorum. Kabul edenler... Etmiyenler... 12
inikat Meclisten karma cezas kabul edilmitir.
Salonu terk ediniz.
(Kars Mebusu Srr Atalay salonu terk etti.)
RElS Buyurun Samet Aaoh. (Soldan,
bravo sesleri srekli alklar)
SAMET AAOLU (Manisa) Aziz ve
muhterem arkadalarm, mevzuun ehemmiyeti
ile...
RElS Samet Bey, bir dakika msaade bu
yurun.
imdi Divandaki arkadalarm bana haber
verdiler ve bir anta getirildi. Hasan Erdoan
u antay kaldrm ve atmtr. (iddetli g
rltler) Bu hareketleri grltye sebebiyet
vermek, hakaret etmek ve Meclisin nizamn
bozmaya almaktr. Bu hal, muvakkaten Mec
listen karma cezasnn tatbikini mstelzimdir.
Kendilerine mdafaa iin sz veriyorum. Mille
tin bana attnz u antanz ahnz,%bamza
vurunuz. (Sadan, grltler)
HASAN ERDOAN (Kars) Muhterem
arkadalar, evvel Reis Beyefendiden bitaraflk
istiyorum. (Soldan ve sadan iddetli grlt
ler)
RElS Riyaset bunca hareketiniz kar
snda bile size mdafaa hakk tanyor, bu ta
rafszlk deil midir? (Sadan, soldan iddetli
grltler)
HASAN ERDOAN (Devamla) Msaade
buyurun, mdafaam yapyorum. Bunlara se
bep ben deilim. (Sadan, soldan iddetli g
rltler)

C:l

RES Meclisin sknetti havasn k ih


ll eden sizsiniz. Mdafaanz ne ise onu syle
yin.
HASAN ERDOAN (Devamla) Bu at
altnda ekseriyeti elinde tutanlar memlekette
ekseriyeti kaybettikleri iin... (Soldan, iddetli
grltler) Dinleyin efendiler D. P. memlekette
ekseriyeti kaybettii iin, memlekette ekseriyet
te olan partimiz aleyhinde burada tedbir alyor
sunuz. (iddetli grltler) (Soldan, Bu m
dafaa m? sesleri) Msaade buyurun efendiler,
niin antay attm onu arz ediyorum. Gazianteb
Mebusu Ali ahin Bey tabanca ekti. (Soldan,
grltler) Msaade buyurun efendim.
Ben de onun zerine antay attm. Tabanca
eken adama ben de elbette anta atarm. Yum
ruk da atarm. Bu benim hakkmdr. (Soldan,
grltler) Yine de atarm. Mecliste tabanca e
ken adama antay atmak tabi hakkmdr. (G
rltler) nk baka hak brakmyorsunuz,
elimizde. Bir bu anta kald, msaade buyurur
sanz onu tabancay kullanann suratna atmak
hakk bizim olsun. (Soldan, iddetli grltler)
RES Btn bu ihtarlara ve takbih ceza
sna ramen grltlere sebebiyet vermekte de
vam ettiinden Hasan Erdoan'n 6 nikat
Meclisten karlmasn reylerinize arz ediyo
rum, kabul edenler... Etmiyenler... Kabul edil
mitir. (Sadan, grltler)
EMN SOYSAL (Mara) Reis Bey, taban
ca ekene ceza vermiyorsunuz, ona anta atana
ceza veriyorsunuz.
RES Buyurun Samet Bey.
Arkadalar, oturjun rica ederim.
HASAN TEZ (Ankara) Reis Bey tabanca
ekeni buldun mu?
NHAT SARGINALP (Gmane) Reis
Bey, tabanca ekilmi. Tahkik edilsin.
RES Dinliydim. Sknetle dinliydim.
Aryacam.
FETH ELKBA (Burdur) Reis Bey,
Reis Bey...
SAMET AAOLU (Manisa) Muhterem
arkadalar... (Sadan, grltler)
RES Gryorsunuz, ne kadar sabrsz
lk gsteriyorsunuz1? Olmaz byle ey. Bir ma
bedin iinde bulunduunuzu asla hatrnzdan
karmaynz, bu hali gren size acr.

197

t :

18, ,1060

*" SAMET AAOLU (Devamla) Muhterem


arkadalar, iki arkadamzn vermi bulunduk
lar takrir zerine balam mzakerelerle Tr
kiye Byk Millet Meclisi tarihinin, Trk de
mokrasisi tarihinin, Trkiye'de Devlet telkkisi,
insan haysiyet ve erefine riayet prensipi tari
hinin ok ehemmiyetli bir gnne girmi bulu
nuyoruz. Byle bir gnde, beni, u veya bu yol
dan artmak ve zihnimi bulandrmak iin mevzuumuzla ilgisi bulunmyan szler atan mebusa
yalnz acmakla iktifa ediyorum. Bana Sen su
su*!, sen busun gibi szlerle ve Allaha kr
Yksek Meclisinizden gemi bulunan bir hesa
b ima eden mebus, bu suretle ancak czini gs
termektedir. Ben onu bu aciz denizi iinde bo
ulmaya brakarak meseleye geiyorum. (Sol
dan, bravo sesleri)
Szlerime balamadan evvel Halik Partisi lide
ri smet nn'nn mruzatm. iinde birer birer
cevaplaidracam grlerini bir an iin bir ta
rafa brakarak haleti ruhiyesine dikkat nazarnz
ekeceim. Bu mecalsizlik halidir. (Sadan, g
lmeler) smet nn, krsde maddi deil, m
nevi mecalsizlik ierisinde idi. (Soldan, bravo ses
leri) Mnevi mecalsizlik aclar ierisinde kafa
snn, kalbinin sn isyanlarn haykrmaya alt.
Fakat artak bu isyanlara, bu kadar pervaszca
haykrmalara Trkiye Byk Millet Meclisinin
asab, Trkiye Byk Millet Meclisinin azimli ka
ran ala imkn vermiyeeektir. (Soldan, alklar)
Zmf ite bogn burada konuacaklarmz smet
Paann, iki saat sonra kmas ok muhtemel bir
karar iin peinen, taat etmiyeceiz feryad ile
bir kere daha tecelli etmi bulunan zihniyetin
yaratt tehlikeden ibarettir.
Biz, bu mevzuu konumak iin toplandk, siz
bu memlekette mazisi ne olursa olsun... (Sadan,
grltler, birisi knyesini syledi sesleri, id
detli grltler)
RES imdi hal meydanda. nn burada
nete konutu dinlediniz. (Sadan, grltler,
eek gibi dedi sesleri, barmalar) Arkadalar,
ltfen sknetle dinliyelim. brahim mirzalolu size bir ihtar veriyorum. Ltfen arkadalar,
skn ve vakar iinde dinlemenizi rica ediyorum.
Siz de sz alr konuursunuz, sralardan konuma
ynz arkadalar.
SAMET AAOLU (Devamla) Muhterem
arkadalar, aziz Trkiye Byk Millet Meclisi,

O:1

siz, bugn burada Trkiye Byk Millet Mfeclisine, onun kard kanunlara, Devletin, Trkiye
Byk Millet Meclisimin yksek kararlariylj yap
t hareketlere kar devam edegelen isyajr fik
rini muhakeme etmeik iin toplanm blujuyorsunuz. Ve smet Paa daha 15 dakika evv^l, ka
rarlarnza, taat etmiyeceiz diyerek kafasn
daki kar koyma niyetinin yepyeni bir delilini
elinize vermi bulunmaktadr. (Soldan, [bravo
sesleri) Bu szleri kendisi iin, arkadalar iin
sylediini kabul edelim. Fakat ne hakk vjardr,
kendisinin ve arkadalarnn dnda, Deivletin
ilerini sevk idare etmek mevkiinde bulunap. bin
lerce, yz binlerce memur zmresini eline almaya?
Onlar namna konuma hakkn nereden alyor?
te taziz arkadalar, bugn burada vereceiniz
karar bu isyanc ve inhisarc zihniyeti ebejdiyen
yok edecektir. (Soldan, bravo sesleri, alklar)
(Sadan, ^grltler) Trkiye Byk Milleti Mec
lisinin dnda, hibir makam sahibi, Bylt Mil
let Meclisinin murakabesinin dnda, onun itima
dn haiz Hkmetin dnda hibir ahs, jnazisi
ne olursa olsun, Ben u zmre namna, bu jmre
namna isyan ediyorum, itaat etmiyorum diye
konumak hakkn haiz deildir. (Soldan, iddetli
alklar, bravo sesleri) Btn Trk memurlarn,
Trk Devletinin ilerini tertemiz ellerinde tjtmu
btn Trk Devlet memurlarn bu seviyesi?; ittihamldan (tenzih ederim. (Soldan, alklar) Mamur
lar ne sizin emrinizde ne benim emrimdedirl. On
lar, kanunlarn emrindedir, Devletin emrindedir.
(Soldan, alklar) smet Paa diyor ki; Meclis
tznn, Cemiyetler Kanununun, adaletin
hkm altndayz. Bunun dnda hr vatanda
olarak hibir kaytla bal deiliz.
Arkadalar, Anayasann ve kanunlarn tesin
de her fendin insan olarak ve vatanda olarak ba
l bulunduu, bal bulunmas lzmgelen, kanun
larda yazlmam itimai ahlk kaideleri vardr.
Onlara bal olmak mecburiyetindesiniz. Siyasi
ahlk kaideleri vardr, onlara bal olmak mec
buriyetindesiniz. Birazdan burada vesikalar oku
yacam. Grlecektir ki, maalesef smet nn
bunlara da bal kalmamtr, bu kaytlardan da
kendsiini syrmtr.
Muhterem arkadalarm, inn'nn szlerinde
dikkat nazarnzdan kamamas lzmgelel ok
ehemmiyetli bir husus, takrirde birer, birej gs
terilmi bulunan ithamlardan hi birisine cWaP
vermemi olmasdr. Yalnz Biz Meclis idinde

198-

:~8

1 8 . 4 .1960

O :1

yle alrz Meclis dnda byle alrz de- I dan gelecek seslere evirmi, bu seslere gre
istikbalin ne olabileceini tahmine hazrlanmak
mekle kald. Hayr Paam, ne Meclis iinde, t
tadr. Trk milletinin bugn btn dikkat
ze gre, ne de Meclis dnda kanunlara gre
ve hassasiyetliyle Byk Millet Meclisinden ka
almaktasnz. (Sadan, delil gster sesleri) Di
cak karar beklemesinin sebebi nedir? Neden
yor ki, smet Paa; Takrir kaibul edilirse siyasi
mill bir endie btn, hangi fikir ve kanaatte
hayatmz tamir kaibul etmez bir uuruma gide
olurlarsa
olsunlar btn vatandalar sarm
cektir.
bulunuyor?
Bunu anlamak iin gzlerimizi va
Hayr (muhterem arkadalar, takrir kaibul edil
tan sathna dikelim ve grdklerimizi aka,
dii andan itibaren Trk siyasi hayat, 'dmefk
pervaszca tesbit etmekten asla ekinmiyelim.
zerinde olduu uurumun kenarndan ekilip
Gerekleri grmekte dceimiz hata, emin
kurtarlm olacaktr.
olunuz
bu mill endieyi mill bir felkete g
Yine smet Paa diyor ki; Neyi anlamak iiti
trmekte geeikmiyecektir. Vatan sathnda gr
yorsunuz, ok eyler biliyormusunuz. Takrir sa
dmz manzara udur :
hipleri sylyorlar, 177 noi madde (bir eyi ren
politika mnakaalar her mevzuun
mek iindir, takrirle birok eyler bildiiniz anla
stne
km bulunuyor,
lyor.
poltika mnakaalar ehir meydan
Evet, bildiklerimizi biliyoruz, bilmediklerimizi
larndan ky kahvelerine, ky kahvelerinden
de renmek mecburiyetindeyiz.
harman meydanlarna, parti ocaklarndan aile
Muhterem arkadalar, bildiklerimiz vardr ve
muhitlerine, aile muhitlerinden mektep bahele
bildiklerimizin gsterdii istikametler de vardr.
rine
kadar tamtr,
Birazdan arz edeceim. Azlarndan yle

politika mnakaalar melmeketin u


szler kmtr ki, mebuslar ve mesul parti
rasnda burasnda yangnlar kmasna, kardein
idarecileri yle szler sarf etmilerdir ki, yle
kardei krmasna yol ayor,
hareketler yapmlardr ki, bunlar bildikleri
Vatandalar birbirlerine hasm karar
mizden baka acaba bilmediklerimiz de var
ghlar
halinde toplanmak zeredir,
m phesini yalnz bizde deil, btn Trk
Devaml bir huzursuzluun peneleri b
milletinin kalbinde uyandrmtr. (Soldan bra
tn kalpleri skmakta,
vo sesleri alklar) (Sadan grltler) te
Devlet olarak, bata Byk Millet Meclisi,
bunlar, sormak, bilmediklerimizi renmek iin
btn messeseler fert ve vatanda olarak
bu takriri getirmi bulunuyoruz. (Sadan mah
ticaret muhitlerinden aile mahremiyetine ka
kemeye, mahkemeye sesleri) Mahkemeye diye
dar btn itibar, haysiyet ve eref mefhum
baryorlar. Mruztmn sonunda bu da var.
lar hie saylyor,
Devlet idare etmi, Hkmet Reislii, Devlet
Reislii, vekillik ve mebusluk yapm Devlet
ftira, isnat, tezvir, hakaret, kfr siyasi
mesuliyeti alm olan insanlar bilmezler mi ki
mcadele silhlar olarak Devletin karar ve.
Trkiye Byk Millet Meclisi btn salhihareketlerinden vatanda haklarna kadar mad
hiyetleri nefsinde toplamtr. Her ey burada | di ve. mnevi her varl tehdidi altna alm,
konuulur. Bunlar elbette bilirler. Biraz son
Bir ksm meydanda, bir ksm gizli
ra smet Paann eski szlerinden paralar
membalar, Devlet ve cemiyetimizin meseleleri
okuyacam. te en byk pheler uyand
zerinde akl ve hayale smaz, yzde biri
ran noktalardan birisi de budur. O eski szleri
nin gerek olmas halinde mill varlmzn
bilenler imdi, Bu adamlar ne yapyorlar, bir
btn mazisi ile ananeleri ile yklm oldu
maksatlar var galiba diye sormaktadrlar.
una hkmedilmek icabedecek dedikodular dur
madan ocuklardan en yallarmza , kadar her
imdi aziz arkadalarm, ok ehemmiyetli
kesin kulaklarna, fsldamakta,
bir gne girmi bulunuyoruz. Bu dakikada is
tisnasn hepimizin iyi bilmesi lzmgelen gerek I
Trkiye Byk Millet Meclisi, mahiyeti
udur :
ve ona uygun ismi bir tarafa braklm, bir
"Trk milleti gzlerini Ankara'ya ve B
parti meclisi olarak gsterilmekte;
yk Millet Meclisine dikmi, kulaklarn ora- |
* Devlet ve Hkmet mefhumlar, mahi-

- m

: 58

18.4 . 1960

yetleri ve isimleri geie bir tarafa braklm,


partizanlar grupu olarak yadedilmekte,
Hkmet idaresinin ehil olmya ellerde
olduu ve grlmemi suiistimallerin alp y
rd tezvirleri alabildiine yaylmakta,
~~ ktidarn, memleketi yabanclara, hem
de kendileriyle Trk milletinin hayat ve istik
bali zerinde sk ittifaklar yaptmz mtte
fiklere satld, yabanc ordularn i hdisele
re mdahalelerini temin edecek anlamalar ya
pld ve Trk kadn ve kzlarmzn yabanc
lara peke ekildii sylenmekte, (Soldan, tuh..
Tuh Allah kahretsin sesleri, namussuzlar, ses
leri)
Devletin btn kuvvetlerine hakaretten
balyarak kar koymaya kadar varan tahrik
ve hareketlere geilmekte-,
Aziz arkadalarm; ite memleketin manza
ras bu. Bunu Demokrat Partili de gryor,
Halk Partili de gryor, Millet Partili de ta
rafsz da, ecnebiler de gryor. Trkiye'nin en
hcra kesinden stanbul'a kadar her tarafta
yaplan propagandalar, telkin edilmek istenen
haller, u nergede, be on maddede tesbit edil
mi bulunmaktadr. Bu kadar ela deil, bu man
zarann baka bir kesi var. O kenin de ba
ka bir manzaras var. O keye gzlerimizi e
virelim. Ne gryoruz? Memlekette bu manza
ray yaratan kuvvetlerin bir 'ksmnn banda,
Devleti .ve vatan uzun yllar idare etmi in
sanlar yer almlardr. Devlet Reisi, Hkmet
Reisi, vekil olmu, mebusluk yapm insanlar;
bu vasflar ile Devlet mefhumunun ne oldu
unu 'bilen insanlar; 31 Mart, Mill Mcadele
nin arkadan hanerleme devirlerini, i isyanla
r grm insanlar; u arz ettiimden ok zayf
kmldamalar karsnda, bir fes dvasnda, u
veya bu ekilde ufak bir szden dolay btn
bir ehrin meydanlarn hakl, haksz sehpalar
la donatmaktan ekinmemi, hususi mahkeme
lerde sulu, susuz yzlerce, binlerce insan
mahkm etmi ve ettirmi insanlar, hatt da
ha ileri gidilerek, sulu bulduklar birka ada
m ele alp o ahsn iinde bulunduu btn bir
zmreyi toptan yok eden insanlar yer almlar
dr.
NUSRET DURAKBAA (Mara) Devle
tin kuruluunu ktlyorsun farknda deilsin.
HAMD NER (Adana) Baban bize ok

O;1

eyler retmiti, ne yazk'ki, size bir ey retemeni.


SAMET AAOLU (Devamla) Trkiye
Byk Millet Meclisinin birok celsesinde bu
yolda tarizlere kar rica etmitim, tekrar edi
yorum, babam brakn, lmleri kartrma
yn, lmlerin dilleri yoktur, syliyenezler,
Fakat hemen ilve edeyim ;, babam sa olsayd
ve bu krsde bulunsayd, muhterem lideriniz
hakknda ok eyler sylerdi. (Boldan; bravo,
sesleri, alklar), (Sadan; grltler)
EMN SOYSAL (Mara) Ne sylerdi?
SAMET AAOLU (Devamla) -~ Kar
trmayn lleri.
RES Malatya Mebusu sfatiyle konuan
arkada sknetle dinledik. Skneti bozma
yn imdi ok yaak olur bu tarih celseye. So
nu nereye gider bu mdahalelerin!
SAMET AAOLU (Devamla) Aziz ar
kadalar; Trk milleti bugn gzlerini Size
dikmi olmakta hakldr. nk Trk milleti,
ikbalinin en kararm bir gnlnde, mitlerin
en perian bir zamanmda, tarihinde rastlanma
m hznler ve elemler iinde rpnd anlarda,
banda bulunan ve uranda evldn, kanun
servetini feda etmi olduu bir messesenin ac
zini ve hiyanetmi grerek, ona kar besledii
btn takdis hislerini kendi iinden byk bir
evldnn rehberliiyle kard yeni bil; mes
seseye evirmitir. Bu, Trkiye Byk Miltet
Meclisi idi.. O gnden beri karanlklar iinden
ykselmi Byk Millet Meclisi, karanl yok
eden ve karanl aydnla eviren vasfn asla
kaybetmedi. Bu vasf ile Mill Mcadeleyi zafere
gtrd, Cumhuriyeti iln etti, inklplar yapt
ve yine bu vasf ile onlar tehlikelere kar
korumasn bildi ve ne zaman, Trk milletinin
byk menfaatleri tehlikeye dm ise aslan
lar gibi dikilmek suretiyle ve Trk milletine
lyk Meclis olarak bu tellikeleri gsledi. te
bunun iindir d, Trk milleti bugn gzn
demin arz ettiim feci ve korkun manzara ve
artlar karsnda sizden kacak karara, hakl
olarak dikmi, beklemektedir.
EMSETTN ATAMAN (Kars) Sen de
inanyorsun bu sze.
SAMET AAOLU (Devamla) Vallahi
ben inanyorum sylediime, iinizde biroklar
da bu szlerime yzde yz inanyorlar. (Sadan,

-800

; 58

18. 1.1960

glmeler, alklar) Aranzda arkadalarm vardr, gnn birinde bu dediklerim iin beraber
dmek zere elele vermitik. Ne lzum var
bunlar hatrlatmaya? (Sadan doru yolda ses
leri) Ne lzum vardr, ben Demokrat Partide,
onlar kar tarafta.
ok muhterem arkadalarm, yukardan beri
arz ettiim memleket manzaralnn
imdi
size delil ve vesikalarndan pek kk bir ks
mm uzaklara gitmeden gstermek istiyorum.
Hepinizin de bildiiniz bu vesikalar gizli membalarm yaptklar korkun propagandalarn byk
ksmnn ak membalarn neler ve kimler ola
bilecei hakknda fikir vermeye kfidir. .
Mesel, yalnz bir ka gazetenin son bir aylk
manetlerini ve bz makale ve fkralarn ve
muhalif parti liderlerinin bz szlerini, muha
lif parti idaresinin bz teblilerini ele alalm.
Hemen syliyeyim ki, btn bunlar gazetelerin
birinci sayfalarn batan baa kaplyan en byk
ve simsiyah puntolarla yazlmtr.

O:1

yerek, geri dn diyenlere, ilerliyecein cttysrek!


Demek ki, o gazeteciye gre smet nn
vaktiyle Yunan cephesine, Yunanllara kar
giderken taknd zihniyet, taknd kisve ile,
ald kararla gitti, yle mi? ayet byle ise
Paa seni bu millet ebedi olarak manen mahkm
etmeye hakldr. Demek ki, niyetiniz bu idi
yle mi Paam? Bu gazetecinin yazdna gre
niyetiniz bu !..
Aziz arkadalarm, ben 15 - 16 yanda bir
ocukken, aylarca hergn bu szlerin binde biri
iin urada, Ulus meydannda siyaset adamlar
nn ipe ekildiini dehetle titriyerek grdm.
O zamanlar smet Paa Bavekildi.
imdi aziz arkadalarm, yine ayn gaze
telerden baka yazlar okuyacaun. te Halk
Partisinin resm gazetesinde bir mebusun fk
racnda bz satrlar: ... bylece korkutmak
devi verilenle korkutulmak istenen ayn in
sanlk anlaynda, ayn eref yolunda, ayn
^korkusuzlukta birleiyordu. Yeryznde han
gi; ; kuvvet onlar birbirine krdrabilirdi?
Onun iin selm durdular, onun iin yol at
lar, onun iin smet Paa kendisi gemesin di
ye kurulmu barikatlar getikten sonra gene
geri geldi..
Muzaffer kumandan!. politikann muzaf
fer kumandan!. Byle szleri siz beeniyor
musunuz Paa?..
Muhterem arkadalar, aklma geldi o - 4
sene evvel bir ky imamnn aff dolaysiyle
smet Paa bu krsden; Beni kzdrmayn
yoksa yapamyacam yoktur demiti. u verdi
im misaller gsteriyor ki, smet Paa- kzm
tr, smet Paa kuvvetlerine hazrol emri ver
mitir, smet Paa yer yer taarruza da gemi
tir. Kzdnz m Paam?.. (Sadan grltler)

ismet nn Kayseri'ye girdi. (Sadan,


doru doru sesleri) Evet doru, ben yalan de
medim. nn'nn szleri : Emir kanunsuz
dur, Uak valisi sizin gibi memurlara beni ldr
mek iin emir verdi. Onlar erefli idiler, va
tanperver subaylard, bu emri dinlemediler..
Dier bir manet : Muhasara yarld, Anka'ya
varld. nn, vur enirini sen vermiyecek ini
sin Cevap : Byle bir emri vermeden nce
kendimi ldrrm. nn yryerek askerin
arasna girdi. Mehmetik subaylarla yol veri
yordu. (Sadan, doru doru sesleri) Doru,
doru...
imdi aziz arkadalar, muhterem Byk Mil
let MeclL yalnz u manetleri okununca Tr
kiye 'nin Kayseri denilen bir kesinde, hi de
ilse o kesinde isyana benzer, ayaklanmaya
HASAN TEZ (Ankara) Bunu ancak Sabenzer bir hdise olduu ve silerin banda smet
met
Aaolu yapar.
nn'nn muzafferano Kayseri'ye girdii, haya
BES
Hasan Tez, birinci ihtar veriyo
line, zannna kaplmamak mmkn mdr?
rum.
imdi arkadalarm, gene bu balklarn
SAMET AAOLU, (Devamla) imdi
kt ayna gazetelerden bz yazlar okuya
muhterem arkiadaiar, baka manetler, baka
cam. Bir fkra; serlevha: Kimin haddine
mevzular var. Taarruz, her sahada, maddi: ve
Cmleler : Radyo gazetesi smet Paaya eski
mnevi har sahada!. Baknz Trkiye Byk
mill efliini hatrlatmaya urarken, ayn sa
Millet Meclisini nasl gsteriyorlar? Burada
atte o daha ncesini Garp 'Cephesi Komutanl
n hatrlatmakta deil de bir defa daha yaa I bir kanun teklifini kabul etmiyorsunuz. Istimmaktadr. Giremezsin diyenlere gireceim di- ' lk borlanln toptan denmesi iin yaplan

901

t : 58

JL8.4 1960

teklifi Trkiye Byk Millet Meclisi reddedi


yor. Bunu resm gazetelerinde yle iln edi
yorlar : Demokrat Parti ounluu yurttaa
istimlk borlarn demekten kat. Onlara
gre T. B. M. M. yoktur. Karar T. B. M. M.
nin ama onlar iin D. P. ounluunundur.
Efendiler, siz Meclisi red ve inkr etmisiniz,
edeceksiniz. Ne kadar zaman Ekseriyeti aln
caya kadar. Demin de red ve inkr etmediniz
mi? Bir saat evvel ismet Paa inkr etmedi
mi?
Baka bir balk: Su ortada, tahkikat
almyor..: T. B. M. M. tahkikata lzum gr
medim demi. Fakat onlar hkmlerini vermi
ler, muhakkak su var. T. B. M. M. kabul et
medi mi, o halde Meclis deil D. P. ounlu
udur.
Dier bir balk: Cumhurbakanl bt
esi tarttrlmad. Tarttrmyai kim? T.
B. M. M. tarttrmad. O halde onlara gre
D. P. Grupu demektir. Bak, btn bu dn
ce tarz mantk bakmndan olduu kadar ken
di iddialar bakmndan da nasl rktr. Bir
yandan ok partili rejimin taraftarln yap
yorlar, dier yandan Mecliste ekseriyetle ve
rilmi kararlar Grup karar diye karlyor
lar! T. Byk, Millet Meclisine reva grlen
bu muamele parti liderlerinin azndan durma
dan tekrar edilmektedir. nn 3 Nisan 1960
da ne diyor Vatandalarma emniyetle haber
vereyim ki, .esasen aznlkta olan, kanun d
partizanlarn mecalleri zayfln son haddine
gelmitir. Tarumar olma yolundadr.
Bu partizanlar kimlerdir?.. Mecalleri zayf
ln son haddine gelmi olan partizanlar km
lerdir? Kafasnn iini asn, dksn buraya,
Cesaretle gelsin, Meclis tahkikat getiriyorsu
nuz, siz getirmeden ben syliyeyim, sizi kast
ediyorum. desin. Kasd Trkiye Byk Millet
Meclisini inkr etmektir. Aznlkta olan kim?
ktidar.. Neye aznlkta?.. Sebebi yok. lerinde
kanuninaslar, hukukular, Devlet adamlar
var. ok iyi bilirler k i ; Demokrat Parti bugn,
dnyada mevcut majoriter sistemlerle idare
edilen memleketlerin meclislerinde ekseriyeti
haiz partilerin hepsinden 1 daha byk bir ekse
riyetle memleket iktidarna vzulyed bulun
maktadr. Bunu bilmezler mi? Bilirler. Hem ok
iyi bilirler.
imdi muhterem arkadalar, smet nn'-

O : 1

nn beyanlarndan vereceim misallere dikkat


buyurmanz rica edeceim. Maziden jnisl vermiyeceim. Son aylardan misaller Vereceim.
smet nn Samsun kongresine mesaj gnderi
yor. Bunu arkadalarmn, sinirlenmeden dinle
melerini isterim. Bakn nn bu mesajnda ne
diyor : Memleketi ileri istikametten alkoyma
ya hevesli, iptidai, kltrsz, sadece kaba kuv
vetin tesirine inanm biare partizanlarn son
tedbirleri de boa kar, ve millete musallat ol
mu,, milletin huzuruna, saadetine kastetmi bu
insanlar, hak ettikleri dersi herkese ipret vere
cek ekilde en ksa zamanda alrlar. Ortaada
insanlarn hi kimsenin duymasna imkn brak
madan tutulup atldklar, eziyet hcrfeleri yeri
ne birtakm yasaklarn kanun d kullanlmas
teebbslerine kar hakkn bilenlerin btn
iddetiyle savaacaz... Kendisine eziyet etmek
istedikleri her vatandan mensubu bulunduu
zmrenin tamimimi, bizi ve nihayet hakszla
kar ba ememeye azimli ve kararl milleti
karlarnda bulacaklardr ve kuvvetlerinin hi
bir eye yetmediini, cesaret sahibi hij kimsenin
klma
dokunanyacaklarn anlydcaklardr.
Onlarn iptidai kafalarna hakikati eh ksa za
manda sokacaz
Muhterem arkadalar; bu szleri alklyan
arkadalar da dhil, smet nn'ye huzurunuz
da soruyorum : Eziyet edilmek istenilen bir va
tandan mensup bulunduu zimrelerd^n ne kasdediyorsunuz? (Sadan, anladn sesleri) Anla
dm m? te Tahkikat Encmeninde bu suallere
cevap vereceksiniz. (Sadan, grltlejr) Vazife
sini iyi kullanmam bir Devlet memuju hakkn
da tahkikat yaplacak. smet Paa Hazretleri ve
arkadalar, buna Eziyet ediliyor giyecekler
ve o memurun mensup bulunduW zmreye
Kalkn ayaa emrini verecekler, Sizlerden bi
ri eziyet grmekte, kalkn ayaa! yle mi?
Yama yok. Bu memleketi, bu nevi jDonkiotvari emirlerin tesiri altnda brakjuyacaz.
(Soldan, bravo sesleri, alklar) (Sadan, g
rltler)
'
Partizanlar kimler? Samsun kongresine.,gn
derilen mesajdaki partizanlar kimler? Hkmet
mi. yoksa Byk Millet Meclisi mi? P*u, ya H
kmet yahut Byk Millet Meclisidir. Bunun
da hesabn vereceksiniz. (Soldan, brayo sesleri)
(Sadan, grltler)

202

: 56

18. .1960

Muhterem arkadalarm, memleketin muhte


lif hayati mevzu ve meseleleri zerinde yaplan
tahriplerden misaller verdim. imdi de seim
emniyeti sahasna geiyorum. Halk Partisi da
ha 1950 senesinin 14 Maysnn ertesi gnnden
itibaren Seim emniyeti kalmad diye feryada
balad. O gnden sonra ve imdi (Sadan, de
mek doru yazm, sesleri) Bata smet Paa,
Grup tdare Heyeti, Parti idare Heyeti ve btn
mebuslar, tekilttaki mesul kimseleri, Seim
lerde hile yaplacak olursa, sandklar balar
nzda kracaz (Sadan, doru doru sesleri)
tehdidiyle dolap durmaktadrlar. Bu'bir...
FARUK AYANOLU (Tokad) pheniz
olmasn...
SAMET AAOLU (Devamla) Bu tam
bir tehdit metodudur. Vatandaa diyorlar ki,
Dikkat et, seim gn tpk 1957 de Anteb'de
olduu gibi, falan falan yerde olduu gibi, fa
kat bu sefer ok daha organize, mkemmel, ok
daha maddi ve mnevi silhl olarak seimlerde
hile yaptklarn iln edeceiz, ya sandk bana
gelmeyin, yahut gelirseniz banz krarz.
(Sadan, byle ey yok sesleri)
smet Paann gen arkadalar, byle bir
eyin mmkn olmadn sylyorlar. Hakika
ten de artk mmkn deildir. Ama eflerini ve
onun yakn arkadalarn tanmyorlar. Onlar
bu gibi beyhude hayallere kaplabilecek insan
lardr.
HASAN TEZ (Ankara) Sandk ban
kt fabrikas haline getirmiyeceiz.
SAMET AAOLU (Devamla) Szlere
baknz arkadalarm, Seim teminat verirse
niz rahat edeceksiniz, yoksa gideceksiniz, hem
fena gideceksiniz. Yani muhalefet partisinin li
deri kalkm iktidar partisi liderine, Hkmete
diyor ki, Sen bana radyoda, veya bu krsye
karak veya gazetelere beyanat vermek sure
tiyle resmen diyeceksin ki, bir iki sene sonra ya
placak seimlerde drst hareket edilecektir.
ayet sen bu sz sylemezsen fena gideceksin!
Bu ne demek? ldrecek misiniz? Heber vere
yim ldrmek karar varsa biz de kendimizi
iddetle mdafaa etmek kararndayz. (Alk
lar) Yine Paa sylyor : Yolsuzlua teebbs
edecekler mutlaka perian olacaklardr. Fakat
daha iki sene var seime! Tehdit mi savuruluyor? Sonra seimde hakszlk yaplrsa kim tesbit edecek, hile yaplp yaplmadn kim tes-

C :1

bit edecek? smet Paa Hazretleri! smet Paa


Hazretleri partisinin binasnda oturacak, etra
fndaki silhrlerine, Hile yapld, aln silh
lar koun diyecek! Demokrat Parti seimler
de hile yaplp yaplmadnn tesbiti iini, B
yk Millet Meclisinden alm, bir adl meka
nizmaya vermitir. (Sadan grltler) Neye
itimat ediyorsunuz ki zaten? Sizin kimseye iti
madnz yok. Asln isterseniz iinizde bir tek
adama itimadnz var. O da Allah geinden ver
sin, ok yal! (Sadan, min, min sesleri)
Baka bir tehdit daha : Vatandalarm emin
olsun ki, seimi kaybedecek olanlar iktidarda
kalmak isterlerse dnya balarna yklacaktr.
(Sadan, doru doru sesleri) Muhterem arka
dalarm, haddizatnda drst devlet adamlar
arasnda bu tarzda konuma olmaz, ve olmama
ldr. (Sadan, grltler, barmalar) Sylemiyecektim, ama mecbur ettiniz sylemeye; 1946
seimini yapm olan bir adan1 ise bunu asla
syliyemez, ahlk bakmndan syliyemez, vic
dan bakmndan syliyemez. (Soldan, bravo ses
leri, iddetli ve srekli alklar) (Sadan, 1957
sesleri) (Soldan, ok iddetli alklar ve bravo
sesleri) ve nihayet u garip beyanat... Oku
duum zaman gzlerime inanamadm. smet
Paa, edebiyata m merak etti, dedim. Ne
demek istediini anlyamamtm. Sonradan
sktm, ne demek istediini. 27 E'kfm 1961
akam gn battnda seimi yenilememi olur
larsa gayrimeru olacaklardr. C. H. P. by
le bir idareyi asla tanmyacak, onun Mecli
sinde yer almay reddedecektir.
Gzmn nne geldi, 1961 in 27 Ekim
gn akam vakti, gne batmak zere, s
met Paa gnee bakyor, (Soldan, glme
ler) ve dnyor, Ey benim silhrlerim; se
im yapld m, yaplmad m? Haydi silfh
bana diye baryor. (Soldan, glmeler)
Siz, Paam, affedin, mecburum sylemeye,
edebiyat yapmsnz, ama Donkiot bile anso'ya byle bir emir vermedi. (Soldan, alk
lar)
Aziz arkadalarm, yukarda tesbit ettiim
memleket manzarasn her sahada yaratan tah
riklerin bu maddi, resm delilleri 'ki, her biri
bir uri yaratabilecek, her biri byk kt
leleri harekete getirebilecek mahivettedir, i
te masum vatandalara yaplmak istenen bu
resm teknlerin yannda, en ucna kyleri-

_ 203 -

: 56

18.4 1960

mizden istanbul'a (kadar, Ankara'ya, Ada


na'ya, izmir'e kadar her yerde mtemadiyen
inklplar tehlikede, Bavekil yeil bay
rakla karland, Ziyafet masraflar ok faz
la, Gney snrlarnda can ve mal emniyeti
yok, Memleket iktisaden gnden gne za
yflamakta gibi propogandal'ar yer almakta
ve her eit yalan vatandan kulana birer
birer, bir uvaln iine zorla itilen kirli pa
avralar gibi doldurulmaya allmaktadr. Bu
propogandalarm, bu taarruzlarn, bu aleni
faaliyetlerin elbette yeralt -ksmlar da var
dr ve onlar da muhakkak meydana kacak
tr.
Bir de Hesap sorma tehdidi var. (Sol
dan, santimine kadar hesap veririz, sesleri)
Mubterem arkadalar, hesap sorma (bahsinde
eitli teraneler sylediler, ihsusi mahkeme
ler kuracaz, dediler; hususi kanunlar
karacaz, dediler; normal kanunlarla mal
beyannameleri istiyeceiz, dediler.
Bunlar
ehemmiyetli eyler deil. Ehemmiyetli olan u,
mebuslar kongrelere gittiler, 'hesap soracaz
de-ken 'hemen arkasndan mesel, Saned'in
sehpas ile Namk'n sehpasn yan yana, dike
ceiz, tehdidini de 'savurmaktan ekinmediler,
ekinmiyorlar... Asaea'k msnz efendiler ' y
le'mi"? Bu lm tehdidinize cevabmz udur :
Hayr efendiler; bu memleketin sehpalar
devrine bir daha dnmesine asla. meydan vermiyeceiz. Trkiye Byk Millet Meclisi, bu
gn varaca karar ile o melun devirlerin bir
daha hortlamasn nliyecektir. (Sadan grl
tler)
1958 de Bolu Kongresinde Kasm Glek ko
nuuyor. Aynen okuyorum arkadalar. Demok
rat Parti bugn gitti, gidecek; ok az bir frsat
kalmtr. Gnahlarn affettirmesi
lzmdr.
Bzlar Amerika'da, svire'de villlar alrz,
o gn gelirse 4 motorlu uaa biner kaarz,
derler. Fakat, onlar gtrecek Trk pilotu
yoktur. ayet kaarz derlerse, arkalarndan
jet uaklar gider alr, getirir. (Sadan, gl
meler) Ya.. (Sadan glmeler) Ya.. Devlet
kuvvetlerinin i inzibat ilerinde kullanlmasn
tenkid eden Genel Sekreter, baknz kendi, par
tileri iktidara geldii zaman, jet uaklarn
kullanacaklarn daha imdiden bildiriyor.
(Sadan glmeler) Kasm Glek, siz ve sizin

C :1

gibi dnenler bilmelidirler ki, Trjkiye'de


hibir iktidara hasmn jet uaklar ile kovalamak hak ve salhiyetini Trk milleti tanma
mtr ve tanmyacaktr. Memleketi brakp
kamaya gelince; aln ak adamlarn buna ih
tiyac yoktur ve bu zilleti ben size de yaktr
mam.
Muhterem, arkadalarn; yukardan beri de
lilleri ile arz etmi bulunduum memleketin, bu
gnk manzarasn ok evvelden tehis etmi
bir zatn szlerinden paralar okuyacam, ib
retle, dikkatle dinlemenizi rica ediyorufn.
Demokrasinin her millet iin mterek pren
sipleri olduu gibi, her milletin karakterine,
kltrne gre birok zellikleri vardr. Trk]
milleti kendi bnyesinde, karayterine gre de
mokrasinin bz zelliklerini bulmaya tnecburdur.
Sz hrriyeti, yaz hrriyeti, phe j yoktur
ki, halk idaresinin sz gtrmez ortak I temeli
dir. Her milletin kendi karakterine gr$ de bir
konuma, sze dayanma ls vardr. ! Bu l
y hibir kitapta bulamayz, hibir] kitaba
yazanlayz. Ancak, uygulanrken milletin neye
dayandn ve neye dayanmadn renebili
riz. Son zamanlarda tartmalarmz Alnian har
binin bitmesiyle daha dnya, hibir kararllk
bulmadan geni bir l almtr. Gnjn paha
ll ve dertleri zerinde ikyetler dorudan,'
doruya Devletin temel idaresi zerijde bil
in eele ekline girmitir. Gazetelerimizde en na
zik d meseleler ve ar ihtimaller nmde mil
letin maneviyatn zayflatacak, Trkiye! Byk
Millet Meclisi zerinde saygl denmiy^eek su
rette dil uzatlmt]-. Bu durumun, va|-tanda.larm haysiyet ve erefini lszlerin oyunca
haline getirdiinden ve d politikanjm fena,
ihtimallerine kar memleketi zayf gsterdiin
den phe edilemez. Bu durumun vatandalara
ve dardan seyreden devletlere memleketi za
yf gsterdii, tabidir. Bu vaziyet karsnda
memleketin mutlaka urasndan burasndan ate
karmas tarihte grdmz ve geildiimiz
hakikati erdendir. Trkiye'nin kuvveti i e istik
rar hakknda bir hkm vermek iin mejmlekette ne kacan beklemek seyirciler iip anla
lr bir eydir. Btn bu strap verici ihtimal
lere kar hkmetin ve Meclisin soukkanl ve
sabrl olmas ve memleket menfaatlerine anla
y gstermesi ok faydal olmutur, i

204

I : 58

18. .1960

Bu szleri syliyen kim? 1944 - 1945 te s


met Paa..
Daha ok var. smet Paa ve arkadalarnn
bugn kendilerini mahkm etmek iin, tarih ve
zabtlara verdikleri vesikalar sonsuzdur.
imdi aziz arkadalarm, demek ki smet
Paa, bu milletin hangi szlere dayanp hangi
sine dayanmyaam biliyor. Tahriklerin g
nn birinde memleketin urasndan burasndan
ate karabileceinin farknda! Demek ki bu
zat, lsz szlerin memleketi darya zayf
gsterebileceini, ieride vatandalar arasnda
endielen yaratabileceini dnyor; demek ki
her milletin karakterine gre bir tahamml
takati olduundan haberi var. Elbette bunlar
hep biliyor. Ve bildii iindir ki bu ekilde ko
nuuyor. O halde bu zat her biri bir kark
lk, bir ri iareti olan szlerinden, beyan
larndan, teblilerinden, (b anda bulunduu
parti mebus ve idarecilerinin memleketin her
tarafnda yaptklar propagandalardan netice
ler beklemektedir. Bu neticeler nelerdir? Bu
ak telkinlerin yannda daha ne gibi yollarla
ayn neticelere varlmak isteniyor ?
Bu sorular o kadar ehemmiyetlidir ve o
kadar byk bir otorite tarafndan sorulmal
dr ki, karsnda u veya bu yoldan svp
kamak mmkn olmasn. te arkadalarm
zn getirdikleri takririn hedefi bundan ibaret
tir. Ve bu otorite de ancak Trkiye Byk Mil
let Meclisidir. (Alklar)
De?ain smet Paa Byk
Millet Meclisi
nin 177 nci maddeye gre komisyona verecei
salhiyetlerden de bahsetti. Yani demek istedi
ki, Trkiye Byk Millet Meclisi byle bir so
ru sormak iin anket parlmanter amak hak
kn haiz deildir. Haizdir efendim, Anayasa
hukukunun nazariyatna girmeye lzum yok.
Demin Mazlum Kayalar syledi : Trkiye B
yk Millet Meclisi, parti mebuslarndan m
rekkep deildir. Trk Milletinin Meclisidir. O
Trk Milleti namna teri, icra, kaza salhi
yetini nefsinde toplamtr. Meclisin kararlar
ittifakla veya ekseriyetle verilmi olsun, onun
ahsiyeti mneviyesinin karardr. Trkiye B
yk Millet Meclisi mmeye taalk eden birta
km hdiseleri, darda veya kendi iinde de
olsa tetkik etmek hak ve salhiyetini haizdir.
Hangi hukuk nazariyesi veya Anayasa mad
desi bunu ret ve inkr ediyor?

206

C:l

Sonra, birtakm gazeteler, birtakm zevat


diyorlar k i ; Bu teklif, B. M. Meclisinde ekse
riyet Grupunun ekalliyet Grupu hakknda Mec
lis tahkikat amas talebidir. (Sadan, yle
yle sesleri), (Sadan, doru doru sesleri)
Hayr. Bu teklif, T. B. M. Meclisinin, kkleri
ve membalarnn bir ksm kendi iine kadar
girmi, anormal ve Devlet, cemiyet, hukuk,
nizam prensiplerine aykr, memlekette huzur
ve sknu tehlikeli bir ekilde bozan bir siya
si faaliyetin neticelerinin neler olabileceini
sorup renmek istiyen, bunlarn Meclis tara
fndan renilmesini istiyen bir tekliftir. Tek
lifin mahiyetini deitirmeyin.
Muhterem arkadalar; bu, o kadar ak bir
hakikattir ki zerinde mnakaaya demez.
Yalnz, ben bir iki misal vermek isterim. Ev
vel, T. B. M. Meclisinin, kanunlarn nasl tat
bik edildiini aramas en tabi bir hakkdr.
Bu hakk tanmamak Meclisin mesel tefsir
hakkn da tanmamak demektir. Sonra, Dev
let, iinde bizzat Meclisin de bulunduu bir
mefhumdur. Devletin temellerini sarsan hdi
seler zerinde Meclisin durmas bu itibarla hat
t vazifesidir. Bu vazifeyi hdiselerle alkal
mebuslar veya Mecliste mebus olan partiler
var diye grmemezlik edemez.
Memleketin urasnda burasnda bir ate
kt, sirayet etti veya bastrld. T. B. M. Mec
lisinin ekseriyetini tekil eden zanm zihnin
de ve vicdannda bir phe uyand. Acaba ken
di iinde de on, on be adam bununla ilgili mi
dir? Onlar mahkemeye vermeden ve sululuu
nu iln etmeden nce ben kendi iimde bunu
bir kere tetkik edeyim diyebilir. Yapamaz m,
olmaz m? Mkemmel yapabilir, mkemmel
olur.
Muhterem arkadalar, mruztmn sonuna
geliyorum, Demikrasimizi, hakikaten byk
emeklerle kurulan demokrasimizi himaye etmek
onu muhafaza etmek ve kurtarmak mecburiye
tindeyiz. Demokrasi ince bir sistemdir, zor bir
sistemdir. Demokrasiyi yaatmak iin gnller
de adalet hissine, dimalarda Devlet mefhumu
na ve nizam fikrine yer vermek, Devlet ve fer
din karlkl mnasebetlerinin bu his ve mef
humlar iinde dilne olmas prensibine inan
mak lzmdr. Bu ince rejimi muhafaza etmek ve
yaatmak iin en evvel dikkat ededeceimiz hu
sus. demokrasinin demogojinin ve anarinin eli-

t : 58

18.4 .1960

ne dmemesidir. nk, anarinin arkasndan


en ksa zamanda istibdat gelir ve memleketin istikbali karanlklara gmlr. Trkiye Byk
Millet Meclisi bizzat tarihinden misallerle iyi biliyor ki, Trkiye'de anariye meydan verildii gn
ok geriye, gideriz, ok kan dkeriz, maddi ve mnevi byk zararlara urarz. Bunun, iindii' ki, Trkiye Byk Millet Meclisi anarsiye yol. amyaeaktr. e ile, elemle itiraf etmek lzmdr ki, bu anari temayl
Trkiye Byk
Millet Meclisi krssne
kadar sokulabilmi ve burada Devlet Reislii
yapm bir zat daha bir saat nce Meclisin kararlarna itaat etmiyeceim. diyebilmitir, (Sadan, anlamamsn, gayrimeru olursa, dedi, sesleri)
Memleketi bu anari uurumunun kenarndan ekip kurtarmazsanz, istibdadn kaplarn am olacaksnz. Trkiye Byk Millet Meclisi bu kapy ebediyyen amyacak ve istibdadn
hayattaki son mmessilinin bu kapdan gemek
emelini hsrana uratacaktr. (Soldan, iddetli
ve srekli alklar)

j
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I

RES Kmil Boran.


FCMlL BORAN (Mardin) nn konua- 1
eak.
I
RES Sranz m veriyorsunuz?

SMET NN (Malatya) Grup adna sz


istiyorum.
I
RES Buyurun.
SMET NN (Malatya) (Sadan; al
klar) Muhterem arkadalar; beyanatm zerine izahatta bulunan hatibin temas ettii bir
mevzuu huzunnuzda tahlil etmek isterim. Bu
mevzu Demokrat Parti gruplarnn teblileri ve
salhiyet sahibi hatiplerinin szlerinde daima ileri srlmtr. Biz, ihtill metodlar takibederiz. (Soldan; tamam, doru sesleri) Seimsiz ikti dara gelmek yolundayz, derler. (Soldan, doru, doru sesleri) imdi bu mevzuu Byk Millet Meclisi huzurunda bir defa 1cesin olarak aklamak isterim. Biz ihtillden yetimi insanlarz. iimizde bizini yamzda olanlar pek azdr.
Ama bizim etrafmzda bulunan teekkller, fikirler, zmreler bizim geldiimiz yolu btn teferruat ile bilirler-. Biz ihtillden gelmi bir nesiliz. Merutiyet ihtillinden geldik. Cumhuriyet
ihtilline yneldik. En sonu, Cumhuriyet ihtilnden demokratik rejime geinceye kadar ok

I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
i
|

C :1

gayret sarf ettik ve ok zahmet ektik. ok g


bir devirdi bu. Ama, sabrla muvaffak olduk.
Bu ihtill rejimi; eit haklarla, drijst yap
lan seimlerle, iktidar deimesiyle neticelenebil
di ve hibir kyamet kopmad. Bunun milletimi
zin tarihine, daima rnek olabilecek bir misl
olarak, cesaret verici bir misl olarak gemesini
istedik.
imdi, biz tekrar ihtill usuln takibedecek ve ihtill yoliyle iktidara geleceiz; ne ola
caka
En byk derece ile zami derecede muvaf
fak olsak, 1938 de, 1940 da, 1945 te vardmz
vaziyete varacaz. Bu vaziyetten biz memnun
deildik. (Sadan, bravo sesleri ve alklar)
Bu vaziyet, bu ihtill, rejimini biz demokratik re
jime evirmek iin ok glk ektik. Bizim
byle bir harekette tekrar tevessl etmemizde im
na yoktur, mantk yoktur. (Sadan, bravo sesleri)
imdi biz ihtill rejiminden gelerek Demok
rat ilk rejim iinde siyasi hayat takibediyoruz.
Etrafmzda olan ihtilllerin hifbiri byle deil
dir. Byk inklplar, byk devrimler iin ya
plm ihtilllerden sonra normal iktidarlar tees
ss edememi, etmiyor. Rasgele sokak politikac
lar meru kitidarlar altst etmeye alyorlar.
Bu gibi teebbslerin yzde 80 i hiejbir memleket
te muvaffak olamyor. Halk iktidar haksz gr
myorsa 3 - 5 kiinin toplanmas ile Devletin hoitn silhl, silhsz 'kuvvetlerine kar hareket ede
rek ihtill vcuda getiremezler. imdi, ihtill, ik~
tidar bir defa eline geirmi olanlar tarafndan
yaplyor; son zam anlarn modas budur. Seim
le iktidara geliyor, Devletin vastalarna el koyu
yor; seimle gittmok ihtimali ufukta 'grld m
ben buradan gitmem telna dyor. (Sadan,
bravo sesleri, alklar) (Soldan, Allah'tan kork,
o senin zamannda sesleri) Ne oldu telnz ne?...
RES B i r defa daha iaret, edeceim, fikir
leri ret veya tasvip umumidir. Mnferit mdaha
leler mzakereyi nereye 'gtrr, skneti mujlafaza edelim.
SMET NN (Devamla) imdi iktidar
da bulunanlarn, iktidar ellerinde 'bulunduranla
rn milletleri ihtille nasl zorladklar insan hak
lar (beyannamesine (girmitir. Eer bir idare in
san haklarn tanmaz, bask rejimi kurarsa o
memlekette ayaklanma olur. Buna mahal verme
mek iin idarelerin demokratik yolda olmas, in
san halklarnn yrrlkte olmas arttr. Bu fikir

_- 206

I : 88

18 . 4 . 1960

Beyannamenin ruhunu tenkil ediyor. imdi mevzuulbalhsolan mesele bu. 'Demokratik rejim, insan
haklar yrtlyor mu, yrtlmyor mu? Bu
bir. Eer insan haklar yrtlmez, vatanda hak
l a n zorlanrsa, bask rejimi kurulurca ihtill be
hemehal olur. (Sadan, alklar, soldan, grl
tler) Beni dinleyin... (Soldan, ellerin kanl se
nin sesleri) Biz 'byle bit ihtill iinde bulunma
yz, bulunanlayz. Byle bir ihtill dmzda,
bizimle mnasebeti olmyamlar tarafndan yapla
caktr. (Sadan, bravo sesleri) (Soldan, grlt
ler) Biz demokratik rejim dedik, demokratik re
jim kurulmutur. Bu demokratik rejim istikame
tinden ayrlp bask rejimi haline gtrmek teh
likeli bir eydir. Bu yolda devam ederseniz, ben
de sizi kurtaramam. (Sadan, bravo sesleri ve al
klar) (Soldan, glmeler)
imdi 'arkadalar, artlar tamam olduu za
man milletler iin ihtill meru bir haktr. Fakat
ihtill aslnda bir millet hayatnn asla arzu etmiyecei, etin ve tehlikeli bir ameliyattr. Birok
memleketlerde 'gryoruz. ok iyi niyetlerle, va
tanperver hislerle ihtill yaparak idare -kuranlar,
kurduklar idarenin ertesi gnnden itibaren, k
bus iinde yaarlar. Onlar muvaffak olduklar
ihtill normal bir demokratik rejime devredebil
mek iin imkn bulamazlar. Bulabilenler tarihte
ndir. Biz bulduk ite. (Sadan, bravo sesleri al
klar) Ama bunu bulamyan memleket ok zarar
grr. htill niin yaplr? Eer ihtill vatanda
iin baka kar yol yoktur, kanaati zihinlere ve
btn messeselere yerleirse, meru bir hak ola
rak kullanlacaktr. Bundan itinap kabil deil
dir.
Basiretimiz yerinde ve aklmz bamzda ise
normal bir demokratik rejimin icaplarn huls
ile takibederek, eit haklarla drst bir seimin
neticelerini kabul ederek bu rejimi bu yola gt
relim yoksa (Soldan, grltler) Meclis Tahki
kat Encmeni eklinde 3 aylk*fevkalde bir ida
re kuracaksnz. Bu idare muhalefet partisini ve
basn her yerde takibedeeek. u kusuru var, bn
kusuru var, diye her yerde takibedeceksiniz, im
diden sylyorsunuz kusurlar.
BRAHM SEVEL (stanbul) Evvel se
ni itakibedeeeiz.
SMET NN (Devamla) Filn yerde u
beyanat yapmm. Hakkmdr, kanuni saydm
takdirde yaptm, kanuni deilse haksz isem, ver

0 :1

mahkemeye. (Sadan, bravo sesleri, alklar) Bu


nun aksi telkki asla itibara lyk deildir.
Onun iin muhterem arkadalarm, bu memle
ketin sekin, yetimi gzide insanlarsnz, mem
leketi fevkalde bir idareye gtrmek istenildii
nin arifesinde, eiindesiniz, hesapl olarak d
nmenizi isterim. Bir fevkalde idare kuracak
snz". Bu idareye verilen salhiyetler gayrimerudur. taat etmiyeceiz dediimi sylemek yersiz
dir. Bir defa km bir kanuna, kanun deil ka
rar, km bir kanuna itaat etmemek vatandan
elinde deildir. Ama kabul etmeyiz. Raz olmayz.
Ve vatandalarn hepsine bunun haksz olduunu,
buna mukavemet etmek lzmgeldiini syleriz.
Hr vatandan hakkdr bu. Memurlara itimat
etmez, adalete itimat etmez, orduya itmiat etmez,
kendisi esasen azlktadr, bir kadrodur, bu eyleri
yapmak ister, byle ey olmaz, (Sadan, iddetli,
alklar)
RES Demokrat Parti. Meclis Grupu
adna Osman Kavrakoglu.
OSMAN KAVRAKOU (Rize) Muhte
rem arkadalarm, Halk Partisi Lideri...
(Halk Partili mebuslar salonu terk etmeye
balad.) (Soldan, Nereye, nereye? Kamayn,
dinleyin sesleri.)
OSMAN KAVRAKOLU (Devamla) B
rakn kasnlar. Dinliyemezler, tahamml ede
mezler.
RES Ekseriyet vardr mzakereye devam
ediyoruz. Buyurun.
OSMAN
KAVRAKOLU (Devamla)
Halk Partisi Lideri, gayetle cidd olarak ze
rinde bulunduumuz ve Trkiye Byk Millet
Meclisinin tarihinde ok mhim bir mevki al
mas lzmgelen bu mzakereler srasnda hepi
mizin gz nnde inadndan, srarndan bir
milimetre inhiraf etmemitir. Bu bir bakma
dvamzda son derece hakl olduumuzun ve
bu mesele zerinde hassasiyetimizi ok daha
artrmak mecburiyetiyle kar karya bulun
duumuzun bir ifadesi, olmutur.
Mevzuu gayet gzel izah eden hatiplerin <
konumalar karsnda hepimizin beklediimiz,
smet Paann ileri srlen vesikalarda ha
kikatlere uymyanlar varsa bunlarn aklan
mas. vakalardan yanl tefsir edilenler mev
cut ise bunlarn da tashihi idi. Fakat o bun
larn. hibirine en kk bir itirazda bulun*

207

: 58

18.4 196

madan, benimsedii, benliine yerletirdii ken


disi iin muta ve muteber sayd bz mef
humlar mulak bir ekilde zikrederek, Partisi
hesabna tuttuu yolda musir olduunu ifade
etti.
Muhterem arkadalar; tahkikat takririni veren arkadalar ne istiyorlar? Ktye doru
bir gidii nlemek zere bu gidiin sebep ve
millerinin teshilini deil mi?. Samet Aaoh
memleketin iinde bulunduu ahvali tablo ha
linde ok gzel tasvir etti. Bu manzaray grmiyen gz, koparlan yaygaralar duymyan
kulak m kald?
Kongrelerde, siyasi toplantlarda gsteri y
rylerinde kanunlarn
nasl inendiin^
eref ve haysiyetlere nasl Kaldrldn, mes
netsiz iddialar ve aza alnmaz iftiralarla ma
sum vatandalarn nasl tahrik olunduunu bi
liyorsunm*.
Btn bu hareketler memleketin asayiini
bozuyor, Devletin itibarn zedeliyor, darya
kar Cumhuriyeti ve -demokrasiyi tehlikede
gsteriyor. Hal byle iken smet Paa bu ha
tal gidie elbirliiyle son vermek hususunda
bize mit verecek, genlere rehber tekil ede
cek, yallara da kendisinin eski hizmetlerine
hl devam yolunda olduu intiban yaratacak
tatl bir sz, munis bir kelime sarf etmeden
krsden, indi.
Kendileri srar ediyorlar, akllarnca de
mokrasinin esasn tekil eden bz artlarn mut
laka tahakkuk ettirilmesini istiyorlar, aksi tak
dirde (isyan hakkn, ihtill karma hakkn)
tabi bir hak ve netice sayyorlar ve byle bir
akbetten bizleri hatt kendisinin dahi kurtara
mayacan ifade ediyorlar. Ne hazin bir tecelli
dir bu! Neden ve kime kar isyan olacak? Bize
kar m?.. Demokrat, iktidara kar m? Yazk
lar olsun Paa!., bunu nasl sylersin!..
Demokrat iktidara, senin letin olarak kar
mza dikilen ve 1946 seimlerini yapanlar bile
bunu reva grmedi. O devrin bir valisi, bir kay
makam yle dursun, bir polisinin, bir beki
sinin bile burnunu incitmedik bir tanesini bile
kadrodan atmadk. Kanuni salhiyetlerimize ra
men, memleket istikrar ister, Devlet itimat is
ter diye dndk, devri sabkn hata ve g
nahlarn ahslara balamyalm, hepimiz bu
milletin evladyz dedik.

208

C :

seim geirdik, milletin devaml gve


niyle mazinin btn gnahlarn ve gnahkr
larn unutmu insanlar olarak bu erefli mes
sesede toplandk, ktlklere bir son vermeye
alyoruz, byle bir celsede Paa byle mi ko
numal idi?... *
Demokrat Parti bir yavrunun anasndan
emdii st ne kadar temiz ve hell is^ o de
rece temiz ve hell reylerle i bana gelmitir.
Paann mulk cmlelerle ifadeye alt
tehditler bizi yldrama;':. Onun krkledii faa
liyetler memleketin nizam ve asayiini ihlale
varrsa, millet, hakk tabisini (Paann, tbiri
ile) Halk Partisi Reisinin zihniyetinde olan
lara ve onun khnelemi usullerini ihyaya a
lanlara kar kullanacaktr, bundan
emin
olsunlar. (Bravo, sesleri) Gzel bir gei yap
tk, Tek Parti devrinden kavgasz grjiltsz
huzurla Demokrasiye kavutuk. Ne olurdu bu
nu korumasn da bilsek, etrafmz bir gr
sek, Dnya demokrasilerine bir g'z atsatk. Mu
azzam Asya Ktasnda milyara yakn insan,
krktan fazla devlet var; kanda demokrasi
var?... Afrika'ya hatt Gney - Amerika'ya ba
kalm, demokrasi adna ne buluruz?
Aziz Trk milleti bu erefli messeseyi ya
atmak, bu gzel ve nadide iekle yurejumuzu
sslemek istiyor, bu arzuya candan itirak edi
yoruz ve demokrasimize bir aksa gelinemesi
iin rpmyoruz. Milletin itimad ve reyi ile ik
tidarda kaldka bu gayretimizi asla kaybetmiyeceiz. Bask, zulm, hakszlk aklmzdan
gemez. Demokrasi yolundan ileri bir hedefe
ulamak istiyoruz.
Binbir mahrumiyet iinde senelerce bvrandrrlan, geri bir seviyede braklan ve en tabi
haklar elinden alnm olan asil bir milleti k
sa bir zamanda muasr medeniyet sevfiyesinc
ykseltmeye alryoruz. ismet Paa karmza
km, dar bT gr ve 'ksr bir mantkla mem
lekette huzursuzluun, anari ve ihtillin m
dafaasn yapyor. Yazktr bu memlekete, g
nahtr! Halk Partisi Reisinden beklenen, mil
lete derdimize ifa olabilecek, hak iin, be
lf etmesi idi. Kanl ihtilllerden, karde kav
galarndan deil, Mill birliin korunmas l
zumundan bahsetmesi gerekirdi, istikbale mit
tutmas lzmd. Bunu da yapmad. IBu bel
ki bir takdiri ilhidir. (Bravo, esleri, alklar)

: 58

18, t. 1960

KENAN AKMANLAR (Antalya) Mak


satl, maksatl.
OSMAN KAVRAKOLU (Devamla)
Evet arkadalar, kader insanlar iin bir hudut
izmitir, mr beer ne byk tecrbelerle
bezenirse bezensin, her fni kendisi iin ilhi
iradenin izdii hududu aamaz ve mukadder
olan kilbete boyun eer. Bu, smet Paa iin
de byledir. Onun kaderinde kylnn kursa
na birka lokmann girdii ve klk kyafe
tinin bir azck dzeldii, ve milletin refaha
yneldii bir anda, bu gidie kar durmak ve
milletin bir kere daha nefretine nuhatabolmak
yazl ise bunu deitirmek elimizde deildir.
ktisadi istiklline kavumann ve millete
kalknmann en byk hamlelerini yaptmz
bir srada bizi elmelemesi ve sanki baka usul
ler yokmu gibi, cemiyetimizi karanlk yollara
srklemesi esef edilecek bir vakadr. Buna
teessf etmek lzmdr. (Ediyoruz, sesleri)
Halk Partisi Lideri, szde bir cesaret rne
i vermi olmak iin; Beni diyor, mahkemeye
verin. elbette sizi mahkemeye vereceiz, sras
geldii zaman elbette seni mahkemeye verece
iz. Vaktiyle senin mahkemeye verip muhake
me ettirdiklerin arasnda susuzlar varsa, on
larn hakk namna, onlarn hatras namna,
Ali ahin adaleti namna elbette seni huzuru ha
kime gndereceiz. Tarih tekerrr eder derler;
sen inandn bu yanl ve hatal yoldan ken
di iradenle dnmez ve sen u aziz millete ac
mazsan, bizi 'kardei kardele bouturacak
yanl yoldan dnmezsen biz seni mukadder
akbetten kurtaranlayz Paam! (Bravo, sesle
ri, alklar)
Sonra sen hangi hkimin hkmne inandn
da ne yzle gelip beni hkime sevk edin diyor
sun. Sen hkimlerimizi namzetlik vadederek satmalmak istiyen partinin lideri deil misin?
Sen, aleyhinde hkm verdike hkimleri te
hirden ekinmiyen paamz deil misin? (Sol
dan; paamz deil, paa, sabk paa, sesleri)
Sahk paa deil misin?
Sonra, ne demektir bu gayrimeru lf? M
temadiyen ismet Paay dinlersiniz; unu, unu
yapmazsnz gayrimeru olur diye, fetva verir.
Bugnn hukuk anlam, hukuk kavray bir
takm ana kaidelere dayanmaktadr. Kanunlar
arasndaki tefsiri, izah parlmentolar yapar.
Parlmento! ;ir bizzat hukukun menbadr. Buras

C :1

iradei milliyeyi tecelli ettirir. Bunun kararlar


hakknda gayrimerudur, fetvasn nasl verir
sin? Ama almtr. Btn samim grnme
gayretine ramen, gryorsunuz kelimeler na
sl kendisini mahkm ediyor.
nk szleri ile karar ve fiilleri bu derece
birbirine uymyan (bir baka hatip bulmak ok
zordur. Kald ki, Meclisimizin tarihi, Devletin
mnevi varlna, aziz ve sevgili milletimize ve
gen Demokrasimize kar bu derece merhamet
siz ve insafsz bir konuma kaydetmemitir. (Bra
vo sesleri, alklar)
CEMAL TZN (Kocaeli) Bir daha, bir
daha syle Kavrakolu, asl biz onu kurtaranla
yz.
OSMAN KAVRAKOLU (Devamla) B
tn bu tahripkr szleri sarf ettikten sonra iza
hat veriyor, diyor ki: Devrimizde diktatrler ik
tidara ihtill ile gelmezi ermi, evvel seilerek
i bana gelirler, sonra Devletin btn vasta ve
imknlarna vazyed eder ve bundan sonra da se
imi reddederlermi.
Yz kere bin kere syledik, ne kadromuzda,
ne saflarmzda rey hrszlna tenezzl edecek
kimse yoktur. Milletin' namusu gibi muhterem
saydmz reylerine el uzatmak -erefsizliini en
byk ahlkszlk sayyoruz.
Rey almak bizim hayalimizden gemez, se
imlere fesat ve hile kartrmak Ibizim krmz
deildir. Hele seimleri reddetmek, seilmeden
iktidarda kalmak, bunlar insafsz iddialardr.
Biz milletin reyine kaderini balam hrri
yete gnl vermi insanlarz. Hrriyet ve mill
irade mefhumlar benliimize o derece yerlemi
hayatmza o derece temel prensip olarak girmi
tir ki, Allah gstermesin, bunlara arka evirecek
olsak bizi aile muhitimiz bile kabul etmez. Biz
milletin gvenine kavumann bir anlk zevkini
bir mre bedel sayanlardanz.
Bu zevki, kadir bilen vefal bir milleti an
kaya'dan (nankrler!) diye itham edenlerin duy
masna imkn yoktur. Paa mrnde milletin he
ll reyleri ile bir saniye bile iktidar srmemi bir
talihsizdir. Onun iin bizi rey calici zannediyor.
Bu hrszlk ithamn iddetle ve nefretle redde
deriz. Artk Trkiye'de bundan sonra bu 'krs
rey hrszlarnn yeddgaspma tevdi edilmiyeeektir.
Bakn ne ustaca sylenen szler, nasl maksaI di ele veriyor: Diyor ki. eit haklar, drst se-

209

: 56

18.4 160

im, unlar bunlar yaplmazsa mutlaka ihtil


olur. Ne biliyorsun...? Sana kar oldu da m bi
liyorsun. Seni millet kan dkerek ihtillle mi in
dirdi. Hayr deil mi? u halde bu ihtill ve is
yan temennileri niye!..
Bu, kindar bir ruhun merhametsiz bedduala
rdr. O bahsettii duruma vaktiyle srklenmi
ve milletin nefret duygularna bizzat muhatabolmutu. Hl ayn duygunun zebunudur ve hak
knda millete verilmi ar hkmden kendisini
kurtaramam olmann gayz iinde konuuyor.
Seimleri mutlak ve mutlaka drst yapaca
z. Kaybetsek dahi erefimizle geldik, erefimiz
le gideriz. Byle gidenler her zaman dnebilir
ler. Fakat lekeli gidenler iin bir daha milletin
itimadna mazbar olmak zordur. Paa bunlar rna bildii iin kendi iledii sular bizim de tek
rarlamamz, girdii gnahlar bizim de ileme
mizi bekler ve temenni eder grnyor.
Fakat asla!. Trkiye Byk Millet Meclisinin
Demokrat Partili byk ekseriyeti byle erefsiz
yollara, millet iradesine aykr gidilere iltifat
etmiyecektir. Bu iddialar reddediyoruz, icray
zaafa drmek iin memurlar devaml olarak
tahrik eden muhalefet Lideri bu cephesinden de
samim deildir.
Onun iin hibir messeseye sayg yoktur.
Camide vaaz ederken heyecanlanarak Halk Par
tisini tel'in eden bir vaiz hakkndaki cezann af
fna ait mzakere zabtlarn ihadederek syl
yorum, Paann o celse de Adliyeye kar tecavzkr szleri ibretle zerinde durulacak vehamettedir.
Ayn ekilde katilemi ilmlarla yz kzart
c sulardan mahkm olmu ve erefli ordumuz
dan atlm ahslar iltimas ederek tekrar bu mu
kaddes ocaa sokmak suretiyle mill varlmzn
en kymetli messesesine kar da saygszlk gs
terdii malmunuzdur. Tekrarndan utandm
bu iren hdisenin tafsiltn aranzda bulunan
arkadam Rize Mebusu Mehmet Mete Beyden ve
Meclis zabtlarndan renebilirsiniz,
Devletin bekasnn teminat olan kahraman
ordumuza politika sokmak, yaldzl vaitlerle bz
zayf iradeli ordu mensuplarn kandrmya a
lmak memlekete yaplacak fenalklarn en ban
da gelir. Vatanperverlik, asker, sivil btn vazi
felileri grevlerinde ciddiyete tevik etmektir.
Cumhuriyeti baka trl ayakta tutmya ve va
satm va imkn voktur,

C :1

Demokrat Parti msamahann en st jrneini


vermitir. Paann bendelerinden hibirinin iine
son verilmemitir. niversitedeki mezlerinden
en yksek mevkilerdeki Ibirok vazifeliler, Paaya
olan ballklar malm bulunduu halde, vatana
da ballklar hesaba katarak, hepsine gfileryz
gsterilmitir. Eer bunlarn vazifelerinij redde
derek, 'bir anari nnda Paaya destek olacaklar
hayaline istinadedilmek isteniyorsa, bunujn neti
cesi hsran olacaktr! Trk milletinin ekseriyeti,
memuru, iisi, hkimi, hekimi dhil olduj halde
arkamzda olduka bu hayal perdelerinin bir an
da yrtlmas iten bile deildir.
Sonra bu tel niye? Meclis nasl bir karar
almak istiyor ki, bu derece tellanyorsunuz.
Vatann urasnda, burasnda, siyaset banbazlarmn kardklar yangnlarn stne gitmek
ten neden kamyorsunuz!
Gazianteb'te polislerimize sklan kurunlar
er melekleri mi skt? Belediyeyi Basan^, Trk
bayran indiren, yerine altoklu baymanz
ekenler paratle inen feza adamlar m [idiler?.
Yeilhisar'da patlyan tabancalar kimlejr ate
ledi?.. Adyaman'da ldrlen demokratlarnkaatilleri kimlerdir?.. Bunlar Meclisin renmesin
den niin kayorsunuz?, ihtill karm j da on
dan... Olmaz byle ey Paa, olmaz!
|
. Trkiye Byk Millet Meclisi memleket me
selelerine byle ciddiyet ve hassasiyetle i l koy
duka ve milletin emaneti olan iktidar nilletin
emrine teslim etmeyi anl bir vecibe saydka
Trkiye'de ihtill olmyacak, karde kan dklmiyecektir.
Meclisin bir tahkikat amas salhiyeti yok
mudur?.. Kendi Partisi de byle taleplerde bu
lunmad m?.. Genlik kollar mevzuundan binbir
tezvirata kadar hepsini Meclise intikal ettiren
sizin partiniz deil mi idi?. imdi ekseriyet par
tisi en cidd bir mevzuu ele alnca maiyetinizi
topluyor ve Meclisi terk ediyorsunuz. |Byk
Meclis kan dklmesine sebebolan hdiselere te
vecch edince mzakerelerden kayorsunu^.
Kamakta haklsnz... Mesajlarnzdan ve ko
numalarnzdan Samet Aaolu arkadamn
tespit ettii pasajlar, Millet Meclisi huzurunda
kolay izah edilir, kolay mdafaa olunur eyler
deildir.
. (Tarumar olmak, perianla srklenmek,
fena gitmek) szlerinden muradnz nedir-

210

: 58

18. 4.1960

Siz Demokrat Partinin vatan sathndaki m.azazm tekiltn hi duymadnz m?


Siz bu partinin Meclisteki ekseriyetini seen
milyonlarca semenin bu milletin bizzat kendi
sini tekil ettiini bilmiyor musunuz?..
Sonra Demokrat Parti Liderine gittii her
yerde Millete gsterilen muhabbetten haberiniz
yok mu? Yz hinlerin nasl fev fevc coarak
Menderes'i barna bastn iitmediniz mi?
Bu partinin mebuslarnn millete nasl se
vildiklerini ve defaatle seildiklerini grmediniz
mi?..
Tarumar olacak bu parti, perianla srk
lenecek bu semenler ve fena gidecek olan bu
Lider midir? Buna nasl oluyor da gnlnz
raz olabiliyor?
Syleyin bakalm, dnyann neresinde iktida
rn byle stn bir ekseriyete dayand bir
Parlmento vardr. Amerika'da m, Fransada
m, ingiltere'dermi? italya'da veya Almanya'da
m, nerede? Dnyann neresinde ve hangi parti
nin banda Demokrat Parti lideri gibi sevilen
bir Reis vardr..
Btn bu hakikatler karsnda siz grlme
mi bir insafszlkla tarumar edilmek tehdidini
hem de Demokrasi ve Hrriyet havarisi rolnde
savnracak ve Meclisten kp gideceksiniz..
Gidiniz, gidniz, kt temennilerinizle ebedi
yen gidiniz! Temennimiz, Byk Allah'n bir
daha bu krsiye avdeti size nasibetmemesinden
ibarettir. (Soldan, alklar)
ADNAN SELEKLER (Antalya) Muhte
rem arkadalar, mevzuu mzakere olan tahkikat
nergesi hakkndaki dncelerimi, iin tarih
ehemmiyetini mdrik olarak ve vsatim nispe
tinde ifade etmeye alacam.
lk defa Halk Partisi Genel Bakannn konu
masna noktai hareket tekil eden ihir fikre cenap
vermek istiyorum.
Kanun karsnda ve Hkmet kapsnda va
tandalara eit muamele yapmak.
Arkadalar, unu, btn samimiyetimle ifade
etmekteyim ki, bata Inn de dhil, Halk
Partisinin 170 mebusu Devlet
kapsnda C. H.
P. li vatandalara asgari D. P. li vatandalar ka
dar eit muamele yapldn (bilmektedir. (Sol
dan, Daha fazlas sesleri) Binaenaleyh, konu
masna noktai hareket tekil eden szn, hkmn
hu suretle samimiyetle alkas bulunmad tosbit

C :1

edildikten sonra; 'bu fikir zerine (bina edilen di


er mtalalarn salbetinin takdirini yksek na
zarlarnza arz ederim.
Bu balangtan sonra, mesele u suretle g
rlmektedir :
iktidar ve muhalefet mnasebetleri son gn
lerde ok buhranl, ok gergin bir manzara arz et
mektedir. Siyasi partilerin deil, her eyden evvel
ve her eyin stnde mill menfaatlerin bahis
mevzuu olduu kritik bir devrede yayoruz.
Cumhuriyeti idame ve l ile vazifeli biz Atatrk
ocuklarnn Cumhuriyeti kurana liyakatimiz
ok 'nreffelh, .ok medeni, ok mest bir Trkiye
yolunda, Trk milletinin dinamik idealini tahak
kuk ettirmekle 'mmkndr. Yoksa bugn olduu
gibi ileri bir karde kavgasnn 'eiine getirmekle
deil.
Byk halk ktleleri huzur ve skn istemek
tedir. Yakn tarihimiz, siyasi parti mnaferetlerinin, mevki ihtiraslarnn bu memlekette ok pa
halya malolmu ac misalleriyle doludur. Grl
memi 'bir kalknma hz iinde bulunan 20 nci
asrn modern demokratik Trkiye'isini geri .mem
leketlerin iptidai siyaset oyunlarna kurban etmek
hi kimsenin hakk ve .haddi deildir. Bz haki
katlere iaret etmek suretiyle szlerime devam
edeceim.
Bu memlekette iktidarn kaderini ortaya ko
yacak -bir umumi seimin yaplacandan hi kim
senin phesi olmamaldr. Yaplacak bu seimle
rin tam bir drstlk ve emniyet iinde icrasn
temin etmek iin mevcut kanunlar yeni hkm
lerle tadil edilecektir. Bu hakikatlere, milletin
sevgisine mazhar olmyan 'bir siyasi teekkln
seimi kazanmasna imkn olmad mtearef esini
ilve ederseniz estirilmek istenen (bu frtna ha
vas, bu kyamet tertiplerinin hakiki maksadna
nfuz etmek eok kolaylkla mmkn olur. Arka
dalar, demokrasi ampiyonluu tek siyasi teek
kln inhisarnda gsteriliyor ve daima mesele
ler dar bir zaviyeden tahlil ediliyor. unu ifade
etmek isterim ki, Demokrat Partinin en 'byk
kuvvet hkimiyetini halk oyuna istinaddettirmi
bulunmasmdadr. Demokrat Parti Ibu en kymetli
Hazineden ayrlmamak maksadiyle her hareketini
gayet hesapl olarak yapmak ve her tasarrufunu
bu umumi 'grler iinde aramaktadr. Mill H
kimiyet prensibine kar koymay, bir dikta, reji
mi kurmay asla aklna getirmemi bulunmakta J yz. Bir dikta rejimi nasl kurulur? Bunun bilin-

211

: 58

18.4 ,1960

miyen taraf yoktur. Demokrat Parti 10 senelik


almalarnda daima kuvvetliye kar mazlum
halk kitleleriyle iberalber olmutur. Bir dikta reji
mine noktai istinat tekil eden kuvvetlere, halk
aleyhine Demokrat Partinin verdii 'hibir tviz
yoktur, -arkadalar. Bilhassa muhalefetin bulun
masn ok isterdim. (Soldan, Aramzda muhale
fet var sesleri) (Kendilerinin bir hareketi kar
snda bir tehlikeyi kendilerine haber vermek iste
rim. Byk Millet Meclisinin kard kanunlara
riayetsizlik, mirlerin usul dairesinde memur
lara verdii emirlere kar koymak (bir hrriyet
slogan haline getirilirse, zaman zaman ve yer yer
kaba kuvvettin (Hkmet otoritesi yerine kaim ol
masndan doacak tehlikelere cmlemiz mruz b
raklrz. O 'zaman vay Trk 'milletinin haline!
te arkadalar, hdisenin vahametini ve me
suliyet mevkinde bulunmann btn icaplarn
nazar (itibara alan Demokrat Parti Grupu mill
hkimiyetin yegne mmessili ve (btn hkm
ranlk .haklarnn sahibi 'bulunan Byk Millet
Meclisinin ilere el koymasn teklif etmektedir.
Bu suretle Byk Millet Meclisi, encmeni vastasiyle hakikat n karanlklara tevcih edecek
ve hdiselerin maveralarnda nelerin bulunduu
nu birer birer meydana karacaktr. Sulu olmyanlarn byle bir tahkikattan tel etmelerine hi
lzum yoktur. Ama sulularn yakasna adaletin
kahredici eli yapacaktr. Bu itibarla yaplacak
olan tahkikatn Byk Milletin menfaatine neti
celer vermesi temennisiyle hepinizi hrmetle se
lmlarm. (Soldan, alklar)
RES Verilmi olan kifayet takrirleri var,
onlar okutuyorum.
OSMAN BLKBAI (Krehir)
szmz ne oldu...

Bizim

RES Takrirleri okuyoruz.


Yksek Reislie
Mzakere kfidir. Kifayetin reye arzn teklif
ederim.
iel
Sami Gknar
Yksek Reislie
Mzakereler kfidir. Kifayetin reye arzn
teklif ederiz.
stanbul
Amasya
Mehmet Grpnar
Hseyin zbay

0:1

RES Okunan kifayet takrirlerini yksek


tasviplerinize arz ediyorum. Kabul edenler... Et
in i.yenler... Kabul edilmitir.
O halde Mazlum Kayalar ve Baha Akit arka
dalarmz tarafndan madde madde tasrih edil mek suretiyle verilen ve Yksek Meclisin ttlana
arz edilmi (bulunan takriri tasvibinize arz ediyo
rum : Kabul buyuranlar... Kalbul etmiyenler...
ki -muhalife kar takrir byk ekseriyetle kabul
edilmitir. (Alklar)
imdi takrirde teklif edilen 15 kiilik komis
yonun seimine geeceiz.
Evvel tasnif heyetini seiyoruz.
Sleyman zsever (Sivas) Yok...
Yekta Teksel (Bursa) Burada,
kr Esen (Kastamonu) Burada.
Nurettin Aknoz (Tekirda) Burada,
Tasnif heyeti tekil edilmitir.
imdi seime geiyoruz. 15 arkada seilecek
tir. Seime ektiimiz kur'a neticesi Aydn seim
blgesinden balyoruz.
Reyler krsdeki sepete atlmak suretiyle top
lanacaktr.
(Reyler topland.)
RES Reylerini kullanmyan arkadalar
varsa ltfen kullansnlar. Rey toplama muamelesi
bitmitir. imdi tasnife geiyoruz.
(Reyler tasnif olundu.)
Reylerin neticesine ait mazbatay okutuyo
rum.
Yksek Reislie
Cumhuriyet Halk Partisinin ykc, gayrimeru ve kanun d faaliyetlerinin memleket
sathnda cereyan tarz ve bunlarn mahiyetinin
nelerden ibaret olduunu tahkik, tesbit ve
memleketin her tarafnda yaygn bir halde g
rlen kanun d siyasi faaliyetlerin muhtelif
sebeplerine intikal etmek, matbuat meselesiyle
adl ve idari mevzuatn ne suretle tatbik edil
mekte olduunu tetkik eylemek zere kurulma
s kabul edilen 15 kiilik tahkikat encmeni iin'
yaplan seime 354 zat katlm ve neticede aa
da adlar yazl zatlar hizalarnda gsterilen
reyleri almlardr.
Sayg ile arz olunur.
za
Bursa

Y. Teksel

212

za
Kastamonu
. Esen

za
Tekirda
N. Aknoz.

: 58
Osman Kavuncu
Bahadr Dlger
Nzhet Ulusoy
Said Bilbi
A. Hamdi Sancar
Vacid Asena
Kemal Biberol
Kemal zer
Hilmi Dura
Ekrem Ant
Nusret Kirieiolu
Turan Bahadr
Selmi D ine er
Himmet lmen
Necmeddin nder

Kayseri
Gazianteb
Samsun
sparta
Denizli
Balkesir
orum
Ktahya
Kastamonu
Samsun
Sakarya
Denizli
Sakarya
Konya
Nevehir

18
353
354
354
354
354
354
354
354
354
354
354
254
354
354
354

RES Ali ahin sz istemitir, buyurun.


AL AHN (Gazianteb) Muhterem arka
dalarm ; biraz evvel yksek huzurunuzda cere
yan eden messif hdise cmlenizin malmudur.
Meclis mzakeratnn devam ettii esnada
Halk Partili arkadalarn sralarndan Demok
rat Partili mebuslara, Demokrat Parti ile
ri gelenlerine; namussuzlar, hrszlar, alak
lar diye mtemadiyen sz atmalar de
vam ve tevali ediyordu. Vaziyet artk taham
ml edilmez hale gelmiti. Bilhassa Srr Atalay ve Turan Feyziolu arkadalar hrszlar,
namussuzlar diye sz atyorlard. Bendeniz bu
na tahamml edemedim ve kalktm ve Kimdir

. 1960

C :1

hrsz, kim namussuz1? ispat edin diye hitabet


tim.
Kenar sralardan tanyamadm Halk Par
tili bir mebus dier arkadalariyle beraber ze
rime hcum etti.
Hdise budur. Benim silh ektiimi ve zer
lerine hcum ettiimi sylemiler. Bu tamamen
yalandr ve aslszdr. Bendeniz Dahil Nizam
namenin ne olduunu, silhla Meclisi liye gelinmiyeceini bilen bir arkadanzm. Bu na
mussuzca isnat ve ^iftiray kendilerine ret ve
iade ederim.
RES Arkadalar; Yksek Meclisin me
habet ve erefli tarihine yaramyan bir ekil
de nasl bir ayaklanma olmutur, hepiniz gr
dnz. Ve Riyaset olarak bu hdiseyi hassasi
yetle takibetmi, grebildiklerime lyik olduk
lar cezalar vermi bulunuyorum.
imdi bunun zerine yle bir ses duydum:
Filn arkada tabanca ekti. Derhal dare
mirini ardm, vazifeye davet ettim. Akabin
de lzmgelen muameleye tevessl etmilerdir.
Ayrca bir ihbar da vki olmutur. imdi bu
hususta Ali ahin arkadamz da dinlediniz.
Riyaset bu hususta Dahil Nizamnamenin
icabettirdii tahkikata da geecektir. Bunu arz
ederim.
20 Nisan aramba gn saat 15 te topla
nlmak zere nikada nihayet veriyorum.
Kapanma saati : 18,20

T. B. M. M. Matbaas