You are on page 1of 3

HISTORIA DE CORCUBIN

O concello de Corcubin est situado no extremo oeste de Galicia, formando parte da


denominada Costa da Morte.
A Ra de Corcubin, a mis alta das Ras Baixas, pose as caractersticas destas e anuncia as
propias da costa mis ao norte. As, esta terra de transicin conxuga en perfecta harmona o sosego
e a calma das Ras Baixas coa bravura e a natureza viva caractersticas da Costa da Morte.
O Concello de Corcubin un dos mis pequenos de Galicia. Ten unha extensin de 7,6 Km2 e
unha poboacin duns 2000 habitantes. Est constitudo por das parroquias, San Marcos de
Corcubin (zona urbana) e San Pedro de Redonda (zona rural).
As orixes de Corcubin son incertas, porn a procedencia prerromana do topnimo indica que
este territorio estivo poboado desde moi antigo. Os restos de antas ou castros existentes no
municipio son vestixios vivos deste pasado. O castro de Quenxe, situado no cume do monte do
mesmo nome, un dos exemplos da pegada da cultura castrexa na zona. Este asentamento non est
escavado, pero poden apreciarse as sas lias defensivas (murallas e foxo) desde os que se tia un
perfecto control estratxico da ra.
Sobre a etimoloxa do topnimo Corcubin existen mltiples teoras. Hai quen considera que a
sa orixe est vencellada a variedades indoeuropeas prerromanas. As voces corcu ou corco, que
significaran crculo e bin/-ben que significaran lago, daran lugar a unha denominacin
local que fara referencia a un crculo ou fondo de lago ou a unha enseada curviforme. Outros
opinan que a vila foi fundada por marieiros vascos e que o seu topnimo procede do euskera
Kotsko-Urbin, co significado de enseada de boas augas.
O porto do Corcubin ten importancia dende tempos antigos. Hai historiadores que localizan aqu
o Arrotebrarum portus ou Portus parvus Artabrorum do que falan os xegrafos clsicos. Parece
lxico pensar que se os romanos estiveron en Fisterra (Finis Terrae) e tiveron unha importante
poboacin en Duio, non sera raro que na enseada de Corcubin, o lugar mis protexido da ra,
existise un porto ou un hbitat romano. Desde logo, a sa poboacin prerromana pertenca tribu
dos nerios, como toda a da comarca fisterr, segundo s descricins dos xegrafos greco-romanos.
O ncleo primitivo de Corcubin tivo a sa orixe mis ao interior da sa ubicacin actual, onde
se situaba a igrexa parroquial de Santo Andr de Canle. A partir do sculo XIII, cando os piratas
deixan de chegar s costas, a poboacin comeza a instalarse na beiramar e constrese a igrexa
parroquial de San Marcos, que substite a anterior. Esta substitucin de Santo Andr, patrn da
parroquia primitiva, por San Marcos, patrn de Venecia, indica a importancia que os intercambios
comerciais realizados a travs do porto tian xa naquela poca. Desta poca tamn a igrexa de San
Pedro de Redonda.
A partir da Idade Media cando comeza a coecerse ben a historia de Corcubin, cando a vila
pasa a depender dos Condes de Traba e Trastmara. O antigo pazo dos Condes de Traba testemuo
desta etapa. Posteriormente pasa a depender da casa de Altamira. Como reflexo desta dependencia,
temos en Corcubin o Pazo dos Altamira. No Compendio do Estado de Altamira escrito no ano
1724 por Xos Isla de la Torre, este relata que a vila tia uns douscentos vecios que vivan da
pesca da sardia e do congro, e que o conde de Altamira tia un pequeno pazo, 56 casas e outras
propiedades. Grazas ao citado Compendio sabemos, ademais, que haba un hospital fundado por
Rodrigo de Moscoso e a sa dona Juana de Castro, cuxa renta fora indo a menos ata o punto de
quedar s unha casa que serva para acoller aos peregrinos que se dirixan a Nosa Seora da Barca
en Muxa ou ao santuario do Santo Cristo de Fisterra. Gobernbase por aquel entn Corcubin por
un xuz ordinario e catro rexedores, que nomeaba o conde de Altamira, sen proposicin e ao seu
arbitrio, e por un procurador xeral designado polo Concello. Haba tamn dous procuradores de
causas, postos unhas veces polo alcalde maior e outras polo conde.

A partir do sculo XVIII instlanse industrias de salgadura con capital de familias nobres e
burguesas catals, actividade que se consolidou no sculo seguinte. Na ra de Corcubin est
documentada a sa presenza dende o ano 1755.
Para defender a ra ante ataques do exterior constrese no sculo XVIII o Castelo do Cardeal.
Esta fortificacin forma parella co Castelo do Prncipe, na Ameixenda (Cee), situado ao outro lado
da ra, e permita, mediante fogo cruzado, a defensa da enseada de Corcubin. Unha lenda local fala
dunha cadea que unira baixo o mar ambas as fortificacins. Esta, ao ser tensada, impedira o paso
das naves inimigas.
A principios do sculo XIX o pobo de Corcubin loitou contra o ocupacin francesa. En resposta
a esa resistencia, os exrcitos franceses incendiaron e saquearon a vila. A destrucin de Corcubin
tivo lugar en abril de 1809. As tropas do xeneral Ney cercaron o enclave esixindo un pago
monetario e diversos suministros. Ante a negativa dos habitantes da vila, produciuse o ataque, cuxas
consecuencias se viron agravadas polos efectos da artillera britnica, aliada dos espaois fronte
invasin gala. A Xunta de Defensa constituda en Corcubin non foi quen de reaccionar de xeito
efectivo ante o ataque. De nada serviu o recrutamento voluntario de soldados entre os vecios da
comarca, xa que cando os franceses atacaron a vila, unha vez superadas as primeiras resistencias na
Ponte Olveira, as tropas capitaneadas polos clrigos de Morquintin e do zaro estaban demasiado
ao norte e nada podan facer. Ademis, a falta de preparacin e da mis elemental tctica militar dos
continxentes defensores quedara en evidencia nos seus breves enfrontamentos coas tropas
francesas, moi superiores tanto en nmero coma en disciplina. S unha casa da vila quedou en p.
Os anos que seguiron a estes acontecementos foron especialmente duros nos lugares mis
afectados pola invasin francesa. As tarefas de reconstruccin duraran varios anos e a volta
normalidade non foi doada. Dez anos despois do saqueo e incendio da vila, atopamos compaas
comerciais de fomentadores catalns establecidas no porto de Corcubin, tendo lugar nos ltimos
anos da dcada de 1810 e nos primeiros dos anos vinte do sculo XIX un importante aumento das
exportacins de sardia cara a Barcelona.
Na segunda metade do sculo XIX e principios do XX prodcese en Corcubin un auxe
econmico que se reflicte na contrucin de varios edificios modernistas. As, podemos destacar a
Casa Mins, o edificio do antigo Xulgado e as edificacins burguesas que se atopan no paseo de
Corcubin.
No sculo XX, Corcubin sofre a emigracin como o resto de Galicia. Unha mostra desta intensa
emigracin, principalmente a Buenos Aires, a constitucin na capital arxentina, no ano 1923, da
Sociedade Agraria e Cultural dos Fillos do Partido de Corcubin, que mis tarde pasou a chamarse
Asociacin Benfico Cultural do Partido de Corcubin, chegando a ter mis de 3.000 socios. Froito
da sa actividade cultural foi a publicacin da revista Alborada ou a construcin de numerosas
escolas no territorio do partido.
Nesta altura, no primeiro terzo do sculo XX, construuse en Corcubin a capela do Pilar.
Durante a poca da II Repblica e a Guerra Civil, Corcubin, xunto coa vecia vila de Cee, foi
un dos ncleos politicamente mis activos da zona debido ao movemento obreiro que se organizou
en torno fbrica de carburos, canalizado a travs da CNT e a UGT. A actividade cultural en
Corcubin foi moi importante nestes anos, nomeadamente a teatral. No Campo do Rollo, en 1932,
ofreceu unha representacin co seu grupo La Barraca o escritor Federico Garca Lorca.
Na actualidade, Corcubin cabeza de partido xudicial e concentra a maiora dos servizos
administrativos do extremo occidental galego, segue vivindo da pesca e o marisqueo mais tamn da
industria, a construcin e sobre todo do sector servizos que ocupa o 70% da poboacin activa. Na
dcada dos sesenta a vila recibe varios galardns que premian a sa pulcritude e beleza destacando
o premio estatal concedido polo Ministerio de Obras Pblicas en 1964. O 31 de xaneiro de 1984 a
vila foi declarada Conxunto Histrico-Artstico. Posteriormente fixose un plan de reforma e
proteccin interior do conxunto histrico-artstico, sendo este o primeiro en realizarse en toda a

Comunidade Autnoma Galega. A sa aprobacin definitiva data do 24 de xullo de 1991. No ano


2000 recibiu a consideracin de Municipio Turstico Galego pola Xunta de Galicia. Nos ltimos
anos, un auxe do turismo atrae vila seorial de Corcubin a visitantes de todo o mundo.
Todas estas declaracins indican o enorme patrimonio cultural que pose Corcubin, que
ademais do xa reseado conta con gran cantidade de exemplos de arquitectura popular, como son as
cabaceiras ou hrreos, os muos, os pombais e os cruceiros.
Actualmente as ras de Corcubin son testemuo fiel dun importante pasado materializado no
seu rico patrimonio, onde o relixioso, o civil e o popular conviven en perfecta harmona.