You are on page 1of 61

SPIS TRECI

DO CZYTELNIKW

1. WTROBA NAJWANIEJSZY ORGAN W CIELE CZOWIEKA....


5
1.1. Choroby wtroby i pcherzyka ciowego...................................................... 6
1.2. Jak dba o wtrob i woreczek ciowy?......................................................... 18
1.3. Jak y i funkcjonowa z chorob wtroby?.................................................... 22
1.4. Rola zi i preparatw w leczeniu chorb wtroby........................................... 33
2. DLACZEGO WARTO DBA O ZDROWIE SWOJEJ WTROBY?......... 43
2.1. Lokalizacja i budowa wtroby........................................................................... 44
2.2. Funkcje wtroby i pcherzyka ciowego........................................................ 47
3. CZY WIESZ, E................................................................................................

52

BIBLIOGRAFIA 57
SPIS RYSUNKW I TABEL 61

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

DO CZYTELNIKW
Drogi Czytelniku,
piszc ten poradnik, mylaam wanie o Tobie i o Twoim yciu. Chc Ci doradzi, jak
dba o wtrob i pcherzyk ciowy, a jeeli jeste chory, jak ze swoim schorzeniem
y...
Uznaje si, e wtroba to ogromne laboratorium, bez ktrego nie moglibymy
prawidowo funkcjonowa, a nawet y. Ju w staroytnoci uwaano, e wtroba jest
najwaniejszym narzdem w organizmie, a nawet wierzono, e jest siedzib duszy. Z
biegiem lat jednak zaczto przypisywa jej coraz mniejsze znaczenie. Dopiero
wspczenie ponownie zaczto uznawa wtrob za nadzwyczajny narzd, ktry
warunkuje waciwe funkcjonowanie organizmu ludzkiego. Swoista osobliwo
wtroby polega na tym, e jest najwaniejszym laboratorium chemicznym organizmu,
orodkiem kontroli antytoksycznej, zbiornikiem i dystrybutorem paliwa. W sumie pei
ponad 500 funkcji w organizmie.
Istotne jest, abymy i my uwiadomili sobie, jak istotnym organem jest nasza
wtroba. Ot gruczo ten jest centralnym narzdem oczyszczajcym krew i
przetwarzajcym pokarm. Od jego zdrowia zaley przetwarzanie i przyswajanie
pokarmw, jak rwnie wytwarzanie, magazynowanie i wydalanie wielu istotnych dla
ycia substancji. Gruczo ten odgrywa kluczow rol w dostarczaniu innym narzdom
substancji energetycznych, w przetwarzaniu tuszczu, wytwarza du cz biaek krwi,
jak rwnie usuwa toksyny wchaniane z poywieniem, wod i powietrzem.
Niewiarygodne prawda? A to jeszcze nie wszystko...
Wtroba magazynuje witaminy A, D, B12 i znaczne iloci elaza, uczestniczy w
regulacji stenia hormonw. Organ ten spenia funkcje wydalnicze i metaboliczne oraz
ma funkcj gruczou trzewnego, wydzielajc zbieran w pcherzyku ciowym,
niezbdn do trawienia tuszczy. Z tego powodu musimy pozna pcherzyk ciowy i
drogi ciowe, gdy s one bezporednio zwizane z prac wtroby.
Mona stwierdzi, e wtroba jest silnym i bardzo, bardzo cierpliwym organem.
Niestety czowiek zmusza j bardzo czsto do przesadnego wysiku nadmiarem
spoywanego alkoholu, obfitymi i cikostrawnymi potrawami, rnorakimi zatruciami
pokarmowymi, niepodanym i trujcym dziaaniem wielu lekw, wirusowymi
zakaeniami i innymi. Spowodowane tym przewleke zapalenia wtroby zagraaj

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

martwic jej komrek. Uszkodzenia wtroby z tzw. wtrnym przerostem tkanki cznej
nazywa si marskoci, gdy zniszczone komrki wtroby s zastpowane
bezwartociow tkank tuszczow bd czn.
Krok po kroku wsplnie przeanalizujemy lokalizacj, budow, funkcje wtroby i
pcherzyka ciowego, a take dowiemy si, na jakie choroby choruj te narzdy, jak o
nie dba i jak je leczy naturalnymi preparatami, a take jakie zioa s najbardziej
pomocne w schorzeniach wtroby.
Jak wic nie dopuci do chorb wtroby, jak dba o ni i o woreczek ciowy,
dowiesz si, czytajc mj poradnik. Doradz Ci rwnie, jak y i funkcjonowa z
chor wtrob, co je, a czego unika, jak po prostu y.

Drodzy Czytelnicy,
wiedzcie, e czytajc kad stron tego poradnika, zaczynacie budowa swoj
drog do zdrowia. Nie tracie wic czasu na bezowocne oczekiwanie na cudowne
uzdrowienie, gdy nikt nie zatroszczy si o Was lepiej ni Wy sami. Tylko sami
moecie uczyni si zdrowszymi i sami moecie znale drog do zdrowia, drog do
zdrowej wtroby...
Niezwykle serdecznie zapraszam do lektury, gdy Wasze zdrowie jest tylko w
Waszych rkach.

ycz powodzenia
mgr in. Joanna Rokgruik

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

1. WTROBA NAJWANIEJSZY ORGAN W CIELE


CZOWIEKA?
Orze wyrwa j Prometeuszowi, a ona odrastaa...
W tym micie tkwi wiele prawdy.
Wtroba ma wprost fenomenalne zdolnoci regeneracji.
A jeli w pewnym momencie mwi Pas,
nie jest to bynajmniej sprawka ora.
Wtroba jest niewtpliwie istotnym organem w organizmie, ale czy
najwaniejszym? Ot sprawna praca wtroby warunkuje prawidowe funkcjonowanie
organizmu. Pomimo tego istotnego faktu nie zawsze doceniamy, jak bardzo jest ona
wana i potrzebna. Od jej sprawnoci uzalenionych jest ponad 5 tysicy funkcji
yciowych i ponad 500 procesw chemicznych zachodzcych wewntrz ludzkiego
ciaa.
Powane zagroenie dla zdrowia stanowi choroby wtroby. Powikszona i
bolca wtroba jest mniej wydolna, a wic spowalnia swe czynnoci fizjologiczne,
sabnie jej zdolno wytwarzania substancji biakowych, energetycznych, oraz
odtruwania organizmu. Oglnie rzecz ujmujc, cay organizm zaczyna le
funkcjonowa.
Wtroba usuwa toksyny z organizmu. Aby prawidowo funkcjonowaa, naley
zwraca uwag gwnie na to, co i jak spoywamy. Niezwykle istotny jest rwnie tryb
ycia, jaki prowadzimy. Niestety wiele osb zbyt mao uwagi powica zdrowiu swojej
wtroby, na szczcie ta dobrze radzi sobie z trudnociami i ma wielkie zdolnoci do
regeneracji. Mona wrcz powiedzie, e tak jak u mitycznego Prometeusza wtroba
odrasta nam, innymi sowy regeneruje si. Moe funkcjonowa nawet po utracie 50%
swojej wielkoci! Pomimo to wtroba do czsto choruje, przeanalizujmy wic, na
jakie choroby jest naraona.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

1.1. Choroby wtroby i pcherzyka ciowego


Symptomy chorb wtroby s niestae i zmienne. Dotyczy to take taczki,
ktra nie zawsze jest wykadnikiem uszkodzenia tego narzdu. Poza taczk w
przebiegu wielu chorb wtroby mog wystpowa z rnym nasileniem nastpujce
objawy:
przeduajce si zmczenie, apatia, stany depresyjne,
odbarwione stolce, ciemne zabarwienie moczu,
wid skry, ble mini i staww,
nudnoci, wymioty,
zaburzenia krzepnicia krwi pod postaci przeduajcych si krwawie z drobnych
uszkodze skry i bon luzowych,
krwawienia z przewodu pokarmowego,
powikszenie obwodu brzucha i obrzki koczyn dolnych,
zaburzenia psychiczne zwizane z upoledzeniem czynnoci mzgu (encefalopatia
wtrobowa).
le

traktowana

wtroba

pomimo

swych

zadziwiajcych

zdolnoci

regeneracyjnych po wielu latach mwi zwykle: Pas. Dziaajce dugotrwale i


przewlekle szkodliwe czynniki tworz w miszu wtroby tak zwane guzki
regeneracyjne. Do dua cz komrek obumiera, a tam, gdzie wtroba stara si
wytworzy nowe komrki, powstaj blizny, zwknienia. W zaistniaej sytuacji
krew nie moe swobodnie przepywa i dostarcza tlenu i substancji odywczych.
Komrki stopniowo obumieraj. Nastpuje utrudniony odpyw ci i wtroba
przestaje spenia swoje funkcje. Dochodzi do marskoci wtroby, czyli
zaawansowanych zwknie.

Z marskoci wtroby mona y w do dobrej

kondycji nawet przez wiele lat. W kocu jednak nastpuj krwotoki do przewodu
pokarmowego, zakaenia, zaburzenia wiadomoci, piczka i nieuchronna mier.
Zdarza si, e choroby wtroby przebiegaj bezobjawowo bd ich objawy s
mao typowe. Rwnie wyniki bada biochemicznych krwi mog by prawidowe
pomimo postpujcego procesu chorobowego. W zaistniaej sytuacji niejednokrotnie

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

niezbdne jest wykonanie specjalistycznych bada dla wykrycia choroby wtroby.


Badania takie s dostpne w licznych orodkach referencyjnych.
Najczstsze choroby wtroby, na jakie jestemy naraeni, to: przewleke
zapalenie wtroby, taczka oraz marsko wtroby. Z przeprowadzonych bada
wynika, e najbardziej uszkadza wtrob alkohol, ktry upoledza jej dziaanie,
powodujc gwnie otuszczanie si tego organu, oraz spoywanie zbyt duej iloci
posikw wysokokalorycznych przez ludzi, u ktrych wydatek energii na wysiek
fizyczny jest niewielki.
Wedug lekarzy osoba, ktra odczuwa dolegliwoci wtroby, powinna rwnie
zwrci uwag na inne stany mogce wiadczy o stanie zdrowia lub choroby narzdu.
Do zewntrznych objaww zanieczyszczonej wtroby nale:
pojawienie si na ciele piegw, znamion brzowych i brodawek,
zimna i wilgotna skra ciaa i rk,
zabarwiony na to spd jzyka,
brzowe plamy przy korzeniach wosw,
brak moliwoci zrobienia praw nog kroku takiej samej dugoci jak lew,
wzdcia brzucha,
zaczerwienienie doni w okolicach kciuka i maego palca,
niestrawno po spoyciu posiku, biegunki,
brak apetytu, gorycz w ustach,
skurcze w ydkach i palcach rk.
Do najczciej wystpujcego schorzenia wtroby naley zapalenie wtroby
(hepatitis). Moe by ono wywoane przez rne czynniki zakane, takie jak: bakterie i
dominujce w tych stanach wirusy, i niezakane, takie jak: alkohol, metale (arsen,
chrom, kadm, cynk, fosfor, mied, ow, rt, tal), oraz substancje, takie jak:
chloroform, czterochlorek wgla, trjchloroetylen, benzen, dwusiarczek wgla.
Zapalenie wtroby wirusowe (WZW) jest to ostra choroba zakana,
uszkodzenie miszu wtroby wywoane przez wirusy Hepatitis. Do najwaniejszych
wirusowych czynnikw zapalenia wtroby zalicza si wirusy, ktre zostay oznaczone
kolejnymi literami alfabetu: Hepatitis A virus (HAV), Hepatitis B virus (HBV),
Hepatitis C virus (HCV), Hepatitis D virus (HDV) znany rwnie jako czynnik delta

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

i Hepatitis E virus (HEV).. Pi wymienionych wirusw zapalenia wtroby mona


podzieli na dwie grupy: przenoszone drog pokarmow (jelitowe wirusy zapalenia
wtroby) HAV i HEV (oznaczone samogoskami A i E), ktre wywouj najczciej
samoustpujce zakaenia z krtkim okresem objaww chorobowych, i pozostae trzy:
HBV, HCV, HDV (oznaczone spgoskami B, C, D), ktre mog wywoywa
powaniejsze, ostre choroby przechodzce czsto w przewleke.
Niezwykle istotne jest, aby w okresie pierwszych objaww ostrego
wirusowego zapalenia wtroby typu A, czyli jeszcze przed zaceniem, nie doszo
do bdnego rozpoznania innej dolegliwoci i podania lekw szkodliwych dla
wtroby, poniewa jest ona bardzo wraliwa na nadmiar farmaceutykw.
Uszkodzona przez zapalenie wirusowe wtroba regeneruje si niezwykle dugo,
dlatego osoba, ktra przebya to schorzenie, powinna przez rok przestrzega
wskazwek, jak jej oszczdza. Wane jest, aby zrezygnowa z niektrych lekw,
stosowa diet przez 36 miesicy, a w niektrych, cikich przypadkach nawet
przez rok, prowadzi spokojny tryb ycia, unika napi emocjonalnych i co
najwaniejsze cakowicie wykluczy alkohol.
Wirusy A i B wywouj dwa rodzaje zapale wtroby:
tzw. taczk epidemiczn (typ A). W postawieniu prawidowej diagnozy pomocne
s prby wtrobowe. Polegaj one na laboratoryjnym badaniu gwnie krwi. W prbach
tych oznacza si aktywno enzymw wtrobowych i bada przeciwciaa. Jest to typowa
choroba brudnych rk, gdy do zakaenia najczciej dochodzi gwnie drog
pokarmow, przez poywienie i wod. Czas wylgania to 23 tygodnie. Przewanie
zachorowania wystpuj latem i wczesn jesieni. Gwnie u dzieci, modziey i ludzi
starszych. Na pocztku choroby objawy s typowe dla zakaenia wirusowego, a wic
np. dla grypy amanie w kociach, osabienie, uczucie rozbicia, stany podgorczkowe.
Jednak niektrzy chorzy skar si rwnie na bl garda i kaszel, innym dokuczaj
wymioty, nudnoci, biegunka, a nawet ble mini i staww. Zacenie skry i oczu
pojawia si dopiero po kilku dniach trwania pierwszych symptomw i to u nielicznych
chorych. Zazwyczaj chorzy na wirusowe zapalenie wtroby s hospitalizowani.
Podstawowymi elementami leczenia s odpowiednio zmodyfikowana dieta odciajca
wtrob i odpoczynek, a wic leenie w ku przez 46 tygodni, a do normalizacji
prb wtrobowych.
Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

Istotne jest, i wirusy odpowiedzialne za WZW A nie powoduj


nosicielstwa, czyli staej obecnoci wirusa w organizmie. WZW A nie powoduje
przewlekego zapalenia wtroby, cho sama choroba moe utrzymywa si duej
ni 6 miesicy. Wedug statystyk znaczna cze dorosej populacji Polski przebya
zakaenie WZW A i poprzez to nabya odporno na ten typ zakaenia.
tzw. taczka wszczepienna (typu B i C). Czas wylgania trwa od 6 tygodni do 6
miesicy. Zazwyczaj zakaenie nastpuje droga pozajelitow, przez zakaone igy,
strzykawki, narzdzia chirurgiczne i stomatologiczne, a take przetaczanie krwi
zakaonej wirusami. Do zaraenia wirusem typu B i C najczciej dochodzi w szpitalu i
laboratorium. Wystpuj jednak przypadki zakae u kosmetyczki lub w gabinecie
stomatologicznym. Wirus typu B szerzy si take przez kontakty pciowe.
Zdecydowana wikszo zachorowa koczy si penym wyzdrowieniem. U czci
chorych jednak, pomimo odpowiedniego leczenia, wirus typu B pozostaje w komrkach
wtroby i we krwi. Osoby te staj si jego nosicielami i mog zakaa innych, np.
podczas kontaktw pciowych. Rwnie w czasie porodu dziecko moe si zarazi od
matki. Ostre wirusowe zapalenie wtroby czasem przechodzi w przewleke i wymaga
wwczas dugiego i skomplikowanego leczenia. Powikania nie s czste, ale bywa, e
postpujcy proces zapalny prowadzi do rozwoju marskoci. W prztypadku
zaawansowanego stadium choroby wtroby konieczne jest stosowanie diety przez cae
ycie.
Musisz wiedzie, e jeeli bez wyranej przyczyny czujesz si zmczony,
osabiony, odczuwasz pobolewanie w prawym podebrzu, a w przeszoci miae
wykonywany zabieg chirurgiczny, przetaczano Ci krew przed 1992 rokiem lub
stosowae narkotyki doylne, powiniene koniecznie i bezzwocznie wykona
badania w kierunku zakaenia wirusem HCV.
WZW typu C czsto przebiega bezobjawowo, a po 1015 latach moe
doprowadzi do marskoci, a czasem nowotworu. Jest ono bardziej niebezpieczne od
WZW typu B. Szacuje si, e w Polsce jest zaraonych tym wirusem ok. 500 tysicy

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

osb. Oczywicie nie wszystkim grozi marsko, ale niebezpieczestwo w przypadku


niewykrycia i nieleczenia jest do due.
Profilaktycznie przeciw WZW B stosuje si ponisze szczepienia ochronne.
Tabela 1. Zalecane szczepienia finansowane ze rodkw znajdujcych si w
budecie Ministerstwa Zdrowia
Szczepienie przeciw
WZW typu B
dominiowo.

Zalecane osobom
przewlekle chorym o
wysokim ryzyku zakaenia,
chorym przygotowywanym
do zabiegw operacyjnych.

Uwagi
Szczepienie podstawowe
wg schematu 0, 1, 6
miesicy.

Tabela 2. Zalecane szczepienia niefinansowane ze rodkw znajdujcych si w


budecie Ministerstwa Zdrowia
Szczepienie
przeciw

Zalecane osobom

Szczepionki
zarejestrowane w Polsce

zaleca si szczepionki
dzieciom niepodlegajcym
rekombinowane:
szczepieniom obowizkowym,
modziey,
ENGERIX-B (SmithKline
osobom w wieku 2040 lat,
Beecham),
zwaszcza kobietom,
osobom, ktre ze wzgldu na tryb HB-VAX-II (Merck Sharp
Dohme),
ycia lub wykonywane zajcia s
naraone na zakaenia przez
uszkodzenie cigoci tkanek lub
kontakt seksualny,
WZW typu A
HAVRIX (SmithKline
dzieciom w wieku
dominiowo
Beecham),
przedszkolnym, szkolnym i
dawkowanie i
VAQTA (Merck Sharp
modziey; szczeglnie zalecane
cykl szczepie wg dzieciom rozpoczynajcym nauk w Dohme),
wskaza
szkole podstawowej, ktre nie
producenta
AVAXIM (Pasteur
choroway na WZW typu A.
szczepionki.
Merieux) tylko dla
osobom wyjedajcym do
krajw rozwijajcych si i innych o dorosych.
wysokiej zapadalnoci na WZW
typu A.
osobom zatrudnionym przy
produkcji i dystrybucji ywnoci.
Rokowania w taczce epidemicznej s duo lepsze, ze wzgldu na regeneracj
WZW typu B
dominiowo
dawkowanie i
cykl szczepie wg
wskaza
producenta
szczepionki.

wtroby. WZW tybu B, C i D prowadzi moe do marskoci wtroby, ktra z kolei


utoruje drog do raka wtroby.
Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

10

Niezwykle istotne jest postawienie prawidowej diagnozy, a ona zaley od


dowiadczenia lekarza. Jeli prawdopodobiestwo zakaenia jest do due, lekarz
powinien zleci wykonanie tzw. prby wtrobowej. Gdy po badaniu oka si one
dodatnie, naley przeprowadzi badanie obecnoci przeciwcia przeciwko wirusowi
zapalenia wtroby typu C. Take niewielkie stuszczenie wtroby wykrywane za
pomoc badania ultrasonograficznego jamy brzusznej moe nasun podejrzenie
zakaenia wirusem zapalenia wtroby typu C.
taczka to najczyciej wystpujcy objaw, ktry jest widoczny i ktry nas
niepokoi, dlatego te warto dowiedzie si nieco wicej na ten temat. taczka objawia
si tym zabarwieniem skry i bon luzowych na skutek przepojenia tkanek
bilirubin, co jest wynikiem jej nadmiaru w surowicy krwi (hiperbilirubina). taczka
jest objawem rnych chorb, najczciej wirusowego zapalenia wtroby (taczka
miszowa). Rozrnia si:
taczk mechaniczn zaporow, ktra rozwija si w nastpstwie utrudnionego
odpywu ci do dwunastnicy. Gwn przyczyn jest zatkanie drg ciowych od
wewntrz, ktre wywoane jest przez kamic, obrzk zapalny, pasoyty, raka brodawki
dwunastnicy, zwknienie zwieracza Oddiego lub te od zewntrz (guz gowy trzustki,
rak wtroby, powikszone wzy chonne). Ten typ taczki moe prowadzi do
marskoci ciowej wtroby. W chorobie tej wtroba jest powikszona, rwnomiernie
ziarnista. W obrazie klinicznym dominuje taczka, przy oglnie dobrym stanie
chorego. Dopiero w mocno zaawansowanym okresie choroby pojawia si niedomoga
miszu wtroby lub objawy nadcinienia wrotnego,
taczk hemolityczn wynik nadmiaru we krwi bilirubiny, powstajcej na skutek
masowego patologicznego rozpadu krwinek czerwonych, czyli hemolizy, i uwalniania
si z nich duych iloci hemoglobiny. Bilirubina nie przedostaje si do moczu,
natomiast jest w nim znacznie zwikszona ilo urobilinogenu. Niedokrwisto
hemolityczna to przewanie choroba hemolityczna noworodkw.
Przewleke lub podostre zapalenie wtroby diagnozuje si wwczas, gdy po
upywie roku od przebytego wirusowego zapalenia wtroby pacjent nadal odczuwa
dolegliwoci wtrobowe. Wyrnia si dwie postacie tej choroby: posta agodn i
bardziej

agresywn.

przewlekym

agodnym

zapaleniu

wtroby

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

pomimo
11

utrzymujcych si zmian, funkcja wtroby nie wykazuje tendencji do pogarszania si.


W tym przypadku stosuje si diet. Posta ta nie wymaga leczenia farmakologicznego.
Natomiast druga posta choroby, przewleke agresywne zapalenie wtroby, objawia si
w postaci kilkakrotnie nawracajcych atakw wzrostu dolegliwoci. Wystpuje take
szybko postpujcego upoledzenia funkcji wtroby, ktre mog prowadzi do
powstania marskoci wtroby. W tej postaci oprcz leczenia dietetycznego konieczne
jest take systematyczne leczenie farmakologiczne.
Na przypieszenie rozwoju marskoci wtroby wpywaj: naduywanie
alkoholu, otyo, palenie papierosw, cukrzyca. Bardziej naraeni s na ni
mczyni ni kobiety
Marskoci wtroby wystpuje wwczas, gdy miejsce komrek wtroby
zajmuje stopniowo rozrastajca si tkanka wknista, bezwartociowa dla tego narzdu.
W zasadzie marsko nie jest jednostk chorobow, lecz objawem uszkodzenia
wtroby. Narzd ten ma ogromn zdolno odtwarzania swych uszkodzonych komrek,
dopki sprawne s struktury podstawowe. Do gwnych czynnikw powodujcych to
schorzenie nale: uprzednio przebyte wirusowe zapalenie wtroby lub przewleky
alkoholizm.
Jak wiadomo, alkohol etylowy w nadmiarze negatywnie wpywa na wtrob,
upoledza jej czynnoci i prawidowe funkcjonowanie. Wtrobowa toksyczno etanolu
jest zalena od czasu trwania alkoholizmu, wielkoci jego dobowego spoycia oraz
stanu odywienia pacjenta. Prg dobowej toksycznoci wtrobowej alkoholu wynosi u
mczyzn okoo 40g, a u kobiet 2030g etanolu, jednak marsko wtroby rozwija si
tylko u 820% osb przekraczajcych ten prg. Natomiast spoywany w niewielkich
ilociach (pidziesitka tygodniowo) poprawia jej ukrwienie i dystrybucj
cholesterolu, obniajc w ten sposb ryzyko zmian miadycowych. Sam etanol nie jest
tak grony dla tego narzdu. Duo bardziej toksyczny i zabjczy jest produkt jego
metabolizmu aldehyd octowy.
W pocztkowej fazie w wyniku naduywania alkoholu dochodzi do
odwracalnych zmian zaburzenia w metabolizmie lipidw prowadzcego do
stuszczenia. Natomiast w wyniku dalszego spoywania duych dawek alkoholu cz
komrek ulega uszkodzeniu, nastpuje rozwj ognisk zapalnych i zachodzi proces
wkniejcego zbliznowacenia. Marsko polega na czciowym wknieniu miszu
Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

12

wtroby i jego nierwnomiernej regeneracji. Narzd z coraz wikszym trudem zaczyna


peni swoje funkcje. Wanie te zmiany skadaj si na poalkoholow marsko
wtroby. Nawet intensywnym leczeniem nie udaje si przywrci stanu sprzed choroby,
ale zahamowanie i spowolnienie niekorzystnych zmian jest moliwe. Dlatego te im
wczeniej zostanie wykryta marsko, tym lepiej dla zdrowia i ycia pacjenta.
Kolejnym, kocowym etapem choroby moe, ale nie musi, by rak wtroby i
ostatecznie mier.
Rys. 1. Mikrofotografia fragmentu wtroby ukazujca komrki dotknite
marskoci

Stuszczenie wtroby choroba ta polega na zwikszeniu w wtrobie


zawartoci tuszczu powyej 50%. Do rzadko towarzysza temu stanowi nacieki
zapalne i pojedyncze ogniska martwicy. Klinicznie stwierdza si wwczas
powikszenie wtroby. Choroba ta gwnie spowodowana jest przez alkoholizm, ale
moe rwnie powsta na skutek le leczonej cukrzycy oraz dugotrwaego godzenia
si. Jeli za szybko pozbywamy si tkanki tuszczowej, do krwi dostaje si w krtkim

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

13

czasie duo uwolnionego tuszczu. Wychwytuje go wtroba, ktra nie jest w stanie
przetworzy go w caoci i wskutek tego sama ulega stopniowemu stuszczeniu. Do
innych przyczyn mona zaliczy zaburzenia metaboliczne, niektre leki oraz otyo
i stosowana przez wiele lat dieta obfitujca w tuszcze i cukier. Niekiedy za przyczyny
uznaje si rwnie zaburzenia wewntrzwydzielnicze, nadmierne spoywanie energii.
Leczenie polega na stosowaniu odpowiedniej wysokobiakowej, niskoenergetycznej i
niskotuszczowej (do 40 g tuszczu na dob) diety.
Naley bezzwocznie uda si do lekarza, kiedy podejrzewamy niewydolno
wtroby. Lekarz na podstawie bada i analiz zleci stosowanie specjalnej diety,
przyjmowanie lekw dobrze tolerowanych przez organizm, pozbawionych
ubocznych

dziaa

szkodliwych,

dziaajcych

agodnie

sprawdzonej

skutecznoci, a wic preparatw pochodzenia rolinnego.


Po przebyciu wikszoci chorb wtroba ma fenomanaln zdolno regeneracji,
a czowiek moe normalnie funkcjonowa nawet po fizycznej utracie 50% jej wielkoci.
Istniej jednak sytuacje, kiedy pomimo regeneracji wtroba ulega nieodwracalnemu
uszkodzeniu. Dochodzi do jej przebudowy, bliznowacenia oraz upoledzenia funkcji.
Wtroba po prostu przestaje pracowa. Wystpuje to u chorych na zaawansowan
marsko wtroby. W jej przebiegu mog wystpowa powikania w postaci
zagraajcych yciu krwawie z przewodu pokarmowego, wodobrzusza i encefalopatii
(zaburze psychicznych). W takim przypadku jedynym sposobem ratowania ycia
ludzkiego jest przeszczep wtroby. Proces chorobowy wtroby moe przebiega bardzo
wolno, przez wiele lat, co jest typowe dla przewlekych chorb etiologii HCV i choroby
alkoholowej. W innych chorobach wtroby do jej niewydolnoci doj moe w cigu
kilku miesicy, a nawet dni.
Wtrob po raz pierwszy przeszczepiono w 1963 r. Ten niezwykle trudny
zabieg podejmuje si, gdy dugo ycia pacjenta ocenia si na mniej ni rok lub
gdy pacjent nie toleruje jakoci ycia w chorobie.
Niewskazany jest przeszczep wtroby w przypadku cikiego alkoholizmu,
pierwotnego lub przerzutowego raka wtroby, AIDS, aktywnego zakaenia WZW
typu B oraz gbokiej choroby psychicznej.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

14

Przyczyn uszkodzenia wtroby mog by m.in.:


choroby miszu wtroby (przewleke zapalenia wirusowe wtroby, marsko
wtroby, autoimmunologiczne zapalenia wtroby, ostra martwica wtroby w przebiegu
zakae wirusowych i zatru),
nowotwory wtroby i drg ciowych,
choroby drg ciowych (wrodzone zaburzenia rozwoju, stwardniajce zapalenie
drg ciowych, marsko ciowa pierwotna),
niektre wrodzone choroby przebiegajce z nieprawidow przemian materii i
wytwarzaniem substancji uszkadzajcych wtrob (tyrozynemia, niedobr alfa-1antytrypsyny, hemochromatoza, choroba Wilsona, cholestaza rodzinna, glikogenozy).
Zawsze brakuje dawcw organw, dlatego te transplantacja u pacjentw z
alkoholowym uszkodzeniem wtroby pozostaje spraw kontrowersyjn. Ma to
gwnie zwizek z faktem, e przeszczepiona wtroba moe zosta zmarnowana,
jeli pacjent bdzie mia nawroty picia i zniszczy rwnie nowo otrzyman
wtrob. Warto jednak zaznaczy, e odsetek nawrotw u pacjentw po
transplantacji jest niszy ni u pacjentw na leczeniu, a powane nawroty, ktre
niekorzystnie wpywaj na przeszczepion wtrob, s niezwykle rzadkie.
Natomiast pacjenci po przeszczepie wykonanym z powodu wirusowego
zapalenia wtroby typu B lub C o wiele czciej maj nawroty choroby i w ich
przypadku wiksze jest prawdopodobiestwo utraty przeszczepionej wtroby z
powodu nawrotu infekcji.
Wiemy ju, na co choruje wtroba, wic dowiedzmy si, na jakie dolegliwoci
moemy cierpie ze strony pcherzyka ciowego i drg ciowych.
Najczstszym stanem patologicznym zwizanym z drogami ciowymi jest
kamica. W jej przebiegu powstaj kamienie, ktre mog lokalizowa si w kadym
odcinku drg ciowych.
Kamica pcherzyka ciowego to do powszechna choroba. Wystpuje
czciej u kobiet ni u mczyzn. U wikszoci osb jest ona bezobjawowa, nie daje
adnych dolegliwoci. Wedug danych statystycznych kamica wystpuje u 15 do
20% caej populacji, a w grupie osb powyej 65 roku ycia dotyczy nawet 30%.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

15

Kamica ciowa polega na tworzeniu si kamieni w pcherzyku ciowym i w


drogach ciowych. Powstawaniu kamicy sprzyja dyskineza drg ciowych, a
zwaszcza pcherzyka ciowego. Dyskineza to czynnociowe zaburzenia nerwoworuchowe niektrych narzdw wewntrznych zbudowanych z mini gadkich, gwnie
pcherzyka ciowego. Wyraa si ona zakceniami synchronizacji jego skurczw z
aktualnymi fizjologicznymi czynnociami i potrzebami przewodu pokarmowego lub
stanem zwiotczenia, objawia si napadami blw kolkowych, z towarzyszcymi
nudnociami i wymiotami. Dyskineza sprzyja zaleganiu ci w pcherzyku ciowym
i przewodach ciowych, co w konsekwencji doprowadza do zmian zapalnych i
powstawania zogw kamicowych.
Skonsultuj si z lekarzem, jeeli Twoja skra lub biaka oczu staj si
tawe. Jeeli natomiast wystpi nagy, silny bl w prawej grnej czci brzucha,
nudnoci, wymioty czy gorczka, potrzebujesz natychmiastowej pomocy.
Podstawowymi objawami kamicy s napady ostrych blw w prawym
podebrzu promieniujcych do opatki, ktre powstaj podczas przesuwania si kamieni
(kolka ciowa). W wyniku zatkania przez kamie przewodu pcherzykowego
powstaje wodniak pcherzyka ciowego, ktry w wypadku zakaenia moe przej w
ropniak pcherzyka.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

16

Rys. 2. Usunity pcherzyk ciowy z kamieniami


Kamica przewodu ciowego wsplnego wywouje taczk mechaniczn
zaporow. Leczenie powikanej kamicy ciowej jest zawsze operacyjne.
Zapalenie drg ciowych wystpuje zwykle wsplnie z zapaleniem
pcherzyka ciowego. Jeeli przebieg choroby jest ostry, wwczas u chorego
wystpuje wysoka gorczka, dreszcze i poty, tpe ble i rozpieranie w okolicy wtroby.
Do rzadko pojawia si taczka. W postaci przewlekej gorczka nie wystpuje albo
wystpuje tylko w czasie zaostrze. Dokucza mog take tpe pobolewania pod
prawym ukiem ebrowym.
Ropne zapalenie drg ciowych wystpuje wsplnie z zapaleniem
pcherzyka ciowego i kamic drg ciowych. Objawem klinicznym tej choroby
jest powikszona wtroba, przewody ciowe zawieraj ropny wysik zapalny,
zmieszany z ci. W ciszych przypadkach powstaj liczne drobne ropnie wtroby.
Chory ma wysok gorczk, czsto dreszcze i poty.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

17

1.2. Jak dba o wtrob i woreczek ciowy?


Wiemy ju, e choroby wtroby, ze wzgldu na funkcje, jakie peni ten wany
narzd, mog mie powane konsekwencje dla caego organizmu. Wtroba jest
szczeglnie naraona na zatrucia, midzy innymi wynikajce ze spoywania nadmiernej
iloci lekw. Innymi przyczynami chorb wtroby s take wirusy i pasoyty.
Powszechnie uznaje si, e dieta jest jednym z filarw zarwno profilaktyki, jak i
leczenia chorb wtroby.
Najlepsz broni w walce z wieloma chorobami i zagroeniami dla zdrowia
wtroby jest profilaktyka w postaci higieny osobistej, odpowiedniej diety i szczepie
ochronnych.
Najoglniej mona powiedzie, e jeeli cay nasz organizm i wtroba
funkcjonuje prawidowo, to celu utrzymania wtroby w dobrej formie musimy
zadba o odpowiednie odywianie, ograniczenie stresu i prowadzenie w miar
moliwoci zdrowego i higienicznego trybu ycia. Polecane s take szczepienia
przeciw zakaeniom wirusowym A i B. Przeciwko zakaeniu typu C nie ma jeszcze
szczepionki.

Aby zrozumie, jak naley dba o wtrob, naley przeanalizowa czynniki,


ktre s szczeglnie niebezpieczne dla komrek wtroby.
Wtroba na skutek zatrucia toksynami o rnym pochodzeniu moe ulec powanym
uszkodzeniom. Do silnie hepatoksycznych rodkw zalicza si: nitropropan, metale
cikie, rodki ochrony rolin, czterochlorek wgla, fosfor, chloroform, niektre rodki
konserwujce. W tym przypadku niema rol odgrywa wzrastajce skaenie
rodowiska, w ktrym wspczenie yjemy, oraz coraz powszechniejsze stosowanie
rnych zwizkw chemicznych w uprawie rolin i w przemyle spoywczym.
Zakaenia wirusowe s czynnikami, ktre mog przez lata pozosta niezauwaone i
sukcesywnie niszczy wtrob. Wspczenie za najgroniejsze dla hepatocytw uwaa
si wirusy RNA: HAV, HCV a take wirusy DNA: HBV, CMV, EBV, HSV.
Grone uszkodzenia wtroby moe powodowa stosowanie, zwaszcza nieumiejtne,
niektrych lekw lub pojawienie si interakcji pomidzy poszczeglnymi preparatami,

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

18

alkoholem lub narkotykami. Typowym lekiem bezpiecznym terapeutycznie, ktry po


przedawkowaniu moe stanowi zagroenie dla hepatocytw jest paracetamol.
Przykadem lekw zawierajcych paracetamol s Panadol, APAP, Codipar oraz wiele
preparatw zoonych, np. Gripex, Fervex. Przekroczenie dawek maksymalnych
powoduje pojawienie si ognisk martwiczych w tkankach wtroby. Natomiast pochodne
kwasu acetylosalicylowego, takie jak Aspiryna, Polopiryna, Upsarin, nie stanowice
zagroenia dla wtroby u osb dorosych, z kolei stosowane u dzieci do 12 roku ycia
powoduj niebezpieczestwo gronych dla ycia powika. Trzeba take wymieni inne
leki, ktrych niewaciwe stosowanie moe spowodowa uszkodzenia wtroby. Nale
do nich: niektre cytostatyki (np. metotreksat), witamina A, diclofenac. Warto te
wspomnie, e statystycznie kobiety s bardziej wraliwe na uszkodzenia polekowe ni
mczyni.
W Stanach Zjednoczonych przedawkowanie paracetamolu stanowi drug
co do czstoci przyczyn zgonw spowodowanych zatruciami polekowymi.
Przewleke naduywanie alkoholu etylowego lub nadmierne jego spoycie powoduje
alkoholowe stuszczenie wtroby, alkoholowe zapalenie wtroby i alkoholow
marsko wtroby, a co za tym idzie rwnie obnienie sprawnoci ukadu
odpornociowego. Etanol metabolizowany jest przewanie w wtrobie, a jego
toksyczny metabolit, aldehyd octowy, niszczy bony hepatocytw oraz obnia
nieswoist odporno immunologiczn organizmu.
Zjawiskiem szczeglnie niebezpiecznym i do czstym w Polsce jest zatrucie
grzybami, a zwaszcza muchomorem sromotnikowym (Amanita phalloides). Zatrucie
takie czsto koczy si silnym uszkodzeniem wtroby albo mierci.
Cikie zatrucie wtroby zagraa zgonem! Cikie uszkodzenie nadmiarem
toksyn pokarmowych lub polekowych wtroby jest moliwe pomimo niezwykych
moliwoci wtroby odtruwania ustroju z toksyn i samoregeneracji. Tego typu
zagroenie stanowi zjedzenie muchomora sromotnikowego zawierajcego zabjcz
dla wtroby trucizn. Lista trucizn powodujcych due i nieodwracalne
uszkodzenia wtroby jest duga. Spowodowana silnym zatruciem utrata zdolnoci
neutralizacji toksyn oznacza zgon w cigu kilkunastu godzin, wskutek oglnego
zatrucia organizmu!
Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

19

Rozlege uszkodzenia wtroby mog by spowodowane przez zakaenia bakteryjne,


a take przez pierwotniaki i robaki wywoujce robaczyce.
Wraz ze wzrostem przemytu pojawia si coraz wicej nowych, czsto bardzo
niebezpiecznych substancji. Narkotykiem silnie uszkadzajcym wtrob jest kokaina,
ktra dodatkowo nasila hepatotoksyczno alkoholu.
Niebagatelne znaczenie przy uszkodzeniach wtroby maj take czyniki genetyczne
(np. niedobr poszczeglnych enzymw) lub czynniki metaboliczne zwizane z takim
chorobami, jak cukrzyca, dna, porfiria i inne.
Czego naley szuka w diecie, aby unikn chorb wtroby i pcherzyka
ciowego? Przede wszystkim dieta musi uatwia prac ukadu trawiennego. Dieta
musi by bogata w witamin C oraz kwas foliowy (owoce cytrusowe, warzywa o
ciemnozielonych liciach), a take produkty zawierajce witamin B12 (wtrbka,
ryby). Przewaa powinny w niej potrawy gotowane (gwnie warzywa), kiszonki
(ogrki). Posiki nie mog by odgrzewane, naley je przygotowywa ze wieych
skadnikw.
Czego naley unika? Naley ograniczy spoywanie alkoholu i nadmiernej
iloci lekw. Wanie skutkiem ubocznym ich dziaania s uszkodzenia wtroby.
Dbajc o wtrob, naley zrezygnowa ze smaonych mis, potraw typu fast-food,
wieego pieczywa oraz duej iloci sodyczy.
Naley pamita o kontroli cholesterolu, poniewa jego wysoki poziom
stwierdzany w surowicy krwi moe prowadzi do chorb drg ciowych i pcherzyka
oraz wtroby, a take powanych schorze ukadu krenia (miadycy ttnic
wiecowych). Cholesterol odkada si bowiem w drogach ciowych i w cianach
ttnic i przyczynia do ich zgrubienia i zwenia ich wiata. Wykonanie pierwszej
kontroli cholesterolu zaleca si okoo 20 roku ycia i jeeli jego poziom jest
prawidowy, badanie powinno si powtarza co 5 lat.
Czego naley szuka w diecie? Poziom zego cholesterolu obnia spoywanie
morskich ryb zawierajcych kwasy omega-3. Poziom dobrego cholesterolu, ktry
chroni naczynia krwionone, podwysza penoziarniste pieczywo, otrby, surowe oraz
suszone owoce i warzywa. Pomocna jest rwnie ywno funkcjonalna, taka jak
margaryny ze sterolami rolinnymi i czerwone wino. Codziennie wypijany kieliszek
wina (ok. 125 ml) obnia cinienie i podnosi poziom dobrego cholesterolu. Zawarte w
winie fenole zapobiegaj tworzeniu si zogw cholesterolowych.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

20

Czego
nienasycone

naley
kwasy

unika?

Przede

wszystkim

produktw

zawierajcych

trans,

powszechnie

stosowane

tuszczowe

przemyle

cukierniczym. Tak wic powinno si zrezygnowa ze spoywania wyrobw


cukierniczych i czekolady. Naley take ograniczy, a jeeli to moliwe wyeliminowa,
tuste misa i wdliny oraz penotuste produkty mleczne.
Dwanacie praktycznych rad, jak oszczdza wtrob.
1. Stosuj lekarstwa tylko wtedy, gdy jest to konieczne.
2. Nie pij alkoholu i nie pal papierosw.
3. Nie przejadaj si, jedz regularnie w cigu dnia 45 niezbyt obfitych posikw.
4. Dbaj, aby w codziennym jadospisie nie brakowao witamin jedz owoce i duo
surwek ze wzgldu na witamin C oraz razowe pieczywo i przetwory mleczne
zawierajce duo witamin z grupy B.
5. Zrezygnuj z potraw tustych i smaonych zwaszcza w gbokim tuszczu.
6. Preferuj lekkie potrawy gotowane, duszone oraz pieczone bez tuszczu
w przykrywanych naczyniach aroodpornych lub w rkawie foliowym.
7. Z umiarem uywaj soli.
8. Ograniczaj sodycze.
9. Przyprawiaj potrawy zioami.
10. Jeli masz du nadwag, postaraj si schudn, ale nie stosuj drastycznej diety
poniej 1200 kcal ani tym bardziej dugotrwaych godwek.
11. Pij herbatki zioowe (zwaszcza z mieszanek zioowych), uatwiajce trawienie
i usprawniajce czynno wtroby.
12. Jeli stosujesz doustne rodki antykoncepcyjne lub leczysz si hormonalnie,
systematycznie kontroluj stan wtroby.
Na zakoczenie naley rwnie przedstawi siedem praktycznych rad, jak
zapobiega chorobom pcherzyka ciowego.
1. Odywiaj si regularnie, jedz niadania.
2. Codziennie godzin przed niadaniem wypij szklank gorcej wody z sokiem z
poow cytryny.
3. Nie pij kawy.
4. Jedz mniej pokarmw zawierajcych tuszcze zwierzce (tuste czerwone miso,
ciastka i ciasta, tka jaj i maso).
5. Jedz mniej biaek zwierzcych i cukru.
6. Jedz brzowy ry i produkty penoziarniste.
Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

21

7. Jedz duo warzyw i owocw (szczeglnie grejpfrutw, winogron i gruszek) i innych


pokarmw bogatych w witaminy C i E, oraz produktw zawierajcych nienasycone
kwasy tuszczowe (oliwa, orzechy).

1.3. Jak y i funkcjonowa z chorob wtroby?


Biaka, tuszcze, wglowodany, skadniki mineralne i witaminy znajduj si w
wtrobie w rnych stanach przemian biochemicznych. Dlatego dla leczenia i
funkcjonowania z chor, niewydoln wtrob bardzo wana jest odpowiednia dieta.
Przeanalizujmy, jak dba o chor wtrob, a co najwaniejsze, jak dobrze funkcjonowa
z chor wtrob.
Lekarze osobom cierpicym na schorzenia wtroby doradzaj wykluczenie
uywek, takich jak: alkohol, nikotyna, kawa prawdziwa i grzyby. Bardzo wane jest
waciwie przyrzdzanie i spoywanie posikw. Je naley bez popiechu, dobrze u
ksy, spoywa owoce i warzywa. Rwnie wane jest dbanie o zrnicowan,
urozmaicon diet. Wie si to z nierozerwalnie z naszym stylem ycia.
Wedug lekarzy pacjent ma kluczowy wpyw na postpowanie dietetyczne i
farmakologiczne w przewlekych chorobach wtroby, takich jak stan po
przebytym wirusowym zapaleniu wtroby, w przewlekych stanach zapalnych, w
przewlekych toksycznych uszkodzeniach wtroby (zwaszcza u alkoholikw), w
marskoci wtroby i kilku rzadziej wystpujcych stanach patologicznych.
Osoby uskarajce si na wtrob na co dzie powinny pamita, e je mog
pieczywo czerstwe, z poprzedniego dnia i nie razowe, ktre zawiera duo bonnika
niewskazanego dla poprawnego funkcjonowania wtroby. Nie naley take spoywa
grubych kasz, ktre lepiej zastpi je drobnymi, np. kus-kus.
Chora wtroba nie lubi potraw z zawartoci wszystkich rolin strczkowych
oraz kapusty, cebuli i czosnku, poniewa warzywa te wzmagaj wzdcia. Gotowa
naley bez przykrycia, co pozwala uwalnia substancje wzdymajce. Powinno si
rwnie ograniczy pokarmy przesodzone i przesolone.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

22

Na cenzurowanym s take cikostrawne liwki i gruszki. Najlepiej nie je


surowych owocw tylko pieczone bd gotowane. Warto pamita, e dla cierpicych
na schorzeniach wtroby, stosujcych diet lekko strawn niewskazane jest jedzenie
potraw zimnych i gorcych, bo skrajne temperatury wpywaj niekorzystnie na
konsystencj tuszczu, ktry spoywany z potrawami dociera do wtroby.
Planujc diet naley pamita, e chorzy maj objawy towarzyszce, takie
jak: wzdcia, brak aknienia, zaburzenia trawienia itp. W zaistniaej sytuacji
ywienie nie powinno by schematyczne, a dostosowane do sytuacji i w miar
urozmaicone. Najlepiej, jeli chory spoywa 5 posikw dziennie.
Przykad typowego jadospisu w przewlekych chorobach wtroby
niadanie I
Kasza manna mleku lub wywarze z warzyw, pieczywo mieszane chleb pszenny i
pieczywo pcukiernicze, maso, pasta z sera twarogowego i pomidorw, mid, napj z
dzikiej ry.
niadanie II
Galaretka z ryby, buka, jabko w sosie waniliowym.
Obiad
Zupa jarzynowa z lanym ciastem, pulpety z cielciny, marchewka gotowana, saata
zielona polana kefirem, ziemniaki puree, kompot z jabek.
Podwieczorek
Koktajl mleczno-warzywno-owocowy, biszkopty.
Kolacja
Pierogi leniwe, surwka z jabek, herbata.
Niezwykle istotne w chorobach wtroby jest podawanie posikw w
okrelonych porach dnia i w odpowiednich odstpach czasu. Najlepiej, jeeli
przerwa midzy posikami wynosi 2,53,5 godziny. Taki sposb uatwia
organizmowi trawienie spoywanych pokarmw, a poprzez to znacznie zostaje
przyspieszony cay proces leczenia.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

23

Dziewi podstawowych zasad dobrej diety w chorobach wtroby


1. Nie spoywa nawet najmniejszej iloci alkoholu.
2. Dieta musi by urozmaicona.
3. W jadospisie naley uwzgldni potrawy zawierajce witaminy.
4. Nigdy nie naley przekracza nalenej dziennej wartoci energetycznej.
5. Caodzienna racja pokarmowa powinna by podzielone na 5, a nawet 6 porcji.
6. Posiki powinny by dostosowane do fazy choroby i stanu zdrowia chorego.
7. Potrawy przygotowuje si najlepiej jako gotowane, (ewentualnie duszone lub
pieczone) nigdy smaone.
8. Naley wykluczy wszystkie produkty zbyt tuste lub wzdymajce.
9. Nie naley uywa ostrych przypraw.
Kluczowym zadaniem w kadej diecie jest odpowiednie dobieranie
produktw. Istotne jest take smaczne przygotowanie i podanie posikw. W diecie
w wikszoci chorb wtroby i pcherzyka ciowego naley zapomnie o
potrawach smaonych, pieczonych z dodatkiem tuszczu, podsmaanych i
odgrzewanych. Preferuje si natomiast potrawy gotowane, gotowane i mielone,
duszone, pieczone w pergaminie lub folii aluminiowej.
Do przygotowywania dietetycznych posikw powinny zosta wybrane produkty
wysokiej jakoci, czyli wiee i zdrowe. Jest to szczeglnie istotne u tych osb, ktre
le toleruj mleko, ktre jest najwaniejszym obok jaj, mis i przetworw zboowych
produktem dostarczajcym biako. Oprcz tego naley uwzgldni odpowiedni dla
aktualnego stanu zdrowia i rodzaju wykonywanej pracy ilo materiaw mineralnych,
energetycznych i witaminowych.
rda tuszczw. Dla osoby dorosej zapotrzebowanie na tuszcze wynosi
okoo 70 g na dob. Poow tego zapotrzebowania powinny pokrywa tuszcze
pochodzenia zwierzcego, a drug poow tuszcze pochodzenia rolinnego. Do
tuszczw zawierajcych wiksz ilo nienasyconych kwasw tuszczowych i witamin
nale: oliwa z oliwek, oleje rolinne, maso, mietana, wysokiej jakoci margaryny.
Bezwzgldnie naley unika tuszczw staych o duej zawartoci nasyconych kwasw
tuszczowych, czyli smalcu, soniny, boczku, gorszej gatunku margaryny i masa
rolinnego.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

24

rda biaka to wysokogatunkowe produkty pochodzenia zwierzcego i


rolinnego. Nale do nich: miso, drb, przetwory zboowe, ryby oraz jajka kurze i
sery, a przy dobrej tolerancji take mleko.
Osobom o waciwej masie ciaa dieta bogato biakowa z ograniczeniem
tuszczw

ma

dostarcza

24002800

kcal

dziennie.

Natomiast

osobom

niedoywionym, ktre na skutek przebytej choroby straciy na wadze zaleca si


dostarczenie 3000 kcal. Biako powinno zapewnia 1520% energii. W celu
osignicia tej wartoci, naley przyj przy ukadaniu jadospisu rednio 1,31,5g
biaka na kilogram masy ciaa.
rda soli mineralnych i witamin znajduj si w rnych pokarmach, jednak
najwicej jest ich w male, mleku, w surowych owocach i warzywach. Witaminy
zapewniaj prawidowy przebieg wielu wewntrzustrojowych procesw ludzkiego
organizmu. Najistotniejszymi dla czowieka zwizkami mineralnymi, poza zwizkami
wapnia i fosforu, s sole elaza, miedzi i magnezu. Pozostae pierwiastki potrzebne s
organizmowi w niewielkich ilociach i dlatego czsto nazywane s pierwiastkami
ladowymi. W celu penego zabezpieczenia si przed brakiem tych elementw, naley
stara si jak najbardziej urozmaica rodzaje spoywanych produktw.
Najoglniejsze zalecenia ywieniowe w chorobach wtroby zostay zestawione
poniej. Dowiedzmy si czego powinnimy unika, a co moemy je w przypadku
chorej wtroby.
Tabela 3. Produkty i potrawy dozwolone i przeciwwskazane w chorobach wtroby

PRODUKTY
Pieczywo
Wdliny

Nabia

DOZWOLONE

PRZECIWWSKAZANE

czerstwe (jasne, graham),


razowe i kade wiee,
chrupkie, tosty bez tuszczu grzanki na tuszczu
tylko chude
najszlachetniejsze,
konserwy mao tuste
chude mleko, biae chude
sery, twarogi, kefir, jogurt,
jaja (34 tygodniowo), jeli
s dobrze tolerowane,
sodka mietanka

pasztety, salcesony,
kaszanki, tuste kiebasy
te sery, serki topione,
kwana mietana

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

25

Potrawy misne

Potrawy z ryb

Potrawy z ziemniakw

Potrawy mczne

Potrawy z kasz

Potrawy z warzyw

Zupy

Sosy

Owoce

chude misa gotowane


i duszone bez tuszczu,
pieczone w pergaminie lub
folii aluminiowej (drb,
cielcina, krlik, woowina)
gotowane, duszone bez
tuszczu, w galarecie,
pieczone w folii lub na
grillu

smaone i pieczone
z tuszczem, duszone,
obsmaane na tuszczu,
wtroba, flaki, mzg,
nerki, tuste misa
smaone, pieczone
z tuszczem, wdzone,
konserwy

kotlety i placki
ziemniaczane, frytki,
zapiekanki
kluski i makarony
odsmaane, kluski
makarony, kluski, leniwe
francuskie, ptysiowe,
pierogi, lane kluski, kopytka naleniki smaone na
tuszczu, paluszki z ciasta
francuskiego i kruchego
drobne kasze dokadnie
grube kasze
ugotowane, ry
marchew, pietruszka, seler,
buraki, szpinak, pomidory
strczkowe (fasola, groch,
bez skrki, saata, cykoria,
soja, soczewica),
rzeucha, kapusta
wszystkie kapusty,
kwaszona, ogrki kwaszone
kalafiory, rzepa,
bez skrki, dynia, cukinia,
rzodkiewka, brukiew,
kabaczki, pasternak, zielony
cebula, czosnek, pory,
groszek i fasolka
starsza fasola szparagowa,
szparagowa (moda),
papryka oraz wszystkie
salsefia, patisony
warzywa smaone
w postaci surwek,
gotowane i duszone
mleczne, owocowe, na
na wywarach z tustego
wywarach z warzyw
misa i grzybw,
i chudego misa,
zaprawiane kwan
zaprawiane sodk
mietan, rosoy,
mietank lub mlekiem,
kapuniak, fasolowa,
z dodatkiem surowego
grochwka, cebulowa
masa
warzywne i warzywnona tustych wywarach
owocowe, z dodatkiem
misnych, z koci, na
mleka, masa lub sodkiej
zasmakach, majonezowe,
mietanki, mleczne
grzybowe
ziemniaki gotowane
i pieczone bez tuszczu

jabka, truskawki, poziomki,


maliny, jagody, brzoskwinie,
morele, pomaracze,
mandarynki, winogrona bez
skrki i pestek, arbuzy
wszystkie owoce musz by
dojrzae

owoce niedojrzae,
porzeczki, agrest, liwki,
gruszki

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

26

Ciasta i desery

biszkoptowe (najlepiej na
biakach) bez tustego
kremu, drodowe, suflety,
kisiele, galaretki, budynie,
kompoty

torty, ciasta kruche, bita


mietana, lody, desery
z alkoholem, ciasta
francuskie

To, co mona je, zaley od stopnia zaawansowania choroby i rodzaju


przypadoci na jakie cierpimy ze strony wtroby. Trzeba pamita, e diet ustala
lekarz i on kontroluje stan naszego zdrowia. Musi wzi pod uwag nie tylko
wydolno wtroby, ale take istnienie niedoborw pokarmowych lub niedoywienie.
Dlatego zalecenia s zmienne. Przeanalizujmy teraz, jak powinna wyglda dieta w
poszczeglnych chorobach wtroby.
W procesie powrotu do zdrowia waciwe odywianie odgrywa ogromn
rol. W tym czasie naley uwaa na napady wilczego godu, ktry moe
doprowadzi do nadwagi i otyoci. Szczeglnie naraeni s na to pacjenci po
transplantacji wtroby.
Zalecenia dietetyczne przy wirusowych zapaleniach wtroby
Osoby chore na wtrob niezalenie od rodzaju wirusa (A, B czy C), powinny
bezwzgldnie stosowa diet lekko strawn. Specyficzny reim dietetyczny zaleca si
w ostrym zapaleniu wtroby, zwaszcza przy duym zaceniu oczu i skry. Dlatego,
e przy taczce pacjenci s hospitalizowani, diet ustalaj lekarz prowadzcy
i dietetyk.
Zazwyczaj podaje si 45 niewielkich posikw, zoonych z potraw
gotowanych albo duszonych. Cakowicie naley usun z jadospisu miso tuste,
boczek, margaryny, sery te, smalec, sonin, ciasta i wszelkie dania smaone.
Eliminuje si take wzdymajce warzywa, a pozostae zaleca si gotowa i rozdrobni
lub podawa w postaci puree. Pieczywo dozwolone jest tylko czerstwe, jasne. Owoce
naley gotowa i przeciera. Jeeli choremu nie szkodz surowe, wwczas podaje si je
w niewielkich porcjach. Z takich owocw, jak jabka, morele, brzoskwinie naley
usun skr, a jagody i maliny przetrze. Naley jednak przestrzega, aby byy
dojrzae, niekwane i nie zawieray tzw. komrek kamiennych. Gruszki s
bezwzgldnie przeciwwskazane.
Po powrocie chorego do domu, diet mona nieco zagodzi. Rwnie mniej
restrykcyjn diet zaleca si chorym na WZW typu B i C o agodniejszym przebiegu.
Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

27

Nie naley jednak zbyt szybko wzbogaca jadospisu o kolejne produkty i potrawy, bo
wtroba regeneruje si dugo, co najmniej 6 miesicy, a bywa, e dolegliwoci s
odczuwane przez chorych nawet przez rok, jeli uszkodzenia poczynione przez wirus
byy due.
W jadospisie naley uwzgldni penowartociowe biako zwierzce (twaroki,
chude gotowane miso, chude ryby, mleko, kefir, jogurt, gotowane jajka), bowiem jest
ono niezbdne do regeneracji miszu wtroby. Jednak nie naley dostarcza go
w nadmiarze. Nadal zabronione s tuszcze zwierzce, z wyjtkiem masa i niewielkiej
iloci sodkiej mietanki, a take gotowana i surowa kapusta, groch, fasola, soja,
i kwane owoce, potrawy smaone, odgrzewane. Nie naley uywa ostrych przypraw.
Podczas wprowadzania nowych gatunkw pieczywa, zwaszcza razowego, naley
zachowa ostrono.
Poniewa wszystkie leki podawane doustnie, przechodz przez wtrob, a
niektre z nich dziaaj na ten narzd toksycznie, naley przyjmowa
medykamenty tylko wtedy, kiedy jest to konieczne. Osoby ze schorzeniami wtroby
powinny bezwzgldnie informowa o tym fakcie lekarzy, by uzyska leki najmniej
szkodliwe dla chorego narzdu.
Po wirusowym zapaleniu wtroby w diecie rekonwalescenta istotne s warzywa,
tak jednak dobrane i przyrzdzone, aby nie wywoyway niepodanych dolegliwoci.
Zaleca si spoywanie zielonej saaty, marchwi, selera, pietruszki, pomidora bez skrki,
cykorii, dyni, burakw. Naley je gotowa, a w pierwszym okresie w celu uatwienia
trawienia dodatkowo przetrze albo drobno posieka.
Zalecenia dietetyczne przy stuszczeniu wtroby
Due znaczenie w leczeniu stuszczenia ma racjonalne odywianie. Jeli
bdziesz si stosowa do poniszych zalece, wtroba po pewnym czasie zuyje
nadmiar tuszczu i wrci do dawnej sprawnoci. Oto kilka podstawowych zasad:
wyeliminuj z codziennego jadospisu produkty tuste, a szczeglnie tuszcze
zwierzce, ciasta z kremem, kruche i francuskie. W cigu tygodnia zjadaj tylko 23
mae porcje niezbyt sodkich deserw,

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

28

posiki powinny by lekko strawne, bogate w warzywa i mao sodkie owoce, a take
powinny zawiera odpowiedni ilo biaka. Zalecane jest

spoywanie 12 porcji

produktw misnych, biaego sera i 2 szklanek mleka, ktre mona zastpi jogurtem
lub kefirem,
przy otyoci naley skorygowa diet, aby chudn powoli, najlepiej 23 kg,
maksymalnie - 4 kg miesicznie, ,
cakowicie zrezygnuj z alkoholu.
W chorobach wtroby i drg ciowych diet stosuje si dugo. Dlatego te
posiki powinny by szczeglnie smaczne i penowartociowe. Naley pamita, e
niedobr biaka i witamin obnia odporno organizmu, a brak oleju ma
niekorzystny wpyw na nasze zdrowie.
Zalecenia dietetyczne przy przewlekych chorobach wtroby
posiki powinny zawiera wszystkie skadniki pokarmowe konieczne do
prawidowego funkcjonowania organizmu, odnowy komrek wtroby, ale jednoczenie
nieobarczajce chorego narzdu, naley take wyeliminowa potrawy ciko strawne,
ze wzgldu na czste uczucie penoci w odku i wzdcia, spoywaj 56 maych
posikw dziennie,
produkty i potrawy musz by wiee,
niewskazane jest spoywanie wieego pieczywa, jedzenia odgrzewanego,
niedogotowanego, przesolonego, kwanego i pikantnego,
kaloryczno naley dostosowa do masy ciaa i aktywnoci fizycznej. Przy otyoci,
oprcz tuszczw, ogranicz take spoycie prostych wglowodanw. Przy odchudzaniu
nie naley traci wicej ni 24 kg miesicznie. Jeeli za masa ciaa jest w normie,
warto energetyczna caodziennych posikw powinna wynosi 22002500 kcal dla
mczyzn i 18002000 kcal dla kobiet,
zwracaj uwag na dostarczanie organizmowi odpowiednich iloci biaka i witamin.
Wikszo biaka powinna pochodzi z chudego nabiau, w tym take z jaj, chudych,
gotowanych, duszonych i pieczonych mis oraz ryb. Dziki nim wtroba ma szans
zregenerowania uszkodzonego miszu. Natomiast co si tyczy koniecznoci
zapewnienia witamin w codziennej diecie wynika to std, i w przewlekych chorobach
wtroby wchanianie i przyswajanie tych substancji jest upoledzone,

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

29

bezwzgldnie zmniejsz w posikach ilo bonnika, poniewa przy schorzeniach


wtroby wystpuj biegunki i wzdcia. Zrezygnuj z warzyw kapustnych, cebuli,
strczkowych, take razowego pieczywa, kaszy gryczanej, pczaku. Polecana jest
marchew, pomidory bez skrki, dynia, saata, buraczki oraz lekko strawne, niezbyt
kwane owoce,
spoywaj codziennie yk oleju, ktry jest rdem niezbdnych nienasyconych
kwasw tuszczowych,
Osabiona wtroba nie toleruje nadmiaru tuszczw, alkoholu, potraw
smaonych, pieczonych z dodatkiem tuszczu, zawiesistych tustych sosw, tustej
wdliny, kapusty, fasoli, grochu, cebuli i wszystkich warzyw wzdymajcych,
czekolady, kawy, tortw, niewieych potraw.
przy wodobrzuszu zmniejsz ilo pynw i soli,
przy cikiej taczce, a take wirusowym zapaleniu wtroby, przez pewien czas
uywaj jedynie niewielk ilo masa do smarowania chleba, a pozostae tuszcze
wycz z diety,
w stuszczeniu wtroby koniecznie ogranicz potrawy mczne, natomiast cakowicie
wyklucz sodycze, gdy wglowodany pobudzaj produkcj i odkadanie si tuszczu.
Dozwolona jest niewielka ilo oleju, tuste gotowane ryby, nieco mietanki do
podprawienia zupy i maso do posmarowania pieczywa. Odpowiednia ilo tuszczu
z pokarmu ogranicza syntez tuszczu wtrobowego, a wic w tym wypadku dziaa
korzystnie,
w innych, niezaawansowanych, przewlekych schorzeniach wtroby dozwolone s
mae porcje ciast zawierajcych mao tuszczu i cukru, nale do nich ciasta drodowe,
biszkoptowe, piaskowe, piernikowe.
Zalecenia dietetyczne w wyrwnanej marskoci wtroby
obowizuje bezwzgldny zakaz picia napojw alkoholowych,
naley ograniczy picie kawy i herbaty, zwaszcza mocnych naparw,
naley spoywa dziennie 56 posikw o maej objtoci, nie obciajcych
przewodu pokarmowego,

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

30

naley dostarczy organizmowi odpowiedni ilo energii. Jeeli masa ciaa jest
prawidowa, zaleca si dzienne spoycie 3540 kcal na1 kg masy ciaa. Kaloryczno
diety powinna rednio wynosi 24002700 kcal. Natomiast w przypadku gdy chory ma
zbyt ma mas ciaa, konieczne jest zwikszenie iloci przyjmowanych w pokarmie
kalorii do 44 kcal na 1 kg masy ciaa,
zaleca si stosowanie diety bogato biakowej. Zwikszenie iloci biaka jest
niezbdne do uzupenienia niedoborw biaek tkankowych, biaek osocza oraz
procesw regeneracyjnych. Naley spoywa w cigu dnia 1,5 g biaka na 1kg masy
ciaa i dba o to, aby przynajmniej 1/2 do 2/3 biaka byo pochodzenia zwierzcego.
Jego rdem powinny by przede wszystkim drb, ryby, miso, mleko, przetwory
mleczne i jaja,
wglowodany powinny by rdem atwo przyswajalnej energii. Ich ilo w diecie
ma waha si w granicach od 330 do 400 g. Przekroczenie 400 g na dob jest
niewskazane

ze

wzgldu

na

moliwoci

wystpienia

objaww

nietolerancji

wglowodanowej,
ilo tuszczw powinna wynosi 1 g na 1 kg masy, a wic od 50 do 90 g na dob.
Najlepszym rdem tuszczu s oleje rolinne, margaryny mikkie, maso. Konieczne
jest wykluczenie soniny, smalcu, bekonu, oju,
zaleca si ograniczenie iloci cukrw prostych do najwyej 70 g na dob. Ich rdem
jest cukier w wyrobach cukierniczych, cukier uywany do sodzenia, sodyczach i w
owocach,
due znaczenie w marskoci wtroby ma odpowiednia ilo witamin w organizmie, z
powodu moliwoci wystpienia ich niedoborw. Ma to zwizek z faktem, e w
wtrobie nastpuje magazynowanie witaminy A, D i K. Spord witamin naley
zwrci uwag na witamin C i witaminy z grupy B. Zapotrzebowanie na witaminy z
grupy B wynosi: na witamin B1 3050 mg, B2 510 mg, na witaminy PP 100 mg.
Zapotrzebowanie na witamin C wzrasta do 500, a nawet 1000 mg na dob. W
przypadku witaminy A poda powinna wynosi 5000 j.m. W celu zwikszenia tak
duego zapotrzebowania na witamin A i C, naley wczy do diety du ilo warzyw
i

owocw

obfitujcych

beta-karoten

(prowitamin

A)

witamin

C.

rdem witamin z grupy B s drode piwne oraz produkty zboowe,

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

31

w marskoci wtroby zdarzaj si niedobory skadnikw mineralnych. Dotyczy to


gwnie wapnia i cynku. Cynk jest obecny w chudym misie, drobiu i rybach, a rdem
wapnia powinny by produkty mleczne.
wskazane jest unikanie spoywania tych produktw, ktre mog by przez chorych
le tolerowane. Naley do nich ywno zawierajca du ilo bonnika, warzywa
strczkowe, warzywa cebulowe (cebula, czosnek), warzywa kapustne, a mianowicie
kapusta, brukselka, kalafior. Spord owocw przeciwwskazane s gruszki i liwki. le
tolerowane s ryby i wdliny wdzone, gruboziarniste kasze, pieczywo cukiernicze o
duej zawartoci tuszczu, tusta wieprzowina i konserwy. Unika naley take
czekolady i kakao,
posiki powinny by przygotowane zgodnie z zaleceniami diety lekko strawnej.
Wskazane jest gotowanie na parze i w wodzie, duszenie niepoprzedzone obsmaaniem,
pieczenie w folii.
Zalecenia dietetyczne w niewyrwnanej marskoci wtroby
nie ma koniecznoci ograniczania iloci tuszczu w diecie,
ilo energii i biaka powinna by taka sama, jak w przypadku wyrwnanej marskoci
wtroby. Jeli objawy niewydolnoci nasilaj si, naley ograniczy iloci biaka,
z powodu obrzkw i puchliny brzusznej niezbdne jest ograniczenie iloci sodu do
okoo 1200 mg na dob. Czyli naley stosowa diet agodno ubogosodow. Oznacza
to, e naley zrezygnowa z solenia przygotowywanych potraw oraz wyeliminowa
produkty zawierajce due iloci sodu (ty ser, konserwy, wdzonki),
skadnikiem mineralnym, na ktry rwnie naley zwrci uwag, jest potas,
poniewa z powodu stosowania lekw moczopdnych moe dochodzi do jego
niedoborw. W celu zapobiegnicia temu naley wczy do diety bogatopotasowe
produkty rolinne. Nale do nich: pomidory, ziemniaki, banany. Wskazane jest take
sporzdzanie mocnych wywarw z warzyw, ktre dostarczaj duej iloci potasu.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

32

1.4. Rola zi i preparatw w leczeniu chorb wtroby


Wiemy ju, e dieta jest podstaw leczenia chorej wtroby i pcherzyka
ciowego, ale naley take zrozumie, e zioa niezwykle skutecznie pomagaj w
leczeniu tych narzdw. Do zi i leczenia wtroby diet przekonuje znany gastrolog
klinicysta prof. dr med. Jan Hasik. Przeanalizujmy, jakie zioa pomog na dolegliwoci
wtroby.
Niestety na zaawansowane i nieodwracalne zmiany w wtrobie leku nie ma. Ale
wiele dolegliwoci pomog zagodzi zioowe preparaty dostpne w aptece bez recepty.
Osoby z rozpoznan chorob wtroby powinny by leczone wycznie przez
specjalistw. Karygodnym bdem jest w przypadkach, wobec ktrych stosuje si
uznane w wiecie terapie, zaywanie niesprawdzonych lekw lub zi (bo pomogy
ssiadowi) bd poddawanie si bioenergoterapii. Istnieje wiele lekw chronicych
komrki wtroby i dziaajcych korzystnie na jej regeneracj. Rwnie niektre
parafarmaceutyki przynosz doran ulg.
Bardzo

trudnym

zadaniem

jest

leczenie

uszkodze

wtroby.

Fundamentalnym postpowaniem w terapii jest dieta, odstawienie alkoholu oraz


odpoczynek zarwno fizyczny i psychiczny. Naley tu nadmieni, e wspczenie
medycyna nie posiada w swoim arsenale lekw swoicie leczcych wtrob, a
podejmowana farmakoterapia ma charakter wspomagajcy.
Przykady substancji wspomagajcych regeneracj wtroby:
wycig z nasion ostropestu plamistego (Sylibum marianum) stabilizuje bony
komrkowe hepatocytw, umoliwiajc ich waciwe dziaanie ochronne przed
czynnikami szkodliwymi, oraz podsyca procesy syntezy biaek, prowadzc do szybszej
regeneracji i zdolnoci formowania nowych komrek. Preparaty: Sylimarol, Sylivit.
Naley nadmieni, e leki, takie jak Sylimarol czy Sylivit w odrnieniu od
Raphacholinu, preparatu dziaajcego ciopdnie i ciotwrczo (tu proces
detoksykacyjny polega na przyspieszeniu eliminacji trucizn wraz z ci), nie
wykazuj bezporedniego wpywu na procesy trawienia, co tumaczyoby ich
stosowanie po spoyciu pokarmw tustych czy cikostrawnych.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

33

wycigi z karczochw (Cynara scolymus), np.: Cynarex, Cynarein, pobudzaj


wydzielanie ci oraz obniaj stenie frakcji tuszczowych we krwi, zwaszcza
trjglicerydw i cholesterolu. Przyspieszaj eliminacj toksyn wraz z ci. W dziedzinie hepatoprotekcji odgrywaj mniejsz rol ni wycig z ostropestu,

Rys. 3. Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus)

otrzymywane z nasion soi fosfolipidy EPL. Substancje te s wbudowywane w uszkodzone bony komrek wtroby, zapewniajc waciw ochron i przywracajc ich
prawidowe funkcjonowanie. Wpywaj rwnie niezwykle pozytywnie na gospodark
lipidow ustroju. Stosuje si je gwnie w polekowym, poalkoholowym i toksycznym
uszkodzeniu wtroby, zapaleniu i marskoci wtroby, kamicy ciowej. Leki te maj
zdolno zatrzymywania, a nawet odwrcenia, postpu wknienia wtroby we
wczesnych stadiach. Preparaty: Essentiale, Esseliv,

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

34

aminokwas egzogenny ornityna przyspiesza odtruwanie i regeneracj ziszczonej


wtroby, zwiksza wydalanie toksycznego dla wtroby amoniaku. Preparaty: Hepatil,
Hepa-Merz,
kwas tiazolidynokarboksylowy w ustroju przeksztaca si do cysteiny, aminokwasu
korzystnego dla procesw odtruwania i regeneracji wtroby. Preparaty: Heparegen,
Hepason,
propolis, produkt pszczeli o wielokierunkowym dziaaniu na organizm. Stymuluje on
ukad odpornociowy, przyspiesza metabolizm komrkowy, ma dziaanie odywcze,
przeciwzapalne. Jednym z wielu wskaza do stosowania wewntrznego propolisu s
stany zapalne wtroby. Przed podjciem terapii naley upewni si, czy chory nie jest
uczulony na produkty pszczele. Preparat: Propolis Plus,
witaminy z grupy B, witaminy C i E odpowiednio dawkowane przyspieszaj procesy
regeneracji wtroby.
Wedug Jana Hasika leczenie farmakologiczne w przewlekych chorobach
wtroby daje wtpliwe rezultaty. Przy zbyt dugim stosowaniu doprowadza czsto do
uszkodze narzdw miszowych, w tym rwnie wtroby. Jako dugoletni internista
gastroenterolog mog z satysfakcj powiedzie, e najlepsze wyniki osiga si stosujc
preparaty zielarskie. Ich przewaga nad rodkami pochodzenia chemicznego polega na
tym, e mog by stosowane bez porwnania duej, nie doprowadzajc do
powaniejszych uszkodze miszu wtroby. Natomiast lepiej hamuj procesy
chorobowe w komrce wtrobowej.
Jego zdaniem zioa i dieta daj wysokie efekty leczenia. Od wielu lat
kilkudziesiciu pacjentw z przewlekymi chorobami wtroby zawdzicza sw obecn
dobr kondycj zdrowotn i samopoczucie stosowaniu rodkw zioowych i waciwej
diety. Spostrzeenia te s poparte odpowiednimi badaniami, przede wszystkim prbami
wtrobowymi, ktre wykazuj wyran tendencj do normalizacji wynikw albo co
najmniej do zahamowania pogarszania zdrowia. W przewlekych stanach chorobowych
stosowanie preparatw zioowych i odpowiedniej diety jest obecnie najwaciwszym
postpowaniem leczniczym.
Do najskuteczniejszych preparatw zioowych leczcych przewlekle chor
wtrob nale wycigi z nasion ostropestu plamistego i ziela karczochw.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

35

Sylimaryna jest baz naturalnych substancji leczniczych. Skadaj si na ni


takie ciaa czynne, jak: sylibilina, sylibinina, sylidiomina i sylichrystyna, a take zesp
witamin B1, B2, B6 i PP wspomagajcych czynnoci wtroby w jej skomplikowanych i
wymagajcych

wielkiego

wysiku

procesach

przemiany

materii.

Sylimaryna

stabilizuje i uszczelnia bony komrek wtrobowych, a co najwaniejsze odtruwa


wtrob. Ma take dziaanie ochronne na komrki wtroby atakowane przez toksyczne
zwizki chemiczne, pochodzce z otoczenia lub wytworzone w organizmie, rwnie
przez wirusy. Substancja ta zwiksza zdolnoci regeneracyjne wtroby. Sylimaryna
intensyfikuje komrkowe procesy syntezy biaek, prowadzc do szybszego odtwarzania
si nowych komrek wtroby. Swe ochronne dziaanie zawdzicza silnym wasnociom
przeciwutleniajcym. Posiada rwnie waciwoci przeciwzapalne wobec wtroby,
przewodw ciowych i pcherzyka ciowego. Gwnym skadnikiem sylimaryny
jest sylibinina pochodna flawonowa. To ona stabilizuje i osania bony komrkowe
hepatocytw oraz misz wtroby przed uszkodzeniem przez toksyczne substancje.
Dziaa rozkurczajco na minie gadkie przewodw ciowych, ciopdnie,
przeciwzapalnie, ciotwrczo i silnie odtruwajco.
Podobne wasnoci ma cynareina z karczocha zwyczajnego (Cynara
scolymus). Cynareina przyspiesza odtruwanie organizmu przez pobudzenie ukadu
moczowego (usuwanie wody, chlorkw i mocznika). Rwnie ochrania i regeneruje
misz wtroby.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

36

Rys. 4. Ostropest plamisty (Silybum marianum)

Szczeglnie zalecane jest w przewlekych chorobach wtroby stosowanie


preparatw zwierajcych substancje czynne z ostropestu plamistego i karczochw.
Uwaa si, e dziaaj one tym skuteczniej, im s wczeniej uyte. Najlepiej w
pocztkowych objawach osabienia wtroby. Pomocne okazay si one dla
rekonwalescentw

po

przebytej

taczce

zakanej,

postpujcej

marskoci,

tuszczowego nacieczenia wtroby, podczas wirusowego zapalenia wtroby, zapalenia


pcherzyka

ciowego

po

odwykowej

kuracji

przeciwalkoholowej.

przeprowadzonych analiz wynika, i preparaty z ostropestu s przeciwutleniaczami


silniejszymi od witaminy E, chronicymi nie tylko wtrob, ale i cay organizm
(zwaszcza mzg!) przed atakiem wolnych rodnikw tlenowych.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

37

Niezwykle rzadkie s dziaanie niepodane zi, gwnie nadwraliwo na


skadniki preparatw. Podczas stosowaniu wikszych dawek silimaryny do
rzadko moe wystpi sabe dziaanie przeczyszczajce. Natomiast przy doczeniu
wycigu suchego z ziela karczocha przeciwwskazaniem jest niedrono drg
ciowych. Zachodzi te moliwo nasilania odczynw skrnych zwizanych z
ekspozycj na wiato ultrafioletowe.
Na zakoczenie naley pokrtce przedstawi i omwi preparaty zalecane przy
schorzeniach wtroby i pcherzyka ciowego. Nale do nich:
Boldaloin wanym skadnikiem tych tabletek jest wycig z aloesu. Boldaloin
uatwia trawienie, pobudza ruchy jelita grubego, wzmaga wydzielanie ci i soku
odkowego, rozkurcza minie drg ciowych. Polecany jest przy zmniejszonym
wydzielaniu ci, zaburzeniach czynnoci wtroby i trawienia, w przewlekych
zaparciach o rnych przyczynach, przy stanach zapalnych drg ciowych (ale nie
ostrych, rwnie nie przy ostrych zapaleniach jelit, trzustki i pcherzyka ciowego),
przy wzdciach i uczuciu penoci odka. Nie naley stosowa tego preparatu w
kocowym okresie ciy i podczas karmienia piersi, przy czynnej chorobie wrzodowej
i krwawieniach wewntrznych. Nie podaje si go te dzieciom do lat czternastu.
Cholagogae to trzy mieszanki zioowe.
I - owoc jaowca, ziele dziurawca, ziele rdestu ptasiego;
II - ziele dziurawca i karczocha, ziele i korze mniszka, li mity pieprzowej, ziele
krwawnika, kora kruszyny, ziele glistnika;
III - owoc jaowca, ziele dziurawca, ziele rdestu ptasiego, kora kruszyny, owoc kminku,
li mity pieprzowej.
Odwary z tych zi zaleca si przy skurczach i stanach zapalnych drg
ciowych, w kamicy wtrobowej i ciowej, w schorzeniach wtroby, wywoanych
zmianami czynnociowymi jej miszu, niedostatecznym wytwarzaniem ci oraz w
innych schorzeniach drg ciowych. Zwaszcza wtedy, gdy towarzyszy im
niedokwano odka i zaburzenia w pracy jelita grubego. Jeeli potrzebne jest
nieznaczne dziaanie zapierajce, naley uy mieszanki I, w celu uzyskania
umiarkowanego efektu przeczyszczajcego III, a jeeli stolce s normalne II.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

38

Cholesol preparat ten ma posta pynu, zawiera wycigi owocu ry,


koszyczkw rumianku, kory kruszyny, ziela skrzypu, owocw kolendry i jaowca,
kwiatw kocanki, ziela rdestu ptasiego, dziurawca oraz mniszka. Intensywnie dziaa na
wtrob, zmuszajc j do wytwarzania wikszej iloci ci, a jednoczenie uatwiajc
jej przepyw przez drogi ciowe. W czasie stosowania tego leku wzrasta potrzeba
oddawania moczu, co powoduje usuwanie z organizmu szkodliwych substancji.
Cholesol dziaa te agodnie rozwalniajco. Pomocniczo stosuje si go chorobach
wtroby, zaburzeniach trawienia, przewlekych zaparciach, stanach zapalnych drg
ciowych. Nie podaje si go dzieciom do lat czternastu.
Cynarein draetki zawieraj wycig z karczochw i rzewienia oraz ziela
glistnika. Dziaaj gwnie ciotwrczo i rozkurczowo. Zalecane s w stanach
zapalnych pcherzyka ciowego (ale nie w ostrych) i drg ciowych, kamicy
ciowej, uszkodzeniu i wyrwnanej marskoci wtroby. Nie naley stosowa w
okresie wyrwnawczej marskoci wtroby i u dzieci do lat czternastu.
Cynarex tabletki zawierajce wycig z ziela karczochw. Obniaj poziom
cholesterolu i trjglicerydw we krwi. Dziaaj przeciwmiadycowo. Pomocniczo
zaleca si przy uszkodzeniu miszu wtroby i ochronnie po zatruciach dwusiarczkiem
wgla.

Natomiast

profilaktycznie

dla

osb

naraonych

na

jego

dziaanie.

Przeciwwskazane jest podawanie dzieciom do lat czternastu.


Degrovit w skad tej mieszanki wchodzi: korze mniszka, kcze perzu,
morszczyn pcherzykowaty ziele krwawnika oraz fioka trjbarwnego, kora kruszyny i
kwiatostan lipy. Dziaanie preparatu polega gwnie na regulowaniu czynnoci
wydzielniczej odka, perystaltyki jelit, pracy wtroby i drg ciowych. Mona te
zauway dziaanie rozkurczajce, moczopdnie i przeczyszczajce. Napary stosuje si
w zaburzeniach trawienia, ktrym towarzysz ble brzucha, zaparcia, wzdcia, oraz
przy otyoci i zmniejszonej tolerancji tuszczw.
Digestosan nalewka otrzymana z mieszanki pidziesiciu dziewiciu rolin
zawierajcych substancje goryczowe. W skad jej wchodz m.in.: skrka cytryny oraz
pomaraczy gorzkiej, ziele tysicznika, korze goryczki, ziele piounu, li bobrka i
kcze tataraku. Zioa te stosuje si zwykle przy braku apetytu, obnionej tolerancji
tuszczw, niestrawnoci, zbyt skpym wytwarzaniu sokw odkowych, w przypadku,
kiedy mamy pewno, e kopoty s spowodowane bdami dietetycznymi. Jest take
stosowana w niestrawnoci, dolegliwociach pcherzyka ciowego, pomaga w
trawieniu tuszczw. Mieszanka ma rwnie dziaanie rozkurczowe i poprawa
Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

39

perystaltyk jelit. Ze wzgldu na zawarto alkoholu preparat nie jest przeznaczony dla
dzieci. Przeciwwskazany jest dla chorych na cukrzyc.
Nalewka z dziurawca w nalewce wykorzystano ciopdne i ciotwrcze
dziaanie dziurawca. Dziaa te przeciwskurczowo na minie gadkie drg ciowych
i jelit. Zaleca si jej stosowanie w leczeniu schorze wtroby i woreczka ciowego,
przebiegajcych z niedostatecznym wydzielaniem ci, pomocniczo w kamicy
ciowej, skurczach jelit, wzdciach, w nieytach przewodu pokarmowego przy
zmniejszonym wydzielaniu sokw trawiennych. Preparat ten zwiksza wraliwo na
promienie ultrafioletowe, dlatego zaywajc go naley unika kontaktu ze wiatem
sonecznym.
Gastrobonisol preparat ojca Grzegorza, w ktrego skad wchodz: li babki,
kwiat nagietka, ziele boego drzewka, korze lukrecji, kwiat rumianku, korze
prawolazu. Stosuje si go w leczeniu choroby wrzodowej odka i dwunastnicy oraz
owrzodzenia jelita grubego.
Hepato-Drainol krople homeopatyczne zawierajce surowce uzyskane
midzy innymi z ostropestu plamistego, glistnika jaskczego ziela, orzecha woskiego,
berberysu zwyczajnego. Zaleca si stosowanie przy zaburzeniach czynnoci wtroby i
drg ciowych.
L.114 lek homeopatyczny w kroplach, zawierajcy skadniki otrzymane z
kulczyby, widaka, ostropestu i jaskczego ziela. Poleca si go przy schorzeniach i
dolegliwociach wtroby i pcherzyka ciowego, zaparciach i niestrawnoci,
taczce, kamicy wtrobowej.
Liverin preparat zawierajcy wycig z sylimaryny. Substancja ta chroni
wtrob przed toksycznymi czynnikami, pobudza jej zdolno do regeneracji i
tworzenia nowych komrek. Poleca si go w zaburzeniach czynnoci wtroby, stanach
po uszkodzeniu tego organu przez rne czynniki, na przykad alkohol czy rodki
ochrony rolin.
Tabletki przeciw niestrawnoci pomocne przy nudnociach, zgadze,
wzdciach, przewlekych zaparciach, jeeli dolegliwoci tego rodzaju s wynikiem
zaburze trawienia. Poleca si je te przy zbyt maym wydzielaniu ci i soku
odkowego. Pomocniczo przy lejszych uszkodzeniach wtroby, otyoci. Dziaanie
preparatu polega na pobudzaniu wytwarzania i przepywu ci, rozkurczaniu mini
gadkich jelit i drg ciowych, odtruwaniu i ochronie komrek miszu wtroby.
Preparat wzmaga perystaltyk jelit, dziaajc agodnie przeczyszczajco. Tabletek tych
Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

40

nie mog przyjmowa kobiety w ciy i karmice oraz dzieci do lat dwunastu.
Preparatu nie powinno si te stosowa jako rodka przeczyszczajcego duej ni 710
dni.
Padma 28 lek, skadajcy si z dwudziestu dwch skadnikw, w tym wielu
zi rosncych w Azji. Preparat zawiera midzy innymi li orlika, ziele babki
lancetowatej, rdestu ptasiego, kwiat nagietka, owoc kardamonu, li saaty siewnej,
porost irlandzki, piciornika i korze kozka lekarskiego. Mechanizmy dziaania leku
polegajce na podnoszeniu odpornoci nie s w peni znane, prawdopodobnie opieraj
si na zespolonym dziaaniu wszystkich skadnikw.
Padma ma szerokie zastosowanie. Jest zalecana przede wszystkim w
nawracajcych zakaeniach drg oddechowych u dorosych i dzieci (powyej trzeciego
roku ycia), przewlekym zapaleniu wtroby i minia sercowego oraz w innych
przewlekych chorobach zapalnych i chorobach naczy. Preparat usprawnia rozwj
psychosomatyczny dzieci z poraeniem mzgowym, pomaga przy zaburzeniach snu,
pamici i koncentracji. Reguluje cinienie ttnicze.
Propolis kit pszczeli, czyli wydzielina pszcz wraz z ywiczymi substancjami
rolin. Dziaa bakteriostatycznie, grzybobjcze, przeciwzapalnie, przeciwblowe,
pomocniczo podczas stosowania innych lekw. Przyspiesza gojenie ran. Propolis
wystpuje w rnych postaciach.
Propolis plus z dodatkiem pyku kwiatowego ma zastosowanie w nawracajcych
infekcjach grnych drg oddechowych, chorobie wrzodowej odka i dwunastnicy,
przy obnionej odpornoci organizmu, stanach zapalnych wtroby i drg ciowych
oraz bony luzowej przewodu pokarmowego. Wspomaga kuracje antybiotykowe.
Raphacholin AC i C preparaty zawierajce wycig z korzenia czarnej
rzodkwi i ziela karczocha, olejek mitowy, wgiel aktywny, Raphacholin AC zawiera
rwnie wycig z bylicy boego drzewka. Preparaty pomocne s przy niewydolnoci
wtroby, pomocniczo w zapaleniu drg ciowych, zaburzeniach trawienia wskutek
niedoboru ci, zaparciach. U dzieci w uzasadnionych przypadkach stosuje si
Rapaholin C powyej dziesitego roku ycia.
Revitan to mieszanka zioowa przyspieszajca wydalanie szkodliwych
produktw przemiany materii. Preparat zwiksza odporno organizmu, reguluje
trawienie. W skad zestawu wchodzi owoc ostropestu, bzu czarnego i czarnej porzeczki,
kwiat nagietka, li pokrzywy, korze mniszka i kcze perzu. Mieszanka pomaga w

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

41

niewydolnoci wtroby i drg ciowych, przy obnionej odpornoci po przebytych


infekcjach.
Solaren to pynny wycig z kcza kurkumy. Preparat stosuje si w stanach
zapalnych pcherzyka ciowego i drg ciowych, przy problemach z wytwarzaniem
ci, zwaszcza spowodowanych stanami zapalnymi miszu wtroby, w kamicy
ciowej, przy toksycznych oraz spowodowanych lekami uszkodzeniach wtroby i
zastoju ci po operacji.
Sylicynar to draetki zawierajce sylimaryn (substancja otrzymywana z
ostropestu) i wycig z ziela karczochw. Sylimaryna chroni wtrob przed szkodliwymi
czynnikami, dziki karczochom zwiksza si ilo wydzielanej ci. Preparat obnia
te poziom cholesterolu i zwiksza jego wydalanie z organizmu wraz z ci. Zaleca
si go przy kamicy ciowej, zapaleniu wtroby i pcherzyka ciowego,
uszkodzeniach wtroby spowodowanych przez toksyczne substancje, pomocniczo w
miadycy. Preparat ten poprawia rwnie funkcjonowanie trzustki.
Syligran granulat zawierajcy sylimaryn, koszyczki rumianku, kwiat
nagietka, li brzozy, korze opianu i ziele glistnika. Preparat chroni i odtruwa tkank
wtrobow, dziaa ciotwrczo i ciopdnie, jak rwnie przeciwzapalnie i
rozkurczowo na przewd pokarmowy. Wzmacnia siy obronne organizmu. Wskazany
jest przy ostrym i przewlekym zapaleniu miszu wtroby, jej marskoci oraz
toksycznych i polekowych uszkodzeniach. Stosuje si go rwnie podczas
rekonwalescencji po przebytej taczce, w kamicy ciowej i przy zapaleniu pcherza
ciowego.
Sylimarol zawiera sylimaryn otrzymywan z nasion ostropestu plamistego.
Sylimaryna normalizuje prac komrek wtroby, chronic je przed toksycznymi
czynnikami. Stosuje si go przy przewlekych zapaleniach wtroby, jej marskoci,
stanach po uszkodzeniu wtroby alkoholem, lekami, substancjami toksycznymi,
cikostrawnymi pokarmami.
Sylimarol w zawiesinie podobnie jak Sylimarol w draetkach zawiera wycig
z ostropestu. Stosuje si przy uszkodzeniach wtroby przez czynniki zewntrzne, jak
leki, toksyny bakteryjne, a take po przebytym wirusowym zapaleniu wtroby. Ze
wzgldu na swoj form moe by podawany dzieciom jako osona podczas kuracji
antybiotykowej.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

42

Sylivit preparat ten to w zasadzie Sylimarol, ale wzbogacony witaminami B1,


B2, B6, PP i pantotenianem wapnia. Wspomaga on odtruwanie wtroby. Jest wskazany
przy oglnym wyczerpaniu organizmu, awitaminozie, zaburzeniach trawienia. Powinny
go przyjmowa zwaszcza osoby starsze, o ubogiej diecie. Preparatu nie stosuje si przy
wirusowych zapaleniach wtroby.

2.

DLACZEGO

WARTO

DBA

ZDROWIE

SWOJEJ

WTROBY?
Wiemy ju, e sprawna praca wtroby warunkuje prawidowe funkcjonowanie
organizmu, a od jej sprawnoci uzalenionych jest ponad 5 tysicy funkcji yciowych i
ponad 500 procesw chemicznych, zachodzcych wewntrz ludzkiego ciaa. Wtroba
rwnie usuwa toksyny z organizmu. A jednak zwykle traktujemy j niezbyt dobrze, nie
przywizujc zbytniej uwagi do tego, co i jak jemy. Po prostu nie dbamy o ni,
naduywamy alkoholu, lekw, jemy zbyt tusto.
Czste procesy regeneracji komrek, a take dua ilo mitochondrium
wiadcz o tym, i wtroba jest narzdem, ktry wykonuje niezwykle cik prac.
Komrki wtroby spord komrek wszystkich narzdw, s najbardziej
obcione prac. Posiadaj one najwiksz zawarto mitochondrium, bo a 20%
ich objtoci. Mitochondrium to mikroelektrownia komrki przetwarzajca
glukoz na energi. Regeneracja uszkodzonych komrek wtroby jest bardzo
szybka. Wystarczy czasami tylko 3 tygodnie do miesica, aby stopniowo
zregeneroway si wszystkie komrki.
Wiemy rwnie, e komrki wtroby hepatocyty peni najwaniejsz rol w
pracy wtroby, mianowicie przemieniaj one substancje odywcze wchaniane z
pokarmem na zwizki lepiej przyswajalne przez organizm. Wtroba przemienia to, co
jemy w energi, hormony, czynniki odpornociowe i czynniki krzepnicia krwi.
Zrozumiemy dlaczego warto dba o wtrob, jeeli bdziemy wiadomi, jakie
peni ona funkcje w organizmie. Mona stwierdzi bez jakiejkolwiek przesady, e od
dobrze funkcjonujcej wtroby zaley nasze ycie. Wtroba to prawdziwa fabryka, filtr

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

43

i wze komunikacyjny na styku dwch ukadw: trawienia i krenia. Aby to


zrozumie, naley pokrtce pozna lokalizacj, budow wtroby i pcherzyka
ciowego.

2.1. Lokalizacja i budowa wtroby


Wtroba (hepar) jest najwikszym gruczoem ludzkiego organizmu. Wtroba
jest narzdem niezwykle ukrwionym, std jej charakterystyczna brzowoczerwona
barwa. Cao gruczou jest podzielona trzema bruzdami w ksztacie litery H na cztery
paty: lewy, prawy, czworoboczny oraz ogoniasty. Najwikszym patem, stanowicym
ponad 2/3 masy caego narzdu, jest pat prawy, znajdujcy si pod przepon
oddzielajc go od prawego puca. W gbi wtroby wszystkie paty zrastaj si ze sob.
Bardzo rzadko wystpuj tzw. wtroby dodatkowe, rwnie zwizane z patow
budow caego organu.
Innym podziaem, majcym kluczowe znaczenie w chirurgii tego narzdu, jest
wydzielenie segmentw naczyniowych wtroby, ktrych jest osiem. Segmenty to takie
czci miszu wtroby, ktre maj oddzielone od siebie naczynia krwionone i drogi
ciowe wewntrzwtrobowe, co pozwala na ich wycicie bez szkody dla innych
czci tego narzdu.
Narzd ten dzieli si take na zraziki, ktre mona zobaczy dopiero pod
mikroskopem. Pomidzy zrazikami znajduje si tkanka czna zawierajca ttnice, yy
i przewodziki midzyzrazikowe. W rodku zrazika znajduje si ya rodkowa, ktra
zbiera krew z naczy wosowatych i oddaje j do yy podzrazikowej. Podstawowym i
najmniejszym elementem budowy wtroby s hepatocyty.
Gruczo ten zajmuje okolic podebrow praw, du cz okolicy nadbrzusza i
cz okolicy podebrowej lewej, a do linii rwnolegej do mostka, a przechodzcej
przez sutki. Od gry przykrywa wtrob przepona, natomiast z dou s jelita i odek.
Wypeniona krwi wtroba way u dorosego mczyzny od 2100 do 2300 g, u kobiet
jest o ok. 200 g lejsza. W wymiarze poprzecznym osiga ona okoo 24 cm, a
pionowym 1520 cm.
Wtroba, podobnie jak wikszo narzdw, pokryta jest bon surowicz. W
tym przypadku otrzewn wycieajc rwnie ciany jamy brzusznej. Blaszki
otrzewnej tworz wizada, na ktrych zawieszona jest wtroba. To elastyczne
rusztowanie sprawia, e cay narzd jest w znacznym stopniu ruchomy.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

44

Rys. 5. Wtroba

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

45

W miejscu zwanym wrotami wtroby wnikaj do gruczou ttnica wtrobowa


(doprowadzajca krew ttnicz), ya wrotna (transportujca wchonite ze wiata jelita
skadniki mineralne i pokarmowe) oraz nerwy. Natomiast wychodzi z niego przewd
ciowy i naczynia limfatyczne. Pasma tkanki cznej wnikaj od wrt wtroby do
wntrza wtroby, dzielc je na zraziki, ktre utworzone s z wielkiej liczby komrek
wtrobowych hepatocytw. Komrki wtrobowe uoone s w promienicie biegnce
beleczki. Hepatocyty peni rne funkcje, midzy innymi wydzielaj . W zwizku
z penion funkcj komrki wtroby zawieraj liczne ziarnistoci, na ktre skadaj si
glikogen, tuszcze, biaka i barwniki. Oprcz komrek wtrobowych, ktrych jest ok.
80%, wtroba zawiera jeszcze ok. 16% komrek siateczkowo-rdbonkowych
gwiadzistych (Browicza-Kupffera), a take ok. 4% komrek nabonka drg
ciowych. Komrki Browicza-Kupffera peni funkcj obronn, ktra polega na
niszczeniu fragmentw komrek i rozpadajcych si krwinek czerwonych.
Konsystencja wtroby jest mikka, sprysto jej jest nieznaczna. Lekkie
ucinicie zdrowej wtroby nie boli. Misz wtroby jest bardzo kruchy, dlatego
przy upadkach i w wyniku urazw narzd ten atwo pka. Wtroba zajmuje
prawie cae podebrze prawe, znaczn cz nadbrzusza i siga do podebrza
lewego. Gruczo tan jest wyczuwalny na jeden dwa palce poprzecznie uoone
pod prawym ukiem ebrowym.
Wtroba posiada charakterystyczne powierzchnie zwrcone w kierunku
ssiednich narzdw. Wypuka powierzchnia przeponowa dopasowuje si do tego
przykrywajcego minia. Rwnie inne narzdy zostawiaj swoje lady nazywane
bruzdami i wyciskami, takie jak: bruzda yy gwnej, bruzdy ebrowe, wycisk sercowy
i wycisk nadnerczowy. Powierzchnia trzewna skierowana jest do przodu, ku doowi i na
prawo. Rwnie tutaj narzdy lece w ssiedztwie wtroby pozostawiaj swoje znaki.
Mona wyrni wycisk przeykowy, odkowy, odwiernikowy, dwunastniczy,
okrniczy, nerkowy i nadnerczowy. Na powierzchni trzewnej wida charakterystyczne
bruzdy ukadajce si w ksztat litery H. Poprzeczne rami litery H stanowi tzw. wnka
wtroby zawierajca liczne naczynia, przewody ciowe i nerwy. W jej prawym
ramieniu podunym le pcherzyk ciowy oraz ya gwna dolna, natomiast w
lewym wizado obe i ylne.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

46

2.2. Funkcje wtroby i pcherzyka ciowego


Na wstpie naley wymieni gwne funkcje wtroby, ktre w sposb
bezporedni pozwalaj nam y:
produkcja ci niezbdnej w procesach trawienia i wchaniania,
udzia w procesach syntezy (hormonw, enzymw, biaek, w tym czynnikw
krzepnicia itd.),
regulacja gospodarki wglowodanowej (utrzymuje prawidowe stenie glukozy we
krwi, przeksztaca glukoz w glikogen i odwrotnie),
udzia w zamianie cukrw i biaek na tuszcze oraz w spalaniu kwasw tuszczowych,
udzia w procesach biotransformacji degradacji i detoksykacji wielu zwizkw (np.
alkoholu),
regulacja produkcji cholesterolu, ktry jest m.in. skadnikiem cian komrkowych
oraz okrelonych hormonw,
magazynowanie rnych skadnikw, takich jak glikogen, tuszcze, wglowodany,
biaka, witaminy (A, D, B9, B12), a take elaza.
Wtroba to rezerwuar krwi. Pod wzgldem ukrwienia jest na drugim
miejscu, na pierwszym znajduje si mzg. Krew dopywa do niej dwiema drogami.
Przez y wrotn przebiegajc przez odek, jelita, ledzion i trzustk, skd
niesie skadniki odywcze wchonite z ukadu pokarmowego. Z drugiej strony jest
zaopatrywana w wie krew i tlen przez ttnic wtrobow. W wtrobie nastpuje
rozkad starzejcych si erytrocytw, reguluje ona skad krwi, wytwarza
substancje odpowiedzialne za krzepnicie (fibrynogen, protrombin). W yciu
podowym wtroba jest narzdem krwiotwrczym. Po urodzeniu t rol przejmuje
szpik kostny, a wtroba staje si magazynem (w razie krwotoku uwalnia krew do
krwiobiegu).
Wtroba wydziela produkowane przez siebie substancje zarwno do krwi w
postaci rnych jej skadnikw, jak i do przewodu pokarmowego (jako skadniki ci).
Narzd ten spenia kluczow funkcj w procesach metabolicznych organizmu. Bierze
midzy innymi udzia w produkcji i magazynowaniu glikogenu, utrzymywaniu

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

47

prawidowego stenia glukozy we krwi, syntezie cholesterolu i lipoprotein, zamianie


cukrw i biaek na tuszcze oraz spalaniu kwasw tuszczowych.
Istotn funkcj wtroby jest produkcja substancji biakowych, takich jak
niektre czynniki krzepnicia krwi. Udzia wtroby w gospodarce biakowej organizmu
polega rwnie na tworzeniu i przemianach niektrych aminokwasw oraz na
tworzeniu

mocznika

amoniaku

produkowanego

trakcie

przeksztacania

aminokwasw w ketokwasy.
Wtroba jest stale naraona na kontakt z toksynami. Dostaj si one do
organizmu wraz z poywieniem, wod i powietrzem, a take powstaj w ustroju
(jako produkty przemiany materii, pozostaoci lekw, alkoholu i innych substancji
szkodliwych dla organizmu). Ich neutralizowanie i usuwanie naley do gwnych
zada wtroby. Dlatego wanie uszkodzenie wtroby grozi nagromadzeniem si
toksyn w organizmie i miertelnym zatruciem.
Wtroba jest rwnie gwnym narzdem odtruwajcym organizm z trucizn
zarwno dostarczanych z zewntrz, jak i produkowanych wewntrz. Z t czynnoci
wie

si

inaktywacja

hormonw,

ktre

przeciwnym

razie

nieustannie

stymulowayby rne narzdy.


Kolejn funkcj wtroby jest magazynowanie znacznych iloci krwi, ktra w
odpowiedniej chwili, np. podczas krwawienia, moe by uwolniona do krwiobiegu.
Wtroba jest take olbrzymim magazynem ustroju, a mianowicie gromadzi
glikogen, niektre witaminy (A, D, B12), a take znaczne iloci elaza. Zapasy
witaminy A wystarczaj nam na okres ok. 2 lata, a witaminy D i B12 nie zabraknie nam
dziki wtrobie przez cay rok.
Wtroba bierze rwnie udzia w trawieniu. Peni ona zasadnicze znaczenie dla
prawidowej przemiany materii wglowodanw, biaek i tuszczw. Jej zadaniem jest
produkcja i wydzielanie ci, ktra warunkuje trawienie tuszczw i przyswajanie
witamin, ktre si w nich rozpuszczaj, czyli A, D, E i K. Zagszczona jest
gromadzona w pcherzyku (woreczku) ciowym, ktry pod wpywem sygnaw z
przewodu pokarmowego kurczy si, a jego zawarto zostaje dostarczona do
dwunastnicy, by przygotowa tuszcze do trawienia.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

48

W wtrobie nastpuje przemiana pokarmw na skadniki odywcze. Tu


rwnie wytwarzany jest i magazynowany glikogen. Podtrzymuje on prawidowe
stenie glukozy (pokarmu komrek) we krwi i zapobiega niedocukrzeniu w
okresach pomidzy posikami. Powstaje on z gromadzonych w wtrobie
wglowodanw. Jednak uwaga! gdy jest ich za duo, zamieniaj si one w
tuszcz.
Jedn z gwnych funkcji wtroby jest wydzielanie ci. Zbiera si ona w
przewodach wtrobowych prawym i lewym, ktre z kolei cz si we wnce w jeden
przewd wtrobowy wsplny.
Rys. 6. Wtroba i pcherzyk ciowy

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

49

to gsty, gorzki, ty lub brzowy pyn, ktry uczestniczy w trawieniu


tuszczw. zawiera:
wod,
lecytyn,
sole nieorganiczne,
tuszcze i kwasy tuszczowe,
sole ciowe, niezbdne do emulgowania tuszczw,
cholesterol, tuszczopodobn substancj wytwarzan gwnie w wtrobie, lecz w
czci pochodzc rwnie ze spoywanych pokarmw,
barwniki ciowe, produkty rozpadu hemoglobiny uwalnianej przez gince krwinki
czerwone.
nie spywa bezporednio do dwunastnicy, natomiast gromadzi si w
pcherzyku ciowym. Przewd pcherzykowy czy pcherzyk z przewodem
wtrobowym wsplnym. Od tego miejsca ta gwna droga wyprowadzajca nosi
nazw przewodu ciowego wsplnego uchodzcego na brodawce wikszej
dwunastnicy.
Pcherzyk ciowy jest wan struktur ukadu ciowego. Jest on pooony w
jamie brzusznej, przylega do wtroby na jej dolnej powierzchni. Pcherzyk ciowy to
workopodobna struktura przylegajca do wtroby, posiadajca przewd czcy j z
drogami ciowymi. Magazynuje on . Pcherzyk ciowy jest ksztatem zbliony
do gruszki i ma wielko okoo 5 cm. spywa z wtroby przewodem wtrobowym
wsplnym. 50% ci wydzielonej na czczo gromadzi si w pcherzyku ciowym,
gdzie nastpnie jest zagszczanaPozostae 50% spywa przewodem ciowym
wsplnym do przewodu pokarmowego (do dwunastnicy). Podczas przechodzenia
pokarmu przez przewd pokarmowy rne mechanizmy hormonalne powoduj
uwalnianie ci z pcherzyka ciowego do dwunastnicy.
W okresie midzy posikami jest kierowana drogami ciowymi do
pcherzyka i tam magazynowana oraz zagszczana poprzez resorpcj wody. Podczas
gdy miazga pokarmowa po spoytym posiku dostanie si do jelita cienkiego, kwasy a
take czciowo strawione tuszcze i biaka stymuluj wydzielanie hormonw:
sekretyny i cholecystokininy. Te dwa hormony jelitowe wpywaj na wydzielanie
enzymw przez trzustk oraz na wydzielanie i przepyw ci.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

50

Sekretyna hormon ten jest wydzielany w odpowiedzi na pojawienie si


kwasw w dwunastnicy. Jej wpyw na ukad ciowy jest podobny do obserwowanego
w trzustce, a mianowicie stymuluje komrki przewodw ciowych do wydzielania
wodorowglanw i wody, co zwiksza objto ci i zwiksza jej przepyw w
kierunku jelit.
Cholecystokinina ma wpyw na ukad ciowy (cholecysto = pcherzyk
ciowy, kinina = ruch). Najsilniejszym stymulatorem uwalniania tego hormonu jest
pojawienie si tuszczw w dwunastnicy. Hormon ten stymuluje obkurczanie si
pcherzyka ciowego i przewodu ciowego wsplnego oraz rozlunia zwieracz
Odiego. Rezultatem jest dostarczenie ci do przewodu pokarmowego.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

51

3. CZY WIESZ, E...


Bez adnej przesady wtrob mona porwna do supernowoczesnego
laboratorium, w ktrym bezustannie dzie po dniu zachodz skomplikowane reakcje
chemiczne. Wytwarzana jest tam niezbdna w procesie trawienia tuszczw,
syntetyzowane s niektre biaka, tuszcze, kwasy ciowe i cholesterol. To wanie w
tym organie produkowane s enzymy umoliwiajce przemiany tuszczw, biaek
i wglowodanw w organizmie. Bardzo wanym zadaniem tego narzdu jest rwnie
odtruwanie organizmu.
Wtroba jest zawieszona na wizadach, ktre utworzone s z kolagenowych blaszek.
Kolagenowe blaszki tworz elastyczne i amortyzujce wstrzsy ciaa rusztowanie.
Sprawia ono, e cay narzd jest w duym stopniu ruchomy. Jednak mimo swej
ruchomoci i elastycznoci wtroba jest narzdem bardzo delikatnym i moe ulec
uszkodzeniu pod wpywem silnych urazw mechanicznych. Wiedz o tym doskonale
bokserzy i mistrzowie karate, ktrzy usiuj razi silnymi ciosami ten wraliwy na
uszkodzenia i duy bl narzd.
O tym, e rozwija si powana i przewleka choroba wtroby, wiadcz
pobolewania w nadbrzuszu i prawym podebrzu, taczka (te oczy), krwawienia
z dzise, nosa, przewodu pokarmowego (czarne stolce, wymioty przypominajce fusy
od kawy), wodobrzusze (wzdcia nieustpujce nawet w nocy, znaczne powikszenie
si obwodu brzucha, nagy wzrost wagi ciaa). Oczywicie nie naley z powodu
krwawienia z nosa wpada w panik, poniewa jego przyczyn, jak wszyscy wiemy
z wasnego dowiadczenia, wcale nie musi by choroba wtroby.
Niekiedy nawet przez wiele lat moemy nie wiedzie, e wtroba przewlekle choruje,
a w naszym ciele kr wirusy typu B lub C, ktre powoli niszcz ten organ.
Wirusem typu B jest zakaonych w Polsce okoo 300 tys. osb, a wirusem typu C
700 tys. Do wykrycia przewlekej choroby najczciej dochodzi przypadkowo.
Wtroba ma co niemiara wrogw. Dzielnie z nimi walczy, ale sama bez naszej
pomocy sobie z nimi nie poradzi. Najczciej wystpujc przyczyn uszkodzenia
wtroby s wirusy zapalenia wtroby typu B i C. Problem ten dotyczy setek tysicy
osb na caym wiecie.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

52

Alkohol wrg nr 1. Od dawna wiadomo, jakich dawek przekracza nie wolno,


pomimo to tylko nieliczni stosuj si do tego zalecenia. Zawarto czystego alkoholu w
jednym drinku odpowiada w przyblieniu jego iloci w kieliszku wina lub maej (0,33 l)
butelce piwa. U mczyzn tolerancja alkoholu jest znacznie wiksza ni u kobiet. Przy
czym liczy si skumulowana ilo alkoholu wypita w okrelonym czasie. Alkoholowa
choroba wtroby przez lata moe przebiega bezobjawowo. Najbardziej niebezpieczne
jest dugotrwae picie niewielkich iloci alkoholu. Gdy choroba alkoholowa jest
zaawansowana, pojawia si chudnicie, gorczka, brak apetytu, krwawienie z dzise i
nosa oraz taczka.
Liczba przypadkw marskoci alkoholowej w Polsce stale wzrasta. Od kilku lat
jest ona niezwykle czsto stwierdzana zarwno u kobiet i mczyzn w wieku okoo 45
lat.
Alkohol jest u kobiet wchaniany i trawiony inaczej ni u mczyzn. Oglnie
ciao kobiety zawiera mniejsz ilo wody ni ciao mczyzny o podobnej wadze.
Dlatego te u kobiet poziom alkoholu we krwi po spoyciu takiej samej iloci alkoholu
jest wyszy. Okazuje si rwnie, i organizm kobiety szybciej eliminuje alkohol z
krwioobiegu ni organizm mczyzny. Wynika to z wikszej objtoci wtroby u
kobiet, a jak wiadomo, alkohol jest metabolizowany gwnie przez wtrob.
Leki wrg nr 2. Wtrobie nie su leki, dlatego naley ostronie stosowa kuracje
hormonami pciowymi i antybiotykami. Wrd niezwykle szkodliwych lekw wymienia
si leki przeciwpasoytnicze, przeciwgrulicze, antyarytmiczne, przeciwmalaryczne,
cytostatyki, witamin A. Zdecydowanie toksycznie dziaa na wtrob przewleke (nie:
dorane)

przyjmowanie

wikszoci

lekw

przeciwblowo-przeciwzapalnych

stosowanych w chorobach koci, staww, ukadu ruchu. Leki uspokajajce (od


Relanium po Xanax), przeciwlkowe i antydepresyjne s czsto naduywane (i
uzaleniaj), a gdy dodatkowo poprawiamy sobie samopoczucie alkoholem, wtroba
jest zagroona. Naley pamita, e jeli trzeba przyjmowa leki szkodliwe dla
wtroby, naley kontrolowa, czy jej nie uszkadzamy, czyli robi prby wtrobowe.
Niektre leki, takie jak chlorochina, amitryptylina, amiodaron, wywouj
przewleke zapalenie wtroby, czyli uszkodzenie hepatocytw.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

53

Wirusy wrg nr 3. Niezwykle atwo jest zabezpieczy si przed zakaeniem


wirusem typu B. Powszechnie dostpne s szczepionki, ktre uodporniaj na cae ycie
ok. 95% osb zaszczepionych. Niestety mimo wielu akcji przypominajcych i
uwiadamiajcych, nadal wikszo ludzi si nie szczepi. Powinni oni to zrobi, a
zwaszcza ci naraeni na zakaenie z powodu czstych kontaktw ze sub zdrowia.
Przeciwko wirusowi typu C nie ma szczepionki. Przygotowanie jej jest utrudnione ze
wzgldu na du zmienno wirusa w organizmie, ktry w ten sposb stara si uciec
przed dziaaniem ukadu odpornociowego i stosowanymi lekami przeciwwirusowymi.
W celu uniknicia zaraenia wirusem typu C naley wystrzega si sytuacji
stanowicych potencjalne zagroenie, np. wykonywania zbyt wielu bada, jeli nie s
konieczne, zwaszcza inwazyjnych (gastroskopii), jak rwnie czstych analiz krwi. W
pracy lekarzy i pielgniarek nadal zdarzaj si zaniedbania, ktre zwikszaj ryzyko
zakaenia wirusem typu C lub B (nieuywanie lub niezmienianie rkawiczek do
kadego pobrania krwi lub opatrunku).
Uwaga na paracetamol! Obecnie powszechnie paracetamolem zastpuje si
aspiryn i leki z grupy salicylanw, ktre bywaj przyczyn uszkodzenia luzwki
odka. Paracetamol nie powoduje alergii ani choroby wrzodowej. Dawka 34 g na
dob, czyli 8 tabletek, jest bezpieczna. Jednak dla osb z nisk wag ciaa,
naduywajcych alkoholu lub z przewlekymi chorobami wtroby ju dawki powyej 5
g mog by szkodliwe, a nawet niebezpieczne dla zdrowia. Dlatego te pamitajmy, e
lepiej trzyma si dawki nieco niszej. Warto podkreli, e przedawkowanie
paracetamolu stanowi drug przyczyn zgonw spowodowanych zatruciami lekowymi
w Stanach Zjednoczontych.
W przewlekych stanach chorobowych obok lekw i zi odpowiednia dieta jest
istotnym postpowaniem leczniczym. Podstawow zasad diety jest unikane potraw
tustych i smaonych, umiejtne dawkowanie biaka, unikanie przypraw dranicych
przewd pokarmowy (pieprz, curry, czber, itp), a co najwaniejsze eliminacja z diety
alkoholu.
W przewlekych stanach zapalnych wtroby stosuje si diet wysokobiakow,
przekraczajc od 50% do 100% normaln poda biaka w standardowej diecie.
Dieta w rozpoczynajcej si niewydolnoci wtroby z wodobrzuszem polega
gwnie na zmniejszeniu podawania biaka o co najmniej 50 %.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

54

W piczce wtrobowej wycza si cakowicie na jaki czas biako, nawet przy


ywieniu doylnym.
Wedug wielu lekarzy korzystne wyniki w leczeniu przewlekych chorb wtroby
mona osign, stosujc preparaty zielarskie. Przewaga ich nad rodkami
chemicznymi polega na tym, i mog by one stosowane o wiele duej, nie
doprowadzajc do powanych uszkodze miszu wtroby. Preparaty zioowe u wielu
chorych skutecznie hamuj procesy chorobowe w komrce wtrobowej. Do takich
rodkw zioowych nale wycigi z nasion ostropestu plamistego i ziela
karczochw. Jest to powszechnie stosowana sylimaryna, na ktr skadaj si takie
ciaa czynne, jak sylibilina, sylidiamina i sylikrystyna. Korzystnie jest wzbogaca te
substancje zespoem witamin B1, B2, B6 i PP, poniewa one to peni istotn rol w
prawidowych procesach przemiany materii.
Nie istnieje terapia hepatopatii alkoholowej ani marskoci wtroby
zaakceptowana przez Agencj ds. Kontroli ywnoci i Lekw (FDA). Niemniej
niektre leki s uywane pozarejestracyjnie, na przykad pentoxifylline (PTX) i
kortykosteroidy. PTX jest skuteczny u pacjentw z powan hepatopati alkoholow.
Akriviadis i in. przez cztery tygodnie leczyli 49 pacjentw za pomoc PTX, a 52
podawali placebo (witamin B12). Z przeprowadzonych bada wyniko, e pacjenci
zaywajcy PTX umierali rzadziej: zmaro 12 pacjentw zaywajcych PTX (24,5%) w
porwnaniu z 24 pacjentami zaywajcymi placebo (46%).
W przypadku hepatopatii alkoholowej najlepiej przebadan form terapii
pacjentw s kortykosteroidy. Jednak ich uyteczno jest krtkotrwaa. Mathurin i
in. donosz, e znacznie poprawiaj one szanse na przeycie 28 dni (85% vs 65%) u
pacjentw z cik hepatopati alkoholow, ale te korzyci nie rozcigaj si na okres
duszy ni rok. Dua cz badaczy zgadza si z teori, e kortykosteroidy naley
stosowa tylko u pacjentw z najciszymi chorobami wtroby. W wyniku analiz
udowodniono, i steroidy maj uboczne skutki, np. wiksze ryzyko infekcji, ktre u
pacjentw z hepatopati alkoholow i tak jest znaczne.
Upoledzenie czynnoci wtroby w wyniku choroby prowadzi do czsto do
zaburze innych narzdw i ukadw.
Osoby ze stwierdzon chorob wtroby, niezalenie od jej przyczyny, nie powinny w
adnym razie spoywa alkoholu w jakiejkolwiek postaci. Unika naley rwnie
stosowania wielu lekw jednoczenie!

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

55

Przyczynami wikszoci schorze wtroby s cywilizacyjne przypadoci, a


mianowicie alkohol, naduywanie niektrych lekw, niewaciwe odywianie (nadmiar
tuszczw nasyconych), toksyny rodowiskowe (z wody i rolin: metale cikie, chlor i
jego toksyczne zwizki itp.) choroby, np. wirusowe zapalenia (taczki) typu A, B, C
oraz zatrucia (np. grzybami).
Nie mona zarazi si HCV przez dotyk, pocaunek, podanie rki, kaszel, kichanie,
wsplne jedzenie, uywanie tych samych sztucw i naczy, korzystanie z tej samej
azienki i toalety, pywanie w tym samym basenie.
Mwi si, e wtroba to narzd, ktrego mamy jakby w nadmiarze. Udowodniono, e
nawet z poow jej wielkoci czowiek moe y i funkcjonowa na nie najgorszym
poziomie. Dlatego te ostatnio przeprowadza si przeszczepy rodzinne tego narzdu,
pobierajc jeden pat wtroby od czonka rodziny pacjenta i wszczepiajc choremu. W
ostatnich latach obserwuje si take dzielenie uzyskanej do przeszczepu wtroby na
dwie czci i wszczepianie jej dwm potrzebujcym. Jest to pewien sposb na braki
organw do przeszczepu.
Obecnie jedynym skutecznym sposobem leczenia cikich uszkodze wtroby
jest jej transplantacja. W latach 19922001 roku przeprowadzono w USA 41 734
transplantacji wtroby przy uyciu organw pochodzcych od martwych dawcw. Z
tego 12,5% zostao przeprowadzonych u pacjentw z alkoholowym uszkodzeniem
wtroby, 5,8% u pacjentw z alkoholowym uszkodzeniem wtroby i wirusowym
zapaleniem wtroby typu C. Alkoholowe uszkodzenie wtroby byo zatem drug w
kolejnoci z najczstszych przyczyn transplantacji (po samym wirusowym zapaleniu
wtroby).
W Polsce choroby wtroby lecz gwnie gastroenterolodzy i specjalici chorb
zakanych. W najbliszym czasie oficjalnie pojawi si nowa specjalno hepatologia.
Nazwa ta pochodzi od aciskiego sowa hepar wtroba. Hepatolodzy zajmuj si
guzami (rakiem pierwotnym i przerzutami nowotworw z innych narzdw), ostrymi i
przewlekymi chorobami wtroby, marskoci i piczk wtrobow. Pacjentw z
wirusowymi zapaleniami wtroby typu B lub C przyjmuje specjalista chorb
zakanych, z umiejtnociami w dziedzinie hepatologii.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

56

BIBLIOGRAFIA
1. Abrahams P., Encyklopedia Zdrowia dla caej rodziny, wiat Ksiki, Warszawa
2006.
2. Akriviadis E., Botla R., Briggs W., Pentoxifylline improves shortterm survival in
severe acute alcoholic hepatitis: A doubleblind, placebocontrolled trial,
Gastroenterology 2000 nr 119(6).
3. Anantharaju A., Van Thiel D.H., Liver transplantation for alcoholic liver disease,
Alcohol Research & Health 2003 nr 27(3).
4. Barciska I., Jak czyta i rozumie wyniki bada lekarskich, Poradnik dla pacjenta,
wyd. Literka.
5. Bogusz B., Wtroba naturalna oczyszczalnie, Rytmy Zdrowia 2007 nr 7.
6. Bremness L., Wielka ksiga zi, Wiedza i ycie, Warszawa 1991.
7. Chemicka A., Twoja wtroba, Recepta 2007 nr 1.
8. Chojnacki

J.,

Dieta,

Stowarzyszenie

Pomocy

Chorym

HCV,

http://www.prometeusze.pl/dieta.php z 08.08.2007.
9. Daniluk J., Alkoholowa choroba wtroby. Terapia, Hepatologia 2001 nr 5.
10. Diagnostyka laboratoryjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001.
11. Encyklopedia Lekw Medycyny Praktycznej ONLINE.
12. Encyklopedia Medycyny, PWN, Warszawa 1999.
13. Fronczak J. (red.), Naturalne metody leczenia codziennych dolegliwoci, Przegld
Readers Digest, Warszawa 2002.
14. Fronczak J. (red.), Rodzinna Encyklopedia Zdrowia, Przegld Readers Digest,
Warszawa 1999.
15. Gadysz A., Juszczyk J., Leczenie chorb wtroby, Yolumed, Wrocaw 1996.
16. Gumuko W. S., Rewerski W. (red.), Encyklopedia zdrowia, Wydawnictwo
Naukowe PWN, Warszawa 1992.
17. Jdrzejko K., Zarys wiedzy o rolina leczniczych, lska Akademia Medyczna,
Katowice 1997.
18. Kaczmarczyk P., Uszkodzenia tkanki wtrobowej, Po pierwsze czowiek 2004 nr
20.
19. Kamienie w pcherzu ciowym, Zdrowie i medycyna, portal tematyczny,
http://zdrowie.flink.pl/kamienie.php z 03.08.2007.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

57

20. Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus), http://www.biology.pl/owoce_ egzotyczne/


My%20Webs/karczoch1.htm z 09.08.2007.
21. Krzemiska S., Znasz je wszystkie? ABC wirusowego zapalenia wtroby, Po
pierwsze czowiek 2004 nr 20.
22. Kurdziel G., Jadospis tygodniowy, Samodzielny Publiczny ZOZ w Mogilanach,
http://www.mediweb.pl/nutrition/wyswietl_vad.php?id=551 z 10.08.2007.
23. Makarewicz-Wujec M., Kozowska-Wojciechowska M., Dieta w marskoci
wtroby, Instytut ywnoci i ywienia, yjmy duej 2000 nr 10.
24. Maa encyklopedia medycyny, PWN, Warszawa 1987.
25. Marsano L.S., Mendez C., Hill D., Diagnosis and treatment of alcoholic liver
disease and its complications, Alcohol Research & Health 2003 nr 27(3).
26. Materiay z konferencji prasowej, ktra odbya si w dniu 7.07 2004 w Warszawie
(autoryzowane przez Polsk Grup Ekspertw HCV).
27. Mathurin P., Mendenhall C.L., Carithers R.L., Corticosteroids improve shortterm
survival in patients with severe alcoholic hepatitis (AH): Individual data analysis of
the last three randomized placebo controlled double blind trials of corticosteroids
in severe AH, Journal of Hepatology 2002 nr 36(4).
28. McNally R., Tajemnice hepatologii, Medical Press, Gdask 1999.
29. Meszaros J., Podstawy farmakologii, PZWL, Warszawa 1999.
30. Mindell E., Biblia witamin, Wiedza i ycie, Warszawa 1993.
31. Nogaj E., Wtroba, budowa, funkcje, i wybrane choroby, Po pierwsze czowiek
2004 nr 20.
32. O wtrobie, http://www.etermed.pl - Centrum Zdrowia ETER-MED., z 09.08.2007.
33. Ostropest

plamisty

(Silybum

marianum),

http://www.atlas-

roslin.pl/gatunki/Silybum_marianum.htm z 09.08.2007.
34. Ozga Michaliski E., Wtroba zdrowa czy chora?, Portal FarmaucentycznoMedyczny, http://www.pfm.pl/u235/navi/199937 z 01.08.2007.
35. Ozga Michaliski E., Zioa i dieta w leczeniu chorej wtroby, Portal
Farmaucentyczno-Medyczny, http://www.pfm.pl/u235/navi/199934 z 01.08.2007.
36. Oarowski A., Jaroniewski W., Roliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie,
Instytut Wydawniczy Zwizkw Zawodowych, Warszawa 1989.
37. Pastok P., Kompendium lekw naturalnych, Mprlyk Sp. z o. O., Warszawa 2000.
38. Pustkowski

M.,

Budowa

ukadu

pokarmowego,

RES

MEDICA

http://www.resmedica.pl/rmart0005.html.
Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

58

39. Pustkowski M., Pcherzyk i drogi ciowe, yjmy duej 1998 nr 6.


40. Pustkowski M., Wtroba, yjmy duej 1998 nr 5.
41. Rozporzdzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 czerwca 2000 r. (Dz. U. Nr 55, poz.
664).
42. Rniatowski T. (red.), Maa Encyklopedia Medycyny, Pastwowe Wydawnictwo
Naukowe, Warszawa 1979.
43. Sterczyski R., Sterczyska H., Nowy alfabet zdrowia, Ksika i Wiedza, Warszawa
1999.
44. Sylwanowicz W., Michajlik A., Romatowski W., Anatomia i fizjologia czowieka,
PZWL, Warszawa 1980.
45. Szroeder-Dowjat K., konsultacja: prof. dr Janusz Cianciara, hepatolog, Klinika
Chorb Wtroby AM w Warszawie, Dgn cz wia na, Zdrowie 2006, nr
4.
46. The Global Spiritual Network.
47. Theiss B., Theiss P., yjmy zdrowiej dziki zioom. Poradnik dla nowoczesnej
rodziny, Natur-Produkt, Warszawa 1992.
48. Tustochowicz W., Objawy stawowe przewlekych zapale wtroby, Klinika Chorb
Wewntrznych i Reumatologii Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie,
Warszawa 2005.
49. Tomografia komputerowa wtroby, Pacho1 L., Michalak M., Gola M.,
Andrzejewska M., II Zakad Radiologii Klinicznej AM w Warszawie Kierownik:
prof. dr hab. med. Bogdan Pruszyski, Gastroenterologia 2003.
50. Traczyk W., Fizjologia czowieka w zarysie, PZWL, Warszawa 1989.
51. Trimmer E., Zdrowa ywno, Wydawnictwo da Capo, Warszawa 1995.
52. United Network for Organ Sharing (UNOS), Public data from UNOS/OPTN
scientific registry, Accessed December 2002, Available at http://www.unos.org.
53. Vademecum diagnostyki i terapii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa1993.
54. Walewski W., Towaroznawstwo zielarskie, PZWL, Warszawa 1985.
55. Walpole B., Encyklopedia Wiedzy i ycie. Ludzkie Ciao, Wiedza i ycie,
Warszawa 1991.
56. Waluga M., Hartleb M., Alkoholowa choroba wtroby, Katedra i Klinika
Gastroenterologii lskiej Akademii Medycznej w Katowicach, Wiadomoci
Lekarskie 2003 nr 1.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

59

57. Wtroba laboratorium chemiczne czowieka, Polska Grupa Ekspertw HCV,


Katedra i Klinika Chorb Zakanych i Hepatologii, UMK Collegium Medicum im.
L. Rydygiera w Bydgoszczy.
58. Wtroba,

Stowarzyszenie

Pomocy

Chorym

HCV,

http://www.prometeusze.pl/watroba.php z 01.08.2007.
59. Wieczorek-Chemiska Z., ywienie w chorobach wtroby, drg ciowych i
trzustki, Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
60. Wywiad z prof. dr hab. med. Janem Hasikiem, Olgi Kunze Moje Zdrowie 1998.
61. Zaborowski P., Podstawy klinicznego zastosowania polienofosfatydylocholiny w
chorobach wtroby, Medipress, Medical update, Supp. 2, 1999.
62. Zaremba M., Borowski J., Mikrobiologia lekarska, Wydawnictwo Lekarskie PZWL,
Warszawa 1997.
63. Zarbska Michaluk D., Cicha choroba, Po pierwsze czowiek 2007 nr 46.
64. ywienie w chorobach wtroby, Szpital Specjalistyczny im. J. K. ukowicza w
Chojnicach, http://szpital.chojnice.pl/index.php?strona=artykul&id_artykulu=68#32
z 04.03.2007.

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

60

SPIS RYSUNKW I TABEL


Spis rysunkw
Rys. 1. Mikrofotografia fragmentu wtroby ukazujca komrki dotknite
marskoci................................................................................................................
Rys. 2. Usunity pcherzyk ciowy z kamieniami................................................
Rys. 3. Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus).....................................................
Rys. 4. Ostropest plamisty (Silybum marianum).....................................................
Rys. 5. Wtroba........................................................................................................
Rys. 6. Wtroba i pcherzyk ciowy.....................................................................

13
17
34
37
45
49

Spis tabel
Tabela 1. Szczepienia zalecane finansowane ze rodkw znajdujcych si w
budecie Ministerstwa Zdrowia...............................................................................
Tabela 2. Szczepienia zalecane nie finansowane ze rodkw znajdujcych si w
budecie Ministerstwa Zdrowia...............................................................................
Tabela 3. Produkty i potrawy dozwolone i przeciwwskazane w chorobach
wtroby.....................................................................................................................

Ebook pobrany ze strony www.watroba-woreczek.pl

10
10
25

61