You are on page 1of 38

I.

TỔNG QUAN VỀ THAN


1.NHÖÕNG TÍNH CHAÁT VAÄT LYÙ CUÛA THAN
-Nhöõng tính chaát vaät lyù cuûa than goàm: Maøu saéc, aÙnh vaø
naêng suaát phaûn quang,kieán truùc vaø caáu taïo,tæ troïng,ñoä
cöùng,ñoä gioøn,ñoä daãn ñieän…

1.1.Maøu saéc
-Khi noùi ñeán than,ngöôøi ta nghó ngay ñeán moät loaïi ñaù maøu
ñen.Nhöng thöïc ra,maøu saéc cuûa than coù theå thay ñoåi trong
moät phaïm vi khaù roäng,töø maøu vaøng naâu,qua maøu maøu
naâu,guï,xaùm ñen vaø ñen.

-Maøu saéc cuûa than phuï thuoäc vaøo caùc yeáu toá nguoàn goác
nhö vaät lieäu ban ñaàu,möùc ñoä phaân huûy,thaønh phaàn thaïch
hoïc vaø caùc chaát coù trong than

-Ví duï:than buøn thoái(sapropelit) coù maøu xaùm,guï,hieám khi coù


maøu ñen

.than taøn sinh(liptobiolit) thöôøng coù maøu naâu guï

.than muøn caây(humit) thöôøng coù maøu ñen.

1.2.AÙnh vaø naêng suaát phaûn quang


-Quan saùt baèng maét,ta thaáy than coù aùnh khoâng ñoàng nhaát .
-Theo ñaëc tính cuûa aùnh,ta phaân bieät thaønh:aùnh tô,aùnh
nhöïa,aùnh môõ,aùnh thuûy tinh,aùnh kim
-Nguyeân nhaân gay ra söï khaùc nhau veà aùnh than ñoù laø möùc
ñoä bieán chaát.
+Than buøn thoái vaø than taøn sinh khoâng theå hieän roõ söï thay
ñoåi aùnh vaø ñöôïc saép xeáp vaøo loaïi than môø
+Than muøn caây theå hieän roõ reät söï bieán ñoåi veà aùnh
Löôïng chaát boác(%) Ñaëc tính aùnh than
41-49 Aùnh môø,aùnh nhöïa
35-40 AÙnh maïnh,gaàn gioáng aùnh
thuûy tinh
29-34 AÙnh thuûy tinh maïnh
17-28 AÙnh thuûy tinh raát maïnh
7-16 AÙnh kim cöông maïnh
1-6 AÙnh kim loaïi

-Vieäc nghieân cöùu aùnh cuûa than baèng maét thöôøng mang
nhieàu yeáu toá chuû quan,do ñoù ta döïa vaøo vieäc xaùc ñònh naêng
suaát phaûn quang.
-Naêng suaát phaûn quang ñöôïc ño baèng tæ soá giöõa cöôøng ñoä
aùnh saùng phaûn vaø cöôøng ñoä aùnh saùng tôùi.

1.3. Tæ troïng
-Tæ troïng cuûa than laø khaùc nhau,phuï thuoäc vaøo caùc yeáu toá
nhö ñoä aåm,ñoä tro,thaønh phaàn thaïch hoïc,möùc ñoä bieán chaát
vaø vaät lieäu ban ñaàu

dch =(100dk -2.6Ak )/(100-Ak )

+ dch :tæ troïng cuûa than khoâ vaø khoâng tro,g/cm3

+dk :tæ troïng cuûa than khoâ,g/cm3

+Ak:Ñoä tro cuûa than khoâ

1.4.Ñoä cöùng
-Tuøy theo phöông phaùp khaùc nhau maø ta coù caùc ñoä cöùng
khaùc nhau

+Phöông phaùp vaïch:ñoä cöùng xaùc ñònh theo phöông phaùp naøy
laø ñoä cöùng vaïch.Ñoù laø söùc ñeà khaùng cuûa than khi lay moät
vaät chuan thöôøng duøng caùc khoaùng vaät chuan trong thang ñoä
cöùng,ñoä cöùng than töø 1 ñeán 4,tuøy vaøo thaønh phaàn thaïch
hoïc vaø möùc ñoä bieán chaát.
+Phöông phaùp maøi-ñoä cöùng maøi,laø möùc ñoä ñoái khaùng
cuûa caùc thaønh phaàn cuûa than khi bò maøi.

1.5.Ñoä gioøn
-Ñoä gioøn cuûa than theå hieän khaû naêng bò phaân huûy cuûa
noù khi chòu taùc ñoäng cô hoïc maø khoâng sinh ra nhöõng bieán
daïng deûo ñaùng keå.
-Ñeå xaùc ñònh ñoä gioøn cuûa than,ngöôøi ta söû duïng nhöõng
phöông phaùp khaùc nhau:cho rôi töï do,neùn vôõ,ñaäp vôõ baèng
caùc vaät naëng cho rôi töï do…
-Ñoä gioøn cuûa than phuï thuoäc vaøo thaønh phaàn thaïch
hoïc,möùc ñoä bieán chaát vaø ñoä tro.

1.6.Ñoä daãn ñieän


-Caên cöù vaøo ñoä daãn ñieän ta coù theå xeáp than vaøo nhoùm
caùc vaät lieäu baùn daãn.

-Nghieân cöùu ñoä daãn ñieän phaûi keå ñeán aûnh höôûng cuûa
nhieät ñoä,ñoä aåm,möùc ñoä bieán chaát…

+Ñoä aåm laøm giaûm ñieän trôû cuûa than.Nhöng aûnh höôûng
cuûa ñoä aåm ñeán ñieän trôû cuûa than giaûm ñi khi möùc ñoä bieán
chaát cuûa than taêng leân

+Söï phuï thuoäc cuûa ñoä daãn ñieän vaøo möùc ñoä bieán chaát
cuûa than theå hieän nhö sau:khi chuyeån töø than naâu tôùi than
ñaù,ñoä daãn ñieän giaûm.Söï giaûm ñoä daãn ñieän naøy tieáp tuïc
cho tôùi than bieán chaát trung bình.Sau ñoù,ñoä daãn ñieän baét
ñaàu taêng nhanh.

2.CAÙC THAØNH PHAÀN TAÏO THAN


-Thaønh phaàn taïo than laø caùc hôïp chaát höõu cô cô baûn cuûa
than,coù theå nhaän bieát döôùi kính hieån vi.Thaønh phaàn taïo than
ñöôïc coi töông töï nhö caùc khoaùng vaät taïo ñaù.Moãi loaïi thaønh
phaàn ñöôïc taïo neân töø cuøng moät loaïi vaät lieäu ban ñaàu vaø
traûi qua nhöõng ñieàu kieän bieán ñoåi töông töï nhö trong giai ñoaïn
taïo thaønh buøn

- Naêm 1955,Hoäi nghò quoác teá veà Thaïch hoïc than ôû Lieges ñaõ
ñöa ra ñeà aùn heä thoáng thuaät ngöõ môùi duøng cho thaïch hoïc
than

Thaønh phaàn Nhoùm Kyù hieäu


Colonit Vitrinit Vt
Telinit
Sporinit Exinit hoaëc Leiptinit E
Cutinit
Anginit
Rezinit
Micrinit Inectinit I
Sclerotinit
Semifuzinit
Fuzinit

1.1.Nhoùm vitrinit
-Nhoùm vitrinit taïo neân nhöõng daûi than coù aùnh maïnh
nhaát.Nhoùm naøy laïi chia thaønh hai thaønh phaàn rieâng bieät laø
:telinit vaø colinit

-Trong aùnh saùng xuyeân,vitrinit trong suoát coù maøu da cam nhaït
hoaëc saãm

-Trong aùnh saùng coù maøu xaùm saãm tôùi xaùm saùng,maët
phaúng vaø ñoä noåi thaáp hôn caùc thaønh phaàn khaùc

1.2.Nhoùm exinit(hay leiptinit)


-Nhoùm naøy bao goàm caùc thaønh phaàn taïo neân töø nhöõng
thaønh phaàn beàn vöõng nhaát cuûa thöïc vaät(baøo töû chaát söøng
nhöïa) vaø taûo

_Khi nung noùng,exitnit taïo neân moät khoái deûo linh ñoäng hôn so
vôùi vitrinit cuûa cuøng moät loaïi than

_Trong aùnh saùng chieáu chuùng coù maøu xaùm saùng,toái hôn
nhoùm vitrinit

1.3.Nhoùm Inectinit
-Nhoùm naøy taïo ra töø nhöõng thaønh phaàn sôïi cuûa thöïc vaät
(xenluloza).Caáu taïo ñaëc tröng cuûa nhoùm naøy laø caáu taïo
fuzinit,coøn giöõ laïi nhöõng daáu veát cuûa thöïc vaät

3.NGUOÀN GOÁC THAN


-Than chuû yeáu ñöôïc taïo thaønh töø caùc loaïi thöïc vaät,ñoâi khi
coù chöùa 1 soá di tích ñoäng vaät taïo thaønh:caùc baøo töû ,caùc
theå söøng,caùc keát haïch cacbonat,…Ñieàu kieän caàn thieát ñeå
taïo caùc moû than:

+Khí haäu aåm öôùt(nhieät ñôùi,oân ñôùi aåm) thuaän lôïi cho phaùt
trieån thöïc vaät

+Veà ñòa hình ñòa lyù laø nhöõng mieàn khaù phaúng,deã bieán
thaønh ñaàm laày,oån ñònh trong thôøi gian daøi.

+ÔÛ nhöõng mieàn coù chuyeån ñoäng kieán taïo dao ñoäng
soùng,toác ñoä sụt luùn phaûi ñöôïc ñeàn buø baèng toác ñoä taïo
thaønh than buøn,sau ñoù ñöôïc vuøi laáp vaø baûo toàn döôùi caùc
lôùp traàm tích khaùc.

+Thôøi gian phaûi laâu daøi(vaøi nghìn ñeán chuïc nghìn naêm) ñeå
chuyeån bieán thöïc vaät thaønh than,moâi tröôøng phaûi oån ñònh
suoát thôøi gian taïo than
-Söï taïo thaønh than muøn caây: chuû yeáu do thöïc vaät cao ñaúng
treân maët ñaát.Quaù trình taïo than xaûy laâu daøi vaø phöùc taïp
chòu aûnh höôûng cuûa nhieàu yeáu toá noäi,ngoaïi löïc.
-Söï taïo than buøn: Than buøn ñöôïc hình thaønh do söï phaân huûy
cuûa caùc gioáng, loaøi thöïc vaät xaûy ra trong nöôùc döôùi aûnh
höôûng cuûa khí haäu aåm öôùt. Vaät lieäu bò phaân huûy tích tuï
ngay taïi nôi cuûa thöïc vaät sinh soáng. Caùc gioáng loaøi thöïc vaät
phaùt trieån trong nöôùc, sau khi cheát bò than hoùa hoaëc muøn
hoùa trong ñieàu kieän khoâng coù khoâng khí. Söï muøn hoùa vaø
than hoùa laø keát quaû cuûa söï phaân huûy thöïc vaät döôùi taùc
ñoäng cuûa vi sinh vaät (vi khuaån, naám). Hieän töôïng naøy ñoøi
hoûi moät thôøi gian laâu daøi haøng traêm hoaëc haøng ngaøn naêm.

4.PHAÂN LOAÏI THAN


4.1.Phaân loaïi than theo nguoàn goác cuûa than
-Döïa vaøo vaät lieäu ban ñaàu vaø ñieàu kieän bieán ñoåi
chính,H.Potonie,nhaø coå thöïc vaät hoïc ngöôøi Ñöùc chia than laøm 3
lôùp:

+than muøn caây(humit) ñöôïc taïo töø thöïc vaät cao ñaúng

+than taân sinh(liptobiolit) taïo töø caùc thaønh phaàn beàn vöõng
nhaát cuûa thöïc vaät trong quaù trình phaân huûy vaø bieán ñoåi

+than buøn

-Trong phaân loaïi than cuûa G.L Xtadinikov(1933),theo ñaëc tính


vaät lieäu ban ñaàu ,than ñöôïc chia laøm boán lôùp:

+than buøn thoái

+than muøn caây

+than buøn thoái-muøn caây

+than muøn vaây-buøn thoái

a.Than buøn
-Than buøn laø saûn phaåm phaân huûy cuûa thöïc vaät, maøu ñen
hoaëc naâu, xuaát hieän töøng lôùp moûng döôùi daïng thaáu kính.
Ñaây laø hoãn hôïp cuûa thöïc vaät ñaàm laày goàm ñuû loaïi: muøn,
vaät lieäu voâ cô vaø nöôùc, trong ñoù di tích thöïc vaät chieám hôn
60%.

Than buøn laø loaïi vaät lieäu coù theå chöùa tôùi 50-60 % carbon khí
khoâ, neân than buøn laø loaïi nhieân lieäu ñoát chaùy vaø sau khi
ñoát chaùy ñeå laïi 5-50% chaát tro. Khi chaùy than buøn phaùt ra
nhieàu khoùi vaø coù muøi hoâi, nhieät löôïng khoaûng 2000-5000
Calo/kg.

-Tuøy theo thaønh phaàn vaø möùc ñoä bieán ñoåi than buøn chia
laøm hai loaïi:

+Bochet :thaønh phaàn chuû yeáu laø taûo ,coù theå laãn ít thaønh
phaàn thöïc vaät baäc cao nhö chaát goã,nhöïa

+ Kenen(than neán) laø loaïi than buøn thoái giaøu chaát baøo töû deã
chaùy,gioáng nhö neán vaø coù muøi kheùt cao su.

b.Than muøn caây (Humit)

-Than muøn caây laø loaïi than phoå bieán vaø coù yù nghóa kinh teá
nhaát.Nguoàn goác thöïc vaät chuû yeáu laø thöïc vaät cao ñaúng.

-Loaïi than taïo thaønh chuû yeáu do keát quaû bieán ñoåi moâ linhin-
xenlulozo cuûa thöïc vaät cao ñaúng,ngöôïc laïi vôùi söï taïo thaønh
nhoùm than taøn sinh(liptobiolit) vaø than buøn thoái(sapropelit)

4.2.Phaân loaïi theo coâng nghieäp


-Döïa chuû yeáu vaøo chæ tieâu coâng ngheä ñeå söû duïng coù hieäu
quaù vaøo caùc ngaønh kinh teá.Vieäc phaân loaïi chuû yeáu döïa
vaøo möùc ñoä bieán chaát taêng daàn.

+Than buøn:laø loaïi traàm tích treû.hieän nay vaãn ñang tieáp tuïc
taïo thaønh.Trong than buøn coù caùc di tích thöïc vaät coøn ñöôïc
baûo toàn toát,maøu vaøng,naâu,naâu xaùm,ñen,C:55-
60%,O=33%,chaát boác 70-80%,ñoä aåm>45%

+Than naâu:coù maøu ñen naâu.aùnh môø,bôû rôøi khi coù gaén keát
toát.Trong than coøn coù axit muøn caây(coù phaûn öùng döông vôùi
vôùi KOH hoaëc HNO3),chaát boác>41%,C<76%,nhieät löôïng baèng
6900-7500kcal/kg.Theo möùc ñoä bieán ñoåi chia ra:

.Than naâu daïng ñaát:bôû rôøi di tích thöïc vaät coøn baûo toàn toát

.Than naâu cöùng môø,naâu ñen,gaén keát toát,aùnh môø

.Than naâu cöùng aùnh,maøu ñen phôùt naâu,raén chaéc,aùnh môø

+Than ñaù:thaønh phaàn haàu nhö khoâng coù axit muøn caây,maøu
xaùm ñen ñeán ñen,aùnh môø,ñeán aùnh thuûy tinh.Theo möùc ñoä
bieán chaát taêng daàn chia ra:than löûa daøi,than khí,than môõ,than
luyeän coác,than keát dính yeáu,than gaày

+Antraxit:laø loaïi than bieán chaát cao,maøu xaùm ñen,ñen,aùnh kim


loaïi maïnh,veát vaïch ñen,haøm löôïng C cao(85-95%),chaát boác
nhoû(2-10%),ñoä aåm nhoû(1-5%),chia laøm hai loaïi:antraxit vaø
baùn antraxit.

Than đá
Than bùn

II.QUY TRÌNH KHAI THAÙC VAØ


CHEÁ BIEÁN THAN

THAÊM DOØ,ÑAÙNH
GIAÙ

PHAÂN TÍCH,ÑAÙNH
GIAÙ THAØNH
PHAÀN THAN
KHOAN ÑAÙNH GIAÙ
TRÖÕ LÖÔÏNG

KHAI THAÙC THAN


PHAÂN CAÁP LOAÏI TIEÂU THUÏ
THAN RA THÒ
TRÖÔØNG
TUYEÅN LAØM GIAØU TUYEÅN
TROÏNG LÖÏC NOÅI

TINH QUAËNG QUAËNG ÑUOÂI


THAN THAÛI
CHEÁ BIEÁN THAN
THAØNH CAÙC
SAÛN PHAÅM
KHAÙC

1.Quaù trình thaêm doø,ñaùnh giaù: döïa vaøo baûn ñoà


ñòa chaát,veä tinh,thaêm doø vaø phaân tích vôùi tröõ löôïng ñuû lôùn
vaø dieän tích ñuû lôùn ñeå khai thaùc

2.Quaù trình phaân tích,ñaùnh giaù thaønh phaàn


than:
- Muïc ñích cuûa quaù trình naøy laø xaùc ñònh thaønh phaàn hoùa
hoïc,thaønh phaàn khoaùng vaät,thaønh phaàn ñoä haït,töø ñoù choïn
ñöôïc phöông phaùp tuyeån khoaùng phuø hôïp.

3.Khoan ñaùnh giaù tröõ löôïng: ñeå bieát ñöôïc raèng


tröõ löôïng ñuû lôùn ñeå tieán haønh khai thaùc.

4.Quaù trình khai thaùc than:


-Hieän nay,ngöôøi ta vaãn coøn duøng phöông phaùp xaây döïng caùc
ñöôøng hầm vaø duøng söùc ngöôøi ñeå ñaøo,khai thaùc.Sau ñoù
duøng caùc xe ñaåy ñeå ñöa than ra ngoaøi
-Ngoaøi ra,hieän nay ôû caùc nöôùc tieân tieán,vieäc khai thaùc than
ñaõ ñöôïc töï ñoäng hoùa taát caû caùc quy trình khai thaùc
chính(khaáu,xuùc boác,vaän chuyeån than,di chuyeån maùng
caøo,choáng loø,ñieàu khieån ñaù vaùch).Toå hôïp maùy goàm coù
maùy cobai khaáu than luoàng heïp hay maùy baøo than,maùng
caøo,vì choáng thuûy löïc,maùy ñaët caùp,thieát bò doïn saïch lôùp
vaùch væa.Toå hôïp maùy naøy coù theå ñöôïc ñieàu khieån töø xa ôû
ñöôøng loø chuẩn bò.
5.Phaân caáp loaïi than
a.Phaân caáp than baèng saøng

-Saøng coù muïc ñích laø phaân chia than ra töøng caáp theo ñoä haït
hay theo theå tích.

-Trong tuyeån than,saøng nhieàu khi laø 1 quaù trình ñoäc laäp.Coù
nhieàu xöôûng tuyeån than duøng saøng nhö moät quaù trình keát
thuùc ñeå chia than nguyeân khai ra töøng caáp haït,coù theå ñöa ra
thò tröôøng tieâu thuï hay söû duïng ngay khoâng qua quaù trình laøm
giaøu.

-Thieát bò saøng thöôøng duøng laø saøng laéc nhanh:Saøng naøy coù
maët saøng phaúng.Maët saøng coù theå ñaët ngang baèng hay ñaët
doác.Kieåu saøng laéc nhanh duøng ñeå saøng than,laéc ñeán 400-600
laàn/phuùt.
Maùy saøng laéc nhanh

-Saøng thöôøng duøng ôû caùc xöôøng than ñeå saøng sô boä tröôùc
khi laøm giaøu than,ñeå khöû nöôùc caùc caáp haït than lôùn vaø
vöøa,saøng ñeå phaân chia than ra töøng loaïi.

b.Phaân tích chìm noåi than


-Ñeå bieát ñöôïc tính khaû tuyeån cuûa than ta duøng phöông phaùp
phaân tích chìm noåi trong chaát loûng naëng.Phöông phaùp naøy goïi
laø phaân tích töøng phaàn.

-Phaân tích chìm noåi seõ chia ñöôïc than nguyeân ra thaønh töøng
nhoùm coù tæ troïng khaùc nhau.Tæ troïng than thöôøng tæ leä vôùi
ñoä tro,taïp chaát trong than,phaàn keát haïch trong than.Neáu chia
ñöôïc than theo tæ troïng thì seõ choïn ñöôïc ñaù,seùt,than nhieàu
pyrit,…vaøo phaàn than naëng,lấy ñöôïc than ít tro,ít taïp chaát,saïch
vaøo phaàn than nheï, lấy ñöôïc than trung gian chöa thật saïch,than
keát haïch vaøo phaàn coù tæ troïng löng chöøng.

-Keát quaû phaân tích chìm noåi laø cô sôû ñeå xeùt tình chaát
than,giuùp cho vieäc tính tröõ löôïng caùc loaïi than cuûa vuøng
moû,xaùc ñònh ñuùng phöông phaùp laøm giaøu khi xaây döïng
tuyeån than.

-Ñeå tieán haønh phaân tích chìm noåi thöôøng duøng saøng ñeå
phaân ra töøng caáp côõ haït,sau ñoù duøng nöôùc loûng naëng ñeå
phaân chia phaàn chìm,noåi.Nöôùc naëng thöôøng söû duïng laø dung
dòch keõm clorua (ZnCl2) coù tæ troïng 1300,1400,1500,1600 vaø
1800 kg/m3.Vôùi than antraxit coù theå duøng dung dòch naëng tæ
troïng cao hôn 200kg/m3

c.Ñaäp,xay,nghieàn

-Quaù trình naøy nhaèm muïc ñích ñaäp vôõ caùc taûng than quaù
lôùn ñeå deã cho vaän chuyeån hoaëc phuïc vuï cho quaù trình cheá
bieán naøo ñoù

-Ví duï ñaäp vôõ than ít tro ,taûng lôùn thaønh than cuïc thì duøng
ñaäp xay thoâ kích thöôùc ñeán 100mm.Ñaäp than ñeå luyeän coác thì
duøng ñaäp xay nhoû vì than cho vaøo loã coác côõ haït phaûi ñeán
3mm.Ñaäp than ñeå lấy than buïi laøm nhieân lieäu thì phaûi duøng
nghieàn.

-Ñeå ñaäp xay côõ vöøa,vôùi than vaø antraxit thì duøng maùy ñaäp
xay truïc raêng,maùy ñaäp xay xoïc
-Ñaäp xay côõ nhoû mòn,duøng maøy xay ñaäp buùa hay maùy ñaùnh
tôi

-Ñaäp xay côõ lôùn thì duøng maùy ñaäp tang quay,hoaëc tang quay
coù buùa ñaäp.

Maùy xay ñaäp buùa

-Khi cần dạng vật liệu dạng mịn thì ta nghiền than
Máy nghiền côn

Máy nghiền 3 trục


6.Quaù trình laøm giaøu
-Hieän nay,ngöôøi ta duøng caùc phöông phaùp chuû yeáu ñeå laøm
giaøu than:tuyeån öôùt,tuyeån khoâ,tuyeån hoãn hôïp.Nhöng thöïc teá
thì ngöôøi ta duøng tuyeån öôùt roäng raõi hôn caû.

-Tuøy theo loaïi than maø ta aùp duïng caùc phöông phaùp tuyeån
khoaùng phuø hôïp sao cho thu ñöôïc tinh quaëng laø lôùn nhaát,kinh
teá nhaát.

+Ví duï,vôùi than caùm,than buøn thì duøng phöông phaùp tuyeån
troïng löïc roäng raõi hôn phöông phaùp tuyeån noåi vì tuyeån noåi thu
naêng suaát thaáp,keùm hieäu quaû ,ñaét,toán keùm,khoâng kinh teá
baèng tuyeån troïng löïc

6.1.Tuyeån troïng löïc

-Tuyeån than baèng troïng löïc chuû yeáu laø lôïi duïng söï cheânh
leäch troïng löôïng rieâng cuûa caùc khoaùng vaät vaø toác ñoä
chuyeån ñoäng khaùc nhau của chuùng trong moâi tröôøng ñeå phaân
chia than.Moâi tröôøng coù theå laø nöôùc,khoâng khí vaø coù khi
duøng chaát loûng naëng hôn nöôùc töùc laø moâi tröôøng naëng
hoaëc dòch huyeàn phuø.

-Thay vì cách tuyển than kiểu cũ tiến sĩ Phùng Mạnh Đắc và nhóm nghiên cứu thuộc Tập
đoàn Công nghiệp than đưa ra một phương pháp mới, tuyển than bã sàng bằng công nghệ
huyền phù tang quay.

-Công nghệ này đã giúp các nhà máy tuyển than Việt Nam xử lý khối lượng lớn than bã
sàng tồn đọng, tận thu tài nguyên, giảm thiểu ô nhiễm môi trường tại các mỏ than. Hiện ở
Việt Nam, công nghệ này đã được chuyển giao, lắp đặt và đưa vào vận hành tại 9 dây
chuyền sản xuất.

a.Tuyeån than baèng phöông phaùp ñaõi laéng:


-Maùy ñaõi laéng coù pittong,thöôøng duøng ñeå tuyeån than,than
maùy chia laøm 2 ngaên:ngaên löôùi,ngaên pittong
Pittong nối lệch tâm với trục máy,trong mỗi ngăn lắng của máy có chăng lưới và ống
kiểm tra.Pittong thẳng đứng với chuyển động tiến lùi,tạo ra trong ngăn lưới một dao
động.Phần than nhẹ nổi lên trên,bùn theo phần tháo nước ra ngoài,phần khoáng vật nặng
chìm qua lưới xuống phần đáy hình côn của thân máy

-Ngày nay,máy này ít sử dụng vì nặng nề và khó điều chỉnh pittong.

-Người ta sử dụng loại máy khác là bể rửa liên hợp(combine).Ngoài chức năng làm giàu
than ,loại máy lien hợp này còn làm ráo nước cho sản phẩm,lắng đọng và làm trong
nước.Bể rửa than lien hợp
-Máy còn được xem như là phương tiện cơ giới hóa việc chọn đá cho loại than củi dễ làm
giàu.Máy chế tạo đơn giản,gồm pittong đặt dưới lưới dốc nghiêng ,giữa máy có vách
ngăn,1 phía pittong có bản lề bắt vào vách,phía còn lại thì bắt vào tay kéo,liên hệ với lệch
tâm.Lệch tâm quay ,truyền chuyển động lắc cho pittong6.Các van mở ra khi pittong đi
xuống và đóng lại khi pittong đi lên.

-Than từ máng đi vào ngăn lưới và được phân thành phần nhẹ và phần nặng.Phần nặng
trên lưới dốc nghiêng,chuồi dần về phía cửa tháo.Đá được gầu xoắn đưa đến gầu xúc
đá,làm ráo nước và xúc ra ngoài.Than sạch qua ngưỡng nước tràn,chảy sang gầu nâng để
được đưa ra.

-Than cỡ 13-50mm,làm việc ở chế độ pittong tần số 62 lần/phút,năng suất máy 30 tấn/h.

-Máy đãi lắng không pittong(của Liên xô kiểu MBOM):

+Máy gồm phần than máy và phễu tháo.Máy có lưới song,phao điều chỉnh tự động để
điều chỉnh độ dày tầng đệm,để tháo đá vào tháo sản phẩm trung gian.Máy còn có tay đòn
điều khiển bằng tay và van.Để tiếp khí nén vào mỗi ngăn có đặt rôto ép khí và tiếp nước
thì có them 1 van nữa.

+Thân máy có vách ngăn dọc,chia máy ra làm 2 buồng:buồng lưới(lắng) và buồng không
khí.Vách ngăn dọc ở phía dưới lắng của máy và đảm bảo cho toàn diện tích tầng đệm có
tác động của mạch đập.
+Chiều ngang máy thì chia ra ngăn đá và ngăn trung gian.Trong mỗi ngăn,ở mức độ cao
của lưới lắng có cửa sổ để tháo sản phẩm nặng.Khi cho khí ép vào buồng lắng,sẽ tạo ra
luồng nước ngược,khi khí thoát ra,thì tạo ra buồng nước xuôi.

+Nhờ có tác động của luồng nước đổi chiều như vậy mà tầng đệm có mạch động lên
xuống.Do đó,nguyên liệu chia ra làm 3 tầng,tỉ trọng khác nhau:tầng dưới là đá,giữa là sản
phẩm trung gian,trên là than sạch.

+Tầng than và sản phẩm trung gian vì nhẹ hơn nên nước đẩy trôi qua ngưỡng nước
tràn,cho vào ngăn trung gian của máy.Ở đây nguyên liệu vẫn được phân tầng.Tầng dưới
của sản phẩm trung gian được thải qua cửa tháo,ở đây có gàu nâng xúc chúng ra cùng với
than trung gian cỡ bé đã chui qua lưới tập trung xuống đáy.Tầng trên của sản phẩm trung
gian là than sạch thì được nước mang đi qua ngưỡng máy ra ngoài

+Hiệu quả của máy đãi lắng phụ thuộc vào độ dày tầng đệm.Nếu tầng đệm đá hoặc tầng
đệm sản phẩm trung gian mà quá dày thì than sạch sẽ bị đá hay than trung gian lẫn
vào.Song nếu chúng quá mỏng thì lại mất than sạch vào đá hoặc vào trung gian.

+Máy đãi lắng kiểu không pittong này,tùy vào cấu tạo,có thể đãi than cỡ từ 0.5-13mm
hoặc 13-125mm,năng suất từ 80-140 tấn/h.Mức tiêu hao khi ép 30-45m3/ph

b.Tuyển khoáng bằng bàn đãi gằn

-Bàn đãi gằn gồm có ba phần chính:khung chân bàn,mặt bàn và cơ cấu truyền động.Mặt
bàn bằng gỗ bọc vải sơn nhựa hoặc cao su.Trên tầng vải sơn hoặc cao su đó,đóng them
các thanh gỗ mỏng,thường có tiết diện vuông góc,gọi là các đường gân(hay gờ) nổi.Các
gờ nổi đặt song song tạo thành các khe rãnh trên mặt bàn

-Quá trình đãi và phân chia khoáng vật thực hiện trên mặt bàn.Ở phía đầu bàn,gần góc,có
đặt các ống nạp than.Cạnh ống nạp than,dọc theo mép bàn,có một máng hạp để dẫn nước
lên mặt bàn.Đầu bàn có lắp cơ cấu truyền động.cơ cấu truyền động giúp cho mặt bàn
chuyển động tiến lùi,theo dọc trục bàn

-Quá trình làm giàu than bằng bàn đãi gằn gồm sự phân chia than theo tỉ trọng trong lòng
các rãnh giữa các gờ và phân chia than theo cỡ lớn của hạt than ở vùng mặt bàn trơn
không có gờ nổi.Trong lòng các rãnh sự phân chia thực hiện nhờ có tác đông nước rửa
đẩy các hạt lớn nhẹ.Các sản phẩm từ bàn lấy ra cho vào các ngăn riêng để ở đầu cuối và
mép dưới bàn.Nước rửa ở rãnh mép trên của bàn do đường ống có van dẫn và có thể điều
chỉnh dễ dàng.
-Chế độ công tác bàn đãi gằn:kết quả làm việc của bàn do cấu tạo bàn,biên độ,số lắc của
bàn góc nghiêng mặt bàn,thành phần độ hạt,hình thù hạt,sự điều chỉnh nước rửa quyết
định

-Cỡ hạt khoáng sản xử lý càng bé thì độ rộng mặt bàn càng phải lớn.Tỉ lệ độ dài L và độ
rộng B của bàn thường vào 1.5 khi dùng cho nguyên liệu sơ lam:tỉ lệ này độ2-2.5,khi
dùng cho than quặng cỡ hạt lớn(1-3mm).Độ cao đường gờ ở đầu bàn chỗ cấp quặng càng
lớn nếu xử lí loại hạt càng to.Đãi than hạt từ 0-6mm đường gờ ở đường cao nhất độ 23-
25mm.than cỡ 0-8mm,bước lắc dài đến 22-25mm.

Mức tiêu thụ nước cho đãi bàn độ 1.6-1.7m3/tấn than cỡ 0-6mm và 0.4-0.5m3/tấn than sơ
lam.Công suất cho mỗi bàn quãng độ 0.4kw.

-Bàn đãi còn có thể dùng phối hợp với quá trình tuyển nối để xử lý than nhiều lưu
huỳnh,trong đó than hạt thô thì đãi bàn,than bùn thì tuyển nổi

c.Tuyển than bằng máng rửa

-Dựa vào than có cỡ hạt,tỉ trọng khác nhau trong lòng máng hẹp phụ thuộc vào tốc độ
chảy của dòng nước trong máng rửa.Với tốc độ chảy lớn,hạt than sẽ trôi lơ lửng trong
dòng nước.Trái lại nếu nước chảy chậm,thì hạt than sẽ đọng lại trong đáy máng.Với chế
độ chảy bình thường thì trong dòng chảy sẽ có hạt trôi,hạt đọng,đồng thời có hạt sau khi
đứng lại thì bị hất tung lên,trôi them một quãng,để rồi dừng lại lần nữa…

-Sự khác nhau về tốc độ chảy càng tạo điều kiện cho sự phân tầng than.Khi tuyển
than,các mảnh diệp thạch than,năng dẹt,đọng lại sát xuống dưới của dòng chảy,bề mặt
của chúng bị sức đẩy yếu nhẹ hơn là bề mặt của cục than tròn hoặc lập phương.Các cục
than lớn này bị tầng nước trên của dòng đẩy đi với tốc độ lớn hơn.

-Sự phân tầng làm đáy máng xuất hiện một lớp khoáng vật nặng gọi là tầng đệm.Tầng
đệm này gồm phần lớn là đá sẽ chuôi dần dọc đáy máng .Trên tầng đệm có tầng sản
phẩm trung gian và một ít khoáng vật sạch(than).Than sạch nhẹ trôi nhanh về cuối
máng,theo nhiều số liệu thì nếu tốc độ trên mặt thoáng dòng chảy của máng rửa độ 1.5-
1.8m/s thì tầng than sạch sẽ bị đẩy theo với tốc độ 0.3-0.5m/s,sản phẩm trung gian 0.15-
0.2m/s và đá 0.05-0.1m/s

-Trong thực tế,người ta nhân thấy nếu đãi rửa than hay antraxit chứa nhiều đá dẹt thì
máng rửa tốt hơn máng đãi lắng.Khi đãi lắng,những hạt đá dẹt,nhỏ có thể bị tung lên và
lẫn vào than sạch.Trong máng đãi,loại đá đó trượt dọc đáy và thoát ra ngoài.Kết quả
tuyển than cấp hạt bé ở máy đãi lắng cao hơn máng rửa.Do đó tuyền than vụn ít dùng
máng rửa.Than cục rửa bằng máng sẽ đơn giản hơn máy đãi lắng và lại tiêu hao ít điện
năng hơn.Nếu cần tuyển than năng lượng mà nguyên liệu có nhiều đá dẹt,năng suất
xưởng không lớn lắm thì nên dùng máng rửa phối hợp với máy đãi lắng.Ngoài ra đối với
mọi trường hợp khác thì dùng máy đãi lắng hay máy phân loại bằng huyền phù để tuyển
than sẽ có hiệu quả cao hơn

-Các kiểu máng rửa:có loại máng rửa than cỡ lớn và loại rửa than cỡ bé.Các laoị máng
này khác nhau ở cấu tạo,số lượng ngăn tháo,cách bố trí các ngăn tháo đó ,cách mở đóng
lúc tháo đá,cũng còn khác nhau ở cách đặt máng.

+Máng rửa than cỡ lớn:

.Máng này thường dùng để làm giàu than cỡ 50-100mm hay bé hơn chút ít.Máng rửa kiểu
này cho ra 2 sản phẩm:than sạch và đá,thải.Đáy máng có 2 ngăn tháo.

.Than nguyên liệu đưa cấp vào đầu máng 1,có độ dốc khá lớn(10-150) để tạo tốc độ ban
đầu cần thiết cho sự sơ bộ phân tầng nguyên liệu.Đá trôi sát đáy máng,rơi vào ngăn tháo
đá ,được gầu nặng xúc ra ngoài.Than và sản phẩm trung gian trôi tiếp sang phần sau của
máng.Các hạt than trung gian(than lẫn đá) và một ít than sạch rơi vào ngăn tháo thứ
hai,được gàu nặng chuyển lại phần đầu máng để tuyển lại.Than sạch trôi ra cuối máng.

.Nếu cỡ than là 50-100mm thì năng suất máng phụ thuộc vào chiều rộng máng và xê dịch
quãng 40-60 đến 135-160tấn/h.
.Phần đầu máng có độ dốc lớn nhưng phần cuối máng chỉ dốc đến 3-50.Máng dài từ 10-
15m.

+Máng rửa than cỡ bé:

.Khi làm giàu than cỡ bé 10-13mm,thì thường dùng máng có ngăn tháo mỏ thẳng.Máng
rửa tháo cỡ bé rất dài,vì than vụn rất khó rửa.Than vụn thường cho quay trở về để rửa
lại.Sơ đồ rửa than cỡ bé thường dùng cách đặt máng nhiều bậc.

.Những năm gần đây,máng rửa than kiểu này ít đem sử dụng mà được thay thế bằng các
máy đãi lắng khi rửa đãi than cỡ bé.Máng rửa than cỡ bé phần đầu có độ dốc 10-12o.Các
máng đặt tầng trên dốc 1.2-20,các máng tầng dưới dốc 2-30

.Năng suất của máng này từ 1 đến 1.4tấn/h trên 1 cm chiều rộng máng.Máng rộng độ
350mm,có đến hơn 50 chỗ tháo

d.Tuyển than trong môi trường nặng

-Chất lỏng nặng để tuyển khoáng thường dùng trong phòng thí nghiệm hơn là ngoài sản
xuất vì lẽ chất lỏng nặng đắt,khi dùng lại hao phí nhiều,các chất nặng thường dùng là
dung dịch muối ZnCl2,CaCl2,CHBr3,CH 2I2,hỗn hợp KI:HgI=1:1.24,..

-Ngoài ra còn dùng đến huyền phù

-Để tuyển than,nhất là than antraxit,nếu dùng huyền phù mà chất tăng lượng là cát thì hay
dùng kiểu máy phân loại hình nón .Máy này tháo đá ra ở chop máy,ở cạnh thân máy có
lắp các ống để tiếp nước vào máy.

-Nếu tuyển than antraxit ,dùng huyền phù manhetit thì dùng máy phân loại có gầu nâng
bánh xe,xúc đá từ đáy máy để đổ ra ngoài.Than sạch và một phần huyền phù có bộ phận
cào gạt,đẩy qua ngưỡng trên của máy,đổ vào lưới ráo nước,phân chia than với huyền phù.

-Máy có thùng tiết diện vuông góc,rộng độ 1.2-3.2m,dài 3.9-5.4m.Bánh xe đường kính
độ 3.8-5.4m.Bánh xe tháo sản phẩm lắp trên miệng thùng máy.Bánh xe quay rất
chậm,mang theo xích và kéo theo sản phẩm nổi(tức than) từ thùng đưa ra ngoài.Đá thì
chìm xuống đáy thùng và rơi vào một bộ phận tháo khác,lắp nghiêng bên hông cũng hình
thành bánh xe.Huyền phù cho vào máy phân loại tù phía dưới và tạo ra dòng ngược,đẩy
than sạch đi lên.Năng suất máy độ 120-160 t/h trên 1m chiều rộng máy.Khi làm giàu than
cỡ 6-100mm thì năng suất bình quân 50t/h.Máy gầu nâng bánh xe tuyển cỡ than 25-
300mm có thể có năng suất 120,200,320t/h.
-Gần đây có loại máy phân loại mới kiểu tương tự,bánh xe tháo đá lắp thẳng đứng,chiếm
ít chỗ hơn.Máy làm việc với cỡ than 6-300mm cho ra sản phẩm rất tốt,đá lẫn vào than độ
0.1%

e.Tuyển than trong môi trường không khí

-Tuyển khoáng trong môi trường không khí thường dùng để tuyển than,nhiên liệu dạng
bụi,các loại khoáng sản phi kim khác như amiang,…

-Tác động luồng gió trong quá trình phân chia khoáng vật theo tỉ trọng và cỡ lớn cũng
giống như tác động của luồng nước,nhưng chỉ khác là không khí có tỉ trọng rất bé,độ nhớt
rất thấp và dễ thay đổi dung tích khi áp lực bên ngoài thay đổi

-Ở các xưởng tuyển than,thường dùng các máy phân loại bằng không khí để tuyển than
cỡ lớn,than vụn thì tuyển bằng máy đãi lắng không khí.

 Máy phân loại không khí:

-Thiết bị kiểu này dùng để làm giàu loại than cỡ lớn từ 6-50mm,còn gọi là bàn đãi
gió.Mặt bàn được bọ kín bằng một mặt lưới gỗ,gỗ lưới 3mm.Trên mặt bàn có các đường
gờ như mặt bàn đãi gằn.Tất cả mặt bàn có thể nâng lên theo chiều dọc,và riêng mỗi nửa
dọc bàn có thể nghiêng theo chiều ngang ra phía bên rìa.

-Than tiếp vào phần đầu của mặt bàn ở diện tích tiếp liệu và nhờ có chuyển động lắc,than
sẽ đi dọc theo các đường gờ.Không khí thổi từng luồng,từ dưới lên,tác động lên tầng
than,giống như những luồng nước ngược ở máy đãi lắng.Than nguyên khai theo tỉ trọng
được phân chia ra thành than sạch,than trung gian và đá,đi ra khỏi bàn theo các con
đường khác nhau.

-Than sạch thì được luồng không khí nâng lên,chuồi ra hai bên rìa bàn,theo hướng
ngang,rơi vào những máng đặt dọc mép bàn.Đá nặng hơn,không khí không thể nâng lên
được thì đi dọc theo các đường gờ,đến vùng trung gian dọc bàn và đi về máng đá đặt cuối
bàn.

-Than trung gian ở tầng lưng chừng,giữa đá và than sạch,đi về phía cuối bàn,một phần thì
ra ở máng dọc rìa bàn,một phần thì ra ở máng cuối bàn

-Than càng nhẹ thì không khí càng dễ đẩy tung lên và càng chuồi nhanh ra mép bàn.Do
đó cả hai bên rìa,sản phẩm ra đủ loại:từ than ít tro nhất đền than chứa nhiều đá nhất.

-Điều chỉnh máy phân loại không khí này thường phải thay đổi độ dốc mặt bàn,độ cao
đường gờ,số lắc mặt bàn và mức tiêu thụ không khí.
+Đối với than >13mm,góc nghiêng ngang bàn từ 50-90

+Than <13mm,góc nghiêng ngang bàn từ 20-40

+Than cỡ lớn 0-50mm,góc nâng dọc bàn từ 70-90

+Than cỡ 0-13mm, góc nâng dọc bàn từ 40-60

-Không khí dùng từ 7000-12000m3/h cho mỗi m2 bàn với loại than từ 0-50mm.

 Máy đãi lắng bằng không khí

-Thiết bị này dùng làm giàu than cỡ bé hơn 13mm.

-Cấu tạo máy:

+bộ phận công tác chủ yếu là mặt bàn bằng kim loại.Mặt bàn theo hướng ngang chia làm
3 phần.Dưới mặt bàn có không khí thổi theo kiểu mạch đập vào từng luồng,do đó than
được phân tầng theo tỉ trọng

+Giữa từng đoạn thân bàn có các ngăn tháo đá và sản phẩm trung gian.

+Mặt bàn của máy gồm có lưới dưới,đục lỗ hình bầu dục và trên đó lãi có lưới đồng,lỗ
hình tròn,đường kính 1.2mmm.Trên mặt lưới này,than được phân tầng.

+Trên mặt lưới công tác có lắp các tấm gạt bằng kim loại có đục lỗ,tấm gạt này lắp hở
bằng bản lề vào khung treo ở thân máy,nhờ có chuyển động tiến lùi mà khung lắc dọc
trên mặt bàn.Do động tác đó,tấm gạt trang đều tầng than và tạo cho than tơi,xốp hơn,đồng
thời đẩy than di chuyển trên bàn.

-Nguyên lí hoạt động:

+Than được cấp vào trên bề mặt bàn từng tầng đều đặn.Không khí được bơm vào dưới
máy,qua các van mạch đập thổi vào từng máy từng luồng.Dưới tác động của không
khí,than nhẹ được nâng cao lên,còn đá và than lẫn đá thì xếp vào tầng dưới.

+Tiến dần dọc theo mặt bàn của máy,một phần đá rơi vào ngăn tháo thứ nhất,từ đó được
bộ phận bộ phận vận chuyển ruột xoắn cho ra ngoài.Các tầng trên tiếp tục đi sang phần
sau của bàn.

+Sản phẩm trung gian được tháo ra ngoài.Than sạch còn lại qua phần thứ ba.
+Ở cuối bàn có đặt ván chia,phân chia than ra làm hai tầng:tầng dưới còn chứa ít nhiều
than ngậm đá đi vào ngăn thứ ba,từ đó sẽ vào máng để trở lên đãi lại.Tầng than trên cùng
ở phần cuối của bàn là than sạch,đi qua tấm ván chia,ra ngoài máy

-Với than cỡ 0.5-13mm,máy có năng suất 20-25t.h,mức tiêu thụ không khí 25000m3/h,số
mạch gió thổi vào mỗi phút là 322 lần và độ ẩm than không quá 7.5%.

-Một số nới ở nước ngoài,để làm giàu than cỡ dưới 12mm,dùng loại thiết bị có tầng đệm
chuyển động,Tầng đệm này là manhetit.Còn gọi kiểu này là tuyển than bằng tầng sôi.

6.2.Tuyển nổi

-Đây là phương pháp làm giàu khoáng sản dựa vào tính chất lí hóa khác nhau của bề mặt
các khoáng vật,quan trọng nhất là tính dính ướt.

-Quá trình bốc rót và làm giàu than bằng trọng lực làm cho than vỡ vụn và hóa mùn rất
nhiều.Ngày nay,tuyển nổi là phương pháp tốt nhất để xử lí loại than cám,than bùn(0-
0.5mm) mà phương pháp trọng lực không đủ khả năng để làm giàu nữa.
-Than nhẹ nên dễ nổi,nổi nhanh,tạo thành cụm hạt ở trên bọt.Đặc tính đáng chú ý là
lượng khoáng vật có ích trong than lớn hơn quặng nhiều,nên các máy để làm ráo nước
sấy than…kích thước phải rất lớn.

-Khả năng tuyển nổi của các loại than tùy thuộc nhiều vào hợp phần của chúng.Than kính
vitren và than claren nhìn óng ánh có tính nổi cao,Than duren ít ánh hơn vì nhiều tro,than
fuzen mềm chứa nhiều cacbonat,…đều khó làm nổi.Vật chất có hại trong than là tro và
lưu huỳnh.Diệp thạch,đá vụn lại hay tập trung vào than cám,nên có khi vật chất cứng
trong than cám lên đến 40-50% hoặc cao hơn.Lưu huỳnh trong than thường ở dạng
pyrite,thạch cao hay hợp chất hữu cơ.

-Để tuyển nồi than có khi chỉ cần dung thuốc tạo bọt là đủ.Loại rượu tổng hợp C6-C7
dùng tuyển than rất tốt.Nhưng cũng nhiều khi trong tuyển than cần phối hợp thuốc tạo bọt
và tập hợp.Thuốc tập hợp đối với than là loại dầu không hòa tan,các loại nhựa,dầu chưng
từ than đá,than gỗ,dầu béo,tinh dầu thực vật.Dầu hỏa sunfua hóa cũng là thuốc tập hợp tốt
đối với than.

-Trong tuyển nổi than chi phí thuốc tập hợp nói chung độ 0.25-2.5kg/t.Để đè chìm pyrite
trong than có thể dùng vôi (có khi thêm chút ít xyvanua).

-Tuyển nổi than thường cho ra hai sản phẩm:than sạch độ tro trung bình 7-7.5% và đá
thải có độ tro 65-70%.Với loại than khó tuyển có thể ra sản phẩm trung gian độ tro 35-
40%.

-Hiện nay ở nhiều nước có những vùng than chứa nhiều dạng than ánh khác nhau,tính
dính ươt bề mặt của các dạng than đối với nước và với dung dịch muối không giống
nhau.Người ta đã lợi dụng đặc điểm đó để tuyển nổi than vụn(cỡ 1-0mm) dùng nước
muối để lấy được than luyện cốc khá tốt mà không bị hao nhiều than vào bụi,sơ lam hay
nước thải.Máy tuyển nối ở đây cũng dùng máy thường,chỉ có môi trường lỏng là dung
dịch loãng các muối NaCl,Na2SO4,CaCl2…nồng độ 0.5-1.5%
-Khi tuyển có thể them hay không them thuốc tuyển.Do tính chất và mức độ biến chất
cùa chúng,than có khả năng hấp thụ muối khoáng với số lượng khác nhau.Than hấp phụ
loại muối nào đó càng nhiều thì càng dễ nổi trong dung dịch muối đó.Tuyển nổi kiều này
lấy được than sạch ít đá,ít fuzen và thường thì than fuzen không nổi ở trong dung dịch
muối.So với tuyển nổi ở nước thường thì tuyển nồi than ở nước muối tỉ lệ thu hoạch cao
hơn đến 37-45%,thời gian tuyển lại rất nhanh.

-Gần đây ở nhiều xưởng tuyển than áp dụng lưu trình tuyển nổi làm sạch lại toàn bộ hay
phần lớn than sạch của tuyển nồi chính.Lưu trình đó nâng cao phẩm chất than rất nhiều.

6.3.Các phương pháp tuyển đặc biệt khác

a.Tuyển than bằng chọn tay

-Khi khai thác bằng máy,từ vỉa mỏng,thì tỉ lệ đất đá thường chiếm khá lớn.Do đó,trong
tuyển than ,nhặt đá bằng cách chọn tay cũng thường được sử dụng.

-chọn tay sẽ giảm được ngay từ đầu số lượng than cần vận chuyển hay xử lí.Khuyết điểm
của phương pháp này là yêu cầu nhiều sức lao động.
-Đối với chọn tay thì yêu cầu về chiếu sang cũng rất quan trọng.Lợi dụng sự phản chiếu
ánh sang của than ánh khác than mờ,nên có thể nhặt riêng chúng,cục than phản chiếu ánh
sang tập trung lại trong một diện tích nhỏ,than mờ có ánh sáng phản chiếu phân tán thành
hình bán cầu

-Năng suất một người chọn than bằng tay,nếu cục than cỡ lớn hơn 100mm thì chỉ đạt
được 0.25-0.4 t.h.Với nguyên liệu cỡ từ 40-100mm,một người chọn để thải bỏ đá ra,nhặt
được từ 100-250kg đá một giờ,nếu đá chiếm từ 10-20% trong quặng than đầu

b.Tuyển than theo hình dáng

-Nhiều vỉa than khi khai thác lên thì than có hình dạng lập phương còn đá sít diệp thạch
lại có dạng lá dẹt,có thể dùng loại sang có lỗ hình dáng đặc biệt để sang tách riêng than
và đá đó

c.Tuyển than theo độ cứng:

-Có những loại than,người ta thường đập xay làm vỡ có tính lựa chọn,đập như vậy thì lấy
ra phần than ánh vì than này dễ vỡ vụn thành than vụn lại có tính dính kết cao,dễ luyện
cốc.Loại than vụn ánh này không bị lẫn bẩn nham thạch vì khi đập than,nham thạch cứng
hơn không vỡ vụn.Đập xong,lấy than ánh rồi,còn lại than cục khá cứng,chứa nhiều đá
hơn,có thể dùng làm than năng lượng

-Phần than ánh vụn còn có thể gia công them bằng các phương pháp tuyển khoáng thong
thường như trọng lực,môi trường nặng(cỡ6-25mm),đãi hay phân cấp bằng không
khí(cỡ6-0mm)

-Để đập xay than chọn riêng những kiểu máy đập tang quay,tang máy là loại lưới thép
hoặc ghép bằng song sắt.Than đập vỡ vụn,hạt nhỏ sẽ lọt qua lưới hay song để ra
ngoài,phần cục to chưa vỡ thì tháo ra ở miệng máy.

d.Tuyển than theo độ dẫn nhiệt

-Có nhiều loại than cần có những cách xử lí đặc biệt để nâng cao nhiệt năng của chúng
mà không phải có quá trình khử bỏ tạp chất.Cách xử lí này gọi là gia công nhiệt hay
tuyển nhiệt

-Than nâu vụn cỡ 13mm,gia công nhiệt đến 3000 ở tình trạng thổi bay lơ lửng trong lò
không cho không khí vào đốt bên trong.

-Than antraxit được gia công trong lò nhiệt 900-10000,để tăng khả năng làm nhiên liệu lò
cao.
-Than nhiểu lưu huỳnh không dễ tuyển lựa để khử hết được.Tuyển trọng lực có khả năng
loại bỏ lưu huỳnh dạng pyrite hạt lớn.Pyrit xâm nhiễm mịn,tuyển nổi cũng không khử hết
được,người ta dùng cách oxy hóa pyrite để khử chúng.Phải xử lý than hóa bằng hỗn hợp
hơi nước và không khí 3500.Lấy lưu huỳnh ra ở dạng dyoyt sunfua SO2 có thể dùng làm
axit sunfuric.Với than nhiều lưu huỳnh (10%S) cỡ hạt 25-16mm,đốt trong lò ống quay
3500,dùng đến lượng không khí 7200 lít và nước 1990 lít cho 1kg than,có thể khử đến
70%S

e.Tuyển than theo tính đàn hồi

-Có thể dùng cách này để tuyển khô loại than cục sạch có lẫn đá.Nguyên liệu than và đá
lẫn lộn đem tuyển lựa có cỡ 10 đến 100mm

-Ta lợi dụng tính đàn hồi của từng khoáng vật.Thiết bị để phân chia là những loại máng
có mặt phẳng phản xạ.Than có tính đàn hồi lớn đá nên khi rơi vào mặt phản xạ bàn ra
xa,còn đá thì trượt vào ngăn quặng thải.

III.THAN VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP CHẾ


BIẾN THAN
1.KHÍ HÓA THAN
-Phương pháp khí hóa than là phương pháp oxy hóa hoàn toàn than trong sự có mặt của
hơi nước.

a.Cơ sở hóa học của phương pháp

-Có hai phản ứng chính xảy ra khi khí hóa than:

+Đốt cháy không hoàn toàn than

+Khử hơi nước bằng than

-Ngoài ra còn xảy ra các phản ứng phụ:

+Cân bằng Boudouard:


C+O2 2CO

+Chuyển hóa mất cân bằng

CO+H2O →CO2+H2

+Tạo thành CH4

C+2H2 → CH4

+Phản ứng hóa metan:

CO+3H2 → CH4+H2O

b.Các phương pháp khí hóa than

 Phương pháp Wirkler

-Phương pháp dùng kĩ thuật tầng sôi.Than được nghiền thành bột mịn và được đưa
vào lò phản ứng ở áp suất khoảng 1bar,nhiệt độ từ 800 đến 11000C tùy theo bản
chất của than.Tác nhân khí hóa có thể là hơi nước với oxy hoặc hơi nước với
không khí tùy theo mục đích sản phẩm khí mong muốn

 Phương pháp Koppers-Torzek

-Phương pháp này dùng một lò lớp cuốn làm việc theo nguyên lý ngược dòng.Áp
suất được duy trì cố định lớn hơn 1bar,nhiệt độ phản ứng từ 1500-16000C.Tác
nhân oxyhoa là hơi nước và oxy

 Phương pháp Lurgi

-Phương pháp còn gọi là phương pháp lớp cố định,nhưng trong thực tế đó là một
lớp cố định được xoay tròn trong lò phản ứng nhằm thuận lợi cho việc loại các cặn
rắn dễ dàng hơn.

-Nguyên liệu đầu là than được nghiền nhỏ có cỡ hạt khoảng 5mm,áp suất làm việc
từ 20-30 bar và nhiệt độ khoảng 12000C.Tác nhân khí hóa là hơi nước oxy hay
không khí.

2.NHIỆT PHÂN THAN


-Nhiệt phân than là đốt nóng ở nhiệt độ cao không có không khí.Phương pháp này cũng
còn gọi là chưng cất khô,cốc hóa hay than hóa.

a.Phương pháp cốc hóa

-Ở các nước phát triển,người ta sản xuất cốc cho lò cao bằng cách nhiệt phân than ở nhiệt
độ cao(>11000C).Tùy theo chất lượng của than người ta chia chúng thành ba loại:

+Loại lignite

+Loại than thường

+Loại antraxit

-Cốc hóa than hay nhiệt phân than ở nhiệt độ cao là đốt cháy than trong những lò lớn
hình hộp có các thành song song nhau ở nhiệt độ giữa 1100 và 12000C.

-Quá trình chuyển hóa than gồm các bước:

+Làm khô than

+Làm nóng chảy than

+Rắn hóa than và thoát vật chất dễ bay hơi

b.Xử lý phần lỏng


c.Chưng cất và xử lý cặn cốc

-Việc chưng cất sơ cấp dẫn đến 4 (hoặc 5) phân đoạn chính và phần còn lại là cặn hay gọi
là bre:

+Phân đoạn 1:dầu nhẹ,Ts<180oC

+ Phân đoạn 2:dầu trung bình, 180oC <Ts<230oC

+ Phân đoạn 3:dầu nặng, 230oC <Ts<270oC

+ Phân đoạn 4:dầu anthranxen, 270oC <Ts<360oC

+Phân đoạn 5: cặn hay bre

III.LỎNG HÓA THAN


-Có hai phương pháp được đưa ra :

+Chuyển hóa trực tiếp than bằng hydro trong sự có mặt của xúc tác

+Tách từ than chất có khả năng vừa làm dung môi tốt vừa có khả năng cho hydro để
hydro hóa làm giảm tỷ lệ C/H
IV.TÀI LIỆU THAM KHẢO
 ĐẠI CƯƠNG CÁC KHOÁNG SẢN CHÁY-Bộ môn Khoáng Sản-Đại Học Mỏ
Địa Chất

 HÓA VÀ KỸ THUẬT -Đại học Khoa học tự nhiên

 TUYỂN KHOÁNG ĐẠI CƯƠNG-Thái Duy Thẩm