You are on page 1of 3

ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ ΤΩΝ ΕΠΙΘΕΤΩΝ

ΕΝΟΤΗΤΑ 2

Ι) Σχηματισμός ομαλών παραθετικών
Παραδείγματα

θετικόρ
ν μεξόο, ε μεξά, ηὸ μεξόλ
ν πηωρόο, ε πηωρή (όο), ηὸ πηωρόλ
ον γελλαίνο, ἡ γελλαῖα, ηὸ γελλαῖνλ
ν ζεξκόο, ε ζεξκή, ηὸ ζεξκόλ
, ν, ἡ ἔλδνμνο, ηὸ ἔλδνμνλ
ν λένο, ε λέα ηὸ λένλ
ἡ ν ζνθόο, ε ζνθή, ηὸ ζνθόλ

σςγκπιτικόρ
ὁ μεξόηεξνο, -οηέξα, -οηεξνλ
ὁ πηωρόηεξνο, -οηέξα, -οηεξνλ
ὁ γελλαηόηεξνο, -οηέξα, -οηεξνλ
ὁ ζεξκόηεξνο, -οηέξα, -οηεξνλ
ὁ ἐλδνμόηεξνο, -οηέξα, -οηεξνλ
ὁ λεώ-ηεξνο, -ωηέξα, -ώηεξνλ
ὁ ζνθώ-ηεξνο, -ωηέξα, -ώηεξνλ

ςπεπθετικόρ
ὁ μεξόηαηνο, -οηάηε, -οηαηνλ
ὁ πηωρόηαηνο, -οηάηε, -οηαηνλ
ὁ γελλαηόηαηνο, -οηάηε, -οηαηνλ
ὁ ζεξκόηαηνο, -οηάηε, -οηαηνλ
ὁ ἐλδνμόηαηνο, -οηάηε, -οηαηνλ
ὁ λεώ-ηαηνο, -ωηάηε, -ώηαηνλ
ὁ ζνθώ-ηαηνο, -ωηάηε, -ώηαηνλ

Όπως βλέπεις παραπάνω υπάρχουν πέντε παραδείγματα όπου τα
παραθετικά γράφονται με -ο και δύο παραδείγματα με -ω.
Γιατί συμβαίνει αυτό; Η απάντηση είναι η εξής:
Τα παραθετικά γράφονται με -ο, όταν η παραλήγουσα είναι
συλλαβή φύσει μακρόχρονη ή θέσει μακρόχρονη. (Θέσει μακρά είναι
η συλλαβή όταν μετά το βραχύχρονο φωνήεν ακολουθούν δύο σύμφωνα
ή ένα διπλό (ξ,ψ,ζ).
Τα παραθετικά γράφονται με -ω, όταν η παραλήγουσα είναι
συλλαβή βραχύχρονη.

Εξαίπεση: Τα επίζεηα κενόρ, ξένορ, στενόρ ζρεκαηίδνπλ ηα παξαζεηηθά ζε -ότεπορ, -ότατορ, γηαηί είραλ
παιηόηεξνπο ηύπνπο θελFόο, μέλFνο, ζηέλFνο, νπόηε ην ε είλαη ζέζεη καθξό!

Τι γίνεται όμως αν η παραλήγουσα έχει δίχρονο φωνήεν, δηλαδή -α,
-ι, -υ;
Στην περίπτωση αυτή πρέπει να ξέρουμε ποια επίθετα έχουν το δίχρονο
μακρό και ποια βραχύ:
Α. Έχουν το δίχρονο μακρό, άρα γράφονται με -ο, τα επίθετα:
 ἀνιαρός, ἀνιαρ-ότερος, ἀνιαρ-ότατος
 ἰσχυρός, ισχυρότερος, ἰσχυρότατος

ψιλός, ψιλ-ότερος, ψιλ-ότατος .
 φλύαρος, φλυαρ-ότερος, φλυαρ-ότατος
 πρᾶος, πρα-ότερος, πρα-ότατος >
λιτός, λιτ-ότερος, λιτότατος
Β. Αυτά που είναι σύνθετα με β΄ συνθετικό τα
ουσιαστικά λύπη, κίνδυνος, ψυχή, θυμός, τιμή, νίκη και κῦρος, π.χ.
 περί-λυπος, περιλυπ-ότερος, περιλυπ-ότατος
Μισαηλίδη Ν., Φιλόλογος

1

ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ ΤΩΝ ΕΠΙΘΕΤΩΝ
ΕΝΟΤΗΤΑ 2

ἐπι-κίνδυνος, ἐπικινδυν-ότερος, ἐπικινδυν-ότατος

εὔ-ψυχος, εὐψυχ-ότερος, εὐψυχ-ότατος
 μεγά-θυμος, μεγαθυμ-ότερος, μεγαθυμ-ότατος
 ἔν-τιμος, ἐντιμ-ότερος, ἐντιμ-ότατος
 ἔγ-κυρος, ἐγκυρ-ότερος, ἐγκυρ-ότατος
Έχουν το δίχρονο βραχύ τα επίθετα που λήγουν σε:
-ιος, -ικος, -ιμος, -ινος, π.χ.
 ὅσ-ιος, ὁσι-ώτερος, ὁσι-ώτατος
 πολιτ-ικός, πολιτικ-ώτερος, πολιτικ-ώτατος
 ὠφέλ-ιμος, ὠφελιμ-ώτερος, ὠφελιμ-ώτατος, δόκ-ιμος, δοκιμώτερος, δοκιμ-ώτατος.
 ἀνθρώπ-ινος, ἀνθρωπιν-ώτερος, ῥαδ-ινός, ῥαδιν-ώτερος, ῥαδινώτατος
-ακος, -αλος, -αμος, -ανος, -ατος, π.χ.
 μαλ-ακός, μαλακ-ώτερος, μαλακ-ώτατος
 ἁπ-αλός, ἁπαλ-ώτερος, ἁπαλ-ώτατος
 ἰτ-αμός, ή, όν, ἰταμ-ώτερος, ἰταμ-ώτατος
 ἀμήχ-ανος, ἀμηχαν-ώτερος, ἀμηχαν-ώτατος
 δυν-ατός, δυνατ-ώτερος, δυνατ-ώτατος.
-αρος, -υρος, -χος, π.χ.
 καθα-ρός, καθαρ-ώτερος, καθαρ-ώτατος
 βδελ-υρός, βδελυρ-ώτερος, βδελυρ-ώτατος
 ἥσυ-χος ἡσυχ-ώτερος, ἡσυχ-ώτατος.
ΙΙ) Σχηματισμός ανωμάλων παραθετικών
Μερικά επίθετα δε σχηματίζουν τα παραθετικά τους με τις παραθετικές
καταλήξεις -τερος, -τατος, αλλά με τις καταλήξεις:
 για το συγκριτικό: -ίων (αρσ. θηλ.) -ιον (ουδ.)
 για τον υπερθετικό: -ιστος, -ίστη, -ιστον
Επειδή τα παραθετικά αυτά σχηματίζονται πολλές φορές με διάφορες
φθογγικές παθήσεις ή με θέμα διαφορετικό από το θέμα του θετικού,
λέγονται ανώμαλα παραθετικά.
θετικόρ

σςγκπιτικόρ

ν αηζρξόο, ἡ αἰζρξά, ηὸ αἰζρξόλ

ὁ, ἡ αἰζρ-ίων, ηὸ αἴζρ-ιον

Μισαηλίδη Ν., Φιλόλογος

2

ςπεπθετικόρ
ὁ, αἴζρ-ιστορ, ἡ αἰζρ-ίστη, ηὸ αἴζρ-ιστον

ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ ΤΩΝ ΕΠΙΘΕΤΩΝ
ΕΝΟΤΗΤΑ 2

ὁ, ἡ ἐρζ-ίων, ηὸ ἔρζ-ιον
ν ερζξόο, ε ἐρζξά , ηὸ ἐρζξόλ

ἡ ν εδύο, ε εδεῖα, ηὸ ἡδύ
ν θαιόο, ε θαιή, ηὸ θαιόλ
ν κέγαο, ε κεγάιε, ηὸ κέγα

ἡ ν ξάδηνο, ε ῥαδία, ηὸ ῥάδηνλ
ν ηαρύο, ε ηαρεῖα, ηὸ ηαρύ

ν αγαζόο, ε ἀγαζή, ηὸ ἀγαζόλ

ν θαθόο, ε θαθή, ὸ θαθόλ

ν κηθξόο, ε κηθξά, ηὸ κηθξόλ

ἡ ν νιίγνο, ε ὀιίγε, ηὸ ὀιίγνλ
ν πνιιύο, ε πνιιή, ηὸ πνιύ

ὁ ἐρζξόηεξνο, ἡ ἐρζξνηέξα, ηὸ
ἐρζξόηεξνλ

ὁ, ἔρζ-ιστορ, ἡ ἐρζ-ίστη, ηὸ ἔρζ-ιστον
ὁ ἐρζξόηαηνο, ἡ ἐρζξνηάηε, ηὸ ἐρζξόηαηνλ

ὁ, ἡ ἡδ-ίων, ηὸ ἥδ-ιον

ὁ ἥδ-ιστορ, ἡ ἡδ-ίστη, ηὸ ἥδ-ιστον

ὁ, ἡ θαιι-ίων, ηὸ θάιι-ιον

ὁ θάιι-ιστορ, ἡ θαιι-ίστη, ηὸ θάιι-ιστον

ὁ, ἡ κείδων, ηὸ κεῖδον

ὁ κέγ-ιστορ, ἡ κεγ-ίστη, ηὸ κέγ-ιστον

ὁ, ἡ ῥά-ων, ηὸ ῥᾷ-ον

ὁ ῥᾷ-στορ, ἡ ῥά-στη, ηὸ ῥᾷ-στον

ὁ, ἡ ζάηη-ων, ηὸ ζᾶηη-ον

ὁ ηάρ-ιστορ, ἡ ηαρ-ίστη, ηὸ ηάρ-ιστον

ὁ, ἡ ἀκείλ-ων, ηὸ ἄκεηλ-ον
ὁ, ἡ βειη-ίων, ηὸ βέιη-ηον
ὁ, ἡ θξείηη-ων, ηὸ θξεῖηη-ον

ὁ ἄξ-ιστορ, ἡ ἀξ-ίστη, ηὸ ἄξ-ιστον
ὁ βέιη-ιστορ, ἡ βειη-ίστη, ηὸ βέιη-ιστον
ὁ θξάη-ιστορ, ἡ θξαη-ίστη, ηὸ θξάη-ιστον

ὁ, ἡ ιῴ-ων, ηὸ ιῷ-ον

ὁ ιῷ-στορ, ἡ ιῴ-στη, ηὸ ιῷ-στον

ὁ, ἡ θαθ-ίων, ηὸ θάθ-ιον
ὁ, ἡ ρείξ-ων, ηὸ ρεῖξ-ον

ὁ θάθ-ιστορ, ἡ θαθ-ίστη, ηὸ θάθ-ιστον
ὁ ρείξ-ιστορ, ἡ ρεηξ-ίστη, ηὸ ρείξ-ιστον

ὁ κηθξόηεξνο, ἡ κηθξνηέξα, ηὸ
κηθξόηεξνλ
ὁ, ἡ ἐιιάηη-ων, ηὸ ἔιιαηη-ον
ὁ, ἡ ἥηη-ων, ηὸ ἧηη-ον

ὁ κηθξόηαηνο, ἡ κηθξνηάηε, ηὸ κηθξόηαηνλ
ὁ ἐιάρ-ιστορ, ἡ ἐιαρ-ίστη, ηὸ ἐιάρ-ιστον
ὁ ἥθ-ιστορ, ἡ ἡθ-ίστη, ηὸ ἥθ-ιστον (ζπάλην),
ἥθηζηα (επίξξεκα)

ὁ, ἡ κείων, ηὸ κεῖον

ὁ ὀιίγ-ιστορ, ἡ ὀιηγ-ίστη, ηὸ ὀιίγ-ιστον

ὁ, ἡ πιείων, ηὸ πιέον

ὁ πιεῖστορ, ἡ πιείστη, ηὸ πιεῖστον

ΙΙΙ) Μερικά επίθετα δε σχηματίζουν παραθετικά, γιατί φανερώνουν ιδιότητα,
ποιότητα ή κατάσταση που δεν παρουσιάζει βαθμούς. Τέτοια επίθετα είναι:
1. Όσα φανερώνουν:
ύλη: λίθινος, ἀργυροῦς, γήινος
τοπική ή χρονική σχέση: χερσαῖος, θαλάσσιος, θερινός, ημερήσιος
μέτρο: σταδιαῖος, πηχυαῖος
καταγωγή: πατρῶος
συγγένεια: μητρικός, πατρικός, ὁμομήτριος
μόνιμη κατάσταση: θνητός, νεκρός
2.

μερικά

σύνθετα

με

α'

συνθετικό

το

στερητικό -

ἀ: ἀθάνατος, ἄυλος, ἄυπνος, ἄψυχος κ.ά.
3.

μερικά

σύνθετα

με

α'

συνθετικό

το πᾶς ή

την

πρόθεση ὑπὲρ: πάνσοφος, πάντιμος, πάγκαλος, ὑπερμεγέθης,ὑπέρλαμπρος.

(Τα επίθετα αυτά έχουν ούτως ή άλλως υπερθετική σημασία)

Μισαηλίδη Ν., Φιλόλογος

3