You are on page 1of 200

Vn minh v nhng Bt mn t n

Sigmund Freud (1856 1939)


Civilization and Its Discontents (1930)
Li ngi dch
Trong Future of an Illusion (1927) Freud ph phn cc t chc tn
gio c thn Abraham l mt lng gt tp th, mt huyn tng
ca nhn loi (a mass delusion - t R. Dawkins dng li trong tc
phm gn y rt ni ting ca ng The God delusion). n nm
1930, tc phm ny - Civilization and Its Discontents ra i sau
khi chu u va chm dt mt cuc chin kinh hong, trong tt
c sc mnh ca khoa hc k thut em dng tn st con
ngi th chin th I.
y l mt tc phm tuy ngn nhng rt quan trng v chnh yu
ca t tng Freud, cng l tc phm nay thnh c in v ph
thng nht ca ng. Nhng mu thun c nhn ni ti trong no
thc, trc y ng tin phong dng k thut phn tm hin
l nhng ego v id, n du di y v thc - tn ng gi - nay ng
phng chiu ra x hi phng Ty, thy vn minh con ngi xy
dng cng chnh l mt khng gian tranh chp, mt u trng gia
c nhn v tp th. Vn minh c mt gi con ngi phi tr, l
phi chu nhng bt mn n em theo cng vi nhng bc tin
b ca n.
Ch ca Freud l vn minh n nay do con ngi dng nn
phng Ty, khng nht thit phc v con ngi. Theo ng chnh
vn minh t n l ngun ca nhng bt mn, nhng khng hnh
phc ca nhng con ngi t gi mnh l vn minh. Con ngi b

cu thc n dn nn thnh in r, ng cnh co - th nn vn


minh cng c th tr nn in r, v c hai pht trin song song.
Nhn con ngi nh lun lun tm tha mn nhng bn nng t
nhin d bn cht l ch k v tham lam ham h, v vn minh nh
nhng ng lc x hi ngn cm, kim sot hay nn chng, nn
trong x hi phng Ty, lun thng trc mt m nh quen thuc
v phm cm, v ti li.
V m nh ny c th dng gii thch s c mt dai dng v phi
l ca o Kit.
Ti chn dch bn vn ny trong chiu hng .
Trn trng
L Dn Bn
Chng I
Khng th no thot khi n tng rng ngi ta thng thng
dng nhng tiu chun sai lc o lng - rng h tm quyn lc,
thnh cng v ca ci cho chnh h, v ngng phc nhng iu
ny thy trong nhng ngi khc, v rng h lng gi non thp
nhng g c gi tr chn thc trong i sng. V tuy th, trong khi
lm bt k mt phn on tng qut no thuc loi ny, chng ta
trong nguy c qun mt th gii con ngi v i sng tinh thn ca
n mun mu mun v nh th no.
C mt s t ngi c nhng ngi ng thi ca h khng
km c ngng m vi h, mc d s ln lao ca nhng ngi
ny nm trn nhng cng hin v nhng thnh tu hon ton xa l
vi nhng mc ch v l tng ca m ng qun chng. Ngi

ta c th d dng nghing sang gi nh rng sau rt ch c mt


thiu s tn thng nhng con ngi ln lao ny, trong khi phn
ln a s chng quan tm g n h. Nhng s vic c l khng n
gin nh th, nh vo nhng bt ng gia nhng suy ngh v
nhng hnh ng ca ngi ta, v vo s a dng nhiu loi ca
nhng thi thc c mong ca h.
Mt v trong s him hoi khc thng ny, t xng l bn ti trong
nhng th t ca ng vi ti. Ti gi ng quyn sch mng ca
ti, trong lun gii tn gio nh mt o tng [1], v ng tr li
rng ng hon ton ng vi phn xt ca ti v tn gio, nhng
ng ly lm tic rng ti khng hon ton hiu thu ngun gc
ch thc ca nhng tnh cm tn gio. iu ny, ng ni, bao gm
trong mt xc cm khc thng vn bn thn ng khng bao gi
thiu vng, vn ng tm c nhiu ngi khc xc nhn, v ng c
th gi nh l n hin din trong hng triu ngi.
l mt xc cm m ng mun gi l mt cm gic v vnh cu,
mt xc cm nh v mt g khng cng tn, khng gii hn - n
ging nh, l i dng mnh mng. Xc cm ny, ng ni
thm, l mt thc t hon ton ch quan, khng phi l mt tn
iu ca lng tin tn gio; n mang theo vi n khng bo m no
v bt t ca c nhn, nhng n l ngun ca nng lng tn gio
vn c nhng Nh Th v nhng h thng tn gio khc nhau
nm ly, chng hng dn n vo nhng bng tng c bit, v
khng nghi ng g cng b chng lm cn kit. Mt ngi, ng ngh
rng, c th ng n t gi mnh l c tn gio trn nn tng ca
ch mt mnh xc cm i dng ny m thi, ngay c nu ngi y

bc b mi tin tng v mi o tng.


Quan im c by t t ngi m ti ht sc vinh d c xem
l bn, v chnh ng l ngi mt ln ca ngi s k diu ca o
tng trong mt bi th [2], gy cho ti khng t kh khn. Ti
khng th khm ph ra c xc cm i dng ny trong chnh
ti. Khng phi l iu d dng i ph mt cch khoa hc vi
nhng xc cm. Ngi ta c th c gng m t nhng du hiu
sinh l ca chng. Ch no iu ny l khng th c - v ti s
rng xc cm i dng cng s thch thc li m t v c im
ny - khng c g cn lu li, ch tr ri tr v trn ni dung c tnh
tng vn n l sn sng nht c lin kt vi xc cm.
Nu ti hiu ngi bn ti cho ng, vi n ng c ch v cng
mt iu, ging nh s an i c mt nh vit kch sng to v c
phn no lp d, em cho ngi anh hng ca mnh l ngi ang
i mt vi ci cht t gy ra. Chng ta khng th ri ra ngoi th
gii ny [3]. l ni rng, n l mt xc cm v mt s rng
buc khng th tho g, trong t cch l mt vi th gii bn ngoi
nh mt ton b. Ti c th nhn xt rng vi ti iu ny c v
ng hn nh mt g trong bn cht thuc v mt nhn thc tr
thc, vn n khng phi, n l s tht, l khng c mt giai iu
xc cm i km, nhng ch ging nh th s c mt vi bt k hnh
ng khc no ca t tng thuc cng phm vi bng nhau.
T kinh nghim ca ring ti, ti khng th thuyt phc bn thn
ti, v bn cht nguyn thy ca mt xc cm loi ging nh vy.
Nhng iu ny khng cho ti quyn ph nhn rng trong thc t
n xy ra trong ngi khc. Cu hi duy nht l liu n c thng

dch mt cch chnh xc hay khng, v khng bit n c nn c


xem nh l fons et origo [4] ca ton b nhu cu v tn gio hay
khng.
Ti khng c g ngh hu c th c mt nh hng quyt nh
trn gii php ca vn ny. tng v s tip nhn ca con
ngi v mt iu bo cho bit s ni kt ca h vi th gii quanh
h qua mt xc cm trc tip, vn n t khi u c hng v
mc ch , nghe ra rt l v gn vo qu lch lc vi dn khung
kt cu ca tm l chng ta khin ngi ta th c l do chnh ng
trong c gng khm ph mt gii thch phn tm - l, mt gii
thch di truyn - v mt xc cm loi nh vy. Dng suy ngh ni
sau t n ny ra trong tr.
Bnh thng, khng c g chng ta chc chn v n hn l xc cm
v t ng ca chng ta, v ego [5] ring mi chng ta [6]. Ego ny
xut hin vi chng ta nh mt g c tnh t tr v nguyn khi
n nht, nh du tch bit r rt vi mi th khc. Mt dng
ngoi nh th l mt nh la, v rng v mt ngc li, ego th tip
tc hng ni, khng c bt k phn nh no r nt, vo thnh
mt thc th tr no [7] v thc vn chng ta ch nh nh l ci id
, v n dng nh l mt loi mt tin cho id - y l mt khm
ph c kho cu phn tch tm l thc hin u tin, vn s vn
cn nhiu hn na ni vi chng ta v s quan h ca ego vi id.
Nhng hng ra pha bn ngoi, bt k mc no, ego dng
nh duy tr nhng ng dy phn gii r rng v sc nt.
Ch c duy mt trng thi - tha nhn l mt trng thi khng
bnh thng, nhng khng phi mt trng thi c th dn nhn hiu

nh bnh l c - trong trng thi n khng lm iu ny.


nh cao trong t cch ca yu ng, ranh gii gia ego v i
tng c c e da b tan chy i mt. Ngc vi tt c chng c
t nhng gic quan ca mnh, mt ngi ang yu tuyn b rng
ti v nng l mt, v sn sng x s nh th l mt thc
ti [8]. Nhng g c th c tm thi b i vi mt chc nng sinh
l (ngha l bnh thng) tt nhin, cng phi chu b quy nhiu
bi nhng tin trnh bnh l.
Bnh l hc lm chng ta quen thuc vi mt s lng ln ca
nhng trng thi trong nhng ng ranh gii gia ego v th
gii bn ngoi tr nn bt nh, hoc trong chng thc s khng
c v chnh xc. C nhng trng hp trong nhng phn ca
c th ring mt ngi, ngay c nhng phn ca i sng tr no
ca chnh ng ta - nhng nhn thc, nhng suy ngh v nhng xc
cm ca ng ta -, xut hin xa l vi ng ta v nh th khng thuc
v ego ca ng ta; c nhng trng hp khc, trong ng gn vo
th gii bn ngoi nhng s vic r rng bt ngun t ego ring ca
ng ta v ng l phi c n tha nhn. Th nn, ngay c nhng
xc cm ca ego ring ca chng ta l i tng ca nhng nhiu
lon, v nhng ranh gii ca ego khng phi l khng thay i.
Suy ngh cn nhc thm na, bo chng ta bit rng cm-gic-ego
ca ngi trng thnh khng th vn cng l mt k t khi khi
u. N phi tri qua mt tin trnh pht trin, tt nhin, khng
th chng minh c, nhng n tha nhn l c xy dng vi
mt mc xc sut c th tin c [9]. Mt tr s sinh cn ngm
v m hn vn cha phn bit c ego ca mnh vi th gii bn

ngoi nh ngun ca nhng cm gic tun chy vo n. N dn dn


hc lm nh vy, khi p ng vi nhng thc gic khc nhau
[10].
N phi b n tng rt mnh m bi s kin l mt vi ngun kch
thch, vn sau ny n s nhn ra nh nhng c quan c th chnh
n, c th cung cp cho n nhng cm gic bt c lc no, trong khi
nhng ngun khc thnh thong li ln trn khi n - trong m ,
nhng g n mong mun hn tt c, l bu v ca ngi m - v ch
xut hin tr li, nh mt kt qu ca vic n la khc i gip .
Trong cch ny, ln u tin c gn t mt i tng phn
ngc vi ego, trong hnh thc ca mt g tn ti bn ngoi, v
n ch c th buc xut hin bng mt hnh ng c bit [11]. M t
khuyn khch xa hn na i n mt tho g ego khi khi lng
tng qut ca nhng cm gic - l, i ti s nhn thc v mt
bn ngoi, mt th gii bn ngoi - c cung cp bi nhng cm
gic khng th trnh, thng xuyn, v nhiu lp ca au n v
kh chu, bc bi; vn s loi b v ln trnh chng c nguyn
tc lc th [12] ra lnh, trong s thc tp ca s thng tr khng
hn nh ca n.
Mt khuynh hng ni ln tch bit khi ego, tt c mi th c
th tr thnh mt ngun ca kh chu loi ging nh th, nm n
ra bn ngoi, v to ra mt ego-lc-th thun khit, vn n ng
u vi mt bn ngoi l lng v e da. Nhng ranh gii ca egothun-lc-th nguyn thy ny khng th thot khi s sa i
qua kinh nghim.
Mt s trong nhng iu m ngi ta khng mun bung b, v

chng em li lc th, tuy nhin khng phi l ego, nhng l i


tng; v mt vi au kh m ngi ta tm cch trc xut li quay
ra l khng th tch ri c khi ego v t cch ca ngun gc bn
trong ca chng. Ngi ta i n hc mt tin trnh, qua mt chiu
hng c ch ca nhng hot ng gic quan ca mt ngi, v
qua tc ng bp tht thch hp, ngi ta c th phn bit gia
nhng g l bn trong - nhng g thuc v ego - v nhng g l
bn ngoi - nhng g bt ngun t th gii bn ngoi.
Trong cch ny ngi ta lm bc u tin hng ti s dn nhp
ca nguyn tc thc t [13] vn n l thng tr s pht trin trong
tng lai [14]. S phn bit ny, tt nhin, phc v mc ch thc
tin l lm cho mt ngi c kh nng bo v mnh chng li
nhng xc cm khng thch th, m mt ngi thc s cm thy
hoc mt ngi thy b n e da. Ng hu chng c nhng
kch thch khng thch th no pht sinh t bn trong, ego c
th s dng khng nhng phng php no khc hn l nhng
phng php n s dng chng li khng-thch-th n t bn
ngoi, v y l im khi u ca nhng nhiu lon bnh l quan
trng.
Trong cch ny, sau , ego tch ri chnh n vi th gii bn ngoi.
Hoc, ni cho ng hn, ban u ego bao gm tt c mi th, sau
n phn tch mt th gii bn ngoi ra khi t chnh n. Xc
cm v ego hin nay ca chng ta, do , ch l mt d-tha tp
nh li ca mt bao gm ln rng hn nhiu - thc vy, mt xc
cm m-ly-tt-c - xc cm tng ng vi mt kt buc mt
thit hn gia ego v th gii xung quanh n.

Nu chng ta c php gi nh rng c nhiu ngi, trong i


sng tinh thn ca h c xc cm ego chnh ny, mt mc
nhiu hoc t hn, vn dai dng tn ti trong h bn cnh xc cm
ego hp hn nhiu v phn gii sc r hn na ca s chn chn
trng thnh, ging nh mt th i ng ca n. Trong trng hp
, nhng ni dung tng thun hp vi n s chnh xc l ca
nhng g ca s v hn v ca mt kt buc vi v tr - cng
nhng tng vn vi chng, ngi bn ca ti din gii l xc
cm i dng.
Nhng chng ta c hay khng mt quyn gi nh s tn ti ca
mt ci g m ban u c , bn cnh ca nhng g v
sau vn bt ngun t n? Chng nghi ng g. Khng c g l trong
mt hin tng nh vy, d l trong lnh vc tr no hoc ni no
khc. Trong th gii ng vt, chng ta gi quan im rng nhng
loi pht trin cao nht c tin hnh t nhng loi thp nht;
v du th chng ta tm thy tt c nhng th dng n gin vn
cn tn ti n ngy nay.
Loi ca nhng ging b st [15] v i tuyt chng, v m
ng cho loi ca nhng ng vt c v, nhng mt i din ch
thc ca n, ging c su, vn cn sng gia chng ta. So snh
tng t ny c th l qu xa, v n cng b yu i v trng hp
nhng loi thp hn cn tn ti hu ht khng phi l t tin thc
s ca loi pht trin cao hn ngy nay.
Nh mt nguyn tc, nhng ni kt trung gian tuyt ging v
chng ta ch bit c qua s ti dng. Trong lnh vc ca no
thc, v mt khc, nhng g l nguyn thy l qu thng thng

c gn gi bn cnh ca nhng phin bn chuyn i vn pht


sinh t n rng n ni khng cn thit phi cung cp nhng trng
hp nh bng chng. Khi iu ny xy ra, n thng l hu qu ca
mt s tch r ra trong pht trin: mt phn (trong ngha nh
lng) ca mt thi , hay thi thc bn nng vn gi nguyn
khng thay i, trong khi mt phn kia tri qua pht trin xa
hn na.
iu ny a chng ta n vn tng qut hn ca s bo tn
trong lnh vc ca no thc. Vn hu nh cn cha h c
nghin cu [16], nhng n th qu hp dn v quan trng khin
chng ta c th c php chuyn ch ca chng ta sang n mt
lc, du cho l do ca chng ta l khng .
Bi v chng ta vt qua c sai lm ca gi nh rng s qun
lng m chng ta quen thuc vi, l biu hin mt s ph hy ca
vt tch-k c - l, mt s h v ha n - chng ta c
khuynh hng nhn quan im ngc li, rng trong i sng tr
no khng c g tng mt ln thnh hnh m c th dit vong rng
tt c mi th, mt cch no c bo tn, v trong nhng hon
cnh thch hp (ly th d, khi hi tng ngc v qu kh cho
xa) n c th li mt ln c a ra nh sng.
Chng ta hy cng c gng nm bt nhng g lin quan n gi nh
ny, bng cch ly mt tng t t mt lnh vc khc. Chng ta s
chn lch s ca Thnh ph Vnh Cu [17] nh mt th d. Nhng
s gia k cho chng ta bit rng Rome c xa nht l Quadrata
Roma, mt a im nh c c tng ro trn i Palatine.
Sau , tip theo giai on ca Septimontium, mt lin on ca

nhng khu nh c trn nhng ngn i khc nhau; sau n


thnh ph gii hn bi nhng bc tng Servian; v vn sau
na, sau tt c nhng bin i trong nhng thi k ca nn cng
ha v nhng Caesars u tin, l thnh ph m Hong Aurelian
xy tng thnh ca ng bao quanh.
Chng ta s khng truy nguyn nhng thay i m thnh ph
tri qua xa hn thm na, nhng chng ta s t hi chng ta, nu
nh c mt du khch, ngi m chng ta gi s s c trang b
kin thc lch s v a hnh y nht, vn c th tm thy c
bao nhiu xt li ca nhng giai on u ny trong Rome ca ngy
nay.
Ngoi tr mt vi khong trng, ng s thy nhng bc tng ca
Aurelian gn nh khng thay i. mt vi ch, ng s c th tm
thy nhng phn ca bc tng Servian ni chng c khai
qut v a ra nh sng. Nu ng bit cho - nhiu hn kho c
hc ngy nay bit - ng c l c th truy ra vt tch trong th ca
thnh ph, ton b dy tng chy, v nt chnh ca Quadrata
Roma. V nhng ta nh m c thi chim khu vc c xa ny,
ng s khng tm thy g c, hoc ch c rt t vn cn, v chng thi
khng tn ti na.
Nhng ti liu tt nht v Rome trong thi i cng ha s ch c
th cho ng kh nng nhiu nht l ch ra nhng v tr ni nhng n
th v nhng dinh th cng cng ca thi i ng. a im
ca chng hin nay b nhng tn tch chim ch, nhng khng phi
nhng tn tch ca chnh chng, nhng ca nhng phc hi lm
sau khi chng b chy hoc tiu hy.

Hu nh khng cn thit phi nhn xt rng tt c nhng g cn li


ny ca LaM c i c tm thy lng khp cht ch vo m ln
xn ca mt th ph v i ln ln trong vi th k va qua k
t thi Phc hng. Chc chn khng phi l c mt t vn l c i
vn cn chn vi trong t ca thnh ph, hoc di nhng ta nh
hin i ca n. y l cch qua qu kh c c gi li
trong nhng a im lch s ging nh thnh Rome.
By gi chng ta hy cng, theo mt chuyn bay ca tng tng,
gi s rng Rome khng phi l mt c tr ca con ngi nhng l
mt thc th thuc v tinh thn vi mt qu kh lu di v phong
ph tng t - mt thc th, l ni rng, trong khng c g
mt ln i n hin hu m mt i, v tt c nhng giai on u
ca s pht trin vn tip tc tn ti song hnh vi nhng g mi
nht.
iu ny c ngha rng trong Rome, nhng cung in ca Caesars,
v Septizonium ca Septimius Severus s vn dng ln nh chiu
cao xa ca chng trn i Palatine, v lu i S. Angelo s vn c
nhng bc tng p tip tc ng trn nhng l chu mai lm
dng cho chng nh cho n khi c cuc vy hm ca nhng ngi
Goths, v vn vn nh vy. Nhng cn hn th ny. Ti ni
Caffarelli Palazzo chim ch, mt ln na s ng - m Palazzo
khng phi b g b - n th ca Jupiter Capitolinus; v n ny
khng ch hnh dng mi nht ca n, nh ngi LaM thi
quc nhn thy n, nhng cng trong mt hnh dng sm nht
ca n, khi n vn cho thy nhng dng Etruscan v c trang tr
vi nhng hoa vn mi ngi bng t nung.

ch Coliseum by gi ang ng, chng ta c th cng lc chim


ngng Golden House bin mt ca ca Nero. Trn Piazza ca
Pantheon chng ta nn tm thy khng ch Pantheon ca ngy nay,
nh Hadrian li cho chng ta, nhng trn cng mt a im,
dinh th Agrippa dng ln ban u; qu tht vy, cng mt
mnh t s chng c nh th Santa Maria Sopra Minerva, v c
ngi n c vn n c xy dng trn . V ngi quan st s c
l ch phi thay i hng nhn, hoc v tr ca mnh gi ln mt
cnh quan ny hay mt cnh quan khc.
R rng l khng cn phi quay y m tng ca chng ta tip tc
xa hn na, v n dn n nhng iu khng th tng tng v
thm ch v l. Nu chng ta mun trnh by li din tin lch s
trong nhng iu kin khng gian, chng ta ch c th lm iu
bng s t k cnh nhau trong khng gian: v cng mt khng gian
khng th c hai ni dung khc nhau. N lc ca chng c v l mt
tr chi v hiu. N ch c mt bin minh. N cho chng ta thy
chng ta xa nh th no khi vic nm vng nhng c im ca
i sng tinh thn bng cch ti trnh by chng trong nhng thut
ng hnh tng.
C mt phn i xa thm na phi c xem xt. Cu hi c th
c nu ln ti sao chng ta li chn ng ngay qu kh ca mt
thnh ph so snh vi qu kh ca no thc. S gi nh rng
tt c mi th qu kh th c gn gi - ng vng, ngay c trong
i sng tinh thn, ch vi iu kin l c quan ca no thc vn gi
nguyn vn, v nhng m t bo ca n khng b h hng do chn
thng, hoc vim nhim.

Nhng nhng nh hng tn ph vn c th so snh c vi


nhng nguyn nhn ca bnh tt nh th ny khng bao gi thiu
trong lch s ca mt thnh ph, ngay c khi n c mt qu kh t
phc tp hn so vi Rome, v nh London, ngay c khi n hu
nh khng bao gi phi chu ng nhng s t nhp ca mt th
ch. Nhng ph hy v thay th nhng ta nh xy ra trong tin
trnh pht trin ha bnh nht ca mt thnh ph. Mt thnh ph
do l tin nghim khng thch hp cho mt so snh loi ny vi
mt c cu tr no.
Chng ta ci u trc iu phn i ny, khi t b n lc ca
chng ta v mt tng phn n tng, v thay vo , chng ta
s quay v nhng g sau cng c lin quan gn gi hn vi i tng
so snh - c th ca mt con vt hay mt con ngi. Nhng y,
cng vy, chng ta tm thy cng iu tng t. Nhng giai on
u ca pht trin th khng trong hng no vn c gn gi;
chng c hp th vo nhng giai on sau vn chng cung
cp vt liu cho nhng giai on . Thai phi khng th c
khm ph ngi trng thnh.
Tuyn thymus ca tui th c thay th sau tui dy th bng m
lin kt, nhng t thn n thi khng cn hin din na; trong ty
xng ca ngi trng thnh ti c th, l ng thc vy, truy
nguyn nhng phc tho ca xng ca a tr, nhng chnh n
bin mt, sau khi ko di v dy ln, cho n khi n t c hnh
dng cui cng dt khot ca n. Thc t vn cn l ch trong no
thc l mt bo tn nh th ca tt c nhng giai on trc
song song vi hnh thc cui cng c th c, v rng chng ta ang

khng trong mt v tr trnh by hin tng ny trong nhng


thut ng tng hnh.
C l chng ta ang i qu xa trong vic ny. C l chng ta nn t
hi lng vi khng nh rng nhng g l qu kh trong i sng tinh
thn c th c bo qun v khng nht thit phi b tiu hu. N
lun lun c th c rng ngay c trong no thc mt s ca nhng
g l c l b xa nha hoc b hp th - cho d trong tin trnh bnh
thng ca nhng s vt, hoc nh l mt ngoi l - cho n mt
mc m n khng th phc hi, hoc lm sng li c bng bt k
phng tin no; hoc s bo qun ni chung l ph thuc trn mt
s iu kin thun li no . C th, nhng chng ta khng bit g
v n. Chng ta ch c th gi cht vo s kin - n ng hn l
quy lut hn l ngoi l - qu kh c bo tn trong i sng
tinh thn.
Th nn, chng ta l hon ton sn sng tha nhn rng xc cm
i dng hin hu trong nhiu ngi, v chng ta c khuynh
hng truy nguyn n v mt giai on u ca xc cm-ego. Cu
hi nu ln sau l - tuyn xng g i xc cm ny phi c
xem nh ngun ca nhng nhu cu tn gio.
i vi ti tuyn xng thc khng c v mnh m. Sau tt c, mt
xc cm ch c th l mt ngun ca nng lng nu chnh n l
biu hin ca mt nhu cu mnh m. Nhng dn xut ca nhng
nhu cu tn gio t s bt lc ca tr s sinh, v s khao kht v
ngi cha vn n dng dy, c v nh vi ti khng th chi ci,
c bit l v xc cm th khng n thun ch ko di t nhng
ngy th u, nhng l vnh vin duy tr bi s s hi v sc mnh

vt tri ca S Phn.
Ti khng th ngh c bt k mt nhu cu no trong thi th u
cng mnh nh s nhu cu v s bo v ca mt ngi cha. Do ,
phn ng ca xc cm i dng, vn n c th tm kim mt ci
g ta nh khi phc li qu-yu-ch-mnh [18] v hn, l b lt
khi mt ni trn chnh din. Ngun gc ca thi tn gio c
th c truy ngc tr li trong nhng nt i cng r rng xa
cho v n nhng xc cm ca s bt lc u tr tr con. C th c
mt ci g thm xa hn na sau , nhng vi hin ti, n b gi
trong ti tm.
Ti c th tng tng rng xc cm i dng tr thnh kt ni
vi tn gio mun hn v sau. S ng nht vi v tr vn dng
thnh ni dung tng ca n nghe ging nh mt n lc u tin
mt s an i tn gio, dng nh th n l mt cch khc
tuyn b ph nhn s nguy him m ego nhn ra nh e da n t
th gii bn ngoi. Hy mt ln na ti th nhn rng, rt kh
khn cho ti lm vic vi nhng s lng m h khng th nm bt
ny.
Mt ngi bn khc ca ti, ngi c lng khao kht kin thc v
dn ng n lm nhng th nghim khc thng nht, v
kt thc bng em cho ng mt kin thc bch khoa, m bo
vi ti rng qua nhng thc hnh Yoga, bng cch rt mnh khi th
gii, bng cch sa cha s ch ca nhng chc nng c th, v
bng nhng phng php c bit ca php th, mt ngi trong
thc t c th khi dng dy nhng cm gic mi, v mt kt hp
nhng cm gic hu c bao gm nhn thc v s hin hu ca c

th [19] trong t thn mt ngi, m ng xem nh l nhng hi


quy v vi nhng trng thi nguyn s ca no thc vn b che ph
t lu ri.
ng nhn thy trong chng mt c s sinh l hc, nh n l,
thuc nhiu v tr tu ca ch ngha thn b. L iu s khng kh
tm thy nhng kt ni y vi mt s nhng bin ci m
khut ca i sng tinh thn, chng hn nh nhng nhp nh v
xut thn. Nhng ti xc ng ku ln trong nhng li ca ngi
th ln ca Schiller: . . . Hy hn cng vui,
vi nhng ngi th trn kia trong nh sng hng [20]
L Dn Bn tm dch-bn nhp th nht
(Jul/2011)
(Cn tip...)
http://chuyendaudau.blogspot.com/
http://chuyendaudau.wordpress.com
Nguyn vn ting c: Sigmund Freud. Das Unbehagen In Der
Kultur (Vienne, 1929).
Dch t bn ting Anh: Sigmund Freud. Civilization and its
Discontents. Translated & Edited: James Strachey. W.W. Norton
& Company. NewYork, 1961.
C i chiu v tham kho vi mt vi bn ting Anh hin c khc,
v bn dch ting Php: Sigmund Freud. Malaise Dans La
Civilisation. Traduit de LAllemand par Ch. Et J. Odier. Presses

Universitaires De France. Paris, 1971


[1] [The Future of an Illusion (1927c)] - Tng lai ca mt o
tng bn dch L DnBn:
Dch theo bn : Sigmund Freud, Civilization and its Discontents,
Ed. & Tr. James Strachey, Norton &Co., New York, 1961
trang 36 Freud nh ngha vn minh: Kultur: tng s
nhng thnh tu v nhng qun thc lm i sng chng ta khc
bit vi i sng thun sinh vt trc y ca t tin chng ta, n
phng s hai mc ch nu tn l: bo v con ngi chng li
thin nhin v iu chnh quan h tng h gia chnh con ngi
vi nhau.
Nhng ch thch trong ngoc vung [ ] l ca dch gi bn Anh Ng
ca James Strachey.
Nhng ch thch khc, khng trong ngoc vung l ca ti - LDB.
[2] [Cc ch thm 1931: Liluli (1939) K t s xut bn hai tp
sch La vie de Ramakrisna (1929) v La vie de Vivekanada (1930),
ti thi khng du s kin l ngi bn ni trn trong bi vn l
Romain Rolland. (Rolland vit cho Freud v xc cm i
dng trong mt l th Dec 5, 1927, khng lu sau khi The Future
of an Illusion xut bn)]
[3] Christian Grabbe, Hannibal : Ja, aus der Welt warden wir nicht
fallen. Wir sind einmal darin.
[4] ting Php trong nguyn vn gc v ngun
[5] Ego (I hay Ich), id (it hay Es), super-ego (over-I hay

ber-ich) Trong bn dch ny v nhng bn dch khc ca


nhng tc phm ca Freud ti ngh gi nguyn nhng t c
bit ny ca ng, trong ting Anh, nh libido, ego, id, l do nu
dch l g i na, cng s l phin phc v quanh co hn tm mt
k hiu khc thay th cho chng, m s khng trn ngha (th d ego khng phi l bn ng, id khng l cn cc, libido khng n
gin l nhc dc,..). Chng c nhng ni dung rt c bit Freud,
chng ta nn nguyn khi c ng.
Id l ch tr ca thm mun v bn nng, n hon ton v thc.
Ego, vn phn ln l hu thc, bt u nh mt c cu tm l
khng phn bit nh Freud trnh by chng I, Khi a tr hc
phn bit gia chnh n (ta) v nhng i tng n ham mun (ci
khc), ego pht trin nh l mt c cu phn tch vi id. S phn
bit ny kt qu t nhng tht vng ban u - khi nhng thm
mun khng c tha mn ca chng ta. Khi Freud ni n ego,
ng ni v mt th g t hiu n l ai. Cn super-ego l s t
ph phn c ch quan ha. S ch quan ha nh ting ni ca
ngi cha, hay ca uy quyn.
- Lng tm: Super-ego (Uber-Ich): Qui lut o c x hi
- Hu thc: Ego (Ich): T tng, suy ngh, tng, hnh nh (k
c gic m) trong hu thc
- V thc: Id (Est): Nhng dc vng khng c chp nhn, nhng
bn nng xu xa d bn ng khinh.
[6] [Mt vi ch thch v cch Freud dng nhng thut ng ego
v self s tm thy trong bi gii thiu ca ngi bin dch tp
The Ego and the Id (1923b), Standard Ed., 19,7. ]

[7] mental entity.


[8] [Cf. mt cc ch Phn III ca cu chuyn v trng hp
Schreber (1911c) Standard Ed., 12, 69. ]
[9] [Cf. nhiu bi vit v ch pht trin-ego v cm xc-ego ghi
nm thng t lun vn ca Ferenczi trong Nhng giai on trong
s Pht trin ca Xc cm v Thc ti, (1913) n nhng ng
gp ca Federn nhng nm 1926, 1927 v mun hn.]
[10] [Trong on vn ny, Freud lp li trn mt mnh t quen
thuc. ng bn v vn khng lu trc , trong lun vn v
s Ph nhn (1925h), Standard Ed., 19, 236-8. Nhng ng bn
lun v n trong nhiu dp sm hn na. Xem, th d, Nhng bn
nng v nhng thng trm ca chng (1915c), ibid, 14, 119 vad
134-6, v S din gii nhng gic mng (1900a), ibid., 5, 565-6. Ni
dung c bn ca n, thc vy, c tm thy trong Project ca
nm 1895, nhng mc 1, 2, 11 v16 ca phn I (Freud, 1950a).]
[11] [hnh ng c bit ca Project ]
[12] Pleasure Principle Nguyn tc lc th: khi nim ca Freud,
trnh by trong Beyond the Pleasure Principle, 1921, ca ng. Id
tun th nguyn tc ny, vn n l nhng n lc nhm tha mn
nhng c mun thit lp t th u
Nguyn tc lc th/khng lc th, thng c gi ngn l nguyn
tc lc th, i hi b my tm l t ng bung x nhng kch
thch khi chng tch ly n cao hn mt ngng ca nht nh no
, v c kinh nghim nh khng lc th. Nguyn tc ny iu
hnh s hot ng ca nhng qu trnh chnh yu v l c s cho
quan im kinh t trong trit l tm l (metapsychology).

Lustprinzip trong ting c, c dch sang ting Anh l


pleasure principle, chng ta tm dch l Nguyn tc lc th .
Lust trong ting c thc s c hai ngha: mt ngha ca nim
vui, nhng cn c ngha l ao c, hoc mun. Lust haben auf l
thnh ng ph thng nht cho mun, ao c c.
Nn nguyn tc lc th cng l nguyn tc ao c: B my tm l
khng c th lm g khc hn ngoi mong mun, Freud ni vy.
Tng t nh vy, i vi Unlustprinzip l nguyn tc khng
lc th. Trong The Interpretation of Dreams (1900a) - Unlust
cng c ngha l khng thch, khng mun, c cm. C nhng dp,
hu thc chng ta quay i, lm ng, v trnh n trc nhng g
mnh c c cm, khng thch,
Bn cht hai mt ca nguyn tc lc th:
Trong biu hin tch cc ca n, nguyn tc ny n gin l xung
lc ni ti ch k i tha mn tt c nhng i hi ca chng ta;
n l mt xu th sn ui chy theo sau lc th. Nhng chng ta
nhanh chng nhn ra rng th gii bn ngoi v nhng ngi khc
cng c nhng i hi, hoc chng can thip, hoc ngn chn trc
tip hay gin tip khng cho chng ta tha mn nhiu nhng i
hi ca chng ta nn xut hin nguyn tc thc t, y l ch v
lc chng ta thc rng nhng mong c ca chng ta khng c th
tha mn tt c, v nu tha mn cng khng trn vn, nh .
iu ny dn ti biu hiu th hai, tiu cc ca nguyn tc lc th:
c gng trnh tht vng, bt mn cng nhiu cng tt T ch ny,
chng ta hc c t chi nhng i hi, mong c vn t thy
trc khng th tha mn, thnh cng; khi t t chi chng nh

th, chng ta s bt chu bt mn, t au kh hn l ui theo chng


ri i n tan v tht bi khng tranh khi.
Nhng bin php xoa du gim nh: Nhng chin lc gip chng
ta trnh nhng au kh ca cuc sng:
Chuyn hng: chng ta chuyn dng chy nhng nhu cu v mong
mun ca chng ta vo nhng khu vc ni chng c th d dng
c tha mn. Trong phm tr ny, Freud bao gm nhng hot
ng khoa hc hoc nhng hnh thc khc ca thnh tu chuyn
mn. y l nhng ng li gp khng c t nht (Lin kt nht
vi thc ti.)
Thay th nhng tha mn: y l nhng hnh thc n b cho s
thiu nim vui nhng ni khc. Freud lit k y tt c nhng
hnh thc ca o gic, o tng, bao gm nhit tnh tn gio, tng
tng, trn thot vo ngh thut, v.v.
Say sa, nhim c: chng ta thot khi s kh chu, bt hnh ca
chng ta bng cch qun chng i, trnh chng sang mt bn, v
chng ta quay sang t nhim c bng ru, ma ty, v.v y
chng ta x l nhng triu chng, kt qu (bt hnh ca chng ta),
khng phi nguyn nhn (nhng l do ca bt hnh). Nh nhng
chin lc n trnh v t chi, T nhim c c th lm tng bt
hnh thc s chng ta vn mun ph v. (Xa thc ti nht).
Nhng phn ng in hnh ca nhu cu ca lc th ny v t bo
v trc s bt mn:
1) rt lui = nhng ngi sng n dt, sng kh hnh, nh cuc sng
ca nhng o s, tu s trong nhng tn gio; git cht bn nng;
2) tip tc tn cng = nhng con ngi ca hnh ng, nh nhng

chnh tr gia, nhng nh ci, vv; kim sot bn nng;


3) hon chuyn hoc thng hoa = tm kim lc th thng qua nhng
ngun thay th m trong ngi ta c kim sot hn, chng hn
nh kho cu khoa hc, truy tm kin thc..vv, thay th hon
chuyn tha mn, i nhng con ng c ch vi nhng li d
dng t c hn;
4) thot vo o tng = tng tng, tn gio, nhng thuc c
dc tnh tc dng no thc, vv;
5) p dng mt thi "thm m" = nui dng mt tnh yu vi
v p (thc cht l mt s hi lng thay th), ngh thut, mt
cch thc c th cho vic tm kim s hi lng = tm nhng g p
trn th gii, nhn thy kha cnh tch cc ca tt c mi th; thi cc ru khng b vi mt na, nhng cn y mt na.
6) m ly hoc thay i th gii: chuyn sang hot ng t thin v
nhng hnh thc tham gia vo s chm sc th gii v x hi =
chuyn Eros vo Caritas, tnh yu i ng v quan tm phng s
nhn loi; lm vic ci thin thc ti, lm bt i nhng c hi
v iu kin gy bt hnh cho tt c con ngi.
[13] Reality principle nguyn tc thc t - Nguyn tc thc t:
Mt khi nim khc na ca Freud: nguyn tc thc t l v thng
c thc s ca nhng hnh ng c ego thc hin, v lun lun
phn i li nguyn tc lc th ca Id. Vai tr ca n c th xem
nh p t mt iu chnh trn nguyn tc lc th, thng l c
gng ha gii nhng ham mun ca id vi thc t; do n c tnh
ton n nhng nh hng ca th gii bn ngoi.
Nguyn tc thc t l mt trong hai nguyn tc chnh chi phi hot

ng ca no thc. N ch nh nhn thc cn thit ca tm l v


nhng thng tin lin quan n thc ti v ng tng phn vi
nguyn tc lc th tm kim vic bung x hoc loi b nhng cng
thng bng mi gi. Mc d nhng nguyn tc thc t c chnh
thc a vo vn t vng ca Freud vo nm 1911 (Formulations
on the Two Principles of Mental Functioning n c th c tm
thy dng tim n trong nhng suy ngh ca ng t sm hn
(Project for a Scientific Psychology - 1895)
S cn thit cho mt khi nim nh vy pht sinh ti thi im
nh l mt kt qu ca mt mu thun ni b trong nguyn tc lc
th, hoc c th hn, trong khi nim hon thnh mong mun bng
o gic, c xu hng nh la b my tm thn v lm n tn
thng khi to ra mt s tha mn h o gi to, ch khng thc
ti.
[14] [Cf. Formulations on the Two Priciples of Mental
Functioning (1911b), Standard Ed., 12 222-3]
[15] saurians
[16] [mt cc ch v vn c Freud thm vo nm 1907,
trong on F ca chng cui ca The Psychopathology of
Everyday Life (1901b), Standard Ed., 6, 274-5]
[17] [Da trn The Cambridge Ancient History, 7 (1928): The
Founding of Rome, Hugh Last]
[18] Narcissism: Thut ng narcissism, nh ni dung cu chuyn
Narcissus trong thn thoi Hy Lp, ch tnh yu vi chnh mnh, tyu-mnh. Khi nim ny c gii thiu trong cng trnh ca
Freud mt thi gian ngn trc khi xut bn On Narcissism: An

Introduction (1914c). Bi vit ny l mt phn ng vi bn vn


lin quan: nhng kh khn gp phi trong phn tm hc trong khi
lm vic vi neurotics, nhng tranh ci vi Jung,
ngi bo v tng v s hip nht ca nng lng tm l (unity
of psychic energy), tranh lun vi Adler v vai tr ca phn i
nam tnh (masculine protest) trong s hnh thnh triu chng, v
trn tt c l s quan tm ngy cng tng ca Freud v nhng bnh
ri lon tm thn (psychoses), m ng cho vic nghin cu ego
(1923a).
a ra khi nim ca qu-yu-ch-mnh, Freud (1914c) c nh
cho thy bn hin tng khc nhau c lin quan nh th no:
narcissism nh s suy bi, lm ng v tnh dc; narcissism nh
mt giai on pht trin tm l; narcissism l s truyn ngh lc
cho libido; v narcissism l s la chn i tng. ng cng m t
mt ego l tng l ngi tha k ca narcissism tr con v nh
mt c nng tm linh t-quan st. Hai khi nim ny s c Freud
v sau khai trin chi tit.
Trong trng hp ca narcissism l s la chn i tng: mt
ngi yu thng (a) nhng g l chnh hn (tc l chnh ngi
y), (b) nhng g hn l, (c) nhng g bn thn hn mun ging
nh, tr nn, s l, (d) ngi no tng l mt phn ca chnh
hn.
[19] Coenaesthesias hay coenesthesia, coenesthesis, cenesthesia,
cenesthesis
[20] ting c trong bn Anh ng: . . . Es freue Sich. Wer da
atmet rosigten im Licht. Schiller - Der Taucher

Sigmund Freud - Vn minh v nhng Bt mn t n (3)


Vn minh v nhng Bt mn t n

Sigmund Freud
(1856 1939)
Das Unbehagen In Der Kultur (Vienne, 1929).
Civilization and Its Discontents (1930)
(tip theo)
Chng II
Trong Tng lai ca mt o tng ca ti, ti quan tm rt t v
nhng ngun su xa nht ca xc cm tn gio, khng nhiu nh v
nhng g con ngi thng thng hiu tn gio ca mnh vi h
thng nhng gio l v nhng ha hn vn mt mt gii thch cho
hn nhng cu kh hiu ca th gii ny vi s ton vn ng
thm thung, v mt kia, m bo vi hn rng mt Gt ph tr [1]
cn thn s di theo cuc i ca hn, v s n b cho hn trong
mt i sng tng lai bt k tht bi no hn chu kh ni y.
Con ngi thng thng khng th tng tng Gt ph tr ny
mt cch no khc hn trong hnh nh ca mt ngi cha v i cao
vi. Ch c mt hu th nh vy mi c th hiu c nhu cu ca
con ci ca loi ngi, v c th lm mm lng c bng li cu
nguyn ca h, v ngi ngoai bt gin d bi nhng du hiu ca s
hi hn ca h.
Ton b s vic r rnh rnh l qu i tr con, qu i xa l vi
thc ti, n ni vi bt c ai c mt thi thn thin vi nhn
loi l au n khi ngh rng i a s nhng k trong t sinh s
khng bao gi c th vt ln trn quan im ny ca i sng.
iu li cn xu h hn na khi khm ph c mt s ln n nh
th no gm nhng ngi ng sng ngy nay, nhng ngi

khng th ch thy rng tn gio ny l khng bin h, bo v c,


tuy nhin c gng bo v n tng mnh mt, trong mt lot
nhng hnh ng tho chy chng tr sau lng ng khinh.
Mt ngi s thch ln vo gia hng ng ca nhng tn ng hu
gp nhng trit gia ny, l nhng ngi ngh rng h c th gii cu
Gt ca tn gio bng cch thay th ng vi mt nguyn l tru
tng, m o n hin, khng c tnh ngi, v ni vi nhng tn
nhng li cnh co: Ngi ch ly tn ca ng l Gt ca
ngi lm chuyn chi. V nu mt vi trong s nhng ngi
tn tui ca qu kh hnh ng cng mt li, khng th gi th
d v h lm mt trng dn: chng ta bit ti sao h buc
phi th.
Chng ta hy cng tr li vi con ngi thng thng v vi tn
gio ca anh ta - tn gio c nht vn n phi mang tn gi .
Vic u tin m chng ta ngh n l cu ni quen bit ca mt
trong nhng nh th ln v nh t tng ca chng ta lin quan n
quan h gia tn gio vi ngh thut v khoa hc:
Ai l ngi s hu khoa hc v ngh thut cng c tn gio;
Nhng ai l ngi khng s hu mt no c trong hai, hy hn
c tn gio! [2]
Cu ni ny, v mt mt, v mt phn gia tn gio v hai thnh
tu cao nht ca con ngi, v mt kia, khng nh rng, i vi gi
tr ca chng trong i sng, nhng thnh tu v tn gio c th
i din hoc thay th ln nhau. Nu chng ta khi u cng nh
tc mt khi con ngi thng thng (ngi khng c khoa hc

m cng chng c ngh thut) tn gio ca anh ta, chng ta r rng


s khng c uy tn nh th v pha chng ta.
Chng ta s chn mt li c bit a chng ta n gn hn mt
s hiu bit gi tr nhng t ca ng. i sng, nh chng ta thy,
n qu kh cho chng ta; n mang n cho chng ta qu nhiu
nhng au n, nhng tht vng v nhng cng vic khng th lm
c. Ng hu gnh vc n, chng ta khng th min tr nhng
bin php xoa du au. Chng ta khng th lm m khng c
nhng xy dng ph tr, nh Theodor Fontane [3] bo chng ta.
C l c ba bin php ging nh th: nhng tiu khin mnh m,
vn lm kh s ca chng ta nh i; nhng tha mn thay th, vn
lm gim thiu n, v nhng cht say sa, lm cho chng ta v cm
vi n. M t iu g thuc loi ny l khng th thiu [4].
Voltaire c nhng tiu khin lm khuy kha tr no khi ng kt
thc Candide vi li khuyn mi ngi hy trng ta vn cy ca
mnh; v hot ng khoa hc cng l mt s tiu khin ca loi ny.
Nhng tha mn thay th, nh c ngh thut cung cp, l nhng
o tng tri ngc vi thc ti, nhng chng khng km hiu qu
tm l cht no, nh vo vai tr m fantasy [5] m ng trong
i sng tinh thn. Nhng cht say sa nh hng n c th ca
chng ta v thay i ha hc ca n. khng l vn n gin
xem tn gio c v tr ca n u trong chui ny. Chng ta
phi nhn ra ngoi xa hn.
Cu hi v mc ch ca i ngi c nu ln nhiu ln khng
m ni; n vn cha tng bao gi nhn c mt cu tr li tha
ng, v c l s khng nhn c ly mt. Mt vi trong nhng

ngi hi cu hi , thm rng nu nh kt qu xoay thnh i


sng khng c mc ch, n s mt ht tt c gi tr vi h. Nhng
e da ny khng thay i c g.
C v, v ngc li, nh th ngi ta c mt quyn gt b cu hi,
bi v n c v xut pht t s t cao t ph ca con ngi, nhiu
nhng biu hin khc ca n chng ta quen thuc ri.
Khng c ai ni v mc ch ca i sng ca loi vt, tr khi, c
l, n c th c gi nh nm trong t th phc v cho con ngi.
Nhng quan im ny cng khng bin h c, v c nhiu loi
ng vt m con ngi khng th lm c g c, ngoi tr vic m
t, phn loi, v nghin cu chng; v v s loi ng vt trn
thot ngay c iu ny, bi v chng tn ti v tr thnh tuyt
chng trc khi con ngi t mt nhn chng.
Li mt ln na, ch tn gio c th tr li cu hi v mc ch ca
i sng. Ngi ta kh c th sai lm khi kt lun rng tng i
sng c mt mc ch l chm v ni vi v ch c trong h thng
tn gio.
Do chng ta s chuyn n cu hi km tham vng hn v
nhng g l mc ch v nh ca i sng ca con ngi qua ng
x ca h t cho thy. H i hi g t i sng v mong t c
g trong ? Cu tr li cho iu ny kh c th b nghi ng. H
dn nhm vo hnh phc; h mun tr nn hnh phc v gi tip
c nh vy. N lc ny c hai mt, mt mc tiu tch cc v
mt tiu cc.
Mt mt, n hng mc tiu n mt s vng mt ca au n v
kh chu bc mnh, v mt kia, hng n kinh nghim c nhng

xc cm mnh m ca khoi tr sung sng. Trong ngha hp hn


ca n, t hnh phc ch lin quan n iu sau. Ph hp vi s
phn i ny trong mc tiu ca mnh, hot ng ca con ngi
pht trin theo hai hng, tng ng khi n tm kim nhn ra trong chnh yu, hoc thm ch ch chuyn vo - mt trong hai mc
tiu ny.
Nh chng ta thy, nhng g quyt nh mc ch ca i sng ch
n gin l chng trnh ca nguyn tc lc th. Nguyn tc ny chi
phi hot ng ca b my tr no t khi u. Khng th c nghi
ng no v s hu hiu ca n, v du chng trnh ca n l
bng bnh tranh chp vi ton b th gii, vi nhng cc ln cng
nhiu nh vi nhng cc nh. Khng c c hi no c v s n
thc hin c cho xong ht; tt c nhng quy nh ca v tr chy
ngc chiu vi n. Ngi ta cm thy nghing v ni rng ch nh
con ngi s c vui sng khng c gm trong k hoch
ca Sng to.
Nhng g chng ta gi l s vui sng trong ngha cht ch nht,
n t s tha mn (tt nht l t ngt) ca nhng nhu cu vn
chng b ngn dn n mt mc cao, v l t bn cht ca
n, n ch c th c c nh mt hin tng tng on, khng
lin tc.
Khi bt k tnh hung no c nguyn tc lc th mong mun v
c ko di, n ch to ra mt xc cm tha mn du nh. Chng ta
c to dng n ni chng ta ch c th rt ra c vui th
mnh lit t mt tng phn, v rt t t mt trng thi ca nhng
s vt [6].

Th nn nhng kh nng ca chng ta v hnh phc l b s to


dng ca chng ta hn ch ri. Khng-vui-sng th tri qua rt t
kh khn hn. Chng ta b e da vi au kh t ba hng: t c
th ca ring chng ta, cui cng tt phi thi ra v phn hy, v
thm ch n li khng th khng i km au n v khc khoi nh
nhng du hiu bo trc; t th gii bn ngoi, c th cung n
chng li chng ta vi nhng sc mnh p o v tn nhn ca tn
ph; v cui cng t nhng quan h ca chng ta vi nhng con
ngi khc.
S au kh n t ngun cui ny c l vi chng ta l au n hn
so vi bt k ngun no khc. Chng ta c xu hng xem n nh
mt loi thm tht v c, mt ph kin tha thi, mc d so vi
au kh n t u u khc, n khng th l km bt k tnh nh
mnh khng th trnh c no.
l khng t hi, nu di p lc ca nhng kh nng ca au
kh ny, con ngi thnh thi quen iu ha nhng tham vng ca
mnh vi hnh phc - cng ng nh nguyn tc lc th, qu tht
vy, di nh hng ca th gii bn ngoi, t n thay i thnh
nguyn tc thc t khim tn hn - , nu mt ngi ngh mnh hnh
phc ch n thun l trnh khi s bt hnh, hoc cn c
sng st sau au kh ca mnh, v nu trong tng qut, cng vic
trnh au kh y cng vic nhn vui sng ra sau hu trng.
Suy tng phn nh cho thy s hon thnh cng vic ny c th
c gng gi theo nhng con ng rt khc nhau, v tt c nhng
con ng ny c nhiu trng phi khc nhau ca khn
ngoan th gian khuyn bo gii thiu, v c nhiu ngi a vo

thc hnh.
Mt s tha mn khng b hn ch vi mi nhu cu trnh by chnh
n nh l phng php hp dn nht dn o i mt ngi,
nhng n c ngha t vui th trc thn trng, v chng my chc
mang hnh pht ring ca n li.
Nhng phng php khc, trong trnh kh chu khng vui l
mc ch chnh, c phn bit theo ngun gc ca s kh chu
khng vui m ch ca h ch yu quay hng v. Mt vi nhng
phng php ny l cc oan v mt vi l n ha; mt vi l mt
chiu, v mt vi tn cng vn nhiu im cng mt lc.
Chng li au kh vn c th n vi mt ngi t nhng quan h
con ngi, s phng chng sn sng nht l t nguyn cch ly, gi
mnh xa cch ngi khc. Hnh phc c th t c dc theo li
ny, nh chng ta thy, l hnh phc ca s tnh lng. Chng li
th gii hi hng bn ngoi, mt ngi ch c th bo v chnh mnh
bng mt vi loi thuc kiu quay i cho xa khi n, nu ngi ta
nh gii quyt cng vic t mt mnh.
C , qu tht vy, li khc v tt hn: l tr nn mt thnh
vin ca cng ng nhn loi, v vi s gip ca mt k thut
c khoa hc hng dn, xem xt s tn cng chng tr thin
nhin v t thin nhin di ch con ngi. Sau , mt ngi
lm vic vi tt c, v li ch ca tt c. Nhng nhng phng php
ng ch nht ca s ngn trnh au kh l ca nhng phng
php m chng tm cch nh hng n c cu sinh vt ca chng
ta.

Trong phn tch va mi qua, tt c kh au l khng c g khc


hn ngoi s xc cm, n ch tn ti chng no chng ta cm thy
n, v chng ta ch cm thy n trong h qu ca nhng ng li
nht nh, trong cu trc sinh vt ca chng ta b quy nh.
Th sng nht, nhng cng hiu qu nht trong nhng phng
php to nh hng ny l mt phng php ha hc ung cht
gy say. Ti khng ngh rng c bt c ai hon ton hiu c c
ch ca n, nhng mt s kin l c nhng cht l, khi hin din
trong mu hoc m t bo, trc tip gy cho chng ta nhng cm
gic thch th, v chng cng thay i nhng iu kin qun tr s
nhy cm ca chng ta khin chng ta tr thnh khng c kh nng
tip nhn nhng xung lc khng thch th.
Hai hiu ng khng ch xy ra ng thi, nhng dng nh rng
buc mt thit vi nhau. Nhng phi c nhng thc cht trong kt
cu ha hc ca c th ca chnh chng ta, chng c nhng tc dng
tng t, bi v chng ta bit t nht mt trng thi bnh l, mania
[7], trong mt iu kin tng t nh say sa pht sinh m
khng c cho ung bt k loi thuc ung say sa c hi no.
Bn cnh iu ny, i sng tinh thn bnh thng ca chng ta
trng by nhng dao ng gia mt thot m tng i d dng
ca nim vui v mt thot m tng i kh khn, song song vi
iu c mt gim bt i hoc mt tng ln s cm th vi kh
chu khng vui. Rt ng tic kha cnh nhim say sa ny ca tin
trnh tr no cho n nay trnh thot nghin cu khoa hc.
Dch v em li t nhng mi cht lm say sa [8] ny trong phn
u cho hnh phc, v trong gi au kh cch mt khong xa, l

c c vng rt cao nh mt phc li m nhng c nhn v v


m ng u nh nhau cho chng mt ch vng chi trong nn
kinh t ca libido [9] ca h. Chng ta n nhng mi cht lm say
sa loi ging nh vy khng ch n thun l thu hoch trc tip
ca nim vui, nhng cng cn mt mc c lp vi th gii bn
ngoi c khao kht rt ln. Bi v ngi ta bit rng, vi s gip
ca cht nh chm nhng bn lng [10] ny, mt ngi bt
k lc no cng c th rt khi p lc ca thc ti, v tm tr n
trong mt th gii ca mt ngi ring, vi nhng iu kin tt hn
v s nhy cm.
Nh c bit r, chnh l do thuc tnh ny ca nhng cht gy
say n cng quyt nh s nguy him v gy thng tch ca
chng. Chng c trch nhim, trong nhng trng hp nht nh,
cho s ph phm v ch mt phn chia ln ca sinh lc vn c th
c s dng vo s ci thin ca m ng nhn loi.
Cu trc phc tp ca b my tr no ca chng ta, tuy nhin, chp
nhn c ton b mt s nhng nh hng khc. Cng ng nh khi
mt tha mn ca bn nng em hnh phc n cho chng ta, nn
kh au khc hi sinh ra cho chng ta nu th gii bn ngoi
chng ta thiu n, nhn i, nu n t chi khng tha mn chn
ngy nhng nhu cu ca chng ta. Do ngi ta c th hy vng s
thot khi c mt phn ca nhng au kh ca ngi ta, bng
cch nh hng trn nhng xung ng bn nng.
y l loi bo v chng au kh thi khng cn c p dng cho
b my cm gic, n tm cch lm ch nhng ngun gc bn
trong ca nhng nhu cu chng ta. Hnh thc cc oan ca iu

ny l nguyn nhn xy ra lm git sch nhng bn nng, nh c


s khn ngoan th gian ca phng ng k n, v c thc
hnh trong Yoga.
Nu nh n thnh cng, l s tht, sau ch th cng t b tt
c nhng hot ng khc na - ng hy sinh i mnh, bng con
ng khc, v mt ln na ng ch t c hnh phc ca s tnh
lng. Chng ta theo con ng tng t, khi mc tiu ca chng ta
t cc oan hn, v chng ta ch th c gng kim sot i sng bn
nng ca chng ta. Trong trng hp , nhng yu t kim sot l
nhng tc lc tinh thn cao hn, vn t thn chng l i tng ca
nguyn tc thc t.
y, mc tiu ca s tha mn l hon ton tt c tuyt khng c
ngha bung b; nhng mt s lng nht nh ca s bo v chng
li au kh c nm gi, trong s khng-tha mn , au n
khng phi chu cm nhn n th, nh trong trng hp ca
nhng bn nng gi ph thuc nh trong nhng trng hp ca
nhng khng-b-cm-on. Nh chng li iu ny, c mt gim
thiu khng chi ci trong tim nng ca vui hng thch th. Xc
cm v hnh phc xut pht t s tha mn ca mt thc y c
tnh bn nng man d, khng un nn, n t ego, th d di hn
khng th snh vi ci xut pht t mt s tha mn n ngy mt
bn nng c thun ha. Nhng khn cng c ca nhng
bn nng i try, v c l s hp dn ni chung ca nhng th b
cm, tm thy mt gii thch v li hi hn thit y.
Mt k thut khc ngn chng au kh l s dng nhng
chuyn dch v tr ca libido, vn b my tr no ca chng ta cho

php lm, v qua chc nng ca n thu gt c s mm do rt


nhiu. Cng vic y l l chuyn i nhng mc tiu bn nng
theo mt cch sao cho chng khng th tri ln va u vi tht
vng t th gii bn ngoi. Trong iu ny, s thng hoa ca nhng
bn nng [11] gip tay h tr ca n. Ngi ta gt hi c nhiu
nht, nu nh ngi ta c th nng cao y nng sut ca nim
vui t nhng ngun ca cng vic thuc v tinh thn v tr tu. Khi
c nh vy, s phn t c th lm c g vi mt ngi.
Mt s tha mn ca loi ny, chng hn nh nim vui ca mt
ngh s trong sng to, trong vic em cho ra khi lng nhng
tng tng l lng ca ng, hoc ca mt nh khoa hc trong vic
gii quyt vn hay khm ph nhng s tht, c mt tnh cht
c bit m chng ta chc chn mt ngy s c th m t trong
nhng thut ng khoa l thuyt c on tm l [12].
Lc ny y, chng ta ch c th ni tng trng rng nhng tha
mn nh vy c v thanh hn v cao hn. Nhng cng ca
chng l du nh so vi ca nhng c ngun gc t tha mn chn
ngy nhng xung ng bn nng th d v nguyn s; n khng lm
chn ng sinh mng vt l ca chng ta. V im yu ca phng
php ny l n khng p dng c mt cch tng qut: ch vi
mt s t ngi c th t n n.
N tin gi nh l bao hm mt s hu ca nhng phn bi v
nhng qu tng c bit, vn vi bt k mc thc t no, chng
l rt xa mi thnh ph thng. V ngay c vi mt s t ngi qu
thc s hu chng, phng php ny khng th em cho s bo v
hon ton khi kh au. N khng to ra o gip khng th xuyn

thng no chng li nhng mi tn ca s mnh, v n c thi


quen tht bi khi ngun gc ca kh au l c th ca ring ca mt
ngi [13].
Trong khi trnh t ny r rng cho thy mt d nh lm mt
ngi c lp vi th gii bn ngoi, bng tm kim s tha mn
bn trong, nhng tin trnh thuc v tinh thn, trnh thc tip theo
s em phi ra nhng c trng li cn mnh m hn. Trong n,
s lin kt vi thc ti vn cn lng lo hn nhiu na, tha mn l
thu c t nhng o tng, chng c nhn thc nh th khng
c s khc bit gia chng v thc ti c cho php can d vi s
vui hng.
Khu vc m t nhng o tng ny ni ln l i sng ca s
tng tng; vo thi gian khi s pht trin ca thc v thc ti
xy ra, khu vc ny c by t c min tr khi nhng
i hi ca th nghim-thc ti, v c t ring ra cho mc
ch ca nhng ao-c-mong-tha-mn [14] vn chng l kh
khn thc hin cho c.
ng u trong nhng tha mn ny thng qua fantasy l s vui
hng ca nhng tc phm ngh thut mt thch th vui hng,
vn do tc nhn ca ngh s, c lm cho ngay c nhng ngi t
h khng thuc gii sng to cng tip cn c [15]. Ai l ngi
c th tip th c nh hng ca ngh thut khng th t mt
gi tr qu cao cho n nh l mt ngun vui v an i trong i sng.
D sao i na, s gy m nh gy ra trong chng ta bng ngh thut
khng c th lm hn c ngoi em ra mt rt lui tm thi ngn
ngi khi p lc ca nhng nhu cu ca sng cn, v n khng

mnh lm cho chng ta qun i au kh thc s.


Mt trnh t khc, hot ng y nng lc mnh m hn v thng
qun ton din hn. N nhn thc ti nh l k ch c nht, v
nh ngun gc ca tt c mi kh au, vn khng th no c th
sng c vi n, th nn ngi ta phi ct t tt c nhng quan
h vi n, c th ngi ta mi c hnh phc d l trong cch bt k
no i na. V o s n tu quay lng ng li vi th gii, v s
khng c trao i mc c no vi n. Nhng ngi ta c th lm
nhiu hn th; ngi ta c th c gng ti to th gii, xy ln
thay vo trong ch ng ca n mt th gii khc, trong nhng
nt c bit no ca n khng th chu ng c b loi b, v
thay th bng nhng ci khc ph hp vi mong c ca ring mt
ngi.
Nhng bt c l ai, trong thch thc tuyt vng, bt u hnh trnh
trn li ny n hnh phc, nh mt quy lut s khng t c
g c. Thc ti l qu mnh vi anh ta. Anh tr thnh mt ngi
in, mt ngi trong hu ht mi phn khng tm thy c mt
ai gip anh trong vic thc hin qua trn nhng o tng ca anh
ta.
Tuy nhin, iu c xc nh l mi ngi trong chng ta hnh x
trong mt cch, di ci nhn ca ngi khc, nh mt k b bnh
hoang tng [16], sa cha mt vi kha cnh ca th gii vn anh
ta khng th chu ng c, bng s xy dng mt ao c v a
o tng ny vo trong thc ti.
Mt tm quan trng c bit gn vi trng hp vn trong c
gng ny nhm kim chc mt chc chn ca hnh phc, v mt bo

v chng li au kh, qua mt s trn khun c li o tng cho


thc ti, c mt s lng ng k con ngi ni chung em thc
hin. Nhng tn gio ca nhn loi phi c xp vo trong s
nhng o tng ca qun chng thuc v loi ny. Khng mt ai,
khng cn phi ni, l ngi chia s mt o tng tng bao gi
cng nhn n l nh th.
Ti khng ngh rng ti thc hin mt lit k y nhng
phng php, vn qua chng con ngi gng gi dnh hnh
phc v gi au kh xa, v ti cng bit na, rng cht liu c
th c sp xp mt cch khc i. M t trnh t ti vn cha
cp - khng phi ti qun n, nhng v n s l quan tm ca
chng ta sau ny trong mt kt ni khc.
V lm sao ngi ta li c th qun c, trong tt c nhng g
khc, k thut ny trong ngh thut sng? N ni bt d thy v
mt s kt hp ng ch nht ca nhng tnh nng c trng.
Cng th, d nhin n c mc tiu nhm lm cho ch th c lp vi
S Phn [17] (tt nht l gi n nh th), v n cui cng , n
tm ra ch ca s tha mn trong nhng tin trnh tr no ni b,
trong khi lm nh vy, em s dng s chuyn i ca libido m
chng ta ni.
Nhng n khng quay lng li vi th gii bn ngoi; tri li, n
bm vo nhng i tng thuc th gii v thu nhn c hnh
phc t mt quan h xc cm vi chng. Cng khng phi n hi
lng vi mc tiu nhm mt s trnh kh chu khng vui - mt mc
ch, nh chng ta c th gi n, thuc s cam chu mt mi; n
vt qua iu ny bng cch khng ch nhiu v khng gi cht

vi ci nguyn bn, phn u y am m cho mt thc hin tch


cc ca hnh phc. V c l n thc s n gn vi mc tiu ny
hn bt k phng php khc.
Tt nhin, ti ng ni v cch sng vn n ly tnh yu lm
trung tm ca tt c mi th, vn n tm kim tt c s tha mn
trong yu thng v c thng yu. Mt thi tm l thuc
loi ny t nhin n vi tt c chng ta; mt trong nhng hnh
thc m trong tnh yu t n th hin - tnh yu tnh dc [18] cho chng ta kinh nghim mnh m nht ca chng ta v mt
cm gic trn ngp lc th, v nh th trang b cho chng ta vi
mt m hnh trong sn tm hnh phc ca chng ta.
Cn iu g t nhin hn l chng ta nn kin tr khi tm kim hnh
phc dc theo con ng m chng ta u tin trn chm mt
n? Mt yu ca k thut sng ny d dng nhn thy; nu khng
khng c con ngi no s ngh n vic b con ng n hnh
phc ny vi bt k g khc. l chng ta khng bao gi b ng
khng phng v n th trong chng li au kh, nh khi chng ta
yu thng, khng bao gi b bt hnh trong bt lc khng sao gip
c n th, nh khi chng ta nh mt i tng yu thng
ca chng ta, hay tnh yu ca n. Nhng iu ny khng gt b i
k thut sng da trn gi tr ca tnh yu nh l mt phng tin
hnh phc. C nhiu hn na ni v n. (Xem di y
chng V)
T y, chng ta c th tip tc xem xt trng hp th v, trong
hnh phc trong i sng l ch yu tm trong vic vui hng v
ci p, bt c ch no v p t trnh by vi nhng gic quan ca

chng ta v phn on ca chng ta - v p ca nhng hnh dng


v ng tc ca con ngi, ca nhng i tng v nhng phong
cnh thin nhin, v ca nhng sng to ca ngh thut v ngay c
ca khoa hc.
Thi thm m ny cho mc tiu ca i sng cung cp rt t bo
v chng li nhng mi e da ca au kh, nhng n c th b p
rt ln lao. Vic vui hng ci p c mt phm cht gy ng c
nh, c th ca xc cm. Ci p khng c cng dng r rng; cng
chng c bt k nhu cu r rng no v vn ha cho n. Th nhng
vn minh khng th khng c n.
Khoa hc v thm m iu tra nhng iu kin theo nhng s
vt c cm thy l p, nhng n khng c kh nng a ra
bt k gii thch no v bn cht v ngun gc ca ci p, v ging
nh thng thng xy ra, thiu thnh cng c giu di mt
dng tun chy nhng t vang di v trng rng. ng tic, khoa
phn tch tm l cng chng c cht g ni v ci p c. Tt c
nhng g c v chc chn l s bt ngun ca n t lnh vc ca xc
cm tnh dc.
Tnh yu v ci p xem ra l mt th d hon ho v mt thc y
b c ch trong mc tiu ca n. Ci p v thu ht [19] l
nhng thuc tnh ban u c gn vo i tng tnh dc. iu
ng c ghi nhn li, l t thn nhng b phn sinh dc, nh
tng ca chng l lun lun phn khch, tuy nhin hu nh khng
bao gi c nh gi l p; thay vo , phm cht thuc v p
dng nh gn vo nhng c tnh tnh dc th yu hng nh no
.

Mc d lit k ca ti khng y . Ti s liu lnh vi mt t


nhn xt nh mt kt lun cho s thm d ca chng ta. Chng
trnh ca lm tr nn hnh phc, vn nguyn tc nim vui p t
trn chng ta, khng th hon thnh c, th nhng chng ta phi
khng ng vy, chng ta khng th - bung b nhng n lc ca
chng ta mang n gn n hn s hon thnh bng vi phng
tin ny hay khc.
Nhng li rt khc nhau c th c ly trong hng , v chng
ta c th dnh u tin hoc l cho kha cnh tch cc ca mc tiu,
l dnh ly nim vui, hoc v kha cnh tiu cc ca n, l
ca trnh n kh chu khng vui. Khng bng mt li no trong s
ny chng ta c th t c tt c nhng g chng ta ao c.
Hnh phc, trong ngha gim thiu, trong chng ta nhn nhn
n nh c th c c, l mt vn ca kinh t ca libido tng c
nhn. Khng c quy tc vng p dng chung cho tt c mi ngi:
mi ngi phi tm ra cho chnh mnh xem ng ta c th c cu
trong thi thc c bit c th no [20]. Tt c mi loi ca nhng
thnh t khc nhau s hot ng ch o la chn ca ng ta.
N l mt cu hi v bao nhiu tha mn thc s ng ta c th
mong i ly c t th gii bn ngoi, xa n u ng b dn i
lm chnh ng c lp vi n, v cui cng, bao nhiu sc mnh ng
cm thy ng c thay i th gii cho thch hp vi nhng c
mun ca ng. Trong iu ny, th cht tm thn ca ng s ng
mt phn quyt nh, khng m xa gi ti nhng hon cnh bn
ngoi.
Mt ngi l ngi u thng v gi tnh nhc dc [21] s dnh

chn la u tin cho nhng quan h xc cm ca mnh vi ngi


khc; con ngi qu-yu-ch-mnh [22], ngi nghing v t ch
c lp, s tm kim nhng tha mn chnh ca mnh trong nhng
tin trnh tr no bn trong ng ta; con ngi ca hnh ng s
khng bao gi bung b th gii bn ngoi m ng c th th sc
mnh ca mnh trn n [23].
i vi loi th hai ca nhng loi ny, bn cht ca nhng ti
nng ca ng ta, v s lng ca s thng hoa bn nng m ra cho
ng ta, s quyt nh u l ch ng s t nh nhng ch tm ca
mnh. Bt k la chn no nu c y n mt cc oan s b
trng pht bng cch phi m c nhn vi nhng nguy him vn
chng ni ln nu nh mt k thut ca sinh sng c chn
nh l mt c nht khng no khc, li t ra khng tha ng.
Cng ng nh mt doanh nhn thn trng trnh buc tt c vn
ca mnh vo ch mt doanh nghip, th nn, c l s khn ngoan
ca th gian s khuyn chng ta ng tm ton b s hi lng ca
chng ta t ch mt nguyn vng ao c duy nht.
S thnh cng ca n khng bao gi chc chn, bi v iu ph
thuc vo s hi t ca nhiu yu t, c l trn khng g nhiu hn
l trn kh nng ca th cht tm linh thch ng nhng chc nng
ca n vi mi trng, v sau khai thc mi trng cho mt
thu hoch ca nim vui.
Mt ngi l k c sinh ra vi mt th cht bn nng bt li c
bit, v l ngi khng c hp thc tri qua s chuyn i v
sp xp li nhng thnh phn libido ca mnh vn chng l khng
th no thiu c cho nhng thnh tu sau , s thy kh khn

t c hnh phc t nhng tnh cnh bn ngoi ca mnh, c


bit l nu ng phi i mt vi nhng nhim v thuc loi mt vi
kh khn.
Nh l mt k thut cui cng ca sinh sng, vn n t nht s
mang li cho ng ta nhng tha mn thay th, ng c cung cp
mt th trn chy vo nhng bnh thn kinh - mt trn chy m
ng thng hon thnh khi ng vn cn tr. Ngi nhn thy theo
ui hnh phc ca mnh khng i n g c trong nhng nm v
sau vn c th tm thy s an i trong thu hoch nim vui t say
sa ng c mn tnh; hoc ng ta c th bt u trn n lc tuyt
vng s ni lon xem thy trong mt bnh nhn psychosis [24].
Tn gio hn ch cuc chi ny ca la chn v thch ng, v n p
t cng nh nhau trn tt c mi ngi, li i ring ca n n s
th nhn hnh phc v phng chng au kh. K thut ca n bao
gm trong s dm gi tr ca i sng xung thnh chn nn, v bp
mo bc tranh th gii thc ti trong mt phng cch huyn
tng vn tin gi nh mt s da dm trn tr thng minh.
Vi gi ny, bng cch p buc gn cht chng trong mt trng thi
tinh thn u tr tr con, v bng cch li ko chng vo mt huyn
tng ca m ng, tn gio thnh cng trong vic trnh cho
nhiu ngi mt bnh neurosis [25] c nhn. Nhng hu nh khng
c c bt c g khc hn na.
Nh chng ta ni, c nhiu li vn chng c th dn n hnh
phc loi nh con ngi c th t c, nhng chng c li no
vn c th l th vi s chc chn. Ngay c tn gio cng khng th
gi li ha ca n. Nu k tin tng cui cng thy chnh mnh

buc phi ni v nhng lnh truyn khng th hiu c ca


Gt, ng ng th nhn rng tt c nhng g cn li vi ng ta nh
mt s an i kh hu cui cng, v ngun ca hoan lc trong s
kh au ca ng l mt s tun phc v iu kin. V nu nh ng
ta c sa son vi iu , c l ng c th trnh cho chnh
ng li i vng ng lm.
Chng III
Thm d ca chng ta lin quan n hnh phc cho n y
khng dy chng ta nhiu nhng g m khng l kin thc ph
thng ri. V ngay c nu chng ta t tin n vn ti sao l
qu kh cho con ngi c hnh phc, dng nh khng c nhiu
trin vng hn hc hi c bt c g mi.
L Dn Bn tm dch - bn nhp th nht
(Aug/2011)
(Cn tip...)
http://chuyendaudau.blogspot.com/
http://chuyendaudau.wordpress.com
[1] Providence
[2] ting c trong bn Anh ng: Wer Wissenschaft und Kunst
besitzt, hat auch Religion; - Wer jene beide nicht besitzt, der habe
Religion! Goethe, Zahme Xenien IX (Gedichte aus dem
Nachass)

[3] [Vn cha tm c truy ngun c trch dn ny]


[4] [Trong Die Fromme Helene Wilhelm Busch cng ni cng
mt iu trn mt din thp hn: Wer Sorgen hat, hat auch Likor
Ai l ngi c bn tm cng c ru ngt na]
[5] fantasy, hay phantasy : tng tng, nhng v nhng iu
thng khng c c s thc ti. C l chng ta nn dng t
phng-ta-di hay fantasy th gn hn l din dch di dng m
vn cha hon ton st , nu dch l tng tng th qu tng
qut.
[6] [Goethe, thc vy, bo trc chng ta rng khng c g kh
hn phi gnh chu mt lin tc ca nhng ngy ti p.
Alles in der Welt lsst sich ertragen
Nur nicht eine Reibe von schnen Tagen. (Weimar, 1810-12.)
Nhng iu ny c th l mt cng iu, phng i qu mc.]
[7] mania: hng cm - bnh tm thn nh du bng nhng thi k
phn khch, sng khoi, c o gic, v nng ng thi qu (great
excitement, euphoria, delusions, and overactivity). .
[8] Intoxicating media.
[9] Libido: t ca Freud ch nng lc ca thc y tnh dc, nh
mt b phn ca i sng bn nng con ngi. the economics of
libido l thut ng c bit ca ng.
[10] Trong nguyn bn ting c: Sorgenbrecher: ru tiu su.
[11] sublimation of the instincts: s thng hoa nhng bn nng
sublimation ngha ch l nng ln cao n tuyt ho. T Freud
dng ch mt hin tng trong c mt tin trnh chuyn
hng nng lc tm l t kht vng-ego (th d, tha mn tnh dc)

- xem l thp - sang qua s tha mn nhng mc tiu vn ha (th


d, ngh thut, x hi) - xem l cao.
[12] metapsychological: khoa l thuyt c on tm l nghin
cu nhng tin trnh no thc, quan h no thc v c th, nhng
g vt qu kh nng c th nghin cu thc nghim c.
[13] [Trong mt con ngi, khi khng c phn bi c bit ghi r
nh mnh lnh cho thy nhng quan tm thch th ca i sng ca
anh ta s nhn c phng hng no, cng vic ca ngh chuyn
mn thng thng l m ca cho tt c mi ngi c th chi
phn c giao cho n bng li khuyn khn ngoan ca Voltaire
(ni trn).
iu l khng th, trong nhng gii hn ca mt thm d ngn,
tho lun cho y ngha quan trng ca cng vic ca nn kinh
t ca libido. Khng c k thut no khc cho vic tin hnh i
sng gn cht c nhn vi thc ti nh t s nhn mnh trn cng
vic; bi v t nht l cng vic ca anh ta em cho anh mt ch
vng chc trong mt phn chia ca thc ti, trong cng ng con
ngi.
Kh nng n cung cp v s chuyn dch mt lng ln nhng
thnh phn libido, d l qu-yu-ch-mnh (narcissistic), hung hn
(aggressive) hay ngay c nh gi dm (erotic), n vi cng vic ca
ngh chuyn mn, v vi nhng quan h ca con ngi thng ni
vi n, em thm cho n mt gi tr khng c cch no l phi xp
hng th yu, sau nhng g n vui thch nh mt g khng th
thiu c trong s bo tn v bin minh cho s hin hu trong x
hi.

Hot ng ca nhng ngh nghip chuyn mn l mt ngun ca s


tha mn c bit, nu n l mt la chn t do -, ni rng,
nu bng nhng phng tin ca s thng hoa, n lm cho c kh
nng x dng v nhng khuynh hng hin hu, v s dai dng hay
tng cng nhng xung lc bn nng. V tuy th, nh l mt ng
dn n hnh phc, con ngi khng nh gi rt cao vic lm. H
khng c gng theo ui n nh nh l h theo ui nhng kh
nng khc ca s tha mn.
Tuyt i a s ngi ta ch lm vic di p lc ca s cn thit,
v c cm t nhin ny ca con ngi vi s lm vic nu ln
nhng vn x hi kh khn nht.]
[14] fulfilling wishes : nhng ao c mnh m p thng l rt
kh khn, t bit l kh thnh
[15] [Cf. Formulations on the two Principles of Mental
Functioning (1911b) v Lecture XXIII ca tp Introductory
Lectures (1916-17) ca ti]
[16] paranoia
[17] Fate : hiu l s phn nhng g xy ra ngoi s kim sot ca
con ngi gc t Moirae ni dung trong cu chuyn ba ch
em trong huyn thoi Greek: Clotho quay gung ch - l chiu di
i sng ca mi ngi, Lachesis do chiu di cho mi ngi, v
Atropos ct ch - khi mt ngi n lc cht.
[18] sexual love: tnh yu trn c s phi tnh con ngi.
[19] [t ting c Reiz c ngha l kch thch cng nh duyn
dng hay hp dn, thu ht. Freud bin lun cng mt li trong
bn u tin ca tp Three Essays (1905d), Standard Ed., 9,209,

cng nh trong mt cc ch c thm vo cng trnh trn nm


1915, ibid., 156.]
[20] [cch din t y nhc mt cu ni ca Frederick the Great:
trong nh nc ca ta, mi ngi u c th c cu theo cch
thc thi thng ring ca hn. Freud dn cu ny, khng lu
trc trong Lay Analysis (1926e), Standard Ed., 20, 236.]
[21] erotic: c tnh cht gi tnh nhng l tnh dc, thin v dm
ng porn/pornography: dm th gi dc
[22] narcissistic narcissisim: s ch yu mnh nhng qu ng
v thin v hnh th, sc din bn ngoi, yu hnh dnh, tng mo
ca chnh mnh thi qu.
[23] [Freud pht trin xa hn na nhng tng ca ng v nhng
mu ngi khc nhau ny trong lun vn ca ng Libidinal Types
(193a)]
[24] psychosis: thc lon thn kinh (?) mt ri lon trm trng
trong t tng v cm xc b qu h hi nn mt ht kh nng
tip xc vi thc ti bn ngoi.
[Cc ch thm 1931: Ti cm thy buc phi ch ra t nht mt
trong nhng khong trng vn cn b ng trong gii thch trn.
Khng mt tho lun no v nhng kh nng ca hnh phc con
ngi m nn b qua khng em vo xem xt s lin h gia
narcissism v i tng libido. Chng ta cn bit c nhng g l
t-ty thuc thit yu vn n biu th cho kinh t ca libido.]
[25] Neurosis: mt triu chng bnh tm thn nh, khng c
nguyn nhn sinh ha, n gm nhng triu chng ca chu ng
cng thng t i sng (chn nn, lo lng, c thi thi qu, s c

nhng bnh tng tng), nhng bnh nhn khng i n mt gc,


mt tip xc vi thc ti. Theo Freud, cc tn tn gio c thn
chu u u mc bnh ny..
Sigmund Freud - Vn minh v nhng Bt mn t n (4)
Vn minh v nhng Bt mn t n

Sigmund Freud
(1856 1939)
Das Unbehagen In Der Kultur (Vienne, 1929).
Civilization and Its Discontents (1930)
(tip theo)
Chng III
Thm d ca chng ta quan tm n hnh phc cho n y
khng dy chng ta c nhiu nhng g m cha l kin thc ph
thng. V ngay c nu chng ta t tin n vn ti sao l qu
kh cho con ngi c hnh phc, dng nh khng c nhiu
trin vng hn hc hi c bt c g mi.
Chng ta tr li ri, bng cch k ba ngun vn au kh ca
chng ta xut pht t chng: sc mnh vt thng ca thin nhin,
s yu nhc ca c th ca chnh chng ta, v s bt ton ca
nhng quy nh vn chng iu chnh nhng quan h tng h ca
nhng c nhn con ngi trong gia nh, nh nc v x hi.
V phn hai ngun u tin, phn xt ca chng ta khng th ngn
ng c lu. N buc chng ta phi tha nhn nhng ngun au
kh ny v t mnh cam chu di s bt kh. Chng ta s khng
bao gi hon ton lm ch t nhin; v c cu sinh vt c th ca
chng ta, chnh n l mt phn ca t nhin , s lun lun cn
mi l mt cu trc v thng, vi mt kh nng hu hn cho s
thch ng v s thnh tu.
Nhn nhn ny khng c tc dng lm t lit. Ngc li, n ch
phng hng cho hot ng ca chng ta. Nu chng ta khng th
loi b tt c au kh, chng ta c th loi b mt s, v chng ta

c th gim nh mt phn: kinh nghim ca hng ngn nm


thuyt phc chng ta iu .
i vi ngun th ba, ngun x hi ca au kh, thi ca chng
ta l khc. Chng ta khng tha nhn n tt c cht no; chng ta
khng th nhn thy l do ti sao nhng quy nh c chnh chng
ta lm nn, v ngc li, li khng l mt bo v v mt li ch cho
tt c mi ngi chng ta. Cha ht, khi chng ta xem xt ch xc
lm th no chng ta khng thnh cng c trong lnh vc ny v
phng chng ca au kh, mt nghi ng trm xung chng ta, thy
rng qu y na, c mt mnh khng th thng ni ca t nhin
c th nm ng sau n - ln ny l mt mnh ca cu to th cht
tinh th n ca chng ta.
Khi chng ta bt u xem xt kh nng ny, chng ta n vi mt
lun im ht sc ng ngc nhin khin chng ta ta phi suy ngh
di lu hn v n. Lun im ny ch trng rng nhng g chng ta
gi l vn minh ca chng ta ch yu chu trch nhim v s bt
hnh au kh ca chng ta, v chng ta s c nhiu hnh phc
hn nu chng ta b n i, v quay li vi nhng iu kin sng
nguyn thy. Ti gi y l lun im ng kinh ngc, bi v d
trong bt c cch no chng ta c th nh ngha khi nim vn
minh, n l mt thc t chc chn rng tt c nhng iu m chng
ta tm kim bo v chng ta chng li nhng mi e da pht ra
t nhng ngun ca au kh l phn ca chnh nn vn minh .
xy ra th no khin rt nhiu ngi nh th i n nhn ly
thi l lng th ch vi vn minh ny? [1] Ti tin rng c s ca
n l mt bt mn su xa v lu di vi tnh trng ca nn vn

minh lc y ng c, v trn c s , mt s ln n n c
dng ln theo thnh thong tng thi k do mt s bin c lch s
no c th. Ti ngh rng ti bit thi k no mi nht, v cui
cng nhng ch mt trong nhng trng hp xy ra. Ti khng
kin thc truy nguyn chui ca chng xa ngc tr li
trong lch s ca loi ngi, nhng mt yu t ca loi th ch ny
vi vn minh phi tng c ri v hot ng trong chin thng ca
o Kit trn nhng tn gio a thn khc n.
Bi v n lin quan rt cht ch vi s nh gi thp ca gio l
Kit gio trn s sng trn gian ny. Cui cng nhng ch mt
trong nhng trng hp ny d l khi nhng tin b ca chuyn
vin du hng hi khm ph, dn n s tip xc vi nhng dn
tc v nhng ging ngi nguyn thy. Trong hu qu ca s quan
st thiu xt v mt ci nhn sai lc v nhng phong tc v tp
qun ca h, h hin ra vi ngi chu u nh ng sng mt i
n gin, hnh phc vi t nhng nhu cu, mt i sng ging nh
th l khng th t c bi nhng khch n thm h, vn c
vn minh cao hn h rt nhiu. Kinh nghim sau sa cha
mt s nhng phn on ny.
Trong nhiu trng hp, nhng ngi quan st sai lm quy s
vng mt ca nhng nhu cu vn ha phc tp vi nhng g trong
thc t l do s tha thi ca thin nhin v do s d dng vn
nhng nhu cu ln ca con ngi c tha mn. Trng hp
cui cng l c bit quen thuc vi chng ta. N xut hin khi
ngi ta n bit v c ch ca chng nhiu lon thn kinh [2],
n e da lm hao mn n cht hnh phc t i m con ngi vn

minh c hng. c khm ph rng mt ngi b lon thn


kinh bi v ng ta khng th chu ng c s lng ca bc dc
tht vng m x hi p t vo ng trong cng vic phc v nhng
l tng vn ha ca n, v c suy din t iu ny rng vic
bi b, hoc gim thiu nhng i hi ny s dn n mt s tr v
vi nhng kh nng ca hnh phc.
Ngoi ra cng cn c thm mt yu t ca tht vng. Trong vi th
h mi va qua, nhn loi thc hin c mt tin b khc
thng trong nhng ngnh khoa hc t nhin v trong nhng ng
dng k thut ca chng, v thit lp s kim sot ca con
ngi trn thin nhin trong mt cch cha bao gi tng tng c
trc . Nhng bc ca tin b ny l kin thc ph bin v
khng cn thit phi lit k chng. Con ngi t ho v nhng
thnh tu ny, v c quyn c t ho.
Tuy nhin, h dng nh quan st thy rng sc mnh mi
ginh c ny trn khng gian v thi gian, s chinh phc ny ca
nhng sc mnh thin nhin, l s hon thnh mt kht khao
khi t hng ngn nm v trc, n khng lm tng khi lng
tha mn lc th vn h c th mong i t i sng, v n
khng lm cho h cm thy hnh phc nhiu hn.
T nhn thc s kin thc t ny, chng ta phi bng lng kt
lun rng sc mnh trn thin nhin khng phi l iu kin tin
quyt duy nht ca hnh phc con ngi, cng ging nh n khng
phi l mc tiu duy nht ca n lc vn ha; nhng chng ta phi
khng nn suy ra t rng tin b k thut l khng c gi tr
kinh t cho hnh phc chng ta.

Ngi ta s mun hi: sau , nu vy c tch cc dnh c nim


vui hay khng, c tng trng chc chn hay khng trong xc cm
ca ti v hnh phc, nu ti c th, thng xuyn nh ti thch,
nghe c ting ni ca mt a con ti ang sng xa hng trm
dm, hoc nu ti c th nhn c trong thi gian ngn nht c th
c, sau khi mt ngi bn t n ch ca ng, rng ng
vt qua chuyn i di v kh khn khng h hn g?
Liu n c phi l khng c ngha g khi y hc thnh cng trong
vic lm gim ln lao t l t vong tr s sinh, v nguy c nhim
trng cho ph n khi sinh con, v, thc s, trong ko di ng k
tui th trung bnh ca mt ngi vn minh? V c mt danh sch
di c th thm vo vi nhng li ch ca loi ny m chng ta c,
nh vo thi i rt b kinh thng ca nhng tin b khoa hc v
k thut.
Nhng y, ting ni ca s ph bnh bi quan t lm n c
nghe v cnh co chng ta rng hu ht nhng tha mn ny theo
khun mu ca s hng th r tin tn dng trong giai thoi
thch th c c bng cch rt mt chn trn ang di mn ra
ngoi vo mt m ng lnh v sau a n tr li vo trong m
m.
Nu nh khng c ng st chinh phc nhng khong cch,
con ti hn khng bao gi ri th trn qu hng, v ti khng
cn in thoi nghe ging ni ca n, nu du hnh vt bin bng
tu khng c thc hin, bn ti hn s khng xung tu i
bin v ti khng cn mt in tn gim lo lng ca ti v ng.
Gim t l t vong tr con lm g khi chnh s gim thiu p

t hn ch ln nht trn chng ta trong s sinh sn tr em, do ,


chy trn vng quanh, chng ta d sao i na vn khng nui con
nhiu hn so vi nhng ngy trc khi c s ng tr ca v sinh,
trong khi ng thi chng ta to nhng iu kin kh khn cho
i sng tnh dc trong hn nhn ca chng ta, v c th lm
vic chng li nhng tc ng c li ca chn lc t nhin? V, cui
cng, tt g cho chng ta c mt i di sng lu, nu nhng nim
vui l kh khn v cn ci tha tht, v nu nh n y nhng au
kh khin chng ta ch c th cho n ci cht nh mt s gii
thot?
C v nh chc chn rng chng ta khng cm thy thoi mi trong
nn vn minh hin nay ca chng ta, nhng n l rt kh khn
hnh thnh mt kin, khng bit c hay khng v trong mc
no con ngi ca thi trc cm thy hnh phc hn, v phn
no ca nhng iu kin vn ha ca h ng vai trong vn
ny.
Chng ta s lun lun c xu hng xem xt s cng qun ca con
ngi mt cch khch quan - l, t t chng ta, vi nhng
mong mun v nhy cm ring ca chng ta, trong iu kin ca h,
v sau xem xt nhng trng hp no chng ta s tm thy trong
chng kinh nghim s hnh phc hay bt hnh.
Phng php xem xt s vt ny, m dng nh khch quan bi v
n b qua nhng chuyn bin trong tnh nhy cm ch quan, tt
nhin, l s ch quan nht c th c, bi v n t nhng trng thi
tr no ca ring mt ngi vo v tr ca bt k nhng ngi khc,
khng r suy ngh m h c th c. Hnh phc, tuy nhin, l mt g

ch quan v yu tnh.
Bt k nhiu n bao nhiu chng ta c th co rm ngi li vi
kinh hong t nhng tnh hung no nht nh ca mt n l
cho chin thuyn thi c, ca mt nng dn trong Chin tranh Ba
mi nm [3], ca mt nn nhn ca To d gio Cat, ca mt
ngi Do Thi ch i mt pogrom tn st d th no i na,
khng th no cho chng ta c th cm nhn cch thc ca chng ta
a vo bn trong nhng con ngi nh vy tin on nhng
thay i vn ca s kh hiu nguyn y ca no thc, mt tin
trnh u m dn dn, s thi ngng nhng mong i, v nhng
phng php th sng hn hoc nhiu tinh luyn hn ca s nh
thuc m to ra trn s tip nhn ca h vi nhng xc cm ca
nim vui v ca kh chu khng vui. Hn na, trong trng hp ca
kh nng khc nghit nht ca au kh, nhng thit b bo v tr
no c bit c a vo hot ng. Dng nh vi ti khng c
li theo ui kha cnh ny ca vn xa thm na.
Gi l lc chng ta chuyn ch ca chng ta sang bn cht ca
nn vn minh ny vn nghi ng c nm xung gi tr ca n
nh nhng phng tin n hnh phc. Chng ta s khng tm mt
cng thc, trong din t bn cht trong mt vi t, cho n
khi chng ta hc c mt vi iu g bng cch kho st n.
Do chng ta s t hi lng ni mt ln na rng t vn minh
[4] m t ton b tng s nhng thnh tu v nhng quy nh vn
chng phn bit i sng ca chng ta vi ca nhng ng vt t
tin ca chng ta, v chng phc v hai mc ch - l bo v
con ngi chng li thin nhin, v iu chnh nhng quan h h

tng ca h [5].
hc hi thm, chng ta s mang cng li nhng c im ring l
khc nhau ca vn minh, nh chng c ph by trong nhng
cng ng nhn loi. Khi lm nh vy, chng ta s khng do d
trong vic chnh mnh c hng dn bi cch s dng ngn
ng, nh cng cn c gi l, l xc cm ngn ng, trong nim tin
rng chng ta nh vy s thc hin c cng l vi s sng sut
bn trong vn n vn cn thch thc s biu hin trong nhng t
tru tng.
Giai on u tin l d dng. Chng ta nhn nhn nh vn ha tt
c nhng hot ng v nhng ngun lc vn chng hu dng cho
con ngi lm tri t tr nn x dng c vi h, bo v h
chng li cung bo ca nhng sc mnh t nhin, v vn vn nh
vy. V mt ny ca nn vn minh, him c th c bt k nghi ng
no. Nu chng ta quay v ngc xa, chng ta thy rng nhng
hnh ng c vn minh u tin l vic s dng nhng dng c, t
c s iu khin la v s xy dng nhng c tr.
Trong s ny, s lm ch c la ni bt ln nh l mt thnh
tu hon ton khc thng v mt dn chng khng g snh bng
[6], trong khi nhng thnh tu khc m nhng ng m con
ngi theo ui k t y, v c th d dng on tc dng kch
thch vi chng. Vi mi dng c, con ngi hon thin nhng c
quan ca chnh mnh, cho d ng c hoc xc cm, hay l loi b
nhng gii hn vi chc nng ca chng.
Cng sut ng c t nhng sc mnh khng l vo s x dng
ca con ngi, ging nh nhng bp tht ca mnh, hn c th s

dng n theo bt c hng no; nh tu bay v tu thy, nc v


khng kh khng c th cn tr nhng chuyn ng ca con ngi;
bng phng tin ca knh eo mt, hn sa cha nhng khuyt tt
trong nhng ng knh ca mt chnh mnh; bng phng tin ca
knh vin vng, ng nhn thy khong cch xa; v bng phng tin
ca knh hin vi, ng vt qua nhng gii hn ca tm nhn thit
lp bi cu trc ca vng mc ca mnh.
Trong my chp nh, hn to ra mt dng c gi li nhng n
tng th gic thong qua, cng ging nh mt a ht gi li ca
nhng m thanh thong qua, c hai u di y nhng s vt
cht ha ca sc mnh con ngi s hu v hi tng, k c ca
mnh. Vi s gip ca in thoi anh ta c th nghe nhng
khong cch vn n s c tn trng nh l khng th no t
c ngay c trong mt chuyn thn tin. Vit c ngun gc ca n
l ting ni ca mt ngi vng mt; v nh l mt thay th cho
t cung ca ngi m, chn c ng u tin, vn con ngi vn
mong nh n trong tt c kh nng, v trong hn an ton v
cm thy thoi mi.
Nhng iu ny, bng khoa hc v k thut ca mnh, con ngi
thc hin trn tri t ny, trn ln u tin hn xut hin nh l
mt c cu sinh vt yu ui, v trn mi c nhn ca nhng
loi ca mnh mt ln na phi lm nhp cnh cho n (, ci
mnh khn kh ca thin nhin! [7]) nh mt con vt cn phi b
mm bt lc - nhng iu ny khng ch nghe nh mt chuyn
thn tin, chng l s thc s lp y ca mi - hay hu ht ca
nhng c mun nh chuyn thn tin.

Tt c nhng ti sn ny, hn c th i t cho l th nhn vn


ha ca mnh. Tht xa trc y, hn thnh lp mt khi nim
l tng v s ton nng v ton tr vn hn th hin trong nhng
v gt ca mnh. Vi nhng v gt ny, hn gn cho tt c mi th
thuc tnh m dng nh nhng mong mun ca hn khng th t
c, hoc nhng th hn b cm. Do , mt ngi c th ni
rng nhng v gt ny l nhng l tng vn ha.
Ngy nay, hn n rt gn vi vic t c l tng ny, hn
gn nh t hn tr thnh mt v gt. Duy ch c, n l s tht,
trong thi thc, trong nhng l tng ny thng t c ty
theo phn xt tng qut ca nhn loi. Hon ton khng; trong mt
s phng din khng cht no tt c, trong nhng phng din
khc ch c mt na. Con ngi , nh n l, tr thnh mt loi
Gt c nhng b phn gi [8].
Khi con ngi lp tt c nhng b phn ph tr ca gt vo, gt
tht s l nguy nga trng l; nhng nhng b phn ny khng
pht trin vi ng ta v chng vn thnh thong cho ng ta nhiu
kh khn rc ri. Tuy nhin, con ngi c quyn an i chnh mnh
vi t tng rng s pht trin ny s khng chm dt chnh xc
vo nm 1930 CN. Nhng thi i tng lai s mang li theo chng
nhng tin b v i mi v c l khng th tng c trong lnh
vc ny ca vn minh, v s tng ln s ging-gt ca con ngi li
nhiu cn hn na. Nhng trong nhng ch tm ca nhng iu tra
ca chng ta, chng ta s khng qun rng con ngi ngy nay
khng cm thy hnh phc trong c tnh ging-gt n ca mnh.
Chng ta nhn nhn, vy sau , rng nhng nc t n mt

mc cao ca vn minh, nu nh chng ta tm thy trong nhng


nc , tt c mi th m c th tr gip con ngi trong vic
khai thc tri t, v trong s bo v con ngi chng li nhng lc
lng thin nhin - tt c mi th, ni gn, nhng g l s dng ca
hn ta - l c ch nh v c thc hin hiu qu. Trong nhng
quc gia nh th, nhng con sng e da l lt t ai, chng c
qui nh iu ha lu lng ca chng, v nc ca chng c
tip dn qua knh n nhng ni c nn thiu nc.
Canh tc t mu mt cch cn thn v trng thc vt thch ng vi
n, v nhng ti nguyn khong sn di lng t c cn mn
a ln mt v to vo thnh nhng cng c v dng c gia dng
cn thit. Nhng phng tin truyn thng l phong ph, nhanh
chng v ng tin cy. Nhng th hoang v nguy him b tiu
dit, v chn nui gia sc pht trin mnh m. Nhng bn cnh
nhng s vic ny, chng ta i hi nhng th khc t vn minh,
v n l mt s kin ng ch rng chng ta hy vng tm thy
chng c th hin trong cng nhng nc ny.
Nh th chng ta tm thoi thc i hi u tin chng ta
thc hin, chng ta cho n n cng nh mt du hiu ca vn
minh nu chng ta thy con ngi hng quan tm ca h ti
nhng g khng c bt c gi tr thc t no, ti nhng g l v dng
- ly th d, nu nhng khng gian xanh cn thit trong mt th trn
nh nhng sn chi, v nh nhng h cha khng kh trong lnh
cng c b tr vi nhng bn hoa, hoc nu nhng ca s ca
nhng ngi nh c trang tr vi nhng chu hoa. Chng ta sm
quan st rng iu v dng ny vn chng ta mong i vn minh coi

trng l v p.
Chng ta i hi con ngi vn minh tn th ci p bt c ni no
hn thy n trong t nhin, v to ra n trong nhng i tng ca
nhng cng trnh th cng ca hn cho n mc m hn c kh
nng. Nhng iu ny cn xa mi ht nhng i hi ca chng ta v
vn minh. Bn cnh, chng ta mong i nhn thy nhng du hiu
ca sch s v trt t. Chng ta khng ngh vn ha ca mt thnh
ph nc Anh trong thi ca Shakespeare l cao cho lm, khi chng
ta c rng c mt ng phn ln trc nh cha ng Stratford;
chng ta phn n v gi l d man ( l i nghich vi c vn
minh) khi chng ta tm thy nhng li i trong khu Wald Wiener
[9] x rc y giy.
Vi chng ta, bn thu ca bt ca loi no c v nh khng tng
hp vi vn minh. Chng ta m rng i hi ca chng ta v sch
s n c th con ngi na. Chng ta rt sng st hc c v
mi hi kh chu pht ra t Vua Tri [10], v chng ta lc u v
Bella Isola [11] khi chng ta c cho thy bn ra nh t, trong
Napoleon lm v sinh bui sng ca ng.
Tht vy, chng ta khng ngc nhin bi tng v s thit lp
vic s dng x phng nh l mt thc o thc t ca nn vn
minh. iu ny cng ng vi trt t. Ging nh s sch s, n ch
p dng c nht vi cng trnh ca con ngi. Nhng trong khi s
sch s khng c mong i trong t nhin, ngc li, trt t l
c bt chc t t nhin.
Quan st ca con ngi vi nhng iu ha thin vn ln lao, khng
ch trang b cho hn mt m thc a vo i sng ca hn,

nhng cho hn nhng im u tin ca khi hnh lm nh


vy. Trt t l mt th p buc phi lp li, khi quy nh c
t ra mt ln v cho tt c, quyt nh khi no, u v lm th
no mt iu s c thc hin, nh th trong mi trng hp
tng t, n khin ngi ta khi phi do d v lng l khng
quyt nh.
Nhng li ch v trt t l khng th chi ci. N cho ngi ta c
kh nng s dng khng gian v thi gian vi li th tt nht, trong
khi nhng sc mnh tinh thn ca h. Chng ta ng l phi c
quyn k vng rng trt t hn phi nhn v tr ca n trong
nhng hot ng ca con ngi ngau t khi u v khng c kh
khn; v chng ta cng c th t hi rng ti sao iu ny khng
xy ra - l, tri li, nhng sinh vt nhn loi th hin mt xu
hng bm sinh ca bt cn, bt thng v khng ng tin cy
trong cng vic ca h, v rng mt hun luyn gian kh l cn thit
trc khi h hc c lm theo th d gng mu ca nhng m
hnh v tr ca h.
p , sch s v trt t r rng l chim mt v tr c bit trong
s nhng yu cu ca nn vn minh. Khng ai s ch trng rng
chng cng quan trng vi i sng nh vi s kim sot trn
nhng sc mnh ca t nhin, hay nh mt vi yu t khc m
chng ta s tr thnh quen thuc. V du th khng ai s quan tm
t chng li vo nn pha sau nh nhng iu tm thng
khng quan trng.
Rng nn vn minh khng ch chim gi trn vn vi nhng g l
hu ch c th hin bng nhng th d v v p, m chng ta

t chi khng b qua trong s nhng quan tm ca nn vn minh.


Tnh hu ch ca trt t l kh hin nhin. i vi s sch s,
chng ta phi gi trong u rng n l cng l i hi ca chng ta
cho v sinh na, v chng ta c th nghi ng rng ngay c trc thi
c khoa hc phng bnh s kt ni gia hai khng hon ton xa
l vi con ngi. Tuy nhin, tin ch hon ton khng gii thch
nhng n lc ny; mt ci g khc na bn cnh phi lm vic.
Tuy nhin, khng c c trng no biu th c im ca vn
minh c v tt hn lng qu trng ca n v s khuyn khch ca
con ngi vi nhng hot ng tr no cao hn nhng thnh tch
tr thc, khoa hc, v ngh thut ca n v vai tr hng u m n
gn cho nhng tng trong i sng con ngi. Cao nht trong s
nhng tng ny l nhng h thng tn gio, cu trc phc tp
ca chng ti c gng soi nh sng mt ch khc [12].
Tip theo l nhng suy on ca trit hc; v cui cng nhng g c
th c gi l nhng l tng ca con ngi - tng ca hn
v mt s ton ho c th c c ca nhng c nhn, hoc ca
nhng dn tc, hoc ca ton th nhn loi, v nhng i hi hn
thit lp trn c s ca nhng tng nh vy. Thc t l nhng
sng to ny ca hn khng phi l c lp vi ln nhau, nhng
ngc li chng an cun cht vo nhau, lm tng s kh khn
khng ch m t chng, nhng trong truy tm ngun gc tm l ca
chng.
Nu chng ta gi nh kh tng qut l ng lc ca tt c nhng
hot ng ca con ngi l mt n lc hng ti hai mc tiu hp
lu ca tin ch v mang li lc th, chng ta cng phi gi nh rng

iu ny cng ng vi nhng biu hin ca vn minh m chng ta


ng tho lun y, mc d iu ny c th d dng nhn thy
ch trong nhng hot ng khoa hc v thm m. Nhng khng th
nghi ng rng nhng hot ng khc, cng th na, chng tng
ng vi nhu cu mnh m con ngi - c l vi nhng nhu cu
vn ch pht trin mt thiu s.
Chng ta cng phi khng cho php mnh b lm lc bi nhng
phn on v gi tr lin quan n mt tn gio, hoc h thng trit
hc, hoc l tng c th no. Cho d chng ta ngh rng tm
thy trong chng nhng thnh tch cao nht ca tinh thn con
ngi, hoc chng ta ly lm tic v chng nh l nhng sai lc,
chng ta khng th nhng phi nhn ra rng ni no chng c mt,
v c bit, ni no chng chim u th, l c bao hm mt trnh
cao ca vn minh.
Cui cng, nhng chc chn khng phi l km quan trng nht,
trong nhng c trng ring bit ca vn minh vn cn ch c
nh gi: cch thc trong nhng quan h ca con ngi vi nhau,
nhng quan h x hi, c quy nh - nhng quan h vn chng
nh hng mt c nhn nh mt ngi hng xm, nh mt ngun
ca s gip , nh mt i tng tnh dc ca mt cc nhn khc,
nh l mt thnh vin ca mt gia nh v ca mt Nh nc.
c bit l kh khn y gi cho r rng v nhu cu l tng
c bit v xem nhng g ni chung l vn minh. C l chng ta
c th bt u bng cch gii thch rng yu t ca vn minh i vo
sn khu vi n lc u tin iu chnh nhng mi quan h x
hi. Nu nh n lc ny khng c lm, nhng mi quan h s

phi chu ty ch bt k ca mi c nhn: l ni rng, con


ngi th cht mnh m hn s quyt nh chng trong hng ca
nhng li ch v nhng xung ng bn nng ring ca anh ta.
Khng g s c th thay i trong iu ny nu con ngi mnh m
hn ny n lt mnh li gp mt ai thm ch cn mnh hn
anh ta. i sng con ngi trong c chung ch c th c c khi
mt a s n cng vi nhau m n th mnh hn bt c c nhn
no ring bit, v n vn gi on kt chng li tt c nhng c
nhn ring bit. Sc mnh ca cng ng ny sau c thit lp
l phi trong i lp vi quyn lc ca c nhn, vn n b ln n
nh bo lc. S thay th ny ca sc mnh c nhn vi sc
mnh ca mt cng ng to nn bc quyt nh ca nn vn
minh. Bn cht ca n nm trong s kin l nhng thnh vin ca
cng ng t hn ch mnh trong nhng kh nng ca h v s tha
mn, trong khi nhng c nhn khng bit c nhng gii hn nh
vy.
iu kin cn thit u tin ca nn vn minh, do , l thuc v
cng l - c ngha l, vic bo m rng mt o lut mt khi c
lm s khng b ph v v thin v vi mt c nhn. iu ny khng
c tim n g ht v phn gi tr o c ca mt lut ging nh
vy. Tin trnh xa hn ca pht trin vn ha xem ra c khuynh
hng nghing v lm cho lut php thi khng cn l biu hin ca
ch ca mt cng ng nh - mt giai cp, hay mt tng lp dn
chng, hoc mt nhm chng tc - trong , n lt n, hhnh x
nh mt c nhn bo ng vi nhm khc, v c l ng o hn,
nhng tp hp ca con ngi. H qu cui cng s l mt quy tc

ca php lut m vi n, tt c - tr nhng ngi khng c kh


nng gia nhp mt cng ng - ng gp bng mt s hy sinh
v nhng bn nng ca h, v n khng cha mt ai - mt ln na
vi cng mt ngoi l - vi lng thng xt ca bo lc.
T do ca c nhn khng l qu tng ca vn minh. N l ln
nht trc khi c bt k nn vn minh no, mc d lc , n l s
tht, n hu ht mi phn khng c gi tr, bi v c nhn ho
him vo mt v tr bo v n. S pht trin ca vn minh p
t nhng hn ch v n, v cng l i hi rng khng ai s thot
khi nhng hn ch ny. Nhng g lm cho t n cm thy trong
mt cng ng nhn loi nh l mt kht vng v t do c th l s
ni dy ca h chng li mt vi bt cng hin ti, v do c
th chng minh thun li vi mt pht trin xa hn na ca vn
minh; n c th vn cn tng hp vi nn vn minh.
Nhng n cng c th bt dy t nhng phn cn li ca nhn cch
ban u ca h, vn chng vn cn cha b vn minh thun ha, v
th nn trong h c th tr thnh c s th ch vi nn vn minh.
S thi thc i t do, do , l hng v chng li nhng hnh
thc v i hi c th ca nn vn minh, hay chng i vi ht tt
c vn minh. N khng c v nh l du vy, c bt k nh hng
no c th gy ra mt ngi thay i bn cht ca mnh vo
thnh ca mt con mi.
Khng nghi ng g, ng s lun lun bo v tuyn i ca mnh v
t do c nhn chng li ch ca nhm. Mt phn ln nhng cuc
u tranh ca nhn loi c trung tm xoay quanh mt nhim v duy
nht l s tm kim mt s ha gii thch hp -, ngha l, mt s

dn xp s mang li hnh phc gia tuyn i ny ca c nhn v


nhng tuyn i vn ho ca nhm; v mt trong nhng vn m
n chm n s phn ca nhn loi l khng bit mt dn xp nh
vy c th t n bng nhng phng tin ca mt vi hnh thc
c bit ca vn minh hay khng, hay khng bit c phi xung t
ny l khng th dung ho hay khng.
Bng cch cho php xc cm thng thng l ngi hng dn ca
chng ta trong vic quyt nh nhng c trng no ca i sng
con ngi c xem nh l vn minh, chng ta c c mt n
tng r rng v nhng bc tranh tng qut ca nn vn minh,
nhng n l ng rng cho n gi, chng ta khm ph ra khng
g m khng c ph qut bit n. ng thi chng ta cn
thn khng ri vo nhng thnh kin rng vn minh l ng
ngha vi lm hon ho, rng n l con ng i n ton ho
c tin-th phong cho con ngi. Nhng by gi mt quan im
t hin din n c th dn theo mt hng khc. S pht trin ca
vn minh xut hin vi chng ta nh mt tin trnh khc thng
vn nhn loi tri qua, v trong rt nhiu s vic p vo
chng ta nh quen thuc.
Chng ta c th m t c im tin trnh ny vi dn chiu v
nhng thay i m n em cho xy ra trong nhng phn bi bn
nng quen thuc ca con ngi, tha mn, sau cng ht c, l
cng vic kinh t ca i sng chng ta. Mt t trong nhng bn
nng ny c dng ht trn trong mt cch thc khin mt iu g
xut hin v tr ca chng, trong mt c nhn, vn chng ta m
t nh l mt ng nt c tnh. Th d ng ch nht ca mt

tin trnh ging nh vy c tm thy trong s gi dm hu mn


[13] ca nhng tr con ca loi ngi.
Ch nguyn thy ca chng v chc nng bi tit, v nhng b
phn c th ca n, v v sn phm ca n, c thay i trong
vn trnh ln dy ca chng vo thnh mt nhm gm nhng ng
nt, chng vn quen thuc vi chng ta nh s tn tin, mt thc
v trt t v s sch s - nhng phm cht , mc d c gi tr v
c hoan nghnh trong t thn chng, chng c th c lm
mnh lit thm n khi chng tr nn l r u thng v to ra
nhng g c gi l c tnh hu mn [14]. Chng ta khng bit iu
ny xy ra nh th no, nhng khng c nghi ng v s ng
n ca s khm ph [15].
By gi chng ta thy rng s trt t v s sch s l nhng yu
cu quan trng ca nn vn minh, mc d s cn thit khng th
thiu ca chng khng phi l rt r rng, nhiu g hn s thch hp
ca chng nh l nhng ngun ca s vui hng. Ti im ny
chng ta khng th khng b sng s trc s ging nhau gia tin
trnh ca vn minh v pht trin v libido ca c nhn. Nhng bn
nng khc (bn cnh s gi dm hu mn) c gy ra ri ch
nhng iu kin cho s tha mn ca chng, dn chng vo
trong nhng li i khc.
Trong hu ht nhng trng hp tin trnh ny trng hp vi tin
trnh ca s thng hoa (ca nhng mc tiu bn nng) [16] m
chng ta quen thuc vi chng, nhng trong mt s c th c
phn bit vi n. S thng hoa ca bn nng l mt tnh nng p
ngay vo mt d thy c bit ca s pht trin vn ha; n l

nhng g lm cho c th c c nhng hot ng cao hn thuc v


tinh thn, khoa hc, ngh thut, hoc t tng, ng mt phn
quan trng ging nh th trong i sng vn minh.
Nu ngi ta nhng cho mt n tng u tin, ngi ta s ni
thng hoa l mt bin ng thnh suy vn b vn minh p y
hon ton trn nhng bn nng. Nhng s l khn ngoan hn
suy tng phn nh trn iu ny lu hn mt cht. Trong v tr
th ba [17], cui cng, v iu ny c v quan trng nht ca tt c,
khng th no b qua chng mc m vi n vn minh c xy ln
trn mt s t b ca bn nng, chnh xc bao nhiu n tin gi
nh s khng-tha mn (bng n p, ngn chn, hoc mt vi
phng cch khc?) ca nhng bn nng mnh m?
Tht vng bc dc vn ha ny chi phi lnh vc ln ca nhng
mi quan h x hi gia nhng con ngi. Nh chng ta bit, n
l nguyn nhn ca s th ch, vn tt c nhng nn vn minh
phi u tranh chng li. N s cng lm nhng i hi nghim
khc trn cng trnh khoa hc ca chng ta, v chng ta s c nhiu
phi gii thch y. Khng phi l d dng hiu nh th no
n c th tr thnh c th c tc ot mt mt bn nng ca
s tha mn. Cng khng phi l lm nh vy m khng nguy
him. Nu s mt mt khng c n b v kinh t, ngi ta c
th chc chn nhng ri lon nghim trng s xy ra sau .
Nhng nu chng ta mun bit gi tr no c th c quy cho
quan im ca chng ta l s pht trin ca vn minh l mt tin
trnh c bit, c th so snh c vi s trng thnh bnh thng
ca c nhn con ngi, chng ta r rng phi tn cng mt vn

khc. Chng ta phi t hi mnh s pht trin ca vn minh n


ngun gc ca n vi nhng nh hng no, n ni ln th no,
v nhng g ch nh dng chy ca n [18].
L Dn Bn tm dch - bn nhp th nht
(Aug/2011)
(Cn tip...)
http://chuyendaudau.blogspot.com/
http://chuyendaudau.wordpress.com
[1] [Freud bn lun v cu hi ny tng i kh di, hai nm
trc, trong nhng chng u ca The Future of an Illusion
(1927c).]
[2] neuroses
[3] Chin Tranh Ba Mi Nm ni dung v nguyn nhn ch yu
l chin tranh tn gio gia Cat v Tin lnh Ty u t 1618 n
1648. Mc d hu ht cc giao chin xy ra trn t c, chin
tranh lan rng bao gm gn c chu u, tn ph nhng vng t
canh tc rt ln v mang li nn i v bnh tt. Gn ba mi phn
trm dn s c thit mng trong cuc chin di ba mi nm ny.
Mt bn l quc Thn Thnh Lam (gm Austria, Bavaria, v
Spain. Bn kia l phn cn li ca chu u (gm Sweden, Bohemia,
Denmark-Norway, Transylvania, v Saxony. Chin tranh kt thc
vi Ha c Westphalia, trong a n phn li ranh gii cc
quc gia chu u, nhng cng cho nhng ngi dn chu u sau
mt bi hc v thc phn bit gia lng trung thnh vi t nc
v lng trung thnh vi tn gio.

[4] [Kultur xem Ch thch ca ngi Bin tp trong bn dch the


Future of an Illusion]
[5] [xem the Future of an Illusion]
[6] [Ti liu ca phn tm, nh n khng y , v khng d c
t trong gii thch r rng, d sao i na, tha nhn mt phng
on - mt phng on nghe tuyt vi - v ngun gc ca k cng
ny ca con ngi.
c ngh l - con ngi nguyn thy c thi quen mun lm
tha mn mt ao c tr con vn lin kt vi la, khi hn n tip
xc vi la, l dp tt ngn la bng cch i ln n. Nhng truyn
thuyt m chng ta c, khng li nghi ng no v ci nhn ban
u lin h ngn la vi dng vt, trong hnh nh la chy c
nhng hnh dng nh li lim khi n bc hng tr ln.
Dp tt la bng cch i ln n - mt ch m nhng i th
hin i, Gulliver trong Lilliput v Gargantua ca Rabelais, vn
quay ngc v li - v th l mt loi hnh vi tnh dc vi mt
ngi nam, mt khoi tr vui hng ca tim nng tnh dc mt
cuc thi ua ca nhng tr ng tnh. Ngi u tin t b ham
mun ny, v gi la li c th mang n i vi anh ta v iu
phc n cho s dng ring cho mnh. Bng cch di tt ngm ngn
la ca s kch thch tnh dc ca ring mnh, anh ta thun phc
c sc mnh thin nhin ca la.
S chinh phc vn ha ln lao ny nh vy l phn thng cho
s t b v bn nng ca anh ta. Hn na, nh ngh rng ngi
ph n c b nhim lm ngi gim h ca ngn la vn b
giam cm trong l si gia nh, v cu trc sinh l c th ca nng

lm cho nng khng th no i n s cm d ca ham mun


ny. Cng ng ch , thng xuyn n chng no kinh nghim
phn tch chng nhn cho s kt ni gia tham vng, la v s
khi dm niu o. (Freud ch ra s lin kt gia s tiu tin
v la rt sm nh trong trng hp h s Dora(1905e (1901)).
S lin kt vi tham vng n c phn mun hn v sau. Mt danh
sch tham kho y s tm thy trong Ghi ch ca ngi Bin
tp vi bi kho cu cui cng v ch , The acquisition and
control of fire (1932a).]
[7] [ting Anh trong nguyn bn ting c, cu c cho l ca
Shakespearean ny trong thc t khng tm thy trong danh sch
cc tc phm c cng nhn l ng ca Shakespeare.]
[8] a prosthesis God prosthesis l mt t y khoa ch mt b
phn gi, nhn to, gn thm vo c th con ngi, thay th cho
c phn b mt hay h hng, th d: rng gi hay chn g.
[9] [Khu i cy ngoi thnh Vienna]
[10] Ting Php trong bn ting Anh Roi Soleil [ch Louis XIX
nc Php]
[11] [Tn hn o ni ting trong h Maggiore, Napoleon n
thm vi ngy trc trn nh M arengo]
[12] [Cf. the Future of and Illusion (1927c)]
[13] anal erotism: tm v cm c nhng lc th xc tht trong cc
ng tc ca, hay c lin h vi hu mn.
[14] anal character: c tnh hu mn (trong phn tm hc), mt loi
c tnh trng by nhng mu thc ca hnh vi c ngun gc trong
giai on hu mn ca thi th u. N c c im l cc k ngn

np, tnh bng bnh, cu ton, sch s, ng gi, v bn xn, hoc


nhng i lp cc oan ca chng. Cng c gi l nhn cch hu
mn (anal personality). C tnh hu mn lin h vi giai on pht
trin tm l tnh dc gi l giai on hu mn. Giai on hu mn:
(trong phn tm hc) mt giai on trong pht trin tm l tnh
dc, xy ra t 1 n 3 tui, khi s bn tm vi chc nng ca s i
tin v nhng cm gic kt hp vi hu mn l ngun ch yu
kch thch lc th. N c xem l yu t quyt nh quan trng
cui cng ca loi nhn cch. Nhng mu thc hnh vi ca ngi
khi trng thnh lin quan n s nh hnh ca giai on ny
bao gm s cc k ngn np, tnh bng bnh, cu ton, sch s,
ng gi, v bn xn, hoc nhng i lp cc oan ca chng.
Theo Freud, s pht trin tm l tnh dc - Psychosexual: (trong
phn tm hc) bao gm s xut hin ca nhn cch qua mt lot cc
giai on t s sinh n trng thnh. Mi giai on l tng i
c nh trong thi gian v c trng bi mt phng thc vt tri
trong s t c nim vui v libido, thng qua s tc ng qua li
gia cc thc y sinh l ca ngi v nhng hn ch t mi
trng. Cc giai on pht trin tm l tnh dc theo Freud l
nhng giai on: ming, hu mn, dng vt, ngm ngm, v sinh
dc.
1. Giai on M ing: t s sinh n khong 18 thng, trong giai on
sm nht ny, vng ming l trung tm ca nhng i hi, nhng
din t, v nhng kinh nghim lc th tnh dc ca tr s sinh.
2. Giai on Hu mn: xy ra trong tui t 1 n 3 nm, trong
giai on ny nhng hot ng, chm ch thch th, v mi quan

tm xoay quanh vng hu mn.


3. Giai on Dng vt: giai on th ba, t 2 hoc 3 tui, n 5
hoc 6 tui, trong giai on ny, quan tm, hiu k, v nhng kinh
nghim th v v tnh dc tp trung vo dng vt b trai v
clitoris cc b gi.
4. Giai on m : giai on tng i im lng, khng hot ng,
t tui 5 hoc 6, ko di n, hay gn trng thnh. Nng lc
tp trung vo hc tp v nhng tr chi c t chc hn.
5. Giai on c quan sinh dc: giai on cui cng trong s pht
trin tm l tnh dc, xy ra tui dy th, trong giai on ny c
nhn c th t c s tha mn tnh dc t s tip xc b phn
sinh dc vi b phn sinh dc, v c kh nng c mt mi quan h
trng thnh vi mt ngi khc phi.
[15] [Cf. trong Character and Anal Erotism (1908b) ca ti, v
nhiu nhng ng gp hn na ca Ernest Jones (1918) v nhng
tc gi khc.]
[16] Sublimation thng hoa xem ghi ch chng II, l mt tin
trnh chuyn hng dng chy ca sinh lc bn nng t mc tiu
tnh dc trc tip v em t n phc tng nhng n lc vn ha,
ngh thut.
Freud rt cn thn gip chng ta ng nhm ln gia thng hoa
(sublimation) v l tng ha (idealization) l tng ha l mt
s nh gi qu cao mt i tng vn c xem l siu phm,
tuyt vi.
[17] [Freud nhc n ri hai yu t ng mt phn trong tin
trnh ca vn minh: s thnh hnh c tnh v s thng hoa.]

[18] [Freud tr li vi ch ca vn minh nh mt tin trnh


di y, trang v li trang .. ng nhc li n mt ln na
trong l th ng gi Einstein, Why War? ti sao chin tranh?
(1933b)]
Sigmund Freud - Vn minh v nhng Bt mn t n (5)
Vn minh v nhng Bt mn t n

Sigmund Freud
(1856 1939)
Das Unbehagen In Der Kultur (Vienne, 1929).
Civilization and Its Discontents (1930)
(tip theo)
Chng IV
Cng vic ny c v l mt vic c tm mc ln rng, v l t nhin
ngi ta cm thy thiu t tin khi i din vi n. Nhng sau y
l nhng phng on nh ti c th thc hin c vi kh nng
ca mnh.
Sau khi con ngi nguyn thy khm ph rng ci thin s phn
ca hn trn tri t nm trong tay ca chnh hn, theo ngha en
ca t, bng cch lm vic, khng th cn l mt vn dng dng
vi hn l liu khng bit mt ngi khc lm vic vi, hay chng
li hn.
Vi hn, con ngi kia chim c gi tr ca mt ngi-bn-cnglm-vic, v sng cng vi ngi kia l c ch li. Ngay c sm hn
trc , trong thi tin s ging ngi-vn ca mnh, con ngi
chp nhn tp qun hnh thnh nhng gia nh, v nhng thnh
vin gia nh ca mt ngi c l l nhng ngi gip u
tin ca ngi y.
Mt ngi c th gi nh s sng lp nhng gia nh mt cch
no kt ni vi s kin rng n mt thi im khi nhu cu v
tha mn b phn sinh dc thi khng cn xut hin ging nh mt
ngi khch t ngt gh thm, v trong mt thi gian di sau khi

anh ta ra i, khng nghe thm g na, nhng thay v nh th, ngi


ny chim ch, li nh mt ngi chung phng vnh vin.
Khi iu ny xy ra, nam gii c c mt ng lc gi nhng
ph n, hay ni tng qut hn, nhng i tng tnh dc ca mnh,
gn anh ta, trong khi ph n, ngi khng mun b phn r khi
m con tr b v cha t lc c ca nng, b bt buc, v
nhng ch li ca chng, li vi ngi nam mnh m hn [1].
Trong gia nh nguyn thy ny vn cn thiu mt im c trng
thit yu ca nn vn minh. ch ty tin ca ngi ng u ca
n, ngi cha, khng b hn ch. Trong Totem v Taboo [191213] [2] ti c gng cho thy nh th no con ng dn t gia
nh ny n giai on k tip ca i sng cng ng theo hnh
thc ca nhng by anh em trai.
Khi p o cha ca h, nhng a con trai lm mt khm ph
rng mt s kt hp c th mnh hn so vi mt c nhn ring l.
Vn ha vt t da trn nhng hn ch m nhng ngi con trai
p t trn ln nhau gi cho tnh trng mi ny ca nhng cng
vic c duy tr. Tun hnh nhng iu cm k l s ng
u tin, hoc lut [3] u tin. Th nn, i sng cng ng ca
con ngi c mt nn tng gm hai lp: s cng bch lm vic,
to bi s cn thit bn ngoi, v sc mnh ca i tnh, vn lm
ngi nam khng bng lng b tc mt i tng tnh dc ca
mnh - ngi ph n - , v lm ngi n khng bng lng b tc
mt mt phn ca mnh vn c tch khi nng - con ca nng.
Eros v Ananke (i Tnh v Tt Yu) [4] cng tr thnh nhng
cha m sinh thnh ca nn vn minh ca con ngi. Kt qu u

tin ca vn minh l ngay c mt s lng kh ln con ngi by


gi c th c kh nng sng chung trong mt cng ng. V bi v
hai sc mnh ln ny cng tc ng trong iu ny, ngi ta c
th mong i rng s pht trin thm na ca vn minh s tri
chy hng ti mt s kim sot li cn tt hn na trn th gii
bn ngoi, v hng ti m rng hn na s ngi c bao gm
trong cng ng. Cng khng phi l d dng hiu nh th no
nn vn minh ny c th tc ng trn nhng ngi tham gia ca n
cch no khc hn l lm cho h c hnh phc.
Trc khi chng ta tip tc thm d mt s can thip c th pht
sinh t gc no, s cng nhn ny v i tnh nh l mt trong
nhng nn tng ca vn minh c th c dng vo nh mt ci c
cho mt s ra ngoi , vn s cho php chng ta lp mt khong
trng m chng ta cn b li trong tho lun trc .
, chng ta ni s khm ph ca con ngi v i tnh tnh dc
(qua b phn sinh dc) kh nng em li cho hn kinh nghim
mnh m nht ca s tha mn, v trong thc t cung cp cho
hn vi mu thc ca tt c hnh phc, phi gi cho hn rng
nn tip tc tm s tha mn hnh phc trong i sng mnh dc
con ng ca nhng quan h tnh dc, v rng hn nn ly vic
khiu dm b phn sinh dc lm im trung tm ca cuc i mnh.
Chng ta tip tc ni rng lm nh vy anh ta t lm cho mnh
ph thuc trong mt cch nguy him nht trn mt phn ca th
gii bn ngoi, c th l, i tng i tnh la chn ca anh, v
phi m anh ta ra vi au kh cng cc nu b i tng t
chi, hoc nu nh phi mt n v s khng chung thy hoc t

vong. V l do , nhng con ngi khn ngoan ca mi thi i


ht sc mnh m cnh co chng ta chng li li sng ny; nhng
bt chp iu ny, n khng b mt s hp dn ca n vi mt
s lng ln con ngi.
Mt thiu s nh c c kh nng do th cht cu to ca h
tm c hnh phc, bt chp tt c mi th, dc con ng ca i
tnh. Nhng nhng thay i su rng ca tr no v chc nng ca
i tnh l cn thit trc khi iu ny c th xy ra. Nhng ngi
ny lm cho mnh c lp vi s chp nhn ca i tng ca h
bng cch th ch nhng g h ch yu xem l gi tr, t c yu
thng sang qua yu thng; h t bo v mnh chng li s mt
mt ca i tng bng cch hng dn i tnh ca h, khng vi
i tng duy nht m vi tt c con ngi nh nhau; v h trnh
nhng bt trc v nhng tht vng ca i tnh qua b phn sinh dc
bng cch hng cho quay xa khi mc tiu tnh dc ca n, v
chuyn bin bn nng vo thnh mt xung lc vi mt mc tiu b
km ch.
Nhng g h gy ra trong chnh h theo cch ny l mt trng thi
ca cm xc thng yu, kin nh, v b nh ch ngang u nhau,
vn n c rt t ging nhau bn ngoi na vi nhng kch ng bo
t ca i tnh tnh dc, vn t n xut pht, du th no i
na. C l Thnh Francis thnh Assisi i xa nht nh th trong
khai thc i tnh cho li ch ca mt xc cm bn trong v hnh
phc.
Hn na, nhng g chng ta cng nhn nh mt trong nhng k
thut lm trn nguyn tc lc th thng c a vo kt

ni vi tn gio; kt ni ny c th nm nhng vng xa xi, ni s


phn bit gia ego v nhng i tng, hoc gia nhng i tng
t thn chng b xao lng. Theo nh mt quan im o c,
vn ng lc su xa hn ca n s tr nn r rng i vi chng ta
gi y [5], s sn sng ny cho mt tnh yu ph qut ca nhn
loi v th gii i din cho lp trng cao nht m con ngi c
th t ti. Ngay c giai on u ny ca tho lun, ti mun
a ra hai phn i chnh ca ti vi quan im ny. Mt tnh yu
m khng c i x phn bit, vi ti c v nh n chi b mt
mt phn gi tr ca ring n, bng cch lm mt bt cng vi i
tng ca n, v th hai, khng phi tt c con ngi l xng ng
vi tnh yu.
i tnh vn n to dng gia nh vn tip tc hot ng trong nn
vn minh, c hai dng ban u ca n, trong n khng t b s
tha mn tnh dc trc tip, v dng bin i ca n nh l
thng yu c mc tiu b km ch. Trong mi dng, n tip tc
thc hin chc nng ca n l kt buc vo cng nhau nhng s
lng ng k ca con ngi, v n lm nh vy trong mt cch
thc su m hn so vi c th c c t tc dng ca li ch
trong cng vic lm chung. Cch v t trong ngn ng s dng
t yu c l l bo cha di truyn ca n.
Con ngi em cho tn gi yu vi mi quan h gia mt ngi
nam v mt ngi n l nhng ngi c nhng nhu cu thuc v c
quan sinh dc dn h n to dng mt gia nh; nhng h cng
cho tn gi yu vi nhng xc cm tch cc gia cha m v con
ci, v gia nhng anh em v ch em ca mt gia nh, mc d chng

ta bt buc phi m t iu ny nh l i tnh c mc tiu b km


ch hay thng yu. Yu thng vi mt mc tiu b km ch
l trong thc t ban u i tnh y nhc cm, v n vn cn
l nh vy trong v thc con ngi.
C hai - i tnh y nhc cm v i tnh c mc tiu b km ch ko di ra ngoi gia nh v to ra nhng gn buc mi vi nhng
ngi trc y l nhng ngi xa l. i tnh c trng tm l c
quan sinh dc [6] dn n s hnh thnh ca nhng gia nh mi, v
i tnh c mc tiu b km ch ti nhng tnh bn, vn chng tr
nn c gi tr t mt quan im vn ha, v chng thot khi mt s
hn ch ca i tnh tnh dc, chng hn nh l, ly th d, tnh cht
loi tr ca n. Nhng trong tin trnh pht trin s lin h ca i
tnh vi nn vn minh mt i tnh hm h ca n. V mt mt i
tnh i vo trong s i lp vi nhng li ch ca nn vn minh; v
mt khc, nn vn minh e da i tnh vi nhng hn ch quan
trng ng k.
Rn nt ny gia chng xem dng khng th trnh. L do ca n
khng phi c th nhn ra ngay lp tc. u tin n t biu hin
nh l mt xung t gia gia nh v cng ng ln hn m nhng
c nhn thuc vo. Chng ta nhn thc ri rng mt trong nhng
n lc chnh ca vn minh l mang ngi ta vo cng vi nhau
thnh nhng n v ln. Nhng gia nh s khng bung b c
nhn. Cng cht ch hn nhng thnh vin ca mt gia nh gn b
ngi ny vi ngi kia, h cng thng xuyn hn c khuynh
hng t tch chnh h ra vi nhng ngi khc, v cng kh khn
hn cho h tham gia vo ci vng rng ln hn ca i sng.

Phng thc c chung ca i sng, nhn theo tin ha ca chung


c loi [7], n l c hn, v n l ci duy nht tn ti trong thi th
u, s khng t thn n b thay th bng nhng phng thc
vn ha ca i sng vn c tip th mun hn v sau. Tch
mnh khi gia nh tr thnh mt cng vic m mi ngi tr phi
i mt vi n, v x hi thng gip anh ta trong gii php cho
cng vic bng nhng phng tin ca s dy th, v nhng nghi
thc gia nhp. Chng ta c n tng rng y l nhng kh khn
vn chng l di truyn trong tt c pht trin tinh thn - v, thc
s, di y, trong tt c pht trin hu c.
Thm na, ph n sm i vo s i lp vi vn minh v phi by
nh hng ca s chm pht trin v hn ch ca h - chnh l
nhng ngi ph n ny, lc ban u, t nhng nn tng ca
nn vn minh bng nhng tuyn i ca tnh yu ca h. Ph n
i din cho nhng li ch ca gia nh v ca i sng tnh dc.
Vic lm ca vn minh ngy cng tr nn cng vic ca ngi nam,
n thch thc h vi nhng nhim v mi mi cn kh khn hn,
v buc h phi tin hnh nhng thng hoa bn nng, vn ph n t
c kh nng vi chng.
Bi v mt ngi khng nm trong tay nhng s lng v hn v
nng lng tinh
thn ty mnh x dng, ng phi hon thnh

nhng nhim v ca mnh bng cch lm mt phn phi thit thc


ca libido ca mnh. Nhng g ng s dng cho nhng mc tiu vn
ha, trong mt mc ln, rt ng xa khi ph n v i sng tnh
dc. S giao kt thng trc ca ng vi nam phi, v s ph
thuc ca ng trn nhng quan h ca ng vi h, thm ch lm ng

xa l vi nhng nhim v ngi chng v ngi cha ca mnh. Nh


vy, ngi ph n thy mnh b y vo hu trng v nhng
tuyn i ca nn vn minh, v nng tip nhn mt thi th ch
hng v n.
Khuynh hng hn ch i sng tnh dc v phn ca vn minh, th
khng km r rng hn so vi khuynh hng khc ca n l m
rng n v vn ha. Giai on u tin ca n, giai on totem,
em li vi n ri s cm on chng li mt la chn v i tng
lon lun, v iu ny c l l s ct xn quyt lit nht m i
sng khiu dm ca con ngi trong mi thi n nay phi tri
qua.
Nhng ta bu, nhng l lut, nhng thi tc p t thm nhng hn
ch khc na, vn chng nh hng c nam gii ln ph n. Khng
phi tt c nhng nn vn minh cng i xa nh nhau trong iu ny;
v c cu kinh t ca x hi cng nh hng n s lng vn cn
gi li v t do tnh dc.
y, nh chng ta bit, vn minh tun theo nhng lut l ca
thit yu kinh t, bi v mt s lng ln nng lng tinh thn m
n s dng cho nhng mc ch ring ca n phi rt ra t tnh
dc. Trong phng din ny, vn minh i x vi tnh dc nh l
mt ngi hay mt tng lp dn chng ca n lm, l t ngi
khc lm i tng khai thc bc lt ca n.
S hi v mt cuc ni dy ca nhng phn t b n p y n i
n nhng bin php phng nga cht ch hn. Mt mc thnh
tu cao nht ca mt s pht trin ging nh vy t c
trong nn vn minh Ty u chng ta. Mt cng ng vn ha l

hon ton bin minh c v tm l, trong s bt u bng nhng


tuyn ngn ngn cm v i sng tnh dc ca tr em, bi v s
khng c trin vng kim ch c s thm mn xc tht ca nhng
ngi ln, nu nh khng chun b nn tng cho n trong thi
th u.
Nhng mt cng ng thuc loi ging nh th khng th no bin
minh c khi c gng i n cng trong t chi mt hin tng d
dng minh chng, v thc vy, mt hin tng qu ni bt nh th.
V phng din tnh dc ca c nhn trng thnh, s la chn i
tng b hn ch vo ngi khc gii, v hu ht nhng tha mn
ca c thm b phn sinh dc [8] th b cm, xem nh nhng sa a
i bi [9].
S i hi, th hin trong nhng cm on ny, rng s c mt loi
duy nht ca i sng tnh dc cho tt c mi ngi, bt k nhng
khc bit, d do bm sinh, hoc do tp thnh, trong s thit nh t
chc tnh dc ca con ngi; n ct b mt s kh ng loi ngi
khi s vui hng tnh dc, v do tr thnh ngun gc ca s
bt cng nghim trng.
Kt qu ca nhng bin php hn ch nh th c th l nhng
ngi bnh thng - nhng ngi khng b th cht ca h ngn
nga - ton b thch th tnh dc ca h s tri vo nhng knh
m m khng b mt mt. Nhng i tnh trn b phn sinh dc khc
gii, vn vn cn khng b min tr, khng b t ngoi vng php
lut, th t n b thm nhng gii hn ngn cm hn na, trong dng
ca s nhn mnh vo tnh hp php, v ch mt v mt chng.
Nn vn minh ngy nay lm thnh iu n gin rng n s ch cho

php nhng mi quan h tnh dc trn c s ca mt rng buc n


c, vnh vin khng th hy b, gia mt ngi nam v mt ngi
n, v rng n khng thch tnh dc nh l mt ngun vui, nh
trong t thn n l mt quyn t nhin, nhng ch chun b cho
php, khoan th n, bi v cho n nay khng g thay th c
n nh l mt phng tin truyn ging ca loi ngi [10].
Tt nhin, y l mt bc tranh cc oan. Mi ngi u bit rng
chng t khng th no a n vo thc hin, thm ch trong
nhng thi gian kh ngn. Ch c nhng k nhu nhc mi chu
khut phc mt s ln p su rng nh vy trn t do tnh dc ca
h, v nhng (ngi c) bn cht mnh m hn ch lm theo nh
vy vi iu kin c c mt c n b, vn s c cp
sau [11].
X hi vn minh tm thy t thn n b buc phi i im lng qua
nhiu vi phm m nu theo iu lnh ring ca n, nn b trng
pht. Nhng chng ta phi ng phm sai lm, ng v pha bn
kia, v cho rng bi v n khng t c tt c nhng mc tiu ca
n, mt thi nh th v phn ca x hi l hon ton khng c
hi, v thng v pht.
i sng tnh dc ca con ngi vn minh, d b lm suy hi trm
trng, i khi n em cho n tng l ng trong tin trnh co rt
phc tp li nh mt chc nng, cng ging nh rng v tc ca
chng ta xem dng nh l nhng c quan. Ngi ta c l l chnh
ng khi gi nh rng s quan trng ca n, nh l mt ngun ca
nhng cm xc v hnh phc, v do trong s hon thnh mc
tiu ca chng ta trong i sng, b gim thiu mt cch xc

cm[12]. i khi mt ngi dng nh cm nhn rng n khng ch


l p lc ca vn minh, nhng mt iu g trong bn cht ca t
thn chc nng vn n t chi chng ta s tha mn trn , v
thc gic chng ta theo hng nhng con ng khc. iu ny c
th l sai, n l kh m quyt nh [13].
L Dn Bn tm dch - bn nhp th nht
(Aug/2011)
(Cn tip...)
http://chuyendaudau.blogspot.com/
http://chuyendaudau.wordpress.com
[1] [Nhng chu k sinh l hu c ca tin trnh tnh dc tn ti,
l s tht, nhng hiu qu ca n i vi s kch thch tm l
tnh dc ng hn c phn b o ngc. S thay i ny dng
nh rt c th c kt ni vi s gim thiu v kch thch khu
gic bng nhng phng tin trong tin trnh kinh nguyt to
ra mt nh hng trn tm l ca nam gii. Vai tr ca chng
c nhng kch thch th gic th ch, trong , tri ngc vi
nhng kch thch khu gic t qung gin on, chng c kh
nng duy tr mt hot ng c hiu qu thng trc. Nhng iu
cm k v kinh nguyt bt ngun t nhng dn nn hu c ny,
n hnh ng nh l mt phng v chng li mt giai on pht
trin vn b khc phc.
Tt c nhng ng c khc ca n c th l ca mt bn tnh th
cp. (Cf. C.D. Daly, Hindumythologie und Kastrationkomplex,
Imago, Vol. XIII,1927.) Tin trnh ny c lp li trn mc

khc nhau khi nhng v gt ca mt thi k vn ha qua bin


sang thnh nhng demons trong thi k k tip. Tuy nhin, s
gim thiu tm quan trng ca kch thch khu gic dng nh t
n l mt h qu ca s nng khi mt t ca con ngi, ca gi
nh v s n nhn ly mt dng i thng ng, iu ny lm cho
b phn sinh dc ca con ngi, vn trc y c che giu,
thnh c th nhn thy c v cn c bo v, v nh th gy
nn nhng xc cm xu h trong con ngi.
Tin trnh nh mnh ca vn minh nh vy thit lp vi s
chp nhn mt t th ng thng ca con ngi. T thi im
tr i, chui nhng bin c s c tin hnh thng qua s lm
gim mt gi tr ca nhng kch thch khu gic v s c lp ca
thi k kinh nguyt cho n thi khi s kch thch th gic thnh
chim u th v nhng b phn sinh dc thnh c th thy c r
rng, v t n s kch thch tnh dc lin tc, s sng lp ca
gia nh v nh th a ti ngng ca ca nn vn minh con
ngi. y ch l mt suy on l thuyt, nhng n quan trng
xng ng c kim tra cn thn vi s tham chiu n nhng
iu kin ca i sng vn thu c trong m nhng loi ng vt
lin h gn gi vi con ngi.
Mt yu t x hi cng hin din khng th nhm ln trong khuynh
hng vn ho nghing v s sch s, vn n nhn c bin
minh ex post facto trong nhng quan tm v s v sinh, nhng n
t th hin trc khi c nhng khm ph v v sinh. Kch ng
vi s sch s bt ngun t mt s thi thc loi b ct i bi
tit, vn chng tr thnh kh chu vi nhng nhn thc gic

quan. Chng ta bit rng trong nh nui tr nhng s vic l khc


bit. Nhng ct i bi tit khng khi dy gh tm tr em.
Chng c v c gi tr vi tr em vi tnh cch l mt phn ca c
th ca chng, vn i ra xa khi n. y s dng dc nhn
mnh vi nng lc c bit y nhanh tin trnh pht trin nm
ch pha trc, v n s lm cho nhng bi tit l v gi tr, ng
kinh, ng gh v ng ght. Mt s o ngc ca nhng gi tr
nh th s him c th c c nu nhng thc cht b thi ra khi
c th khng b tht bi v mi mnh m ca chng, phi chu
chia x s phn vn vt chim kch thch khu gic sau khi con
ngi nhn theo t th ng thng. Dm dc hu mn, do ,
gc ng trong trng hp u tin ca dn nn hu c vn n
dn ng i ti vn minh. S hin hu ca nhng yu t x hi c
trch nhim cho vic chuyn i xa hn na ca dm dc hu mn
c chng thc bi hon cnh, mc d vi tt c nhng tin b
pht trin ca con ngi, trong anh ta him khi thy mi ca
cht bi tit ca mnh gh tm, nhng ch l ca ngi khc. Nh
vy mt ai l mt ngi khng sch s - ngi y khng giu phn
bi tit ca anh ta - l xc phm nhng ngi khc, anh ta khng
cho thy anh c s quan tm n h. V iu ny c xc nhn
bi nhng t ng mnh v ph bin nht ca s lng m s nhc
ca chng ta. N s l kh hiu, cng vy na, con ngi li s
dng tn ca ngi bn trung thnh nht ca mnh trong th gii
ng vt loi ch - nh mt thut ng ca s lng m, nu loi
sinh vt khng lm mnh gnh ly s khinh thng qua hai
c im: rng n l mt ng vt c gic quan u thng l khu

gic, v mt ng vt vn khng c kinh d vi phn bi tit, v


rng n khng c xu h v chc nng tnh dc (lm tnh) ca n.]
Chu k hu c: chu k sinh l Organic periodicity lin quan n
s tng trng mc testosterone trong nguwoif nam v n khi
ngi n rng trng hng thng.
[2] Vt t v Hm cm hay Vt t v Cm k
[Nhng g y Freud gi l gia nh nguyn thy ng ni v n
thng hn nh l m, l nguyn thy (primal horde); n tng
ng vi nhng g Atkinson(1903), vn khi nim phn ln l t ng
m c, ng gi l gia nh ging ngi khng l mt mt Cyclopean family. Xem thm, vi tt c nhng iu ny,
Standard Ed., 13, 142 ff)]
[3] [Ting c Recht c ngha va l ng v lut]
[4] Eros: Thn i tnh trong thn thoi Hylp (Cupid trong Lam)
y c nng phn ch i tnh nhc dc, xc tht. Hiu nh i tnh
nhc dc l c s, trn s thng hoa thnh tnh yu, yu thng.
Theo Freud, trong tng qut, ng xem y l bn nng ca i sng.
Eros: l mt trong hai ngun ca tt c nhng xung lc trong con
ngi; t tn theo thn i tnh, Eros l nguyn l ca s sng; n
kt buc v hin hin r trong i tnh. Nhng xung lc ca n tng
i mm do v c th un nn, chuyn dch hn l i lp ca n
Thanatos, xung lc ca s cht hc. Freud xem i sng tm l nh
mt tng tc gia hai sc mnh thm nhp vo nhau bt tn ny.
Sng v Cht. Ananke : N thn ca nh Mnh, Tt Yu v S
phn , m ca the M oirae and Adrasteia.
[5] [chng V]

[6] Genital love: tm dng ch i tnh c trng tm l c quan sinh


dc c lin h v l s pht trin t nhin ca giai on (pht
trin) c quan sinh dc (genital stage) ch yu l hng n tha
mn nhu cu ca c quan sinh dc. Tuy vy s gn b kt hp ny
dn n hai hiu qu: nhc cm v thng yu (sensuality v
affection).
Theo L thuyt Tm phn ca Freud l giai on cui ca s pht
trin tm sinh l, t c tui dy th, khi ch tm v thch th
v haowtj ng dn vo mt ngi bn nh i tng tnh dc
(sexual partner).
[7] phylogenetically
[8] extra-genital satisfaction: thm vo, ngoi vng mt
chng/mt v thng thng
[9] Perversion: trong tm l hc ch bt k nhng phng cch
bt thng no nhm i n tha mn tnh dc.
[10] y l quan im truyn thng ca vn ha Kit ln n v
cm k tnh dc, nhng phi v ch chu chp nhn n nh phng
tin truyn ging. Khoa hc, tm l u i n cng nhn khoi
cm nhc dc l mt thc ti, nhng tn gio lun lun nu khng
ph nhn, gt b, th cng cm on n. ng sau thi ny, c
th thy s s hi nhng g l tnh dc, nghi ng con ngi khng
th lm ch v chnh ng hng lc th bt ngun t chnh thn
xc ca n.
[11] [s n b l ly c mt vi bin php v an ton, xem
trang .., chng V tip sau.]
[12] [Trong s nhng tc phm ca nh vn nhy cm ngi Anh,

John Galsworthy, ngi vn c cng chng hm m cho n


ngy nay, c mt truyn ngn m ti sm cho l c gi tr cao.
Tn l The Apple-Tree, v n cho chng ta thy trn vn nh
th no khin trong i sng ca ngi vn minh ngy nay, khng
cn ch no li cho tnh yu t nhin n gin ca hai con
ngi.]
[13] [Quan im trnh by trn c nhng gii thch sau y
chng . Con ngi l mt c cu sinh vt ng vt (nh nhng
ng vt khc) c mt khuynh hng phn bi lng tnh khng
th nhm ln. C nhn tng ng vi mt s hn hp ca hai na
i xng, trong , theo mt s nh iu tra, mt tinh thun l nam
v mt kia l n. Cng l ngang th, c th l mi mt na
nguyn thy l lng tnh (hermaphrodite).
Gii tnh l mt s kin sinh hc, mc d n c tm quan trng c
bit khc thng trong i sng tinh thn, rt kh nm bt v
tm l. Chng ta quen vi ni rng mi con ngi c phi by
nhng xung ng bn nng, nhng nhu cu v nhng thuc tnh, c
nam ln n; mc d gii phu c th hc, n l ng thc, c th ch
ra nhng c tnh thuc v nam gii v n gii, nhng tm l hc
khng c th.
i vi tm l hc, tng phn gia hai phi tnh nha dn i vo
mt, gia tnh hot ng v th ng, trong chng ta qu sn
sng ht sc lin kt hot ng vi nam gii v th ng vi n
gii, mt ci nhn vn n khng c cch no l khng nh ph qut
trong gii nhng ng vt. L thuyt v lng tnh (tnh dc) vn
cn b bao quanh bi nhiu ti tm kh hiu v chng ta khng th

no khc ngoi ch cm thy n nh l mt chng ngi nghim


trng trong phn tm hc, vn n vn cha tm thy bt k lin kt
no vi l thuyt v nhng bn nng. Tuy nhin du iu ny c
th l g i na, nu chng ta gi nh n nh l mt s kin rng
mi c nhn tm kim tha mn nhng mong c nam tnh v n
tnh trong i sng tnh dc ca mnh, chng ta sa son cho kh
nng rng hai tp hp nhng nhu cu khng c thc hin trn
vn vi cng mt i tng, v rng chng xen vo can thip ln
nhau, tr khi chng c th c gi tch bit, v mi mt xung lc
c hng dn vo mt dng chy c th c th vn thch hp
vi n. Mt kh khn khc na ni ln t tnh hung vn trong
n qu thng xuyn lin kt vi quan h dm dc mt phn chia
ca khuynh hng r rt n gy hn, thm vo vi nhng thnh
phn bo dm ca chnh ring n. i tng ca i tnh s khng
phi lun lun nhn nhng bin chng ny vi mc ca hiu
bit, v khoan dung cho thy qua nhng ph n nng dn phn
nn rng chng khng yu b na, bi v trong xut mt tun
ng khng nh p b.
Gi thuyt i su hn, tuy nhin, l mt trong c bt u t
nhng g ti ni trn (u chng ny) trong ch thch ca ti.
N l t hu qu, vi gi nh mt t th ng thng ca con ngi
v vi s st mt quan trng ca khu gic, rng khng ch dm dc
hu mn ca n b e da thnh mt nn nhn ca s dn n sinh l
(n p hu c), nhng ton b tnh dc ca hn; bi th t ,
chc nng tnh dc b gn km mt s gh tm m n khng th
gii thch xa khc hn c na, v n ngn c s tho mn hon

ton ca n v y n n ra khi mc ch tnh dc, nhng vo


nhng thng hoa v chuyn v libido. Ti bit rng Bleuler (1913)
mt ln ch ra s hin hu ca mt thi y li chnh yu
nh th ny i vi i sng tnh dc. Tt c nhiu lon thn kinh
(neurotics), v nhiu na bn cnh, ly lm ngoi l cho s kin
rng chng ta sinh ra gia nc tiu v phn (inter urinas et faeces
nascimur). Nhng b phn sinh dc cng th, chng gi dy cm
gic mnh vi mi vn nhiu ngi khng th chu ng c, v
lm hng s giao hp ca h. Th nn, chng ta phi thy rng gc
r su nht ca n p tnh dc, vn n tin trin cng vi nn vn
minh l s bo v hu c ca hnh thc mi ca i sng, t c
vi dng i ng thng ca con ngi, i nghch li vi s hin
hu sinh vt ca n trc . Kt qu ca nghin cu khoa hc ny
trng hp mt cch ng k vi nhng thnh kin thng tc m
chng thng t lm chng ta nghe c. Tuy nhin, nhng iu
ny l hin nay khng c nhiu kh nng cha c xc nhn hn
nh cha c khoa hc chng minh. Chng ta cng khng nn
qun rng, mc d khng th ph nhn s gim quan trng ca kch
thch khu gic, ngay c trong nhng dn tc Chu u vn c
nhng ngi i vi nhng mi hi mnh m t c quan sinh dc
vn chng ht sc dng tn v y li chng ta nh vy li c
nh gi cao nh l cht kch thch tnh dc v nhng ngi t
chi bung b chng. (Cf. nhng b su tp ca vn ha dn gian
thu c t bng cu hi Iwan Bloch v ngha ca mi hi trong
i sng tnh dc (Uber den Geruchssinn in der vita sexualis)
c xut bn nhiu tp khc nhau Anthropophyteia ca ca

Friedrich S. Krauss .)]


[V kh khn khi tm kim mt ngha tm l cho nam tnh v
n tnh (maleness femaleness) xem mt cc ch di thm
vo nm 1915 trong bi th ba ca Ba lun vn ca Freud
(1905d), Standard Ed,. 7, 219-20 H qu quan trng ca s tng
cn gia nhng c quan tnh dc v bi tit u tin c Freud
nu ln trong bn tho K gi cho Fliess, Jan, 1, 1896 (Freud,
1950a). ng thng xuyn tr li im ny. Cf. th d, h s
trng hp Dora (1950e (1901), Standard Ed,. 7, 31-2, v lun
vn th hai v the Psychology of Love (1912d), ibid., 11, 189.
Cf. cng trong Ch thch ca bin tp, p.6. f. dn trn.]
Sigmund Freud - Vn minh v nhng Bt mn t n (6)
Vn minh v nhng Bt mn t n

Sigmund Freud
(1856 1939)
Das Unbehagen In Der Kultur (Vienne, 1929).
Civilization and Its Discontents (1930)
(tip theo)
Chng V
Cng vic Phn tch Tm l [1] cho chng ta thy chnh l
nhng tht vng ny ca i sng tnh dc khng th chu ng
c, vn con ngi bit n nh nhng chng nhiu lon thn
kinh [2]. Nhiu lon thn kinh to ra cho anh ta nhng tha mn
th ch trong nhng triu chng ca anh, v nhng triu chng ny
lm anh ta hoc au kh trong chnh chng, hoc tr thnh nhng
ngun au kh cho anh bng cch nng nhng kh khn cao ln
trong nhng quan h ca anh vi mi trng v x hi anh sng
trong . S kin th hai va k l d hiu; s kin th nht trnh
by mt vn mi vi chng ta. Ngoi ra, vn minh i hi nhng
hy sinh khc bn cnh nhng hy sinh v tha mn tnh dc.
Chng ta i x vi s kh khn ca pht trin vn ho nh l
mt kh khn tng qut ca s pht trin bng cch di ngc n
v vi qun tnh ca libido, v vi s bt c d ca n phi t b
mt v tr c cho mt v tr mi [3]. Chng ta ng ni nhiu v
cng mt iu khi chng ta suy ra phn gia vn minh v tnh
dc t trng hp m i tnh tnh dc l mt quan h gia hai c
nhn trong mt ngi th ba ch c th hoc tha thi hoc ph
ri, trong khi vn minh ty thuc vo nhng quan h gia mt s

lng ng k ca nhng c nhn.


Khi mt lin h tnh yu ti nh cao ca n, khng c ch cn li
cho bt k quan tm no trong mi trng; mt i tnh nhn l
cho chnh h, v thm ch khng cn n a con h c chung
lm cho h hnh phc. Khng trong trng hp no khc m Eros
rt r rng phn bi ct li ca t thn mnh, mc ch ca hn
lm nn mt ra t nhiu hn mt; nhng khi hn t c iu
ny theo cch ai cng ni qua tnh yu ca hai con ngi, hn t
chi i xa hn.
Cho n gi, chng ta c th hon ton tng tng rt r mt cng
ng vn ha bao gm nhng cp c nhn nh th ny, nhng
ngi c hi lng v libido chnh bn thn h, kt ni vi
nhau qua nhng rng buc ca cng vic chung v nhng quan tm
chung. Nu iu ny c nh vy, vn minh khng phi rt
ra bt k nng lng no t tnh dc.
Nhng tnh trng ng ao c ny ca nhng s vic khng tn ti,
v khng bao gi tn ti. Thc t cho chng ta thy vn minh
khng hi lng vi nhng dy buc cho n nay chng ta cho
php n. N cng nhm n kt buc nhng thnh vin ca cng
ng vi nhau trong mt cch v libido na, v s dng mi
phng tin i n chung cuc .
N a chung tt c mi li qua nhng s ng ha nhn cch
[4] mnh m c th c thit lp gia nhng thnh vin ca cng
ng, v n triu tp libido c mc tiu b c ch nh th trn quy
m ln nht v phn lm vng mnh s rng buc cng ng bng
nhng lin kt ca tnh bn hu. cho nhng mc tiu ny c

hon thnh, mt hn ch trn i sng tnh dc l khng th trnh


khi. Nhng chng ta khng c kh nng hiu c nhng g l
thit yu, vn n thc y vn minh theo dc theo li ny, v
gy ra s i khng ca n vi tnh dc. Phi c mt vi thnh t
ng lo ngi m chng ta vn cha khm ph.
Manh mi c th c cung cp bi mt trong nhng i hi l
tng, nh chng ta gi chng, [5] ca x hi vn minh [6]. N
vit: Ngi phi yu k hng xm ngi nh chnh mnh. N
c bit n khp trn th gii, v chc chn l xa hn o Kit,
vn o ny dng n ln nh tuyn xng t ho nht ca
mnh.
Du th, n chc chn khng phi l rt xa, ngay c trong thi c
s n vn cn xa l vi nhn loi. Chng ta hy cng chp nhn
mt thi ngay thc vi n, nh th chng ta nghe n ln u
tin, vy sau chng ta s khng th dp tt mt xc cm ngc
nhin v bi ri. Ti sao chng ta nn lm iu ? Tt p g n s
lm cho chng ta? Tuy nhin, trn tt c, lm th no chng ta s
t c n? Lm th no n c th kh hu?
Tnh yu ca ti l mt iu g c gi tr vi ti vn ti khng
nn vt b m khng ngm ngh. N i hi ti nhng bn phn
cho thnh tu ca ai y khin ti phi sn sng lm nhng hy
sinh. Nu nh ti yu mt ai , ngi y phi xng ng vi tnh
yu mt cch no . (Ti b ra ngoi din gii nh ti c th c
ch dng no v ngi y, v cng c ngha c th c ca ngi
y nh l mt i tng tnh dc vi ti, v khng mt no trong
hai loi quan h thuc loi ny i n vn liu gii lut yu

thng hng xm ca ti c lin quan g hay khng).


Ngi y xng ng vi tnh yu nu anh l ging ti trong nhng
cch quan trng n ni ti c th yu chnh ti trong anh y, v
anh y xng ng vi n nu anh l qu hon ho hn bn thn ti
rt nhiu, khin ti c th yu l tng v chnh t ng ti trong
anh. Thm na, ti phi yu anh y nu anh ta l con trai ca bn
ti, bi v ni au ca bn ti s cm thy nu c g hi n anh ta,
s cng l ni au ca ti - ti nn c phn chia ca n. Nhng nu
anh l mt ngi xa l vi ti, v nu anh ta khng th thu ht ti
bng bt k gi tr no ca ring anh, hoc bt k ngha no
anh c th thu nhn c cho i sng tnh cm ca ti, s kh
cho ti yu anh ta.
Tht vy, ti s phi l sai lm nu lm nh vy, bi v tnh yu
ca ti c gi tr vi tt c nhng ngi ti yu, n nh l mt du
hiu ca s a thch ca ti vi h, v l mt bt cng vi h nu
ti t mt ngi xa l ngang bng vi h. Nhng nu ti yu anh
y (vi tnh yu ph qut ny) ch n thun v anh cng l mt c
dn ca tri t ny, ging nh mt cn trng, mt con su t,
hoc mt con rn c, vy sau ti s rng ch mt nhm nh xu
ca tnh yu ca ti s ri xung phn chia cho anh ta d vi bt
k kh nng no, do phn on ca l tr ca ti, cng khng nhiu
bng phn ti xng ng c gi li cho bn thn mnh. C ngha
l g mt gii lut ra vi tht nhiu trang nghim nh th, nu
nh s thc hin n khng th c khuyn co l c th hp l?
Khi duyt xt k lng hn, ti vn cn tm thy nhng kh khn
na. Khng ch n thun l trong tng qut, ngi xa l ny bt

xng vi tnh yu ca ti; ti thnh tht phi th nhn rng anh


c phn i nhn nhiu hn vi th ch ca ti, v ngay c vi s
cm ght ca ti. Anh dng nh khng c ly d mt du vt tnh
yu nh nht nht cho ti, v khng cho ti thy d mt cht quan
tm mng manh nht. Nu nh s em li cho anh ta bt k li ch
no, anh khng ngn ngi g khng gy thng tn cho ti, anh
cng khng t hi mnh xem lng u th anh thu ot c c
chng ni bt k t l mc thit hi no anh gy cho ti
hay khng.
Tht vy, ngay c nh anh khng cn chim c mt u th no;
nu anh c th tha mn bt k loi mong mun no qua n, anh
khng ngh g v ch nho ti, xc phm ti, vu khng ti v cho
thy sc mnh vt tri ca anh; v anh ta cng cm thy an ton
hn, ti cng cm thy bt lc hn, cng chc chn hn ti c th
trng i anh ta c x nh th ny vi ti.
Nu nh anh ta c x khc i, nu anh ta cho ti thy s quan tm,
v s t ch nh mt ngi xa l, ti sn sng i x cng mt cch
vi anh ta, d trong trng hp no v hon ton ngoi bt k gii
lut no. Tht vy, nu iu rn ph trng ny vit yu hng
xm ngi nh hng xm ngi yu ngi, ti khng nn phn
i n. V c mt iu rn th hai, thm ch n xem dng li cng
khng th hiu c nhiu hn, v li cn gi ln s phn i mnh
m hn trong ti. l Yu nhng k th ca ngi. Nu ti
ngh n cho tht k, tuy nhin, ti thy rng ti sai lm trong
khi xem n nh mt i hi ln lao hn. di y, n l cng
mt iu. [7]

Ti ngh by gi ti c th nghe c mt ging nghim ngh khin


trch ti: l chnh v hng xm ca bn khng xng ng vi
tnh yu, v ngc li cn l k th ca bn, m bn nn yu hn
nh chnh mnh. Sau , ti hiu rng trng hp bn lun l mt
th tng t ca Credo quia absurdum. [8]
By gi rt c th l hng xm ca ti, khi ng b ra lnh phi yu
ti nh yu chnh ng ta, s tr li ng nh ti lm, v s c
tuyt ti v cng nhng l do. Ti hy vng ng s khng c cng
nhng nn tng khch quan khi lm nh th, nhng ng s c cng
tng nh ti c.
Ngay c nh th, hnh vi ca con ngi cho thy nhng khc bit,
vn lm ng trc s kin l nhng khc bit nh th chng b nh
ot, o c phn loi chng l tt hay xu. V vy, cho n
khi no nhng khc bit khng th ph nhn ny khng b tc b,
s vng li nhng i hi cao v o c bt phi ko theo thit hi
cho nhng mc tiu ca nn vn minh, v n t mt tn ph qu
quyt trn t cch l xu. Ngi ta khng th cng khng nhc li
v mt vic rc ri xy ra trong Ngh vin Php khi tranh lun v
hnh pht t hnh. Mt thnh vin nhit tnh ng h vic bi b
n, v bi pht biu ca ng c nhn vi nhng ting v tay
no ng, khi mt ging t hi trng c tung ra: Que
messieurs les assasins commencent!.[9]
Yu t ca s tht ng sau tt c iu ny, m mi ngi rt sn
sng chi b, l con ngi khng phi l nhng sinh vt hin
lnh, khng l nhng ngi mun c yu thng, v khng l
nhng ngi nu c b tn cng mc nhiu nht c th lm c l

bo v chnh h; nhng ngc li, h l nhng sinh vt c bn nng


bm sinh phi c nhn nhn l c mt phn chia mnh m ca
tnh gy hn hung hn.
Nh mt kt qu, hng xm ca h i vi h khng ch l c tim
nng l mt ngi gip , hay mt i tng tnh dc, m cng
cn l mt ngi no , ngi ny c toan tnh tha mn tnh
hung hn ca h trn anh ta, khai thc nng lc ca anh vo cng
vic m khng c bi thng, s dng anh v mt tnh dc m
khng c s ng ca anh, nm gi ti sn ca anh, lm
nhc anh, lm cho anh au n, tra tn v git anh. Homo
homini lupus [10]. Ai l ngi, khi i mt vi tt c kinh nghim
i sng ca mnh, v ca lch s, s c can m bt ng kin
vi khng nh ny?
Nh mt qui lut, tnh gy hn tn nhn ny ch i mt vi hnh
ng khiu khch, hoc t t chnh n vo nhng dch v ca mt
vi ch nh khc, m mc ch ca chng cng c th t n bng
nhng bin php n ha hn. Trong nhng hon cnh thun li vi
n, khi nhng phn ng lc tinh thn vn bnh thng cm on
n, nhng b thng bt ng, n cng t th hin mt cch t
khi, v l cho thy con ngi nh mt con th man r, s quan
tm ca n vi ng loi l mt iu g xa l.
Bt c ai nh li nhng hnh ng tn bo trong nhng cuc di dn,
hoc nhng cuc xm lc ca ngi Huns, hoc ca sc dn c
bit n nh l nhng ngi Mongol di s lnh o ca Jenghiz
Khan v Tamerlane, hoc khi nh ph h thnh Jerusalem ca
nhng i qun Thp t chinh sng tn ngoan o, hoc ngay c,

ng vy, nhng kinh hong ca th gii chin tranh va qua - bt


c ai nh li nhng iu ny s phi ci u khim tn trc s
tht ca quan im ny.
S hin hu ca khuynh hng ny v gy hn hung hn, m chng
c th d thy trong chnh chng ta v gi nh c cn c l c mt
trong nhng ngi khc, n l thnh t lm xo trn nhng quan h
ca chng ta vi hng xm ca chng ta, v n y vn minh vo
trong mt ph tn tn km nh vy (v nng lc). Trong hu qu
ca s th ch ln nhau chnh yu ny ca loi ngi, x hi c
vn minh thng xuyn b e da vi s phn r.
Li ch ca cng vic cng lm chung s khng gi n li vi nhau;
nhng am m bn nng mnh hn nhng li ch hp l. Vn minh
phi dng nhng c gng cng cc ca n ng hu t nh
nhng gii hn cho nhng bn nng gy hn hung hn ca con
ngi, v gi nhng biu hin ca chng trong vng kim sot bng
nhng c cu phn ng tm l.
T ch ny nn s dng nhng phng php c ch nh kch
ng con ngi vo thnh nhng ng ha nhn cch v nhng lin
h i tnh c mc tiu b c ch, t ch ny nn hn ch trn i
sng tnh dc, v cng t ch ny nn ra gii rn ca l tng yu
k hng xm mnh nh yu chnh mnh - mt gii rn vn n thc
s c bin chnh bi s kin l khng c g no khc chy ngc
mnh m n th vi bn tnh nguyn thy ca con ngi.
Bt k mi c gng, n lc ny ca vn minh cho n nay khng
t c nhiu cho lm. N hy vng ngn nga nhng thi qu d
man nht ca bo lc hung c bng t n gi nh quyn c s

dng bo lc i vi nhng k phm php, nhng php lut khng


c kh nng nm bt c nhng biu hin thn trng hn v tinh
t hn ca tnh gy hn hung hn ca con ngi.
Thi gian n, khi mi mt ngi trong chng ta phi bung b nh
nhng o tng, l nhng k vng vn vi chng, trong thi thanh
nin ca mnh, mt ngi gn vo ng loi ca mnh, v khi anh
ta c th bit c bao nhiu kh khn v au n cng thm
vo i mnh bi t ca nhng ng loi. ng thi, s l bt cng
khin trch vn minh vi c gng loi b nhng xung t v
cnh tranh khi hot ng ca con ngi. Nhng iu ny l chc
chn khng th thiu. Nhng s i lp khng nht thit phi l
th hn, n ch n gin x dng sai lm v to mt c hi cho
th hn.
Nhng ngi cng sn tin rng h tm thy con ng gii thot
khi nhng t c ca chng ta. Theo h, con ngi l hon ton tt
v cng c thi thn thin vi hng xm ca anh ta, nhng c ch
ca s hu ca ci ring lm h hng bn cht ca anh. S lm
ch ti sn ring t em li quyn lc c nhn, v cng vi n l s
cm d i x t hi vi hng xm ca mnh; trong khi ai l ngi
b loi tr khi ti sn s hu th buc phi ni lon trong th ch
chng li k p bc mnh.
Nu ti sn t hu c hy b, tt c ca ci c quyt nh
cng ng gi chung, v tt c mi ngi c cho php chia phn
trong vic th hng n, c v th ch s bin mt gia con
ngi. Bi v tt c nhu cu ca mi ngi s c tha mn, khng
ai c bt c l do g xem ngi khc nh k th ca mnh; tt c

s sn sng m nhim cng vic nu l cn thit.


Ti khng bn tm vi bt k nhng ph bnh kinh t no v h
thng cng sn; ti khng th thm d liu s bi b ti sn t nhn
l thit thc, hoc c u th hay khng [11]. Nhng ti c kh
nng nhn ra rng h thng da trn nhng tin tm l vn
chng l mt o nh khng ng vng.
Khi xo b s hu ti sn t nhn, chng ta tc mt mt trong
nhng kh c ca lng con ngi yu gy hn hung hn, chc chn
l mt kh c mnh m, mc d chc chn khng phi l mnh nht;
nhng chng ta tuyt khng thay i nhng khc bit v quyn
lc v v nh hng, vn chng b s gy hn hung hn lm dng,
chng ta cng khng c thay i bt c iu g v bn cht ca n.
Tnh gy hn hung hn khng do ti sn to nn. N tr v gn
nh khng c gii hn trong thi nguyn thy, khi ti sn vn
cn rt him hoi, v n t cho thy n ri trong thi tr th cn
nm ni, gn nh lin trc khi t b, dng thc nguyn thy
ca n, dng hu mn; n cu thnh c s ca tt c mi quan h
ca tnh cm v yu thng gia con ngi (vi ngoi l duy nht,
c l, mi quan h ca ngi m vi con trai ca b [12]).
Nu chng ta chm dt nhng quyn c nhn trn giu c vt cht,
vn cn tn ti c quyn trong lnh vc ca nhng quan h tnh
dc, vn chng l b tri buc phi tr thnh ngun gc ca s
khng a mnh nht, v s th ch bo lc nht gia con ngi,
vn trong nhng kha cnh khc h l u ngang nhau v t cch v
quan h i x. Nu nh chng ta cng ly i yu t ny, bng cch
cho php hon ton t do trong i sng tnh dc, v nh th bi

b gia nh, t bo-mm mng ca vn minh, chng ta khng c th,


l s tht, d dng thy trc nhng ng pht trin mi no
ca vn minh c th nhn ly, nhng mt iu chng ta c th
mong i, v l tnh nng khng th ph hy ny ca bn cht
con ngi s i theo n n .
R rng l khng d dng cho con ngi bung b s tha mn ca
khuynh hng ny v gy hn hung hn. H khng cm thy thoi
mi nu thiu n. u th m mt nhm vn ha tng i nh cung
cp khi cho bn nng ny c mt li thot di hnh thc ca s
th ch chng li nhng k xm nhp th khng nn xem thng.
Lun lun c th kt hp mt s lng ng k ca dn tc vi
nhau trong tnh yu, min l cn cha li dn tc khc nhn
nhng biu hin ca s gy hn hung hn ca h.
Ti tng mt ln tho lun v hin tng rng chnh nhng cng
ng c lnh th ln cn, v cng c lin h vi nhau theo nhng
cch khc na, l nhng ngi dn mnh trong nhng him khch
lin tc v trong nho bng ln nhau - nh nhng ngi Spain v
ngi Portugal, ly th d, ngi Bc c v Nam c, ngi Anh
v ngi Scotland, v vn vn [13].
Ti t tn cho hin tng ny l qu-yu-ch-mnh trn nhng
khc bit nh [14], mt tn gi khng lm c g nhiu gii
thch n. By gi chng ta c th thy mt s tha mn thun tin
v tng i v hi ca khuynh hng gy hn hung hn, l s gn
b gia nhng thnh vin ca cng ng c to d dng hn bng
nhng phng tin ca n. Trong phng din ny, dn tc
DoThi, ri rc khp ni, cung cp nhng dch v hu ch nht

cho nhng nn vn minh ca nhng quc gia ch nh ca h; nhng


bt hnh l tt c nhng cuc tn st ngi DoThi trong thi
Trung c khng lm cho thi k ha bnh hn v an
ninh hn cho nhng ngi Kit ng thi vi h.
Khi thnh tng Paul mt ln t tnh yu ph qut gia con
ngi nh nn tng ca cng ng nhng ngi Kit ca ng, s
bt khoan dung cc k qu khch v phn ca th gii Kit i vi
nhng ai l ngi cn nm ngoi n, tr thnh hu qu khng th
trnh. i vi nhng ngi LaM, nhng ngi khng dng i
sng cng ng ca h nh mt Nh nc trn yu thng, bt
khoan dung tn gio l mt iu g xa l, mc d vi h tn gio
l mt quan tm ca Nh nc, v tn gio ngm nhim Nh
nc.
Khng phi l mt ngu nhin khng gii thch c m gic m
v mt th gii thng tr ca dn c, ku gi ch ngha biDoThi nh s b xung-cho-ton-vn ca n, v l iu d hiu
rng nhng c gng thit lp mt nn vn minh mi, vn minh
cng sn Nga, phi tm s h tr tm l ca n trong s n
p giai cp t sn. Ngi ta ch cn t hi, vi lo lng, nh nc S
vit s lm nhng g sau khi h tiu dit xong gii t sn ca h.
Nu vn minh p t nhng hy sinh ln dng th, khng ch trn
tnh dc ca con ngi, nhng trn tnh gy hn hung hn ca anh
ta, chng ta c th hiu r hn ti sao l kh khn anh ta c
hnh phc trong nn vn minh . Trong thc t, con ngi nguyn
thy l trong iu kin tt p hn khi khng bit g ti nhng
gii hn trn bn nng. qun bng ngc vi iu ny, nhng

trin vng ca anh ta hng hnh phc ny, trong bt k mt


khong di lu thi gian no, rt mng manh.
Con ngi vn minh nh i mt phn ca nhng c hi hnh
phc ca mnh cho mt phn ca s an ton. D sao i na, chng
ta phi ng qun, trong gia nh nguyn thy ch ngi ng u
ca n vui hng t do bn nng h h ny; nhng ngi cn li
sng trong s p ch n l. Trong thi k nguyn thy ny ca vn
minh, tng phn gia mt thiu s ngi c hng nhng u
th ca nn vn minh v mt a s nhng ngi b cp mt
nhng u th , do , din ra n cc oan. V phn nhng dn
tc nguyn thy cn tn ti n ngy nay, nhng nghin cu k
lng cho thy rng s t do trong i sng bn nng ca h th
khng ng thm mun cht no. N chu nhng hn ch thuc mt
loi khc bit, nhng c l vi mc trm trng hn so vi nhng
g gn buc vi con ngi vn minh hin i.
Khi chng ta thng thn tm thy sai lm vi trng thi hin ti ca
nn vn minh ca chng ta, v qu thiu xt trong p ng nhng
nhu cu ca chng ta cho mt k hoch ca i sng vn s lm
chng ta hnh phc; v v cho hin hu qu nhiu kh au vn
c l c th trnh c - khi, vi s ph bnh khng khoan
nhng, chng ta c gng o ln nhng gc r ca s bt ton ca
n, chng ta chc chn thc hin mt quyn thch ng v khng
phi cho thy chnh chng ta l k th ca vn minh. Chng ta c
th trng i dn dn thc hin xong nhng sa i nh th trong
vn minh ca chng ta, s tha mn tt hn nhng nhu cu ca
chng ta, v s thot khi nhng ph bnh ca chng ta.

Nhng c l chng ta cng c th quen thuc ri vi tng


rng c nhng kh khn gn vi bn cht ca nn vn minh, vn
chng s khng nhng bc trc bt k n lc ci cch no.
Thm vo vi nhng cng vic phi hn ch nhng bn nng, vn
chng ta sa son ri, t n y ti s lu ca chng ta
v s nguy him ca mt tnh trng ca nhng s vic vn c th
c t tn l s ngho nn tm l ca nhng nhm [15].
Nguy him ny th e da nht ch no c sc mnh ca s kt
hp ca mt x hi ch yu cu thnh bi s ng ha nhn cch
ca nhng thnh vin trong mt nhm vi nhau, trong khi nhng c
nhn thuc mu lnh o khng thu nhn c tm quan trng vn
h nn c trong s hnh thnh mt nhm [16]. Tnh trng vn ha
hin nay ca nc M s cung cp cho chng ta mt c hi tt
nghin cu tc ng thng tn ny vi vn minh vn chng ta c
l do nn s hi. Nhng ti s trnh cm d khng i vo mt ph
phn vn minh nc M, ti khng mun a ra mt n tng
rng ti mun chnh mnh s dng nhng phng php ca nc
M .
L Dn Bn tm dch - bn nhp th nht
(Sep/2011)
(Cn tip...)
http://chuyendaudau.blogspot.com/
http://chuyendaudau.wordpress.com
[1]Thng gi tt l Tm Phn (Tu) hay Phn Tm (Tu Vit)
ty dch gi. Trong nhng bi vit, nhng tc gi ca ngnh ny, k
c Freud vn dng t Psychoanalysis - Phn tch Tm l. Ti theo

Freud, gi nh vy.
Trung tm l thuyt Phn tch Tm l da trn tng rng chng
ta c mt no thc; ni cha y nhng bn nng, nhng mong
mun v nhng xung lc, chng to ng lc cho hnh vi ca chng
ta. iu ny xut pht t m hnh ca Freud (1923) v no thc
con ngi, theo ng c chia thnh ba lp ring bit, hoc ba mc
ca thc. Tt c no thc chng ta nh mt tng bng ln nh
ni, ni trn bin. Phn nh nh, ni trn mt nc ca tng bng
l phn hu thc (conscious) ca chng ta, qua chng ta thc
hin nhng hnh ng x hi vi nhn thc v ngha ca chng.
Bn di phn ny, tuy chm di nc nhng cn thy c mt
t l nhng g khng qu su di mt nc, l tin- thc (preconscious), v di cng, phn phn ln nht chm su, l khnghu thc (unconscious, vn quen dch l v thc). Freud tin rng
nhng hnh vi trn b mt chng ta c th quan st trong cuc sng
hng ngy ch thc s phn nh nhng xung ng cm xc su xa v
nhng xung t xy ra trong phn sau ny ca no thc.
(Ti ngh, chng ta cng c th gi cho n gin conscious, preconscious, unconscious l thc, tin- thc v khng- thc.
C l gin d v d hiu hn nhng t nng n y m Tu, m cng
khng r ngha g hn: hu thc, tim thc, v thc.)
Th nn, phng php phn tch tm l l phn tch nhng hin
tng tm l, c nhn hay x hi, bng cch i t phn trn, phn
chng ta thc v quan st c hu thc; khi t y thm d
xung nhng phn du kn (tin- thc v khng-hu thc), di
tm nhng lin h u mi nhng hnh vi ca chng ta.

V phi m c phn khng-hu thc ca nhng hin tng ny,


thc c nhng mong mun, xung lc ca chng, vn thng c
gc t nhng bn nng ca con ngi, c tc dng iu tr, cha
nhng triu chng tm l bt thng, nhng bnh vn c gi l
thn kinh. Nhng k thut thng thng l: nh thc, khi dy
qu kh (Anamnesis), Phn tch nhng hnh ng v tnh, t
nhin, hay li ni h (Freudian Slips), phn tch nhng gic m,
phn tch nhng biu tng, hnh nh trong m, nhng m nh.
[2] neurotics do neurosis
[3] [xem, th d chng trc, trang xx. Mt vi nhn xt v cch
x dng ca Freud v khi nim psychical inertia qun tnh tm
l trong tng qut, xem cc ch ca ngi bin tp v Freud,
1915f, Standard Ed., 14, 272.]
[4] Identification: ng ha nhn cch Mt ngi tng hay
t ngh mnh c nhng c tnh, phm cch hay quan im ca
mt ngi khc, hay nhm ngi khc, thng l ngi mnh yu
thch, hay ngng m, thn tng, nn mun ging nh, mun bt
chc.
ng ha nhn cch l mt tin trnh tm l v thc-qua mt
ngi lm phn nhn tnh ca h ging nh nhn tnh ca mt
ngi khc. Nn phn bit y khng phi l bt chc, vn l mt
tc ng t nguyn v hu thc. Theo Freud - ng ha nhn cch
lun lun l mt tin trnh cu to tm l ca mt ngi.
Trong Group Psychology and the Analysis of the Ego (1921c),
Freud m t ba dng ca ng ha nhn cch: u tin, ng ha
nhn cch l hnh thc ban u ca kt buc tnh cm vi mt i

tng; th hai, trong mt cch thoi lui, n tr nn mt thay th


cho mt i tng-kt buc v libido, v n l ng li kt np
i tng vo trong ego; v th ba, c th xy ra vi bt k nhn
thc mi no v mt phm cht chung vn chia x vi mt s ngi
khc, trong trng hp ny, nhng ngi ny khng phi l i
tng ca bn nng tnh dc. (First, identification is the original
form of emotional tie with an object; secondly, in a regressive way
it becomes a substitute for a libidinal object-tie, as it were by
means of introjection of the object into the ego; and thirdly, it may
arise with any new perception of a common quality shared with
some other person who is not an object of the sexual instinct
(107-108).).
[5] [xem trang xx trn y. Cf. cng na Civilized Sexual
morality (1908d), Standard Ed., 9, 199.]
[6] Ideal demands nhng i hi ca vn minh (hay vn ha)
buc ngi ta phi sng trong mt cch thc sao cho n phng s,
gp phn vo chc nng hon ho ca vn minh. Th d - trong
x hi chu u, nhng ku gi nh Love thy neighbor as thy
self, hay Love thy enemies. Nhng i hi l tng, khng thc
t ny - nh Freud ph bnh trn chng i nghch, tng phn
vi t nhin, vi bn nng tnh dc (Eros) v bn nng ca ci Cht
(Thanatos).
Love thy neighbor as thy self hy suy ngh v cu chm ngn
ny m mt tn gio rt t ho v n. Ch no c yu, ch s
c ght i n; rt nhiu tnh cm con ngi l lun lun hm h,
lng l gia hai cc - yu v ght, v nghing v bn ny hay bn

kia chc chn xy ra, vn ch l bao gi v bao lu. V d on


ght ch trong khonh khc tai hi c th vn l nghn nm., cht
chc hy dit c th lf mi mi hay t nht hng th h!
Th nn, nu ch no chng ta nghe ting loa ku gi yu thng,
c ngha l chnh ch vn thiu vng, hay khng c yu thng
gia tp th , hay t nht gia tp th vi ngoi tp th;
nhng hn na, yu thng t n s dn n hn th, on ght
khi nim yu thng t bn cht s dn n phn ca n l
khng-yu thng (khng xng ng c yu thng, nh chng
vn nghe). Nu gi iu ny trong tr, chng ta s khng phi bng
hong, sng s v s tn nhn, c c, th hn nh bn cht - ca
o Kit trong lch s bnh trng m mu ca n, t c thi La
m, cho n xut Trung c chu u, v nhng th k gn y, vi
ch thc dn, ch n l, k th chng tc, lp i lp li
2000 nm nay. Tuy ku gi - Love thy neighbor as thy self nhng tay khng bao gi ri gm sng.
Chng ta khng phi yu k hng xm Freud cho thy l
iu va khng th (i ngc li bn nng bm sinh con ngi) v
cng khng nn (h thp tnh yu, lm thnh mn hng r mt) - ch
ng ght h, v hay nht l hy c lng t - hy thng cm, hiu v thng chng ta hy hiu v thng nhng ngi chung
quanh l ; hiu h l nhng sinh linh c au kh tinh thn v thn
xc nh chnh mnh, v thng cm v h khng th trnh c
nhng iu , v kh au vn buc vi phn ngi, v minh vn
buc vi tr no cht hp ca loi ngi. Hiu v thng - hon
ton da trn thc ti, c th lm nn tng cho o c nhn bn,

ly con ngi lm gc, y v by gi.


[7] [Mt ngi bt ln giu tr tng tng c th t cho php ng
cung cp cho din t - ni a rng, tt c nhng s kin v
nhng s tht tm l vn b nghim cm ngt ngho. V vy, Heine
th nhn: Ca ti l mt phn cho ho bnh nht. Nhng mong
mun ca ti l: mt nh ngh mt khim tn vi mi tranh, nhng
c ging ng tt, thc n tt, sa v b ti nht, c bn hoa
trc ca s ca ti, v mt vi cy p trc khi ca nh ti; v
nu Gt mun lm cho hnh phc ca ti ton mn, ng s ban cho
ti nim vui khi nhn thy mt s su hoc by k th ca ti b
treo c trn nhng cy ny. Trc khi h cht, ng lng cm
ng, ti s tha th cho h tt c nhng sai tri m h lm vi
ti trong cuc i ca h. Ngi ta phi, l s tht, tha th cho
nhng k th ca mnh - nhng phi khng trc khi chng b treo
c (Gedanken und Einflle. Section I).]
[8] [Xem Chng V, Tng lai ca mt o tng (1927c)]
Credo quia absurdum est (Lat., I believe because it is absurd)
cng cn gi l nghich l, hay chm ngn ca Tertullian. Ngha en,
ti tin, bi v n th phi l: l, chnh s khng th c c,
hay s phi l, hay cps th gi l xun l, ca mt mnh (ch yu
l trong thn hc Kit) tr thnh mt th ng lc cho nim tin
vo chnh n. Ch c cc mnh tuyt i phi l mi c sc ht
nh vy (vi nhng ngi sng o, hay m tn - cng phi l bao
nhiu m vn cng tin, v nh mt th thch cho thy v chng
t lng m o, hay m tn cao vi!).
S hy sinh tr tu (sacrificium intellectus, thng c nhc bng

ting , sacrifizio dell'intelletto) l mt khi nim gn vi s sng


o Kit, c bit l vi dng Jesuit. y l i hi th ba i vi
nhng ngi theo dng ny. Chng ta ng ngoi d nhin gi l
m tn, cung tn.
Freud nu cu ny nhc mt chin thut tuyn truyn quen
thuc ca tn gio (Kit) ku gi, cao, n trn sau mt n c
tin, nh ti tnh khng phi cung cp nhng l do hu l i
km vi nhng iu gi l nim tin ca mt ngi, bng cch nng
iu phi l ln thnh c tin.
[9] nguyn vn ting Php trong bn dch ting Anh [ l nhng
k st nhn chng nn lm tc ng u tin] hay hy cho
nhng k git ngi bt u.
[10] [Ngi l ch si vi ngi ly t Plautus, Asinaria II, iv,
88.]
[11] [Bt c ai l ngi nm tri nhng kh au ca s ngho
i trong thi th u v c kinh nghim v s lnh m v kiu
ngo ca gii giu c, phi trnh khi khng phi c nhng nghi ng
l mnh khng c hiu bit hoc khng c thin ch vi nhng n
lc chin u chng li nhng bt bnh ng v ca ci gia con
ngi v tt c nhng g n dn n.
cho chc chn, nu mt n lc c thc hin nhng t c s
cho s u tranh ny trn mt i hi u tranh tru tng, nhn
danh cng l, cho bnh ng cho tt c mi ngi, c mt phn
i rt r rng phi c nu ln - l bn cht, bi khi em tng
cho nhng c nhn vi nhng cc k bt bnh ng v nhng thuc
tnh th cht v v nng lc tr no, em vo nhng bt cng m

khng c bin php khc phc chng li chng.]


[12] [Xem Tm l nhm v phn tch v Ego (1921c).]
[13] [Xem chng VI ca Group Psychology (1921c), Standard
Ed., 18, 101, v Cm k v Trinh Tit (1918a), ibid., 11, 199.]
[14] narcissism of minor differences: Khi nim ca Freud v the
narcissism of minor differences' tng rng ch xc ch l v
nhng khc bit th yu gia cc dn tc, vn h nu khng k
chng, l ging nhau, nhng khc bit th yu ny to thnh c
s cho nhng xc cm xa l v c c cm vi nhau. Kho cu cho
thy nhng khc bit nh nhoi th yu nm chm di mt phm
vi rng ln nhng mu thun, him khch: t nhng hnh thc nh
ca tinh thn lng xm (campanilismo) n nhng ni chin m
mu.
Khi nim ny c cc nh x hi hc nh Simmel, Durkheim,
Lvi-Strauss khai trin, ch yu dng ct ngha tng quan th ght
pht trin gia con ngi hay gia nhng nhm ngi m h c
rt nhiu iu ging nhau, chung nhau (ng l phi thn thin vi
nhau, nhng khng).
Chng ta c th tm thy iu ny trong nhng nh nh diu ct,
nng n him khch - gia tm l thy trong nhng khc bit tp
tc nh nht thy trong dn chng cc lng st cnh nhau chu
th sng Hng, n nhng chuyn nh khc trn mt lnh vc rng
ln hn, Nam v/s Bc nh - n ph c km vi gi hay khng - tr
i. Hay cng min Trung - ng sau cu Qung Nam hay ci,
Qung Ngi hay lo, Bnh nh nm co, Tha Thin nch ht. l
nhng narcissism of minor differences; th hin qua nhng bi mc,

v khi c c hi l lm cho to chuyn nhng khc bit tht nh


nht, ma mai, d bu, ... tha mn lng t him (mt dng ni
ca bn nng gy hn) ln nhau gia ngi Vit.
[15] trong nhng bn Anh ng, c bn khng dch nhng ting
Php la misere psychologique [T ting c psychologisches
Elend c v l mt li dch t thnh ng misre philosophique
ca Janet, Freud dng m t s khng c kh nng v tng hp
tr no vn ng gn cho nhng xo trn thn kinh (neurotics)]
[16] [ Cf. Group Psychology and Analysis of the Ego (1921c)]
Sigmund Freud - Vn minh v nhng Bt mn t n (7)
Vn minh v nhng Bt mn t n

Sigmund Freud
(1856 1939)
Das Unbehagen In Der Kultur (Vienne, 1929).
Civilization and Its Discontents (1930)
Chng VI
Khng mt bi no trong nhng bi vit trc ca ti, ti c mt
tnh cm tht mnh m nh gi y, rng nhng g ti ang m t
ch l kin thc ph thng, v ti ang tn giy v mc, v n cui
ng, c cng vic ca ngi sp ch v ngi th in, v vt liu,
thuyt gii nhng iu, vn chng trn thc t, l hin nhin. V
l do , ti nn ly lm hi lng nm ly lun im, nu nh n
hin ra rng s nhn nhn v mt bn nng c bit, gy hn hung
hn c lp c ngha mt s thay i ca l thuyt phn tch tm
l v nhng bn nng.
Tuy nhin, chng ta s thy, rng y khng phi nh vy, v rng
ch n gin l mt vn tp trung sc nt hn vo mt ng
r ca suy tng n t lu trc y, v di theo nhng h qu
ca n. Trong tt c nhng phn pht trin tun t ca l thuyt
phn tch tm l, l thuyt v bn nng l mt, trong d dm
con ng tin ca n l cht vt nht [1]. V du th l thuyt
tht ht sc khng th thiu c cho ton b cu trc khin mt g
phi c t vo ch ca n.
Trong nhng g l lc u tin hon ton lng tng ca ti, ti
ly nh im khi hnh mt cu ni ca mt thi s-trit gia,

Schiller, l i v yu l nhng g chuyn ng th gii [2].


i c th c ly lm i din cho nhng bn nng vn c mc
ch bo tn c nhn; trong khi yu vn ui sau chn nhng i
tng, v chc nng chnh ca n, c t nhin a thch trong mi
cch, l s bo tn chng loi. Th nn, bt u, nhng bn
nng-ego v nhng bn nng-i tng i u vi ln nhau. l
biu th nng lng ca ci k sau, v ch nhng bn nng sau m
ti gii thiu thut ng libido [3].
Th nn, phn l gia nhng bn nng-ego v nhng bn nng
dc tnh [4] ca i tnh (theo ngha rng nht ca n [5]), c
y hng n mt i tng. Mt trong nhng bn nng-i
tng, bn nng bo dm [6], ng ni bt so vi phn cn li,
ng l s tht, trong mc tiu ca n nh vy l rt xa vi t
cch yu thng. Hn na, r rng mt s kha cnh, n
gn vi nhng bn nng-ego: n khng th che du quan h cht ch
vi nhng bn nng ca s lm ch vn khng c mc ch dc
tnh. Nhng nhng khc bit ny b vt qua, sau cng tt c,
s bo dm r rng l mt phn ca i sng tnh dc, trong
nhng hot ng tnh cm yu thng c th c th ch
bng s tn c. Chng nhiu lon thn kinh c xem l kt qu ca
mt u tranh gia s li ch ca s t bo tn v nhng i hi
ca libido, mt cuc u tranh trong ego chin thng, nhng
vi ci gi ca nhng kh au v nhng chi t hy sinh khc lit.
Tt c mi nh phn tch tm l s th nhn rng ngay c ngy nay
quan im ny c ln khng c m thanh ca mt sai lm nmb-lu-ri. D sao i na, nhng thay i trong n tr thnh thit

yu, khi nhng thm d ca chng ta tin xa ln t nhng g b n


p n nhng sc mnh n p, t nhng i tng-bn nng n
ego.
Bc quyt nh i ti l s gii thiu a vo khi nim ca
narcissism [7] - l ni rng, s khm ph thy ego chnh t thn
n u t nng lng xc cm vo libido, rng ego, thc vy, l cn
nh gc ca libido, v trong mt s phm vi vn gi li l tr s u
no ca n [8].
Libido qu-yu-ch-mnh ny quay sang pha nhng i tng, v
nh th tr thnh libido-i tng (i tng-ham mun tnh dc);
v n c th chuyn i tr li mt ln na thnh libido qu-yuch-mnh. Khi nim v narcissism lm cho c th c c mt s
hiu bit phn tch v nhng chng neuroses chn thng v nhiu
nhng bnh hon quanh gn chng psychoses [9], cng nh ca
bn thn ca chng k sau.
l khng cn thit phi t b nhng din gii ca chng ta v
neuroses-chuyn nhng nh nhng n lc ca ego bo v chnh
n chng li tnh dc; nhng khi nim v libido b nguy hi. Bi
v nhng-bn nng-ego, cng th na, l c tnh libido, c khao kht
tnh dc, dng nh ri trong mt thi gian khng th trnh khi
rng chng ta nn lm libido trng hp vi nng lng bn nng ni
chung, nh C. G. Jung ng h ri trc y.
D sao i na, vn cn li trong ti mt th tin tng vng chc,
vn ti vn cha c kh nng tm c nhng l do cho chng,
l nhng bn nng khng c th u tt c thuc v cng mt
loi. Bc k tip sau mca ti c thc hin trong Beyond

the Pleasure Principle (1920g) [10], khi s cng bch phi lp li


v c tnh bo th ca i sng bn nng, u tin thu ht s ch
ca ti.
Bt u t nhng suy on v s bt u ca s sng v t nhng
tng ng song hnh trong sinh hc, ti rt ra kt lun rng,
bn cnh bn nng bo tn thc th sng v ni n vo nhng
n v cng ln hn, [11] phi c hin hu mt bn nng tri ngc
khc, bn nng tm kim gii th nhng n v ny v a chng
tr li tnh trng nguyn thy khng hu c ca chng.
l ni rng, cng ging nh Eros [12], cng c mt bn nng ca
s cht. Hin tng ca i sng c th c gii thch t hnh
ng, hoc ng thi hoc cng i lp ln nhau, ca hai bn nng
ny. Tuy nhin, khng phi l d dng em phi by r nhng
hot ng ca bn nng c gi nh v ci cht ny. Nhng biu
hin ca Eros ni bt v n o. C th c gi nh rng bn
nng v ci cht hot ng m thm ni ti trong sinh vt, hng v
s gii th ca n, nhng tt nhin, iu khng c bng chng.
Mt tng c kt qu hn l mt phn ca bn nng s chuyn
hng v pha th gii bn ngoi, v phi ra nh sng nh mt bn
nng gy hn v hy dit. Trong li ny, bn nng t n c th
c p ln vo trong dch v ca Eros, trong c cu sinh vt
ph hy mt vi s vt khc, d l l sinh ng hoc v tri v gic,
thay v tiu dit t ng ring n.
Ngc li, bt k hn ch no trn s gy hn hng ra ngoi ny
s b buc i n gia tng s t hy dit, vn n ng tin hnh
d bt k trng hp no. ng thi, ngi ta c th ng t th d

ny rng hai loi bn nng him khi - c l khng bao gi - xut hin
trong c l, tch bit vi nhau, nhng l hn hp vi nhau trong
nhng t l bin i v rt khc nhau, v v th tr nn khng th
nhn ra c di phn xt ca chng ta.
Trong chng bo dm [13], t lu c bit n vi chng ta
nh mt thnh phn ca bn nng tnh dc, chng ta s c trc
chng ta mt hn hp c bit mnh m thuc loi ny gia nhng
khuynh hng ca tnh yu v bn nng hy dit; trong khi i lp
tng ng ca n l chng kh dm [14], s l mt s hp nht
gia tnh hy dit c hng vo bn trong v tnh dc - mt s
hp nht vn n lm nhng g, nu khng th l mt khuynh hng
khng th nhn thy, thnh mt khuynh hng p ngay vo mt
d thy v hin nhin hu hnh.
Gi nh v s hin hu ca mt bn nng v ci cht, hay v hy
dit, gp khng c ngay c trong gii phn tch (tm l); ti nhn
bit c mt khuynh hng thng xuyn thch - th l gn bt c g
nguy him v th ch trong tnh yu vo mt tnh cht lng cc
[15] gc trong bn cht ca t n ring. Lc bt u, n ch l d
kin m ti a ra nhng quan im ti pht trin y [16],
nhng dn vi thi gian chng chim mt ch vng chc nh th
trong ti khin ti thi, khng cn c th ngh theo bt k cch no
khc.
i vi tr no ca ti, chng ht sc hu dng t mt quan im
l thuyt nhiu hn bt k nhng quan im c th c no khc;
chng cung cp cho s n gin d hiu , m khng phi hoc b
qua, hoc lm chuyn cng bc vi nhng s kin, vn chng ta

vn ti chng trong cng trnh khoa hc. Ti bit rng trong bo


dm v kh dm, chng ta lun lun nhn thy trc chng ta
nhng biu hin ca bn nng hy dit (hng ra bn ngoi v vo
bn trong), c nu trn mnh m vi s khiu dm [17]; nhng
ti khng cn c th hiu lm th no chng ta c th b qua s cmt-khp-ni ca s gy hn khng-khiu dm v tnh hy hoi, v
lm th no chng ta c th tht bi khng cho n ch ng phi c
ca n trong s gii thch ca chng ta v i sng.
(Cc khao kht v hy hoi khi n c hng vo bn trong hu
ht trn lnh c nhn thc ca chng ta, tt nhin, tr khi n
nhum mu vi s khiu dm).
Ti nh thi t v ca ring ti khi tng v mt bn nng
hy dit u tin xut hin trong ti liu phn tch tm l, v bao
nhiu thi gian mt trc khi ti tr thnh tip th c vi n
[18]. Rng nhng ngi khc ng l cho thy, v vn cho thy,
cng mt thi t chi, bt lm ti ngc nhin. Bi v tr em nh
khng thch n [19], khi c ni chuyn v nhng khuynh hng
bm sinh ca con ngi vi s xu (tnh c), vi tnh gy hn v
vi tnh ph hoi, v cng c vi s tn c na.
Gt to dng chng trong hnh nh ton ho ca Ngi; khng ai
mun c nhc nh l kh khn nh th no ha gii s hin
hu khng th ph nhn c ca ci c - bt chp nhng phn i
ca Christian Science [20] - vi tnh ton nng ca Ngi hay tnh
ton thin ca Ngi. Qu D [21] s l li thot tt nht nh mt
ci c bin h cho Gt; trong cch , qu d s c x dng ng
cng mt vai nh l mt tc nng lm suy hoi kinh t nh ging

ngi Dothi trong th gii ca l tng ca ngi ging Aryan.


Nhng ngay c nh vy, ngi ta c th buc Gt phi chu trch
nhim v s hin hu ca Qu D cng nh cho s hin hu ca s
t c m Qu D l hin thn. Theo quan im ca nhng kh khn
ny, mi ngi chng ta cng s c khuyn, trong mt s c hi
thch hp, hy ci u tht thp, hy khim tn trc bn cht o
c su xa ca loi ngi, lm nh th s gip chng ta c ni
ting vi m ng, v v n chng ta s s c tha th rt nhiu
[22].
Tn gi libido, c th c dng thm mt ln na, biu th
nhng biu hin ca sc mnh ca Eros, nhm mc ch phn bit
chng vi nng lng ca bn nng Cht [23]. Phi th nhn rng
chng ta c kh khn hn nhiu trong nm bt bn nng ; chng
ta ch c th ng n c, nh n l, nh mt g trong ci nn
ng sau Eros, v n thot khi s nhn bit, tr khi s c mt ca
n b phn bi bi t cch trn ln b hn hp vi Eros.
l trong bo dm, ni m bn nng cht b vn mc ch khiu
dm sang hng ring ca n, v tuy th li ng thi p ng
trn vn thi thc khiu dm, khin chng ta thnh cng trong vic
thu nhn c ci nhn r rng vo trong bn cht ca n v quan
h ca n vi Eros. Nhng ngay c ch no n ni ln khng km
bt k mc ch tnh dc no, trong cung n m qung ca tnh
hy hoi, chng ta khng th khng nhn ra rng s hi lng ca
bn nng c i km vi mt mc cc k cao ca s vui th
qu-yu-ch-mnh, do n em n cho ego mt tha mn vi nhng
ao c c ca ego v s ton nng.

Bn nng hy dit, c iu ha v c thun ha, v nh n


l, n b cm on trong mc tiu ca n, khi n hng v nhng
i tng, n phi cung cp cho ego s tha mn nhng nhu cu
quan trng sng cn ca n v s kim sot trn t nhin. Bi v
gi nh v s hin hu ca bn nng ch yu l da trn nhng nn
tng l thuyt, chng ta cng phi th nhn rng n khng phi l
hon ton chng c ht nhng phn i v l thuyt. Nhng
y l vn nhng s vic xut hin vi chng ta lc ny nh th
no, trong tnh trng kin thc ca chng ta hin gi; nghin cu v
suy ngm trong tng lai chc chn s mang li thm nh sng na,
vn s quyt nh ni dung vn .
Th nn, trong tt c nhng g tip sau, ti chp nhn ch ng
rng khuynh hng n s gy hn xm lc l mt khuynh hng
bn nng c lp, t-tn ti, v nguyn thy trong con ngi, v
ti quay v vi quan im ca ti (chng V) l n to thnh tr
ngi ln nht vi s vn minh. Ti mt im trong tin trnh ca
iu tra ny (chng III), ti c dn n tng rng vn
minh l mt tin trnh c bit m loi ngi tri qua, v ti vn cn
di nh hng ca tng .
By gi ti c th thm rng vn minh l mt tin trnh trong s
phc v cho Eros, m c mc ch l kt hp nhng c nhn con
ngi n l, v sau nhng gia nh, sau nhng ging ngi,
nhng dn chng v nhng quc gia, vo thnh mt thng nht ln,
khi thng nht ca loi ngi. Ti sao iu ny phi xy ra,
chng ta khng bit; nhng cng vic ca Eros chnh xc l th [24].
Nhng tp hp ny ca con ngi c rng buc mt cch libido

vi ln nhau. Ch mt mnh s thit yu, nhng u th ca cng


vic lm chung, s khng buc h li vi nhau.
Nhng bn nng gy hn t nhin ca con ngi, tnh th ch ca
mi c nhn chng li tt c, v ca tt c chng li mi c nhn, i
khng li chng trnh ny ca vn minh. Bn nng gy hn hung
hn ny l ph sn bt ngun t bn nng cht, v l i din chnh
ca bn nng cht, vn chng ta tm thy song hnh bn cnh
Eros v chia phn cng vi Eros thng tr th gii. V by gi, ti
ngh, ngha ca s tin ha ca vn minh thi khng cn ti tm
vi chng ta.
N phi trnh by cuc u tranh gia Eros v ci Cht, gia bn
nng ca s sng v bn nng ca hy dit, nh n t vn ng ra
trong loi ngi. Cuc u tranh ny l tt c nhng g thit yu
bao gm trong s sng, v s tin ha ca nn vn minh, do c
th c ch n gin m t nh l cuc u tranh cho s sng ca
ging ngi. V l trn chin ny ca nhng khng l, m nhng
v em c gio nui dy chng ta c gng xoa du d dnh bng
bi ht ru ca h v Thin ng [25].
L Dn Bn tm dch - bn nhp th nht
(Sep/2011)
(Cn tip...)
http://chuyendaudau.blogspot.com/
http://chuyendaudau.wordpress.com
[1] [Mt vi gii thch v lch s ca l thuyt ca Freud v bn
nng s tm thy trong Ghi ch ca ngi bin tp cho bi vit ca

ng Instincts and their Vicissitudes (1915c), Standard Ed., 14,113


ff.]
[2] [Die Weltweisen.]
[3] [ phn II ca bi kho cu u tin v nhiu lon thn kinh lo
lng (anxiety nerosis) (1895b)]
[4] libidinal instincts
[5] [ i.e nh Plato dng. Xem chng IV ca Group Psychology
(1921c), Standard Ed., 18, 99.]
[6] Sadistic instinct.
[7] Narcissism: s qu-yu-ch-mnh, xem ch thch trong chng
I.
[8] [Cf. ni kt vi iu ny, xem Ph nh B ca the Ego and the
Id, Standard Ed., 19, 63]
[9] psychoses: lon thn kinh - ri lon thn kinh nghim trng,
trong t tng v cm xc ca ch th b h hng khin mt ht
nhn thc v lin lc vi thc ti bn ngoi.
[10] Trong Beyond the Pleasure Principle (1920g), Freud gii thiu
khi nim v xung lc y n cht nh mt thut ng i nghich
vi xung lc bo tn s sng. ng nhn xt rng im n ca tt
c s sng l ci cht, nhng s vt khng c s sng hin hu
trc khi c nhng s vt c s sng v tt c nhng g c s
sng u cht v nhng l do ni ti.
Bn nng v ci cht (death instinct) hay xung lc hng v ci
cht l sc mnh y nhng sinh vt vn n s tr v vi trng
thi v c (inorganic state), trng thi c bit nh khng c s
sng nh chng ta hiu. Khi ha nhp vi bn nng sng (Eros)

chng ta thy nhng x y chnh ca n hng v nhng s phn


hy, tho g, tch ri, v ly cch. C th ni chung l thot nhng
rng buc. v cng c th hiu s sng l rng buc, kt hp.
Ly th d n gin - nhng ha cht phi kt hp to nhng t
bo, nhng t bo phi kt hp to nhng cu trc sng, v
nhng cu trc sng cng phi kt hp to nhng cng ng
sng, cht kt hp l Eros, chng ta gi chung l yu thng.
Phn li s kt hp ny l phn hy, tho g, tch ri, v ly cch,
l bn nng ca s cht (Thanatos), hiu l xung lc hng v, thc
y v ci cht, ni trn. Trong hnh thc thun khit ca n, m
thm trong c cu tm l, n khut phc libido n mt mc no
, trong mt lnh vc no , v nh th, l ra th gii bn
ngoi xung lc hy hoi, thng tr hay ch mun nm quyn lc:
y l s bo dm (sadism) hp thc, nhng phn chm bn
trong c nhn c kht vng quyn lc l kch thch tnh dc nguyn
thy ca kh dm (masochism).
[11] [S i nghch vn n nh th ni ln gi khuynh hng d
di bt cn ca Eros hng v pht trin v bn cht bo th tng
qut ca nhng bn nng th ni bt, v n c th tr thnh im
khi u cho mt nghin cu v nhng vn xa hn na.]
[12] Eros v Thanatos - Freud xc nh hai xung lc m c hai trn
ln vo nhau nhng xung t vi nhau, bn trong mi c nhn v
gia nhng c nhn. Eros l xung lc bo ton s sng, l tnh yu,
sng to, v tnh dc, t hi lng, v l s bo tn chng loi.
Thanatos, t gc Hy Lp l ci cht - l xung lc ca xm lc,
bo dm, ph hoi, bo lc, v ca chnh ci cht. Trong phn cui

ca tp sch ny, Freud ghi ch rng con ngi, i theo Thanatos,


pht minh ra nhng dng c tiu dit hon ton chnh bn
thn h; cn phn Eros, d kin s lm mt n lc khng nh
mnh trong cuc u tranh vi mt k th ngang nga phi lun.
Nhng ai c th lng trc c vi nhng g s thnh cng v
vi nhng g s l kt qu?.
Freud xc nh bn nng hoc nhng xung lc (Triebe) m ng
xem nh l bm sinh, ph qut v lin tc cm thy. Mt bn
nng khc vi mt kch thch (stimulus) ch n pht sinh t
nhng ngun kch thch trong c th hot ng nh mt sc mnh
thng trc v nh vy i tng khng th thot khi n bng
cch bay xa nh anh ta c th lm th nu t mt kch thch bn
ngoi. Mt bn nng c th c m t nh c mt ngun, mt i
tng v mt mc tiu. Ngun l mt trng thi kch thch trong c
th, v mc tiu ca n l loi b s kch thch . (Freud,
1938). i sng l v th phn ln l v i ph vi nhng xung t
ny, tm kim ti a ha s hi lng tha mn, trong khi gim
thiu mc cm ti li v trng pht.
Eros (bn nng/xung lc ca s sng, libido (ham mun tnh dc))
l c lin quan vi vic bo tn s sng v bo tn chng loi. Do
, n xut hin nh nhng nhu cu c bn cho an ton, sc khe
v nui dng, v thng qua nhng xung lc ham mun tnh dc.
N tm c hai va bo ton v to ra i sng.
Eros c lin quan vi nhng cm xc tch cc ca tnh yu, v do
biu hin qua nhng hnh vi h tr x hi, chung sc cng tc,
hp tc v nhng hnh vi khc h tr nhng hi ha trong x

hi.
Thanatos: (xung lc / bn nng cht, mortido, (s hung hng)) xut
hin i lp v cn bng vi Eros v y mt ngi hng ti s
tuyt chng v mt trng thi v tri v gic. Freud thy xung lc
ny nh y chng ta tin ti nhng trng thi v trc, bao gm
c s khng hin hu, tc ci cht.
Mc ch ca mi s sng l s cht ... nhng th v tri v gic
tn ti trc khi c nhng th sng, hu tri gic (Freud 1920).
Thanatos lin quan vi nhng cm xc tiu cc nh th hn, s hi
v tc gin, dn n hnh vi chng i x hi, t nh nh bt nt
n ln nh t t, hay git ngi (c l l phng th ca nhng
xung lc cht).
[13] Sadism: bo dm khuynh hng tm khoi lc, c bit trong
s tha mn tnh dc, t s gy au n, hnh h thn xc hay gy
nhc nh cho k khc, cho i tng dc tnh.
[14] Masochism: kh dm - khuynh hng tm khoi lc, c bit
trong s tha mn tnh dc, ngc li vi Sadism - t s t gy au
n, t hnh h thn xc hay nhc nh cho chnh mnh, trong sinh
hot tnh dc.
[15] Bipolarity.
[16] [Cf. Beyond the Pleasure Principle (1920g), Standard Ed., 18,
59]
[17] erotism
[18] [Xem mt vi nhn xt trong phn Gii thiu ca ngi bin
dch] bn ting Anh.
[19] [Denn die Kindlein, Sie horen es nicht gerne trch dn t

mt bi th ca Goethe Die ballade vom vertriebenen und


heimgekehrten Grafen. ]
[20] Christian Science: gio phi Kit M, do Mary Baker Eddy
(18211910) sng lp.
[21] Satan: khi nim v Qu D l mt khi nim xun l v nu
gi nh Gt va ton nng va ton thin th khng th c Qu
D, khng th dng Satan ti cho nhng tn c, hay au kh
ca con ngi.
Freud ma mai - Satan ch l ci c lm bung xung bo cha cho
Gt, nhng g tt p th tt c u do Gt, nhng trc nhng g
xu c, vn l nhng s kin thcti khng th ph nhn, th gn
ht cho Satan, trong khi vn tuyn xng Gt l ton ho, ton thin
v ton nng.
[22] [Trong Mephistopheles ca Goethe, chng ta c mt nhn
dng ht sc c bit thuyt phc v nguyn l ca ci c vi bn
nng tn ph:
Denn alles, was entsteht,
Ist wert, dass es zu Grunde geht
So ist dann alles,was Ihr Sunde
Zerstorung, kurz das Bose nennt,
M ein eigentliches Element.
Vi tt c nhng s vt, n t Trng-Khng
gi ln, xng ng b hy dit
Th nn, tt c nhng g l bn, nh Ti Li nh gi
Hy hoi, - bt c g trn vi T c, l thnh t ng thc ca ta

Qu d t hn ni tn i th ca mnh, khng dn k nhng g l


thnh thin v tt lnh, nhng l sc mnh trong T nhin hot
ng hng v s sng to v ti sinh s sng - l, Eros:
Der Luft, demm Wasser, wie der Erden
Entwinden tausend Keime sich,
Im Trocknen, Feuchten, Warmen, kalten!
Hattich mir nicht die Flamme vorbehalten,
Ich hatte nichts Aparts fur mich.
T Nc, t v Khng Kh tung m
M un ngn mm ph v ln, bt ln dy,
Trong Kh, v t, v m, v lnh ;
V nu nh ta khng l La bc dnh sn, ti sao?
Thc vy, Khng g c bit ca ring ta by cho thy.
C hai on trn trch t Faust ca Goethe, Phn I, Xen 3. Bn
dch ting Anh ca Baylar Taylor.]
Cc cu ting Vit dch t bn ting Anh.
[23] [quan im hin ti ca chng ta c th c tm din t trong
pht biu rng libido (ham mun tnh dc) c c phn trong tt c
mi biu hin bn nng, nhng khng phi tt c mi th trong s
biu hin l libido]
[24] [Xem Beyond the Pleasure Principle (1920g)]
[25] [Eiapopeia vom Himmel Mt trch dn t bi th
Deutschland ca Heine, Caput I.]
Sigmund Freud - Vn minh v nhng Bt mn t n (8)
Vn minh v nhng Bt mn t n

Sigmund Freud
(1856 1939)
Das Unbehagen In Der Kultur (Vienna, 1929).
Civilization and Its Discontents (1930)
(tip theo)
Chng VII
Ti sao nhng h hng ca chng ta, nhng loi vt, khng trng
by bt k mt cuc u tranh vn ha no ging nh th? Chng
ta khng bit. Rt c th mt s trong chng loi ong, loi kin,
loi mi - ra sc t hng ngn nm trc khi chng i n nhng
th ch Nh nc, s phn b nhng chc nng v nhng hn ch
trn c nhn, m ngy nay chng ta ngng m chng.
N l mt nhn hiu ca iu kin hin nay ca chng ta, m chng
ta bit t nhng tnh cm ca ring chng ta, rng chng ta khng
nn ngh rng chng ta s hnh phc trong bt c mt Nh nc
no ca nhng loi vt ny, hoc trong bt c phn v no trong
m chng c giao cho mi c nhn. Trong trng hp ca
nhng loi ng vt khc, c th l c mt s cn bng tm thi
t c gia nhng nh hng ca mi trng ca chng v nhng
bn nng tranh ua ln nhau bn trong chng, v rng nh th mt
s ngng li ca s pht trin xy n. C th l trong con ngi
nguyn thy mt tip cn ti mi ca libido khi la hi phc
mt bng pht mi ca nhng hot ng v phn ca bn nng ph
hoi. C mt s rt nhiu nhng cu hi y m vn cha c tr
li.

Mt cu hi khc quan tm chng ta cht ch hn. Vn minh s


dng nhng phng tin no ng hu ngn cm tnh gy hn hung
hn vn i khng n, lm tnh ny thnh v hi, loi b tnh ny,
c l? Chng ta tr nn quen thuc ri vi mt t ca nhng
phng php ny, nhng vn cha vi mt phng tin xem
dng nh l quan trng nht. iu ny chng ta c th nghin cu
trong lch s s pht trin ca c nhn. iu g xy ra trong anh ta
lm cho mong mun gy hn ca anh thnh khng c hi? Mt
ci g rt ng ch , vn chng ta s khng bao gi on c,
v n d sao i na vn kh hin nhin. S gy hn ca anh ta c
bm ngc vo bn trong, ng ha vi chnh mnh [1] ; l,
trong thc t, c gi tr li ni t n n - c ngha l, n
c hng tr v ego ca ring anh ta.
, n b mt phn ca ego dnh ly, phn ny t t mnh ln
trn cao v knh chng li phn cn li ca ego, nh l super-ego, v
gi y, trong dng lng tm, sn sng t vo hnh ng chng
li ego vi cng mt tnh gy hn khc nghit m ego vn thch
th th tha mn nh khi n c th p dng vi ngi khc, nhng
c nhn bn ngoi khng lin h. S cng thng gia super-ego khc
nghit v ego phi chu di n, c chng ta gi l thc v lm
li, v sai phm [2], n t th hin nh mt nhu cu i trng pht
[3]. Vn minh, do , ly c quyn ch nhn trn kht khao
nguy him vi s gy hn ca c nhn, bng cch lm suy yu n,
v tc b v kh ca n, v bng cch thit lp mt c nng bn
trong anh ta, trong mi ngi, canh chng n, ging nh mt
n binh trong mt thnh ph b chinh phc.

V phn ngun gc ca thc v lm li, nh phn tch tm l c


quan im khc vi nhng nh tm l hc khc, nhng du th ng
khng thy em cho mt gii thch v n l d dng. bt u,
nu chng ta hi lm th no mt ngi i n c mt thc v
lm li, chng ta i n mt tr li m khng th tranh ci: mt
ngi cm thy lm li (nhng ngi m o (Kit) s ni ti
li) khi ng lm iu g m ng bit l xu.
Nhng sau chng ta thy li p ny cho chng ta bit tht
t i. C l, sau mt vi do d, chng ta s thm rng ngay c khi
mt ngi khng thc s lm iu xu, nhng ch nhn ra trong
mnh mt nh lm iu , ng c th t coi mnh l phm lm
li; v ny sinh cu hi sau l ti sao nh li c xem l bng
nh tc ng. C hai trng hp, tuy nhin, c gi nh trc rng
mt ngi nhn ra ri rng iu g l xu l ng khin trch, l
mt iu g phi khng c em ra thc hin. Phn on ny
n nh th no?
Chng ta c th gt b s hin hu ca mt kh nng nguyn thy,
nh n l t nhin, c th phn bit tt khc vi xu. iu g l
xu thng khng phi tt c l nhng g gy tn hi hoc nguy
him cho ego; tri li, n c th l mt g ng mong mun v
th v cho ego. Do , c mt nh hng ng ngoi - khng lin
quan n vn ang gii quyt - lm vic y, v y l iu
vn quyt nh nhng g c gi l tt hay xu. Bi v nhng xc
cm ca ring mt ngi hn khng dn ng i theo li ny, ng
phi c mt ng c qui phc, t di th lc xa l khng
dnh dng g ny. Mt ng c nh th th c khm ph d dng

trong tnh khng t lc c ca ng, v trong s ph thuc ca


ng vo ngi khc, v n c th c ch nh hay nht nh s hi
b mt yu thng.
Nu nh ng ta mt i yu thng ca ngi khc vn l ngi ng
da vo, ng cng thi khng cn c bo v khi mt lot nhiu
loi nhng nguy him. Trn ht, ng b phi ra vi nguy him rng
con ngi mnh m hn ny s cho thy u th ca mnh trong
hnh thc ca s trng pht. Do , lc khi u, nhng g l xu
l bt c iu g gy cho ngi ta mi nguy b e da vi s mt
mt ca yu thng. V lo s v s mt mt , ngi ta phi trnh
n. y cng l l do ti sao chng my khc bit g, nu nh mt
ai lm iu xu, hoc ch c nh lm iu . Trong c hai
trng hp, s nguy him ch t ra trong trng hp nu nh, v
khi no g- c uy quyn khm ph ra n, v d trong trng hp
no trong hai, uy quyn s hnh x cng mt li.
Trng thi ny ca no thc c gi l lng tm xu; nhng
thc s n khng xng ng vi tn gi ny, v giai on ny,
thc v lm li l r rng ch l mt s hi v mt yu thng, lo
lng x hi. tr nh, n khng bao gi c th l bt c iu g
khc, nhng nhiu ngi ln cng vy, n ch thay i trong mc
v tr ca ngi cha, hay ca c cha ln m, c cng ng nhn
loi ln hn chim ch. Hu qu l, nhng ngi nh vy c thi
quen t cho php mnh lm bt c iu g xu nhng vn ha hn
cho h s vui th, min l chng c bo m rng uy quyn s
khng bit bt c iu g v n, hoc khng th trch h v chng;
h ch s b khm ph ra [4]. Ni chung, trong x hi ngy nay

phi tnh n trng thi ny ca no thc.


Mt thay i ln ch din ra khi uy quyn c ch th ha qua
vic thit lp mt super-ego. Hin tng lng tm sau t ti
mt giai on cao hn. Trn thc t, phi i cho n by gi
chng ta mi nn ni v lng tm, hay v thc v lm li [5].
Ti im ny cng vy, ht khng cn s lo s b khm ph; hn
na, s phn bit gia lm mt g xu v mun lm n bin mt
hon ton, v khng c g c th n trn khi super-ego, ngay c
du ch nhng suy ngh.
ng l tnh nghim trng ca tnh hnh t mt quan im thc t
qua mt, v uy quyn mi, super-ego, khng c ng c m
chng ta bit phi i x t hi vi ego, vn n c rng buc mt
thit vi; nhng nh hng di truyn, vn dn n s sng cn ca
nhng g qu kh v b khc phc, lm cho t chnh n cm
thy trong s kin l nhng s vic c bn vn cn nh chng l
lc khi u. Super-ego hnh h ego ti li vi cng mt tnh cm
ca khc khoi lo lng v thp thm canh chng nhng c hi ego
b th gii bn ngoi trng pht.
giai on th hai ny ca s pht trin, lng tm trng by mt
tnh cht khc thng vn vng mt trong giai on u tin, v n
khng cn d dng gii thch [6]. i vi mt con ngi cng
nhiu c hnh hn bao nhiu, th hnh vi ng x cng nghim
trng v cng khng tin cy by nhiu, v vy m cui cng
chnh l nhng ngi tin xa nht trn ng thnh thin l
ngi khin trch mnh vi s ti li t hi nht.
iu ny c ngha l c hnh b mt i mt vi phn ca tng

thng ha hn ca mnh, ego ngoan ngon v trinh bch khng


c vui hng s tin tng ca ngi thy ca n, v c gng
trong v vng, c v nh, c c iu . S phn i ngay lp
tc s c thc hin rng nhng kh khn ny l nhng kh khn
nhn to, v s c ni rng mt lng tm nghim nht v thn
trng hn th cjinhs thc l du n ca mt ngi o c. Hn
na, khi t gi mnh l k ti li nh th, nhng v thnh khng
phi l sai, khi xem xt nhng cm d vi s tha mn bn nng
m h phi by mt mc c bit rt cao bi v, nh c
rng ri bit n, tht vng thng trc ch n thun gia tng
nhng cm d, trong khi mt tha mn c thnh thong vi chng
lm chng gim bt, t nht l ng khi xy ra.
Lnh vc lun l, vn n qu y nhng vn , trnh by vi
chng ta mt s kin khc: c th l s khng may - ngha l, s
tht vng vi bn ngoi ht sc nng cao sc mnh ca lng tm
trong super-ego. Min l chng no nhng s vic tin hnh tt
p vi mt ngi, lng tm ca ng th d di v mc ego lm
tt c nhng s vic thuc mi loi; nhng khi bt hnh xy n vi
ng, ng lc xot linh hn ca mnh, tha nhn ti li ca mnh, lm
tng ln nhng i hi ca lng tm mnh, p t nhng tit ch
trn chnh mnh, v trng pht chnh mnh vi nhng hnh xc n
nn[7]. Trn c dn tc ng x trong cch ny, v vn cn lm
th.
Tuy nhin, iu ny c th d dng gii thch c bi giai on u
tr s nguyn ca lng tm, nh chng ta thy, vn n khng b
bung b sau s ni nhp ng nht ha vo trong super-ego,

nhng vn tn ti dai dng song song vi n, v ng sau n. S


phn c xem nh l mt thay th cho tc nng mang tnh b m.
Nu mt con ngi b khng may, bt hnh c ngha l ng ta
khng cn c quyn lc cao nht ny thng yu; v b e da
bi s mt thng yu nh th, mt ln na ng li ci u trc
i din mang tnh b m trong super-ego ca mnh mt v i
din vn l ngi trong nhng ngy may mn ca mnh, ng sn
sng b b.
iu ny tr nn c bit r rng ni S phn c ngc nhn ln
trong ngha tn gio nghim nht, ca t cch khng g khc hn
mt biu hin ca ch Thn linh. Dn tc Israel tin chnh h l
a con yu bit i ca Gt, v khi ngi Cha v i gy bt
hnh ny tip bt hnh khc xi x nh ma xung dn tc ny ca
ng, h khng khi no b lay chuyn trong tin tng ca h vo
s lin h ca ng vi h, hoc t cu hi v quyn nng ca
ng, hoc s cng chnh ca ng. Thay vo , h sn xut
nhng tin tri, nhng ngi ging cao trc h s ti li ca
h, v thot ra t thc v ti li ca h, h to ra nhng gii
rn qu nghim khc ca tn gio thy tu [8] ca h [9]. ng ch
l mt con ngi nguyn thy c x khc bit nh th no. Nu
ngi ny gp mt bt hnh, ng khng nm trch nhim trn chnh
mnh, nhng trn vt-thn ng tn th, vn hin nhin l n khng
lm nhim v ca n, v ng cho n mt trn n thay v trng
pht chnh mnh.
Theo , chng ta bit hai ngun gc ca thc v lm li: mt
pht sinh t s hi vi mt uy quyn, v mt khc, v sau ny,

pht sinh t s hi vi super-ego. Ngun th nht nhn mnh trn


mt s t b ca nhng tha mn bn nng; ngun th hai, cng
lm cng vic ny, thc y cho s trng pht, v s tip tc ca
nhng khao kht b cm on khng th che du c vi superego. Chng ta cng bit c tnh nghim khc ca super-ego nhng i hi ca lng tm - c hiu nh th no. N ch n
gin l mt tip ni ca tnh nghim khc ca uy quyn bn ngoi,
m n k tha v n thay th mt phn.
By gi chng ta thy trong quan h no s t chi bn nng i
din cho thc lm li. Ban u, s t chi bn nng l kt qu ca
s s hi uy quyn bn ngoi: mt ngi t b nhng tha mn ca
mnh mnh khng b mt thng yu. Nu mt ngi thc
hin iu ny, khi xong, mt ngi l ri b khi g c uy
quyn, v thc lm li thi khng cn na. Nhng trng hp s
s hi vi super-ego l khc bit. y, t b bn nng thi l
cha , v mong mun vn dai dng tip din, v khng th che
du c khi super-ego. V vy, bt k s t b c thc
hin, mt thc v lm li xy ra. iu ny to nn mt bt li
kinh t ln trong s dng dy ca mt super-ego, hoc, nh chng
ta c th ni v n, trong s hnh thnh ca mt lng tm. Bung
b (t chi, hay hy sinh) bn nng by gi thi khng cn c tc
dng gii phng hon ton; trinh bch o c thi khng cn c
tng thng vi s m bo v tnh yu. Mt bt hnh e da t
bn ngoi b mt yu thng v s trng pht t phn ca uy
quyn bn ngoi - c nh i ly mt bt hnh vnh vin bn
trong, ly s cng thng ca thc v lm li.

Nhng quan h qua li ny l qu phc tp v ng thi qu quan


trng, cho n ni d trc nguy c t lp li, ti s tip cn chng
nhng t mt gc khc. Trnh t din tin theo thi gian, sau
, s l nh sau. u tin i n s t b bn nng do s hi s
hung hng ca uy quyn bn ngoi. (D nhin, iu ny c ngha l
nhng g t s lo s b mt yu thng, v yu thng l mt bo
v chng li s hung hng trng pht ny.) Sau n s dng dy
ca mt uy quyn bn trong, v s t b bn nng n t s s hi
uy quyn n t s hi ca lng tm [10]. Trong hon cnh
th hai ny, nhng nh xu ngang ng vi nhng hnh ng
xu, v t i n mt cm xc lm li v mt nhu cu trng
pht. Tnh hung hng ca lng tm tip tc tnh hung hng ca uy
quyn. Cho n y, mi vic khng nghi ng g c lm cho r
rng, nhng ch no iu ny li khong trng cho s tng
cng nh hng ca bt hnh (ca s t b, vn p t t bn
ngoi) , v cho mc nghim trng bt thng ca lng tm
trong nhng ngi tt nht v d bo, d sai khin nht? Chng ta
gii thch ri c hai nhng l thng ny ca lng tm, nhng
chng ta c l vn cn c mt n tng rng nhng gii thch ny
cha i n y ca vn , v li mt d lng vn cn khng
c gii thch. V y, cui cng, mt tng i n trong n
vn hon ton thuc v tm l phn tch, v do l xa l vi cch
suy ngh thng thng ca mi ngi. tng ny l thuc v mt
loi cho chng ta kh nng hiu ti sao ni dung ch phi b
xem ra qu ln ln v qu kh hiu cho chng ta. V n bo cho
chng ta bit rng lng tm (hay ng hn, nhng lo lng m sau

ny tr thnh lng tm) khi khi u, thc s l nguyn nhn ca


s t b bn nng, nhng sau quan h ny l o ngc. Mi s
t b bn nng by gi tr thnh mt ngun ng lc ca lng
tm, v c mi s t b ti mi v bn nng li lm tng mc
nghim trng v khng khoan th ca lng tm. Nu nh chng ta
c th ch em n ha hp vo tt hn vi nhng g chng ta
bit v lch s ca ngun gc ca lng tm, chng ta s b cm d
bo v pht biu c tnh nghch l rng lng tm l kt qu ca
s t b bn nng, hoc rng s t b m bn nng (p t ln
chng ta t bn ngoi) to ra lng tm, vn n sau i hi thm
na s t b bn nng.
Mu thun gia pht biu ny v nhng g chng ta tng ni
trc y v cn nguyn ca lng tm l trong thc t khng phi
rt ln n nh vy, v chng ta c th thy mt cch trong vn
gim n thm na. Ng hu lm pht biu vn ca chng ta d
dng hn, chng ta hy cng ly bn nng gy hn nh mt th d
ca chng ta, v chng ta hy cng gi nh rng s t b trong vn
ang bn lun lun l mt s t b s gy hn.
(iu ny, tt nhin, s ch c nhn ly nh l mt gi nh tm
thi.) Hiu qu ca s t b bn nng vi lng tm sau l tt c
mi mnh ca gy hn, vn em li s hi lng vi i tng c
t b, th c super-ego tip thu v lm tng tnh gy hn ca
super-ego (vi ego).
iu ny khng hi ha tt vi quan im rng tnh gy hn nguyn
thy ca lng tm l mt tip tc ca tnh nghim khc ca uy
quyn t bn ngoi, v do khng c dnh lu g vi s t b, hy

sinh bn nng. Nhng s khc bit th c loi b nu chng ta


mc nhin cng nhn c mt ngun gc khc bit cho phn t nh
u tin ca tnh gy hn ca super-ego.
Mt s lng ng k ca tnh gy hn phi c pht trin trong
a tr, chng li uy quyn vn ngn cn n khng c c nhng
tha mn u tin - nhng khng phi l km quan trng nht - ca
n, d cho l s tc mt tha mn bn nng bt k thuc loi no
vn i hi n, c th l g i na; nhng n b bt buc phi t
b s tha mn ca tnh gy hn bo th ny.
N tm cch ra ca mnh khi tnh hnh hn-thit (kinh t) kh
khn ny vi s gip ca nhng phng thc (tm l) quen
thuc. Bng phng tin ca s nhn dng, ng ha mnh vi g
khng phi l mnh, a tr v ly uy quyn m n khng chng
tr c, vo trong thnh chnh n. Uy quyn ny, gi y tr
thnh super-ego ca n, v i vo s hu tt c tnh hung d gy
hn vn (trc ) mt a tr thch mong chng li n.
Ego ca a tr phi ly lm t bng lng vi vai tr khng vui
sng g ca uy quyn - ngi cha - ngi nh vy, b xung
cp. y, nh thng xy ra, tnh hnh (thc s) o ngc:
Nu nh ta l cha v ngi l con, ta s i x xu vi ngi.
Mi quan h gia super-ego v ego, b bp mo bi mt c mun,
l mt s quay tr li ca nhng quan h thc gia ego, khi cn
cha b phn chia, v mt i tng bn ngoi.
l cng in hnh na. Tuy nhin, s khc bit yu tnh l tnh
nghim khc ban u ca super-ego l khng - hoc khng qu
nhiu nh th - i din cho tnh nghim khc m ngi ta c

kinh nghim t i tng, hoc vn t ngi ta gn thuc tnh vo


i tng; n ng hn i din cho tnh hung d gy hn ring ca
a tr hng v i tng. Nu iu ny l chnh xc, chng ta c
th khng nh thc s rng lc khi u, lng tm pht sinh t
s n p ca mt xung lc hung d gy hn, v n sau c
cng c lm mnh thm hn bng nhng n p mi thuc cng
mt loi.
Trong hai ci nhn, ci no l chnh xc? Ci nhn trc , vn
mang tnh di truyn xem ra kh c th cng kc h c, hay ci nhn
mi hn, vn gi trn l thuyt trong mt cch thc ng cho
mng nh vy? R rng, v cng bi bng chng na, ca nhng
quan st trc tip, c hai u l hp l. Chng khng mu thun vi
nhau, v ngay c chng trng hp ti mt im, bi v tnh gy hn
tr thu ca tr s c mt phn c xc nh bi s lng gy
hn trng pht m n thp thm trng i n t cha mnh.
Kinh nghim cho thy, tuy nhin, mc nghim khc ca superego m mt a tr pht trin khng c cch no tng ng vi
mc nghim khc trong i ng m n t mnh gp phi [11].
Mc nghim khc ca ci k trc xem dng nh l c lp
vi ca ci k sau. M t a tr c nui ln ln trong rt d di
nhn nhng, vn c th c mt lng tm rt nghim ngt.
Nhng n cng s sai lm khi thi phng s c lp ny; khng
phi l iu kh khn mt ngi t thuyt phc rng mc
nghim khc ca dng dc cng qu thc c nh hng mnh m
n s hnh thnh super-ego ca tr con. Nhng g a n ng k
l trong s hnh thnh ca super-ego v s xut hin ca mt lng

tm bm sinh nhng yu t to dng v nhng nh hng t mi


trng thc s hnh ng trong kt hp. iu ny khng c g
ng ngc nhin tt c, tri li, n l mt iu kin v bnh l [12]
ph qut cho tt c nhng tin trnh nh vy [13].
iu cng c th khng nh rng khi mt a tr phn ng trc
nhng tht vng ln lao u tin ca mnh vi tnh gy hn hung
hn qu bn nng v vi mt super-ego nghim khc tng ng,
a tr i theo mt m hnh pht sinh ca loi [14] v s i vt ra
ngoi phn ng vn hin gi l chnh ng hp l; v ngi cha ca
thi tin s chc chn l khng khip, v mt s lng cc k
hung hn gy hn c th c quy cho ng. Th nn, nu ngi ta
i t pht trin pht sinh ca c nhn sang pht trin pht sinh
ca ton loi, nhng khc bit gia hai l thuyt v ngun gc ca
lng tm vn cn tip tc gim bt thm na.
Mt khc, mt khc bit mi v quan trng t lm cho s xut hin
ca n gia hai tin trnh pht trin ny. Chng ta khng th trnh
b c gi nh rng cm xc lm li ca con ngi bt ngun t
mc cm Oedipus v c c mc cm ny t vic nhng anh
em kt tp vi nhau v git ngi cha [15].
Trong dp , mt hnh ng ca s gy hn khng b n p
nn, nhng c em ra thc hin, nhng n l cng l mt hnh
ng ca s gy hn vn nu n b n p nn a tr th c
cho l ngun gc ca thc ca n v ti li. Ti im ny, ti s
khng nn ngc nhin nu ngi c c ku ln gin d: Nh th,
khng c s khc bit no d mt ngi git cha ca mnh hay
khng mt ngi nhn c mt xc cm v ti li d trong

trng hp no!
Chng ta c th b i khng nu ln mt vi nghi ng y. Hoc
khng ng l cm xc lm li xut pht t tnh hung hn b n p
nn, hoc khc i, ton b cu chuyn git cha l mt h cu tiu
thuyt, v nhng tr con ca ngi nguyn thy khng git cha
ca mnh thng xuyn nhiu hn tr con ngy nay. Bn cnh ,
nu n khng phi l vin tng h cu, nhng mt mnh c th c
ca lch s, n s l mt trng hp ca mt g xy ra vn tt c
mi ngi trng mong s xy ra - c th l, ca mt ngi cm thy
ti li v ng ta thc s lm mt g m khng th bin minh
c. V vi s kin ny, vn sau ht tt c, l mt chuyn xy ra
tt c mi ngy, phn tch tm l vn cha a ra bt k li gii
thch no.
l s tht, v chng ta phi lm nh ha vi s b xt. V
chng phi l c bt k b mt ln lao no v vn . Khi mt ngi
c mt cm xc lm li sau khi phm mt hnh ng xu c
hay tri lut, v v n, ng hn nn gi tnh cm l hi hn [16].
N lin quan ch n mt hnh ng vn thc hin, v tt nhin,
n gi nh trc l mt lng tm - s sn sng cm thy lm
li - hin hu ri trc khi hnh ng din ra.
Do , hi hn loi ny khng bao gi c th gip chng ta khm
ph c ngun gc ca lng tm v thc v lm li ni chung.
iu g xy ra trong nhng trng hp hng ngy l thng nh th
ny: mt nhu cu bn nng thu ly c sc mnh t c s
tha mn, bt chp lng tm, vn l sau tt c, c sc mnh ca
n b hn ch; v vi s suy yu t nhin ca nhu cu do s n

c hi lng, s qun bnh trc y ca sc mnh c ti lp.


Nh vy, phn tch tm l l c l do chnh ng khng bao gm
trong tho lun hin ti, trng hp ca mt thc v lm li n
t hi hn, d cho trng hp nh vy xy ra thng xuyn n
u, v d cho s quan trng thc tin ca chng ln lao cho n
u.
Nhng nu thc v lm li ca con ngi i ngc v n tn s
git hi ngi cha thi nguyn thy, sau cng tt c, l mt
trng hp ca hi hn. C phi chng ta cho rng mt lng
tm v thc v lm li, thi im , nh chng ta gi nh
trc, khng hin hu trc hnh ng? Nu khng th, trong
trng hp ny, hi hn t u n? Khng nghi ng g rng
trng hp ny s gii thch cho chng ta b mt ca cm xc lm
li , v chm dt nhng kh khn ca chng ta. V ti tin l n c.
Hi hn ny l kt qu ca tnh cm mu thun va yu va
ght, c t nguyn thy, hng v ngi cha.
Nhng a con trai ng ght ng, nhng chng cng yu ng na.
Sau khi th ght ca h c tha mn t hnh ng hung hn
gy hn ca h, tnh yu ca h i ra tin din trong s hi hn
ca h vi hnh ng. N thit lp super-ego bng s t nhn nhp
mt, ng ha vi ngi cha, n cho c nng - super-ego quyn lc ca ngi cha, nh c ngh nh mt trng pht cho
hnh ng gy hn h tin hnh chng li ng, v n to ra
nhng hn ch vn d nh ngn chn mt s lp li hnh ng
.
V v khuynh hng gy hn chng li ngi cha c lp li

trong nhng th h tip ni, cm xc lm li , cng vy, vn tn ti,


v n c lm vng mnh thm na bi tt c mi mnh ca
gy hn b dp tt v b em chuyn sang super-ego. By gi, ti
ngh rng, cui cng chng ta c th nm vng hai iu hon ton r
rng: phn do tnh yu ng vai trong ngun gc ca lng tm, v
tai ha khng th trnh khi ca cm xc lm li . Cho d mt
ngi c git cha ca mnh, hoc king khng lm nh vy,
khng thc s l iu quyt nh.
Mt ngi l buc vo phi cm thy c lm li d trong trng
hp no ca c hai, v cm xc lm li l mt biu hin ca xung t
do mu thun, ca u tranh i i gia Eros v bn nng ca hy
hoi hoc ca ci cht. Xung t ny bt u tin hnh lp tc ngay
khi con ngi b i mt vi cng vic phi sng chung ln vi
nhau. Chng no cng ng khng nhn ly hnh thc no khc hn
l hnh thc ca gia nh, xung t ny nht nh buc phi t th
hin trong mc cm Oedipus, thit lp lng tm v to ra
xc cm u tin v ti li. Khi mt n lc c thc hin m
rng cng ng, cng mt xung t c tip tc trong nhng hnh
thc vn ph thuc vo qu kh; v n th c lm mnh thm v
kt qu trong s tng cng su m hn na thc v lm li.
V vn minh tun theo mt xung lc gi tnh dc ni ti, vn l
nguyn nhn khin con ngi kt hp thnh nhm rng-buc-chtch, n ch c th t c mc tiu ny qua mt s cng c ngy
cng tng ca cm xc lm li . iu g bt u trong lin h vi
ngi cha c hon tt trong lin h vi c nhm.
Nu vn minh l mt tin trnh cn thit ca s pht trin t gia

nh n nhn loi nh mt ton b, sau - nh l mt kt qu


ca cuc xung t bm sinh pht sinh t mu thun, ca cuc u
tranh vnh cu gia nhng khuynh hng ca tnh yu v ci cht c rng buc khng th g ra vi n mt gia tng v cm xc lm li
, vn c l s t n nhng nh cao m c nhn thy kh chu
ng ni. Ngi ta th c nhc nh n s buc ti k li, do
mt nh th ln chng li Nhng sc mnh tri cao: Ihr fhrt ins Leben uns Leben.
Ihr lasst den Armen schuldig werden,
Dann berlasst Ihr ihn den Pein,
Denn jede Schuld rcht Sich auf Erden. [17]
V chng ta cng c th th di nh nhm khi ngh rng d sao i
na n vn ban cho mt s t ngi, kh m gi l mt gng sc,
vt vt t xoy nc ca nhng xc cm ca chnh h, nhng chn
l su xa nht, hng v chng vn phn chng ta cn li phi m
ly li i cho chng ta, trong khng ngng m mm s song bt an,
gia nhng bt nh hnh h kh i.
L Dn Bn tm dch - bn nhp th nht
(Jan/2012)
(cn tip)
http://chuyendaudau.blogspot.com/
http://chuyendaudau.wordpress.com
[1] Internalize: trong tm l ch th ha - ng ha mt thi
hay cch ng x, thnh bn tnh t nhin hoc do bt chc khng
thc, hoc bng hc tp.

[2] guilt: cm gic phm ti lm iu g sai tri, t bit mnh lm


iu g lm li, c trch nhim; ng l khng nn lm; khc vi
cm gic h thn (shame), y l nhng xc cm c tnh cch o
c t thc (self-conscious moral emotions) - sau khi lm mt
iu g t mnh bit l khng nn, mt g thng trc hn, tm
gi l lng tm cm thy y ny; a n n nn, hi hn, sm
hi; th d - v hi n mt ai khc (m xe vo mt ai, gy ti
nn, gy thit hi cho mnh hay ngi).
Mc nh hn l lng tng, ngng ngng (embarrassment)
mc thp ny, thit hi cng nh hn, th d trong trng hp
khng thc s tn thng ai ngoi s t trng chnh mnh (ni l
li). Nhng xc cm ny hng ni v mnh (self), t phn on
hay nhn thc ch quan mt kinh nghim cm xc xy ra khi mt
ngi nhn ra hoc tin rng, d ng thc hay khng, ngi y
vi phm mt tiu chun o c no , v chu trch nhim ng
k i vi hnh vi . N lin quan cht ch v dn n khi nim
hi hn (remorse) hay n n.
Ni chung, chng ta c th tm thy trong nhng sch gio khoa
tm l s cho chng ta nhng nh ngha v phn loi su rng v
nhng tnh cm ny. Nhn nh y l nhng xc cm ny l
nhng s kin thc ti, chng tc ng trn chng ta v thng l
ngun gc nhng bnh tm thn. Chng cng lin h vi cu hi v
lng tm c l mt thc th hay khng, hay ch m mt o
tng (cng nh linh hn) l iu cn bn ci. Nhng cu hi quan
trng hn, v y, l v ngun gc ca chng, v ty theo nhng
gii thch ngun gc ca chng, s a n nhng tc dng, ng

dng khc bit ty khung cnh v mi trng vn ha, trong tn


gio ng mt vai tr quan trng.
Tn gio phng Ty, ch yu l Kit c mt gii thch ht
sc c bit v ngun gc ca cm thc lm li; t y n y
thnh mt khi nim khc sin, ti li. Khi nim ny c mu sc
v ni dung gio iu v khoc mu tn ngng. Sin c gii thch
v hiu trong vn ha Kit l trng thi hay hnh ng lm tri
Gt, nn ti (sin) y khng hon ton c ni dung nh t
c dch v x dng nh tng ng trong vn ha khng-Kit.
Trong ting Vit, chng hn, chng ta ni lm th l c ti vi
php lut, vi lng x, vi cha m, vi t nc,, c khi ni
lm nh th phi ti cht, ngha l c ti, c th phi chu hnh
pht ca t tri s b y a ngc chng hn, mi nhum
mu tn gio, nhng khng tuyt i nh sin. Trong vn ha
Kit phng Ty, mt ngi c ti (sin) l c ti vi Gt,
khng vi ai khc.
Kit (v Islam) k tha hu ht ni dung khi nim ti li t
Judaism, v nhng tng t Persia v Roma, ch yu qua din
dch ca Augustine, l ngi thch nghi nhng tng ca Plato
vi gio l Kit. Ting Latin ti li l culpa, mt t i khi thy
trong ti liu php lut, v d mea culpa c ngha l li ca ti
(guilt)
Theo gio l Kit, ti li v xu h c ngun gc t loi ngi
phm gii u tin chng li Gt, chng l nhng hu qu ca ti li
nguyn thy (original sin). Ti li v xu h do mt thit gn
lin vi khi nim v sin ti li mt s c phm gii chng li

ch ca Gt. Nh vy nhng khi nim ny khc bit ty khung


vn ha v nhng gii thch ph thng v bnh dn v ngun gc
ca chng c tnh vn ha.
Gii thch ca gio l Kit thuc loi ny v n khc bit su xa,
nu khng ni l i nghch vi vn ha quen thuc ca chng ta,
vn chng ta chu nh hng nng n vn ha Tu (ngi Tu dch
shame l tu tm (), v guilt l tu qu () gc t tu l
xu h thn thng. Khc bit trn hai iu chnh yu v quan trng.
Th nht, quan nim ti li ca o Kit l xa l vi vn ha nc
Tu, c bit l khi nim v ti li nguyn thy i ngc li vi
s sng bi v tn knh t tin. Th hai, nhng gii thch trong kinh
thnh v ti li nguyn thy qu nhn mnh v kha cnh tnh
dc.
Nhc dc v v tnh dc l trung tm gio l v ti li nguyn thy
(ti t tng). Augustine gii thch s xu h ca Adam v Eve c
t kinh nghim v s trn trung ca h, ngm ni v nhng
sinh hot dc tnh vi b phn sinh dc ca h. Xu h dn h kt
l sung lm kh, che nhng g trc t nhin phi m, sau
c gi l m h (pudenda), c quan sinh dc bn ngoi con ngi,
c bit l ca ngi ph n; (t pudere Latin, c ngha l gy ra s
xu h).
Ngc li, truyn thng Nho gio ca Tu chp nhn tnh dc nh
l mt phn ni ti ca bn cht con ngi, sinh hot tnh dc l t
nhin, chuyn n nm giao cu nh chuyn gi ma ca t tri
(c B Tng Linh). Tuy nhin, nhng hot ng tnh dc ngoi
gii hn ca mi c nhn mi b ln n, nhng ch yu t quan im

x hi. Mt chp nhn y hn v tnh dc c tm thy trong


o gio, xem hot ng tnh dc nh l mt biu hin t nhin ca
nguyn l m dng trong v tr.
Freud m t v gii thch cm gic ny, nh chng ta thy trong
chng ny - nh l kt qu ca mt cuc u tranh gia ego v
super-ego. Freud bc b vai tr ca Gt nh mt k trng pht hay
ban thng. Trong khi loi b ngun gc thn b tn gio (bnh tm
thn vn c xem l b qu nhp phi mi nhng thy chn
chin trc qu (exorcism)), ng a gii thch khc v ngun gc
tm l ca cm gic v sai phm, h thn, lm li thy trong nhng
bnh nhn, ng a ra mt ngun gc khoa hc, ca khoa tm l
phn tch. L mt y s, ng thy iu ny l ng lc v thc trong
c nhn gp phn vo to nhng bnh tm thn. Freud xem
chng ngi ca mt cm gic v thc v ti li ... nh chng
ngi ln nht trn s hi phc cho bnh nhn.
n y, t trong ton b gii thch ca Freud, s nn ca vn
minh trn bn nng t nhin ca con ngi l iu khng th trnh
khi nn xc cm lm li, hay phm ti l xc cm thng trc
vnh vin ca con ngi kt tp x hi, con ngi vn minh; gio
dc, vn ha c th ngn nga v xa khi hay kim sot hu thc,
nhng khng th xa khi v thc. Chnh xc cm ny c tn
gio nh Ki t kho lo li dng (sin) v trn xy dng c mt
h thng tn iu v lun l. Nh th, n nh vo ch yu ui,
im ng thng nht ca con ngi.
Ti ch n im ny khi i tm l do gii thch s tn ti dai
dng ca tn gio d chng cha y ry nhng ni dung phi l

trong x hi khoa hc pht trin ca con ngi phng Ty. Tn


gio phng Ty dng trn tnh cm, khng trn l tr, th nn c
l bao nhiu ph bnh sc bn trn c s l tr nh Russell, Marx,
Durkheim, hay Freud, hay hin nay ca nhng nh v thn mi
(Hitchens, Dawkins, Harris) cng c l kh lm n c.
N bm cht vo ch b thng khng th trnh v dng trn kh
au khng th cha c khi t ca con ngi. D nhin, n
ch an i xung, ha hn ho huyn, nhng khng bao gi c nh
v cng khng th cha chy c nhng thng au ca nhn loi.
Nh gii thiu vi vng trong li dn nhp ca ti; ti cng s
khai trin im ny sau.
[3] [ Cf. The Economic Problem of Masochism (1924c),
Standard Ed., 19, 166-7]
[4] [iu ny nhc mt vai tr lnh o ni ting ca Rousseau.
(Vn do Rousseau nu ln c Freud trich dn trn vn
trong bi vit Our attitude towards Death (1915b), Stand Ed., 14,
298)]
[5] [Mi ngi c nhn nh sng xut s hiu v a vo gii thch
s kin l trong m t tm tt ny chng ta gii hn mnh m
nhng s kin m trong thc t xy ra bi tin trnh chuyn i dn
dn, v n khng ch l mt cu hi v s hin hu ca mt superego, nhng v sc mnh tng i v phm vi nh hng ca n.
Tt c nhng g c ni trn v lng tm v ti li, hn na,
l kin thc ph bin v hu nh khng th tranh ci.]
[6] [nghch l ny c Freud bn lun trc , Xem, ly th
d, chng V ca The Ego and the Id (1923)]

[7] [S cao ny trong o c nh l mt hu qu ca s khng


may, c Mark Twain minh ha trong mt cu chuyn th v
ngn, The First Melon I ever Stole. Qu da ln u tin n trm l
cn xanh. Ti nghe chnh Mark Twain k li cu chuyn, mt
trong nhng ln c trc cng chng ca mnh. Sau khi ng a
ra nhan , ng dng li v t hi nh th ng nghi ng: c
phi l ln u tin khng? Vi iu ny, tt c mi vic c
ni xong. Qu da u tin r rng khng phi l ch mt.]
[8] Priestly religion mt hnh thc tn gio vi in hnh l o
DoThi - Trong phn ln lch s ca dn DoThi, tn gio ca h
c nhng thy tu qun l. Nhng thy tu DoThi to thnh mt
giai cp c bit, c quyn lc x hi, kinh t v chnh tr vt xa
ngoi nhim v thc hin nhng nghi l thing ling tn gio trong
nhng n synagogue. a v ca giai cp thy tu ny ch ng sau
nh vua.
[9] [Mt gii thch rng ri hn v nhng lin h ca dn tc Do
thi vi Gt ca h, c th c tm thy trong Freud, Moses and
M onotheism (1939a).]
[10] ['Gewissensangst.' Mt vi nhn xt v thut ng ny c
tm thy trong cc ch ca ngi bin dch trong chng VlI ca
Inhibitions, Symptoms alld Anxiety (1926d), Standard Ed., 20,
128.]
[11] Nh ng c nhn mnh bi Melanie Klein v do nhng
nh vn khc ting Anh.
[12] Aetiological thuc v l do gy bnh.
[13] Hai loi chnh ca nhng phng php gy bnh trong s nui

dy gio dc - qu nghim khc v qu nung chiu - c Franz


Alexander nh gi chnh xc trong tp sch ca ng
Psychoanalysis of the Total Personality (1927) kt hp vi nghin
cu ca Aichhorn v s phm php (Wayward Youth, 1925) S
qu mc nhn hu v am m lc th ca ngi cha l nguyn
nhn ca tr em hnh thnh mt super-ego qu mc nghim khc,
bi v, theo n tng ca yu thng m h nhn c, h khng
c li thot no khc cho tnh gy hn ca h ngoi cch bin n
vo bn trong.
tr em phm php, nhng ngi c nui dy m khng c
thng yu, s cng thng gia ego v super-ego l thiu vng, v
ton b tnh gy hn ca chng c th c dn a ra bn ngoi.
Ngoi mt s yu t to dng c th c xem l hin hu, do
c th ni, c mt lng tm nghim khc pht sinh t nhng hot
ng chung ca hai yu t: s tht vng ca bn nng, vn n tho
g mi rng buc, gii phng tnh gy hn, v kinh nghim c
thng yu, vn bin tnh gy hn vo bn trong v giao n cho
super-ego.
[14] Phylogenetic: the evolutionary development and
diversification of a species or group of organisms, or of a particular
feature of an organism. Vi mi c nhn trong tng chng loi l
ontogenesis - the development of an individual organism or
anatomical or behavioral feature from the earliest stage to maturity.
[15] [Totem and Taboo (1912-13), Standard Ed., 13, 143]
[16] remorse
[17] [Goethe , Wilhelm M eister , The Song of the Harper"

Vi tri t, tri t mt mi ny, ngi mang chng ta


Vi cm gic ti li ngi mc ... b i khng mng,
Sau , n nn khc lit day dt chng ti:
M t khonh khc ti li, nhng mt thi kh hn! ,
Bn dch ca Carlyle
Couplet u tin c k nh mt lin kt vi mt gic m trong
quyn sch ngn ca Freud On Dreams (1901a), Standard Ed.,
5,637 v639.]
Sigmund Freud - Vn minh v nhng Bt mn t n (9)
Vn minh v nhng Bt mn t n

Sigmund Freud
(1856 1939)
Das Unbehagen In Der Kultur (Vienna, 1929).
Civilization and Its Discontents (1930)
(tiptheo)
Chng VIII
n cui hnh trnh ca mnh, tc gi phi yu cu nhng ngi
c tha th v khng c c mt hng dn kho lo hn, v v
khng trnh cho h nhng on ng di t trng, v nhng
khc-tm-r-vng y phin h. Khng nghi ng g rng n c
th c thc hin tt hn. Ti s c gng, d c tr ni, lm
mt vi b sung.
im quan trng u tin, ti ng ngi c c n tng rng
nhng cuc tho lun ca chng ta v cm xc lm li [1] ph v
khun kh ca bi lun vn ny: rng chng chim qu nhiu khng
gian, phn cn li ca ni dung-ch ca n, vn chng khng
phi lun lun c kt ni cht ch, b y sang mt bn.
iu ny c th lm hng cu trc bi vit ca ti; nhng n
tng ng trung thnh vi nh ca ti trnh by cm xc lm
li - nh l vn quan trng nht trong s pht trin ca vn minh
v cho thy rng ci gi chng ta phi tr cho s tin b ca vn
minh l mt mt mt trong hnh phc qua vic y mnh cm xc
lm li ln tht cao [2].
Bt c iu g vn cn nghe ra c m thanh k l v tuyn b ny,
vn l kt lun cui cng ca nghin cu ca chng ta, c l c th

c truy ngun v quan h kh k l - nh vn cha hon ton


gii thch c vn cm xc lm li c vi thc ca chng ta.
Trong trng hp thng thng ca hi hn, m chng ta coi l
bnh thng, xc cm ny lm t n r rng, thc c th
nhn bit c. Tht vy, chng ta quen vi vic ni v mt
thc v lm li thay v v mt xc cm v ti li [3].
Nghin cu ca chng ta v nhng bnh nhiu lon thn kinh [4],
vn sau ht vi chng, m chng ta c c nhng mi tn c gi
tr nht ch n mt s hiu bit v iu kin bnh thng, a
chng ta ln cao va chm vi mt vi mu thun. Mt trong nhng
tnh cm ny, chng m nh nhiu lon thn kinh, cm xc lm li
lm t n c nghe vang ng trong hu thc, n chi phi hnh
nh bnh tnh v cng c i sng ca bnh nhn, v n hu nh
khng cho php bt c iu g khc xut hin bn cnh n. Nhng
trong hu ht nhng trng hp v nhng hnh thc khc ca
chng nhiu lon thn kinh, n cn li l hon ton v thc, nhng
d khng tnh k iu , vn khng v th m tc dng ca n
thnh km quan trng hn.
Bnh nhn ca chng ta khng tin chng ta khi chng ta gn thuc
tnh cm xc lm li v thc vo vi h. c th lm chng ta
thnh d hiu vi h - d cch no i na-chng ta ni vi h v
mt nhu cu v thc vi s trng pht, trong cm xc lm li
tm c s biu hin. Nhng s kt ni n vi mt hnh thc c
th ca chng nhiu lon thn kinh phi khng c c tnh qu
mc. Ngay c trong chng m nh nhiu lon thn kinh, c nhng
loi bnh nhn khng nhn thc c cm xc lm li ca h, hoc

nhng ngi ch cm thy n nh l mt s bt an [5] hnh h, mt


loi bn chn lo lng [6], nh th h b ngn chn khng c em
ra thc hin nhng hnh ng nht nh no .
Cui cng, nhng iu ny phi l c th hiu c, du chng ta
tuy th vn cn cha th hiu. y, c l chng ta c th ly lm
hi lng khi c ch ra rng cm xc lm li l nm di y ca
khng g khc hn ngoi mt a hnh khc loi ca ca bn chn lo
lng; trong giai on sau ca n, n trng khp hon ton vi s hi
v super-ego.
V nhng lin h ca s lo lng vi hu thc trng by cng nhng
bin dng khc thng. Lo lng th lun lun hin din ch no
, hoc ch khc ng sau tt c mi triu chng; nhng mt ln,
n n o chim ton b ca hu thc, trong khi ln khc, n giu
kn chnh n ht sc hon ton, khin chng ta buc phi ni v s
lo lng v thc hoc nh, nu chng ta mun c mt thc tm l
r rng hn, v trong trng hp khi u, lo lng ch n gin l
mt xc cm [7], ca nhng kh nng c th c ca s lo lng.
Kt qu l rt c th mng tng c rng xc cm ti li
c vn minh to ra th khng c cm nhn ging nh vy, v
vn cn mc ln rng l v thc, hoc xut hin nh l mt
loi kh chu malaise [8] , mt s khng hi lng, m vi n,
ngi ta tm kim nhng ng c khc. Nhng tn gio, bt k
mc no, cha bao gi b qua phn ng vai ca cm xc lm li
trong nn vn minh.
Hn na - mt im m ti tht bi khng thu hiu ch khc
[9] - chng tuyn xng cu chuc loi ngi t cm xc lm li

ny, m chng gi l ti li. T cch thc vn trong , trong o


Kit, s cu chuc ny th t n c bi ci cht hy sinh ca
mt c nhn duy nht, l ngi trong cch thc ny em nhn trn
chnh mnh mt cm xc lm li, vn n l ph thng vi tt c mi
ngi - chng ta c c kh nng suy ra c hi u tin c
th tng l g, trong dp , cm xc lm li nguyn thy ny,
vn cng l khi u ca vn minh, c tip th [10].
Mc d n khng th l c tm quan trng ln, n c th khng l
tha thi lm sng t ngha ca mt vi t nh super-ego,
lng tm, cm xc lm li, cn phi b trng pht v hi
hn, m chng ta thng xuyn, c l s dng qu lng lo v
thay th ln nhau. Chng tt c u lin quan n cng mt trng
thi ca s vic, nhng biu th nhng kha cnh khc nhau ca n.
Super-ego l mt tc lc [11] vn c chng ta suy lun, v
lng tm l mt chc nng trong s nhng chc nng khc, m
chng ta gn cho tc lc ny. Chc nng ny bao gm trong vic
gi mt canh chng trn nhng hnh ng v nhng nh ca ego
v phn xt chng, trong vic hnh x mt s kim duyt. Nhng
cm xc lm li, tnh khe kht c nghit ca super-ego, nh vy l
cng mt iu tng t nh mc nghim khc ca lng tm.
N l nhn thc vn ego b canh chng theo di trn cch ny,
vic nh gi s cng thng gia nhng n lc tranh dnh ring n
v nhng i hi ca super-ego. S s hi vi tc lc then cht ny
(mt ni s hi vn n l di cng ca ton b quan h), s cn
thit phi trng pht, l mt biu hin c tnh bn nng trn phn
ca ego, m tr thnh kh dm di nh hng ca mt super-

ego tn bo; n l mt phn, l ni rng, thuc bn nng


hng v hy dit bn trong, hin din trong ego, c s dng
hnh thnh mt gn b mang tnh gi dc vi super-ego.
Chng ta khng nn ni v mt lng tm cho n khi mt superego l c chng t hin hu. V phn mt cm xc lm li, chng
ta phi tha nhn rng n hin hu trc khi c super-ego, v do
cng trc khi c lng tm na. Vo thi im , n l s
biu hin trc tip ca s s hi ca uy quyn bn ngoi, mt s
nhn nhn ca s cng thng gia ego v uy quyn . N l rt ra
trc tip ca xung t gia nhu cu v yu thng ca uy quyn,
v thc dc hng ti s tha mn bn nng, vn s cm on
chng sn xut khuynh hng i n gy hn hung hn.
S p t ln ln trn hai tng ny ca cm xc lm li - mt n t
ni s hi ca uy quyn bn ngoi, mt khc khc n t s hi ca
uy quyn bn trong - lm vng bn s thu hiu ca chng ta
vo v tr ca lng tm trong mt s cch thc. Hi hn l mt
thut ng tng qut cho phn ng ca ego trong mt trng hp
ca cm xc lm li. N cha ng, di hnh thc hi thay i,
nhng vt liu gic quan ca s lo lng vn n hot ng ng sau
cm xc lm li, trong t thn n l mt hnh pht, v c th bao
gm s cn thit phi trng pht. Th nn cng vy, hi hn, c
th c hn lng tm.
Cng s chng gy bt k mt tn hi no, nu chng ta mt ln
na xem xt li nhng mu thun m c mt lc chng ta lng tng
sng st trong thm d ca chng ta. Nh vy, ti mt im, cm
xc lm li l h qu ca nhng hnh ng t s gy hn hung

hn vn phi b king trnh; nhng mt im khc - v chnh


xc l khi u lch s ca n, s git cht ngi cha - n l
hu qu ca mt hnh ng gy hn hung hn c em ra thc
hin.
Nhng tm thy c mt li ra khi kh khn ny. i vi th
ch ca uy quyn bn trong, super-ego, thay i tnh hnh hon
ton c bn. Trc khi c iu ny, nhng cm xc lm li trng
hp vi s hi hn. (Nhn y, chng ta c th nhn xt rng thut
ng hi hn nn dnh ring cho phn ng c sau khi mt hnh
ng gy hn hung hn thc s c thc hin.) Sau iu ny,
nh vo s ton tr ca super-ego, s khc bit gia mt gy hn
trong nh v mt gy hn c thc hin xong, mt sc mnh
ca n.
Do th nn v sau, mt cm xc lm li c th c to ra khng
ch bi mt hnh vi gy hn bo lc vn thc s c thc hin
(nh tt c mi ngi u bit), m cng cn bi mt gy hn bo
lc mi ch n thun trong nh (nh phn tch tm l khm
ph ra). Khng k n s thay i ny trong tnh trng tm l, xung
t pht sinh t mu thun - xung t gia hai bn nng nguyn
thy li ng sau cng mt kt qu.
Chng ta b cm d tm ch ny gii php cho vn ca quan
h khc nhau, trong cm xc lm li ng th ch cho thc. C
th ngh c rng mt cm xc lm li pht sinh t hi hn cho
mt hnh ng t c phi lun lun l hu thc, trong khi mt cm
xc lm li pht sinh t nhn thc mt xung lc thc dc lm t c
c th vn cn v thc. Nhng li p th khng qu n gin nh

th. Chng m nh nhiu lon thn kinh ln ting hng hi chng li


n.
Mu thun th hai c lin quan n nng lc c tnh gy hn m
chng ta gi nh rng super-ego c ph cho. Theo mt quan
im, nng lc ch n thun chuyn mang nng lc c tnh
trng pht ca uy quyn bn ngoi, v gi cho n sng trong no
thc, trong khi theo mt quan im khc, tri li, n bao gm, nng
lc tch cc gy hn hung hn ca ring mt ngi vn khng
c s dng v nng lc tch cc gy hn hin ang hng ti
chng li uy quyn cm on .
Quan im u tin xem dng ph hp va vn hn vi lch s,
v quan im th hai vi l thuyt, ca cm xc v lm li. Suy
tng k cng hn gii quyt c mu thun dng nh khng
th ha gii ny gn nh qu hon ton; nhng g cn gi li nh l
yu t yu tnh v c chung l trong mi trng hp chng ta
gii quyt vi mt tnh gy hn hung hn vn n c di ch
hng vo bn trong. Quan st bnh l, hn na, cho php chng
ta phn bit trong thc t hai ngun cho tnh gy hn hung hn m
chng ta gn cho super-ego, mt ny hay mt kia trong s chng
thc hnh hiu ng mnh hn trong mt trng hp bt k nht
nh no , nhng nh mt quy lut tn qut, chng hot ng
trong trng thi ho hp.
iu ny, ti ngh rng, l ch ti a ra mt s xem xt nghim
tc cho mt quan im m ti ngh chp nhn tm thi trc
. Trong vn hc phn tch gn y nht, mt th hiu c cho
thy v tng rng bt k mt loi tht vng no, bt k mt cn

tr s tha mn bn nng no, c kt qu, hoc c th c kt qu,


trong mt s nng cao tng cng cm xc lm li [12] . Ti ngh,
mt s n gin ha ln v l thuyt s t c nu chng ta coi
iu ny nh ch p dng vi nhng bn nng gy hn hung hn, v
t c g s c tm thy mu thun vi gi nh ny.
V lm sao chng ta gii thch, trn nhng c s nng ng v kinh
t, cho s gia tng cm xc lm li khi xut hin v tr ca mt nhu
cu gi dm dc khng c thc hin? iu ny dng nh ch c
th c trong mt cch xoay trn vng v - nu chng ta gi s,
l, rng s nga phng mt s tha mn gi dm dc gi ln mt
mnh ca tnh gy hn hung hn chng li c nhn l ngi ngn
tr s hi lng, v rng tnh gy hn ny t n b dp tt khi n
lt n. Nhng nu iu ny l nh vy, sau cng tt c n ch l
tnh gy hn hung hn vn n b chuyn dng vo thnh mt cm
xc lm li, bng cch b n p v c giao sang cho super-ego.
Ti qu quyt rng nhiu nhng tin trnh s chp nhn mt trnh
by n gin hn v r rng hn, nu nhng khm ph ca phn
tch tm l nhn theo hng s bt ngun ca cm xc lm li c
gii hn trong bn nng gy hn hung hn. S nghin cu nhng ti
liu tr liu khng em cho chng ta cu tr li r rng y, bi v,
nh gi thuyt ca chng ta ni vi chng ta, hai lp ca bn nng
hu nh kh c bao gi xut hin trong mt hnh thc thun khit,
c lp vi ln nhau; nhng mt iu tra v nhng trng hp cc
oan c th s ch v hng ti d on.
Ti b li ko rt ra mt u th u tin t quan im ca
trng hp b hn ch nhiu hn ny, bng cch p dng n vo

tin trnh ca s kim ch. Nh chng ta c bit, nhng triu


chng thn kinh, trong bn cht ca chng, l nhng tha mn thay
th cho nhng mong mun tnh dc khng c thc hin.
Trong tin trnh ca cng vic phn tch ca chng ta, chng ta
ngc nhin khm ph ra rng c l tt c mi chng nhiu lon thn
kinh che du mt phn lng v thc v cm xc lm li, vn n
phin n cng c nhng triu chng bng cch s dng chng nh
mt trng pht. By gi c v chnh ng hnh thnh mnh
sau y. Khi mt khuynh hng bn nng chu ng s kim ch,
nhng yu t libido ca n c quay sang v thnh nhng triu
chng, v nhng thnh phn gy hn hung hn ca n vo thnh
mt cm xc lm li. Ngay c khi nu mnh ny ch l mt
phng on trung bnh xp x vi s tht, l xng ng vi quan
tm ca chng ta.
Mt s c gi ca tc phm ny, c th hn na, c mt n tng
rng h nghe ni qu thng xuyn n cng thc v s vt ln
gia Eros v bn nng ci cht. N c khng nh in hnh
ha tin trnh ca vn minh m loi ngi tri qua, nhng n cng
c a vo trong kt ni vi s pht trin ca c nhn, v li
thm na, n c cho l tit l s b mt ca s sng hu c
ni chung. Ti ngh, chng ta khng th no trnh khng i su vo
nhng quan h ca ba tin trnh ny vi ln nhau.
S lp li ca cng mt cng thc c minh chng bng s cn
nhc rng c hai tin trnh ca vn minh con ngi v ca s pht
trin ca c nhn u l nhng tin trnh quan trng - l ni rng
rng chng phi chia s nhng c im tng qut nht ca i

sng.
V mt khc, bng chng v s hin din ca c tnh tng qut ny
tht bi, vi cng chnh l do c tnh cht tng qut ca n, gip
chng ta i n c bt k s khc bit no (gia nhng tin
trnh), min l chng no n khng b thu hp v nhng trnh c
bit. Chng ta c th ch c hi lng, do , nu chng ta khng
nh rng tin trnh ca vn minh l mt sa i m tin trnh quan
trng sng cn tri nghim di nh hng ca mt cng vic vn
Eros thit lp n v Ananke xi dc n - do nhng nhu cu cp
bch ca thc ti; v rng cng vic ny l mt cng vic on kt
nhng c nhn ring bit vo thnh mt cng ng rng buc vi
nhau bi nhng quan h libido.
Tuy nhin, khi chng ta nhn vo quan h gia tin trnh ca vn
minh ca con ngi v tin trnh pht trin hoc gio dc ca nhng
con ngi c th, chng ta s kt lun m khng do d nhiu rng c
hai l rt tng t trong bn cht, nu khng phi l cng mt tin
trnh c p dng cho nhng loi i tng khc nhau.
Qu trnh ca vn minh ca loi ngi, tt nhin, mt s tru
tng ha mt trt t cao hn l s pht trin ca c nhn v v
th kh khn hn thu hiu trong nhng thut ng c th, cng
khng phi chng ta nn theo ui nhng tng t vi mt m nh
cc oan, nhng trong ci nhn ca s tng t gia nhng mc
tiu ca hai tin trnh - trong trng hp mt s hi nhp ca mt
c nhn ring bit vo mt nhm ngi, v trong trng hp khc,
s to dng ra mt trong nhm thng nht t nhiu c nhn - chng
ta khng th ly lm ngc nhin trc s tng t nhng gia

nhng phng tin c x dng v nhng hin tng kt qu.


Khi nhn v tm quan trng khc thng ca n, chng ta phi
khng tr hon lu m khng cp n mt trong nhng tnh nng
vn phn bit gia hai tin trnh. Trong tin trnh pht trin ca c
nhn, chng trnh ca nhng nguyn tc lc th, vn bao gm
trong vic tm kim s tha mn ca hnh phc, c gi li nh l
mc tiu chnh. Hi nhp, hoc thch ng vi, mt cng ng loi
ngi xut hin nh mt iu kin kh trnh khi vn n phi hon
thnh trc khi mc tiu ca hnh phc ny c th t n c.
Nu n c th c thc hin m khng cn iu kin , n c l
s l c a chung hn.
Ni cch khc, s pht trin ca c nhn dng nh vi chng ta l
mt sn phm ca s tng tc gia hai thc dc, thc dc hng
ti hnh phc, m chng ta thng gi l v k, v thc dc
hng ti lin minh vi nhng ngi khc trong cng ng, m
chng ta gi l v tha. Khng mt no trong nhng m t ny i
su hn n di b mt. Trong tin trnh pht trin c nhn, nh
chng ta ni, mu sc chnh ch yu ri trn thc dc v k
(hoc thc dc hng ti hnh phc); trong khi thc dc khc, c
th c m t nh l mt thc dc vn ha, th thng hi lng
vi vai tr ca nhng hn ch p t.
Nhng trong tin trnh ca vn minh nhng s vic th khc bit.
y iu quan trng nht l mc tiu ca vic to ra mt s thng
nht t nhng con ngi c nhn. ng l mc tiu ca hnh phc
vn cn , nhng n c y vo nn pha sau. N gn nh c
v nh vic to ra mt cng ng ln lao con ngi s l thnh cng

nht nu khng c s quan tm phi c tr cho hnh phc ca c


nhn. Qu trnh pht trin ca c nhn c th c d kin s c
nhng tnh nng c bit ca ring n m khng c sao chp
trong tin trnh ca vn minh ca con ngi. l ch trong chng
mc khi tin trnh u tin ca nhng tin trnh ny lin minh
vi cng ng nh l mc ch ca n m n cn phi trng hp vi
tin trnh th hai.
Cng ging nh mt hnh tinh quay quanh mt vt th trung tm
cng nh quay quanh trc ca n, do , nhng c nhn con ngi
tham gia trong tin trnh pht trin ca loi ngi cng mt lc nh
hn ta theo ui con ng ring ca hn trong i sng. Nhng vi
i mt bun t ca chng ta, mn kch ca nhng sc mnh trn
vm tri c v nh c nh trong mt trt t khng bao gi thay
i; trong lnh vc ca s sng hu c, chng ta vn c th xem
nhng sc mnh tranh ua vi nhau nh th no, v nhng tc
ng ca cuc xung t th lin tc thay i nh th no.
Th nn, cng vy, hai thc gic, mt thc dc hng n hnh
phc c nhn v thc dc khc hng n hp nht vi nhng con
ngi khc, phi vt ln vi nhau trong tt c mi c nhn, v nh
th, cng vy, hai tin trnh ca c nhn v ca pht trin vn ha
phi ng trong i lp th ch vi nhau, v cng nhau tranh chp
ch ng.
Nhng cuc u tranh gia c nhn v x hi khng phi l mt dn
xut ca mu thun ny - c l l mt mu thun khng th ho gii
c - gia nhng bn nng nguyn thy ca Eros v ci Cht. N
l mt tranh chp trong kinh t thit hn ca libido, so snh c

vi cuc thi ua lin quan n s phn b ca libido gia ego v


nhng i tng, v n qu c tha nhn v mt ch cui cng
trong c nhn, nh n c th hy vng, n s cng lm trong tng
lai ca vn minh, cho d vn minh c th nn n chng no
i sng ca c nhn ngy hm nay.
S tng t gia tin trnh ca vn minh v con ng ca pht
trin c nhn c th c m rng trong mt kha cnh quan trng.
N c th c khng nh rng cng ng, cng vy, tin ha
mt super-ego, s pht trin vn ha tin hnh di nh hng ca
n. N s l mt cng vic hp dn cho bt c ai l ngi c mt
kin thc v vn minh ca con ngi i theo tng t ny cho
cng trong nhng chi tit. Ti s t gii hn mnh ch a ra mt
vi im ni bt. Super-ego ca mt k nguyn ca vn minh c
mt ngun gc tng t nh ngun gc ca mt c nhn.
N da trn n tng li t nhng nhn cch ca nhng nh
lnh o v i nhng con ngi c no thc c sc mnh p o,
hay nhng con ngi, vn tm thy mt trong nhng xung lc
con ngi l mnh m nht v thun khit nht trong h, v do
n thng l biu hin phin din mt chiu nht.
Trong nhiu trng hp, s tng t li cn i xa hn na, di
trong cuc i ca h, nhng khun mt ny c - thng l
, ngay c nu nh khng phi lun lun b nhng ngi khc
ch nho v ngc i, v ngay c c khi phi b git mt cch tn
nhn. Trong cng mt cch, thc vy, ngi cha nguyn thy
khng t c tnh thn linh mi n lu sau khi ng gp ci
cht ca mnh bng bo lc.

Th d thu ht ch nht ca s lin kt nh mnh ny c nhn


thy trong nhn vt Jesus Christ - nu nh qu thc, nhn vt ny
khng phi l mt phn ca huyn thoi, vn gi n vo thnh
hu th t mt k c m mt ca bin c nguyn thy . Mt
im ng thun khc gia super-ego ca vn ha v super-ego ca
c nhn l ci k trc, ging nh ci k sau, u thit lp nhng
i hi l tng kht khe, nu bt tun chng l b s hi ca
lng tm thm ving.
y, thc vy, chng ta bt gp hon cnh ng ch l nhng
tin trnh no thc c lin quan l thc s quen thuc hn vi
chng ta, v d tip cn hn vi hu thc nh chng c nhn
thy trong nhm, hn l chng c th l trong con ngi c nhn.
Trong con ngi c nhn, khi cng thng pht sinh, n ch l tnh
gy hn hung hn ca super-ego, vn trong nhng hnh thc khin
trch, lm cho chnh n c nghe thu m ; nhng i hi thc s
ca n thng vn v thc nm trong nn pha sau.
Nu chng ta mang chng ra thnh kin thc thuc hu thc, chng
ta thy rng chng trng vi nhng gii lut vn ha hin hnh ca
super-ego. Ti im ny, hai tin trnh, l s pht trin vn ha
ca nhm v ca s pht trin vn ha ca c nhn, nh chng
l, l lun lun an ci ln vo vi nhau. V l do mt s nhng
biu hin v tnh cht ca super-ego c th d dng khm ph trong
hnh vi ca n trong cng ng vn ha hn l trong nhng c nhn
ring bit.
Super-ego vn ha pht trin nhng l tng ca n v thit lp
nhng tiu chun ca n. Trong s nhng i hi ca n vn i

ph vi nhng quan h ca con ngi vi nhau c bao gm di


nhan lun l hc. Con ngi ta trong tt c mi thi t gi tr
cao nht trn lun l, nh th h hy vng rng n c bit s to ra
nhng kt qu c bit quan trng.
V n qu trong thc t i ph vi mt ch vn c th d dng
c nhn nhn nh l im nhc nhi nht trong mi nn vn
minh. Lun l nh vy, phi c xem l mt c gng tr bnh nh mt n lc t c, bi nhng phng tin ca mt mnh
lnh ca super-ego, mt iu g m cho n nay cha thc hin
c bng nhng phng tin ca bt k hot ng vn ha no
khc.
Nh chng ta bit, vn trc mt chng ta l lm th no
di i c chng ngi ln nht vi vn minh - c th l, khuynh
hng cu thnh ca loi ngi l gy hn hung hn ln nhau, ngi
ny vi ngi kia; v v chnh l do , chng ta c bit quan tm
n nhng g c l l gn y nht ca nhng mnh lnh vn ha
ca super-ego, mnh lnh nh iu rn phi yu thng ngi bnh
cnh nh yu chnh mnh.
Trong nghin cu ca chng ta, v liu php ca chng nhiu lon
thn kinh, dn chng ta n lm hai ch trch chng li super-ego
ca c nhn. Trong mc nghim trng ca nhng mnh lnh ca
n v nhng cm on, n nhc lng qu t v hnh phc ca ego,
trong n nhn khng y nhng i khng khng tun theo
chng ca sc mnh bn nng ca id (trong iu trc nht), v
ca nhng kh khn em n t mi trng thc ti bn ngoi
(trong iu th hai). Hu qu l chng ta rt thng c ngha v, v

nhng mc ch iu tr, chng li super-ego, v chng ta n lc


l gim thp nhng i hi ca n.
ch xc l cng nhng phn i tng t c th c thc hin
i vi nhng i hi o c ca super-ego vn ha. N cng vy,
n khng nhc lng lm vi chnh n cho v nhng s kin ca
cu to no thc ca ging ngi. N ban hnh mt mnh lnh v
khng hi liu mi ngi c th tun theo c hay khng.
Ngc li, n gi nh rng ego ca mt ngi l c kh nng tm l
v bt c g vn c i hi vi n, rng ego ca mt ngi lm
ch khng gii hn trn id ca mnh.
y l mt sai lm; v ngay c trong nhng g c bit n nh
nhng ngi bnh thng, id khng th b kim sot qu nhng gii
hn nht nh no . Nu i hi nhiu hn vi mt con ngi,
cuc khi lon s c sn xut trong ngi y, hoc nhiu lon
thn kinh, hoc ngi y s b lm thnh khng hnh phc.
Li rn, Yu k ln cn nh yu mnh, l s phng v mnh nht
chng li tnh gy hn hung hn ca con ngi, v l mt th d
tuyt vi v nhng tin hnh phi tm l i vi super-ego vn ha.
Gii rn ny l khng th no c th i n thc hin c; mt s
lm pht tnh yu rt khng l nh th ch c th h thp gi tr ca
n, m khng gt b c kh khn.
Vn minh khng ch g n tt c iu ny, n ch n thun cnh
co chng ta rng cng kh hn tun gi gii rn bao nhiu, cng
ng khen hn khi lm nh vy.
Nhng bt k ai l ngi tun theo mt gii rn ging nh th trong
vn minh ngy nay ch t t mnh vo mt th bt li khi lin h

vi ai l ngi khng mng g n n. Tnh gy hn hung hn phi l


mt tr ngi mnh m vi vn minh phi n chng no, nu nh
s phng v chng li n li c th gy ra cng nhiu bt hnh nh
gy hn chnh n gy ra! Lun l T nhin, nh n c gi,
khng c g em cho y, ngoi tr s hi lng t mn t yu
mnh ca t cch c th ngh rng mnh tt hn so vi nhng ngi
khc.
Ti im ny, lun l da trn tn gio em vo gii thiu nhng
ha hn ca n v mt i sau tt p hn. Nhng min l chng
no o hnh khng c khen thng y trn tri t, o c
lun l, ti v on, s thuyt ging mt cch v ch. Ti cng ngh
l iu kh chc chn rng mt thay i thc s trong nhng quan
h ca con ngi vi s hu ti sn s gip c nhiu hn trong
hng ny, hn bt k nhng mnh lnh o c no; nhng s
cng nhn thc ti ny trong nhng ngi theo ch ngha x hi
b che khut v lm thnh v dng v nhng mc ch thc tin bi
mt quan nim sai lm l tng ti mi v bn cht con ngi.
Ti tin rng dng suy ngh di tm phn ca mt super-ego ng
vai trong nhng hin tng ca pht trin vn ha, vn ha hn cn
thm nhng khm ph. Ti nhanh i n mt kt thc. Nhng
c mt cu hi vn ti kh c th trn trnh. Nu s pht trin ca
vn minh c mt tng ng vi s pht trin ca c nhn xa rng
n nh th, v nu n s dng cng nhng phng php, c phi
chng ta khng th l chnh ng trong vic t c chn on
rng, di nh hng ca nhng thc dc vn ha, mt s vn
minh, hoc mt s nhng k nguyn ca vn minh - c th l ton

b ca loi ngi - tr thnh b ri lon thn kinh? [13]


M t s m x phn tch ca nhng ri lon thn kinh ging nh th
c th dn n nhng ngh iu tr vn chng c th khng nh
quyn i ch tm thc t rt ln. Ti s khng ni rng mt n
lc thuc loi ny thc hin tm l-phn tch bao trm cho cng
ng vn ha l phi l hay b cht vi phn s l v kt qu. Nhng
chng ta cn phi rt thn trng v ng qun rng, sau cng tt c,
chng ta ch i ph vi nhng tng ng v n l nguy him,
khng ch vi con ngi m cn vi nhng khi nim, tc x
chng khi lnh vc m trong chng bt ngun gc v tin
ha. Hn na, vic chn on chng nhiu lon thn kinh cng
ng th phi i mt vi mt kh khn c bit.
Trong mt chng nhiu lon thn kinh c nhn, chng ta ly s
tng phn vn phn bit bnh nhn vi mi trng ca mnh, vn
c xem l bnh thng, lm im bt u ca chng ta. i vi
mt nhm trong tt c nhng thnh vin ca n u b nh
hng bi mt v cng mt chng ri lon, khng c th hin hu
nn tng ging nh vy; n s phi c tm thy ni no khc.
V lin quan n nhng ng dng iu tr ca kin thc ca chng
ta, s dng nhng phn tch chnh xc nht ca nhiu lon thn
kinh x hi s l nhng g y, v khng c ai c c quyn p
t nh mt bin php cha tr ging th vi ton nhm? Nhng
bt chp tt c nhng kh khn ny, chng ta c th hy vng rng
mt ngy no s c ngi liu lnh bt tay vo mt khoa hc
nghin cu bnh l ca nhng cng ng vn ha.
Do nhng l do rng ri nhiu loi, l rt xa vi nh ca ti

by t mt kin v gi tr ca vn minh ca con ngi. Ti c


gng phng v chnh mnh chng li nhng nh kin nhit tnh
vn ch trng rng vn minh ca chng ta l iu qu gi nht m
chng ta c c, hoc c th c c, v rng con ng ca n s
nht thit dn n nhng nh cao hon ho khng th tng tng
ni. t nht ti c th nghe m khng phn n vi nhng nh ph
bnh l ngi c kin rng khi ngi ta iu tra nhng mc tiu
ca n lc vn ha v nhng phng tin n s dng, ngi ta l
rng buc i n kt lun rng ton b n lc khng ng gi vi
nhng rc ri, v rng kt qu ca n ch c th l mt tnh trng
ca nhng s vic m nhng c nhn s khng th c kh nng tha
th c.
Tnh khng thin v ca ti c lm tt c mi vic d dng hn
cho ti v s hiu bit rt t ca ti v tt c nhng iu ny. Ch
mt iu duy nht ti bit chc chn v l nhng phn on ca
con ngi v gi tr trc tip theo n sau nhng mong c v hnh
phc ca mnh - l, mt cch tng ng, chng l mt n lc
tr gip nhng o tng ca ngi y vi nhng lun chng.
Ti s phi tm thy n rt d hiu nu mt ai ch ra tnh cht t
nhin bt buc ca dng chy ca vn minh ca con ngi, v
phi ni, ly th d, rng nhng khuynh hng i n mt hn ch
ca i sng tnh dc, hoc i n t chc ca mt l tng nhn
o i ly tn hi ca s chn lc t nhin l nhng khuynh
hng pht trin vn chng khng th ngn chn c, hoc
chuyn sang mt bn, v vi n, tt nht l chng ta nn nhng,
ngh nh th chng l nhng thit yu ca t nhin.

Ti bit, cng na, nhng phn i c th c thc hin chng


li iu ny, i vi tc dng trong lch s ca loi ngi, nhng
khuynh hng nh vy, c xem l khng th vt thng,
thng b vt sang mt bn, v thay th bng nhng khuynh hng
khc. V vy ti khng can m ng ln trc nhng
ng loi ca ti nh l mt tin tri, v ti ci mnh trc khin
trch h m ti khng th cung cp cho h s an i: v di y
l nhng g tt c h u i hi - nhng nh cch mng ngng
cung nht khng nhit tnh thua g nhng ngi tin tng o
hnh nht.
Cu hi nh mnh v loi ngi dng nh vi ti l khng bit c
hay khng v n mc no pht trin vn ha ca h s thnh
cng trong vic lm ch nhng xo trn ca i sng cng ng ca
h bi bn nng gy hn v t hy dit ca con ngi. N c th l
trong phng din ny, mt cch ch xc thi im hin ti, xng
ng c c mt quan tm c bit.
Con ngi ginh c quyn kim sot nhng sc mnh ca
thin nhin n mc m vi s gip ca chng, h s khng c
kh khn no trong vic tiu dit nhau cho n ngi cui cng. H
bit iu ny, v do dn n mt phn ln tnh trng bt n hin
ti ca h, bt hnh ca h, v tm trng lo lng ca h. V gi y
l c d kin rng sc mnh kia ca hai sc mnh tri cao,
Eros vnh cu, s lm mt n lc khng nh mnh trong cuc
u tranh vi ch th cng bt t ngang nh mnh. Nhng ai c th
lng trc c vi thnh cng g v vi kt qu no? [14]

Sigmund Freud
(Vienna, 1929)
L Dn Bn tm dch - bn nhp th nht
(Jan/2012)
http://chuyendaudau.blogspot.com/
http://chuyendaudau.wordpress.com
[1] Feeling of Guilt: cm xc lm li: i din cho mt cm gic cng
thng trong no thc, i khi lin quan n lo u v mt e da tai
ng cho chnh mnh. N cng c th l s hin l nh s khim
nhng, au kh, hi hn, s cn thit phi chu pht, v cm gic
khng xng ng. Thut ng ny m t mt trng thi cm xc pht
sinh hu qu ca mt s hnh ng m ch th xem xt ng b
khin trch; n cng c th ch v mt cm gic m h c nhn bt
xng, khng hn phi c lin quan n mt bt k hnh ng c th
no.
Freud phn bit hai ngun ca cm xc lm li: s hi uy quyn v
s hi super-ego. S hi trc buc phi thi khng lm mt s p
lc hay hnh ng theo bn nng, trong khi s hi sau, ni tm ha
quyn lc ca cha m, bt u pht trin ca super-ego. Mt trong
cc chc nng ca c quan ny (super-ego), c trch nhim cho vic
nh gi v phn on ca cc hnh ng ca ego, c gi l lng
tm o c. Gy hn hung hn xut pht t lng tm o c
ny ko di v tng cng s gy hn hung hn c tri nghim
t uy quyn. Di nh hng ca cm xc lm li, ego t mnh

di nhng i hi ca super-ego, v s mt cm tnh v bo v ca


n. Theo Freud, c mt lin kt gia cm xc lm li v mc cm
Oedipus.
Lo lng trc s phi mt (hoc tim nng c th b mt) ca i
tng yu thng khng phi l biu hin duy nht ca cm xc
lm li. Ngoi ra cn c nhng tim nng khc nh s au n ni
tm, nhng au kh trong i sng, s khim cung qu mc, tht
bi c lp i lp li v nhng hi tic qu kh, tt c lin tc dy
v ln ting gi, c th a n n nn, hoc chuc ti, hoc ln
trnh, t b hay hy sinh no , hay tng t t, v khuynh
hng v t trng pht.
Trong tp sch ny - Civilization and Its Discontents, Freud m t
cch cc cm xc lm li, cng cc phng php v c ch c s
dng vng vy chng li n, nh hng ca n trn quan h ca
c nhn, khng ch vi gia nh trc tip ca h, m cn cc mi
quan h khc trong cc nhm x hi ln hn, v ngay c vi nn vn
minh nh mt ton th. Mt trong nhng mc tiu ch yu ca
phn tm hc l tm hiu bnh nhn xem h iu hnh mc cm ti
li ca h nh th no, v d, hiu c mc m h c th
chp nhn s mu thun v trch nhim trong khi i mt vi bn
nng sng cn v nhng tnh cm to ra cm xc lm li.
Trong mt mc no , cm xc lm li c th ni c l phn
nh, hoc l kt qu ca s bt ng iu gia ego v super-ego, s
xut hin ca super-ego ng s xut hin khng th trnh c
ca cm xc lm li.
[2] [ Th nn, lng tm khng lm chng ta tt c thnh nhng

k hn nht
Gio dc nhng ngi tr tui trong thi nay che du khng cho
h bit phn ng vai ca tnh dc trong i sng ca h, v
khng phi l khin trch duy nht m chng ta buc phi chng
n. Ti li khc ca gio dc l khng chun b cho gii tr vi tnh
gy hn hung hn m h c nh sn tr thnh nhng i
tng. Khi y gii tr vo i sng vi mt hng dn tm l sai
lm loi nh th, gio dc th hnh x nh th trang b cho ngi
bt u mt chuyn thm him Bc cc nhng vi qun o ma h
v bn ca nhng h nc trong nc .
Trong vic ny, iu tr nn hin nhin l c mt s lm dng no
c thc hin trong nhng i hi v o c. S nghim ngt
ca nhng i hi ny vn khng lm tn hi rt nhiu nu nh
gio dc ni: y l cch con ngi phi nn l nh th no,
c hnh phc v lm cho nhng ngi khc hnh phc, nhng
bn phi nhn bit c trn s kin l h khng l nh th. Thay
v nh th, nhng ngi tr ny c lm tin rng tt c mi
ngi khc u p ng nhng i hi o c ny ngha l, tt
c mi ngi khc u l o c. l i hi t c s trn
iu ny khin cho gii tr, chng cng vy, s thnh o c (nh
mi ngi khc).]
[3] [Schuldbewwusstsein thay v Schuldgefuhl. Thut ng th
hai l t Freud x dng hu ht mi phn.]
[4] neuroses
[5] uneasiness
[6] anxiety

[7] [Xem chng VIII ca Inhibitions, Symptoms and Anxiety


(1926d), Standard Ed., 20, 132. Nhng cm gic khng th c
m t ng thc nh v thc (cf. The Ego and the Id, Standard
Ed., 19, 22-3).]
[8] [Unbehagen: t ng vn xut hin trong nhan ca tc
phm ny]
[9] [Trong Tng lai ca mt Illusion (1927c)]
[10] [Totem v Taboo (1912-1913).]
[11] agency
[12] Quan im ny c bit c Ernest Jones, Susan Isaacs v
Melanie Klein tip nhn, v cng c th, ti hiu, c Reik v
Alexander.
[13] [ Cf. Mt vi nhn xt trong the Future of an Illusion
(1927c).]
[14] [Cu cui cng c vit thm, vo nm 1931-khi s e
da ca chnh quyn Hitler bt u thnh r rng.]
Sigmund Freud - Vn minh v nhng Bt mn t n (10)
Vn minh v nhng Bt mn t n

Sigmund Freud
(1856 1939)
Das Unbehagen In Der Kultur (Vienna, 1929).
Civilization and Its Discontents (1930)
(tiptheo)
Li bt ca ngi dch
1.
C mt im ti mun lm r rt vi nhan Das Unbehagen in der
Kultur ca Sigmund Freud. Theo st ngha Unbehagen l S lo
lng, hoc S kh chu. Cn Kultur (Latin - cultura), chnh
Freud nh ngha, hay ng hn cho chng ta bit ng dng vi
ngha l m t ton b tng s nhng thnh tu v nhng quy
nh vn chng phn bit i sng ca chng ta vi ca nhng ng
vt t tin ca chng ta, v chng phc v hai mc ch - l
bo v con ngi chng li thin nhin, v iu chnh nhng quan
h h tng ca h. Nn Kultur c dch rng ri hn theo bn
Anh ng - l Vn minh.
Thng thng, chng ta vn hiu vn minh l nhng thnh tu v
vt cht, cn vn ha l nhng thnh tu trong lnh vc tinh thn.
y, Freud khng dng t vn minh ch nhng thnh tu
ca x hi, hay dn tc nh th; nhng ng dng vi ngha ch mc
, hay trnh tin ha ca con ngi. Trnh tin ha tm thy
trong nhng c cu t chc cng ng ca n (gia nh, thn tc, x
hi, tn gio) v cng trong nhng g nhm qun l t nhin, v
nhng cng trnh thnh tu trong s ch ng thin nhin cng c
th c xem l kt qu, hay mc ch trnh tin ha. Nh th,

Freud dng t Kultur; ch c hai: vn minh v vn ha, nhng


v trnh tin ha ca chng.
Khi o th t hai danh t trn s nhn mnh hn v ngun gc
ca s lo lng, bt an, bt mn thnh Civilization and Its
Discontents v ti tm dch - Vn minh v nhng bt mn t n
nghe hi Ty nh vy v theo st bn ting Anh, nay thnh c
in ca James Strachey, mc d nhan ca bn ting Php c l
st vi tc gi hn - Malaise dans La Civilisation. (Nu khng
phi i th t hai danh t chnh, v khng phi nhn mnh nh
bn Anh ng ni ting c th dch gn gh l nhng Bt mn
ca Con ngi trong nn Vn minh).
Sau khi vit xong tp The Future of an Illussion vo ma thu 1927,
Freud b bnh, sc khe suy yu, nn mi n nm 1929 ng mi
bt u vit tp sch ny. Nhan u tin Freud chn l Das
Unglck in der Kultur (Bt hnh trong Vn minh); nhng t
Unglck sau i sang thnh Unbehagen mt t kh tm
c tng ng trong ting Anh. Freud t ngh nhan
bn ting Anh l Mans Discomfort in Civilisation. T
Malaise trong ting Php st hn vi Unbehagen. Bn ting
c, xut bn thng Nov/1929, ti Vienna (mc d trn ba sch ghi
nm 1930), t y n nay vn lun c ti bn lin tc, v tr
thnh tc phm tiu biu nht, ph thng nht ca Freud.
2.
Civilization and Its Discontents l n lc ca Freud bn n
nhng cng thng m ng nhn thy gia nhng bn nng qua nhng
xung lc trong mi c nhn trc nhng i hi phi thun hp vi

x hi ln rng hn c pht trin n mt mc chnh con


ngi t ho gi l l vn minh. Truy tm nguyn nhn nhng cng
thng , Freud a v mt bn nng c bn nht, hin din trong
con ngi, l bn nng gy hn hung hn (aggression), t thn bn
nng l bt n nh v bc ng bt thng, c th tm thu vo
mt t l bn nng phn-x hi.
i ph, kim sot, hoc chuyn hng bn nng hiu chin ny l
rt quan trng c th hnh thnh cc mi quan h tt p vi
nhng con ngi khc; lm nh th s gim nh mt trong ba lnh
vc ca nhng iu kin sng ca con ngi m Freud tin rng
chng ngn chn tt c chng ta khng ai c c hnh phc (hai
lnh vc kia l t cch chng ta phi phi m ra vi th gii bn
ngoi [tc l, chng ta l nhng i tng ca thin nhin vi
nhng bt thng nh ca ca thi tit thin tai], v s yu ui
ca c th con ngi trc li Freud, nh ly t o Pht - bnh,
lo v t).
S rng buc ny t mi c nhn vi cng ng vn minh c nhn
trong x hi vn minh b rng buc vi x hi ca n, tun theo
nhng qui lut ca x hi ; khng phi su xa, v khng phi lc
no cng rt mnh m - iu ny c minh chng, v d, bi s
lng nhng ngi s vi phm cc tiu chun ca x hi nu h ngh
rng h c th che du hay trn thot, khng b n trng pht. Tuy
nhin, no thc con ngi i n mt phng tin c tnh cch
ni ti v ch quan thc thi vn minh l sc mnh ca
cm xc v lm li, vn o Kit t tn l ti li, trong o c
gi l lng tm; m Freud t tn cho kha cnh ca nhn cch

l super-ego.
Theo Freud, xung t lin tc gia nhng bn nng v super-ego
trong quan h ca con ngi vi x hi vn minh, l nguyn nhn
ch thc ca hu ht nhng bt mn, khng hnh phc ca con
ngi. Mt trong nhng cng thng x hi ln nht, ng ni, n t
li rn ht sc sai lc ca mt tn gio trong nn vn minh (phng
Ty), in hnh l hy yu ngi khc nh yu chnh mnh - mt
i hi khng ch mu thun vi nhng bn nng c bn gy hn
xm lc ca chng ta, m cn c xu hng v cng kh khn
a vo thc hnh.
V khi super-ego khin trch chng ta tht bi khng sng vi
nhng k vng loi nh th c ni tm ha ...chng ta s thy
dn n nhng bnh nhiu lon thn kinh, Freud da trn kh nhiu
tm l hc ca ng v nhng g c th xy ra khi c nhn khng
mun hoc khng th ha gii c bn nng ca mnh vi nhng
i hi x hi.
C mt mt khc trong nhng lp lun ca Civilization and Its
Discontents, nhng suy ngh xa thm na v quan h thng xuyn
cng thng gia cc c nhn v x hi. ng nhc li rng Freud
vit tp sch ny trong cui nhng nm 1920 v u nhng nm
1930, mt thi gian ca bt n ln lao ca x hi phng Ty,
trong bi cnh gia hai cuc th chin, cui cng s dn n hng
lot cc s kin lch s, trong c Freud phi ri b Vienna, nc
o, ni sinh trng ca mnh, sang London nc Anh vo gia
nm 1938; ni ng qua i vo thng 9/1939. Th nhng, ngay c
khi chng ta ly i mu sc kh bi quan do nh hng ca thi i

trong nhng gii thch ch yu xy dng trn c s tm l,


Civilization and Its Discontents vn cung cp mt bn tm tt kh
chnh xc nhng suy ngh ca Freud v mi quan h gia c nhn v
x hi, v cho thy lp men trng ho nhong bn ngoi nhng kh
mng manh ca vn minh hin i.
3
Freud xem im khi u ca vn minh xy ra ti khonh khc no
khi con ngi nguyn thy i n quyt nh, sau mt cn nhc
bt thng v thn trng, t nhin thi khng dp tt ngn la
ang chy bng cch vn lm l i nc tiu ri ln trn n,
nhng gi cho n tip tc chy sng. ng vit Nu chng ta quay
v ngc xa, chng ta thy rng nhng hnh ng c vn minh
u tin l vic s dng nhng dng c, t c s iu khin la
v s xy dng nhng c tr. Trong s ny, s lm ch c la
ni bt ln nh l mt thnh tu hon ton khc thng v mt dn
chng khng g snh bng.
v Freud a ra gi thuyt ni ting ca ng ng gi l mt phng
on - v ngun gc ca s kin con ngi i n lm ch ngon la
qua s kim hm, t t chi xung lc bn nng l i ln ngn la
dp tt n: con ngi nguyn thy c thi quen mun lm tha
mn mt ao c tr con vn lin kt vi la, khi hn n tip xc
vi la, l dp tt ngn la bng cch i ln n. .... Ngi u tin
t b ham mun ny, v gi la li c th mang n i vi anh ta
v iu phc n cho s dng ring cho mnh. Bng cch di tt
ngm ngn la ca s kch thch tnh dc ca ring mnh, anh ta
thun phc c sc mnh thin nhin ca la. S chinh phc vn

ha ln lao ny nh vy l phn thng cho s t b v bn


nng ca anh ta.
a ra hnh nh ny, Freud nhn mnh vi chng ta l khi con
ngi bt u bit kim ch nhu cu bn nng, cho i hi t bn
ngoi (t nhin) thng i hi bn trong (bn nng), l khi con
ngi bt u c vn minh. Nhn theo cch khc, con ngi phi hy
sinh nhng i hi tha mn bn nng ca mnh. Vn minh bt u
t s p ch bn nng t nhin. p ch c th l cn thit,
nhng khng phi l khng au lng. V nh th nhng bt mn
trong lng ngi nm trong lng vn minh con ngi.
Tt c nhng g khc theo iu ny ko n, v y l l do ti sao,
ngay c trong thi i chng ta, con ngi t c nhng thnh
tu ln lao, cha tng c trong lch s, trong khoa hc v k thut;
nhng n vn khng hnh phc hn so vi trc . L mt y s,
thc vy, Freud t hi ti sao vn minh ch dng nh c kh nng
y con ngi vo nhng ri lon tm thn, mt hin tng ht sc
ph thng trong phn th gii phng Ty ca Freud, v xy ra
trong trnh t tng i ngn.
ng lu vn tt chng ta phi cn thn ng ng tnh vi
nh kin rng vn minh ng ngha vi mt khuynh hng i n
hon ho. i vi tng v tn gio c nh hng n vn minh,
in hnh nh vai tr ca o Kit trong lnh vc o c, ng
dnh cho n s khinh mit tinh t nht ca ng: Tht bt hnh, tt
c cc v thm st ngi DoThi din ra trong thi Trung C
khng lm thi i an ton hn v ha bnh hn cho cc tn
Kit. Sau khi Paul lm cho bc i ph qut l nn tng o c

ca cng ng Kit, s thiu khoan dung cc oan n cung tn


ca o Kit i vi nhng ngi cn li bn ngoi n l mt hu
qu khng th trnh khi.
4
Tp sch mng nhiu nhng suy tng , tht vng v tng lai
con ngi, ging thm mt n ch t vo quan im lc quan v
con ngi v x hi, cng tin b gi l vn minh nhn loi. Nhng
suy ngh ca ng chy theo cng mt dng vi hai t tng v i
khc cng thi.
Trc tin l Darwin, vi thuyt Tin ha em con ngi v
gc thc ca n l mt t ny con ngi ch l mt rong nhng
sinh vt, d pht trin tin ha, nhng vn ch l mt sinh vt;
sinh vt y cng ch mi c y trong lch s tri t m thi.
Marx gii quyt cu hi v tng lai x hi loi ngi vi bin
chng duy vt lch s, v gii quyt kh au ca con ngi vong
thn bng gii php kinh t (nh Adam Smith), nhng qua u
tranh chnh tr.
Trong khi , Freud qua Civilization and Its Discontents cho
thy ng khng hon ton ng , Freud mun i xa hn, theo ng
gii php ca nhng ngi theo ch ngha x hi s khng thnh
cng v n b qua nhng bn nng ngha l bn cht con ngi.
Con ngi b nn, p bc, nhng khng ch n gin v phng
din kinh t; nhng gii thch c o ca Freud l trong lnh lc
vn minh vi m hnh tm l ca ng v no thc con ngi.
ng ni Ti cng ngh l iu kh chc chn rng mt thay i
thc s trong nhng quan h ca con ngi vi s hu ti sn s

gip c nhiu hn trong hng ny, hn bt k nhng mnh lnh


o c no. Chng ta hiu ng mun ni, ch ngha x hi khi
tm cch gii quyt hnh phc nhn sinh, d sao cng thc tin v
gn s tht hn con ngi kh au, hin nhin v khng ai ph
nhn v nhng nguyn nhn lin quan n d dy, v i, v cng n
vic lm, v nhng bt ng quyn li kinh t a n chin tranh
gia ngi v ngi.
Tn gio, hay o c tn gio, nu xa khng thin cn u tr, th
nay l la di ho huyn, nn Civilization and Its Discontents cng
trinh by tm tt mt quan im mit th ca Freud v tn gio,
in hnh y l o Kit trong x hi phng Ty, trc y
trong The Future of an Illussion, ng cho thy n ch l mt o
tng, ha hn i sau, khng em li c hnh phc cho con
ngi, ch l mt mn thuc tm l gi mo, c tc dng an thn,
loi cao n hon tn by bn gia ch, gia nhng hng c hng
tht. Mn thuc ny hon ton v cng hiu, d trong ung ngoi
thoa.
Sau , Freud tip tc i n thch thc nhng li nhm chn v v
vn tn ti lu di v x hi loi ngi: rng vn minh ni ln
nh mt du mc, n gin cho thy tin b ca nhn loi, bo v
chng ta chng li thin nhin, v pht trin cc quyn t do chnh
tr v x hi, em li hnh phc cho chng ta. So snh s pht trin
ca vn minh vi s pht trin ca tm l c nhn, ng nhn thy
trong c hai, mt xung t tt yu gia Eros v Thanatos, gia
mong mun c thng yu, sng cng nhng ngi khc, v bo
lc tc hnh (hoc mong mun) mun hy dit ngi khc.

Nhn nh rng vn minh l mt tin trnh thng tho ging co v


cu trc nhng cng ng, n phi cng l mt cch kim sot v
nn c hai bn nng bo lc v dc tnh, n lm nh th khng
ch qua php lut ca x hi, nhng bng cch xm nhp vo tm l
ca chng ta, m Freud bn lun thng qua mng lc ca l thuyt
cu trc tm l ca ng (ni nhng xung lc bn nng v v thc
ca id c ego kim ch di s gim st khc lit ca superego hng ni v gy hn hung hng).
Quan im tm l ca Freud l c gng trn c s tm sinh l,
gii thch v cm xc lm li, lng tm, v hi hn mi c nhn
trong cc bi cnh x hi rng ri nht, chng l cc sn phm ca
s tha hip gia Eros v Thanatos, gia mun c yu thng
v mun ph hoi, hy dit; gia c nhn v nhm, v gia s tha
mn nhng xung lc bn nng ca mt ngi v nhng nhu cu ca
cng ng ln hn, trong con ngoi l mt thnh vin.
Trong khi mt s nhng quan im ca ng nhum m mu ca
nhn loi hc th k trc, nhng s tp trung ca ng vo cm
gic lm li, tnh hung hng gy hn, v nhng bn nng git ngi
dn n s dit chng, mang rt nhiu tnh cch tin tri, tt c nh
v trc biu cho mi lm nm k tip, trong xy ra
nhng gi pht en ti nht ca vn minh nhn loi. Chu u, t
trn nhng thnh qu ca cuc cch mng k ngh, b ng qu,
hy hoi v ko c th gii vo cuc i chin th hai khc lit.
5.
Nhng ch chnh ca tp sch ny, u xy dng trn l thuyt
c bit ca ng v cu trc tm l con ngi:

Bn nng gy hn hung hn (aggression)


Freud nu gii thch v bn nng s khai ca loi ngi l hnh ng
hung hn, gy hn ln nhau. Trong nhng x hi nguyn thy,
ngi ng u gia nh hon ton t do biu hin bn nng gy
hn ny ca mnh, bt k v bt chp nhng tn hi cho tt c
nhng ngi xung quanh; nhng trong x hi vn minh, chng ta
phi kim ch khuynh hng ny, qua s kin t t mnh di cc
quy nh php lut v quyn lc p t (c bn trong v bn
ngoi), m bo an ninh ti a v hnh phc cho tt c mi
ngi.
L do ban u, khi chng ta gia nhp vo nhng cng ng x hi,
chnh xc l thot khi cc sc mnh hiu chin gy hn ln nhau
v t hy dit, nhng s cn thit phi ngn chn bn nng hiu
chin ca chng ta l mt nghch l, n tr thnh nguyn nhn
gy nhng bt hnh ln lao.
Khi b dn nn, nhng bn nng khng b dp tt, d b php lut,
gio dc hay tn gio tri tay trong hnh ng, nhng ch l nht
thi; trong chng ta vn gi li nhng tng hay d nh xut
pht t bn nng ny, th nn mt cm gic v lm li thnh hnh,
ngy cng nng, v trong cc trng hp cc oan nht, cc hnh
thc khc nhau ca chng lon thn kinh tm l xut hin. H qu
l c nhng c nhn bt u ni lon chng li vn minh vi mc
gy hn hung hn li cn vt qu mc chnh n lc ban u,
trc khi b dn nn,n p, s kin ny e da s tan r ca x
hi, cho thy vn minh xy dng vi v ngoi kh mng manh v
d v.

C nhn v vn minh
Freud v mt tng t rng ri gia s pht trin tm sinh l (ch
yu l pht trin tnh dc - libidinal development) ca c nhn v
s tin ha ca vn minh, xc nh ba giai on song song trong xy
ra: 1) hnh thnh nhn cch (c c mt bn sc ring bit); 2)
thng hoa (chuyn dch, un nn nhng xung lc bn nng nguyn
thy vo nhng dng sinh lc khc, thnh nhng hot ng th
cht hoc tm l, c x hi chp nhn v tn sng); 3) khng
tha mn/dn nn bn nng (chn lp nhng bn nng nguyn thy
vn khng c x hi chp nhn, trong mi c nhn, t t mnh
di cc quy nh ca qui lut trong x hi).
Freud cng xc nh s khc bit chnh gia hai tin trnh: chng
trnh nhm n lc th, trong bao gm nguyn tc trong vic tm
kim v t hnh phc, c gi nh l mc tiu trung tm ca s
pht trin c nhn, trong khi trong bi cnh ca vn minh, hnh
phc c nhn thng b b qua, phi hy sinh cho li ch ca s
on kt v s gn kt x hi.
Eros v Xung-lc-Cht (Eros and the Death Drive)
Khi nim v mt xung lc lao n ci Cht ca con ngi c
Freud xy dng trong Beyond the Pleasure Principle (1927), n
c xem l bn nng Cht, tri ngc vi Eros, hoc bn nng
Sng. Freud a ra gi thuyt rng tt c cc i tng u duy tr
trong mt mc tng gim thit hn (kinh t) trong libido ca h
mt qun bnh gia hai bn nng, hay xung lc ny. Freud x
dng khi nim ny rt rng ri trong tho lun ca ng v vn
minh, c bit l trong vic dn ch nhng th d trong lch s ca

nhng hnh vi bo lc v ph hoi.


ng kt lun rng ton b cu chuyn ca nn vn minh con ngi,
t n c th c nh ngha, mc d trong nhng iu kin rt
rng, nh mt cuc u tranh lin tc v cn cha phn thng bi
gia Eros v k th chnh ca n, l xung lc lao n ci Cht. on
cui cng ca tp sch ng bi quan, rng chng ta cn cha th
bit vt ln gia hai sc mnh tri cao ny ri s ng ng ra sao,
Eros vnh cu, s lm mt n lc khng nh mnh trong cuc
u tranh vi ch th cng bt t ngang nh mnh. Nhng ai c th
lng trc c vi thnh cng g v vi kt qu no?
Vn minh v hnh phc
Freud lp lun rng vn minh t trong bn cht l k th ca hnh
phc con ngi. Tin trnh vn minh ca con ngi lin quan n
tht cht ngt ngt cc xung ng tnh dc vn dn trc tip n
tha mn lc th. Freud cng lu rng vic tham gia vo i sng
vn minh i hi phi t b cc xung lc gy hn tch cc ca mt
ngi.
Nh vy, lm mt ngi vn minh, chng ta phi bung b hai
tuyn i mnh m nht ca chng ta, bn nng tnh dc v bn
nng bo lc.
Hai bn nng i ny tm tha mn trong nhng li thot trong cc
hot ng khc nhau, hin tng Freud gi l thng hoa th d thi
u th thao thay v bo hnh, chng hn - nhng thc hin ny
khng th thay th kinh nghim trc tip ca s tha mn bn nng
c tm thy trong cc t chc x hi s khai n gin.
Nh Freud vit, Nu nn vn minh i hi phi c nhng hy sinh

nh vy, khng ch v tnh dc nhng cng nhng khuynh hng


gy hn hung hn trong nhn loi, chng ta c th hiu c nhiu
hn l do ti sao n tht l qu kh khn nh vy con ngi c
th cm thy hnh phc trong . Trong thc t, con ngi nguyn
thy c may mn hnh phc hn v phng din ny, v hn
khng bit g n bt k mt hn ch no vi bn nng t nhin ca
mnh.
Ngi Cha nguyn thy v Di sn tm l ca ng
Trong Totem and Taboo (1913), ln u tin Freud gii thiu mt
trong nhng suy on vn ha gy tranh ci nht ca ng: ng gi
nh rng cc x hi con ngi nguyn thy c t chc ging nh
ca cc loi vn ngi, trong c mt con c gi u th (ngi
cha nguyn thy), c bit con c ny nm c quyn v sinh
hot tnh dc vi nhng con ci trong by.
Freud cho rng cui cng nhng a con trai hp nhau li, git
cht ngi cha, ng vai tc trng p bc ca h, tuy nhin, hnh
ng ny to chn thng tm l su xa v lu di.
Theo Freud, hi hn n sau hnh ng ny a n cm gic sai
phm, lm li u tin, v ngi cha nguyn thy c ni ti
ha trong mi c nhn, thnh tc nng ng gi l super-ego cm
on. Ngi cha nguyn thy ny, khi phng th ra x hi bn
ngoi, c th hin trong hnh nh Gt, mt ngi cha ton nng,
thy trong nhng tn gio Abraham, trong cc v vua c thn
thoi ha ca cc nn vn minh c i, v trong cc nh lnh o c
sc li cun m hoc m ng ca lch s gn y hn. Tht vy,
l thuyt ca Freud dng nh d on nhng khun mt lnh t

trong nhng nm sau - M ussolini, Hitler v Stalin.


Lng tm v Super-Ego
Freud xc nh mt cm gic bao trm v lm li nh l mt trong
nhng vn trung tm e da nn vn minh hin i, v cho rng
n n t super-ego, c th tm xem nh mt tc nng ni ti, hot
ng trong no thc, gim st nhng nh v hnh ng ca ego,
gi cho bn nng hiu chin ca ego trong vng kim sot. Mt
thut ng khc gi super-ego l lng tm.
Freud i ngc thi gian di tm du vt s hnh thnh ca superego trong hnh ng nguyn thy, mt gi thuyt ni ting nht ca
ng mc cm Oedipus s ni lon ca m con trai git cht
ngi cha nguyn thy, nhng ngi con ny b b li b nng
vi mt cm gic hi hn, sau h ni ti ha nhng cm on ca
uy quyn cng nhng lut l cm on trc y do ngi cha i
din, vo bn trong chnh mnh thnh Super-ego.
Super-ego thng t nhng i hi nghim trng, nhng tiu
chun kht khe, nhng l tng cho mi c nhn, thng khng
thc t, khng d thc hin, v gy ra nhng bt hnh ln. Freud
cng cho rng c s tn ti ca mt super-ego tp th, kt tp th
hin qua hnh nh cc nh cc nh lnh o chnh tr hay tn gio
mnh m, hay nhng con ngi c thnh tu ln, super-ego tp th
ny hot ng trn mt quy m ln hn trong mt nn vn ha hay
x hi.
Ph phn cc T chc Tn Gio
Phn ln con ngi (trong x hi phng Ty) iu chnh hnh vi
ng x ca h theo cc nguyn tc ca gio l tn gio, nhng tn

t ch v s phn ca mnh trong bn tay ca mt gt linh


thing, ngi m Freud xem khng g khc hn mt hnh nh ngi
cha c bm cho phng ln thnh cao vi. Tn gio l da trn
Tng lai ca mt o tng, bi v n tr li cu hi trng tm
v cu cnh ca cuc i chng ta trn mt t, bng cch ch v
mt th gii bn kia, sau ci cht.
Trong khi vch mt con ng n gin v gi to nh th i tm
hnh phc, tn gio trnh c cho m ng tn chng ri
lon thn kinh c nhn, v khi phc tng c tin tn gio ca h, h
b mt chng nhiu lon thn kinh tp th ri. Nhng Freud
khinh mit th hnh phc m sng ny - tm qua s ph nhn s
sng, v phc tng m tn th c tin ph nhn l tr, v buc
phi tun phc v iu kin nhng phi l.
6.
L thuyt ca Sigmund Freud trong Civilization and its
Discontents l s xung t gia cc nhu cu bn nng c nhn v
tp tc lun l ca ton b x hi l ngun gc gii thch trng thi
ca con ngi v s bt an, bt mn, khng thoi mi hnh phc,
ri gy hn, th nghch v cui cng, i n bo lc. i vi Freud,
cuc vt ln ln nht trong i sng thot ra t s lin kt gia th
gii ni tm ca chng ta v x hi trong chng ta sinh ra.
Chng ta, nh mi c nhn do bn nng sinh tn - phi kt hp
vi nhng c nhn khc, to dng nhng cng ng; chng ta phi
sng chung sng cn. Nhng khi kt hp nh vy, chng ta phi
hy sinh, km ch rt nhiu nhng bn nng, mt i s tha mn
ton vn vn con ngi s khai c l c.

Trong x hi vn minh, chng ta lun lun nh mt a tr m c,


tuy c dt vo nh hng, cho n mn a thch, nhng phi chu
nhng gii hn no , chng hn phi nhai nut, cm tha cm a
theo mt cch thc g b, cha k trc phi n mc chnh t,
phi ngi trn gh, bn bn n nh th no, khng c thch th
ci to, ni ln, thc n nu c xng, khng c nh xng, nm
xung gm bn
Th nn, hi ha vi bn ngoi v bnh an bn trong ch c th t
c khi chng ta hc c cch kim sot nhng xung lc nng n
ca chng ta bng cch gii quyt tnh trng trai nghch ny.
Tuy nhin, v Freud tin rng nhng sc mnh hy hoi hin din
trong tt c cc c nhn, v do con ngi bi bn cht t nhin l
thit yu phn-x hi v phn-vn ha.
y l nhng tin ca Freud kh c nhiu ngi chp nhn
Sau cng tt c, Freud m t con ngi nh sinh vt c bn nng
gy hn hung hn v thc s khng th kim sot c, cng kh
ph hp vi hnh nh p cao thng vn con ngi xa nay
vn t v v mnh. Hn na, khi Freud nhc nh v s gy hn
hung hn nh l bn nng gc t-tn ti trong con ngi. l tr
ngi ln nht vi vn minh, ng xc nh hiu qu c vn ,
nhng ng khng a ra gii php hp l no v phn kim sot
bn nng gy hn hung hn v bn nng phn-x hi ny ca chng
ta.
Tuy nhin, s i ch gia cc i hi bn nng v nhng kim ch
ca vn minh lm cho quan im ca Freud v tnh gy hn hay bn
nng ph hoi ca con ngi thnh c bit phc tp. Mt phn l

v nhng xung lc ca hn th, tc gin v hung hn l, t quan


im ca Freud, chnh n bt ngun t s t bo tn sng cn.
Trong ci nhn ca Freud v con ngi v x hi, bo lc nh mt
g khng th thot khi v c nh l c s ca chnh s tn ti
ca chng ta. N xut hin trong hai cp ; s bo hnh trong bn
nng hoang d ni mi c nhn, v s bo hnh m vn minh thc
hnh vi chng ta, nh cn bng. V nu khng c t nht mt s
lng cng bch v t nht mt s lng cc hn ch sao cho
ngang bng vi nhng xung lc i tha mn trong mi c nhn, ha
hp x hi khng th t c, vn minh cng khng th duy tr
c. S qun bnh gia i hi bn trong v p ch bn ngoi lc
no cng tm thi, mng manh trong xut dng lch s loi ngi.
L Dn Bn - bn nhp th nht
(Jan/2012)