You are on page 1of 24

SEMINARSKI RAD

Podizanje i projektovanje ljivika

Mentor:

Kandidat:

Doc.dr Jasmina Aliman

Haris Zec

Mostar, decembar 2012 god

SADRAJ:
1. UVOD .. 4
2. ZADATAK RADA . 5
3. PROIZVODNJA LJIVE KOD NAS I U SVIJETU . 6
3.1PREGLED LITERATURE .. 7
3.2 Porijeklo i historijat uzgoja ljive u svijetu 7
3.2.1 Sistematska pripadnost ljive 8
3.3 EKOLOKI USLOVI 9
3.3.1 Suneva svijetlost . 9
3.3.2 Toplota i temperature 9
3.3.3 Voda i vlanost .. 10
3.3.4 Vjetar. 11
3.3.5 Zemljite . 11
3.3.6 Poloaj 12
4. UREENJE I PRIPREMA ZEMLJITA ZA PODIZANJE LJIVIKA .......................................... 12
4.1 Krenje predhodne viegodinje kulture . 13
4.2 Unitavanje korova .. 13
4.3 Ravnanje terena . 14
4.4 Agromelioracija zemljita .. 14
4.5 Rigolovanje zemljita 14
4.6 Podirivanje zemljista . 15
4.7 Kopanje jama 16
4.8 Fina priprema rigolovanog zemljita za sadnju ljiva .. 16
4.9 Organizacija zemljine povrine . 17
4.9.1 PROJEKTOVANJE LJIVIKA .. 17
4.9.2 Izrada plana zasad ljive 18
4.9.3 Izbor, nabavka i uvanje sadnica za podizanje ljivika . 19
4.9.4 Vrijeme saenja ljiva .. 20
4.9.5 Tehnika saenja sadnica .. 20
4.9.6 ubrenje ljive .. 21
4.9.7 Folijarna prihrana ....................................................................................................... 22
4.9.8 Navodnjavanje ljivika . 22

6. ZAKLJUAK .. 23
7. LITERATURA 24

1.

UVOD

ljiva je viegodinja drvenasta, listopadna biljka cvijetnica. Kao takva ona sadri morfoloki i
funkcjonalno razliite vegetativne i fruktifikacjone organe. Vegetativni organi ljiva
diferencirani su na korjen, stablo i list. Oni slue prvenstveno za odravanje ivota jedinke.
Fruktifikacjoni organi ili organi za razmnoavanje ljiva diferencirani su na cvijet, sjeme i
plod, ti organi omoguavaju opstanak vrste. ljiva se meu vodkama po proizvodnji nalazi na
devetom mjestu u svijetu, a meu listopadnim vodkama ona je na etvrtom mjestu. Dolazi
poslije jabuke, kruke i breskve. ljiva je vodka sjeverne Zemljene polulopte. Azija je kao
kontinent najvedi proizvoa ljive, a nju prate Evropa i Sjeverna Amerika. Na Balkanskom
poluostrvu ljiva se gaji vjekovima. Nai su je preci zatekli i nastavili da je gaje. SFRJ
Jugoslavija je bila najvedi proizvoa ljiva u svijetu. SSSR je u periodu od 1986/90 postao
vodedi proizvoa. Danas je Kina najved proizvoa ljiva na svijetu (2.621.021 t ). ljiva je
danas znaajan izvor prihoda poljoprivrednog stanovnitva. Ona odlino uspjeva i dobro raa
na brdsko planinskom prostoru (od 200 700 m nadmorske visine). Relativno se lako
razmnoava (kalamljenje i izdanci ), i dosta brzo prorodi. Meutim, ljiva je kod nas kao i u
mnogim drugim Evropskim zemljama napadnuta virusom arke ljive ( Plum pox virus ). Svjei
plodovi ljive su nam na raspolaganju od sredine juna do kraja septembra. Plod ljive je
bogat eerom i slui kao energetski izvor, podstie rad crijeva, pektini doprinose zatiti od
infarkta. Mineralne supstanice i organse kiseline reguliu pH u krvi. Plod ljiva je bogat
kalijumom pa sniava krvni pritisak. Isto tako plod ljive ima dijetalnu i terapeutsku
vrijednost. Kvalitetni svijei plodovi, naroito ranih stolnih sorti domade ljive postiu visoku
cijenu na tritu. Od plodova ljive proizvode se razni proizovodi koji se svakodnevno koriste
u ljudskoj ishrani kao npr: suha ljiva, pekmez, dem, mermelada, kompot, slatko, sok, vodna
salata i dr. Drugim rijeima, itav plod ljive se upotrebljava bilo u svijeem ili u obliku
razliitih preraevina. ljiva je veoma zahvalna poljoprivredna kultura koja omoguava
sigurnu proizvodnju, a time i zaradu. Svjea i suha ljiva poegaa decenijama su se masovno
izvozile na probirljiva trita Evrope. ljive kao vodke ublaavaju klimu, podruja u kojima se
gaje i preiavaju vazduh oslobaanjem kiseonika u toku fotosinteze.

2. ZADATAK RADA
U ovo seminarskom radu redi demo neto o podizanju i projektovanju ljivika. Najvie de mo
se bazirati na:
Ekoloke uslove (poloaj i zemljite, suneva svijetlost, toplota i temperatura, voda i
vlanost, vjetar).
Ureenje i priprema zemljita za podizanje ljivika ( krenje predhodne viegodinje
kulture, unitavanje korova, ravnanje terena, agromelioraciju zemljita, rigolovanje i
podrivanje zemljita, kopanje jame, finu pripremu rigolovanog zemljita za sadnju,
organizaciju zemljine povrine).
Projektovanje i izrada plana ljivika,
Uzgojni oblici.

3.

PROIZVODNJA LJIVE KOD NAS I U SVIJETU

2007.

2008.

2009.

2010.

2010.

BIH

88.308

167.834

95.971

123.234

138.707

EU

1.932.149

1.603.651

1.603.651

1.616.010

1.309.728

Svijet

9.894.442

9.622.603

9.921.162

10.519.093

9.925.469

Tabela br.1 Proizvodnja ljive u svijetu i u BiH


Proizvodnja ljiva u BiH raste, dok u EU i svijetu proizvodnja je rasla do 2006. godine, a zatim
je pala proizvodnja. Nekad je BiH bila prepoznatljiva u svijetu po proizvodnji suhe ljive koja
se izvozila u vedi broj europskih zemalja. Osnvoni razlog pada proizvodnje je oboljenje ljive
uzrokovano virusom arka, ali isto tako nekonkurentnost u pogledu kvaliteta i cijene. Na
tritu EU dominantne su ljive iz Francuske, kao i drugih zemalja kao to su Rumunija i
Bugarska. Obnovom vodnih zasada te uvoenjem savremenih tehnologija u primarnoj
poljoprivrednoj proizvodnji i preradi, stvara se potencijal za povratak ljiva iz BiH na evropsko
i svjetsko trite.

3.1

PREGLED LITERATURE
3.2 Porijeklo i historijat uzgoja ljive u svijetu

Ukupna svjetska proizvodnja ljiva iznosi oko 42 miliona t. Od toga otpada na Jugoslaviju
oko18%, Rumunjska oko 13%, SAD 13%, Istona Njemaka 8%, Maarsku oko 5,5%,
Bugarsku oko 6%, Francusku i Italiju po oko 3% na ostale zemlje Europe oko13% i ostale
zemlje svijeta oko15%. Po broju stabala oko (84 000 000) i prosjenoj proizvodnji i
Jugoslavija se nalazila na prvom mjestu u svijetu. Naa proizvodnja iznoslia je oko 25% od
ukupne evropske proizvodnje. U Jugoslaviji se ljiva najvie uzgajala u Srbiji (oko 73%), zatim
u Bosni i Hercegovini (oko15% ) i Hrvatskoj oko ( 8 %). Osim toga u naoj zemlji ljiva na
prvom mjestu od svih vodaka a uzgaja se oko 260 000 ha ili na oko 1,8 % poljoprivrednih,
odnosno 2,6 obradivih povrina. Uzgoj ljive je uglavnom proiren na privatnim posjedima
(oko 97,3 % od ukupnog broja stabala). U drevnim vremenima ovjek je koristio plodove
ljiva za ishranu. U iskopinama sojenica u vajcarskoj naene su kotice trna i trnoljive.
Plodovima ljiva su se koristili i stari narodi u oblasti Kavkaza i Kaspijskog jezera, oni su ljivu
suili i njome trgovali. ljiva se odatle proirila u drevnu Siriju, Mezopotamiju, Egipat i Krit
(oko 6.000 god prije n.e ). Sloveni su pri naseljavanju Balkanskog poluostrva zatekli ljive.
Prvi pisani spomenici o ljivi potjeu od grkih pjesnika Arhiloha i Hiponakta ( VI vjek p.n.e ).
Grki botaniar Teofrast (370 286 god. p.n.e) opisuje tri sorte ljiva. Rimljani su poslije
osvajanja Sirije i prodora na Kavkaz (65god. p.n.e) prenjeli u Italiju plemenite sorte ljive.
Starim Slovenima je bila poznata jabuka, kruka, ljiva, vinja, orah, lijeska, oskorua.
Sjevernoameriki Indijanci su dugo prije dolazka Evropljana koristili plodove autohtoni
sjevernoameriki vrsta ljiva za ishranu. Evropski kolonisti prenjeli su u XV vijeku u Sjevernu
Ameriku sorte domade ljive ( Prunus domestica L. ) i trnoljive ( P. instititija L. ). One su
meutim od poetka XX vijeka ostale u podreenom poloaju
u odnosu na
sjevernoamerike vrste ljiva i kinesku ljivu ( P.salcina Lindl./P. trilora. Roxb. ). ljiva se
sporadino gajila u Aziji, Junoj Americi, Africi i Australiji.

3.2.1 Sistematska pripadnost ljive

ljiva zauzima sljedee mjesto u sistematici biljaka:


Odjeljak

Spermatophyta

Pododjeljak

Magnoliaphytina

Klasa

Magnoliatae

Podklasa

Rosidae

Nadred

Rosanae

Red

Rosales

Familija

Rosaceae

Podfamilija

Prunoideae

Rod

Prunus L

Tabela br.2 Sistematska pripadnost

Slika br.1 Prunus domestica

3.1

EKOLOKI USLOVI

Klimu nekog kraja ine srednje stanje Zemljene atmosfere tokom dueg vremenskog
razdoblja. Za ivot najvaniji su sljedei klimatski (klimatoloki ) elementi:

1.
2.
3.
4.

Suneva svijetlost ( zraenje )


Toplota i temperatura
Voda i vlanost
Vjetar

3.3.1 Suneva svijetlost ( zraenje )


ljive su biljke sunca ( heliofite ). Svijetlost slui ljivama kao izvor energije za fotosintezu i
druge fizioloke procese. U umjerenom pojasu listopadne vodke a meu njima i ljive,
dobijaju odgovarajude koliine svijetlosti neophodne za normalan ivot i redovno i obilno
plodonoenje. Intenzitet svijetlosti u ljiviku zavisi od geografske irine i nadmorske visine,
od poloaja zasada i naina odravanja povrine u njemu, od rastojanja izmeu vodaka, od
blizine mora, okeana i drugih velikih vodenih povrina, od trajanju sunevog sjaja i poloaja
Sunca, od oblika krune i mjesta na povrini ili u unutranjosti krune. Poto je vrh krune
najosvjetljeniji, tu su i plodovi najkrupniji i najslai. U ranim jutarnjim satima, u julu, najbolje
je osvjetljena istona strana krune, od 8 12h najjae je osvjetljena juna strana, a u
popodnevnim satima zapadna strana krune. Posmatramo u cjelini, najsunaniji su juni
poloaji na sjevernoj polulopti Zemlje. Kada se redovi stabla ljiva u zasadu pruaju u pravcu
sjever jug, osunavanje vodaka je najbolje i najravnomjernije. U naim glavnim proizvodnim
podrujim ljive vedina sorti, a osobito poegaa, dobro uspjeva na blagim padinama
okrenutim sjeveru, sjeveroistoku i istoku. Na vedim nadmorskim visinama juni poloaji
postaju sve povoljniji.

3.3.2 Toplota i temperatura


Bez dovoljne toplote ( unutranje energije ) nema uspjene proizvodnje ljive. ljive mogu da
uspjevaju i raaju na odreenim temperaturnim granicama izmeu minimuma i maksimuma.
Pa ipak, postoje znatne razlike izmeu razliitih vrsta sorti ljive, izmeu pojedinih njihovih
tkiva i organa, kao i izmeu ljiva u razliitim fazama vegetacije i zimskog mirovanja.
Vedina sorti domade ljive odgovara umjereno kontinentalna klima sa srednjom godinjom
temperaturom vazduha od 9 do 12 C, i srednjom temperaturom vazduha u toku ljetnih
mjeseci ( juni, juli,august ) od 18 do 20 C. U podruima sa srednjom ljetnom temperaturom
niom od 17 C ljiva slabije raa, a plodovi ostaju kiseli. Visoke temperature u toku
cvijetanja ljive djeluju nepovoljno na oploenje , jer isuuju ig tuka i oteavaju klijanje
polena. Visoke ljetne temperature vazduha mogu da izazovu oegotine kore debla, ogoljenih
9

ramnenih grana, lida i plodova ljive, kao i da podstaknu prijevremeno opadanje i ubrzano
dozrijevanje plodova. Mrazevi mogu da otete pojedina tkiva i organe u razliitim
fenofazama vegetacije i zimskog mirovanja. Otoprnost sorti domade ljive prema zimskim
mrazevima smjenjuje se poslije rodne godine, poslije kasne berbe, poslije oteenja listida u
toku vegetacije i poslije jesenjeg listanja i cvijetanja. Prema mrazevima su najosjetljivije
sadnice ljiva u rastilu, a zatim mlada stabla u zasadu. Starija stabla ljive rijee ugibaju, ali
im deblo esto strada od sunevih oegotina. Cvijetni pupoljci ljiva su osjetljivi prema
mazevima. Cvijetni pupoljci mogu tokom dubokog zimskog odmora da izdre temperature
od -19 do -34C, u zavisnosti od vrste i sorte. Da bi sorte domade ljive mogle u proljede
normalno da listaju i cvijetaju potrebno je da i u toku zimskog mirovanja budu izloene od
700 do 1.700 sati temperaturama izmeu 0 i 7,2C, u naoj zemlji su takvi uslovi obezbjeeni.
Za normalno sazrijevanje plodova ljive poegae potrebno je srazmjerno dug vegetacijoni
period ( 145 do 150 dana ). Kvalitet plodova ljive zavisi u velikoj mjeri od temperature
vazduha u fenofazi sazrijevanja. Pri nedostatku toplote u vrijeme sazrijevanja podovi sadre
malo eera i dosta kiselina. Pri toplom vremenu koliina eera u plodu se uvedava, a
pokoica ( egzokarp ) postaje gruba. Kada su temperature vazduha previsoke, lide ljiva
odpada u toku vegetacijonog perioda, a plodovi ede pucaju i otpadaju.

3.3.3 Voda i vlanost


Pored svijetlosti i toplote, voda spada u grupu osnovnih inilaca za uspjean porast, razvide i
plodonoenje ljiva. Dunja, jabuka i ljiva sainjavaju grupu kojoj je potrebno vie vode nego
drugim listopadnim vodkama. ljive ne mogu da ive bez vode. Potrebne koliine vode se
obezbjeuju padavinama i navodnjavanjem. Voda rastvara i transportuje hranjive supstanice
po biljci, odrava neophodni turgor ( elijski napon ), regulie toplotni reim biljke i uestuje
u ivotnim funkcijama delija svih tkiva biljke. Razliite su koliine vode u pojedinim tkivima i
organima ljive. U plodovima se nalazi od 73,5 do 86,9 %, u lidu 61,1 %, u stablu 59,5%, a u
mladim granama 49,6% vode. ljiva se snadbjeva vodom iz zemljita pomodu korjena, a u
malom mjeri preko lida. Od ukupne koliine vode koju biljak primi, u tkivima se zadri manje
od 1%, a ostatak ispari putem transpiracije. Velika potreba mnogih vrsta i sorti ljiva za
vodom u vezi je sa njihovim relativno plitikim korjenovim sistemom i velikom potronjom
nadzemnih organa. Domada ljiva najbolje uspjeva u rejonima sa godinjom sumom padavina
na od 700 do 1.100 mm, vegetacijonom sumom padavina 350 do 600 mm i relativna vlanost
vazduha od 75 do 85 %. Za normalan rast, razvide i plodonoenje ljive neophodno je
ravnomjerno i dovoljno vlaenje zemljita, u toku itavog perioda od poetka vegetacije do
sazrijevanja plodova.
ljiva u poetku vegetacije troi velike koliine vode. ljiva je
najosjetljivija prema sui u vrijeme obrazovanja kotice ( oko 30 dana poslije zavretka
cvatnje ). Ako se u to vrijeme javi nedostatak vlage, moe da doe do masovnog otpadanja
zametnutih plodova (veliine lijenika), kao i do nenormalnog razvoja plodova koji ostaju na
grani. Pri jakoj sui (visokom deficitu vode ) koja se najede javlja u toku ljetnih mjeseci, lide
moe da izvlai iz granica i plodova ljive. U takvim uslovim plodovi ostaju sitni,
prijevremeno dozrijevaju i masovno otpadaju pred berbu, a kvalitet im nije zadovoljavajudi.
U uslovima vika vlage u zemljitu korijen ljiva se gui (asfiksija zbog nedostatka kiseonika),
a vrhovi grana se sue.

10

3.3.4 Vjetar
Vjetar je obino nepovoljan klimatski inilac za proizvodnju ljiva. tetno dejstvo vjetra je
utoliko jae to je njgova brzina veda, vjetrovite poloaje treba izbjegavati za podizanje
ljivika. Vjetrovi u toku vegetacijonog perioda isuuju zemljite, poveavaju transpiraciju, a
mogu da izvale stabla ljiva. Vjetrovi brzi od 10m/sec jako ugroavaju odravanje plodova
ljiva na stablu, njihovo dejstvo moe da bude katastrofalno. Olujni vjetrovi lome mladare i
grane, krive i upaju stabla ljive. Vjetrovi u toku zime poveavaju tetno dejstvo mrazeva.
Korijen ljiva u zamrznutoj zemlji ne moe da nadoknadi izgubljenu vodu. Vjetar pomae
irenju prouzrokovaa bolesti i tetoina i ometa, pa i onemoguava rad pela i zatitna
prskanja ljiva. Vjetar deformie normalan oblik krnune ljive, pa ona dobija oblik zastave.
Blagi povjetarci su korisni za ljivu, jer poboljaavju mjeanje vazduha i obogauju ga sa CO 2
u zoni lida ljive, a oteavaju pojavu gljivinih bolesti. Biranjem podesnih, dovoljno
zaklonjenih poloaja i podizanje vjetrozatitnih pojaseva tetno dejstvo vjetra moe se
ubaliti i svesti na snoljivu mjeru.

3.3.5 Zemljite
Zemljite kao ekoloki inilac predstavlja osnovu za ivot i plodonoenje ljiva, kao i kvalitet
njenih plodova. Za ljivu su povoljna dovoljno duboka (obidno preko 1,5m ), rastresita,
propustljiva, slabo kisela ( pH 5,5 do 7,0 ) i plodna zemljita, bogata organskim materijama
( najmanje 3% blagog humusa), koja mogu da prime i zadre dovoljne koliine vode u toku
sunog perioda. Lahka ( pjeskovita ), suha, plitka, kamenita i krena zamljita ( sa vie od 15,
odnosno 20 % fizioloki aktivnog krea ), kao i teka vlana zemljita sa visokim nivoom
podzemne vode nisu pogodna za ljivu. Za gajenje ljive pogode su gajnjae (eutrini
kambisol) i lake antropogenizirane smonice, a za njima dolaze duboki aluvijalni nanosi (
fluvisol ), ernozem i blago opodzoljene gajnjae. Teke smonice, teki podzoli, pseudoglej,
ritske crnice ( humoglej ) i krena zemljita nisu podesna za ljivu. Na krenim zemljitima
moe se javiti nedostatak gvoa i magnezijuma to dovodi do hloroze lida ljive i oteane
fotosinteze. Podzemna stagnirajuda voda, u trajanju od najvie od dva dana, ne smije da
bude blie povrini od 1m za ljivu na vegetativnim podlogama, a od 1,5m za ljivu na
sejancu. Korijen vodaka povoljno reaguje na tekudu vodu, poto ga ona snadbjava
kiseonikom. Pri visokom nivou podzemne vode i maloj provodljivosti aktivnog sloja zemljita
javlja se zabladivanje. ljiva zajedno sa krukom i vinjom, spada meu najosjetljivije vodke
prema zabladivanju. ljiva je osjetljiva prema zaslanjenim zemljitima, pa ne treba gajiti na
zemljitima ija je elektrina provodljivist ( konduktivitet ) veda od 1 dS/m. Zemljite za
podizanje ljivika ne smije da bude zaraeno patogenim gljivama ( Armllarija mella, Rosellinia
necatrix ), bakteria ( Agrobakterijum tumofacijens ), parazitnim nematodama ( Tylenchulus
ssp, Schizoneura lanigerum, Meliodagyne sp. ) i granicama obinog gundelja ( Melolantha
melolantha ), koje mogu da se jave na svijeim krevima.

11

3.3.6 Poloaj
Pri procjeni vrijednosti nekog poloaja za podizanje ljivika mora se ozbiljno povesti rauna o
geografskoj irini, nadmorskoj visini, ekspoziciji, negibu terena, izloenosti vjetrovima i blizini
vedih vodenih povrina. Geografski poloaj, a naroito geografska irina, znaajno utjeu na
klimu nekog mjesta. Sa poveanjem geografske irine klimatski inioci postaju sve manje
povoljni za ivot i plodonoenje ljiva. Poloaji na velikim nadmorskim visinama u naoj
zemlji nisu pogodni za gajenje ljiva zbog niskih vegetacijonih temeperatura vazduha, pozni
proljetnih i rani jesenjih i otri zimski mrazeva, kao i snani vjetrova. Ekspozicija ili poloaj
terena prema strani svijeta utjee na svijetlost, temperaturu i vlanost vazduha. Na sjevernoj
Zemljenoj hemisferi najbolje su osvjetljene, najtoplije i najsuhlje june ekspozicije, a
najslabije osvjetljene, najhladnije i najvlanije sjeverne. Snijeg na junim ekspozicijama moe
da se otopi 8 do 10 dana ranije nego na sjevernim. U naim vedim proizvodnim rejonima
ljiva, a naroito sorta poegaa, daje najbolje rezultate na sjevernim, sjevernoistonim i
istonim ekspozicijama. Blage june padine mogu da budu pogodne za gajenje vrlo rani sorti
ljiva. Na veim geografskim irinama i vedim nadmorskim visinama june ekspozicije postaju
najpogodnije za proizvodnju ljive na sjevernoj Zemljenoj polulopti. Nagib ( pad ) terena ima
vanu ulogu pri odabiranju mjesta za podizanje ljivika, naroito velikih. Nagib utjee na
vlanost, temperaturu, svjetlost, pojavu erozije i odravanju plodnosti zemljita. Pogodni
tereni za ljivu su sa nagibom do 5%. U blizini velikih vodenih povrina ( mora, velikih jezera,
velikih rijeka ) smanjuju se kolebanja temperatura vazduha, povedava vlanost vazduha i
intenzitet osvjetljenosti, usporavanje listanja i cvijetanja u proljede produava vegetacija u
jesen i poboljava dozrijevanje plodova. Naroito su znaajne velike vodene povrine koje ne
zamrzavaju u toku zime, pa se u takvim uslovima smanjuje i opasnost od izmrzavanja ljiva.

4.

UREENJE I PRIPREMA ZEMLJITA ZA PODIZANJE LJIVIKA

Cilj ureenja i pripreme zemljita za podizanje ljivika je stvaranje povoljnih uslova za prijem,
porast, razvoj i plodonoenje ljiva.

krenje predhodne viegodinje kulture,


unitavanje korova,
ravnanje terena,
agromelioraciju zemljita,
rigolovanje i podrivanje zemljita ,
kopanje jame,
finu pripremu rigolovanog zemljita za sadnju,
organizaciju zemljine povrine.

12

4.1 Krenje predhodne viegodinje kulture


Povoljno je kada se na povrini predvienoj za podizanje ljivika nalaze stran ita ili
okopavine kao predhodne kuture. Ako su ipak na odabranom zemljitu ako predhodne
kulture stari vodnjaci, vinogradi, ume ili ikare, odna ih prvo treba iskriti. To moe sa se
izvede runo, ako se radi o malom broju stabala, ili mainama ako je rije o veem broju
stabala. Kao maine za namjenu mogu se koristiti traktori sa sajlom, teki gusjeniari sa
buldoerskom daskom, bageri ili rotacijoni kopai panjeva. Krenje mora da se obavi tako da
se paljivo sakupe, uklone i spale svi biljni ostaci, naroito ile i grane predhodne
viegodinje kulture, da bi se sprijeila pojava gljivica, prouzrokovaa trulei korjena (
Rosellinia necatrix i Armillarija mella ) i bakterije prouzrokovaa raka korjena (
Agrobakterijum tumofacijens ). Ako se to ne uini patogeni mogu da se prenesu na korjenje
mladih ljiva i da unite itav zasad za nekoliko godina. Na krevima treba gajiti okopavine ili
biljke za zelenino ubrenje 3 do 4 godine prije nego to se pristupi podizanju ljivika. ljivu
poslje ljive i drugih kotiavih vodaka ne treba gajiti na istom zemljitu dui niz godina.

4.2 Unitavanje korova


Korovi, a naroito viegodonji, nanose velike tete ljivicima, jer troe hranjive supstanice i
vodu, a neki su i domadini virusa kotiavih vodaka. Stoga korove treba unitavati. Kada je
zemljite predvieno za podizanje ljivika zakorovljeno viegodinjim korovskim biljkama,
kao to su: pirevina ( Agropyrum repens ), zubaa ( Cynodom dactylon ), palmida
( Cirsijum arvense ), divlji sirak ( Sorghum halepense ) i ostruga ( Rubus caesius ), treba
primjeniti translokacijski herbicid glifosat, odnosno neki od njegovih preparata: Cidokor,
Herbatop ili Roundup. Navedeni herbicidi ne djeluju selektivno, ved totalno. Naime herbicidi
se preko lida i stabla prenose u korijen i djeluje toksino. Zatrovani korjeni vie ne vegetiraju
i korov se ne obnavlja. Poslije tretiranja glifosatom ( 5 do 12 l/ha ) sui se stablo i list korova.
Taj herbicid moe da se koristi na slobodnim povrinama. Suzbijanje se obavlja u toku
intenzivnog porasta korova, tj kada on dostigne visinu od 20 do 40 cm. Ako je zemljite
zakorovljeno jednogodinjim korovima, kao to su tir ( Amarantus retroflexus L. ), muhar (
Setarija glauca), divlji ovas ( Avena fatua ) i mijakinja ( Veronica agrestis ), onda rano u
proljede treba povrinu predvienu za podizanje ljivika treba tretirati nekim kontaktnim
hebicidom, odnosno njihovim preparatima ( Galokson, Gramoxon, Basta, Kamata ). Korovi u
vrijeme klijanja i nicanja sjemena mogu da se unite obradom zemljita i primjenom
herbicida na bazi atrazina ( preparat Atrazin ), dihlobenila, simazina ili napropamida.

13

4.3 Ravnanje terena


Grubo ravnanje zemljita ( skidanje humki, popunjavanje ulegnuda i vododerina ) neophodno
je, jer zemljite poslije krenja ostaje manje-vie neravno. Ako se na povrini predvienoj za
podizanje ljivika zadrava voda ili predvia navodnjavanje brazdama, nivelisanju terena
treba pokloniti punu panju. Za ravnanje veih povrina koriste se buldoeri, teki gusjeniari
ili traktori tokai sa pogonom na sva etiti toka koji su opremljeni buldoerskom daskom i
ravnjai ( skrejperi, grederi i konbinovani ). Povoljno je kada je zemljite predvieno za
podizanje ljivika pod padom 2-5% a na njemu nema ulegnuda ( depresija ). Na terenima pod
nagibom od 5-10% sadnice ljiva treba saditi u redovima koji se pruaju prilino po
izohipsama. Tereni sa nagibom vedim od 10% nisu pogodni za podizanje savremenih ljivika,
jer se tu esto javljaju tetne erozije.

4.4 Agromelioracija zemljita


Zemljita koja sadre 30 do 60% ukupne gline i 40 do 65% ukupnog pijeska, 3% blagog
humusa, 5 mg lakopristupanog fosfora ( P2O5 ) i 25 mg lakopristupanog kalijuma ( K2O ) u
100g vazduno suhe zemlje, manje od 10% fizioloki aktivnog krea i elektrinu provodljivost
od 1d S/m i koja su balgokisela do neutralna ( pH od 5,5 do 7,0 ), duboka, strukturna,
rastresita i propustljiva, pogodna su za gajenje ljive. Ako se analizom zemljista prije
podizanja ljivika utvrdi da su koliine fizioloki aktivnog krea i elektrina provodljivost
znatno vede od pomenutih zasad ne treba podizati. Ako se utvrdi da je koliina humusa,
lakopristupanog fosfora i kalijuma i fizioloki aktivnog krea manja od optimalnih
vrijednosti, potrebno je da se prije sadnje ljive unesu organska i mineralna ubriva, da bi se
koliine hranjivih elemenata i struktura zemljita popravile. To je ustvari agromelioracija
zemljita. Ona se sastoji od humufikacije, fosforizacije, kalifikacije i kalcifikacije kao i
zakiseljevanja ( acidifikacije ) i rasoljavanje zemljita.

4.5 Rigolovanje zemljita


Zemljite za podizanje ljivika priprema se rigolovanjem i podirivanjem, a rijee i putem
antieroznih radova sa kopanjem jama, samo kopanjem jama ili primjenom eksploziva.
Rigolovanje je i veoma est oblik pripreme zemljita na dubini od 60 do 80 cm, posebno za
velike plantane ljivike. Rigolovanjem se privremeno naruava mikrobioloka ravnotea u
zemljitu, ali se aktiviraju velike koliine internog zemljita. Rigolovanje treba obaviti
blagovremeno, u povoljnim vremenskim uslovima ( juli-septembar ), kvalitetno. Rigolovanje
zemljista izvodi se runo na malim povrinama. Plugovima rigolerima u agregatu sa
traktorima gusjeniarima, a rijee traktorima tokaima sa pogonom na 4 toka, snage od
130 do 180 kW, rigoluje se zemljite na velikim povrinama. Fosforizacija, kalfikacija i
humifikacija stajnjakom obavlja se prija rigolovanja, a kalcifikacija prija rigolovanja. Ako se
koriste biljke za zelenino ubrenje, treba ih plitko zaorati rano u proljede, pa tek 2 do 3
mjeseca potom izvriti rigolovanje na punu dubinu.

14

Mainsko rigolovanje se danas najede koristi radi pripreme zemljita za podizanje


ljivika. U naim uslovima za rigolovanje se obino upotrebljava traktor gusjeniar, u
agregatu sa obinim plugom rigolerom. Radna brzina pri rigolovanju je od 2,5 do 3,5 km/h.
proizvodnost rada je od 0,8 do 1,2 ha za smjenu, to zavisi od zemljita, dubine rigolovanja i
vremenskih prilika. Najbolji je kvalitet rigolovanja pri koritenju plugova-obrtaa, jer
ostavljaju ravno izrigolovanu povrinu. Dubina rigolovanja na lakim zemljitima treba da
bude 60 cm, a na teim od 70 do 80 cm. Rigolovanje treba obavljati kada je zemljite
umjereno vlano. Ljeti izrigolovano zemljite izloeno je suncu i kii, a zimi- suncu, kii,
snijegu i mrazu. Takvi uslovi omoguavaju aktiviranje mikrobioloki procesa i stvaranje
sitnogrudaste strukture zemljita, koja je povoljna za prijem, porast i razvoj ljiva u zasadu.

Slika br.2 Rigolovanje

4.6 Podirivanje zemljista


Podirivanje zemljita se izvodi traktorima vede snage od 120 kW u agregatu sa specijalnim
oruima za podirivanje do dubine od 90 cm. Radna tijela tih orua mogu da budu pasivna i
aktivna ( vibracjoni podirivai ). Dubokim podirivanjem se znatno poboljava vodno-vazduni
reim zemljita, a pri tome se zemljite ne prevrde. Proizvodnost rada podirivada je 3 do 5
puta veda neko pri klasinom rigolovanju. Podirivai mogu da budu snadbjeveni dodatkom za
krtinu drenau ili depozitorom za unoenje mineralnih ubriva u dublje slojeve zemljita.
Veoma je pogodna priprema zemljita za podizanje ljivika unakrsnim podirivanjem do
dubine 70 cm. Poslije toga se povrina ore do dubine od 40 cm. Zemljita koja sadre vie
krea u dubljim slojevima treba pripremiti za sadnju konbinovano-podirivanjem i plidim
rigolovanjem. Trokovi pripreme zemljita podirivanjem, za podizanje ljivika, nekoliko su
puta manji nego pri rigolovanju

15

4.7 Kopanje jama


Runo kopanje jama je bio najedi nain pripreme zemljita za podizanje ljivika kod na su
prolosti. Jame se danas korise za sadnju ljiva na okudnicama, pored puteva, pruga, mea i
na strmnim terenim. Jame se kopaju poto se predhodno razmjeravanjem odredi mjesto za
saenje ljiva. Jame za saenje ljiva trebaju da budu iroke od 1,0 do 1,5 m, a duboke oko
60 cm. Pri kopanju jame zemlja prvog aova ( od 30 do 60 cm ) na drugu stranu. Jama treba
da bude otvorena najmanje mjesec dana. Ona se zatrpava tako to se najprije stavlja zemlja
prvog aova ( oranica ), a zatim zemlja drugog aova. Ako je zemlja drugog aova teka,
nestrukturna i neplodna, onda se jama popunjava oranicom iz okoline, a zemlja drugog
aova rastura u okolini posaene vodke. Jame za sadnju ljiva mogu da se pripreme
traktorskim ili motornim builicama. Taj nain pripreme za sadnju nije pogodan na tekim
zemljitima, jer ih jo vie sabija. Poto se mehanizovano izbue jame, njihovi glatki zidovi
mogu aovima malo da se obrue pred sadnju. To znatno olakava porast korjenovog
sisitema ljiva u okolno zemljite.

Slika br.3 Kopanje jama

4.8 Fina priprema rigolovanog zemljita za sadnju ljiva


Priprema rigolovanog zemljita za sadnju ljiva obavlja se tekim drljaama, tanjiraama,
ravnaama, izel-plugovima, sjetvospremaima ili kopanjem jamida ( 40 cm irok i 30 cm
dubok ) u koji moe da se smjesti korijen sadnice. Ako je parcela loe pripremljena
rigolovanjem, grubo ravnanje terena treba obaviti u dva prohoda unakrsno po dijagonali,
koritenjem tekih drljaa, tanjiraa, ravnjaa ili izel-plugova. Grubo ravnanje obavlja se u
jesen, ako se zasad podie u jesen ili tokom toplih zimskih dana, a u toku februara ako se
zasad podie u proljede. Fina priprema zemljita za sadnju ljiva pomou sjetvospremaa
predhodi organizaciji povrine, obiljeavanju parcela i mjesta za sadnju i kopanja jamida.

16

4.9 Organizacija zemljine povrine


Povrina na kojoj se podie ljivik treba da se podjeli putevima na parcele, a potrebno je da
se izgrade i rezervoari za vodu. Parcelacija omogudava lako obavljanje poslova u ljiviku.
Putna mrea treba da podjeli zemljini kompleks na vedi broj po pravilu pravougaonih
parcela. Duina redova u parceli moe da iznosi najvie 150 m, a irina parcele do 100 m,
tako da povrina svake parcele ne prelazi 1,5 ha. Poto vedina privredno znaajnih sorti ljiva
zrije u toku ljetnih suhi mjeseci ( juli, august i prva polovina septembra ), putevi u zasadu
mogu da budu zemljani. Glavni put irok 6 do 8 m, treba da podjeli zemljini kompleks
priblino na dva jednaka dijela. Sporedni putevi, irok 4 do 6 m, pruaju se po pravilu
upravno na glavni put. Mreu puteva upotpunjuje put po obodu zasada, ija irina ( 6 do 8 m
) treba da omogudi nesmetan transport voda i materijala kao i obrtanja maina pored ograde
zasada. Rezervoari za vodu treba da raspolau kapacitetom neophodnim za 2 do 3 zatitna
prskanja turboatomizerima, da se nalaze kraj puteva i da su ravnomjerno rasporeeni na
itavom kompleksu. Ako povrina predviena za podizanje ljivika ima izgraen sistem za
navodnjavanje ili se njegova izgradnja planira, onda je korisno da se glavne dovodne cijevi za
vodu nalaze kraj glavnih puteva, kako bi se sistem lake odravao i koristio.

4.9.1 PROJEKTOVANJE LJIVIKA


Nain projektovanja ljivika zavisi od njegove veliine (plantae i zasadi na okudnici) i
namjene ( robna i neutralna proizvodnja ).Projektovanje vedih zasada ljive je sloen posao
koji treba da obavi tim strunjaka na osnovu projektnog zadatka investitora, istrani radova i
prikupljenih podataka.
Projektovanje plantae ljive
Projekat za podizanje plantanog ljivika sastoji se od:

tehnolokog i
ekonomskog dijela.

Tehnoloki dio projekta sadri:


Istrane radove, u kojima su obradeni klima, zemljite, i poloaj mjesta za podizanje ljivika i
fitosantitesko stanje okoline budueg zasada.

Analizu mogudnosti podizanja ljivika s obzirom na prirodne uslove,


Koncepciju investicije, koja obuhvata: ureenje i pripremu zemljita za podizanje
ljivika

17

Utvrivanje predraunske vrijednosti investicije, koju ine: detaljan obraun


potrebnog materijala, radne snage i traktorskih usluga, trokovi zajednikih slubi,
kamate, osiguranja, projektovanja i nadzora za prireme radova pri podizanju ljivika,
sadnju, ograivanje zasada u prvoj, drugoj i tredoj godini.

Prikaz redovne proizvodnje, u kojem su obraeni: rezidba i ubrenje zasada, odravanje


zemljita u zasadu, zatita od prouzrokavaa bolesti i tetoina, nain berbe sa dinamikom
prinosa i pregled potrebnih koliina materijala, radnih dana radnika i traktora sa dinamikom
u toku redovne proizvodnje.
Utvrivanje predraunske vrijednosti odravanja ljivika u redovnoj proizvodnji, u kojoj su
dati trokovi materijala, ambalae, hemijskih sredstava, radne snage i traktora sa prikljunim
mainama, trokovi osiguranja i trokovi zajednikih slubi i nadzora u toku 10 god.
proizvodnje za svaku godinu pojedinano. Kartu ljivika ( u razmjeri 1 : 2 500 ) sa ucrtanim
tablama, putevima, sistemom navodnjavanja i odvodnjavanja i pravcem pruanja redova
pojedinano.
Ekonomski dio projekta sadri:

Uvod i zadatak plantanog ljivika,


razvojnu sposobnost investitora,
finansijki aspekt investicije,
ocjenu investicijskog projekta,
analizu osjetljivosti projekta,
zbirnu ocjenu projekta

4.9.2 Izrada plana zasad ljive


Radi lakeg podizanja, a naroito iskoritavanja zasada ljiva prave se planovi zasada. Plan
ljivika treba da pruzi podatke o vlasniku, katastarskoj parceli i mjestu zasada, orjentaciji
zasada prema strani svijeta, poloaju i nagibu, tipu zemljita, predhodnoj kulturi, nainu
pripreme zemljita za sadnju, rastojanju izmeu vodaka, pravcu redova, brojanju redova i
mjesta u redu, datumu i vremenskim prilikama pri sadnji, strunjacima koji su zasad
projektovali i strunjacima i radnicima koji su zadad podigli. U planu treba da se nalaui
podatak o zalijavanju, ubrenju i rezidbi posaenih ljiva. Te podatke treba da preti plan
zasada u uem smislu. Plan zasada moe da se prikae pomodu skine na kojoj su unijete sorte
i podloge ( putem brojeva ili drugih simbola ) ili pomou tabelarnog pregleda u kojoj su
unijeti pomenuti podaci.

18

4.9.3 Izbor, nabavka i uvanje sadnica za podizanje ljivika


Osobine sadnica imaju presudan uticaj na prijem, porast, prinos i kvalitet plodova ljive.
Pri izboru sadnice ljiva panja treba da se obrati posebno na istou ( identitet ) sorte i
podloge, zdravstveno stanje i starost sadnice, razvijenost korijena i stabla, odsustvo
mehanikih povreda i drugih oteenja. Za podizanje ljivika treba koristiti jednogodinje
sadnice prve klase sa zrelim ( zdrvenjenim ) nadzemnim dijelom, sadnice koje imaju dobro
ouvane pupoljke i sraslo spojno mjesto, koje su prave i bez mehanikih oteenja od orua,
glodara, divljai i grada i iji
je korijenov sistem dobro razvijen. Sadnice ljiva moraju da
budu potpuno zdrave i slobodne od prouzrokovaa opasnih i karanteskih bolesti i tetoina.
To se naroito odnosi na virus arke ljive ( Plum pox virus ), i fitopatogenu bakterijuprouzrokoaa raka korijena ( Agrobakterijum tumofacijens ). Sadnice ljiva treba nabaviti
blagovremeno, a kupoprodajni ugovor izmeu proizvoaa i kupca mora da bude u skladu sa
Pravilnikom o normama kvaliteta, pakovanju, plombiranju i deklarisanju sadnog materijala
poljoprivrednog bilja. Nabavljeni sadni material mora da prati odgovarajua dokumentacija (
deklaracija ) prema Pravilniku o normama kvaliteta, pakovanju, plonbiranju i deklarisanju
sadnog materijala poljoprivrednog bilja. Deklaracija o kvaliteti sadnog materijala, koja se
stavlja na pakovanje mora da sadri:

naziv i sjedite organizacije koja je sadni material proizvela i stavila u promet


vrstu i sortu sadnog materijala
vrstu upotrebljene podloge
broj komada sadnog materijala u pakovanju
broj i datum izdavanja deklaracije koja se dosavlja uz otpremnicu

Za podizanje ljivika, naroito na veim povrinama, najbolje je ako se sadnice proizvode u


sopstvenom rasadniku. Ako to nije mogue, sadnice se nabavljaju iz rasadnika u zemlji ili u
inostranstvu. Poslije vaenja sadnice ljiva ne smije da bude izloena niskim temperaturama,
vjetru i suncu. Stoga je najbolje da se odmah spakuju, plonbiraju i na njih odmah stavi
deklaracija o kvalitetu, a zatim transportuju i sade na stalnom mjestu. To je rijetko mogude,
pa se sadnice trape u rasadniku ili u buduem zasadu. Poslije dueg transportovanja, ako
vrijeme nije suvie hladno, sadnice ljiva treba drati u vodi 24h. Zatita utrapljenih sadnica
od mieva i divljai je neophodna. Potrebno je da se poslije obavljenog trepljenja napravi
plan trapa u kojem su oznaeni redovi i broj komada sadnica svake kombinaciske sorte i
podloge.

19

4.9.4 Vrijeme saenja ljiva


ljive se sade u toku zimskog mirovanja od opadanja lida u jesen do kretanja vegetacije u
proljede. Jesenja sadnja ljiva obavlja se od opadanja lisda do poetka zimskih mrazeva.
ljivama posaenim u jesen stoji po pravilu na raspolaganju dovoljna koliina vlage u
zemljitu, presjei ila kalusiraju i na njima se obrazuju ile sisalice koje rano u proljee, im
se zemljite zagrije ponu intezivno da obavljaju funkciju ljive posaene u jesen ranije
kredu i bre rastu u proljede. Prljedno saenje treba obaviti to ranije, po mogudnosti do
kraja marta. Velike ljivike treba podizati u jesen. Saenje ljiva se obavlja prema predhodno
sainjenom planu. Kad se zavri sadnja, treba napraviti konaan plan zasada ljiva.

4.9.5 Tehnika saenja sadnica


Tehnika saenja ljiva je jednostavna, ali veoma znaajna operacija. Sastoji se od neposredne
pripreme zemljita i sadnica i samog saenja. Na dvije do tri nedjelje prije sadnje obraeno
zemljite se izravna i isitni. Povrina se zatim razmjeri i obiljee mjesta za sadnju.
Specijalna daska za sadnju obezbeuje taan razmjetaj sadnica bez naknadnog viziranja. Na
odreenim mjestima iskopaju se jame iroke 40 cm a duboke 30 cm u koje moe da se
smjesti korijen sadnica ljiva. ( Obratite panju na dubinu saenja ljiva). Sadnice ljiva
moraju pred saenje jos jednom da se pregledaju i pri tom se odbacuju one sa nedostacima.
Kad se sadnice trape u jesen a sade u proljede, ile se orezuju prije trapljenja rez makazama
treba da bude gladak i upravan na pravac pruanja ila. Bolje se primaju i napreduju sadnice
ije su ile orezane u jesen. Potapanje korijena u rastvor fitohormona alfa-naftalinsiretne
kiseline ili beta-indolbuterne kiseline poboljava porast korijena i prijem sadnica. Saenje
ljiva se obavlja prema predhodno sainjenom planu. Pri saenju treba voditi rauna o dubini
saenja, rasporedu ila u jami, uspostavljanju tijesnog kontakta izmeu ila i zemljita i o
ubrenju. Sadnice ljiva treba da se sade na istu dubinu na kojoj su bile i u rastilu. Na lakim
zemljitima i na terenima izloenom dejstvu erozije obino se sade nesto dublje ( 2 do 3 cm )
nego to su bile u rastilu. Mi vas savjetujemo da nikako ne sadite bilo koje sadnice dublje od
spojnog mesta , to je mesto gde je sadnica okalemljena. ( U normalnim uslovima pravilna
sadnja je 5 do 10 cm ispod spojnog mjesta ). ile sadnice treba da budu to ravnomjernije u
jami, a zatim se korijen pokriva sitnom zemljom, povremenim drmanjem sadnice i
dodavanjem zemlje popunjavaju se praznine izmeu ila. Tijesan kontakt izmeu ila i
zemljita uspostavlja se gaenjem zemljita oko sadnica i zalivanjem. Kad je zemljite pri
saenju suho, zalivanje je neophodno ( po deset litra vode na svaku sadnicu ). Poto se ile
zatite slojem zemlje od 5cm, razbaca se zgorjeli stajnjak ( 2 do 3 lopate ), koji se pokrije
tankim slojem zemlje i preko nje rasturi 50 do 10 grama azotnog ubriva po sadnici.

20

Slika br. 4 Tehnika saenja sadnica

4.9.6 ubrenje ljive


Orijentacione koliine hraniva za ubrenje mladih ljiva (u gramima po
stablu)
Godina posle
sadnje

P2O5

K2O

30

10

40

II

60

20

80

III

90

30

120

Tabela br.3 Orijentacijone koliine hraniva za ubrenje mladih ljiva


U vreme sadnje pored stajnjaka dodati 100-150 grama kombinovanog mineralnog ubriva
NPK (10:12:26 ili 15:15:15 ili 16:16:16 i sl.). Rano u proljede prve godine prihraniti 2 puta - u
martu i krajem aprila sa po 120 grama KAN-a ili po 70 grama uree. U drugoj godini
kompleksno NPK ubrivo 400 kg/ha (decembar), a u proljede u martu i krajem aprila po 170
grama KAN-a ili 90 grama uree. U tredoj godini (decembar) 400 kg/ha NPK, a u proljede od
marta do poetka maja (2x) po 200 grama KAN-a ili 100 grama uree. U etvrtoj godini, u dva
navrata (mart i poetak maja) rasturiti po 150 kg/ha KAN-a (300 kg) ili po 90 kg/ha uree (180
kg), a u decembru jesen 500 kg/ha NPK. U petoj godini, u dva navrata (mart i poetak maja)
21

rasturiti po 150 kg/ha KAN-a (300 kg) ili po 90 kg/ha uree (180 kg), a u decembru jesen 550
kg/ha NPK.

4.9.7 Folijarna prihrana:


prije cvatnje: 0,5%-tna otopina preparata za folijarnu prihranu na bazi bora (B)
nakon cvatnje: 1 do 2%-tna otopina preparata za folijarnu prihranu vodaka s makro i
mikro elementima.

4.9.8 Navodnjavanje ljivika


Navodnjavanje je vid melioracije zemljista koji treba da obezbedi zonu korjenovog sistema
sljiva kolicinama vode. Navodnjavanje uz druge agrotehnicke mjere osigurava redovnu i
obilnu rodnost i visok kvalitet plodova.A sto se tie naina navodnjavanja kod ljiva se koriste
sljedei naini navodnjavanja:

Povrinski
Podzemno
Vjestakom kiom (oroavanjem)
Kapanjem (kap po kap)

Slika br.5 Sistem za navodnjavanje kap po kap

Slika br.6 Postavljanje crijeva oko stabla

22

5.

Zakljuak

ljiva je manje rentabilna vodka nego to su jabuka, breskva i malina. Trokovi podizanja,
ograivanja i nejga mladih ljivika u investicionom period iznosili su u 2011 god oko 8.000.
Da bi ljiva bila rentabilna, neophodno je da izbor sorti i podloga odgovara prirodnim
uslovima u odreenom lokalitetu i apsorpcjonoj sposobnosti trita, da tehnologija gajenja
ljive bude optimalna, da se postiu redovni visoki ( 20 do 30 t/ha ) prinosi.
ljiva se kod nas tradicionalno gajila u najrazliitijim sistemima gajenja i uzgojnim oblicima.
Takva proizvodnja je mogla da zadovolji proizvodnju plodova za preradu u ljivovicu.
Meutim sa povedanjem tranje za svijeim plodovima ljive, ovoj proizvodnji se mora pridi
na adekvatan nain. Uporedo sa ovim zahtjevima mora se primjeniti adekvatna tehnologija
gajenja, u cilju dobijanja plodova odgovarajudeg kvaliteta. Gajenje ljive u tzv. sistemu guste
sadnje, postie se rano stupanje u rod zasada, redovna i visoka rodnost, visok kvalitet ploda
kao i lake sprovoenje agrotehnikih mjera i berbe. Ovakav nain gajenja ljive postaje veliki
izazov za proizvoae.

23

6.

Literatura

N. Midid; G. urid; M. Cvetkovid Sistemi gajenja i rezidba ljive.


Petar Micid ljiva
Ivo Miljkovid Suvremeno vodarstvo
Internet

24