You are on page 1of 20

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA

1 /20

LANKASTI TRANSPORTER
OPTE KARAKTERISTIKE


Sredstvo sa kontinualnim dejstvom. Sastoji se od beskrajnog vunog tj. radnog organa koji se na
noseu konstrukciju oslanja preko valjaka, pogonskog i zateznog lananika, pogonske i zatezne
stanice. Valjci za oslanjanje radnog organa mogu da budu fiksirani za noseu konstrukciju ili
nasaeni na osovinicu lanca

1. Nosea konstrukcija, 2. Pogonski lananik (zvezda), 3. Povratni lananik (zvezda),


4. Vuni lanac, 5. lanci, 6. Voice, 7. Pogonska stanica, 8. Zupanik, 9. Zatitnik za prainu

Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA





2 /20

Radni organ jedan ili dva lanca na koji su na jednakom rastojanju postavljeni nosei elementi
Nosei elementi obliku ploa, letvi, tapova, korita i kutija tj. posuda koji mogu da budu od
elika, drveta ili plastike.
Oblik noseeg elementa zavisi od vrste robe. Koritasti i kutijasti oblik je namenjen za transport
rasute robe, elementi u obliku posuda koriste se za transport tene i polutene robe, a elementi u
obliku ploa, letvi i tapova za transport komadne robe.
Pored standardnih oblika lanaka kod specijalnih konstrukcija koriste se i drugaiji oblici prilagoeni
odreenim funkcijama (u peima, postrojenjima za livenje, pranje, hlaenje kao i kod eskalatora i
pokretnih trotoara za prevoz putnika).
lankasti transporter se koristi za horizontalan i kos transport, a trasa moe da ima i prostorni
(3D) oblik.
Elementi kutijastog oblika omoguavaju transport rasute robe pod velikim uglom 70o. Koeficijent
popunjenosti noseeg elementa pri transportu rasute robe je u proseku oko p 0.7.
Zbog krutosti lanca i dinamikih optereenja brzina lankastog transportera je u odnosu na trakasti
transporter znatno je manja i iznosi samo 0.1 do 0.66 [m/s]], a izuzetno do 1.31 [m/s]].
Transportni kapacitet je do 1000 (2000) [t/h]. Duina transportera je najee nekoliko stotina
metara, a u izuzetnim sluajevima i do 2000 [m]. irina noseeg elementa nije samo u funkciji
kapaciteta ve zavisi i od veliine komada robe koja se transportuje.
Utovar i istovar je mogu u bilo kojoj taki optereene grane. Istovar komadne robe kod lanaka
ploastog oblika mogu je pomou titnog skretaa i prevrtanjem (kipovanjem) na bilo kom mestu,
dok se rasuta roba istovara najee na kraju transportera preko pogonske lanane zvezde
(lananika).
Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA

3 /20

Dobre osobine


Dobre osobine lankastog transportera su robusna konstrukcija koja omoguava transport predmeta
sa otrim ivicama, velike tvrdoe, velike teine i zagrejane (na samom transporteru je mogue i
livenje). Oni su nezamenljivi pri transportu robe sa grubim komadima i u procesima gde su pojavljuju
vreli komadi velike teine. U dobre osobine ubraja se i velika fleksibilnost transportne putanje.
Oteeni lanci se lako zamenjuju za razliku od trakastog transportera gde se reparatura trake vri
na segmentima relativno velike duine.

Loe osobine


Osnovni nedostatak lankastog transportera je velika teina i relativno mala brzina radnog organa.
Zbog velike teine radnog organa velika je potronja energije, ali i cena postrojenja. Pri prelasku
lanaka preko lananika pojavljuje se zazor izmeu lanaka kroz koje propada materijal ako oni nisu
prilagoeni materijalu koji se transportuje. Tada moe da doe i do zaglavljivanja materijala izmeu
lanaka, pa se zbog toga posebna panja mora pokloniti izboru oblika lanaka.

Primena


lankasti transporteri nalaze primenu obino u elianama, livnicama, rudnicima, industriji


graevinskog materijala, hemijskoj industriji, u pogonoma za reciklau otpadaka, a koriste se takoe
kao pokretni trotoari i stepenice (eskalatori). Zbog velike nosivosti i robusnosti pogodni su za
izvlaenje materijala kod bunkera sa gravitacionim istovarom vagona i kamiona. Roba pri transportu
lankastim transporterom moe da se pee, pere, oplemenjuje i lakira. lankasti transporteri sa
ploama koje se prevru (kipuju) koriste se za sortiranje paketa u potanskim centrima ili u svim
procesima gde postoji potreba za sortiranjem.

Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA

4 /20

TRANSPORTNI KAPACITET
Transporter sa ravnim lancima


Transportni kapacitet rauna se na isti nain kao i za trakasti tranporter sa ravnom trakom.
Koeficijent popunjenosti (iskorienja) povrine poprenog preseka, kree se u granicama od p=0.5
do p=1. U nekim izvorima (umesto korienja koeficijenta smanjenja povrine poprenog preseka
usled nagiba transportera preporuuje se primena sledeih izraza:

Q m ( 20o ) = Qm cos3
Q m ( > 20o ) = Q m cos4
Transporter sa koritastim lancima


Koritasti profil primenjuje se za sluaj kada je to opravdano imajui


u vidu ugao trenja materijala i predvieni nagib transportera ,

odnosno u uslovima kada je 2 . U tom sluaju, prema DIN


22200 povrina materijala rauna se kao

B2

F = k (B h + k
tg m 2
4
2

[ ]

pri emu je:

h = H 0.05

[ m]

Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA

5 /20

gde su,
h [m]

- visina materijala u oluku

k [-]

- koeficijent ije su vrednosti k=1 za /2, odnosno k=0 za >/2, ime se uzima u obzir
injenica da se pri nagibima veim od /2 materijal povlai unazad u tolikoj meri da se
povrina F2 gubi

Transporter sa kutijastim lancima




Kod ovog tipa lankastog transportera, proraunu transportnog


kapaciteta mogue je pristupiti preko utvrivanja srednje
povrine poprenog preseka materijala unutar "kutije", ili pak,
kako to preporouje DIN 22200 preko zapremine materijala u
"kutiji" dimenzija B x l1 x h
Ukoliko se proraun vri preko povrine poprenog preseka
materijala, tada je re o pravougaoniku ija osnovica odgovara
irini radnog organa B, a visina aritmetikoj sredini visina (h - x)
i h, na duini l1. Prema tome, ukoliko se (x) izrazi preko
karakteristika materijala i parametara transportera:

x = l1 tg( )
2


Srednja povrina poprenog preseka materijala unutar kutijastog lanka moe se sraunati kao:

F = k

l
B h + B (h x )
x

= k B (h ) = k B h 1 tg ( )
2
2
2
2

Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA

6 /20

Umesto srednjeg preseka F i izraza za transportni kapacitet kod rasutih tereta, kako je to
prethodno istaknuto, moe se koristiti zapremina materijala unutar kutijastog lanka i potom izraz za
transportni kapacitet kontinualnih transportera za komadne terete.

B l12

V = k B h l1
tg( )
2
2

I u sluaju lankastog transportera, slino kao kod transportera sa trakom, treba imati u vidu da
odreivanje irine lanka nije samo pitanje kapaciteta ve i karakteristika tereta koji se transportuje.
Zillich (1972), navodi se da minimalna irina lanka mora zadovoljiti i uslov da je B = (3 4) amax,
gde amax oznaava maksimalnu dimenziju komada koji se transportuje.
Takoe, minimalne irine lanaka mogue je definisati i na osnovu tabelarnih vrednosti
prezentiranih u literaturi (napr. u tabeli 2.2.1 na strani 119, kod Sretenovi 1996). Nakon to se na
prikazani nain utvrdi povrina poprenog preseka, odnosno zapremina materijala, te vrednosti je
potrebno korigovati koeficijentom popunjenosti p.

Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA

7 /20

PRORAUN SNAGE LANKASTOG TRANSPORTERA


Odreivanje snage preko jedinstvenog koeficijenta


Ako je duina transporta kraa ili jednaka osnom rastojanju zvezda LQ Lo i ako je transporter pod
nagibom, snaga se moe utvrditi na sledei nain:
Snaga potrebna za pogon
neoptereenog transportera:

N1 =N L =

Snaga potrebna za prenoenje tereta:

N 2 =N Q =

Snaga potrebna za podizanje na


visinu H:

N 3=N H =

Snaga potrebna za savlaivanje dodatnih otpora:

ali se radi po pravilu preko izraza

L o f q m cosv
[kW ]
1000

L Q f Q t cos
[kW]
3600

Q t L Q sin
3600

N 4 =N Z

N CT =(1.2 1.6) ( N L + N Q + N H )[kW ]

N CM =

N CT
[kW ]
p

Snaga na vratilu motora:

Ukupni koeficijent otpora (f) moe se oitati sa dijagrama

Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

[kW ]

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA




8 /20

Da bi se oitala vrednost koeficijenta otpora (f) prema DIN-u 22 200, mora se prethodno sraunati
redukovani koeficijent otpora f.

f = f ( f )


Vrednost redukovanog koeficijenta otpora f, sa dijagrama, na bazi koga se sprovodi izbor jedne iz
familije krivih f=f(f,), proraunava se korienjem izraza:

f =

d
2
f k + Z Z +
dT
2

gde su:
dT [cm] - prenik valjka preko koga se oslanja vuni lanac
dz[cm]

- prenik osovinice valjka preko koga se oslanja vuni lanac

fk[cm]

- korak koeficijenta otpora kotrljanja (0.050.1)

z[-]

- koeficijent trenja kliznih ili kotrljajuih leajeva: kod kliznih vredost koeficijenta je od 0.08,
kod automtskog, do 0.25, kod leajeva sa povremenim podmazivanjem; kod kotrljajuih od
0.005, za leajeve sa labirintom, a do 0.045 kod leajeva sa filcom

[-]

- koeficijent dodatnih otpora (0.020.025)

Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA

9 /20

Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA




10 /20

Teina po jedinici duine

qm = 70 B + z [daN/m]
VRSTA
NOSEEG
ELEMENTA

IRINA NOSEEG ELEMENTA


[m]
0,5

0,6 do 1,0

> 1,0

Lak

50

70

90

Srednji

80

100

120

Teak

110

130

150

Vrsta noseeg elementa zavisi od nasipne teine materijala. Za zrnaste materijale (m 1 [t/m3])
primenjuju se laki lanci, za srednje teke materijale (m =1 2 [t/m3]), i za teke materijale
m > 2 [t /m3] teki lanci. Teina ravnog radnog organa je za 10% do 15% manja od teine
koritastog.
Obimna sila na pogonskoj zvezdi i maksimalna sila u vunom lancu su:

Pd =

N CT
= Sn Ss [ kN ]
v

Sn = Smax [ kN ]


Kada radni organ ima dva lanca, zbog neravnomernog optereenja lanaca, maksimalna sila se
uzima kao
Smax = 0,65 Sn.

Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA

11 /20

Odreivanje snage preko ukupnog koeficijenta (Pfeifer i dr. 1998)




U okviru ovog pristupa preporuuje se utvrivanje ukupnih otpora kao:

W =


UK

L cos g (m t + m m ) m t g H [ N]

U ovom izrazu pored ve korienih oznaka, UK predstavlja koeficijent ukupnih otpora transportera,
koji u sluaju oslanjanja lanca preko valjaka, u zavisnosti od tipa valjka ima vrednost UK=0.020.05,
odnosno UK=0.10.2.
U sluaju klizanja lanca preko ine UK=0.20.4. Na bazi na ovaj nain utvrenih ukupnih otpora,
korienjem izraza datog ispod utvruje se i snaga transportera.

W v
i

N CM =


1000 p

[kW]

S obzirom da ovaj izvor ne navodi preporuke za utvrivanje mase noseeg elementa po dunom
metru, to se u tu svrhu moe koristiti prethodno navedeni za izraunavanje qm, odnosno vrednosti iz
prikazane tabele.

Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA

12 /20

TRANSPORTER STRUGA
KONSTRUKCIJA I OPTE KARAKTERISTIKE


Transporter struga je namenjen za kos i horizontalan transport rasute robe. Sastoji se od


beskonanog vunog elementa (jedan ili dva lanca, ree elino ue) du koga su na jednakom
rastojanju rasporeene lopatice koje potiskuju materijal u gomilicama du oluka i lananika
Utovar materijala je mogu u bilo kojoj taki du radnog organa (oluk je otvoren), a istovar
(pranjenje) se realizuje kroz otvore na dnu oluka koji se zatvaraju pomou zasuna ili zatvaraa.
Aktiviranje zatvaraa je preko elektromehanikog, pneumatskog ili hidraulikog pogona.

1.Oluk, 2. Vuni lanac, 3. Lopatica, 4. Pogonska zvezda, 5. Zatezna zvezda, 6. Utovar, 7. Istovar

Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA

13 /20

Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA

14 /20

Dobre osobine


Jednostavna i robusna konstrukcija male visine koja ne zahteva veliki prostor za ugradnju.
Neosetljivost na zatrpavanje materijalom, odnosno preoptereenje. Jednostavan utovar kroz
nasipanje materijala u bilo kojoj taki du radnog organa kao i lak istovar na kraju transportera ili u
bilo kojoj taki du oluka preko zasuna. Mogunost direktnog postavljanja radnog organa na
materijal, to nalazi iroku primenu, posebno u skladitima rasute robe u hemijskoj industriji.

Loe osobine


Pri radu se javlja veliko habanje vunog elementa, lopatica i korita. Prisutna je mogunost
zaglavljivanja kod nejednake duine lanaca, kao i gnjeenje i troenje zrna materijala pri transportu.
Relativno je mali transportni kapacitet u jedinici vremena uz veliku potronju energije. Potronja
energije je dva do tri puta vea u odnosu na ploasti (lankasti) transporter. Pri radu je neophodna
permanentna kontrola radnog organa.

Primena


Nalazi primenu u raznim oblastima industrije: hemijskoj, metalopreraivakoj, rudarstvu, skladitima,


brodovima i uopte gde se pojavljuju materijali sa nepovoljnim hemijskim i fiziko-tehnolokim
osobinama. Transporter struga je pogodan za transport rude, uglja, ljake, pepela, ljunka, peska,
soli, sumpora, kao i itkih materijala. Vlani, lepljivi i peeni materijali nisu pogodni za transport
strugaem.

Granine vrednosti tehniko - tehnolokih parametara transportera strugaa:


transportni kapacitet Qt 3 00 [t/h]
transportna duina L 250 [m]
brzina transporta v 0,8 [m/s]
nagib transportera 40 [o].


Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA

15 /20

TRANSPORTNI KAPACITET


Ukoliko se pri proraunu transportnog kapaciteta razmatra zapremina materijala izmeu lopatica,
osnovna jednaina za utvrivanje transportnog kapaciteta moe se napisati na sledei nain:

Q m =3.6

VL
p m k v [t h ]
a

gde su pored ve prethodno korienih oznaka


VL [m3] zapremina materijala izmeu lopatica
a [m]
razmak lopatica
t [m]
korak lanca

a) razmak lopatica a=2t,


b) razmak lopatica a=t,
c) transporter pod uglom sa a=t

Popreni presek materijala kod transportera strugaa


Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA




16 /20

Oigledno, rastojanje lopatica posledica je koraka lanca (t), i predstavlja njegov celobrojni umnoak.
Za utvrivanje zapremina materijala izmeu lopatica moe posluiti geometrijski oblik materijala
prikazan na slici. Sa slike je oigledno da za sluaj kada je a=2t

[ ]

F=F1 +F2 m 2

h h h h2
1 2
m
F= h +
= 1+
2 2 tan 2 tan

[ ]

odakle je zapremina materijala izmeu lopatica

h2
1 3

m
VL =b 1+
2 tan

[ ]

Za sluaj kada je razmak lopatica a=t zapremina materijala utvruje se kao:

[ ]

F=F1 F2 m 2

t t tan
F= h t
= t (h 0.125 t tan ) m 2
2 2 2

[ ]

odakle zapremina materijala izmeu lopatica iznosi

[ ]

VL = b t (h 0.125 t tan ) m 3
Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA




17 /20

Kako pri kretanju radnog organa dolazi do nagomilavanja materijala ispred lopatice, ugao kosine
nagomilanog materijala ispred lopatice je > . Kod lako pokretljivih materijala sa malim uglom
unutranjeg trenja vrednost ugla bliska je uglu prirodnog nagiba , a kod teko pokretljivih
materijala ugao dostie vrednost i do 80o, kada je prostor VL izmeu lopatica gotovo popunjen.
Sa poveanjem nagiba transportera opada stepen popunjenosti, to se uzima u obzir preko
koeficijenta k
Pri definisanju preseka oluka uzima se u obzir maksimalna veliina komada amax. Kod transportera
sa dva lanca gornja irina oluka treba da bude b=(2.5 4.0) amax, a ovaj odnos kod transportera sa
jednim lancem zbog oteanog utovara je b=(4 6) amax. Da bi se izbeglo zaglavljivanje materijala u
oluku transportera, presek oluka utvren raunskim putem poveava se za 10 do 15 %.
Faktor nagiba k
0o

10o

20o

30o

35o

40o

Lako pokr. roba

1,00

0,85

0,65

0,50

---

---

Teko pokr. roba

1,00

1,00

0,85

0,75

0,60

0,50

Ugao nagiba

Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA

18 /20

ODREIVANJE SNAGE ZA POGON TRANSPORTERA STRUGAA


Odreivanje snage preko jedinstvenog koeficijenta


Re je o transporteru sa karakteristikama koje su sline prethodno analiziranom lankastom


transporteru, pa je nain utvrivanja snage slian prethodno izloenom pristupu.
Razlika se pojavljuje kod utvrivanja snage za prenoenje tereta u horizontalnoj ravni, gde se pored
samog otpora prenoenja materijala, pojavljuje i dodatni otpor trenja materijala o zidove oluka.
Otuda se pri proraunu snage za premetanje materijala u horizontalnoj ravni koristi koeficijent f1
koji uzima u obzir i postojanje trenja.
Za proraun snage potrebne za pogon neoptereenog trensportera i kod ovog transporetra koristi se
ukupni koeficijent otpora f=f(f,), iji je nain utvrivanja objanjen kod lankastog transportera.

Snaga za pogon transportera strugaa utvruje se na bazi sledeih izraza

Snaga potrebna za pogon neoptereenog transportera: N1 =N L =

Snaga potrebna za prenoenje tereta: N 2 = N Q =

Snaga potrebna za podizanje na visinu H: N 3 = N H =

L Q f 1 Q m g cos
3.6

L o f m m g cosv
[kW]
1000

[kW]

Q m g L Q sin
3.6

[kW]

Snaga potrebna za savlaivanje dodatnih otpora utvruje se u zavisnosti od prirode tih otpora kao
N4=NZ, ali se najee njen uticaj uzima preko
N CT =(1.08 1.25 ) ( N L + N Q + N H ) [kW ]
procentualnog uveanja snage potrebne za
Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA

19 /20

savlaivanje osnovnih otpora za 8% do 25%




Vrednosti koeficijenta otpora koji nastaju usled trenja izmeu materijala i zidova oluka f1, oitava se
sa dijagrama

Vrednosti koeficijenta otpora f1




Kod transportera strugaa treba imati u vidu da ako je snaga za pogon transportera sa kliznim
lancem 100%, za varijantu oslanjanja lanca preko valjaka potrebna snaga je 70%, a kod strugaa
kod koga je radni organ direktno postavljen na materijal 140%.

Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara

LANKASTI I TRANSPORTER STRUGA

20 /20

Odreivanje snage preko ukupnog koeficijenta (Pfeifer i dr. 1998)




Imajui u vidu naznaenu slinost izmeu lankastog i transportera strugaa, za proraun snage
preporuuje se potpuno identian pristup kao i kod prethodnog transportera.
Dakle, kod prorauna snage transportera strugaa mogue je koristiti izraz za utvrivanje ukupnih
otpora

W i odgovarajue preporuke koje su se odnosile na proraun lankastog transportera.

Na bazi otpora sraunatih primenom ovog izraza utvruje se i snaga transportera.

Milorad Vidovi, Mehanizacija pretovara