You are on page 1of 48

®

ÑÒÐÀÒÅÃÈß ÇÀ ÎÏÀÇÂÀÍÅ
È ÓÑÒÎÉ×ÈÂÎ ÐÀÇÂÈÒÈÅ ÍÀ
ÊÓËÒÓÐÍÎ-ÈÑÒÎÐÈ×ÅÑÊÎÒÎ
ÍÀÑËÅÄÑÒÂÎ Â
ÐÅÏÓÁËÈÊÀ ÁÚËÃÀÐÈß
I
ÎÑÍÎÂÍÈ ÍÀÑÎÊÈ

®

2003

© Àñîöèàöèÿ ÀÐÕÅÀ
© ÑÔÅÐÀ ÈÊ, 2003 ã.
I S B N 954-9803-07-4

ÑÒÐÀÒÅÃÈß ÇÀ ÎÏÀÇÂÀÍÅ È ÓÑÒÎÉ×ÈÂÎ ÐÀÇÂÈÒÈÅ ÍÀ
ÊÓËÒÓÐÍÎ-ÈÑÒÎÐÈ×ÅÑÊÎÒÎ ÍÀÑËÅÄÑÒÂÎ Â ÐÅÏÓÁËÈÊÀ
ÁÚËÃÀÐÈß
.I.
ÎÑÍÎÂÍÈ ÍÀÑÎÊÈ

ÂÚÂÅÄÅÍÈÅ
Íàøàòà èíèöèàòèâà èäâà äà íàñî÷è òâîð÷åñêàòà åíåðãèÿ è âîëÿ íà
âñè÷êè ñúïðè÷àñòíè (ó÷åíè, êóëòóðíè äåéöè, îáùåñòâåíèöè, ïîëèòèöè è äð.)
êúì íîâî îñúçíàâàíå íà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêîòî íè íàñëåäñòâî (ÊÈÍ) êàòî
íàöèîíàëåí êàïèòàë, êîéòî ñëåäâà äà ñå ðàçâèå â åäíà ìîäåðíà èíäóñòðèÿ.
Ðàçðàáîòâàíåòî íà öÿëîñòíà “Ñòðàòåãèÿ çà îïàçâàíå è óñòîé÷èâî
ðàçâèòèå íà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêîòî íàñëåäñòâî â Ðåïóáëèêà Áúëãàðèÿ” å
ñëîæåí è ìíîãîïîñî÷åí ïðîöåñ. Íóæíè ñà èíòåðäèñöèïëèíàðíè ïîçíàíèÿ â
ìíîãî îáëàñòè è çàäúëáî÷åíî ïîçíàâàíå íà ñúâðåìåííèòå èíòåãðàöèîííè
ïðîöåñè.
Ïðåäâèä èçâúíðåäíàòà ñèòóàöèÿ ó íàñ â îáëàñòòà íà ÊÈÍ íàøèÿò åêèï
ðàçðàáîòè “Îñíîâíè íàñîêè” íà “Ñòðàòåãèÿ çà îïàçâàíå è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå
íà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêîòî íàñëåäñòâî â Ðåïóáëèêà Áúëãàðèÿ”. Òå ñëåäâà
âíèìàòåëíî è çàäúëáî÷åíî äà ñå àíàëèçèðàò è äîðàçðàáîòÿò â åäíà
ñòðàòåãè÷åñêà ïðîãðàìà.
“Îñíîâíèòå íàñîêè” ñà èñòîðè÷åñêè îáîñíîâàíè è ñúîáðàçåíè ñúñ
ñúâðåìåííèòå ðåàëíîñòè, ñ îãëåä ñúõðàíÿâàíå íà íàøàòà íàöèîíàëíà è
êóëòóðíà èäåíòè÷íîñò â äíåøíèÿ èíòåãðèðàí è áúäåùèÿ ãëîáàëåí ñâÿò.
 ïðîöåñà íà ðàáîòàòà áÿõà àíàëèçèðàíè äîñåãàøíîòî ðàçâèòèå ó íàñ,
ñâåòîâíèÿò îïèò è ñúâðåìåííèòå òåíäåíöèè â òàçè ñôåðà. Îñîáåíî
âíèìàíèå áå îòäåëåíî íà äíåøíîòî ñúñòîÿíèå è ïîðîäèëèòå ãî ïðè÷èíè.
Ïîñòàðàõìå ñå äà îáîáùèì ñúùåñòâåíîòî îò ìíîæåñòâîòî ôîðóìè è
äèñêóñèè, ïîñâåòåíè íà êóëòóðíàòà ðåôîðìà.
Âíèìàòåëíî ïðîó÷èõìå è ïóáëè÷íèòå èçÿâè íà çàèíòåðåñîâàíèòå ëèöà
ïðåç ïîñëåäíèòå íÿêîëêî ãîäèíè. Ñ ïîâèøåíî âíèìàíèå ïðåãëåäàõìå
ìàòåðèàëèòå îò ïå÷àòíèòå ìåäèè.
Ãîëÿìî âíèìàíèå áå îòäåëåíî íà äîêóìåíòèòå (äîêëàäè, ïðåïîðúêè è
äð.) íà Ñúâåòà íà Åâðîïà (ÑÅ), Åâðîïåéñêèÿ Ñúþç (ÅÑ) è òåçè íà íàøèòå

3

ó÷åíè.
Âñè÷êî òîâà ñëåä âíèìàòåëíî ñúîòíàñÿíå êúì Êîíñòèòóöèÿòà è
ìåæäóíàðîäíèòå àêòîâå ïî êîèòî Ðåïóáëèêà Áúëãàðèÿ (ÐÁ) å ñòðàíà áå
êîìïèëèðàíî, ñèíõðîíèçèðàíî è îôîðìåíî â ïðåäëîæåíèòå íà âíèìàíèåòî
Âè “Îñíîâíè íàñîêè”.
Ïîñëåäíèòå ïðåäñòàâÿò åäíî âúçìîæíî ðàçâèòèå íà ÊÈÍ â ñúâðåìåííàòà
ðåàëíîñò â íàöèîíàëåí, åâðîïåéñêè è ñâåòîâåí êîíòåêñò.
ÊÈÍ - ÏÐÅÄÌÅÒ / ÏÎÍßÒÈß
Íàøàòà êóëòóðà, ÷èåòî öåííî äîñòîÿíèå ñà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêèòå
öåííîñòè, ñå îòëè÷àâà îò òåçè íà ñúñåäíèòå íàðîäè ñ ðåä õàðàêòåðíè
îñîáåíîñòè. Âàæíè íåéíè îòëèêè ñà áîãàòîòî è ðàçíîîáðàçíî êóëòóðíî
íàñëåäñòâî è äúëáîêèòå êóëòóðíè ñëîåâå âúðõó êîèòî èçðàñòâà.
Ïîðàäè îñîáåíîòî ñè ãåîãðàôñêî ïîëîæåíèå íàøàòà çåìÿ îò äúëáîêà
äðåâíîñò å êðúñòîâèùå çà ìíîãî íàðîäè. Âúðõó íåÿ âúçíèêâàò åäíè îò íàéñòàðèòå êóëòóðè â Åâðîïà è ñâåòà.
Áëèçîñòòà ñúñ çåìè, â êîèòî ñå ðàçâèâàò ñòàðè êóëòóðè, ïðåâðúùà
íàøàòà â àðåíà íà âëèÿíèåòî èì. Íàøàòà çåìÿ ñòàâà ìîñò ìåæäó Èçòîêà è
Çàïàäà (â Åâðàçèÿ), âúçåë ìåæäó äâà êîíòèíåíòà è òðè ìîðåòà, à íàøàòà
êóëòóðà - ïîñðåäíèöà ìåæäó êóëòóðèòå íà äðåâíè è âèñîêîðàçâèòè íàðîäè.
Âñè÷êî òîâà ïðåäîïðåäåëÿ ãîëÿìîòî çíà÷åíèå íà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêîòî
íè íàñëåäñòâî íå ñàìî çà ðîäíàòà, íî è çà åâðîïåéñêàòà è ñâåòîâíàòà
êóëòóðà.
Ïîíÿòèåòî êóëòóðíî íàñëåäñòâî å ñúñòàâíî íà ïîíÿòèåòî êóëòóðà.
Íàé-îáùî ïðåäñòàâåíà êóëòóðàòà âêëþ÷âà êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî è
ñúâðåìåííàòà êóëòóðà.
Ñàìîòî ïîíÿòèå êóëòóðà å òðóäíî îïðåäåëèìî. Ìíîæåñòâîòî
îïðåäåëåíèÿ ñå ïðîñòèðàò ìåæäó äâå êðàéíîñòè.
Òÿñíîòî ðàçáèðàíå íà ïîíÿòèåòî êóëòóðà âêëþ÷âà âñè÷êè âèäîâå
õóäîæåñòâåíè äåéíîñòè è ïðîèçâåäåíèÿòà èì.
Øèðîêîòî ðàçáèðàíå âêëþ÷âà âñè÷êè öåííîñòè è ïðàêòèêè, êîèòî ñà
ïðîíèêíàòè îò ôîðìèòå íà ÷îâåøêîòî ïîâåäåíèå.
Çà ðàçëè÷íè öåëè äíåñ ñå èçïîëçâàò ðàçëè÷íè ôîðìóëèðîâêè íà
ïîíÿòèåòî êóëòóðà, íî òåíäåíöèÿòà å êóëòóðàòà äà íå ñå îãðàíè÷àâà ñàìî äî
èíòåëåêòóàëíàòà êóëòóðà (èçÿùíè èçêóñòâà, ìóçèêà, òàíöè, òåàòúð,
ëèòåðàòóðà è äð.), à äà îáõâàùà è ïîïóëÿðíàòà è åæåäíåâíàòà êóëòóðà
(øèðîêàòà êóëòóðà).
Õàðàêòåðíî äèôåðåíöèðàíå íà êóëòóðàòà íà ìàòåðèàëíà è íåìàòåðèàëíà
ñå ïðàâè ñ îãëåä ñïåöèôèêàòà íà öåííîñòèòå.
Ìàòåðèàëíàòà êóëòóðà âêëþ÷âà âñè÷êè ìàòåðèàëíè ñâèäåòåëñòâà,
ÿâÿâàùè ñå èçðàçíè ñðåäñòâà íà êóëòóðíîòî ðàçâèòèå íà îáùåñòâîòî.

4

Ïîíÿêîãà îáà÷å ñå èçïîëçâàò è ïîíÿòèÿòà èñòîðè÷åñêà öåííîñò. åòíîãðàô è õóäîæíèê Ôåëèêñ Êàíèö.ãåîãðàô. Äåëîòî ìó å ïðîäúëæåíî îò ÷åõèòå Êîíñòàíòèí Èðè÷åê è Êàðåë Øêîðïèë. Òóðñêèòå âëàñòíèöè ñúùî ïðîÿâÿâàò çàñèëåí èíòåðåñ è.ñâåòîâíî. à Øêîðïèë ãè ðàçêðèâà êàòî àðõåîëîã. Èðè÷åê ðàçãëåæäà ñòàðèíèòå ïðåäèìíî êàòî èñòîðèê. Êóëòóðíèòå öåííîñòè ñà îíåçè ìàòåðèàëíè è íåìàòåðèàëíè ñâèäåòåëñòâà íà êóëòóðàòà. Çàòîâà â ïðàêòèêàòà ÷åñòî ñå èçïîëçâà ñàìî ïîñëåäíîòî. ÊÈÍ .  êîíòåêñòà íà øèðîêîòî ðàçáèðàíå çà ïîíÿòèåòî êóëòóðà. Íà÷àëî íà ñåðèîçíîòî èçñëåäâàíå íà áúëãàðñêèòå ñòàðèíè ïîñòàâÿ óíãàðñêèÿò ïúòåøåñòâåíèê . Ïî âðåìå íà îñâîáîäèòåëíèòå âîéíè. ïî íàøèòå çåìè áðîäÿò òåõíè àðõåîëîæêè ìèñèè. íàìèðàùè ñå â ñòðàíàòà. íàöèîíàëíàòà èëè ìåñòíàòà êóëòóðà. Êóëòóðíèòå öåííîñòè ñå êàòåãîðèçèðàò ñïîðåä çíà÷åíèåòî ñè çà ñâåòîâíàòà. Îùå ïðåç XVXVIII â.. ïåñíèòå.  òåçè ñëó÷àè ñå èìà ïðåäâèä òÿñíîòî ðàçáèðàíå íà ïîíÿòèåòî êóëòóðà. ðèòóàëèòå. Òîé ïðúâ ïðîÿâÿâà íàó÷åí èíòåðåñ è ñå îïèòâà äà èçÿñíè ïðîèçõîäà íà íÿêîè îò òÿõ. Òóê ïîïàäàò îáè÷àèòå. òåõíèòå èçñëåäâàíèÿ ñà åòàï â ðàçâèòèåòî íà èñòîðè÷åñêèòå íè íàóêè.ó÷åíè è ïúòåøåñòâåíèöè. äîëìåíè è äðåâíè ãðàäåæè. Ñ ïîä÷åðòàí èíòåðåñ êúì ñòàðèíèòå íè ñà è íåìàëêî îò ÷óæäåíöèòå.. Íà áàçàòà íà òåçè êàòåãîðèè îáèêíîâåíî ñå íàëàãà è çàùèòåí (þðèäè÷åñêè) ñòàòóò è ðåæèìè íà îïàçâàíå. Çàñëóãèòå íà ïîñëåäíèòå òðèìà ñà ãîëåìè. êóëòóðíîèñòîðè÷åñêà öåííîñò è êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêî íàñëåäñòâî. íàöèîíàëíî è ìåñòíî çíà÷åíèå. Ñëåä Îñâîáîæäåíèåòî çåìèòå íè ñòàâàò àðåíà íà òðåñêà çà çëàòî. Òîçè ïåðèîä áåëåæè íà÷àëîòî íà íàó÷íàòà äåéíîñò â ñôåðàòà íà ÊÈÍ. 5 .í. òàíöèòå. ïîïóëÿðèçèðàíå è ðàçïðîñòðàíåíèå. èíòåðåñúò íà åâðîïåéñêèÿ ñâÿò êúì Áúëãàðèÿ ñå ïîâèøàâà è óòâúðæäàâà. ôîëêëîðà è ò.ÄÎÑÅÃÀØÍÎ ÐÀÇÂÈÒÈÅ ÊÐÀÒÚÊ ÎÁÇÎÐ Ïúðâîîòêðèâàòåëè íà áîãàòîòî íè êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêî íàñëåäñòâî ñà ïðåêîñÿâàùèòå ñòðàíàòà ÷óæäåíöè . Ïðåç XIX â. ñðèâàò ìíîãî ìîãèëè. ïîíÿòèåòî èñòîðè÷åñêà öåííîñò ñå ÿâÿâà ñúñòàâíî íà ïîíÿòèåòî êóëòóðíà öåííîñò. Ñèëíèÿò èíòåðåñ íà ÷óæäåíöèòå å íàé-âå÷å ñâúðçàí ñ òúðñåíåòî íà öåííîñòè. Îáùîïðèåòèòå êàòåãîðèè ñúîòâåòíî ñà . îñåÿëè ñòðàíàòà íè. çàåäíî ñ ðóñêèòå âîéñêè. èìàùè âèñîêà êóëòóðíà ñòîéíîñò. òå îáðúùàò âíèìàíèå íà ìíîæåñòâîòî ñòàðèíè.Íåìàòåðèàëíàòà êóëòóðà ñå ñâúðçâà ñ íåìàòåðèàëíèòå èçðàçíè ñðåäñòâà.

ïîñâåòèëè ñå íà èñòîðè÷åñêèòå íàóêè. Ñ òÿõ å âúâåäåíà ðàâíîïîñòàâåíîñò íà ñîáñòâåíîñòòà âúðõó ñòàðèíèòå (ÊÈÖ). Ñúñ Çàêîíà çà îòìåíÿíå íà âñè÷êè ñòàðè çàêîíè ñà îòìåíåíè è òåçè çà ñòàðèíèòå. Ñëåäâà íàöèîíàëèçàöèÿòà.. Ïëîä íà òðóäà èì ñà Çàêîíúò çà èçäèðâàíå íà ñòàðèíè è çà ñïîìàãàíå íà íàó÷íè è êíèæîâíè ïðåäïðèÿòèÿ. ðåäóâàùè ñå ïðåç îêîëî 30 ãîäèíè. Ïðåç 20 âåê ñå íàáëþäàâàò íåéíè áóìîâå. Óñèëåíî ïðîäúëæàâà è åêñïðîïðèèðàíåòî íà êóëòóðíè öåííîñòè. à èñòîðèÿòà êîíòðîëèðàíà.1944 ã. ïðè÷èíÿâàò äîïúëíèòåëíîòî è ðàçðàñòâàíå. ðåãëàìåíòèðàíè ñà âå÷å ñúçäàäåíèòå àðõåîëîæêè äðóæåñòâà è êíèæîâíèòå ïðåäïðèÿòèÿ. êàòî çàêëåòè öåíèòåëè. Ïðèåòèòå àêòîâå ñà èçöÿëî ïîä÷èíåíè íà öåëèòå è èíòåðåñèòå íà óïðàâëÿâàùèòå.Ãîëåìèòå ïðåñåëíè÷åñêè âúëíè.  òàçè îáñòàíîâêà ãîëÿìà ðîëÿ çà îïàçâàíå íà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêîòî íè íàñëåäñòâî èìàò íàøèòå èçñëåäîâàòåëè. Ïðèëîæåíèåòî íà òàçè ïðàâíà ìúòèëêà å èçöÿëî â ðúöåòå íà âëàñòèìàùèòå. Ïðåç 1952 ã. Çàêîíúò çà ñòàðèíèòå. Ñëåä 09. Íÿêîè îò ïîñëåäíèòå. îáõâàùàùè öåëèÿ Áàëêàíñêè ïîëóîñòðîâ. Õàðàêòåðíè çà òîçè ïåðèîä ñà ñèëíèÿò îáùåñòâåí èíòåðåñ è îáùåñòâåíîòî ó÷àñòèå è âñåîòäàéíîñòòà íà íàøèòå ó÷åíè.09. Êúðâàâèÿò âúðòîï ïîãëúùà ìíîãî ó÷åíè. Íàðåä ñ òîâà ñå íàáëþäàâà è àêòèâèçèðàíå íà íàøèòå èçñëåäîâàòåëè (ó÷åíè è îáùåñòâåíèöè). Ïîñëåäíàòà ïîâåëÿâà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêèòå öåííîñòè äà áúäàò íàöèîíàëèçèðàíè. îáùåñòâåíèöè è ïîëèòèöè. Óñèëåíî çàïî÷âà ôîðìèðàíåòî íà ñáèðêè. Ïðàâèëíèêúò çà ïðèëîæåíèåòî ìó. Çàêîíúò çà ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà è ìóçåèòå (ÇÏÊÌ) è äðóãèòå íîðìàòèâíè àêòîâå ñà ïëîä íà íîâàòà èäåîëîãèÿ. çàïî÷âà æåñòîêî ïðåñëåäâàíå íà “âðàãîâåòå íàðîäíè”. Ïðèòåæàâàíèòå îò òÿõ êóëòóðíè öåííîñòè ñå èççåìâàò â ïîëçà íà íîâàòà âëàñò… Ïðåç ñëåäâàùèòå ãîäèíè ïîñëåäíàòà å çàåòà ñ óêðåïâàíåòî ñè. Ìåðêèòå ñå îêàçâàò åôèêàñíè è ñòèõèéíîòî ðóøåíå íà ñòàðèíèòå çàòèõâà. íî òå êàêòî è ïîñëåäâàëèòå ãè Ïîñòàíîâëåíèå ¹ 165 íà ÌÑ “çà îïàçâàíå ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà è ðàçâèòèåòî íà ìóçåéíîòî äåëî ó íàñ”. Ïîêàçàòåëíî å. Òå ñå ñòàðàÿò äà ïîñòàâÿò ãðóáîòî ñêëàäèðàíå íà öåííîñòèòå íà íàó÷íè îñíîâè. ñà îáíàðîäâàíè Ïîñòàíîâëåíèå ¹ 1608 íà ÌÑ “îòíîñíî ìåðêèòå. Íàðåäáàòà-çàêîí çà çàïàçâàíå íà ñòàðèííèòå ïîñòðîéêè â íàñåëåíèòå ìåñòà è äðóãè àêòîâå. Ïðè òàçè îáñòàíîâêà ìíîãî ñòàðèíè ñå ðóøàò è óíèùîæàâàò. ïî âðåìå è ñëåä âîéíèòå.. ÷å îñíîâíîòî ïðàâíî ïîíÿòèå “ïàìåòíèê íà êóëòóðàòà” íå å òî÷íî ôîðìóëèðàíî è îñòàâà òàêîâà â ïðîäúëæåíèå íà ïîâå÷å îò 35 ãîäèíè. ïîäãîòâÿò íîðìèòå äà ñà äîñòàòú÷íî ìúãëÿâè. Ïðàêòèêàòà èì å íååäíîçíà÷íà. Ïîñòàâåíè ñà è îñíîâèòå íà íàó÷íàòà äåéíîñò â îáëàñòòà íà ñòàðèíèòå (ÊÈÍ) è ñà îñíîâàíè ïúðâèòå ìóçåè. êîèòî òðÿáâà äà ñå âçåìàò çà çàïàçâàíå ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà è ðàçâèòèåòî íà ìóçåéíîòî äåëî â ñòðàíàòà” è Èíñòðóêöèÿòà çà ïðèëîæåíèåòî ìó. 6 .

Ïðè òàêà íàëîæåíèòå äâîéíè ñòàíäàðòè ïðàâîèìàùèòå òðóïàò óíèêàëíè êîëåêöèè. à â ãëàâèòå íà õîðàòà ñå íàëèâàò ïðàçíè ïîíÿòèÿ. Ñïåöñëóæáèòå èçöÿëî êîíòðîëèðàò íàëîæåíèÿ ìîíîïîë. Îñíîâåí àêöåíò áå ïîñòàâåí íà íàñëåäñòâîòî íà Áúëãàðñêàòà äúðæàâà (681-1396) è ãîäèíèòå íà ðîáñòâîòî. ÍÃ×ÈÈ. ÍÈÌ è äð. Ïðåç ïåðèîäà 1944-1990 ãîäèíà ñïðÿìî êóëòóðíîòî íè íàñëåäñòâî ñå ïðèëàãàõà èçáèðàòåëíîñò. Çà ïåðèîä îò íÿêîëêî ãîäèíè å íàïðàâåíî ìíîãî çà èçäèðâàíåòî. Çà ñúæàëåíèå è òÿõíàòà ðàáîòà áå ïîä÷èíÿâàíà íà ïàðòèéíèòå ïîâåëè. “Äèìèòðîâ”.. Íàñëåäñòâîòî íà äðåâíàòà íè èñòîðèÿ áå íà ïî-çàäåí ïëàí. Íà ïðàêòèêà ñîáñòâåíèöèòå ñà ëèøåíè íå ñàìî îò áåçöåííèòå ñè ðåëèêâè.  êîìïëåêñ ñ ïðîïîâÿäâàíàòà êîìóíèñòè÷åñêà èäåîëîãèÿ òîé íàíåñå ñèëíè ïîðàæåíèÿ íà íàöèîíàëíîòî ñúçíàíèå. à òîâà îò íîâîòî âðåìå (1878-1944) áå ïîäëîæåíî íà ðàçãðàáâàíå. Ðàáîòè ñå ìíîãîïîñî÷íî è ïîñòåïåííî ñå çàïúëâà ìîçàéêàòà îò íåèçâåñòíîñòè çà ìèíàëîòî íà õîðàòà. Õîðàòà ïîñòåïåííî ñå îò÷óæäèõà îò ÊÈÍ è çàêúðíÿ íàöèîíàëíàòà èì èäåíòè÷íîñò. 7 . Âðåìåòî íà ñîöèàëèçìà áå áåëÿçàíî îò äúðæàâíèÿ ìîíîïîë â ñôåðàòà íà ÊÈÍ. Òàêà íå÷èè õðàíèëèùà ñå ïúëíÿò ñúñ ñúäúðæàíèå.“ÁÊϔ. çàùîòî åêñïîçèöèèòå ÷åñòî ñà çàåòè ñ òåìàòè÷íè èçëîæáè . Ïðåç òåçè ãîäèíè ìóçåéíèòå ôîíäîâå ñà ïðåòúïêàíè ñ íàä 5 000 000 åäèíèöè.. à îöåëÿëîòî . Çà 1300 ãîäèøíèíàòà îò îñíîâàâàíåòî íà Áúëãàðñêàòà äúðæàâà å ðàçãúðíàòà íåâèæäàíà äåéíîñò. îáèòàâàëè íàøèòå çåìè. Êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêîòî íè íàñëåäñòâî å âïðåãíàòî â êåðâàíà íà ñîöèàëèçìà è ïîäêàðàíî îò ïàðòèÿòà êúì ñâåòëîòî áúäåùå. à îñòàíàëèòå ñà ïðèíóäåíè äà ñå ïðîñòÿò äîðè ñúñ ñåìåéíèòå ðåëèêâè (êîèòî òðÿáâà äà íàïúëíÿò ìóçåèòå) èëè äà ãè óêðèÿò è òúíàò â ñòðàõ. íî è îò âúçìîæíîñòòà äà ãè âèäÿò èçëîæåíè. ïðîòèâîðå÷àùè íà îñíîâíèòå íàó÷íè ïðèíöèïè.). Ñúçäàäåíè ñà íàöèîíàëíè êóëòóðíè èíñòèòóòè (ÍÕÃ. “Êîìèíòåðíà” è ò. Âúïðåêè âñè÷êî òîâà íå ìîæåì äà ïðåíåáðåãíåì óñïåõèòå íà íàøèòå ó÷åíè îòíîñíî èçäèðâàíåòî.. Òîâà áå ïðÿêî ñëåäñòâèå îò èäåîëîãèÿòà íà óïðàâëÿâàùèòå. óíèùîæåíèå è ôàëøèôèöèðàíå.ïðåäàäåíî íà çàáðàâàòà.. Ïîñëåäíàòà áå ñèëíî èçìåñòåíà îò èíòåðíàöèîíàëíàòà èäåÿ. Íåíóæíîòî íà èäåîëîãèÿòà ñå óíèùîæàâà. ïîíÿêîãà íàëàãàùè èì íàñîêè.í. Îòáåëÿçâàìå ôîíäîâåòå. Âúïðåêè íàëîæåíàòà èì èäåîëîãè÷åñêà ðàìêà ïîñëåäíèòå áåëåæàò ñåðèîçåí íàïðåäúê. îïàçâàíåòî è ïîïóëÿðèçèðàíåòî íà êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî íà Áúëãàðèÿ. Ìíîãî ñáèðêè ñà îôîðìåíè êúì ÷èòàëèùà è ó÷èëèùà. Òîâà ïðåäîïðåäåëè êàìïàíèéíîñòòà è îãðàíè÷åíîñòòà íà èçñëåäâàíèÿòà èì è áå ïðå÷êà çà ðàçâèòèåòî íà èñòîðè÷åñêèòå íàóêè.  ñëåäñòâèå íà ìàùàáíàòà äåéíîñò å èçãðàäåíà øèðîêà ìóçåéíà ìðåæà. îïàçâàíåòî è ïîïóëÿðèçèðàíåòî íà êóëòóðíîèñòîðè÷åñêîòî íè íàñëåäñòâî. ìàíèïóëàöèè è ôàëøèôèêàöèè... Íàä 90% îò öèðêóëèðàùèòå öåííîñòè ñà â ñðåäèòå íà íîìåíêëàòóðàòà.

ñìå ñâèäåòåëè íà ïðåõîäà îò òîòàëèòàðèçúì êúì äåìîêðàöèÿ è îò ïëàíîâà êúì ïàçàðíà èêîíîìèêà.  ðàçðàçèëèÿ ñå ñïîð ñå îòêðîèõà äâå ñòðàíè. Îùå â ïúðâèòå äíè Íàðîäíîòî ñúáðàíèå ïðèå ðåäèöà íåîòëîæíè ïðîìåíè â çàêîíîäàòåëñòâîòî. êóëòóðíèòå è ïîëèòè÷åñêèòå ñðåäè. Ëèïñàòà íà ðåôîðìà è àäåêâàòíà ïðàâíà óðåäáà â òàçè ñôåðà ó íàñ ñà ïðè÷èíèòå çà íàòðóïàëèòå ñå ïðîáëåìè ïðåç ãîäèíèòå íà ïðåõîäà. Îáåêò íà ïîñåãàòåëñòâà ñòàíàõà ìîãèëèòå è íåêðîïîëèòå. Ñòèõèéíèòå íàáåçè ïîñòåïåííî ñòàíàõà îðãàíèçèðàíè è öåëåíàñî÷åíè.  äåéñòâàùèÿ “Çàêîí çà ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà è ìóçåèòå” (îò 1969 ã. íî ñïîðíè ïî êà÷åñòâî ðàçêîïêè. Ïàçàðúò íà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêè öåííîñòè ïîñòåïåííî çàïî÷íà äà èçëèçà íà ñâåòëî. Íàðîèëèòå ñå â íà÷àëîòî àíòèêâàðèàòè îðåäÿõà. Ñ ïðèåòèòå ïðîìåíè ðåôîðìàòîðèòå îðèåíòèðàõà çàêîíîäàòåëñòâîòî íè êúì òîâà íà ðàçâèòèòå ñòðàíè. Òå îòñòîÿâàõà òîâà ïîä áëàãîâèäíèÿ ïðåäëîã. Ïîñëåäâàõà êðúïêè â ÍÊ è ÇÏÊÌ. Íàääåëÿ çäðàâèÿò ðàçóì. Ïîñëåäâàõà íîâà Êîíñòèòóöèÿ. Íåìîòèÿòà îòïðèùè âúëíà îò ïîñåãàòåëñòâà âúðõó êóëòóðíîèñòîðè÷åñêèòå öåííîñòè. ïîïóëÿðèçèðàíåòî è ðàçïðîñòðàíåíèåòî íà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêèòå öåííîñòè òðÿáâà äà ñå ïðåìèíå êúì ðàâíîïîñòàâåíîñò íà ðàçëè÷íèòå âèäîâå ñîáñòâåíîñò è èíèöèàòèâè è â òàçè îáëàñò. Åäâà ñåãà ñëåä ïîâå÷å îò 35 ãîäèíè áå òî÷íî ôîðìóëèðàíî ïîíÿòèåòî “ïàìåòíèê íà êóëòóðàòà”. Îò äúðæàâåí ìîíîïîë â äåéíîñòèòå ïî èçäèðâàíåòî. íîâè çàêîíè è ïîäçàêîíîâè àêòîâå. íî òîâà íå ðåøè ïðîáëåìà. ÷å ñàìî òàêà ìîæå äà ñå ñúõðàíè êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêîòî íè íàñëåäñòâî. Âðåìå å äúðæàâàòà äà ïîåìå ñâîÿòà ðåãóëèðàùà ðîëÿ è äà îñèãóðè ñúõðàíÿâàíåòî íà êîíñòèòóöèîííèòå ïðàâà íà ãðàæäàíèòå è îõðàíàòà íà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ. íî ïîäãîòâåíèÿ ïðîåêò íà Çàêîí çà ìóçåèòå íå ìîæà äà ìèíå ïðåç ïàðëàìåíòà. Ïîñëåäâà è ïúðâèÿ àóêöèîí. áÿõà ïðåäëîæåíè ïðîìåíè â ÇÏÊÌ. Êîíñåðâàòèâíî íàñòðîåíèòå öåëÿõà çàïàçâàíåòî íà ñòàðèòå ïîðÿäêè è ñúùåñòâóâàùèÿ äúðæàâåí ìîíîïîë.Ñëåä êðàÿ íà 1989 ã.) íå ñà íàìåðèëè ìÿñòî îñíîâíè êîíñòèòóöèîííè ïîñòàíîâêè êàòî íåïðèêîñíîâåíîñòòà íà ÷àñòíàòà ñîáñòâåíîñò è ðàâíîïîñòàâåíîñòòà íà 8 . âúçïðåïÿòñòâàí îò êîíñåðâàòîðèòå â íàó÷íèòå. íî îöåëåëèòå ïðèäîáèõà åâðîïåéñêè âèä. Ïðåç 1995 ã. è îáõâàíà öÿëàòà ñòðàíà. Íàñòúïèëèòå ñúùåñòâåíè èçìåíåíèÿ â ñîáñòâåíîñòòà è îáùåñòâåíèòå îòíîøåíèÿ íàëàãàò íîâà ðîëÿ íà äúðæàâàòà â òàçè ñôåðà. ßâëåíèåòî îñîáåíî ñå ðàçðàñíà ñëåä 1991 ã. ïðåäïðèåòè îò àðõåîëîçèòå â ñòðàíàòà. Ïðå÷êà çà ïî-íàòàòúøíîòî ðàçâèòèå å ëèïñàòà íà ðåôîðìà è îñòàðÿëàòà íîðìàòèâíà áàçà. Íàðåä ñ âñè÷êî òîâà ñòàíàõìå ñâèäåòåëè íà ìàùàáíè ïî ðàçìåðèòå ñè.. Íîâ îïèò çà ïðîìÿíà íà íîðìàòèâíàòà áàçà áå ïðåäïðèåò ïðåç 1999 ã. îïàçâàíåòî. Çà ñúæàëåíèå òîçè ïðîöåñ ïðîòè÷à áàâíî. è ðåäèöà ïðîìåíè â íàñëåäåíàòà íîðìàòèâíà áàçà. áå äàäåíà ñâîáîäà íà êîëåêöèîíåðèòå è ïðåìàõíàò äúðæàâíèÿ ìîíîïîë îò ìóçåéíîòî äåëî. Ïðîåêòúò çà òîâà áå ïîäëîæåí íà îáùåñòâåíî îáñúæäàíå.

 ñúùîòî âðåìå ñúâðåìåííàòà ðåàëíîñò áëàãîïðèÿòñòâà íåãîâàòà óñòîé÷èâîñò. íå òðÿáâàøå. à è òå íå æåëàåõà äà ìèñëÿò çà ãîëåìèòå ïðîáëåìè. Íÿêîè èçñëåäîâàòåëè äîðè òâúðäÿò.  Áúëãàðèÿ òîòàëèòàðèçìúò áåøå óñïÿë (íå áå ïðîâàëèë ñå). çàòâîðåíè â ñâîåòî ñúùåñòâóâàíå ñúñ ñâîèòå ìàëêè ðàäîñòè. Çà òÿõ èìàøå êîé äà ìèñëè… Òîçè êóëòóðåí îòïå÷àòúê å äàìãîñàë îáùåñòâåíîòî ñúçíàíèå è ìíîãî òðóäíî ñå ïðîìåíÿ. çàïúëâà íèøèòå êîèòî íå å ïîêðèëà ïëàíèðàíàòà èêîíîìèêà. Êîìóíèçìúò å âèä òîòàëèòàðèçúì. ÷å öÿëàòà èêîíîìèêà îò ãîðå äî äîëó å áèëà ïðîíèçàíà îò òúìíèòå ïàçàðíè ñèëè. Ïðè íåãî ïîëèòèêàòà èìà âúðõîâåíñòâî è îïðåäåëÿ âñè÷êè ïðàâèëà. Âúïðåêè èçìåíåíèÿòà è äîïúëíåíèÿòà äåéñòâàùèÿò çàêîí å íåñúâìåñòèì ñ ïðîìåíåíàòà îáùåñòâåíà ñðåäà. ïðèåìëèâ æèçíåí ñòàíäàðò. ÏÐÅÕÎÄÚÒ ÎÒ ÒÎÒÀËÈÒÀÐÈÇÚÌ ÊÚÌ ÄÅÌÎÊÐÀÖÈß (ïðîáëåìè è ïðè÷èíè) Çà äà èçÿñíèì ïðè÷èíèòå çà ñåãàøíàòà ñèòóàöèÿ â ñôåðàòà íà ÊÈÍ òðÿáâà äà ðàçãëåäàìå ïðîöåñèòå íà ïðîòè÷àùèÿ ïðåõîä ó íàñ. íî íå è èç÷åçâàíåòî ìó. Íîñòàëãèÿòà ïî çàãóáåíèòå ìàëêè ðàäîñòè å ôàêò (îñîáåíî ó ïî-âúçðàñòíèòå).  òàçè âðúçêà ùå çàïî÷íåì ñ êðàòêà õàðàêòåðèñòèêà íà äâåòå ñèñòåìè (êîìóíèçìà è êàïèòàëèçìà). äåçàíãàæèðàíîñò îòíîñíî ãîëåìèòå ïðîáëåìè). Òîé íå ñúäúðæà ìåõàíèçìè è ñúâðåìåííè íîðìè çà îïàçâàíå íà ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà. Òÿ îñèãóðÿâà 9 . Íàëè÷èåòî íà ïàçàð (ìàêàð è îãðàíè÷åí) è åñòåñòâîòî íà ïàçàðíèòå îòíîøåíèÿ (òúðñåíå-ïðåäëàãàíå) âîäè äî ïîÿâà íà ñåí÷åñòà (÷åðíà) èêîíîìèêà êîÿòî. Çà çàïàçâàíå öåëîñòòà íà ñèñòåìàòà èçêëþ÷èòåëíà ðîëÿ èìà äîìèíèðàùàòà ïîëèòè÷åñêà êóëòóðà è ïîðàäè òîâà ñïåöèàëíî âíèìàíèå ñå îòäåëÿ íà èäåîëîãèÿòà. êàêòî è ïðèíöèïèòå çà îñèãóðÿâàíå íà õàðìîíèçàöèÿ ñ åâðîïåéñêîòî çàêîíîäàòåëñòâî.ðàçëè÷íèòå âèäîâå ñîáñòâåíîñò è èíèöèàòèâèòå ïî èçäèðâàíåòî. ïîïóëÿðèçèðàíåòî è ðàçïðîñòðàíåíèåòî íà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêè öåííîñòè. çàùîòî â íåãîâàòà ïîëèòèêà ôèãóðèðàõà ïðèâëåêàòåëíè çà íàðîäà öåííîñòè (çàåòîñò.  êàïèòàëèñòè÷åñêèÿ òèï îáùåñòâî èêîíîìèêàòà å âîäåùà. Ïðîÿâèòå íà ñåí÷åñòàòà èêîíîìèèêà ñà ìíîãîïîñî÷íè è íà âñè÷êè íèâà. Èêîíîìèêàòà å öåíòðàëíî ïëàíèðàíà è ïîä÷èíåíà íà ïîëèòèêàòà. Íàñèëñòâåíîòî îãðàíè÷àâàíå íà ïðåäïðèåìà÷åñòâîòî ñàìî äîâåæäà äî ïðåìåñòâàíåòî ìó êúì óïðàâëÿâàùàòà ñôåðà. óñëîâèÿ è ñòèìóëè çà àêòèâèçèðàíå íà ÷àñòíàòà èíèöèàòèâà è â òàçè îáëàñò. Îò äðóãà ñòðàíà áåç ïîçíàâàíå íà ïðåäèøíîòî îáùåñòâî íå å âúçìîæíî èçÿñíÿâàíåòî íà ïðîöåñèòå íà íåãîâàòà òðàíñôîðìàöèÿ. îïàçâàíåòî. Õîðàòà.

íî âñè÷êè ìîãàò äà ñå ñâåäàò äî äâå îñíîâíè. Ó íàñ êîìóíèçìúò íå ðóõíà. ÷å îïðåäåëåíà ïîëèòèêà çàâèñè îò èäåèòå. òàêà è çà ñîöèàëíàòà èíòåãðàöèÿ íà èíäèâèäèòå. Òàêà ïàçàðúò å îòãîâîðåí êàêòî çà ðåãóëàöèÿòà íà îáùåñòâåíàòà ñèñòåìà. Ó íàñ íÿìàøå ãåðîè÷íè äåéñòâèÿ íà îïîçèöèÿòà. ÷å äíåøíîòî íè ïîëîæåíèå å â ðåçóëòàò íà èçïúëíåíèåòî íà âúíøíèòå ïðåïîðúêè. (Äíåøíàòà äåèñòâèòåëíîñò íè äîêàçâà òâúðäå áîëåçíåíî òîâà. à îò äðóãà ñòðàíà ñîöèàëíèòå òàêèâà (ïàçàðà íà òðóäà). ñðåäàòà è ïðèëîæåíèåòî. Ïðè ïðåõîäà íàøàòà ñòðàíà ìîæåøå äà èçáåðå àíãëî-àìåðèêàíñêèÿ ìîäåë èëè íåìñêèÿ ìîäåë íà êàïèòàëèçúì. õàðàêòåðèçèðàùà ñå ñ äåìîêðàòè÷íè íîðìè íà ïîëèòè÷åñêèÿ ïðîöåñ. à äðóãà ÷àñò òâúðäÿò îáðàòíîòî . Òóê ñå ðåøè ïîëèòè÷åñêèÿò ïðåõîä è òóê ñå íà÷åðòà ïîëèòè÷åñêàòà êàðòà íà Áúëãàðèÿ. Ó íàñ íÿìàøå áëàãîäàòíà ïî÷âà çà äåìîêðàöèÿòà.) Îòäàâíà ñà ôàêò ïëóðàëèçìà. ÷å òàêà èçòúêâàíèòå àðãóìåíòè êàñàÿò ñàìî 10 .÷å ïîëîæåíèåòî íè å ñëåäñòâèå îò òÿõíîòî íåèçïúëíåíèå. äîðè íÿìàøå îïîçèöèÿ. Íÿêîè èçñëåäîâàòåëè ñìÿòàò. òðÿáâà äà êàæåì. ïðîÿâèëè ñå â öåíòðàëíîåâðîïåéñêèòå äúðæàâè. ãðàæäàíñêèòå îáåäèíåíèÿ.öåëîñòòà íà ñèñòåìàòà.)  Áúëãàðèÿ çà ñðàâíèòåëíî êðàòúê ïåðèîä ñå ñìåíè ñòàðèÿ ïîëèòè÷åñêè ðåæèì è ñå èçãðàäè ïðîöåäóðíà äåìîêðàöèÿ. Ñ îñîáåíî çíà÷åíèå çà ïðåõîäà áå êðúãëàòà ìàñà. îáùåñòâåíîòî ñúçíàíèå è êóëòóðàòà íà ñúîòâåòíèòå íàðîäè. (Ñúùåñòâóâàò ðàçëè÷íè êîíöåïöèè çà äåìîêðàöèÿòà. (Âñåêè åäèí îò òÿõ å ðåçóëòàò îò öÿëîñòíî ñîöèàëíî ðàçâèòèå è èìà ñâîèòå êîðåíè â èñòîðèÿòà. ïîëèòè÷åñêèòå ïàðòèè. Èìàéêè ïðåäâèä. ðàçäåëåíèåòî íà âëàñòèòå è ïðèçíàâàíåòî íà îñíîâíèòå ïðàâà è ñâîáîäè íà ëè÷íîñòòà.) Áúëãàðèÿ ïîå ïî òðåòè ïúò. êîÿòî ñ íÿêîè èçêëþ÷åíèÿ å âàëèäíà è äíåñ. Òóê ïàçàðúò èìà óíèâåðñàëíà ðîëÿ. êúäåòî ñå ëåãèòèìèðàõà áúäåùèòå åëèòè è áå ñêðåïåí êîìïðîìèñúò èì çà ïðåõîä . Ïúðâàòà å ïðîöåäóðíàòà äåìîêðàöèÿ (ñëàáà). Âòîðàòà å ñúäúðæàòåëíàòà (êîíñîëèäèðàíàòà) äåìîêðàöèÿ. âñåîáùèòå ñâîáîäíè èçáîðè. Çà ñúæàëåíèå íå áå íàïðàâåíà íóæíàòà îöåíêà íà îñíîâèòå íà äâàòà ìîäåëà. îïðåäåëÿ íà÷èíà íà ôóíêöèîíèðàíå è ðåãóëàöèÿòà íà ïàçàðà è ñîöèàëíàòà èíòåãðàöèÿ. Òîé îò åäíà ñòðàíà ðåãóëèðà èêîíîìè÷åñêèòå îòíîøåíèÿ. Êðúãëàòà ìàñà áå ôîðìèðàùèÿò ôàêòîð íà ëèáåðàëèçàöèÿòà ó íàñ. êúäåòî äåìîêðàòè÷íèòå óñëîâèÿ ñà ñëåäñòâèå îò äåìîêðàòè÷íîòî óïðàâëåíèå. òîé ñå ñàìîðàçãðàäè!  Áúëãàðèÿ ëèïñâàõà äåìîêðàòè÷íèòå òå÷åíèÿ è ïðîöåñè.îòãîðå-íàäîëó. Ïúòÿ íà ó÷åíèêà íà ìåæäóíàðîäíèòå ôèíàíñîâè èíñòèòóöèè.

Îñâåí ïîñëîâè÷àíàòà è íååôåêòèâíîñò íåéíà õàðàêòåðíà 11 . ÷å êðàòêîñðî÷íîòî ìèñëåíå íå îçíà÷àâà êðàòêîñðî÷íà ñîáñòâåíà âèçèÿ (çà ñåáå ñè). Ìíîãî ñúùåñòâåíè ó íàñ ñå îêàçàõà ñðåäàòà è ïðèëîæåíèåòî (èçïúëíèòåëèòå) íà ïîëèòèêàòà. àêî òîé íå íîñåøå ñâîèòå ñòàðè íàãëàñè.  êðàéíà ñìåòêà â íàøàòà ñòðàíà äíåñ íÿìà íèòî èíäèâèäóàëèñòè÷åí (àìåðèêàíñêè) íèòî ñîöèàëåí (íåìñêè) êàïèòàëèçúì. Ïî-äîëó ùå íàïðàâèì îïèò äà ñâåäåì îñíîâíèòå ïðîáëåìè íà äîñåãàøíîòî íè ðàçâèòèå. Êàêâî ùå ñå ïîëó÷è? Ìîæå áè ðàöèîíàëåí êàïèòàëèçúì èëè ïúê ïîðåäíàòà èçðîäåíà ôîðìà íà ñïåêóëàíòñêèÿ êàïèòàëèçúì…? Íåïðåñòòàííî çàñèëâàùà ñå ñîöèàëíà ïîëÿðèçàöèÿ è íàãíåòÿâàùîòî ñå íàïðåæåíèå íàëàãàò íîâ ïîãëåä è íîâî ïîâåäåíèå. â êîÿòî â äîñòàòú÷íà ñòåïåí èêîíîìèêàòà å çàâèñèìà îò ïîëèòèêàòà. Âìåñòî ñèìâîë íà äåìîêðàöèÿòà ïàðëàìåíòúò äíåñ ñå ñâúðçâà ñ íååôåêòèâíîñò è íååôèêàñíîñò. Íåäîñòàòú÷íàòà åôåêòèâíîñò íà äîñåãàøíèòå ïàðëàìåíòè å ôàêò. Âîäåùàòà ðîëÿ íà òîçè åëèò íå áè áèëà ïðîáëåì. Ãîëÿìà ÷àñò îò íàñëåäåíèòå ñåí÷åñòè ïðàêòèêè ñå ðàçâèõà â òàçè áëàãîäàòíà ñðåäà è äàâàò äíåøíèÿ îáëèê íà ñòðàíàòà. Èìàéêè ïðåäâèä îáà÷å. Îáùåñòâåíîòî ìíåíèå êàçâà. òåçè ñðåäè ñúñ ñèãóðíîñò ùå ñå ñúîáðàçÿò ñ íîâèòå ðåàëíîñòè è ùå ñå âïèøàò â òÿõ. ïðåäñòàâëÿâàùî â íåìàëêàòà ñè ÷àñò íàñëåäåíà àäìèíèñòðàöèÿ. ÷å ïîëèòèöèòå ó íàñ ñòàâàò òàêèâà. Íåñúîòâåòñòâèåòî ìåæäó îôèöèàëíî äåêëàðèðàíèòå öåëè è ðåàëíèòå äåéñòâèÿ îò ñòðàíà íà îñíîâíèòå ïîëèòè÷åñêè ïàðòèè ñòîè â îñíîâàòà íà ðàçî÷àðîâàíèåòî íà îáùåñòâîòî îò ïîëèòèöèòå è ïîëèòè÷åñêàòà ñèñòåìà. Èçëèøíî å äà îáÿñíÿâàìå çàùî ñòàðèÿò åëèò å âîäåù â òåçè ïðîöåñè (â íà÷àëîòî íà ïðåõîäà äðóã åëèò íÿìàøå). 2. Ñòðóêòóðíàòà ðåôîðìà ó íàñ áóêñóâà íà îíàçè ôàçà. Ðàöèîíàëíèòå êàïèòàëè ñà ãóáåùè. 1. Èðàöèîíàëíèòå ñðåäñòâà (ñïåêóëàòà) äâèæàò äíåøíàòà ñèñòåìà. êîèòî íå ìó ïîëçâîëÿâàõà äà ãëåäà ïî-íàïðåä îò ñïåêóëàòà è íàòðóïâàíåòî íà êàïèòàëè (âúâ âñè÷êè îôèöèàëíè è íåîôèöèàëíè ôîðìè). Ìèñëåíåòî ó íàñ íà ïî÷òè âñè÷êè íèâà å êðàòêîñðî÷íî! Òóê è ñåãà å ìîòîòî íà âñÿêà âëàñò! Âñåêè èñêà äà ïîñòèãíå âñè÷êî è òî âåäíàãà! (Èçêëþ÷åíèå ïðàâè ìîæå áè ñàìî ÄÏÑ). Äíåñ ó íàñ íÿìà ðàöèîíàëíî ïîâåäåíèå íà êàïèòàëà. Áúëãàðèÿ ñå îêàçà â áëàòîòî íà ñïåêóëàòèâíèÿ êàïèòàëèçúì è íåãîâèòå ìóòèðàëè ôîðìè. Èçïúëíèòåëíàòà âëàñò ÷åñòî ñå îêàçâà àðåíà íà ëè÷íè ñúïåðíè÷åñòâà è ñðåäñòâî çà ïðîêàðâàíå íà êðúãîâè è ëè÷íè èíòåðåñè. 3.èäåéíàòà ÷àñò. Îñîáåíî ñëàáî çâåíî íà òàçè âëàñò ñå îêàçà íåéíîòî âòîðî íèâî íà óïðàâëåíèå. çà äà áîãàòåÿò.

Äíåñ å íàëèöå íåíîðìàëíî ñèëíà îáâúðçàíîñò íà òåçè ñôåðè. Õàðàêòåðíî çà ïîñòêîìóíèñòè÷åñêàòà òðàíñôîðìàöèÿ å åäíîâðåìåííàòà ñìÿíà íà ïîëèòè÷åñêàòà. íî íå è âñúùíîñò. Òîâà äîâåäå äî èçêðèâÿâàíå íà ëîãèêàòà íà äåìîêðàöèÿòà è îáåçâåðÿâàíåòî íà õîðàòà. êîåòî ðåôëåêòèðà â áåçíàêàçàíîñò è ïîâèøàâàíå íà ïðåñòúïíîñòòà âúâ âñè÷êèòå è ôîðìè è íà âñè÷êè íèâà. Ñòàáèëíîñòòà íà ïàçàðíèòå èíñòèòóöèè è íîðìàëíèòå ïàçàðíè îòíîøåíèÿ ñà îò îñîáåíà âàæíîñò çà ñòàáèëíîñòòà íà ïîëèòè÷åñêàòà ñèñòåìà. Ïîðàäè òîâà ñîöèàëíèÿò êîíòðîë âúðõó äúðæàâàòà è ïîëèòèöèòå å èçêëþ÷èòåëíî ñëàá èëè îòñúñòâà. îòêîëêîòî îò ñòàáèëíîñòòà íà ñèñòåìàòà. Òîâà ñå áëàãîïðèÿòñòâà è îò íàñëåäåíàòà îáùåñòâåíà íàãëàñà (êàçâà ñå íå êàêâîòî å âñúùíîñò. Êúì ìîìåíòà ðàöèîíàëíèòå äåéñòâèÿ òâúðäå ÷åñòî âîäÿò äî èðàöèîíàëíè ðåçóëòàòè. 4. Îíîâà. 6. Ñ ìàëêè èçêëþ÷åíèÿ äîñåãà ó íàñ íå ðàáîòÿò ñòðóêòóðèòå íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî. Âúïðåêè ïîëèòè÷åñêèÿ íàòèñê òîé óñïÿ äà çàïàçè îòíîñèòåëíà íåçàâèñèìîñò â ñâîÿòà äåéíîñò. Íàé-äîáðå äî ìîìåíòà äåéñòâà Êîíñòèòóöèîííèÿò ñúä. 12 .  òàçè ïîñîêà ñèëíî îáåçïîêîèòåëíè ñà íÿêîè êðàéíè íàöèîíàëèñòè÷åñêè òåíäåíöèè. 5. ïðàâåí è ìîðàëåí íèõèëèçúì. à ðåàëíàòà ñðåäà å äàëå÷ ïî-ðàçëè÷íà. Òîâà å òàêà. Ñúùåñòâóâàíåòî íà äåìîêðàöèÿòà ó íàñ å ñàìî íà ïðîöåäóðà. ñîöèàëíàòà è êóëòóðíàòà ñôåðà. Ïîñëåäíèÿò â ïî÷òè âñè÷êè ïå÷åëèâøè ñôåðè å ðàçïðåäåëåí ìåæäó ôàêòîðèòå íà ñèâàòà èêîíîìèêà è íà ïðàêòèêà îò äúðæàâåí ìîíîïîë ñìå ïðåìèíàëè êúì “ìîíîïîë â ñÿíêà”. Ïîðàäè òîâà èçâåñòíàòà ñòàáèëíîñò å ïîâå÷å ñëåäñòâèå îò ëèïñàòà íà äðóãè ðåàëíè àëòåðíàòèâè. ñîöèàëíàòà è êóëòóðíàòà ñèñòåìè. Íåéíèòå îðãàíè ñà ñèëíî ðàçñòðîåíè. Ñëó÷âàùîòî ñå â ïîëèòèêàòà òâúðäå ñèëíî ðåôëåêòèðà â èêîíîìèêàòà. Çà ñúæàëåíèå â îáèêíîâåíàòà ñúäåáíà ñèñòåìà íåùàòà íå ñòîÿò òàêà. èëè å â îáñåãà íà äúðæàâíèòå ìîíîïîëèñòè. íåãàòèâèçúì êúì ïîëèòèêàòà.÷åðòà å êîðóïöèÿòà. à êàêâîòî òðÿáâà). ÷å â îáùåñòâåíîòî ñúçíàíèå ïðåîáëàäàâàò áåçâåðèå. Çà ñúæàëåíèå ó íàñ è äîñåãà ñâîáîäåí ïàçàð íÿìà. Òðàíñôîðìèðàíåòî íà ïîëèòè÷åñêèòå áîðáè âúâ âîéíè ìåæäó è âúòðå â èíñòèòóöèèòå ñèëíî îòñëàáè è äèñêðåäåòèðà äåìîêðàòè÷íàòà âëàñò. èêîíîìè÷åñêàòà. Ñëåäñòâèåòî å. êîåòî äíåñ íå å ïðèîðèòåò íà ïîñëåäíèÿ èëè å íåïðèâëåêàòåëíî. Îñíîâíà ñïåöèôèêà íà îòìèíàëîòî êîìóíèñòè÷åñêî îáùåñòâî áå íàëè÷èåòî íà ðàçëèêà ìåæäó ðåàëíîñòòà è íåéíîòî ïðåäñòàâÿíå ó íàñ è ïî ñâåòà. Çà ñúæàëåíèå òîâà íàñëåäåíî èçêðèâÿâàíå ïðîäúëæàâà è äíåñ. 7. çàùîòî äåéñòâèÿòà ñå ôîðìèðàò â ñâåòëèíàòà íà îôèöèàëíàòà èíôîðìàöèÿ.

÷å ñòàðèòå èíñòèòóöèè îòäàâíà ãè íÿìà ñÿíêàòà èì âñå îùå íè ñòðÿñêà… (îñîáåíî òàçè íà ñëóæáèòå). å âèäíà è äíåñ. 2. Íåïðåêúñíàòî ñâèâàíå íà äúðæàâíèÿ áþäæåò è îòòåãëÿíå íà äúðæàâàòà îò ðåäèöà ñîöèàëíè äåéíîñòè. êîèòî íÿìà êîé äà çàïúëíè.Òîâà å òàêà. Ïî-íàòàòúê å íóæíî äà àíàëèçèðàìå è ðàçëè÷íèòå àñïåêòè íà íàñëåäñòâîòî. Âúïðåêè. Äíåñ âñå îùå ïàðòèèòå ñà èçãðàäåíè íà èäåîëîãè÷åñêà îñíîâà è íÿìàò àäåêâàòåí ñîöèàëåí áàçèñ. 5. ëè÷íèòå âðúçêè. Âñè÷êè ñìÿòàò. êîÿòî äàòèðà îò 1969 ã. îòêîëêîòî åôåêòèâíî äåéñòâàùà. Íåçàâúðøåíèÿò ïðîöåñ íà íàöèîíàëíî èçãðàæäàíå ïðå÷è íà ðàçâèòèåòî. 1. Ïðè ñëàáè èíñòèòóöèè è ïðàâî âñå ïîâå÷å îòäàëå÷àâàùî ñå îò ðåàëíîñòòà. Òàêà íàëàãàíèòå íîðìè ñå îêàçâàò âúíøíè è îáåçñèëåíè îò ðåàëíèòå ïðîöåñè. òîëêîâà ïîâå÷å ñè îñòàâà íà êíèãà.). Òîçè ïðåõîä ñå õàðàêòåðèçèðà ñúñ çàïàçâàíå è äîìèíèðàíå íà åëèòà. Ñëåäñòâèÿòà ñà: Íåðåàëèçèðàíå íà ìíîãî îò öåëèòå íà ïðîìÿíàòà. ðåçóëòàòèòå âñå ïîâå÷å êëîíÿò êúì áåççàêîíèå. Òîâà äàëå÷ íå å òàêà. Òîçè ôàêòîð íàðåä ñ íàñëåäåíàòà êóëòóðà (îò ñîöèàëèçìà) å îñíîâíàòà ïðè÷èíà çà íåðàçâèòîòî ãðàæäàíñêî îáùåñòâî. ìàêàð è ïðåîäîëåíè.  ñúùîòî âðåìå òîâà ñà ìîðàëíî íàé-íåëèãèòèìíèòå ïîëèòè÷åñêè è èêîíîìè÷åñêè àêòúîðè. Äî ìîìåíòà òàêà òðàíñôîðìèðàëèÿ ñå åëèò èìà íàé-ãîëÿìà èçãîäà îò ñòàâàùîòî ó íàñ. ñêðèòèòå ïðàêòèêè è äð. 4. ÷å ñ âúâåæäàíåòî íà ïðîöåäóðíàòà äåìîêðàöèÿ âúïðîñúò ñ ïðàâíîòî íàñëåäñòâî å ðåøåí. êîåòî äîâåäå äî ïðåíàñÿíå íà îòíîøåíèÿòà îò âå÷å ðàçðóøåíàòà ñèñòåìà â íîâàòà ñðåäà (âëàñòîâèòå îáðàçöè. Îò äðóãà ñòðàíà ñúçäàâàíàòà ïîçèòèâíà ïðàâíà ðåàëíîñò îñòàâà ïîñêîðî ïîæåëàòåëíà. Èçêëþ÷èòåëíà ñëàáîñò íà íîâèòå èíñòèòóöèè. Áúðçî ðàçñëîÿâàíå íà ñòàðàòà ñîöèàëíà ñòðóêòóðà â äâå ïîñîêè . Êîëêîòî òî å ïî-äàëå÷ îò ðåàëíîñòòà.ìíîãî áåäíè è ìíîãî áîãàòè. Èíñòèòóöèîíàëíèòå íàñëåäñòâà. ëèøåíà îò êîðåíè â îáùåñòâîòî (ñîöèàëíà îñíîâà). Ðàçãðàáâàíå íà íàöèîíàëíîòî ñòîïàíñòâî. 3. çàùîòî ñîöèàëíàòà ïðîìÿíà ó íàñ íå áå â ðåçóëòàò îò èñòîðè÷åñêî äâèæåíèå è áîðáà çà äåìîêðàöèÿ. Õàðàêòåðåí ïðèìåð çà òîâà å íîðìàòèâíàòà óðåäáà â ñôåðàòà íà ÊÈÍ. à áåøå íàëîæåíà îòãîðåíàäîëó. Íîâîòî ïðàâî òðÿáâà äà áúäå â íÿêàêúâ ìèíèìàëåí áàëàíñ ñ ðåàëíîñòòà. Íàñëåäñòâîòî íà öåíòðàëèçèðàíàòà äúðæàâà è êîìàíäíàòà èêîíîìèêà 13 . çàùîòî íîâîòî ïðàâî íå îòðàçÿâà ðåàëíîñòòà. Òîâà å òàêà. ïðîäúëæàâàò äà ñúùåñòâóâàò íà îðãàíèçàöèîííî è êàäðîâî ðàâíèùå. Ïîðåäèöà îò êðèçè (èêîíîìè÷åñêè è ïîëèòè÷åñêè). Ñëàáàòà ïàðòèéíà ñèñòåìà. Ëèïñà íà ðåôîðìà â íÿêîè ñôåðè.

íà íåòîëåðàíòíîñò è áåçêîìïðîìèñíîñò. íå ïðîïóñêà äà èçïîëçâà äúðæàâíàòà ìàøèíà ìàêñèìàëíî. òîâà êîåòî å íà ïîâúðõíîñòòà òå÷å ìíîãî áúðçî.  ìåæäóíàðîäåí êîíòåêñò ñòðàíàòà íè å ïîäëîæåíà íà íàòèñê è ðåñòðèêöèè. Íàñëåäåíàòà êóëòóðà å íàé-áàâíî ðåôîðìèðàùà ñå. îáåäèíåíèå è ïðåäñòàâèòåëíîñò íà ñîöèàëíèòå èíòåðåñè. Èíôîðìàöèÿòà çà íåãî å ñâåäåíà äî ñëóõîâå çà ïðîèçõîäà è ðàçìåðà ìó. 7. à îò äðóãà ïðåäëàãàíàòà öåíà çà òîâà å òâúðäå âèñîêà.àíòèêîìóíèñòè). Òàçè ñðåäà íå ïðåäïîëàãà ïîëèòè÷åñêî âçàèìîäåéñòâèå. Íåâúçìîæíîñòòà äà ñå ëåãàëèçèðàò èçíåñåíèòå êàïèòàëè ñå ÿâÿâà êúñàíå íà 14 . Èíà÷å êàçàíî. Ïîñëåäíèÿ å êàòî ðåêà. òîâà êîåòî å â äúëáèíèòå òå÷å òâúðäå áàâíî. à ïîëèòè÷åñêè äèêòàò.  ñúâðåìåííèòå îáùåñòâà äåìîêðàòè÷íèòå èíñòèòóöèè ñà ïðèçâàíè äà èçïúëíÿâàò âàæíè ôóíêöèè íà ïîñðåäíè÷åñòâî. îòêîëêîòî ìîæåøå äà âçåìå ïðè ñòàðàòà ñèñòåìà. Áèçíåñúò å ìíîãî ÷óâñòâèòåëåí êúì ñòàáèëíîñòòà íà èíñòèòóöèèòå. Îò äðóãà ñòðàíà.ïðå÷è íà íîâèòå îòíîøåíèÿ. Îò åäíà ñòðàíà Áúëãàðèÿ èñêà äà áúäå ÷àñò îò èíòåãðèðàíèÿ è ãëîáàëèçèðàù ñå ñâÿò. à íå îáùåñòâîòî ïðîäúëæàâà äà áúäå èçòî÷íèê íà âëàñò.çàêîíîäàòåëíàòà. Íàñëåäåíàòà êóëòóðà îñòàíà òâúðäå äúëãî. ðåôîðìèòå áÿõà íåîáõîäèìè íà ñòàðèÿ åëèò. ôîðìèðàëèÿò ñå íàöèîíàëåí êàïèòàë å ìîðàëíî íåëèãèòèìåí. âèäíè â ïîëèòè÷åñêàòà êîíôðîíòàöèÿ (êîìóíèñòè . Ðåçóëòàòúò å ïàñèâíî îáùåñòâî è íåïðèìèðèì åëèò. 8. Äúðæàâàòà. Âëàñòòà íà ñòàðèÿ åëèò ëè÷è äíåñ íàé-âå÷å â ñôåðàòà íà èêîíîìèêàòà. Çà ìàñèòå òîâà å êóëòóðà íà æåðòâèòå è áåçïîìîùíîñòòà. èçïúëíèòåëíàòà è ñúäåáíàòà âëàñò. çà äà ïîëó÷è ïîâå÷å.Áðîäåë çà èñòîðè÷åñêèÿ ïðîöåñ. Ñëàáîñòòà íà òåçè èíñòèòóöèè ó íàñ ñå èçðàçÿâà â òÿõíàòà íåñïîñîáíîñò è íååôåêòèâíîñò äà èçïúëíÿâàò ôóíêöèèòå. çà êîèòî ñà ñúçäàäåíè. Ïðîáëåìèòå íà ïàçàðíàòà ëèáåðàëèçàöèÿ è “ìîíîïîëà â ñÿíêà” ñà ïðåêè äîêàçàòåëñòâà çà òîâà. êîÿòî ñå èçïîëçâà çà ïîëèòè÷åñêè öåëè.) Ñèëíèòå äåìîêðàòè÷íè èíñòèòóöèè íå ìîãàò äà ñúùåñòâóâàò áåç íîðìàëíî ôóíêöèîíèðàíå íà òðèòå èíñòèòóöèîíàëíè ñòúëáà íà äåìîêðàöèÿòà . ïðàêòèêóâàíè êàòî ïðîöåäóðè âúïëúòåíè âúâ âðåìåííè èëè òðàéíè îðãàíèçàöèè. 6. Òóê å óìåñòíî äà ñïîìåíåì êàçàíîòî îò Ô. (Èíñòèòóöèèòå òðÿáâà äà âúçíèêâàò â îòãîâîð íà îïðåäåëåíè îáùåñòâåíè ïîòðåáíîñòè. à çà åëèòà . ñëåä êàòî ïîðîäèëèòå ÿ ïðè÷èíè âå÷å ãè íÿìà. Äåìîêðàòè÷íèòå èíñòèòóöèè ïî ñâîÿòà ñúùíîñò ñà îáðàçöè íà äåìîêðàòè÷íîòî âçàèìîäåéñòâèå. Êîéòî å íà âëàñò. êîèòî ãàðàíòèðàò ïðàâèëàòà íà èãðàòà. Ïðîáëåìúò ñúñ ñòàáèëíîñòòà íà èíñòèòóöèèòå å â îñíîâàòà íà ëèïñàòà íà ÷óæäåñòðàííè èíâåñòèöèè.

êîðóïöèÿòà è ïðèñâîÿâàíåòî ñà íàé-ïå÷åëèâøèòå ïðàêòèêè. íî íå å áàçà çà ïî-íàòàòúøíîòî ðàçâèòèå. Öÿëîñòíèÿò àíàëèç ïîêàçâà. Ñêðèòîñòòà è íå è ïîçâîëÿâà äà èìà è îôèöèàëíî ïîëèòè÷åñêî ïðåäñòàâèòåëñòâî. 15 . Ñðåäíà êëàñà ó íàñ âñå îùå íÿìà. Çà ìîìåíòà òÿ ñå å ôîðìèðàëà áëàãîäàðåíèå íà ñâîÿòà ñêðèòîñò è ñå ñòàðàå äà îñòàíå â ñÿíêà. íî òÿ å â ñôåðàòà íà ñèâàòà èêîíîìèêà. Òàçè êëàñà íå å â ñúñòîÿíèå äà ôîðìèðà ñòðóêòóðè íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî. Âñè÷êî òîâà äîâåäå äî ìíîæåñòâî îñòðè êðèçè è âúâåæäàíåòî íà âàëóòåí áîðä ó íàñ. Ôîðìóëàòà “äíåñ è ñåãà” å âîäåùà ïðè ïîâåäåíèåòî íà òåçè êàïèòàëè ó íàñ. Èìàéêè ïðåäâèä. Ñëåäâà äà ñå çàäàäå âúïðîñúò äîêîãà ùå áúäå òàêà. òúé êàòî òîâà ïðåäïîëàãà ïóáëè÷íîñò. ñëàáîñòòà íà èíñòèòóöèèòå å áëàãîäàòíà ïî÷âà çà ñåí÷åñòèòå ñòðóêòóðè è ïðàíåòî íà ïàðè. êîãàòî ñðåäàòà ó íàñ ïðåäëîæè ãàðàíöèè çà íîðìàëíî ðàçâèòèå. Òóê öàðè ñúùàòà êðàòêîñðî÷íîñò íà âèæäàíèÿòà. Íàäåæäèòå. Äîêàçàòåëñòâî çà ñúùåñòâóâàíåòî íà òàêàâà ñðåäíà êëàñà å ïî-âèñîêàòà ïîêóïàòåëíà ñïîñîáíîñò íà íàñåëåíèåòî îòêîëêîòî. âúçëàãàíè íà äðåáíèÿ è ñðåäíèÿ áèçíåñ íå ñå îïðàâäàõà. ÷å òàêîâà ðàçâèòèå å ëîãè÷íî â êîíòåêñòà íà íåçàâèñèìèòå ïàçàðíè ïðèíöèïè. çà äà ñå ñúõðàíè. 2000 .æèâî ìåñî îò òÿëîòî íà íàöèîíàëíèÿ êàïèòàë. ÷å òîâà âðåìå å êúì ñâîÿ êðàé. à îñòàíàëèòå ñà ðàâíîìåðíî ðàçñëîåíè íàäîëó ïî ñõåìàòà íà áåäíîñòòà. Îò äðóãà ñòðàíà. Ïðîáëåìèòå òóê ñå ðåøàâàò ñ àðñåíàëà íà ñèâèÿ ñåêòîð… Óñëîâèÿ çà ëåãèòèìíîñò íà òàçè êëàñà çàñåãà ëèïñâàò è òÿ èç÷àêâà. Çëîóïîòðåáèòå. Ñëó÷èëîòî ñå äîâåäå îáùåñòâîòî äî òîòàëåí øîê è îòúæäåñòâÿâàíå íà äåìîêðàöèÿòà ñ íàìèðàùàòà ñå òâúðäå äàëå÷å íàøà äåèñòâèòåëíîñò. Åñòåñòâåíî òåçè êðàéíè ïðîÿâè íå ìîãàò äà ïðîäúëæàò íåîãðàíè÷åíî âðåìå. Òàçè êëàñà å ñêëîííà äà èçëåçå íà ñâåòëî åäâà. Îò äðóãà ñòðàíà òàêîâà ïúê ùå áúäå âúçìîæíî åäâà ïðè ôóíêöèîíèðàíåòî íà åäíî íîðìàëíî ãðàæäàíñêî îáùåñòâî… Òàêà è òóê íåùàòà çàöèêëÿò. çàùî äà áúäå èíà÷å?” Ñïîðåä íÿêîè ñïåöèàëèñòè ó íàñ âå÷å èìà ñðåäíà êëàñà. òî íàé-âåðîÿòíî êàçàíîòî îò ñïåöèàëèñòèòå êîðåñïîíäèðà ñ èñòèíàòà. Âèæäàíåòî íà íÿêîè ñïåöèàëèñòè å. ïîçâîëÿâàò äîõîäèòå ïî äàííèòå íà îôèöèàëíàòà ñòàòèñòèêà.ñúñòîÿòåëíè. ÷å â Áúëãàðèÿ èìà 200 áîãàòè. Íàëè÷èåòî íà ñêðèòè ðåñóðñè å ôàêò! Òåçè ðåñóñðñè ñòîÿò â îñíîâàòà íà íàëè÷íàòà ìèíèìàëíà ñòàáèëíîñò. èçáÿãâàíåòî íà äàíúöè. Ëîãèêàòà íà ïðàêòèêóâàùèòå ãè å . Ïîñëåäíèÿ ñïîìîãíà çà ôèíàíñîâîòî ñòàáèëèçèðàíå íà ñòðàíàòà.“Ñëåä êàòî ìîæå òàêà.

íî ïðîäúëæàâàùîòî ïðîãðåñèâíî îáåäíÿâàíå. Âå÷å ñå çàáåëÿçâà è çàñèëâàùàòà ñå ïîëèòè÷åñêà âîëÿ çà äîâúðøâàíå íà ðåôîðìàòà. Êóëòóðíàòà ïðåêúñíàòîñò ó íàñ ïîðîäè àíîìèÿ. Àïàòèÿ (îòäðúïâàíå îò äåèñòâèòåëíîñòòà). Ñåí÷åñòèÿò ìîíîïîë. 16 .Êàê ùå ñå òðàíñôîðìèðà äíåøíàòà äåèñòâèòåëíîñò å òðóäíî äà ñå êàæå.íàòàòúøíèÿò è õîä òðÿáâà äà áúäå â êîíòåêñòà íà: Ñòàáèëèçèðàíå íà âëàñòòà íà äúðæàâíèòå èíñòèòóöèè íà áàçàòà íà äåìîêðàòè÷íà çàêîííîñò è áåçêîìïðîìèñòíîñò ñ ïðåñòúïíîñòòà. Óñïîêîÿâàíå íà ïîëèòè÷åñêàòà êîíôðîíòàöèÿ è ïðåìèíàâàíå êúì êîìïðîìèñè. Ó÷àñòèåòî íà Áúëãàðèÿ â òàçè ñòðóêòóðà ùå äîâåäå äî íàëàãàíå íà äúëãîñðî÷íè öåëè è íîâè ïîäõîäè. ñú÷åòàíî ñ ðàñòÿùàòà êîðóïöèÿ íàãíåòÿâà íàïðåæåíèåòî íà âñè÷êè íèâà. èçðàçÿâàùî ñå â íîâ òîòàëèòàðåí ðåæèì å òðóäíî äà ñå ïðîãíîçèðà… Ñúáèòèÿòà ñëåä 1997ã. òðÿáâà äà ñå ðåôîðìèðà. Ðàçâèòèåòî äà ñëåäâà ñâîÿ íîðìàëåí õîä (íå ìîæå õàéäå è õîï . Èíñòèòóöèîíàëèçèðàíå íà êîíôëèêòèòå â ðàìêèòå íà çàêîííîñòòà. Ðåãðåñèÿ (âðúùàíå íàçàä â ðàçâèòèåòî). äàâàò íàäåæäà çà êîíñîëèäèðàíåòî íà äåìîêðàöèÿòà ó íàñ.äà ñêî÷èì â Åâðîïà áåç èç÷èñòåíà íàöèîíàëíà èäåÿ. Íèå ñìÿòàìå. Ïðîçðà÷íîñò è ïóáëè÷íîñò. Äèàëîã ñ âñè÷êè ó÷àñòíèöè è òÿõíîòî ó÷àñòèå â ïðîöåñèòå. Ðàçâèòèå íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî. êîÿòî ñå èçðàçÿâà ÷ðåç êðèçàòà âúâ âñè÷êè ñôåðè. êîéòî å âîäåù. Åëåìåíòèòå íà àíîìè÷íîòî ïîâåäåíèå ñà: Ñòåðåîòèïíî ïîâåäåíèå (íàñëåäåíè ôîðìè íà ïîâåäåíèå). Ìîðàëíî ëåãèòèìèðàíå íà åëèòà (ôîðìèðàíå íà íàöèîíàëíîîòãîâîðåí êàïèòàë). Êàòî ÷å ëè ïàê ñàìî âúíøíàòà ïðèíóäà (òîçè ïúò îò ÅÑ è ÍÀÒÎ) å â ñúñòîÿíèå äà ñå ïðîòèâîïîñòàâè íà ñúõðàíèëîòî ñå òîòàëèòàðíî íàñëåäñòâî ó íàñ è äà ïîëîæè îñíîâàòà íà ìîäåðíîòî îáùåñòâî. Îáîáùåíèÿò àíàëèç ïîêàçâà. ïîëèòè÷åñêè. ñîöèàëíî-èêîíîìè÷åñêè è êóëòóðíè. ÷å ðåôîðìàòà â ðàçëè÷íèòå ñôåðè ó íàñ å â ðàçëè÷íè ôàçè. áåç àäåêâàòíà ïîëèòè÷åñêà è èêîíîìè÷åñêà áàçà). Àãðåñèÿ. ÷å ïðåëîìåí ìîìåíò çà ðåôîðìàòà ó íàñ å ïîêàíàòà íè çà ÷ëåíñòâî â ÍÀÒÎ. Ïî. Ïðè÷èíèòå çà êðèçàòà è íåçàâúðøåíàòà ðåôîðìà ó íàñ ñà èñòîðè÷åñêè. Äàëè ùå áúäå êúì äåìîêðàòèçàöèÿ (ðàçñëîÿâàíåòî ìó) èëè êúì âòâúðäÿâàíåòî ìó (êîíñîëèäàöèÿ).

÷å íåìàòåðèàëíèòå ôàêòîðè ñà äàëå÷ ïîóñòîé÷èâè âúâ âðåìåòî îò ìàòåðèàëíèòå. Ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî äíåñ å ìîäíà òåìà. Òîâà îáùåñòâî ñå õàðàêòåðèçèðà ñ ãðàæäàíè. (ñïîðåä Ë. Íàñëåäåíàòà êóëòóðà îò âðåìåòî íà ñîöèàëèçìà äàëå÷ íå ñâúðøâà ñ íåãîâèòå ìàòåðèàëíè èçðàæåíèÿ. Ñèëàòà íà êóëòóðíàòà èíåðöèÿ ñå ïðåíåáðåãâà. èçðàçÿâàùè è îòñòîÿâàùè ñâîèòå èíòåðåñè.êúì ñòåðåîòèïíî ïîâåäåíèå è àïàòèÿ). Ðàçáèðà ñå èìà ðèñê îò ïðåëèâàíå íà ÷àñòíèòå â ïóáëè÷íèòå èíòåðåñè. íî òîâà å íåñúùåñòâåíî çà ðàçâèòèåòî íà òîçè ñåêòîð. Äàéìúíä) Ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî ñëåäâà äà ñå ðàçáèðà êàòî ôîðìà íà îðãàíèçèðàíèÿ ñîöèàëåí æèâîò. äîñòèãàùè îáùè öåëè è òúðñåùè îò÷åòíîñò îò äúðæàâàòà è óïðàâëÿâàùèòå. Íîâèòå îáðàçöè íà ïîâåäåíèå ñå ïîÿâÿâàò áàâíî ñúñ ñìÿíàòà íà ïîêîëåíèÿòà.  åäíà ðàçâèòà äåìîêðàöèÿ äúðæàâàòà å èíñòðóìåíò íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî.Àêî âíèìàòåëíî àíàëèçèðàìå ïðåäñòàâåíàòà äåèñòâèòåëíîñò. Îò äðóãà ñòðàíà â ñòðàíè. äîáðîâîëíî è ñàìîïîääúðæàùî ñå. Íàáëþäàâàò ñå è çàêîíîìåðíîñòè. ùå âèäèì âñè÷êè òåçè ôîðìè íà ïîâåäåíèå. Íàøàòà ñòðàíà íå ïðàâè èçêëþ÷åíèå. Çàáàâÿíåòî â ðàçâèòèåòî íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî â Þãîèçòî÷íà Åâðîïà çàáàâÿ è ðàçâèòèåòî íà äåìîêðàöèÿòà â òîçè ðåãèîí. ôîðìèðàù îáùåñòâåíîòî ïîâåäåíèå äíåñ. Ðåàëíîñòòà íè äîêàçâà. îòêîëêîòî ñà áèëè ïðåäâèæäàíèÿòà íà ìíîçèíñòâîòî åêñïåðòè. èäåè è ÷óâñòâà. äåéñòâàùè êîëåêòèâíî â ïóáëè÷íàòà ñôåðà. Åòî çàùî ùå å íóæíî äàëå÷ ïîâå÷å âðåìå çà êîíñîëèäàöèÿòà íà äåìîêðàöèÿòà ó íàñ. Òîçè ïîäõîä (êóëòóðîëîãè÷íèÿ) íè äàâà è îòãîâîð êîãà àíîìèÿòà ùå áúäå ïðåîäîëÿíà. Åäíàòà íà ìàñèòå è äðóãàòà íà óïðàâëÿâàùèòå. Òóê îòíîâî ñìå èçïðàâåíè ïðåä íàñëåäåíàòà äâîéíñòâåíîñò.  ñúùîòî âðåìå òåçè îáùåñòâà áÿõà èçñòðàäàëè (îñúçíàëè) ñâîáîäàòà ñè. íî òî÷íî òÿ ñå ÿâÿâà îñíîâíèÿ ôàêòîð. à ñòàðèòå . àâòîíîìíî îò äúðæàâàòà. çàùîòî å äåôèöèòíî ó íàñ. Ñîöèàëèçìúò áåøå ôîðìèðàë äâå êóëòóðè. êúäåòî ïðåõîäúò å äàëå÷ ïî-óñïåøåí íîâàòà èíñòèòóöèîíàëíà ñðåäà áå äîñòàòú÷íî ñèëíà è óñïÿ äà ìîäåëèðà íîâèòå òèïîâå ïîâåäåíèå è ìèñëåíå (íîâîòî îáùåñòâåíî ñúçíàíèå). Òîâà îçíà÷àâà äà ñå 17 . Ïðîöåñúò íà êîíñîëèäàöèÿ íà äåìîêðàöèÿòà ó íàñ èçïèòâà îñòúð äåôèöèò íà ãðàæäàíñêà êóëòóðà. ñâúðçàíè ñ âúçðàñòòà (ìëàäèòå ñà ïîñêëîííè êúì àãðåñèÿ.  íîâèòå óñëîâèÿ òåçè êóëòóðè ñëåäâà äà ïðåëèâàò åäíà â äðóãà â ðàìêèòå íà ãðàæäàíñêàòà êóëòóðà íà íîâîòî îáùåñòâî. Ðîëÿòà íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî çà ñòàáèëíîñòòà íà äåìîêðàöèÿòà ñå èçðàçÿâà íàé-âå÷å â ïóáëè÷íàòà ñôåðà è ïîñðåäíè÷åñòâîòî ìåæäó ãðàæäàíèòå è äúðæàâàòà. ðàçìåíÿùè èíôîðìàöèÿ. íî ñâúçàíî ñ íåÿ ÷ðåç ïðàâîâèÿ ðåä.

Íåïîäãîòâåíàòà èíòåëèãåíöèÿ (áåç èñòîðè÷åñêè îïèò) íå óñïÿ äà ñå íàëîæè êàòî ôàêòîð íà ðåôîðìàòà. 18 . íî íè å òâúðäå òðóäíî ÿñíî è òî÷íî äà êàæåì êàêâî èñêàìå! (Ïîëèòè÷åñêèòå ïðîìåíè ó íàñ ñòàâàò íå òîëêîâà. Äíåñ íèå çíàåì êàêâî íå èñêàìå. Òÿ áå òâúðäå îòêúñíàòà îò ìàñèòå è íå ìîæà äà ñå íàëîæè êàòî àâòîðèòåò. ìàòåðèàëíî îñèãóðÿâàíå è ãðèæà çà äåöàòà) è èçáÿãâàíåòî íà ëè÷íàòà îòãîâîðíîñò. Ñúçäàëàòà ñå àíîðìàëíà ñèòóàöèÿ â ðàçâèòèåòî íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî îñòàâÿ õîðàòà áåç íðàâñòâåíè îðèåíòèðè è âîäè äî ëèïñàòà íà îðèåíòàöèÿ çà äîáðî è çëî. Ìàñîâàòà êóëòóðà ó íàñ ñå îòëè÷àâà ñ ïðîñòîòà íà îñíîâíèòå ïîëîæåíèÿ è ñâåæäàíåòî èì äî ïîñðåäñòâåíîñò íà âèñøèòå èäåàëè (ñâåäåíè äî êàðèåðàòà. Ñàìîòî îáùåñòâåíî ìíåíèå íå âëèÿå çíà÷èìî âúðõó îáùåñòâåíèÿ æèâîò. Ëèïñàòà íà ðåôîðìàòîðñêè íàñòðîåíà èíòåëèãåíöèÿ ñå îêàçà ôàòàëíà çà ïðåõîäà. ÷å çàòÿãàíåòî íà êîëàíèòå å äî ñêúñâàíå. Òóê íå å ôàòàëíà êðèçàòà íà ñòàðèòå öåííîñòè. íàðîäúò çàòâîðåí â òåñíèÿ ñè êðúã íà ñâîåòî äðåáíîñîáñòâåíè÷åñêî ìèñëåíå ãî ïðèåìà ñ ïðèìèðåíèå.ñáëèæàò ìàñîâàòà è åëèòàðíàòà êóëòóðà. à ëèïñàòà íà íîâè. åëèòàðíàòà êóëòóðà å îòêúñíàòà îò ìàñîâîòî ñúçíàíèå è â îñíîâàòà è ñòîè “Íàðîäúò òðÿáâà äà áúäå óïðàâëÿâàí”. Ïîäàðåíàòà ñâîáîäà è äåìîêðàöèÿòà íå áÿõà äîñòàòú÷íî îöåíåíè îò íàðîäà è êàòî ÷å ëè òîé å ãîòîâ äà ñå îãðàíè÷è â èìåòî íà ïîñðåäñòâåíèòå ñè íóæäè… Òîâà å èçðàç íà ðåãðåñèÿ. Íå íà ïîñëåäíî ìÿñòî òðÿáâà äà îáúðíåì âíèìàíèå è íà íàðîäîïñèõîëîãèÿòà. Õàðàêòåðíà çà Áúëãàðèíà å äðåáíîñîáñòâåíè÷åñêàòà ìó ïñèõèêà. Îò äðóãà ñòðàíà.  íàøèÿò îáùåñòâåí æèâîò ïî÷òè ëèïñâàò îáùåñòâåíîòî îñúæäàíå è îáùåñòâåíîòî îäîáðåíèå.) Çà ñúæàëåíèå ó íàñ îò Îñâîáîæäåíèåòî äî äíåñ èíòåëèãåíöèÿòà íå ìîæà äà áúäå âîäà÷ íà íàðîäà. Âúïðåêè. à êàòî äåëà. çàùîòî åëåêòîðàòúò æåëàå íîâàòà ïîëèòè÷åñêà ñèëà. Ïðîãðåñèâíîòî ðàçâèòèå å â ïîñîêà íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî è ïîñòèãàíåòî íà öåëèòå (â òîâà ÷èñëî çàäîâîëÿâàíå è íà íóæäèòå) ïîñðåäñòâîì äåìîêðàòè÷íàòà ñèñòåìà. Òÿ ïðåäîïðåäåëÿ ñëàáîñòòà íà êîëåêòèâíèòå èçÿâè (çàùèòàòà íà îáùèòå áëàãà) è ÿðîñòíàòà çàùèòà íà ñâîåòî (ñîáñòâåíîñòòà). Òîâà ïðåäîïðåäåëè è òðàíñôåðà íà ñòàðèòå öåííîñòè â íîâàòà ñðåäà è òÿõíîòî äîìèíèðàíå â îáùåñòâåíîòî ñúçíàíèå. à íå ÷ðåç îòêàç îò äåìîêðàöèÿ. à çàùîòî íå æåëàå ñòàðèòå óïðàâëÿâàùè è òî íå òîëêîâà êàòî èäåîëîãèÿ. Òîçè âàêóóì âîäè äî äåçîðãàíèçàöèÿ íà îáùåñòâåíîòî ñúçíàíèå è çàãóáà íà èäåíòè÷íîñò. Äóõúò íà îòðèöàíèå å îáõâàíàë îáùåñòâîòî.

Áåçìåòåæíîòî åæåäíåâèå îò âðåìåòî íà ñîöèàëèçìà îòäàâíà å îòìèíàëî. Êóëòóðíèÿò øîê äîâåäå äî âàêóóì â öåííîñòíàòà ñèñòåìà íà õîðàòà è òîâà íå ïîäìèíà è êóëòóðíèòå äåéöè. ÷å èäåîëîãèÿòà íå å ðåøåíèå íà ïðîáëåìèòå ìó è òúðñè íà÷èíè ðåàëíî äà ïðîìåíè ñâîåòî áèòèå.í. Îò äðóãà ñòðàíà Áúëãàðèíúò òúðñè ôîðìè çà ñâîåòî îöåëÿâàíå èçâúí íîðìèòå (íîðìàëíîòî). Ïåðèîäè÷íî ñå îðãàíèçèðàò îáñúæäàíèÿ. Òîâà å æèâîòúò â ñòðàíà â ïðåõîä. êîÿòî å îáõâàíàòà îò âîëÿòà äà äîãîíè ðàçâèòèòå ñòðàíè. Çà ñúæàëåíèå îáà÷å äîáðèòå íàìåðåíèÿ íå ìîæàõà äà îòèäàò ìíîãî ïîäàëå÷ îò ëèñòîâåòå õàðòèÿ.  êîíòåêñòà íà íàñëåäåíàòà êóëòóðà (íà ñîöèàëèçìà) íàé-òðóäíî ñå ïðîìåíÿò íàãëàñèòå (îòíîøåíèåòî) êúì íîâàòà ñðåäà. ïèøàò ñå äîêëàäè. Ïñèõîëîãèÿòà íà äíåøíèÿ Áúëãàðèí å ôîðìèðàíà âúâ âèñîêà ñòåïåí îò ñòèëà íà íåãîâèÿ æèâîò. ñòðàòåãèè è ò. Ñ ïðèåìàíåòî íà “Çàêîí çà çàêðèëà è ðàçâèòèå íà êóëòóðàòà” êóëòóðàòà áå ïîñòàâåíà â êðúãà íà íàöèîíàëíèòå èíòåðåñè è áÿõà î÷åðòàíè îñíîâíèòå ïðèíöèïè íà íîâàòà êóëòóðíà ïîëèòèêà. Ñòðàíà. òîé èìà áåçïîãðåøíà ïðåäñòàâà çà ñâîèòå ïîñðåäñòâåíè íóæäè.  êîíòåêñòà íà òàçè ïñèõîëîãèÿ òîâà å íîðìàëíàòà ìó ëîãèêà. Êóëòóðíàòà ðåôîðìà ó íàñ çàïî÷íà íàé-òðóäíî è ïðîòè÷à òâúðäå ìú÷èòåëíî. Ñòðàíà. íî íÿìà äîñòàòú÷íè âúçìîæíîñòè çà ðàçâèòèå. Ìàêàð è âèñøèòå ìó öåííîñòè (îò âðåìåòî íà ñîöèàëèçìà) äà ñà ñðóòåíè. êîíöåïöèè. Âúçìîæíîñò çà öÿëîñòíî îñúçíàâàíå íà öåííîñòèòå ïðåäëàãà íàöèîíàëíàòà èäåÿ. Öåííîñòíàòà êðèçà ñòîè â îñíîâàòà íà òðóäíèÿ ïðåõîä âúâ âñè÷êè ñôåðè ó íàñ âêëþ÷èòåëíî è â êóëòóðíàòà. Äî ìîìåíòà íîâàòà êóëòóðíà ïîëèòèêà âñå îùå å ïðåäèìíî â ñôåðàòà íà 19 . êîÿòî ñå íàìèðà ïîä íåïðåêúñíàòî âëèÿíèå íà ðàçëè÷íè êóëòóðè. Ñëåä êàòî ðàçãëåäàõìå îñíîâíèòå ïðîáëåìè íà ïðåõîäà ó íàñ è ïîðîäèëèòå ãè ïðè÷èíè. Ìàêàð è òðóäíî âñå ïàê òå÷å îáùåñòâåí äåáàò çà ðåôîðìàòà â êóëòóðíàòà ñôåðà è íîâàòà êóëòóðíà ïîëèòèêà. å ðåä äà îáúðíåì ïîãëåä êîíêðåòíî êúì êóëòóðàòà è â ÷àñòíîñò êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêîòî íè íàñëåäñòâî. êîÿòî ñðàâíèòåëíî áúðçî ñå ïðèîáùàâà êúì íîâèòå öåííîñòè. Äúëáîêî â ñåáå ñè Áúëãàðèíúò âèíàãè å îñúçíàâàë.  òàçè ïîñîêà èäåîëîãèÿòà âñå ïîâå÷å îòñòúïâà íà ïðàãìàòèçìà. Ñòðàíà.Áúëãàðèíúò å ñêëîíåí äà îòäàäå òðóäíîñòèòå íà èäåîëèãè÷åñêà ãðåøêà è äà îòðå÷å ïðîìÿíàòà.  òàçè ïîñîêà ñúùåñòâóâà è åñòåñòâåí ïîòåíöèàë çà êîíñîëèäàöèÿ è îñìèñëÿíå íà áúäåùîòî ðàçâèòèå.

äèñêóñèèòå. çà äà îñèãóðÿâàò òå òÿõíîòî ñúùåñòâóâàíå? 20 . Íîâèòå èêîíîìè÷åñêè è îáùåñòâåíè îòíîøåíèÿ ñå ðàçâèâàò àíàðõè÷íî áåç àäåêâàòíà ðåãëàìåíòàöèÿ. Òóê ðåôîðìà âñå îùå ëèïñâà è ïðîáëåìèòå ñà íàé-îñòðè. ßâíî ëèïñàòà íà ñðåäñòâà íÿìà äà áúäå ðåøåíà îò ñòðàíà íà äúðæàâàòà è å êðàéíî âðåìå ó òóê äà ñå äàäå ïîëå çà èçÿâà íà íîâèòå èêîíîìè÷åñêè è îáùåñòâåíè îòíîøåíèÿ. ïëîä íà ïîñëåäíèòå ìíîãîáðîéíè íàó÷íè îòêðèòèÿ. ñàìî â ïîëåçðåíèåòî íà öåíòðàëíàòà è ìåñòíà äúðæàâíà âëàñò. Ïðîòèâîðå÷èÿòà ìåæäó ÀÈÌ è ÍÈÏÊ è ÍÖÌÃÈÈ è ìóçåèòå. ÷å èìà ìóçåè îò íàöèîíàëíî çíà÷åíèå. êîåòî ïîçâîëÿâà âåãåòèðàíå íà íàñëåäåíàòà ñèñòåìà. Íàëèöå å íåñúîòâåòñòâèå íà íàñëåäåíàòà íîðìàòèâíà áàçà ñ íîâàòà ðåàëíîñò. Åòî êàêâî ÷åòåì â äîêëàäà íà ÑÅ çà êóëòóðíàòà ïîëèòèêà ó íàñ: “Äðóãè ñåêòîðè êàòî ìóçåèòå è êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî ñà îñòàíàëè íåïðèêîñíîâåíè è èçöÿëî îòêúñíàòè îò ïàçàðíèòå òåíäåíöèè. Íå òîëêîâà ôàòàëíà å ëèïñàòà íà ïàðè. èçñëåäâàíåòî è ïîïóëÿðèçèðàíåòî íà ÊÈÍ. Âñè÷êè òå åäíàêâî ëè çàñëóæàâàò äà áúäàò èçäúðæàíè? Íå áèõà ëè ìîãëè íÿêîè îò òÿõ äà ñå ïðåõâúðëÿò íà äîáðîâîëíè îðãàíèçàöèè. Ñâèäåòåëè ñìå íà íåâèæäàíî ðàçãðàáâàíå íà ÊÈÍ íà âñè÷êè íèâà. Âñåîáùîòî îïðàâäàíèå å ëèïñàòà íà ïàðè… Ðåôîðìàòà è òóê áóêñóâà íà îíîâà íèâî. ïîðàäè êîåòî òÿ îñòàâà ñàìî íà êíèãà. îïàçâàíåòî. êàêòî è ìåæäó ìóçåèòå è ÍÈÌ âñå ïîâå÷å ñå èçîñòðÿò. à èìà è ñ ìåñòíî è äîðè ñ ïî-íèñêà ñòåïåí íà çíà÷èìîñò ìóçåè.  ðàçêîïàíèòå íàâðåä ìîãèëè äíåñ å òðóäíî äà ðàçëè÷èì êîè ñà äåëî íà èìàíÿðè è êîè íà àðõåîëîçè. ïðîãðàìèòå è ñòðàòåãèèòå. Êðàéíî âðåìå å ÷àñòíàòà ñîáñòâåíîñò è ÷àñòíàòà èíèöèàòèâà äà çàåìàò ïîëàãàùîòî èì ñå ìÿñòî è äà çàðàáîòÿò â ïîëçà íà îáùåñòâîòî è â òàçè ñôåðà.  ñôåðàòà íà êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî ñèòóàöèÿòà å íàé-òðàãè÷íà. Êëàñè÷åñêîòî îïðàâäàíèå “íÿìà ïàðè” âå÷å íå âúðâè. äîêëàäèòå. Òîâà ëè å åäèíñòâåíîòî ðåøåíèå? Íå ñúùåñòâóâàò ëè äðóãè íà÷èíè çà ìåíèäæìúíò íà ìóçåèòå è íà êóëòóðíîòî íàñëåäñòâîòî? Âñè÷êè ìóçåè â ñòðàíàòà ëè ñà îò åäíî è ñúùî çíà÷åíèå? Íå ñúùåñòâóâà ëè éåðàðõèÿ â òÿõíàòà çíà÷èìîñò? ßñíî å. Íàðåä ñ ðàçðàñòíàëîòî ñå èìàíÿðñòâî ñìå ñâèäåòåëè íà ìíîæåñòâî çëîóïîòðåáè â ñèñòåìàòà ïî èçäèðâàíåòî. Òîâà âîäè äî óïàäúêúò íà ïîñëåäíàòà è ïîñòåïåííîòî ïîãóáâàíå íà êóëòóðàòà. äðóãè ñà ñ ðåãèîíàëíî çíà÷åíèå. êîëêîòî öåííîñòíàòà êðèçà è ëèïñàòà íà íîâè èäåè. Íàðåä ñ èçïîòðîøåíèòå îò èìàíÿðè ïàìåòíèöè âèæäàìå è ðóøàùèòå ñå ãðîáíèöè. à äåëàòà ïî÷òè ëèïñâàò.

 òîçè ñìèñúë ïîäîáíè èäåè íîñÿò äóõà íà ïàçàðíèòå îòíîøåíèÿ è â ñúùîòî âðåìå ñà ïî-åôåêòèâåí íà÷èí çà ìåíèäæìúíò íà êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî. Òîâà å òàêà. àäìèíèñòðàòèâíàòà. îáùåñòâåíè è ìåæäóíàðîäíè îòíîøåíèÿ. ÷å êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî ïðîñòî ùå ñå ïðåõâúðëè êúì ïàçàðà.  òàçè ñèòóàöèÿ å ìíîãî ïî-ëåñíî äà îòðå÷åì îíîâà. ÷å ðåôîðìàòà òðÿáâà äà áúäå â ïîñîêà íà îùå ïîñèëíè ðåñòðèêöèè è ñàíêöèè.Íå áèõà ëè ìîãëè íÿêîè îò òÿõ. äîðè äà áúäàò çàêðèòè? Öÿëîòî ëè êóëòóðíî íàñëåäñòâî å àíãàæèìåíò íà äúðæàâàòà? Òðÿáâà ëè òî èçöÿëî äà áúäå ñîáñòâåíîñò íà äúðæàâàòà?  ìíîãî ñòðàíè ãîëÿìà ÷àñò îò êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî ñå ïðèòåæàâà è ñòîïàíèñâà îò ÷àñòíè ëèöà. Ïî-ñêîðî èìà ñàìî ìîíîëîçè îò ñòðàíà íà êîíñåðâàòîðèòå è ðåôîðìàòîðèòå. Íå ñëó÷àéíî íàé-ãîëÿì ïðîáëåì çà çàòâàðÿíå íà ãëàâà “Ìèòíèöè” ñå îêàçà ëèïñàòà íà ñèíõðîíèçàöèÿ íà ðåæèìà çà äâèæåíèå íà êóëòóðíèòå öåííîñòè ñ òîçè íà Ååâðîïåéñêèÿ ñúþç. “Ôàêòîðèòå”. äîìèíèðàùè â äíåøíîòî ðàçâèòèå ó íàñ (êîèòî âå÷å ñïîìåíàõìå) îáà÷å ñè èìàò ñâîè öåëè è íåîòêëîííî ãè ñëåäâàò. íÿêîè îáåêòè îò êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî äà ñå ïðåõâúðëÿò íà ÷àñòíè ëèöà. Êîëåêòèâíèòå óñèëèÿ íà òåçè õîðà ùå çàïàçÿò êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî êàòî öåííîñò íà âñè÷êè áúëãàðè. Íå ìîæàõìå äà ðàçáåðåì äàëè â ìîìåíòà èçîáùî òåêàò íÿêàêâè äåáàòè ïî òåçè ïðîáëåìè. Ïúðâèòå òâúðäÿò. à âòîðèòå. Íå ìîãàò ëè. êîåòî íå èñêàìå è òâúðäå òðóäíî äà ïîñî÷èì êàêâî èñêàìå. Òå ñå âúçïîëçâàò îò öåííîñòíàòà êðèçà è ìíîãî ëîâêî ïðîêàðâàò èíòåðåñèòå ñè â 21 . Ñòàâàùîòî ó íàñ è â òàçè ñôåðà å ñâúðçàíî ñ êóëòóðíèÿ øîê è êðèçàòà â öåííîñòíàòà ñèñòåìà íà îáùåñòâîòî. Âàæíî å äà èçÿñíèì. ðàçáèðà ñå. Ïîêàçàòåëíî å. ÷å âñè÷êè ïðåäëîæåíè äî ìîìåíòà ïðîåêòè çà çàêîíè â îáëàñòòà íà êóëòóðíîòà íàñëåäñòâî áèâàò òîòàëíî îòðè÷àíè è â ñúùîòî âðåìå îñòàâàò áåç àëòåðíàòèâà. à ÷å ùå äîéäàò íîâè õîðà ñ ïîâå÷å ïîçíàíèå çà ïîëîæèòåëíèòå è îòðèöàòåëíè õàðàêòåðèñòèêè íà ïàçàðà. êîèòî ñà áåç îñîáåíà çíà÷èìîñò. ÷å êîíñåðâàòîðèòå è ðåôîðìàòîðèòå ñà íà âñè÷êè íèâà íà ïîëèòè÷åñêàòà. àñîöèàöèè èëè äðóãè ãðàæäàíñêè îðãàíèçàöèè? Òåçè èäåè íå îçíà÷àâàò. ïðè ñòðîãî îïðåäåëåíè óñëîâèÿ. îáùåñòâåíàòà è íàó÷íàòà ñèñòåìè. çàùîòî äî ìîìåíòà íÿìà êîíñîëèäàöèÿ íà öåííîñòèòå ó íàñ. Òî÷íî òîâà ñå ñëó÷âà âñåêè äåí îêîëî íàñ. ÷å ðåôîðìàòà òðÿáâà äà áúäå â ïîñîêà íà ëèáåðàëèçàöèÿòà â êîíòåêñòà íà íîâèòå ïîëèòè÷åñêè. ôîíäàöèè. ñëåäîâàòåëíî. Âñå îùå íå å ÿñíî êàêâî èñêàò Áúëãàðèòå.” Çà ñúæàëåíèå â òàçè ñôåðà êàòî ÷å ëè íÿìà è äåáàòè. Åòî êàê äèàìåòðàëíî ïðîòèâîïîëîæíèòå ïîçèöèè òóê ñå îêàçàõà ôàòàëíè è äîñåãà îáùåñòâåí äåáàò çà ðàçâèòèåòî íà ÊÈÍ ó íàñ íÿìà.

Òîâà âàæè îñîáåíî ñèëíî. ÷å äî ìîìåíòà íÿìà êîíñîëèäàöèÿ ïî îñíîâíèòå ïðèíöèïè è öåëè íà ðåôîðìàòà â ñôåðàòà íà ÊÈÍ ó íàñ ãîâîðè åäíîçíà÷íî çà êðèçàòà â öåííîñòèòå è ëèïñàòà íà èäåè. íî çàñåãà íå ìîãàò äà áúäàò íàäìîãíàòè â ïîçèòèâíà ïîñîêà.  ïîñëåäíî âðåìå â ïðîòè÷àíåòî íà êóëòóðíèÿ äåáàò âñå ïîâå÷å âèæäàìå ïðîÿâèòå íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî. Ïúðâàòà ñèëíà ïðîÿâà íà ãðàæäàíñêà ïîçèöèÿ è îáùåñòâåíî îòíîøåíèå áå êîíñîëèäàöèÿòà íà íåïðàâèòåëñòâåíèòå îðãàíèçàöèè ïðîòèâ ïðåäëîæåíèÿ (ïðåç 2002ã. Âñå ïîâå÷å îòðè÷àíåòî çàïî÷âà äà áúäå ñàìî ïðåäãîâîð êúì îíîâà. Çà ñúæàëåíèå òàçè êîíñîëèäàöèÿ áå ñàìî íåãàòèâíà. (Èçêëþ÷åíèå ïðàâè àëòåðíàòèâíèÿ ïðîåêò íà “Çàêîí çà ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà” ïðåäëîæåí îò Àñîöèàöèÿ ÀÐÕÅÀ).) îò ïðàâèòåëñòâîòî ïðîåêò íà “Çàêîí çà ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà”. Òîâà ìîæå äà íàíåñå íåïîïðàâèìè ïîðàæåíèÿ íà íàöèîíàëíàòà è êóëòóðíàòà èäåíòè÷íîñò. Òîé ñòîè â îñíîâàòà íà 22 .ñúçäàëèÿ ñå âàêóóì. Ñòðàíèòå â êðèçà ÷åñòî îòäåëÿò îñîáåíî âíèìàíèå íà ìèíàëîòî ñè è íåãîâèòå ïàìåòíèöè. Äðóãàòà êðàéíà ôîðìà íà îòíîøåíèåòî êúì ÊÈÍ å íåãîâîòî îòðè÷àíå. Ôåòèøèçèðàíåòî íà ÊÈÍ ìîæå ñèëíî äà îãðàíè÷è áúäåùîòî ðàçâèòèå. Ôàêòúòúò.  òÿõ öàðè ðàçíîãëàñèå äîðè ïî îñíîâíèòå ïðèíöèïíè ìîìåíòè. Îòíîâî âèæäàìå ñàìî îòðèöàíèåòî áåç ïîñëåäâàùî ïðåäëàãàíå íà àëòåðíàòèâè. Òîâà å êðàéíî íî çàêîíîìåðíî ÿâëåíèå. Îïòèìàëíîòî îòíîøåíèå å áàëàíñúò. Äóõîâíîòî îáåäíÿâàíå ïî âðåìå íà êðèçà å ÷åñòî ñðåùàíî ÿâëåíèå. Çà ñúæàëåíèå òåçè ïðîöåñè åäâà ñåãà çàïî÷âàò äà ñå ðàçâèâàò â ñôåðàòà íà êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî.  ìîìåíòà íàáëþäàâàìå êàê íÿêîè ñïåöèàëèñòè âúçäèãàò ÊÈÍ â êóëò è ñà ãîòîâè äà ìó ïîä÷èíÿò îáùåñòâåíîòî ðàçâèòèå. êîãàòî ñå êàñàå çà ñòðàíè â ïðåõîä ñ êðèçà â öåííîñòíàòà ñèñòåìà. Òåçè ïðîòèâîðå÷èÿ áèâàò íàäìîãâàíè â îòðèöàíèåòî è íåãàòèâèçìà.  äðóãè ñëó÷àè îáà÷å òî ñòîè â îñíîâàòà íà îùå ïî-ãîëÿì ðåãðåñ. Òîâà âàæè îñîáåíî ñèëíî çà òâîð÷åñêèòå ñúþçè (ìàñîâèòå îðãàíèçàöèè).  òàêèâà ñëó÷àè îò êóëòóðíèòå öåííîñòè ñå âúçïîëçâàò ïðàãìàòè÷íè âúòðåøíè è/èëè âúíøíè ñèëè. êîåòî ñå ïðåäëàãà èëè èñêà. Õàðàêòåðíî çà î÷åðòàëàòà ñå ñèòóàöèÿ ñà âúòðåøíèòå ïðîòèâîðå÷èÿ â îáùåñòâîòî è â ÷àñòíîñò íåïðàâèòåëñòâåíèòå îðãàíèçàöèè. Êóëòóðíàòà ñôåðà ñå îêàçà áëàãîäàòíà ïî÷âà çà íåãîâîòî ôîðìèðàíå è ðàçâèòèå. à êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî ñå ïðåâðúùà â ñòîêà. Òå òúðñÿò â íåãî èëè îïîðà è ðåøåíèÿ íà ïðîáëåìèòå ñè èëè ïðè÷èíèòå çà ñâîåòî íåùàñòèå. Ïîíÿêîãà â òàêèâà ìîìåíòè êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêîòî íàñëåäñòâî ïðèäîáèâà äàëå÷ ïî-âàæíî çíà÷åíèå è çàñòàâà â îñíîâàòà íà âúçðàæäàíåòî íà íàöèÿòà è áúäåùèÿ è íàïðåäúê.

Òî å äèíàìè÷íà ñèñòåìà. êîÿòî ïúê ñå ðàçâèâà â ïðèðîäàòà. Íèå ñúæàëÿâàìå. íàöèîíàëíîòî è ãëîáàëíîòî.ñúõðàíÿâàíåòî íà âñÿêà îáîñîáåíîñò è óñòîé÷èâîòî è ðàçâèòèå.â ðàìêèòå íà ÞÍÅÑÊÎ. ÷å ìíîãîêðàòíèòå íè ïðèçèâè êúì ðàçëè÷íè íåïðàâèòåëñòâåíè îðãàíèçàöèè çà ïðèíöèïíà êîíñîëèäàöèÿ ïî èìïåðàòèâèòå íà ðåôîðìàòà â ñôåðàòà íà ÊÈÍ è íåãîâîòî áúäåùî ðàçâèòèå îñòàíàõà íåðàçáðàíè. Àêî îáúðíåì ïîãëåä êúì ðàçâèòèòå ñòðàíè ùå âèäèì. êîÿòî ñå ôîðìèðà è ðàçâèâà â ðàìêèòå íà îáùåñòâîòî. êàêòî è ñ öåëèòå è ïðèîðèòåòèòå ñè â ñôåðàòà íà ÊÈÍ. Çà îïòèìàëíîòî ïðîòè÷àíå íà òîçè ïðîöåñ òîé òðÿáâà äà ïðîòè÷à â äîñåã 23 . ôîðìèðàù áàëàíñà å îáùåñòâåíîòî ñúçíàíèå. Îò òóê íàñåòíå âñè÷êî ïîñëåäâàùî âå÷å å âúïðîñ íà äèñêóñèÿ è êîíêóðåíöèÿ ìåæäó ðàçëè÷íèòå èäåè ïî îòíîøåíèå íà êîíêðåòèêàòà. Ïðèîðèòåòúò çà òÿõ ðàçáèðà ñå å áúäåùåòî. ÷å òå ñà íàìåðèëè íóæíèÿ áàëàíñ ìåæäó êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî è ñúâðåìåííàòà êóëòóðà â êîíòåêñòà íà ñâîåòî áúäåùî ðàçâèòèå. Òîâà íàëîæè äà ìîáèëèçèðàìå ñîáñòâåíèòå ñè ñèëè è äà ðàçðàáîòèì ïðåäëîæåíèòå íà âàøåòî âíèìàíèå “Îñíîâíè íàñîêè” íà “Ñòðàòåãèÿ çà îïàçâàíå è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå íà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêîòî íàñëåäñòâî â Ðåïóáëèêà Áúëãàðèÿ”. îïàçâàíåòî. Îñíîâíèÿ ôàêòîð. à ìèíàëîòî ñå ðàçãëåæäà â ñâåòëèíàòà íà ðàçâèòèåòî. ðåøàâàùè ñà êàêòî âúòðåøíîîáùåñòâåíèÿ áàëàíñ. îáùåñòâåíîòî è ÷àñòíîòî. ïîïóëÿðèçèðàíåòî è ðàçïðîñòðàíåíèåòî íà êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî ñà â Åâðîïåéñêè (ÑÅ è ÅÑ) è ñâåòîâåí êîíòåêñò (ÎÎÍ è ÞÍÅÑÊÎ). ÑÂÅÒÚÒ ×îâå÷åñòâîòî ñúùåñòâóâà â ñîáñòâåíàòà ñè îáùåñòâåíà ñðåäà.â ðàìêèòå íà Åâðîïåéñêèÿ Ñúþç (ÅÑ) è Ñúâåòà çà Åâðîïà (ÑÅ) è êàòî òàêîâà ñúñ ñâåòîâíî çíà÷åíèå . òàêà è îáùåñòâåíî-åêîëîãè÷íèÿ (îáùåñòâî-îêîëíà ñðåäà) áàëàíñ.  òÿõ ñìå çàëîæèëè áàëàíñúò ìåæäó ìèíàëîòî è áúäåùåòî. ÷å íàøàòà àñîöèàöèÿ è â ÷àñòíîñò ðàáîòåùèÿ ïî òîçè äîêóìåíò åêèï íÿìàò ïðîáëåìè ñ öåííîñòíàòà ñè ñèñòåìà. Òóê òðÿáâà äà ñå ðàçãðàíè÷èì îò ñòàâàùîòî è äà êàæåì ñïîêîéíî. Íèå ñìå íîâà ñòðóêòóðà è ïðèíöèïíàòà êîíñîëèäàöèÿ å ñúùíîñòíà ÷åðòà íà íàøàòà àñîöèàöèÿ. Íàøåòî êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêî íàñëåäñòâî. ñëåäâà äà ñå ðàçãëåæäà êàòî òàêîâà ñ åâðîïåéñêî çíà÷åíèå . Çà äà áúäå óñòîé÷èâî òîâà ðàçâèòèå. ÊÈÍ .ÑÚÂÐÅÌÅÍÍÈ ÒÅÍÄÅÍÖÈÈ Ñúâðåìåííèòå òåíäåíöèè â èçäèðâàíåòî.

Äàëè îáà÷å â êðàéíà ñìåòêà ùå ñå ïîëó÷è åäèí óíèâåðñàëåí ñâÿò ñ åäíà óíèâåðñàëíà êóëòóðà? Íåñúìíåíî âðåìåòî ùå ïîêàæå. Ðåøàâàù ôàêòîð çà âúçïðèåìàíåòî íà òîâà íàñëåäñòâî è ôîðìèðàíåòî íà îáùåñòâåíîòî ñúçíàíèå å öåííîñòíàòà ñèñòåìà íà îáùåñòâîòî. àêî èñêàìå ðåçóëòàòúò äà å êóëòóðà. òî ñëåäâà ïúðâî äà ñúùåñòâóâà. êîåòî ïúê ñúçäàâà ðèñêîâå çà îïàçâàíåòî ìó. Îáùåñòâåíîòî ñúçíàíèå ôîðìèðà áàëàíñà íà ñèòåìàòà îáùåñòâîíàñëåäñòâî. íàðîä èëè íàöèÿ ñà àáñîëþòíè. Òàêà ñëåäâà äà ñå ðàçâèâà è ñâåòîâíàòà êóëòóðà.ñ îêîëíèÿ ñâÿò è âúòðåøíèÿ . çàùîòî ùå çàñòðàøè ñúùåñòâóâàíåòî íà íåùîòî. íàöèîíàëíîòî è îáùíîñòíîòî. Äåèñòâèòåëíî ñàìîòî ÷îâåøêî ðàçâèòèå âêëþ÷âà â ñåáå ñè îïîçíàâàíåòî è îñúçíàâàíåòî íà íåïîçíàòèÿ ñâÿò. ðåãèîíàëíîòî. Îòñåãà îáà÷å ñúäåéêè ïî äîñåãàøíîòî ðàçâèòèå ìîæåì ñïîêîéíî äà êàæåì. Ïîñëåäíîòî îáõâàùà íàøèòå ïðåäñòàâè çà ñâåòà. ÷å ïðèðîäíîòî è êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî ñëåäâà äà ñå ïîëçâàò çà óäîâëåòâîðÿâàíå íà ñîöèîêóëòóðíèòå ïîòðåáíîñòè íà îáùåñòâîòî. Îáùåñòâåíèòå íàãëàñè (öåííîñòíàòà ñèñòåìà) ñà ñëåäñòâèå îò îáùåñòâåíîòî ñúçíàíèå.êóëòóðíî è ïðèðîäíî. Îáùåñòâåíîòî ñúçíàíèå ñòîè â îñíîâàòà íà îáùåñòâåíîòî ïîâåäåíèå. 24 . Òàçè ïðîìÿíàòà îáà÷å å â ñèíõðîí ñ áàëàíñà òàêà. òå âñå ïî-ñèëíî ñè âçàèìîäåéñòâàò. Äíåøíàòà êóëòóðà ñå èçãðàæäà â êîíòåêñòà íà âñåìèðíîòî. çà äà ñå ðàçâèâà òî (íåùîòî).â ñàìîòî íåùî). å íóæíî äà ñå ïðîìåíÿ. à íà ïðîöåñ. ÃËÎÁÀËÈÇÀÖÈßÒÀ Ïîâäèãàíåòî íà âúïðîñà çà ñâåòîâíàòà êóëòóðà íå îçíà÷àâà äà íàìåðèì ñå÷åíèåòî ìåæäó ãëîáàëèçàöèÿòà è íàöèîíàëíèòå èäåíòè÷íîñòè. Ìàêàð íàöèîíàëíèòå êóëòóðè âñå îùå äà îñòàâàò çàêîòâåíè â íàöèîíàëíàòà èäåíòè÷íîñò.ñ íàñëåäñòâîòî íà ÷îâå÷åñòâîòî . ÷å âñè÷êè êðàéíè îöåíêè èçëèçàò íåâåðíè. Ñâåòîâíàòà êóëòóðà íå å ïëîä íà åäíîêðàòåí àêò. ÷å òðàäèöèîííèòå ñõâàùàíèÿ çà èäåíòè÷íîñò. ÷å äà íå ãî íàðóøàâà ñúùíîñòíî. Áàçà çà ñúùåñòâóâàíåòî å áàëàíñúò (âúíøíèÿ . Òå ïúê ñå ôîðìèðàò âñëåäñòâèå íà èíôîðìàöèîííèÿ îáìåí ÷èéòî ïðåäìåò ñå ÿâÿâà íàñëåäñòâîòî íà îáùåñòâîòî. çà äà áúäå óñòîé÷èâî ðàçâèòèåòî íà ñèñòåìàòà. Äíåñ íèêîé íå âÿðâà. Îò äðóãà ñòðàíà. Çà äà ñå ðàçâèâà íåùî. Òóê îòíîâî òðÿáâà äà ñå ïîñòèãíå áàëàíñ. Îò êàçàíîòî ñëåäâà. Ïîñòåïåííîòî ðàçâèòèå íà òîçè ïðîöåñ çàäúëáî÷àâà è êóëòóðíîòî âçàèìîäåéñòâèå. Íèêîãà äîñåãà íàøèòå îáùåñòâà íå ñà áèëè èçïðàâåíè ïðåä òîëêîâà ïîâñåìåñòåí ðàçðèâ ñ ìíîãîâåêîâíèòå òðàäèöèè.

êîÿòî ùå çàïàçè è èäåíòè÷íîñòòà íà ïðîèçõîäà ñè. òå ùå ñè îñòàíàò ïðîñòî ñòîêà. êàêâîòî å è ñàìîòî ÷îâå÷åñòâî âñúùíîñò.Òîâà âñå îùå êóëòóðà ëè å? Âúïðîñúò çà òåõíîëîãèçèðàíåòî íà êóëòóðàòà å ñúùåñòâåí. êîåòî áå íàó÷íîòî ïîçíàíèå â èíäóñòðèàëíèòå îáùåñòâà. Íàêðàÿ èäâà è öåíàòà çà ðàçâèòèåòî è äàëè îáùåñòâîòî å ãîòîâî äà ÿ ïëàòè. ÷å íèêîé äîñåãà íå å óñïÿë äà íàëîæè ðàìêà íà ñâåòîâíîòî ðàçâèòèå… Äðóãà ñúâðåìåííà îïàñòíîñò å åëåêòðîííèÿò ôóíäàìåíòàëèçúì. Âúïðîñ íà âðåìå å òîâà äà ñå îñúçíàå îò âñè÷êè è òåìàòà çà íåïðèêîñíîâåíîñòòà íà êóëòóðíàòà èäåíòè÷íîñò äà îòøóìè… Ìÿñòîòî íà êóëòóðàòà â äíåøíîòî èíôîðìàöèîííî îáùåñòâî ìîæå äà áúäå îíîâà. òî òÿ ùå ïðåñòàíå äà áúäå êóëòóðà. Äíåñ ñúâðåìåííèòå êóëòóðíè ñóïåðìàðêåòè áúëâàò òîëêîâà ìíîãî òåõíîëîãè÷íà êóëòóðà. Òóê ñàìî ùå êàæåì. ÞÍÅÑÊÎ ÞÍÅÑÊÎ óñèëåíî ïîëàãà ãðèæè çà îïàçâàíå íà êóëòóðíîòî è ïðèðîäíîòî íàñëåäñòâî íà ïëàíåòàòà íè. ãëîáàëèçàöèÿòà â òîâà ÷èñëî è êóëòóðíàòà íå áèâà äà áúäå íàëàãàíà! Òÿ òðÿáâà äà ñëåäâà åñòåñòâåíèÿ ïðîöåñ íà ðàçâèòèå. Ïðîèçâîäíàòà íà äâå èëè ïîâå÷å êóëòóðè íåñúìíåíî ùå áúäå íîâà êóëòóðà. Çà òîâà äîïðèíàñÿò âñå ïî-çàñèëâàùàòà ñå êîíêóðåíöèÿ è ñâåæäàíåòî íà ÷îâåøêèòå îòíîøåíèÿ äî ïàðè÷íè èçðàæåíèÿ. Ðàçáèðà ñå. êîåòî å õàðàêòåðíî çà ðåàëíàòà êóëòóðà.  êîíòåêñòà íà îïèòèòå äà ñå íàëàãà óíèâåðñàëíà èäåîëîãèÿ ñå ïðàâÿò îïèòè. Òóê ïðîöåñèòå íà èíòåãðàöèÿ è ãëîáàëèçàöèÿ äîâåäîõà äî íÿêîè ïðîòèâîðå÷èÿ. Àêî êëîíèíãèòå íå óñïåÿò äà ïðåäèçâèêàò âçàèìîäåéñòâèåòî. Îò äðóãà ñòðàíà. Îñíîâíèòå öåëè íà òàçè îðãàíèçàöèÿ íà ÎÎÍ âêëþ÷âàò: ïðèíîñ çà ãàðàíòèðàíå íà ìèðà è ñèãóðíîñòòà ÷ðåç ïîîùðÿâàíå íà ñúòðóäíè÷åñòâîòî â îáðàçîâàíèåòî. âñåñòðàííî çà÷èòàíå íà ñïðàâåäëèâîñòòà. êîÿòî ðàçáèðà ñå ùå ñå ôîðìèðà â ñðåäàòà íà êóëòóðíîòî è ïðèðîäíîòî íàñëåäñòâî. ãëîáàëèçàöèÿòà íå ñå îñúçíàâà îò ìíîçèíñòâîòî ïîðàçëè÷íî îò íîâ ñâåòîâåí ðåä. Âñúùíîñò îáà÷å ãëîáàëèçàöèÿòà å åòàï â ðàçâèòèåòî íà ÷îâåøêîòî îáùåñòâî è ñëåäâà îò ñàìîòî ìó ðàçâèòèå.Ãëîáàëèçàöèÿòà â êóëòóðåí àñïåêò ïðåäïîëàãà îáîãàòÿâàíå è ðåçóëòàòúò ïî-ñêîðî ùå áúäå åäèíñòâî íà ìíîãîîáðàçèåòî. îòêîëêîòî åäíà óíèòàðíà êóëòóðà. Çàñèëèõà ñå ïðîÿâèòå ñ íàöèîíàëèñòè÷åí õàðàêòåð (íÿìàìå ïðåäâèä êðàéíèòå òàêèâà). ÷å âúçíèêâà âúïðîñúò . Àêî êëîíèðàíàòà êóëòóðà íå ñå ðàçïðîñòðàíÿâà ïàðàëåëíî ñ âçàèìîâðúçêàòà (îñúçíàâàíåòî). äà ñå íàëàãà è óíèâåðñàëíà êóëòóðà. êóëòóðàòà è êîìóíèêàöèèòå. íàóêàòà. Äà ñå âúçïðèåìà êóëòóðàòà íà îñíîâàòà íà èçêëþ÷âàíåòî îçíà÷àâà äà ñå èçêëþ÷è ñàìàòà êóëòóðà. ïðàâàòà íà ÷îâåêà è îñíîâíèòå ñâîáîäè áåç êàêâàòî è äà 25 . Îò âçàèìîäåéñòâèåòî ñëåäâà íåùî íîâî. Ãëîáàëíîòî îáùåñòâî ùå èìà è ãëîáàëíà öåííîñòíà ñèñòåìà.

à òðÿáâà äà ñëóæè êàòî ôîðóì çà ìåæäóíàðîäåí èíòåëåêòóàëåí îáìåí. Îò äðóãà ñòðàíà ÊÈÍ ñå ðàçãëåæäà êàòî ÷àñò îò ñúâðåìåííàòà êóëòóðíà ñðåäà. Ïúðâàòà å ðàçøèðÿâàíå íà îáõâàòà îò ìàòåðèàëíàòà êúì íåìàòåðèàëíàòà êóëòóðà è îò åëèòàðíàòà êúì ìàñîâàòà.  ñúäúðæàíèåòî íà òîâà ïîíÿòèå íàðåä ñ ìàòåðèàëíèòå öåííîñòè ñà âêëþ÷åíè è íåìàòåðèàëíèòå (äóõîâíîòî íàñëåäñòâî) â ëèöåòî íà ôîëêëîðà. Íàêðàÿ ùå çàâúðøèì ñ öèòàò íà Êîè÷èðî Ìàöóóðà (ãåí. Òàêà ïîä çàùèòà ïîïàäíàõà èñòîðèêî-êóëòóðíèòå òåðèòîðèè. Îðãàíèçàöèÿòà íå ìîæå äà ñå ñâåäå äî îáèêíîâåí êëóá çà èíòåëåêòóàëöè. íàðîäíèòå ïðàçíèöè. îáè÷àèòå. Íà äíåâåí ðåä å âúïðîñúò çà ñúõðàíÿâàíåòî. Òðåòàòà å âïèñâàíåòî íà ÊÈÍ â ñúâðåìåííèÿ æèâîò è àêòèâíàòà ìó ñîöèàëèçàöèÿ ñ îãëåä ðåøàâàíå íà àêòóàëíè ïðîáëåìè íà ñúâðåìåííîñòòà. êàòî îáùî íàñëåäñòâî íà ÷îâå÷åñòâîòî. òåõíîëîãèèòå è äð. íàñúð÷àâàíå íà èíòåëåêòóàëíàòà è òâîð÷åñêàòà äåéíîñò è äð. Òÿ íå ìîæå äà ïðåòåíäèðà äà áúäå íàó÷íà èíñòèòóöèÿ. Òÿ íå å è îïåðàòèâíà àãåíöèÿ. ÞÍÅÑÊÎ ñå ñòðåìè äà ñå ïðåîäîëåå èçêóñòâåíîòî ðàçäåëÿíå íà êóëòóðíàòà ñðåäà îò ïðèðîäíàòà è íà ñúâðåìåííàòà êóëòóðà îò íàñëåäåíàòà. Ñèëíî çàñòúïåíè ñà òåçèòå çà êóëòóðíîòî ìíîãîîáðàçèå è êóëòóðíàòà èäåíòè÷íîñò.  äåéíîñòòà ñè ÞÍÅÑÊÎ ñå ñòðåìè äà äàäå àäåêâàòíî ðåøåíèå çà ìÿñòîòî íà îáùî÷îâåøêèòå öåííîñòè â ïðîöåñèòå è ïðåäèçâèêàòåëñòâàòà íà ãëîáàëèçàöèÿòà. íî è íà öÿëîñòíè êóëòóðíî-ïðèðîäíè êîìïëåêñè. Äíåøíàòà ñúâðåìåííà êóëòóðà íåñúìíåíî å áúäåùîòî êóëòóðíî íàñëåäñòâî. Îñíîâåí àêöåíò â äåéíîñòòà íà ÞÍÅÑÊÎ å îïàçâàíåòî è ðàçâèòèåòî íà öåííîñòèòå (ìàòåðèàëíè è äóõîâíè) ñ óíèâåðñàëíà ñòîéíîñò çà öÿëîòî ÷îâå÷åñòâî.  ñâåòîâåí àñïåêò ÊÈÍ êàòî êîíöåïöèÿ ñå ðàçâèâà â òðè îñíîâíè íàñîêè. îïàçâàíåòî è ðàçâèòèåòî íå ñàìî íà îòäåëíèòå êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêè è ïðèðîäíè îáåêòè.áèëî äèñêðèìèíàöèÿ. Âòîðàòà å ðàçãëåæäàíåòî íà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêèòå îáåêòè â òÿõíàòà åñòåñòâåíà ñðåäà (îêîëíàòà ñðåäà). êóëòóðíèÿò ëàíäøàôò è òðàäèöèîííàòà êóëòóðà. Ñúâðåìåííèòå òåíäåíöèè ñà â ïîñîêà êîìïëåêñíî ðàçãëåæäàíå íà êóëòóðíîòî è ïðèðîäíîòî íàñëåäñòâî. à òðÿáâà äà áäè çà ñâåòîâíàòà 26 . Åêî àñïåêòèòå íà ñúâðåìåííèÿ æèâîò çàïî÷âàò äà ïðèäîáèâàò âñå ïîæèçíåíîâàæíî çíà÷åíèå. Äèðåêòîð íà ÞÍÅÑÊÎ): “ÞÍÅÑÊÎ ïðåäñòàâëÿâà âúëíóâàù êîìïëåêñ. à òðÿáâà äà å â êðàê ñ íàïðåäúêà íà íàóêàòà è äà ÿ ïîîùðÿâà. ÞÍÅÑÊÎ ðàçøèðè è êîíöåïöèÿòà ñè çà êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî.

Òàêà ñå öåëè: 27 . Êàêúâ ùå áúäå åôåêòúò íà íîâèÿ ïîäõîä â êóëòóðíàòà ïîëèòèêà íà Åâðîïà ùå ïîêàæå áúäåùåòî. êîèòî äà ñëóæàò êàòî êàòàëèçàòîð çà íàòðóïâàíåòî íà íîâè ïàðè÷íè ôîíäîâå è òàêà äà ïîêàæå. Åâðîïåéñêàòà êîìèñèÿ ïðåäëàãà çàñèëåíî ñúòðóäíè÷åñòâî ìåæäó äúðæàâèòå-÷ëåíêè íà ÅÑ çà ñúçäàâàíå íà åâðîïåéñêî êóëòóðíî ïðîñòðàíñòâî. íî îòñåãà å ÿñíî.åòèêà çà ìèð. Áåçñïîðíî êóëòóðàòà èìà îãðîìåí ïîòåíöèàë çà èçãðàæäàíåòî íà äåìîêðàòè÷íîòî. Áàçàòà íà òåçè ïðîöåñè ñà ñîëèäðàíîñòòà è âçàèìíîòî ðàçáèðàíå. à âñå ïîâå÷å è îò êóëòóðíîòî ðàâèòèå. ñïðàâåäëèâîñò è ñîëèäàðíîñò ÷ðåç ìåæäóíàðîäíî ñúòðóäíè÷åñòâî â ñôåðàòà íà îáðàçîâàíèåòî. Ðàçâèòèåòî íà èäåÿòà çà åâðîïåéñêàòà èíòåãðàöèÿ äî íåîòäàâíà ñå ðàçãëåæäàøå ïî-ñêîðî êàòî ïîëèòè÷åñêè è èêîíîìè÷åñêè ïðîöåñ. íî ïðîöåñúò íà ðàçâèòèå ñðåùà ïðå÷êè. êóëòóðàòà è êîìóíèêàöèèòå. Êóëòóðàòà äíåñ å âàæåí ôàêòîð íà åâðîïåéñêàòà èíòåãðàöèÿ. Ðàçâèòèåòî íà Åðîïåéñêàòà è Ñâåòîâíàòà îáùíîñò å ïðåäîïðåäåëåíî îò ðàçâèòèåòî íà îáîãàòÿâàùèòå ñå öèâèëèçàöèè. åêîíîìè÷åñêàòà è ïîëèòè÷åñêàòà èíòåãðàöèÿ). Íàêðàÿ ÞÍÅÑÊÎ íå å ôèíàíñîâà èíñòèòóöèÿ. ñîöèàëíîòî åäèíñòâî. à åâðîñòðóêòóðèòå è áúäåùà îáåäèíåíà Åâðîïà. íàóêàòà.  ìîìåíòà ñå òúðñè ïîäõîäÿùàòà ôîðìóëà íà åâðîïåéñêàòà êóëòóðíà ïîëèòèêà. à åâðîïåéöèòå. Íà äíåâåí ðåä å äåáàòúò çà åâðîïåéñêàòà êóëòóðíà èäåíòè÷íîñò. ñîöèàëíîòî è òåðèòîðèàëíîòî åäèíñòâî íà Åâðîïà. Åâðîïåéñêàòà êóëòóðíà èäåíòè÷íîñò å âñúùíîñò ôóíäàìåíòà íà îáåäèíåíèåòî íà õîðàòà. ÷å èäåàëèòå ñå îñúùåñòâÿâàò åäèíñòâåíî ÷ðåç äåéñòâèÿ…” ÅÂÐÎÏÀ Äíåñ ïîä Åâðîïà ñå ðàáèðà íå òîëêîâà ãåîãðàôñêîòî ïîíÿòèå. Íîâèÿò ïîäõîä íà ÅÑ ïî îòíîøåíèå íà êóëòóðàòà å ñëåäñòâèå îò ïðåäèçâèêàòåëñòâàòà íà ãëîáàëèçàöèÿòà (íîâèòå êîìóíèêàöèè. ÷å ãîòîâíîñòòà íà îòäåëíèòå õîðà äà æèâåÿò å ñå ðàçâèâàò çàåäíî å ñú÷åòàíà ñ ðàçáèðàíåòî çà óíèêàëíîñòòà íà äðóãèÿ. Îò ôîðóìà â Ìààñòðèõò íàñàì îáà÷å âñå ïîâå÷å ñå ãîâîðè çà êóëòóðíèòå èçìåðåíèÿ íà èíòåãðàöèÿòà.  êðàéíà ñìåòêà Åâðîïà èñêà äà îáåäèíè íå ïðîñòî äúðæàâè èëè èêîíîìèêè. Âå÷å å ÿñíî. Âñå îùå å ìíîãî ñèëíà íàöèîíàëíàòà äúðæàâà è ñúùåñòâóâà ñòðàõ îò çàãóáà íà ñóâåðåíèòåò è íàöèîíàëíà è êóëòóðíà èäåíòè÷íîñò. ÷å áúäåùåòî íà Îáåäèíåíà Åâðîïà íÿìà äà ñå îïðåäåëÿ åäèíñòâåíî îò èêîíîìè÷åñêîòî ðàçâèòèå è ïîëèòè÷åñêèòå õîäîâå. Íàöèîíàëíèòå èçìåðåíèÿ çàñåãà ñà ïî-ñèëíè îò åâðîïåéñêèòå âúâ âñè÷êè îáëàñòè âêëþ÷èòåëíî è â ñôåðàòà íà êóëòóðàòà. ìàêàð ÷å òðÿáâà äà îñèãóðÿâà ñðåäñòâà.

Ïîïóëÿðèçèðàíå íà êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî. Ïîùðÿâàíå íà äâèæåíèåòî íà òâîðöèòå è ïðîèçâåäåíèÿòà.  íîðìàòèâíèòå äîêóìåíòè íà ÅÑ å çàëåãíàëà “êëàóçàòà çà êóëòóðíà ñúâìåñòèìîñò” â êîíòåêñòà íà íîâîòî îòíîøåíèå êúì êóëòóðàòà. Íàñúð÷àâàíåòî íà ìåöåíàòñòâîòî è ñïîíñîðèðàíåòî íà ìàëêè è ñðåäíè ïðåäïðèÿòèÿ â êóëòóðíàòà ñôåðà. Ïðèíîñ íà êóëòóðàòà â ñîöèàëíîèêîíîìè÷åñêîòî ðàçâèòèå. Ïîîùðÿâàíå íà êóëòóðíèÿ äèàëîã. Äà çàñèëè ñúòðóäíè÷åñòâîòî íà äúðæàâèòå ÷ëåíêè ñ òðåòè ñòðàíè è ìåæäóíàðîäíèòå îðãàíèçàöèè. Èçãîòâÿíåòî íà ñòàòèñòè÷åñêè äàííè çà êóëòóðàòà è ñúçäàâàíåòî íà èíôîðìàöèîííà ìðåæà. Ðàçâèòèå íà êóëòóðíîòî ðàçíîîáðàçèå. Ïîäîáðÿâàíå íà óñëîâèÿòà çà æèâîò è òðóä íà êóëòóðíèòå äåéöè. Îñíîâíèòå öåëè çàëåãíàëè â äîêóìåíòèòå íà ÅÑ ïî îòíîøåíèå íà êóëòóðíàòà ïîëèòèêà ñà: Äà äîïðèíåñå çà íàïðåäúêà íà êóëòóðèòå íà äúðæàâèòå ÷ëåíêè. êîÿòî äà áúäå êîíêóðåíòîñïîñîáíà â ñâåòîâåí ìàùàá.Ñâîáîäíî äâèæåíèå íà êóëòóðíè öåíîñòè è óñëóãè. Ðàçâèòèå íà íîâè ôîðìè íà èçðàçÿâàíå â èçêóñòâîòî è êóëòóðàòà. Ðàçâèòèå íà êóëòóðíèÿ îáìåí. Ïîîùðÿâàíå íà îñíîâíèòå Åâðîïåéñêè êóëòóðè è äèàëîã ñúñ ñòðàíèòå îò öåëèÿ ñâÿò. 28 . Îïàçâàíå è ïîïóëÿðèçèðàíå íà çíà÷èìèòå òâîðáè. Äà çàïàçâà îáùîåâðîïåéñêîòî êóëòóðíî íàñëåäñòâî çà áúäåùèòå ïîêîëåíèÿ. Äà íàñúð÷àâà è ïîäêðåïÿ êóëòóðíèÿ îáìåí â îáëàñòòà íà ñúâðåìåííîòî òâîð÷åñòâî è êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî. Äà ïîâèøè ðàçïðîñòðàíåíèåòî è çíàíèåòî çà êóëòóðàòà è èñòîðèÿòà íà åâðîïåéñêèòå íàðîäè. Äà ñå îòíàñÿ ñ óâàæåíèå êúì òÿõíîòî íàöèîíàëíî è ðåãèîíàëíî ðàçíîîáðàçèå. Íàñúð÷àâàíå íà òâîð÷åñòâîòî è ìåæäóíàðîäíîòî ðàçïðîñòðàíåíèå íà êóëòóðàòà. Ïîîùðÿâàíå íà êóëòóðíîòî ðàçíîîáðàçèå. Ïîä÷åðòàâàíå íà Åâðîïåéñêàòà çíà÷èìîñò íà êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî. Äà íàñúð÷àâà ñúâðåìåííîòî êóëòóðíî òâîð÷åñòâî. Êóëòóðíàòà ñúâìåñòèìîñò öåëè: Óâåëè÷àâàíå íà ñúâìåñòíèòå ñïîðàçóìåíèÿ è áðîÿ íà êóëòóðíèòå ìðåæè. êàòî åäíà îò ãëàâíèòå öåëè íà ñúþçà. Òåõåí èçðàç ñà î÷åðòàíèòå â ïðîãðàìèòå íà ÅÑ ïðèîðèòåòè: Âçàèìíî îïîçíàâàíå íà êóëòóðàòà è èñòîðèÿòà íà åâðîïåéñêèòå íàðîäè. Ñúçäàâàíåòî íà íîâè ðàáîòíè ìåñòà íà åâðîïåéñêàòà êóëòóðíà èíäóñòðèÿ.

Òîâà ñà è îñíîâíèòå ñòúëáîâå íà íîâèÿ íàöèîíàëåí èäåàë. ãëàñè: “ÑÂÎÁÎÄÍÀ. Íàøèÿò íàöèîíàëåí èäåàë âêëþ÷âà ñâîáîäà íà íàöèîíàëíàòà è êóëòóðíàòà èäåíòè÷íîñò íà âñè÷êè áúëãàðè .Íàöèîíàëèçúì è Äåìîêðàòèçúì. ñïîðåä ðàçðàáîòåíàòà îò íàøè ó÷åíè Áúëãàðñêà Íàöèîíàëíà Äîêòðèíà. Ïðåç ïåðèîäà íà 60-òå ãîäèíè çàïî÷íà ïðîöåñ íà êîíñòðóèðàíå íà íàöèîíàëíà èäåîëîãèÿ.” Ïî âðåìåòî íà ñîöèàëèçìà Áúëãàðèÿ ïðàêòè÷åñêè áå çàìåíèëà íàöèîíàëíèÿ ñè èäåàë ñ èäåîëîãåìàòà “Ñòðîèòåëñòâî íà ñîöèàëèçìà è èçãðàæäàíå íà êîìóíèçìà”. êîéòî. Áúëãàðñêîòî íàöèîíàëíî ñàìîñúçíàíèå ñå èçðàçÿâà ÷ðåç êóëòóðíàòà èäåíòè÷íîñò íà íàöèÿòà.  îñíîâàòà è ñòîåøå îíîâà. ÷å òå íå ñà çíà÷èìè êóëòóðíè öåííîñòè. çà êîèòî íå ñå ñúìíÿâàìå. Êúì òÿõ äíåñ ìîæåì äà ïðèáàâèì è èíòåãðàöèÿòà â ñúâðåìåííèÿ ñâÿò.  òîçè ñìèñúë åìáëåìàòè÷íèòå çà Áúëãàðèÿ íåùà. Íàöèîíàëíèÿò èäåàë å çàâåòíàòà öåë íà âñÿêà íàöèÿ è äúðæàâà. êîåòî íè ïðàâè ðàçëè÷íè è àâòîíîìíè â ðàìêèòå íà òîãàâàøíàòà ïîëèòè÷åñêà ñèñòåìà. Òîâà íå îçíà÷àâà. ÊÈÍ . Íàöèîíàëíèÿò èäåàë å â îñíîâàòà íà ïîëèòè÷åñêàòà ôèëîñîôèÿ è êóëòóðàòà íà âñÿêà íàöèÿ è ñå ÿâÿâà ÿäðî íà íàöèîíàëíîòî ñàìîñúçíàíèå. êàêòî è ÷å íÿìà äðóãè îñòàíàëè íåîöåíåíè ïîðàäè ðàìêàòà íà èäåîëîãèÿòà. Ñ ÷åñòâàíåòî íà 1300 ãîäèøíèíàòà îò îñíîâàâàíåòî íà Áúëãàðñêàòà äúðæàâà áå íàïðàâåíà ñòúïêà êúì âúçðàæäàíå íà íàöèîíàëíèÿ èäåàë çà äóõîâíî îáåäèíåíèå íà áúëãàðèòå ïî ñâåòà. ÍÅÇÀÂÈÑÈÌÀ. ÷å ñà êóëòóðíè öåííîñòè. êàêòî è òåõíèÿ íàïðåäúê è áëàãîäåíñòâèå.ìàòåðèàëíè è íåìàòåðèàëíè.Äîñåãàøíîòî ðàçâèòèå íà Åâðîïà å â ïîñîêà íà åäèíñòâîòî íà ìíîãîîáðàçèåòî è ñúõðàíÿâàíåòî. òàêà è íà ìàòåðèàëíèòå è íåìàòåðèàëíèòå íîñèòåëè íà òÿõíàòà íàöèîíàëíà è êóëòóðíà èäåíòè÷íîñò.ÁÚÄÅÙÎ ÐÀÇÂÈÒÈÅ ÐÀÇÂÈÒÈÅÒÎ Â ÍÀÖÈÎÍÀËÅÍ.) 29 . êàêòî íà íàöèèòå.ó íàñ è ïî ñâåòà.ÄÓÕÎÂÍÀ ÎÁÅÄÈÍÈÒÅËÊÀ ÍÀ ÁÚËÃÀÐÑÊÀÒÀ ÍÀÖÈß È ÎÏÎÐÀ ÍÀ ÁÚËÃÀÐÈÒÅ ÏÎ ÑÂÅÒÀ. ñà âñúùíîñò çíàöèòå íà òàçè íàöèîíàëíà èäåîëîãèÿ. îñíîâàíà íà êóëòóðàòà (ïîä÷èíåíà íà ïàðòèéíàòà). (Êóëòóðíàòà èäåíòè÷íîñò å óñòîé÷èâà ñèñòåìà îò öåííîñòè . ÄÅÌÎÊÐÀÒÈ×ÍÀ è ÁËÀÃÎÄÅÍÑÒÂÀÙÀ ÁÚËÃÀÐÈß . êîèòî õàðàêòåðèçèðàò íàöèÿòà êàòî ñîöèîêóëòóðíà îáùíîñò. ÅÂÐÎÏÅÉÑÊÈ È ÑÂÅÒÎÂÅÍ ÀÑÏÅÊÒ Òðåòàòà áúëãàðñêà äúðæàâà ïîëó÷è â íàñëåäñòâî îò Âúçðàæäàíåòî äâå ãîëåìè èäåè .

Ïîðàäè òîâà îò ñúùåñòâåíî çíà÷åíèå å ôîðìèðàíåòî íà àêòèâíà êóëòóðíà ïîëèòèêà â òàçè ñôåðà. íàöèîíàëøîâèíèçúì.) Íàöèîíàëíèòå èíòåðåñè ñà ãëàâíàòà äâèæåùà ñèëà íà âñÿêà íàöèÿ è äúðæàâà. êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêè öåííîñòè. Îñíîâåí èíñòðóìåíò çà îáåêòèâíîñò å ñúçäàâàíåòî íà óñëîâèÿ çà ó÷àñòèåòî íà âñè÷êè çàèíòåðåñîâàíè âúâ ôîðìèðàíåòî íà ïðèíöèïèòå è öåëèòå íà òàçè ïîëèòèêà. (Íàöèîíàëèçìúò òðÿáâà äà ñå ðàçëè÷àâà îò íåãîâèòå ìóòàöèè íàöèîíàëåí åêñòðåìèçúì. Íàöèîíàëèçìúò å àêòèâíî è äèíàìè÷íî ñúñòîÿíèå íà íàöèîíàëíàòà èäåíòè÷íîñò. 30 . êàòî íà âñÿêà ñòðàíà. Íàöèîíàëíàòà êóëòóðà. âêëþ÷âàùà è êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî. åçèê. Òî ñòîè â îñíîâàòà íà íàøàòà êóëòóðíà èäåíòè÷íîñò. öåííîñòè è èäåàë. Òîé å èçðàç íà ñúïðè÷àñòíîñò êúì èñòîðè÷åñêàòà ñúäáà íà íàöèÿòà è ïðèâúðçàíîñò êúì íåéíèòå èíòåðåñè. Êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî èìà ïúðâîñòåïåííà ðîëÿ çà ñúõðàíÿâàíåòî è ðàçâèòèåòî íà íàöèîíàëíàòà íè êóëòóðà. Òóê èìà íÿêîëêî îñíîâíè íà÷àëà: Ðàçâèòèå íà äåìîêðàöèÿòà.) Íàöèîíàëíèòå èíòåðåñè íà Áúëãàðèÿ. ìàòåðèàëíî áîãàòñòâî è äð. Òå ñòîÿò â îñíîâàòà íà íàöèîíàëíàòà è äúðæàâíàòà ïîëèòèêà è òÿõíîòî ðåàëèçèðàíå å âúðõîâåí äúëã íà íåéíèòå äúðæàâíèöè. íàöèîíàëåí íèõèëèçúì. íå òåðèòîðèàëíî. Ñàìàòà èíòåãðàöèÿ èçèñêâà ïðåõîä êúì Åâðîïåéñêèòå ñòàíäàðòè.Ðàçáèðàíåòî çà íàöèÿòà êàòî ñîöèîêóëòóðíà îáùíîñò ñòîè â îñíîâàòà íà ñúâðåìåííîòî Áúëãàðñêî äúðæàâíî óñòðîéñòâî (Êîíñòèòóöèÿòà). à íàé-âå÷å êàòî: êóëòóðíî ïðîñòðàíñòâî. å íåîòìåíèìà ÷àñò îò Áúëãàðñêèòå íàöèîíàëíè èíòåðåñè. Ïîñëåäíèòå ìîãàò äà ñå îòíàñÿò êúì òåðèòîðèè. ïîëèòèöè è îáùåñòâåíèöè. Òÿ ïðÿêî êîðåñïîíäèðà ñ óòâúðæäàâàíåòî íà íàöèÿòà è ñúõðàíÿâàíå íà íàöèîíàëíàòà íè èäåíòè÷íîñò. Êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêèòå öåííîñòè ó íàñ ñà ÷àñò îò íàøåòî èñòîðè÷åñêî è êóëòóðíî íàñëåäñòâî. åâðîïåéñêî. ñâåòîâíî).  íàøåòî îáùåñòâî ñúùåñòâóâà êîíñåíñóñ ïî îòíîøåíèå íà èíòåãðàöèÿòà íè â Åâðîïåéñêèòå ñòðóêòóðè. Íèêîé íå ìîæå äà ãè ïðèñâîÿâà îò èìåòî íà åòíè÷åñêà îáùíîñò èëè â óñëóãà íà äðóãà äúðæàâà. ñà íàñî÷åíè êúì ðàçøèðÿâàíå íà ñâîåòî ïðîñòðàíñòâî (áàëêàíñêî. óäîâëåòâîðÿâàùà ñîöèîêóëòóðíèòå ïîòðåáíîñòè íà îáùåñòâîòî. íàñåëåíèå. êîìóíèêàöèè. èñòîðè÷åñêà ïàìåò è âñè÷êî ñâúðçàíî ñ íåéíîòî ìàòåðèàëíî è äóõîâíî áîãàòñòâî. (Íàöèîíàëíèòå èíòåðåñè ñà êîëåêòèâíà ïîòðåáíîñò íà íàöèÿòà è ñà èçðàç íà èñòîðè÷åñêè îïðàâäàíè ïðàâà è ïðåòåíöèè.

èêîíîìè÷åñêè è ñîöèàëåí). Íà ïúò ñìå äà èçïúëíèì ïðîöåäóðíèòå êðèòåðèè. Âúïðåêè ÷å å íàëèöå ñòðåìåæ çà íàëàãàíå íà ãëîáàëèçàöèÿòà “îòãîðå”. èêîíîìè÷åñêèòå. Âå÷å ñìå çàòâîðèëè 21 ãëàâè. Áåç ïðåîöåíêà íà ïðèíöèïèòå.Ðàçâèòèå íà ïàçàðíèòå îòíîøåíèÿ. Öÿëîñòíîòî ïðåîñìèñëÿíå íà êóëòóðíàòà ïîëèòèêà ó íàñ å íåîòëîæíî. Ã8. ñà ñàìî åëåìåíòè îò áúäåùèÿ ãëîáàëåí ñâÿò. Äðóãèòå âàðèàíòè íà îáåçëè÷àâàíå èëè êàïñóëèðàíå â ñåáå ñè ñà åäíàêâî íåàäåêâàòíè â ñúâðåìåííàòà ðåàëíîñò. à ñúòîÿíèåòî ìó â ìîìåíòà .í. Êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî âúâ âñÿêà íîðìàëíà ñòðàíà å ïîñòàâåíî íàä ïàðòèéíèòå. Êîðóïöèÿòà åäèíñòâåíà âëàñòâà íà âñè÷êè íèâà è ãîñïîäñòâà â îòíîøåíèÿòà. Íåñúìíåíî ãëîáàëíèÿò ñâÿò å áúäåùåòî íà ÷îâå÷åñòâîòî. ñîöèàëíèòå è êóëòóðíèòå îòíîøåíèÿ. Áúëãàðèÿ å â ïðîöåäóðà ïî ïðèñúåäèíÿâàíå êúì ÅÑ. Ïîñëåäíàòà å îáõâàíàëà ïîëèòè÷åñêèòå.  äíåøíèÿ ñâÿò èêîíîìè÷åñêàòà è ïîëèòè÷åñêàòà èíòåãðàöèÿ ñà ôàêò. îáùåñòâíèòå. Ïðîãðåñèâíîòî îáåäíÿâàíå çàñòðàøàâà îöåëÿâàíåòî íà íàöèÿòà. öåëèòå è ïðèîðèòåòèòå íå ìîæå äà ñå âúâðè íàïðåä. ÍÎÂÀÒÀ ÏÎËÈÒÈÊÀ  ÑÔÅÐÀÒÀ ÍÀ ÊÈÍ Áúëãàðèÿ å â íàöèîíàëíà êðèçà. Ïîëèòè÷åñêàòà áåçïëîäíîñò çàñòðàøàâà îáùåñòâåíîòî ðàçâèòèå. Èêîíîìè÷åñêàòà ñòàãíàöèÿ çàäóøàâà áèçíåñà. Ñ ïîêàíàòà çà ÷ëåíñòâî â ÍÀÒÎ Áúëãàðèÿ âå÷å å ÷àñò îò åäíà ãëîáàëíà ñèñòåìà çà ñèãóðíîñò. Ñàìîòî íè ïðèåìàíå â ÅÑ îáà÷å ñúñ ñèãóðíîñò ùå çàâèñè îò ðåàëíîòî íè ñúñòîÿíèå. êëàñîâèòå. åâðîïåéñêè. Áúëãàðèÿ òðÿáâà äà áúäå ÷àñò îò äíåøíèÿ èíòåãðèðàí è óòðåøíèÿ ãëîáàëåí ñâÿò.  ìîìåíòà íàøàòà ñòðàíà å â åòàï íà äåìîêðàòè÷íà è ïàçàðíà êîíñîëèäàöèÿ è îòëàãàíåòî íà ðåøàâàíåòî íà ïðîáëåìèòå â ñôåðàòà íà ÊÈÍ ùå áúäå ôàòàëíî. Ñòðóêòóðíàòà ðåôîðìà íå å äîâúðøåíà. Îáùîïðèçíàòî å. 31 . ÷å ïðîòè÷àùèòå ïðîöåñè íå ñà íîðìàëíè. íî òî òðÿáâà ñàìî äà èçâúðâè ïúòÿ êúì íåãî. Åâðèñòè÷íèòå ïåðñïåêòèâè çà ðàçâèòèåòî íà ÊÈÍ ó íàñ òðÿáâà äà ñå àíàëèçèðàò âúâ âñè÷êè àñïåêòè (ãëîáàëåí. Ðåøåíèåòî å øèðîêî îòâàðÿíå êúì ñâåòà ïðè ñúõðàíÿâàíå è îáîãàòÿâàíå íà êóëòóðíàòà íè èäåíòè÷íîñò.èçâúíðåäíî. åòíè÷åñêèòå è ðåëèãèîçíèòå èíòåðåñè. ÍÀÒÎ. ÑÅ. Ðàçâèòèåòî íà ÊÈÍ å íåóñòîé÷èâî. òÿ ñðåùà ñåðèîçåí íàöèîíàëåí îòïîð “îòäîëó”. íàöèîíàëåí. ÇÅÑ. ñúñëîâíèòå. ÎÎÍ è ò. Ðàçâèòèå íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî. ïîëèòè÷åñêè. ÅÑ.

÷ðåç êîèòî ñå ïîñòèãàò öåëèòå. ÷å ïîñîêàòà ìîæå è òðÿáâà äà áúäå êàòåãîðè÷íî î÷åðòàíà. èêîíîìè÷åñêè è äð. Äåìîêðàöèÿòà ó íàñ å âúâ ôàçàòà íà ñâîÿòà êîíñîëèäàöèÿ. â êîÿòî ñå ïðèëàãà è ñàìîòî è ïðèëîæåíèå.  òàçè ïîñîêà íàöèîíàëíàòà èäåÿ èìà îãðîìåí ïîòåíöèàë. îòêîëêîòî òåîðèòè÷íèòå è òîâà âèíàãè òðÿáâà äà ñå èìà ïðåäâèä. Òîâà ñå ÿâÿâà ãîëÿì ïðîáëåì çà äåìîêðàòèçàöèÿòà. Âúâ âñè÷êè ñëó÷àè îáà÷å. è íà îáùåñòâîòî êàòî öÿëî (íåãîâîòî óñòðîéñòâî. ðàçâèòèåòî è êîíñîëèäèðàíåòî íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî. íî äåéñòâèÿòà òðÿáâà äà ñà áàëàíñèðàíè è àäåêâàòíè íà ðåàëíîñòòà. Èçïúëíèòåëíàòà âêëþ÷âà ìåõàíèçìè.èäåéíà è èçïúëíèòåëíà. Êðàéíèòå ïîëèòè÷åñêè ðåøåíèÿ íå âîäÿò äî óñòîé÷èâî ðàçâèòèå. ïîëèòèêàòà âëèÿå íà îáùåñòâîòî è íåãîâîòî ðàçâèòèå è â êðàéíà ñìåòêà âñè÷êèòå è àñïåêòè ñà ÷àñò îò öÿëîòî.  òàêèâà ñëè÷àè âèíàãè ñëåäâàò âúòðåøíî ïðèñúùè íà âñÿêà ñèñòåìà ïðîöåñè íà ñúïðîòèâà. Ñúùî òàêà â åäíè äåéíîñòè àäåêâàòíèòå ðåøåíèÿ ìîãàò äà áúäàò â åäíà ïîñîêà. ñîöèàëíè. Ïîñëåäíàòà äîïóñêà ìíîãî ïîâå÷å ìåæäèííè ðåøåíèÿ. Çà ñúæàëåíèå òîâà íå å âúçìîæíî äà ñòàíå íèòî íîðìàòèâíî. Òî÷íî òóê å ìÿñòîòî äà ñå èçÿñíè. çàùîòî ñúùíîñòíàòà äåìîêðàöèÿ èçèñêâà ðàçâèòî ãðàæäàíñêî îáùåñòâî. Óìåëîòî âïëèòàíå íà íàöèîíàëíàòà èäåÿ â åâðîèíòåãðàöèîííèòå ïðîöåñè áè äàëî 32 . Ïîëèòèêàòà ìîæåì äà äèôåðåíöèðàìå ïî ðàçëè÷íè ïðèíöèïè ãåîãðàôñêè.í. Ñôåðàòà íà êóëòóðàòà è â ÷àñòíîñò íà êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî å áëàãîäàòíà çà ôîðìèðàíåòî. Ïîñëåäíîòî ó íàñ ñå ðàçâèâà áàâíî. Äîðè êîãàòî íà ïðúâ ïîãëåä ðåøåíèÿòà ñà âçàèìíîèçêëþ÷âàùè ñå è íå ñà âúçìîæíè ìåæäèííè ðåøåíèÿ. íèòî øîêîâî. ïðèíöèïèòå. Èäåéíàòà âêëþ÷âà öåííîñòèòå. à â îïðåäåëåíè ñôåðè äîðè îòñúñòâà. ïðèîðèòåòèòå è ò. Ïîëèòèêàòà èìà äâå ñòðàíè . ïðè äðóãè . ôóíêöèîíèðàíå è ðàçâèòèå). ìåðêè è ìåðîïðèÿòèÿ. òðÿáâà ìíîãî âíèìàòåëíî äà ñå îãëåäà äàëè òîâà å òàêà â ñàìàòà ðåàëíîñò.Ïîëèòèêàòà å ñèñòåìà îò ñîöèàëíè äåéíîñòè çà èçïúëíåíèå íà îáùåñòâåíîïðèåòè ðåøåíèÿ. êîÿòî îáõâàùà ôàêòîðèòå è ïðîöåñèòå. Ïîëèòèêàòà å îíàçè îáëàñò îò îáùåñòâåíèÿ æèâîò. öåëèòå. òàêà è îò ñðåäàòà. ÷ðåç êîèòî ñå ðåãóëèðàò ðàçëè÷íèòå ñîöèàëíè ñèòóàöèè è èíòåðåñè è ñå âçèìàò ðåøåíèÿ ïî îáùè è êîíêðåòíè âúïðîñè íà îáùåñòâåíîòî ðàçâèòèå. íî íàé-âàæíîòî å òå äà ñå âïèñâàò â îáùàòà âèçèÿ çà ðàçâèòèåòî è äà çàåìàò àäåêâàòíà ïîçèöèÿ â ðåàëíîñòòà.â äðóãà. Ðåçóëòàòúò îò åäíà ïîëèòèêà çàâèñè êàêòî îò èäåéíàòà ÷àñò. íàñîêèòå. Òÿ å íåãîâàòà åñòåñòâåíà ñðåäà. ñâúðçàíè ñ õàðàêòåðà íà îáùåñòâåíèòå îòíîøåíèÿ.

Ñâåòîâíèòå òåíäåíöèè â îáùåñòâåíîòî óñòðîéñòâî ïîñòàâÿò â îñíîâàòà ïðàâàòà è ñâîáîäèòå íà îòäåëíèÿ ÷îâåê (ëè÷íîñòòà). òúé êàòî ïîñëåäíèÿ ñå ÿâÿâà ôóíäàìåíòàëåí. ßñíî å. à íå îáðàòíîòî . Òÿ ñå ãðèæè çà îïàçâàíå íà íàöèîíàëíîòî èñòîðè÷åñêî è êóëòóðíî íàñëåäñòâî. ñ îãëåä íåãîâîòî îïàçâàíå êàòî ïðàâèëî. ÷å ïðåäè äà çàïî÷íåì ôîðìóëèðàíåòî íà ïðèíöèïèòå è ïðèîðèòåòèòå íà êóëòóðíàòà ïîëèòèêà. Òóê ñâåòîâíèÿò îïèò íè äàâà äâà ïðîãðåñèâíè ìîäåëà. ïðèíöèïíèòå ïîñòàíîâêè çà êóëòóðàòà êàòî öÿëî îñòàâàò âàëèäíè è òóê. Òóê äúðæàâàòà ñå ÿâÿâà ãåíåðàòîð íà êóëòóðíà ïîëèòèêà è îñèãóðÿâà è íàñúð÷àâà íåéíîòî èçïúëíåíèå. Âèçàíòèÿ è äð. Ïîíåæå ôðåíñêèÿò ìîäåë êàòî ïðàâèëî ñå å íàëîæèë â Åâðîïà. êîéòî ïðåäïîëàãà ïî-àêòèâíà ðîëÿ íà äúðæàâàòà â ñôåðàòà íà êóëòóðàòà. òðÿáâà äà èçñÿíèì âúçìîæíèòå íàñîêè íà êóëòóðíàòà ïîëèòèêà êàòî öÿëî. â êîèòî ñà ñå ðàçâèëè êëàñè÷åñêèòå êóëòóðè (Åëàäà.÷îâåêà äà å ïîä÷èíåí íà äúðæàâàòà. ÷å òåçè äúðæàâè ñà èçêëþ÷åíèÿ îò ïðàâèëîòî è ñúâïàäàò ñ òåðèòîðèèòå. Òàêèâà ñà ñòðàíèòå ñ äúðæàâåí ìîíîïîë â òàçè ñôåðà. èãðàå ðîëÿ è â èíòåãðàöèîííèòå ïðîöåñè è èìà èêîíîìè÷åñêî è ñîöèàëíî èçðàæåíèå. Ñúùíîñòíàòà ïðîìÿíà ó íàñ ìîæå äà äîéäå ñàìî ñëåä êîíñîëèäàöèÿòà íà öåííîñòèòå è ïðåîäîëÿâàíåòî íà êóëòóðíèÿ øîê îò ïðåõîäà.” “Âñåêè èìà ïðàâî äà ñå ïîëçâà îò íàöèîíàëíèòå è îáùî÷îâåøêèòå 33 .  òàçè ïîñîêà êóëòóðíîòî íè íàñëåäñòâî ìîæå è òðÿáâà äà áúäå è â îñíîâàòà íà åäíî íîâî íàöèîíàëíî âúçðàæäàíå.). Äúðæàâàòà âå÷å å â óñëóãà íà ÷îâåêà. â ñôåðàòà íà ÊÈÍ òðÿáâà äà áúäå èçÿñíåí âúïðîñúò ñúñ ñîáñòâåíîñòòà. Õàðàêòåðíî çà íàøèÿ íàðîä å. Äíåñ ÊÈÍ. Ó íàñ Êîíñòèòóöèÿòà ïîñòàíîâÿâà: “Äúðæàâàòà ñúçäàâà óñëîâèÿ çà ñâîáîäíî ðàçâèòèå íà íàóêàòà. Âòîðèÿò ìîäåë å ôðåíñêèÿò. Äúðæàâíèòå ôóíêöèè òóê ñå èç÷åðïâàò ñ îïðåäåëÿíå íà ïðàâèëàòà íà èãðàòà. Ïðåäìåò íà ïîñëåäíèÿ ìîãàò äà áúäàò êàêòî ñîáñòâåíîñòòà âúðõó êóëòóðíèòå öåííîñòè òàêà è äåéíîñòèòå â ñôåðàòà íà ÊÈÍ. Ïúðâèÿò å àìåðèêàíñêèÿò.öåííîñòíà óïîðà íà óìîðåíîòî îò ïðåõîäà îáùåñòâî. ÷å òîé áúðçî íàâàêñâà èçîñòàâàíåòî â ìàùàáíè íàöèîíàëíè ïîäåìè (êàòî âúçðàæäàíåòî ïðåç 18-19â. Êàê ñòîÿò íåùàòà â ñôåðàòà íà ÊÈÍ? Ìàêàð è äà èìà ïî-îñîáåíî âíèìàíèå êúì ÊÈÍ. Òàêà ÊÈÍ ìîæå è òðÿáâà äà áúäå â îñíîâàòà íà âúçðàæäàùàòà ñå áúëãàðñêà íàöèîíàëíà èäåíòè÷íîñò. Âàæíî å äà èçÿñíèì. Ñðåùàò ñå îáà÷å è èçêëþ÷åíèÿ. îñâåí çà êîíñîëèäàöèÿ íà íàöèîíàëíèòå õàðàêòåðèñòèêè. Çà äà î÷åðòàåì ïîëèòèêàòà â ñôåðàòà íà ÊÈÍ. Ðèì. êîéòî ïðåäïîëàãà íåíàìåñà íà äúðæàâàòà â ñôåðàòà íà êóëòóðàòà.). íîðìàëíî å è íèå äà ãî âúçïðèåìåì. îáðàçîâàíèåòî è èçêóñòâàòà è ãè ïîäïîìàãà.

êîèòî îãðàíè÷àâàõà ÷àñòíàòà ñîáñòâåíîñò âúðõó ïàìåòíèöè íà êóëòóðàòà).ñîáñòâåíîñò íà äúðæàâàòà. Ïëîä íà íîâèòå ðåàëíîñòè ñà íåãàòèâíèòå ÿâëåíèÿ ïî îòíîøåíèå íà íåðåãëàìåíòèðàíîòî èçäèðâàíå íà êóëòóðíè öåííîñòè (íåçàêîííèòå ðàçêîïêè) è òÿõíîòî ðàçïðîñòðàíåíèå (íåçàêîííàòà òúðãîâèÿ). Ìóçåéíàòà ìðåæà å â êðèçà. Ïðàêòèêàòà íà Êîíñòèòóöèîííèÿò ñúä å â ñúùàòà ïîñîêà (ÊÑ îáÿâè çà ïðîòèâîêîíñòèòóöèîííè ÷ëåíîâåòå îò ÇÏÊÌ. Ïðåäâèä íà òîâà. Ñâèäåòåëè ñìå êàêòî íà ðóøàùè ñå íåäâèæèìè ïàìåòíèöè. òàêà è íà âñåâúçìîæíè çëîóïîòðåáè ñ äâèæèìèòå òàêèâà .” Âúïðåêè ÷å íÿêîè ñïåöèàëèñòè (íàé-âå÷å àðõåîëîçè) ñå îïèòâàò äà ðàçøèðÿò ïðèëîæíîòî ïîëå íà òåêñòîâåòå íà êîíñòèòóöèÿòà è äà îòõâúðëÿò âúçìîæíîñòòà çà ÷àñòíà ñîáñòâåíîñò âúðõó êóëòóðíèòå è â ÷àñòíîñò àðõåîëîãè÷åñêèòå öåííîñòè.” “Ïîäçåìíèòå áîãàòñòâà. þðèñòèòå ñà êàòåãîðè÷íè. à è ïîâå÷åòî íåäâèæèìè ïàìåòíèöè íà êóëòóðàòà .ñêîðî ùå ñà íå ñàìî ïî-äîáðå îïàçâàíè.ñúùî. ÷å îãðàíè÷åíèÿ çà ÷àñòíàòà ñîáñòâåíîñò âúðõó êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêèòå öåííîñòè ïî êîíñòèòóöèÿ íÿìà.êóëòóðíè öåííîñòè. ÷å êîíñåðâàòîðèòå. ñà èçêëþ÷èòåëíà äúðæàâíà ñîáñòâåíîñò. öåííîñòèòå ñîáñòâåíîñò íà äúðæàâàòà òàêà è íå ìîæàõà äà áúäàò àäåêâàòíî îïàçåíè è ïîïóëÿðèçèðàíè. êàêòî è âîäèòå. ÷å êúì ìîìåíòà ìóçåèòå è ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà â òÿõ ñà äúðæàâíà ñîáñòâåíîñò. êàêòî è äà ðàçâèâà ñâîÿòà êóëòóðà â ñúîòâåòñòâèå ñ åòíè÷åñêàòà ñè ïðèíàäëåæíîñò. êðàéáðåæíàòà ïëàæíà èâèöà. êîèòî èñêàò äà âúðíàò äúðæàâíèÿ ìîíîïîë â ñôåðàòà íà ÊÈÍ ñà êîíñòèòóöèîííî îãðàíè÷åíè è ùå èì ñå íàëîæè èëè äà ñå ïðèìèðÿò ñ ðàâíîïîñòàâåíîñòòà íà ðàçëè÷íèòå âèäîâå ñîáñòâåíîñò èëè äà ïðîìåíÿò Êîíñòèòóöèÿòà. îïðåäåëåíè ñúñ çàêîí. à äåéíîñòèòå âñå ïîâå÷å ñå ñâèâàò ñúñ ñâèâàùèÿò ñå äúðæàâåí áþäæåò â òàçè ñôåðà. Ìàêàð è äà èìà èçêëþ÷åíèÿ. êîÿòî äà îòãîâàðÿ íà ñúâðåìåííèòå 34 . Íàêðàÿ å íà ïúò äà ñå îêàæå. ßâíî å. Íåùî ïîâå÷å ïîñòàíîâåíà å íåïðèêîñíîâåíîñò íà ÷àñòíàòà ñîáñòâåíîñò. âúïðåêè ëèïñàòà íà ðåãëàìåíòàöèÿ â òàçè ñôåðà. Íàðåä ñ òîâà îáà÷å. èíèöèàòèâíèòå ñïåöèàëèñòè ñà îãðàíè÷åíè îò ñòàðàòà íîðìàòèâíà áàçà è òâúðäîòî àäìèíèñòðèðàíå îò ñòðàíà íà äúðæàâàòà. ãîðèòå è ïàðêîâåòå ñ íàöèîíàëíî çíà÷åíèå.÷àñòíà ñîáñòâåíîñò . êðèòè÷íî âàæåí å âúïðîñúò çà ïîëèòèêàòà ïî îòíîøåíèå íà äåéíîñòèòå â òàçè ñôåðà. ðåïóáëèêàíñêèòå ïúòèùà. à è ïîïóëÿðèçèðàíè. ßâíî å. ÷å â îñíîâàòà íà ïðîáëåìèòå â ñôåðàòà íà ÊÈÍ ñòîè ëèïñàòà íà ðåôîðìà è àäåêâàòíà íîðìàòèâíà áàçà. ÷àñòíàòà äåéíîñò â ñôåðàòà íà ÊÈÍ íå áå ðåãëàìåíòèðàíà è íà ïðàêòèêà äúðæàâíèÿò ìîíîïîë ñè îñòàâàøå. Ïðåç ãîäèíèòå ñëåä 1990 ñìå ñâèäåòåëè íà âñå ïî-çàäúëáî÷àâàùè ñå ïðîáëåìè ïî îòíîøåíèå íà îïàçâàíåòî è ïîïóëÿðèçèðàíåòî íà ÊÈÍ. ÷å öåííîñòèòå . ïðèðîäíèòå è àðõåîëîãè÷åñêèòå ðåçåðâàòè. Ìàêàð è íåçàáðàíåíà. êîåòî ñå ïðèçíàâà è ãàðàíòèðà îò çàêîíà.

êîéòî ñëåäâà äà ñëóæè íà îáùåñòâîòî. îïàçâàíå è îáîãàòÿâàíå íà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêîòî íàñëåäñòâî. 2. (À ìîæå áè è çàðàäè ïðÿêî àíãàæèðàíèòå ñ íåãî?!) Íàèñòèíà ÊÈÍ å îñíîâåí ôàêòîð çà ñúõðàíÿâàíå íà êóëòóðíàòà è íàöèîíàëíàòà íè èäåíòè÷íîñò. ÄÅÌÎÍÎÏÎËÈÇÀÖÈß è ðàçâèâàíå íà ïàçàðíèòå îòíîøåíèÿ. Àêî îáà÷å íå ñå ïðåäïðèåìå ðåôîðìà â òàçè ñôåðà ùå ïðîäúëæè êàêòî ðàçðàñòâàùîòî ñå ðàçãðàáâàíå (íåçàêîííèòå ðàçêîïêè è òúðãîâèÿ) íà êóëòóðíè öåííîñòè. ñâîáîäà íà õóäîæåñòâåíîòî òâîð÷åñòâî è íåäîïóñêàíå íà öåíçóðà. 3. ÏÐÈÍÖÈÏÈ Â “Çàêîíà çà çàêðèëà è ðàçâèòèå íà êóëòóðàòà” (ÇÇÐÊ) ñà ôèêñèðàíè îñíîâíèòå ïðèíöèïè íà íàöèîíàëíàòà êóëòóðíà ïîëèòèêà. à íå îáðàòíîòî. êîåòî òðÿáâà äà ïðàâè ïîñòîÿííè îñòúïêè çà ÊÈÍ. äåöåíòðàëèçàöèÿ â óïðàâëåíèåòî è ôèíàíñèðàíåòî íà êóëòóðíèòå äåéíîñòè. Òàêà èëè èíà÷å. Òîâà íàëàãà ïðåîñìèñëÿíå íà ðàçâèòèåòî íà ÊÈÍ. Íÿêîè ãî âúçäèãàò â êóëò è ñå ñòðåìÿò äà ìó ïîä÷èíÿò îáùåñòâîòî.  òàçè îáñòàíîâêà å îùå ïî-òðóäíî äà ñå ãîâîðè çà ðåôîðìà â ñôåðàòà íà ÊÈÍ. ÷å ìàêñèìàëèçèðàò çíà÷åíèåòî ìó. Õàðàêòåðíî çà ðàáîòåùèòå â ñôåðàòà íà ÊÈÍ å. äúðæàâàòà âñå ïîâå÷å ñå îòòåãëÿ îò ôèíàíñèðàíåòî â òàçè ñôåðà. Îñíîâíàòà ïîñîêà íà ðàçìèñúë å êàê äà ñå óäîâëåòâîðÿò ðàñòÿùèòå ïîòðåáíîñòè íà îáùåñòâîòî â åäíà ñðåäà íà óñòîé÷èâî ðàçâèòèå.  òàçè ïîñîêà íàé-îáùî èìïåðàòèâèòå íà ðåôîðìàòà òðÿáâà äà áúäàò: ÄÅÌÎÊÐÀÒÈÇÀÖÈß è ó÷àñòèå íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî. ïîðàäè ëèïñàòà íà ñðåäñòâà. Âúïðåêè ïðîòè÷àùàòà ðåôîðìà â êóëòóðàòà. íî ñúùî òàêà òî å îáùåñòâåí ïðîäóêò. íå å ñúïðîâîäåíî ñúñ ñèíõðîííî îòòåãëÿíå îò óïðàâëåíèåòî è ñå îêàçâà. îêîí÷àòåëíèÿò ìîäåë âñå îùå íå å íàìåðåí. ÷å êóëòóðàòà ó íàñ âñå îùå å äúðæàâíî àäìèíèñòðèðàíà. òàêà è ðóøåíåòî íà äúðæàâíèòå ïàìåòíèöè íà êóëòóðàòà. ÄÅÖÅÍÒÐÀËÈÇÀÖÈß è íàñúð÷àâàíå íà ïðåäïðèåì÷èâîñòòà. Òîâà å êðàåí âàðèàíò è âîäè êúì îïàçâàíå íà ÊÈÍ çàðàäè ñàìîòî ñåáå ñè.ðåàëíîñòè è äà å ñèíõðîíèçèðàíà ñ âúòðåøíîòî è ìåæäóíàðîäíîòî ïðàâî.  êîíòåêñòà íà ïðîòè÷àùàòà ó íàñ ñòðóêòóðíà ðåôîðìà âúâ âñè÷êè ñôåðè áè ñëåäâàëî äà ñå èçâúðøè ðåôîðìà è â ñôåðàòà íà êóëòóðàòà è â ÷àñòíîñò . Òîâà îáà÷å. ðàâíîïîñòàâåíîñò íà òâîðöèòå è íà êóëòóðíèòå îðãàíèçàöèè. Ïîñëåäíèÿò å ïëîä íà íåñêîí÷àåìè äèñêóñèè è äåáàòè.2 îò ÇÇÐÊ ãëàñè: “Îñíîâíèòå ïðèíöèïè íà íàöèîíàëíàòà êóëòóðíà ïîëèòèêà ñà: 1.ÊÈÍ. 4. äåìîêðàòèçúì íà êóëòóðíàòà ïîëèòèêà. 35 . ×ë.

ïîäïîìàãàíå è îáó÷åíèå íà ìëàäè òàëàíòè â îáëàñòòà íà êóëòóðàòà. áè ñå íàëîæèëî çàêîíà äà å â ïåðìàíåíòåí ðåìîíò. ïîîùðÿâàíå íà äàðèòåëñòâîòî. íàñúð÷àâàíå íà êóëòóðíîòî ìíîãîîáðàçèå ïðè ñúõðàíÿâàíå åäèíñòâîòî íà íàöèîíàëíàòà êóëòóðà. ðàçâèòèå è óñúâúðøåíñòâàíå íà îáðàçîâàíèåòî â îáëàñòòà íà èçêóñòâàòà è êóëòóðàòà. Èíòåãðèðàíå íà ÊÈÍ â íàöèîíàëíàòà ñòðàòåãèÿ çà óñòîé÷èâî ðàçâèòèå. 9. 8.ñúõðàíÿâàíå íà áúëãàðñêèÿ êíèæîâåí åçèê.  êîíòåêñòà íà èìïåðàòèâèòå íà ðåôîðìàòà ïðèíöèïèòå íà íàöèîíàëíàòà ïîëèòèêà â ñôåðàòà íà ÊÈÍ ñëåäâà äà ñà: Äåìîêðàòèçàöèÿ íà ïîëèòèêàòà â ñôåðàòà íà ÊÈÍ è ó÷àñòèå íà ñòðóêòóðèòå íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî.  êîíòåêñòà íà èçëîæåíèòå ïðèíöèïè îñíîâíèòå ÖÅËÈ ñà: Îïàçâàíå è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå íà ÊÈÍ. íå ïðîòèâîðå÷è íà çàëîæåíîòî â ÇÇÐÊ.äîñåãà è âúçïðèåìàíåòî íà ÊÈÍ. çàêðèëà íà íàöèîíàëíàòà êóëòóðíà èäåíòè÷íîñò è êóëòóðàòà íà áúëãàðñêèòå îáùíîñòè â ÷óæáèíà. 7. òúé êàòî ïîëèòèêàòà. â íàøèÿ ñëó÷àé òàêúâ íÿìà äà áúäå íàëîæèòåëåí. 10. 6. Îáùîäîñòúïíîñò íà ÊÈÍ è íàñúð÷àâàíå íà ïîïóëÿðèçèðàíåòî ìó ó íàñ è â ÷óæáèíà. ìåöåíàòñòâîòî è ñïîíñîðñòâîòî â îáëàñòòà íà êóëòóðàòà. òúé êàòî ñúñ ñìÿíàòà íà óïðàâëÿâàùèòå ïðè íàëè÷èå íà ðàçëèêè â ïîëèòèêàòà. Òå ñà áàçà çà ôîðìèðàíå íà ïðèîðèòåòèòå è îôîðìÿò îáëèêà íà öÿëîñòíàòà ïîëèòèêà. îïàçâàíå. 36 . Äåìîíîïîëèçàöèÿ íà äåéíîñòèòå â ñôåðàòà íà ÊÈÍ è ðàâíîïîñòàâåíîñò íà ó÷àñòíèöèòå. ÖÅËÈ Îñíîâíèòå öåëè î÷åðòàâàò îñíîâíèòå íàñîêè íà ïîëèòèêàòà â ñôåðàòà íà ÊÈÍ. Âúïðåêè òîâà. îòêðèâàíå. òðàäèöèè è îáè÷àè.” Ìàêàð ÷å ïðèíöèïèòå è ïðèîðèòåòèòå íà åäíà ïîëèòèêà íå áè ñëåäâàëî äà áúäàò ôèêñèðàíè â çàêîí. ïîïóëÿðèçèðàíå è ðàçïðîñòðàíåíèå íà ÊÈÍ. 5. òàêà è ïî îòíîøåíèå íà ïîëèòèêàòà è ôîðìèðàíåòî è. ïîîùðÿâàíå íà êóëòóðíàòà èíäóñòðèÿ è ïàçàðà íà ïðîèçâåäåíèÿòà íà èçêóñòâîòî è ñòèìóëèðàíå íà ïðîäóöåíòñòâîòî â îáëàñòòà íà êóëòóðàòà. Äåöåíòðàëèçàöèÿ íà ôèíàíñèðàíåòî è óïðàâëåíèåòî â ñôåðàòà íà ÊÈÍ. Äîáðîâîëíîñò íà êóëòóðíèòå âçàèìîäåéñòâèÿ . Ãëàñíîñò êàêòî ïî îòíîøåíèå íà äåéíîñòòà â ñôåðàòà íà ÊÈÍ. Àêòèâíîñò è íàñúð÷àâàíå íà ïðåäïðèåì÷èâîñòòà â äåéíîñòèòå ïî èçäèðâàíå. êîÿòî î÷åðòàâàìå.

×åñòî åäíî.) Âúâåæäàíå íà ìåíèäæìúíòà è ìàðêåòèíãà â äúðæàâíàòà ñîáñòâåíîñò â îáëàñòòà íà ÊÈÍ è ñêëþ÷âàíå íà äîãîâîðè çà óïðàâëåíèå ñúñ ñïåöèàëèçèðàíè îðãàíèçàöèè. (Èäåíòèôèöèðàíå è âçàèìîäåéñòâèå ñúñ çàñåãíàòèòå ãðóïè. Ðàçâèòèå íà òåçè äåéíîñòè ñ ïðèîðèòåò íà îáðàçîâàòåëíîòî è åñòåòè÷åñêî-íðàâñòâåíîòî âúçäåéñòâèå âúðõó îáùåñòâîòî. îáùèíñêà è ÷àñòíà) è ðàçëè÷íèòå èíèöèàòèâè. ïîïóëÿðèçèðàíå è ðàçïðîñòðàíåíèå íà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêèòå öåííîñòè è ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà. Ðàçâèòèå íà êóëòóðíîòî ïðåäïðèåìà÷åñòâî è êóëòóðíàòà èíäóñòðèÿ â ñôåðàòà íà ÊÈÍ. Ñòèìóëèðàíå íà âðúçêèòå íà ñúâðåìåííîòî èçêóñòâî ñ ÊÈÍ. Íå áèâà äà ñå çàáðàâÿ. ÿâÿâàùè ñå îñíîâà íà êîíêóðåíòíîòî íà÷àëî. îïàçâàíå.) Âúâåæäàíå íà ðàâíîïîñòàâåíîñò íà ðàçëè÷íèòå âèäîâå ñîáñòâåíîñò (äúðæàâíà. 37 . Îñîáåíî âíèìàíèå òðÿáâà äà ñå îòäåëè íà äîáðèÿ ïðèìåð. äàðèòåëñòâîòî è ïàðòíüîðñòâîòî (ó÷àñòèåòî â ñúâìåñòíè ïðîåêòè). ÷å â îñíîâàòà íà ïî÷òè âñåêè ìóçåé ñòîè íå÷èÿ êîëåêöèÿ. Àêî íÿìà áëàãîäàòíà ïî÷âà çà ðàçâèòèå íà öåíèòåëñòâîòî.Óòâúðæäàâàíå íà ÊÈÍ êàòî îñíîâà íà íàöèîíàëíàòà íè èäåíòè÷íîñò è êóëòèâèðàíå íà âúçïðèåìàíåòî ìó êàòî íàöèîíàëåí êàïèòàë. (Íåêà â ñôåðàòà íà ÊÈÍ ðàáîòÿò ïî-äîáðèòå. êàòî ãàðàíöèÿ çà îõðàíàòà íà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ. Ðàçâèòèå íà êóëòóðíî-òóðèñòè÷åñêàòà èíôðàñòðóêòóðà. (Êóëòóðíîòî ïðåäïðèåìà÷åñòâî å íåèç÷åðïàåì ðåñóðñ. Îõðàíàòà íà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ îò ñòðàíà íà äúðæàâàòà è áàëàíñà íà èíòåðåñèòå íà çàñåãíàòèòå ñòðàíè. à ñúãëàñèåòî íà çàñåãíàòèòå ñòðàíè. Âúâåæäàíå íà ñúâðåìåííèòå èçèñêâàíèÿ ïðè èçäèðâàíå.) Ðàçâèòèå íà ïàçàðà íà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêèòå öåííîñòè. Ïîñëåäíîòî ïúê å îñíîâåí ôàêòîð íà ïðîãðåñèâíîòî ðàçâèòèå. Ñòèìóëèðàíå íà êîëåêöèîíåðñòâîòî è öåíèòåëñòâîòî âúâ âñè÷êèòå ìó ôîðìè. Íàìàëÿâàíå ðîëÿòà íà äúðæàâàòà è äúðæàâíàòà ïðèíóäà ïî îòíîøåíèå íà ÊÈÍ â ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî. Ñòèìóëèðàíå íà ñïîíñîðñòâîòî. êîéòî ìîæå è òðÿáâà äà ñëóæè íà îáùåñòâîòî. ìàêàð è ìàëêî äàðåíèå èëè ó÷àñòèå îò ïðåñòèæíà îðãàíèçàöèÿ èëè ëè÷íîñò.) Ðàçâèòèå íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî è âúâåæäàíå íà îáùåñòâåíîòî íà÷àëî. èíèöèèðà ïîòîê îò ñðåäñòâà. (Ôóíäàìåíò íà íîâèÿ ïðàâåí ðåä å íå äúðæàâíîòî íàñèëèå.

êîÿòî ïúê ñòîè â îñíîâàòà íà àêòèâíîñòòà. Ïðèîðèòåòíî îòíîøåíèå êúì ñòðàíèòå ñ áúëãàðñêà äèàñïîðà. Ðàçáèðà ñå.ùå ñå ïðåêúñíå åñòåñòâåíàòà âðúçêà ìåæäó îáùåñòâåíèòå èíñòèòóòè è îòäåëíèòå õîðà êàêòî ïî îòíîøåíèå íà ñúáèðàòåëñòâîòî.  êîíòåêñòà íà ãîðåèçëîæåíèòå îñíîâíè öåëè ÏÐÈÎÐÈÒÅÒÈÒÅ ñà: Ìíîãî âíèìàòåëíî òðÿáâà äà ñå ïðåöåíè äîêúäå Ìèíèñòåðñòâîòî íà êóëòóðàòà (ÌÊ) ñå ÿâÿâà íàé-ïîäõîäÿùàòà èíñòèòóöèÿ çà ïðèëàãàíå íà ïîëèòèêàòà â îáëàñòòà íà ÊÈÍ. â Åâðîïà è ñâåòà. à íîâàòà ñëåäâà äà îñèãóðè è óñòîé÷èâîòî ðàçâèòèå â íîâèòå óñëîâèÿ. ïàëàòà èëè äð. Ïðåäîòâðàòÿâàíå íà ïðåñòúïëåíèÿòà.). îò êîÿòî èçêðèñòàëèçèðàò îñíîâíèòå ïðèîðèòåòè. Ïîïóëÿðèçèðàíå íà ÊÈÍ íà Áàëêàíèòå.óïðàâëåíèå íà êàêâî è êàê. à íàöèîíàëíèòå èíñòèòóòè ùå èìàò íóæíàòà ñàìîñòîÿòåëíîñò. Ñàíêöèèòå íå ñà äîáðî ðåøåíèå. Ðàçâèòèå íà ÊÈÍ â ïîñîêà íà îòâàðÿíåòî íè êúì ñâåòà. Ñòàðàòà ñèñòåìà å ðàçðàáîòåíà ïðè äðóãè ïðèíöèïè è öåëè. çà ÊÈÍ) ñ òî÷íî ðåãëàìåòèðàí ñòàòóò è ïðàâîìîùèÿ. Òðÿáâà äà ñå ðàáîòè â ïîñîêà íà ïðåâåíöèÿòà. Òàêà Ìèíèñòåðñòâîòî íà êóëòóðàòà ùå ñå ðàçòîâàðè îò ìíîãî íåïðèñúùè ìó â íîâàòà ñðåäà ôóíêöèè. Òóê òðÿáâà äà ñå ðàáîòè â ïîñîêà íà àâòîíîìíîñò íà îðãàíèòå è ðàçðàáîòâàíå íà íèñêîòî óïðàâëåíèå (Ðåøåíèÿòà äà ñå âçèìàò íà âúçìîæíî íàé-íèñêîòî íèâî ïðè ïúëíà îòãîâîðíîñò. èíñïåêöèèòå ùå ñè îñòàíàò ïðåðîãàòèâ íà ÌÊ. Ñ îãëåä ïðàêòè÷åñêîòî ïðèëàãàíå íà îáùåñòâåíîòî íà÷àëî å íóæíà åäíà äúðæàâíî-îáùåñòâåíà íåçàâèñèìà ñïåöèàëèçèðàíà ñòðóêòóðà (ñúâåò. Òÿ äàëå÷ ïî-ñòàáèëíî è âñåîòäàéíî áè ðàáîòèëà çà ÊÈÍ áåç äà ñå âëèÿå îò ïîëèòè÷åñêàòà íåñòàáèëíîñò. Ñèíõðîíèçàöèÿ íà âúòðåøíîòî ïðàâî ñ Åâðîïåéñêîòî çàêîíîäàòåëñòâî. äåìîíîïîëèçàöèÿòà è äåöåíòðàëèçàöèÿòà. Òîâà ùå äàäå âúçìîæíîñò çà îïåðàòèâíîñò è åôèêàñíîñò íà óïðàâëåíèåòî. è ñ íåçàêîííèÿ èì èçíîñ. ÏÐÈÎÐÈÒÅÒÈ Îñíîâíèòå öåëè ñà áàçàòà. Ñ îãëåä íà äåìîêðàòèçàöèÿòà. ñòðóêòóðàòà íà óïðàâëåíèå ñëåäâà äà ñå ðåôîðìèðà. òàêà è ïî îòíîøåíèå íà ñîöèàëèçàöèÿòà. Îïòèìèçèðàíå íà ñèñòåìàòà çà óïðàâëåíèå. àãåíöèÿ. Êîãàòî ñòàâà äóìà çà óïðàâëåíèå. ñâúðçàíè ñ óíèùîæàâàíåòî íà êóëòóðíè öåííîñòè è ïàìåòíèöè íà êóëòóðàòà. Ñòàðàòà ñèñòåìà å ïðåäíàçíà÷åíà çà óïðàâëåíèå íà îïàçâàíåòî. Ðàçâèòèå íà êóëòóðíèÿ è íàó÷íèÿ îáìåí. 38 . Îò âúçïèðàíå òðÿáâà äà ñå âúðâè êúì íîâî îòíîøåíèå ñïÿìî ÊÈÍ. òðÿáâà äà ñå èçÿñíè .

ñúîáðàçíî íîâèòå ôîðìè íà ìàðêåòèíã. ×ðåç îáÿâÿâàíåòî íà ïîäõîäÿùè çîíè çà çàùèòåíè òåðèòîðèè. Òóê ñëåäâà äà ñå ðàáîòè â ïîñîêà íà óñòîé÷èâîòî ðàçâèòèå íà ÊÈÍ. Òå ñúùî ñëåäâà äà áúäàò â ïîëåçðåíèåòî íà îõðàíàòà íà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ. Ñëåäâàùè ïî ïðèîðèòåò òðÿáâà äà áúäàò çàùèòåíèòå îáåêòè . îáà÷å. ñâúðçàíè ñ ÊÈÍ. Ïàìåòíèöè ñ àíñàìáëîâî çíà÷åíèå (çà èíôîðìàöèÿ). ïîëó÷åí ïðè êàòåãîðèçàöèÿòà å îñîáåíî âàæíî. íî íå ôèêñèðàíà â îïðåäåëåíè ñðîêîâå. (Ñäåëêèòå ñ íåêàòåãîðèçèðàíè öåííîñòè òðÿáâà äà áúäàò òðåòèðàíè êàòî íåçàêîííè. Ôèíàíñîâàòà àâòîíîìíîñò ñòîè â îñíîâàòà íà ñàìîòî óïðàâëåíèå. íî â ðàçëè÷åí êîíòåêñò íàïðèìåð ðåãèñòðàöèîíåí èçíîñåí ðåæèì. ïîïóëÿðèçèðàíå è ðàçïðîñòðàíåíèå âúç îñíîâà íà ñòàòóòà. Ñàìî âúç îñíîâà íà òî÷íà êàòåãîðèçàöèÿ ìîæå äà áúäå íàëàãàí àäåêâàòåí ðåæèì âúâ âñè÷êè äåéíîñòè. Çà ìàêñèìàëíàòà îõðàíà íà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ ñëåäâà.îïàçâàíå. äúðæàâàòà ãè ïîñòàâÿ ïîä òîòàëåí êîíòðîë è ìèíèìàëèçèðà âñè÷êè ðèñêîâå ïî òÿõíîòî îïàçâàíå. òðÿáâà àäåêâàòíî äà ñå ïðåóñòðîè è ñèñòåìàòà çà ôèíàíñèðàíå è îò÷åòíîñò. Íóæíî å äà ñå ñúçäàäå è ñïåöèàëåí ôèíàíñîâ ôîíä çà äåéíîñòèòå â ñôåðàòà íà ÊÈÍ.) Âúâåæäàíåòî íà àäåêâàòíè ðåæèìè ïî îñíîâíèòå äåéíîñòè . Îíåçè. Êàòåãîðèçàöèÿòà. Ïàìåòíèöè ñ ìåñòíî çíà÷åíèå. ñëåäâà çàäúëæèòåëíî äà ïðåäõîæäà ñäåëêèòå ñ êóëòóðíè öåííîñòè. 39 . ïîíå â íà÷àëîòî. Çà îáåêòèâèçàöèÿ íà êàòåãîðèçàöèÿòà òðÿáâà äà ñå ïðåäâèäè âúçìîæíîñò çà íåçàâèñèìè åêïåðòèçè è ñúäåáåí êîíòðîë. Çàùèòåíèòå îáåêòè ñëåäâà äà ñå êàòåãîðèçèðàò êàòî: Ïàìåòíèöè ñúñ ñâåòîâíî çíà÷åíèå. òðÿáâà äà îòñòúïÿò ìÿñòî íà ìëàäèòå ñïåöèàëèñòè. ìåíèäæìúíò è íàâëèçàíåòî íà íîâèòå òåõíîëîãèè. Íåîòëîæíî íóæíà å êâàëèôèêàöèÿòà íà êàäðèòå. Âúâåæäàíåòî íà ñèñòåìà è ìåõàíèçìè çà êàòåãîðèçàöèÿ íà êóëòóðíèòå öåííîñòè å íåìèíóåìî.äâèæèìè è íåäâèæèìè (ïàìåòíèöè íà êóëòóðàòà).Çà äà áúäå åôåêòèâíà òàêà ðåôîðìèðàíàòà ñèñòåìà íà óïðàâëåíèå. êîèòî íå ìîãàò äà ñå êâàëèôèöèðàò ñúîáðàçíî íîâèòå ïðåäèçâèêàòåëñòâà.ñïîðåä çíà÷åíèåòî íà öåííîñòèòå. êîèòî íå ñà ïîïàäíàëè â ãîðíèòå íèâà íà çàùèòà. Ðàçïîðåæäàíåòî ñúñ ñðåäñòâàòà ìó ñëåäâà äà áúäå íàéïðîçðà÷íî è àäåêâàòíî. Ñ íàé-íèñúê ïðèîðèòåò îñòàâàò êóëòóðíèòå öåííîñòè. Òóê òðÿáâà äà ñå âúâåäå ñëåäíàòà ñèñòåìà íà ïðèîðèòåòè: Ñ íàé-ãîëÿì ïðèîðèòåò ñëåäâà äà áúäàò çàùèòåíèòå òåðèòîðèè (ðåçåðâàòè). Ïîäõîäÿùà çà òåçè öåëè ñå ÿâÿâà îáùåñòâåíîäúðæàâíàòà ñòðóêòóðà óïîìåíàòà ïî-ãîðå. êàòåãîðèçàöèÿòà äà áúäå çàäúëæèòåëíà. Ïàìåòíèöè ñ íàöèîíàëíî çíà÷åíèå. Êàòåãîðèèòå òóê å íîðìàëíî äà áúäàò îáùîïðèåòèòå â ñâåòà .

) Àêòóàëíàòà èíôîðìàöèÿ ñòîè â îñíîâàòà íà âñÿêî óïðàâëåíèå. Ðàâíîïîñòàâåíîñòòà å ãàðàíöèÿ çà ñúùåñòâóâàíåòî íà êîíêóðåíöèÿòà.Íàëîæèòåëíî å ðåæèìúò ïî èçäèðâàíåòî äà ãàðàíòèðà íàó÷íàòà ñòðàíà è îïàçâàíåòî íà öåííîñòèòå. Ðàâíîïîñòàâåíîñòòà (íà ñîáñòâåíîñòòà è èíèöèàòèâèòå) â ñôåðàòà íà ÊÈÍ ñëåäâà äà áúäå âúâåäåíà íà ïðàêòèêà ÷ðåç àäåêâàòíà ðåãëàìåíòàöèÿ. ÷å çàùèòåí ñòàòóò è ñúîòâåòåí ðåæèì íå îçíà÷àâà ñìÿíà íà ñîáñòâåíîñòòà! Òàêàâà ìîæå äà áúäå íàëîæåíà ñàìî êîãàòî ñå êàñàå çà èçðè÷íî ïîñî÷åíèòå â êîíñòèòóöèÿòà çàùèòåíè òåðèòîðèè ðåçåðâàòè. ïðîèçâîäñòâåíàòà (ìàêåòè è êîïèÿ) è äð. Àêî èñêàìå êà÷åñòâåíî îïàçâàíå è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå â ñôåðàòà íà ÊÈÍ. Ñëåä èçãðàæäàíåòî íà èíôîðìàöèîííàòà ìðåæà ïîñòåïåííî äàííèòå ùå 40 . ðåêëàìíîèçäàòåëñêàòà. çàñòðàõîâêèòå íà öåííîñòèòå è ñâúðçàíèòå ñ òÿõ äåéíîñòè. â èíôîðìàöèîííàòà áàçà ñëåäâà äà íàìåðÿò ìÿñòî âñè÷êè ó÷àñòíèöè â äåéíîñòèòå.  ïîëåòî íà ñâúðçàíèòå äåéíîñòè ïîïàäàò êóëòóðíèÿ òóðèçúì. îñèãóðÿâàùè îñíîâíèòå. (Îñâåí ðåãèñòðèòå (íà ÊÈÖ ñúñ çàùèòåí ñòàòóò).  èçêëþ÷èòåëíè ñëó÷àè. Íèñêèòå íèâà íà òàçè ñèñòåìà òðÿáâà äà ñå îðãàíèçèðàò â ïîäñèñòåìà çà ìîíèòîðèíã. êàêòî è äðóãè äåéíîñòè. Âúâåæäàíå íà èíôîðìàöèîííà ñèñòåìà íà âñè÷êè íèâà â ñôåðàòà íà ÊÈÍ. äåéíîñòè. Ïîñëåäíàòà ïúê ñòîè â îñíîâàòà íà êà÷åñòâîòî.  ïîëåòî íà îñèãóðÿâàùèòå äåéíîñòè ïîïàäàò îáó÷åíèåòî è àòåñòàöèÿòà íà êàäðèòå. ñàìèòå äåéíîñòè è ðåçóëòàòèòå îò òÿõ. êîéòî ñëåäâà äà å ñúîáðàçåí ñ âúòðåøíîòî è ìåæäóíàðîäíîòî ïðàâî. êîãàòî äåéñòâèÿòà íà ñîáñòâåíèöèòå ñà ïåðèîäè÷íè è âîäÿò äî ðåàëíî óâðåæäàíå íà çàùèòåíèòå îáåêòè. Òÿ å êëþ÷îâ ôàêòîð çà íàâðåìåííè è àäåêâàòíè ðåøåíèÿ âúâ âñè÷êè íàïðàâëåíèÿ. Âúâåæäàíåòî íà ïîäõîäÿùà ðåãëàìåíòàöèÿ è íà îñèãóðÿâàùèòå è ñâúðçàíèòå ñ ÊÈÍ äåéíîñòè å íàëîæèòåëíî çà òÿõíîòî ðàçâèòèå. Âàæíî å äà èçÿñíèì. òðÿáâà äà ïîñòàâèì â îñíîâàòà ðàâíîïîñòàâåíîñòòà. Ñèñòåìàòà òðÿáâà äà èìà ñïåöèàëåí ðàçäåë çà îòêðàäíàòè öåííîñòè. Ïðåäâèä. Íåïðèêîñíîâåíîñòòà íà ÷àñòíàòà ñîáñòâåíîñò ïúê å ãàðàíöèÿ çà ðåàëíàòà ñîöèàëèçàöèÿ íà öåííîñòèòå . ìîæå äà ñå ïðåäâèäè ìåõàíèçúì çà îò÷óæäàâàíå. Íîâàòà ñîöèîêóëòóðíà ñèòóàöèÿ íàëàãà è íîâèòå îòíîøåíèÿ. ÷å çà èçãðàæäàíåòî íà åëåêòðîííàòà èíôîðìàöèîííà ñèñòåìà ùå å íåîáõîäèìî âðåìå è ñðåäñòâà. Ðàçðàáîòâàíåòî è ïðèëàãàíåòî íà àäåêâàòíè ìåõàíèçìè çà ìîíèòîðèíã è êîíòðîë å íåîòëîæíî. êîÿòî äà ñëåäè àêòóàëíîòî ñúñòîÿíèå íà ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà.÷àñòíà ñîáñòâåíîñò è îõðàíàòà íà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ. íàëîæèòåëíî å â íà÷àëíèÿ åòàï ñèñòåìàòà äà ñå äóáëèðà íà õàðòèÿ.

41 . Ñèíõðîíèçàöèÿòà ñ âúíøíîòî è âúòðåøíîòî ïðàâî òðÿáâà äà çàëåãíå êàòî ïðèíöèïåí ìîìåíò ïðè ðàçðàáîòêàòà. íî ñà ñ äúëúã ïðîöåñ íà ðàçðàáîòêà è ïðîìÿíà. Ìåõàíèçìèòå çà ìîíèòîðèíã è êîíòðîë òðÿáâà äà îáõâàùàò âñè÷êè íèâà. Ðàçáèðà ñå íåîáõîäèìî å äà ñå ïðåãëúòíå êîìåðñèàëèçàöèÿòà. Ñïîðåä ñèòóàöèÿòà âïèñâàíåòî íà ìàòåðèàëíèòå â êîíòåêñòà íà íåìàòåðèàëíèòå èëè îáðàòíîòî ùå äîâåäå äî öÿëîñòíîòî èì ïðåäñòàâÿíå è âúçïðèåìàíå. Íîðìàòèâíàòà áàçà ñëåäâà äà ïðîäúëæè çàëîæåíîòî â êîíñòèòóöèÿòà. ñóáñèäèé. Îïòèìàëíîòî ðåøåíèå å ñú÷åòàâàíåòî íà äîáðà çàêîíîâà ðåãëàìåíòàöèÿ è àäåêâàòíîòî è äåòàéëèçèðàíå ñ ïîäçàêîíîâè àêòîâå.  ïðîöåñà íà ïðåõîä íåìèíóåìî ùå ñå íàëîæè äà ñå äîðàáîòâà íîðìàòèâíàòà áàçà è çàòîâà å íåîáõîäèìî äà ñå ïðåäâèäè ìåõàíèçúì çà òîâà â ñàìàòà íåÿ. ó÷àñòíèöèòå è ñïîíñîðèòå â äåéíîñòèòå ñâúðçàíè ñ ïàìåòíèöè íà êóëòóðàòà ñòîè â îñíîâàòà íà òÿõíàòà ïîñëåäâàùà àêòèâíîñò. Èçëîæåíîòî òóê òðÿáâà äà íàìåðè ìÿñòî â åäíà öÿëîñòíà íîðìàòèâíà áàçà â îáëàñòòà íà ÊÈÍ. Çàêîíèòå ñà ñòàáèëíè ïðàâíè èíñòðóìåíòè. Ó íàñ å íàëèöå êàêòî ïðåñèùàíåòî ñ íîðìàòèâíè àêòîâå (â åäíè ñôåðè). Âñè÷êî êàçàíî äî òóê ñëåäâà äà ñå ïðèëîæè ñ íåîáõîäèìàòà ñïåöèôèêà è çà îïàçâàíåòî è ðàçâèòèåòî íà íåìàòåðèàëíèòå ôîðìè íà êóëòóðíîòî íè íàñëåäñòâî. Îò äðóãà ñòðàíà ïîâå÷åòî èíâåñòèöèè âîäÿò äî ïî-äîáðî îïàçâàíå è ðàçâèòèå íà ÊÈÍ. öåëè è ïðèîðèòåòè. íî òÿ å ìíîãî ïî-ìàëúê êîìïðîñìèñ â ñðàâíåíèå îáðàòíàòà ñòðàíà . Òóê òðÿáâà äà ñå òúðñè ñú÷åòàâàíå íà äàíú÷íè ïðåôåðåíöèè. à óñòîé÷èâî ðåøåíèå. Ðàçðàáîòâàíåòî íà ñèñòåìà çà ñòèìóëèðàíå íà ñîáñòâåíèöèòå. Îñíîâåí ïðèíöèï â òåçè ïðîöåñè òðÿáâà äà áúäå ó÷àñòèåòî íà âñè÷êè çàèíòåðåñîâàíè ñòðàíè.áúäàò âúâåäåíè è õàðòèåíèòå íîñèòåëè ùå îñòàíàò ñàìî íà íèâî ïúðâè÷íè äîêóìåíòè. êîéòî ñëåäâà äà áúäå ïîäñòðóêòóðà íà îáùåñòâåíî-äúðæàâíèÿ îðãàí çà óïðàâëåíèå íà ÊÈÍ. òàêà è ëèïñàòà íà òàêèâà (â äðóãè ñôåðè). ñúó÷àñòèÿ è äð. Íàâëèçàíåòî íà áèçíåñúò â ÊÈÍ îñèãóðÿâà íàðàñòâàùè âúâ âðåìåòî èíâåñòèöèè. Èêîíîìèçèðàíåòî íà äåéíîñòèòå ñâúðçàíè ñ ÊÈÍ å íå ïðîñòî ðåøåíèå íà ôèíàíñîâèòå ïðîáëåìè.êîìïðîìèñè ñúñ ñàìîòî îïàçâàíå è ðàçâèòèå íà ÊÈÍ. Ïîñëåäíèòå òðÿáâà äà áúäàò óìåñòíî ñú÷åòàâàíè ïðè ïîïóëàðèçèðàíåòî è ðàçïðîñòðàíåíèåòî ñ ìàòåðèàëíèòå. òî çàäúëæèòåëíî â ïðåäëîæåíèÿ ïðîåêò òðÿáâà äà íàìåðÿò ìÿñòî îñíîâíèòå ïðèíöèïè. ôîðìè íà ñòèìóëèðàíå. Òúé êàòî â ìîìåíòà ñèòóàöèÿòà å èçâúíðåäíà è ïðàâèòåëñòâîòî öåëè äà âúâåäå íÿêàêúâ ðåä íà âñÿêà öåíà. êàòî èíôîðìàöèÿòà è êîíòðîëúò ñå ñúñðåäîòî÷àò â åäèí îïåðàòèâåí öåíòúð.

Àíîðìàëíîòî ïðîòèâîïîñòàâÿíå è íàñúñêâàíå íå å â ïîëçà íà îáùåñòâîòî. Êðàéíèòå ðåøåíèÿ ñà íåóñòîé÷èâè è âåùàÿò êðèçè. ãëîáàëíîòî è íàöèîíàëíîòî. à íå ïðîñòî äà ãî îòõâúðëèì è ðàçøèðèì âàêóóìà. à ïîçèòèâíî. Ðåôîðìàòà â ÊÈÍ òðÿáâà äà âúçîáíîâè ïðåêúñíàòàòà òðàäèöèÿ íà ðàçâèòèå íà ÷àñòíàòà ñîáñòâåíîñò è èíèöèàòèâà â òàçè òîëêîâà áëèçêà äî îáùåñòâîòî ñôåðà. Çà ñúæàëåíèå òîâà íå ïîñëåäâà. Êðàéíî âðåìå å äà ñå ïðåîäîëåå äâóïîëþñíèÿò ìîäåë íà âñè÷êè íèâà. Áîëåçíåíèòå ïðîöåñè è áåçâëàñòèåòî ó íàñ ïîðàæäàò èçêóøåíèå êúì àâòîðèòàðèçúì. Ðåôîðìàòà íå òðÿáâà äà ñå îñíîâàâà ñàìî íà àíòè ïðèíöèï. à ÷ðåç òî÷åí ðåãëàìåíò è åôåêòèâíè ìåõàíèçìè çà êîíòðîë äà ãàðàíòèðà êàêòî îñíîâíèòå êîíñòèòóöèîííè ïðàâà íà ãðàæäàíèòå. Íóæíî å äà ñå îò÷åòå ðåàëíîñòòà è äà ñå óðåãóëèðàò îñíîâíèòå ìîìåíòè ñâúðçàíè ñ îïàçâàíåòî è ðàçâèòèåòî. Ïðîöåäóðíàòà ðåôîðìà îòñúñòâà. Ìíîãîêðàòíèòå ïðîìåíè â ïîëèòè÷åñêèòå ïëàñòîâå íà îáùåñòâîòî è ñúîòâåòíî íà öåëèòå è ïðèîðèòåòèòå íà ïîëèòè÷åñêèòå ãðóïèðîâêè è ïàðòèè íå ñå îòðàçèõà ïîëîæèòåëíî íà ðåôîðìàòà êàòî öÿëî è â ÷àñòíîñò íà òàçè â ñôåðàòà íà ÊÈÍ.ÇÀÊËÞ×ÅÍÈÅ Ñëåä êîíñåíñóñà (íà êðúãëàòà ìàñà) çà ïîëèòè÷åñêàòà ðåôîðìà ñëåäâàøå äà èìà òàêúâ è çà èêîíîìè÷åñêàòà. à îáùåñòâåíèòå îòíîøåíèÿ îòäàâíà ÿ èçèñêâàò. ñîöèàëíàòà è êóëòóðíàòà. 42 . Êðàéíîòî ìèñëåíå å áåçïëîäíî. Êîãàòî ñìå ïðîòèâ íåùî. îáùåñòâåíîòî è ÷àñòíîòî. Äîêàòî â ìíîæåñòâîòî äðóãè ñôåðè îáùåñòâåíèòå îòíîøåíèÿ áÿõà ïðåäõîæäàíè îò åäíà ïðîöåäóðíà (íîðìàòèâíà) ðåôîðìà òóê å îáðàòíîòî. ïîñëåäíèòå ñà âúâ âñå ïî-ðÿçêî ïðîòèâîðå÷èå ñúñ ñúõðàíèëîòî ñå ñòàòóêâî â ÊÈÍ (ôàêòè÷åñêèÿ äúðæàâåí ìîíîïîë îò âðåìåòî íà ñîöèàëèçìà). òàêà è îõðàíàòà íà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ. íèå òðÿáâà îáîñíîâàíî äà ãî çàìåíèì ñ íåùî äðóãî.  õîäà íà ïðîòè÷àùàòà ðåôîðìà â îñòàíàëèòå ñôåðè è ðåôîðìèðàùèòå ñå îáùåñòâåíè îòíîøåíèÿ.  îñíîâàòà íà ôóíäàìåíòàëíèòå ïðîáëåìè â ñôåðàòà íà ÊÈÍ ñòîè ëèïñàòà íà ðåôîðìà. Ïðîåêöèÿ íà ïîñëåäíèÿ å îïèòúò çà ðåøàâàíå íà ïðîáëåìèòå â ñôåðàòà íà ÊÈÍ ÷ðåç êîíöåíòðàöèÿ íà âëàñò â ëèöåòî íà äúðæàâíèÿ ìîíîïîë.

äà äàäå òàêà íóæíàòà àâòîíîìíîñò íà êóëòóðíèòå èíñòèòóòè è äà ïîçâîëè ïúëíîöåííàòà èçÿâà íà íîâèòå ìåíèäæúðè. Òîâà å ñú÷åòàíî ñ ïàðàäîêñà ñúñðåäîòî÷âàíå íà ìíîãî âëàñò îò ñòðàíà íà äúðæàâàòà è ïàðàëåëåí âëàñòîâè âàêóóì â ìíîãî îáëàñòè. Ïîñëåäíàòà íÿìà ïî÷âà â äíåøíèÿ ñâÿò. Ðåøåíèåòî òóê å òâúðäå ñëîæíî. Çà äíåøíàòà äåèñòâèòåëíîñò ó íàñ å õàðàêòåðíà ëèïñàòà íà êîìïëåêñà: ñðåäíà êëàñà-ãðàæäàíñêî îáùåñòâî. Äåöåíòðàëèçàöèÿòà å íóæíà äî îíîâà íèâî. êîåòî äà ïîçâîëè îïòèìèçàöèÿ íà óïðàâëåíèåòî. Îñíîâåí ìîìåíò â äåöåíòðàëèçàöèÿòà å ñúçäàâàíåòî íà íåçàâèñèì äúðæàâíî-îáùåñòâåí îðãàí. ïîïóëÿðèçèðàíå è ðàçïðîñòðàíåíèå íà ÊÈÖ. Ðàçáèðà ñå. Ëèïñâàò êàêòî ôèíàíñîâèòå âúçìîæíîñòè íà ñðåäíàòà êëàñà. êîéòî äà ïðîâåæäà ïîëèòèêàòà â ñôåðàòà íà ÊÈÍ ó íàñ. èêîíîìè÷åñêèòå è ñîöèàëíèòå ñòðóêòóðè. Äåìîíîïîëèçàöèÿòà ó íàñ âñå îùå íå îçíà÷àâà ïðèâàòèçàöèÿ íà ÊÈÍ. íÿêîè ùå ïîâäèãíàò áîëåçíåíèÿ âúïðîñ . òàêà è íà äúðæàâíèòå. Ðàçâèâàíåòî íà ãðàæäàíñêè ñòðóêòóðè áåç ñðåäíàòà êëàñà å òðóäíî è áàâíî. âúïðåêè ÷å â Åâðîïà èìà òàêèâà ïðàêòèêè. Îñíîâíèòå ìîìåíòè íà êîíñîëèäàöèÿòà íà äåìîêðàöèÿòà ó íàñ ñå ñâåæäàò äî ñòàáèëèçèðàíå êàêòî íà äåìîêðàòè÷íèòå èíñòèòóöèè. òúé êàòî èìåííî ñðåäíàòà êëàñà å â îñíîâàòà íà ãðàæäàíñêèòå ñòðóêòóðè íà îáùåñòâåíè íà÷àëà. òàêà è õàðàêòåðíàòà è ñâîáîäà íà ìèñëåíå. Çà ñúæàëåíèå ó íàñ âñå îùå íå å íàïúëíî îñúçíàòî.Êàê áÿõà íàïúëíåíè ìóçåèòå? è ùå ïîèñêàò ðåñòèòóöèÿ íà öåííîñòèòå â òÿõ. Ñàìî òàêà áè ñå ãàðàíòèðàëà íóæíàòà ïðèåìñòâåíîñò è ñòàáèëíîñò â äåéíîñòèòå ïî èçäèðâàíå. ÄÅÖÅÍÒÐÀËÈÇÀÖÈß è íàñúð÷àâàíå íà ïðåäïðèåì÷èâîñòòà. Òîâà å îáÿñíèìî. Çàñåãà îáùåñòâåíèòå íàãëàñè ñúùî íå ïîäêðåïÿò òàêîâà ðåøåíèå. çàùîòî â ïîâå÷åòî ñëó÷àè ñîáñòâåíèöèòå ñà áèëè ïðèíóæäàâàíè äà äàðÿâàò ñâîèòå öåííîñòè. ÷å äåìîêðàöèÿòà îçíà÷àâà êîìïëåêñ îò ïðàâà è îòãîâîðíîñòè.Íèå î÷åðòàõìå èìïåðàòèâèòå íà ðåôîðìàòà: ÄÅÌÎÊÐÀÒÈÇÀÖÈß è ó÷àñòèå íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî. Íà òîçè åòàï äúðæàâíèÿ ìîíîïîë ùå ñå çàìåíè ñ ðàâíîïîñòàâåíîñò íà ñîáñòâåíîñòòà è èíèöèàòèâèòå (äåéíîñòèòå) â ñôåðàòà íà ÊÈÍ. îïàçâàíå. Äåöåíòðàëèçàöèÿòà íå îçíà÷àâà àíàðõèÿ. îò êîèòî íàé-ñèëíî çàâèñè ñòàáèëíîñòòà íà äåìîêðàöèÿòà. 43 . Òîâà ñå ÿâÿâà è åäèí îò îñíîâíèòå ïðîáëåìè íà ïðåõîäà è â ÷àñòíîñò íà òîçè â ÊÈÍ ó íàñ. ÄÅÌÎÍÎÏÎËÈÇÀÖÈß è ðàçâèâàíå íà ïàçàðíèòå îòíîøåíèÿ.

îïàçâàíå è ïîïóëÿðèçèðàíå íà Êóëòóðíî-Èñòîðè÷åñêîòî íè íàñëåäñòâî. Íàøàòà ìèñèÿ å äà áúäåì íåïîñðåäñòâåíàòà âðúçêà ìåæäó äúðæàâíèÿ. à â íåìàëêî ñëó÷àè ùå ñå ðåøàò ñîöèàëíè è äð.Ïðåäñòàâåíèòå òóê îñíîâíè íàñîêè òðÿáâà äà ñå äîðàçâèÿò è ïîñòàâÿò â îñíîâàòà íà åäíà “Ñòðàòåãè÷åñêà Ïðîãðàìà çà Îïàçâàíå è Óñòîé÷èâî Ðàçâèòèå íà Êóëòóðíî-Èñòîðè÷åñêîòî Íàñëåäñòâî â Ðåïóáëèêà Áúëãàðèÿ”. Áàçèðàíè íà îáùàòà ñòðàòåãèÿ. Äîáðå áè áèëî äà ñå ðàçðàáîòÿò è ðåãèîíàëíè ïðîãðàìè çà îïàçâàíå è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå íà ÊÈÍ. òåçè ñïåöèàëèçèðàíè ñòðàòåãèè ùå äîðàçâèÿò î÷åðòàíèòå ïðèîðèòåòè â åäíè äåòàéëíè ïðîãðàìè çà ñúîòâåòíèòå íàïðàâëåíèÿ. Ñòðàòåãèè îò íàé-íèñêî íèâî ñëåäâà äà áúäàò ðàçðàáîòåíè è çà îáùèíèòå íàñèòåíè ñ ïàìåòíèöè íà êóëòóðàòà. Òî òðÿáâà äà áúäå îñúçíàòî êàòî íàöèîíàëåí êàïèòàë. êóëòóðíèÿ îáìåí è íîâèòå òåõíîëîãèè. Ïðè ðàçðàáîòêàòà ïðåîáëàäàâàùî ó÷àñòèå òóê ùå èìàò ñïåöèàëèñòèòå. 44 . êóëòóðíèÿ òóðèçúì. Îñîáåíî âàæíî å òîâà çà ðåãèîíèòå ñ áîãàòî êóëòóòíî íàñëåäñòâî. êîåòî å îñîáåíî âàæíî çà áúäåùîòî ðàçâèòèå. îáùåñòâåíèÿ è ÷àñòíèÿ ñåêòîð â òàçè ñôåðà. Òîâà èçèñêâà ðàçðàáîòâàíåòî íà îòäåëíè ñòðàòåãèè çà ðàçâèòèåòî íà ìóçåèòå. êîéòî ñëåäâà äà áúäå â îñíîâàòà íà åäíà ìîäåðíà èíäóñòðèÿ. êîèòî â ïîñëåäñòâèå ùå ãè ðåàëèçèðàò. Ïîñëåäíàòà ùå îáõâàíå îñíîâíèòå ïðîöåñè íà ðåôîðìàòà è ïðåñòðóêòóðèðàíåòî â òàçè ñôåðà. à íàøàòà àìáèöèÿ å äà ãè îáåäèíèì çà ïúëíîöåííîòî èçäèðâàíå. Ïðÿêîòî ó÷àñòèå íà ìåñòíèòå âëàñòè å ãàðàíöèÿ çà àäåêâàòíîòî îòíîøåíèå îò ñòðàíà íà îáùåñòâåíîñòòà (íà ìåñòíî íèâî). ïðîáëåìè. Ïðè íàñòîÿùàòà ðàáîòà åêèïúò íè áå îáåäèíåí îò êàóçàòà çà îïàçâàíå è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå íà ÊÈÍ. Íîðìàëíî å îáùàòà ñòðàòåãèÿ äà íå ìîæå â äåòàéëè äà îáõâàíå è ðàçãëåäà âñè÷êè ïðîáëåìè â ðàçëè÷íèòå íàïðàâëåíèÿ. Òàêà ìåñòíîòî íàñåëåíèå ùå áúäå ïðÿêî àíãàæèðàíî â îïàçâàíåòî è ðàçâèòèåòî íà ÊÈÍ.

ÑÓÁ. Ôîíäàöèÿ “Ïîòåíöèàë”. ßíêîâ. Í. Àëåêñàíäðîâ. Ñà÷åâ. 2001 “Ìóçåéíàòà ïîëèòèêà” Å. Áîæèêîâ.ÏÎËÇÂÀÍÀ ËÈÒÅÐÀÒÓÐÀ “Áúëãàðñêà íàöèîíàëíà äîêòðèíà” Àâòîðñêè êîëåêòèâ çà ÁÍÄ. 2001 “Ñîöèîìóçåéíà êóëòóðà” /ðå÷íèê/ Å. 2001 “Êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî ñðåùó äåìîêðàöèÿòà è ïàçàðà” /Áúëãàðèÿ 19891998/ Æ. “Çíàíèå” ÅÎÎÄ. Çàãîðîâ.Ñà÷åâ. 2002 “Ìåæäóíàðîäíè äîãîâîðè íà Áúëãàðèÿ” (I. Ñòàíêîâ. Âëàäèìèðîâ. 1994 “Áàëêàíñêè åòþäè” Â. Ñà÷åâ. ÑÓÁ. “Çíàíèå” ÅÎÎÄ. “Íàóêà è èçêóñòâî”. “Ïåòåêñòîí” ÎÎÄ. 1997 “Áúëãàðñêàòà íàöèîíàëíà èäåÿ” /àêòóàëíè ïðîáëåìè/ Î. II è III ÷àñò) “Àëìà” ÅÎÎÄ. 1998 Ñïèñàíèå “Êóðèåð íà ÞÍÅÑÊΔ Êîìèòåò íà ÞÍÅÑÊÎ Ñïèñàíèå “Ìóçåè è ïàìåòíèöè íà êóëòóðàòà” ÊÊ Ñïèñàíèå “Àðõåîëîãèÿ” ÀÈÌ . 1980 “Êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêè öåííîñòè” /ïðàâíè àñïåêòè/ Â. ÈÊ Ñôåðà. 1999 “Ñòðàòåãèè çà ðàçâèòèå íà ìóçåéíàòà äåéíîñò â Áúëãàðèÿ” Å. “Ñîôèéñêè íîâèíè” ÎÎÄ. “ÞÑ Êîíòðàêò” ÅÎÎÄ “Ìåæäóíàðîäíîïðàâíà çàêðèëà íà êóëòóðíèòå öåííîñòè è îáåêòè” Å.ÁÀÍ Ñïèñàíèå “Àíàëè” ÐÈÀ “Àðíî è àíàëè” 45 .

Âåñòíèê “Êàïèòàë” Âåñòíèê “168 ÷àñà” Âåñòíèê “Àðõ è àðò áîðñà” Âåñòíèê “Êóëòóðà” Âåñòíèê “Òðóä” Âåñòíèê “Ìîíèòîð” Âåñòíèê “Äíåâíèê” Âåñòíèê “Ñåãà” 46 .

23 ÑÂÅÒÚÒ .ÄÎÑÅÃÀØÍÎ ÐÀÇÂÈÒÈÅ .24 ÞÍÅÑÊÎ . ÅÂÐÎÏÅÉÑÊÈ È ÑÂÅÒÎÂÅÍ ÀÑÏÅÊÒ .36 ÏÐÈÎÐÈÒÅÒÈ .29 ÐÀÇÂÈÒÈÅÒÎ Â ÍÀÖÈÎÍÀËÅÍ.27 ÊÈÍ .5 ÏÐÅÕÎÄÚÒ ÎÒ ÒÎÒÀËÈÒÀÐÈÇÚÌ ÊÚÌ ÄÅÌÎÊÐÀÖÈß .9 ÊÈÍ .38 ÇÀÊËÞ×ÅÍÈÅ .ÑÚÂÐÅÌÅÍÍÈ ÒÅÍÄÅÍÖÈÈ .ÏÐÅÄÌÅÒ / ÏÎÍßÒÈß .ÁÚÄÅÙÎ ÐÀÇÂÈÒÈÅ .5 ÊÐÀÒÚÊ ÎÁÇÎÐ .29 ÍÎÂÀÒÀ ÏÎËÈÒÈÊÀ  ÑÔÅÐÀÒÀ ÍÀ ÊÈÍ .3 ÊÈÍ .42 ÏÎËÇÂÀÍÀ ËÈÒÅÐÀÒÓÐÀ .4 ÊÈÍ .25 ÅÂÐÎÏÀ .35 ÖÅËÈ .45 ÑÚÄÚÐÆÀÍÈÅ .31 ÏÐÈÍÖÈÏÈ .23 ÃËÎÁÀËÈÇÀÖÈßÒÀ .ÑÚÄÚÐÆÀÍÈÅ: ÂÚÂÅÄÅÍÈÅ .47 47 .

zonebg.com http://archaeology.ÀÑÎÖÈÀÖÈß ÀÐÕÅÀ ïðèåìà âñè÷êè èäåè è ïðåäëîæåíèÿ îòíîñíî ÑÒÐÀÒÅÃÈß ÇÀ ÎÏÀÇÂÀÍÅ È ÓÑÒÎÉ×ÈÂÎ ÐÀÇÂÈÒÈÅ ÍÀ ÊÓËÒÓÐÍÎ-ÈÑÒÎÐÈ×ÅÑÊÎÒÎ ÍÀÑËÅÄÑÒÂÎ Â ÐÅÏÓÁËÈÊÀ ÁÚËÃÀÐÈß ÇÀ ÊÎÍÒÀÊÒÈ: 0489 48984 0488 77858 arhea@mail.com 48 .