Ο Άβατος που έγινε βατός

Ιαμβικός κανόνας
του αρχιμ. Δανιήλ Αεράκη
Στις μεγάλες γιορτές, όπως οι Δεσποτικές, ψάλλονται διπλοί κανόνες στον Όρθρο:
Ο ένας είναι πεζός (απλούστερος). Ο άλλος λέγεται ιαμβικός κι είναι δυσκολότερος.
Στη γιορτή των Χριστουγέννων:
• Ο πεζός κανόνας ξεκινά με το «Χριστός γεννάται, δοξάσατε…». Είναι δε
συνταγμένος από τον άγιο Κοσμά το Μελωδό και εμπνευσμένος από λόγο του αγίου
Γρηγορίου του Θεολόγου.
• Ο ιαμβικός είναι ποιητικότερος, γραμμένος με ιδιαίτερο μέτρο, σε αρχαΐζουσα
γλώσσα (σχεδόν ομηρική). Είναι συνταγμένος από το «αηδόνι» της Εκκλησίας, τον
χρυσορρόα άγιο Ιωάννη το
Δαμασκηνό. Αρχίζει δε με το
«Έσωσε λόν θαυματουργών
Δεσπότης…».
Ακούγοντας τον ιαμβικό κανόνα
των Χριστουγέννων, είναι σαν
ν’ ακούς παναρμόνια λύρα και
αγγελοκίνητη κιθάρα. Η γλώσσα
του είναι ασφαλώς δύσκολη, και
στην εποχή μας καθίσταται
ακόμα δυσκολότερη. Όσοι όμως
έχουν καλλιεργημένο γλωσσικό
αίσθημα, και προ παντός κάποια
θεολογική
ευαισθησία
και
αρέσκονται στο πνευματικά
τερπνό και ωραίο, χαίρονται να προσεγγίζουν τους υπέροχους ύμνους της Εκκλησίας
και ν’ απολαμβάνουν την ασύγκριτη φιλολογική και θεολογική τους ομορφιά.
Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός διέθετε σπάνιο ποιητικό χάρισμα. Το όλο έργο
αποτελεί αριστουργηματικό ποίημα. Εξυμνεί τον Ποιητή του Σύμπαντος, που έγινε
για μας τους ανθρώπους ποίημα · τον Δημιουργό Θεό, που για μας δημιουργήθηκε,
σαρκώθηκε, έγινε άνθρωπος.

1

Η έκφρασις του αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού είναι μια κιθάρα του Αγίου
Πνεύματος. Στην πραγματικότητα βέβαια ένας ο κιθαριστής: το πνεύμα το Άγιον.
Το θαύμα της διαβάσεως
Ας δούμε τον ειρμό, την καταβασία της α’ ωδής του ιαμβικού κανόνα:
«Έσωσε λαόν θαυματουργών Δεσπότης, Υγρόν θαλάσσης κύμα χερσώσας πάλαι.
Εκών δε τεχθείς εκ Κόρης, Τρίβον βατήν πόλου τίθησιν ημίν ·
όν κατ’ ουσίαν ίσον τε Πατρί και βροτοίς, δοξάζομεν».
Απόδοσις στην απλοελληνική:
Ο Κύριος έσωσε θαυματουργά τον λαόν Του. Έκανε ξηρά, την παλαιά εποχή,
Το υγρό κύμα της θάλασσας. Και τώρα γεννήθηκε εκούσια
από παρθένο Κόρη. Άνοιξε δρόμο.
Έκανε βατό σε μας το δρόμο προς ουρανό. Αυτός, που στην ουσία είναι ίσος
Με τον Πατέρα, έγινε ίσος και με μας τους ανθρώπους.
Γι’ αυτό και Τον δοξάζουμε.
Ο ύμνος αναφέρεται σε θαύμα της Παλ.Διαθήκης, που προτυπώνει το μυστήριο της
εκ Παρθένου γεννήσεως του Χριστού και της σωτηρίας του λαού.
Το θαύμα της Παλαιάς Διαθήκης είναι η διάβασις της Ερυθράς θαλάσσης. Η έξοδος
από τη σκλαβιά ήταν πραγματικότητα. Ο λαός με ηγέτη το Μωϋσή βρίσκεται καθ’
οδόν προς τη γη της επαγγελίας. Πίσω του όμως ακολουθούν τα άρματα του Φαραώ.
Η αγωνία, ότι από στιγμή σε στιγμή φτάνουν οι Αιγύπτιοι, γεννά απόγνωση.
Σκέπτονται δε και το ανυπέρβλητο υγρό εμπόδιο της Ερυθράς θαλάσσης, και η
αγωνία τους όλο και μεγαλώνει.
Μέσα στη φοβία η φωνή του Μωϋσή ακούγεται βροντερή, ρίχνοντας φωτοβολίδες
ελπίδας: «Στήτε και οράτε την σωτηρίαν την παρά του Κυρίου, ην ποιήσει ημίν
σήμερον» (Εξοδ. Δι,13).
Το σημείο έρχεται! Υψώνει τη ράβδο του ο Μωϋσής και χτυπά σταυροειδώς την
Ερυθρά θάλασσα, που σπεύδει να εξυπηρετήσει το σχέδιο του Θεού.
Σχίζεται στα δυο. Ανοίγεται δίοδος. Υδάτινα τείχη δεξιά και αριστερά. Φάνηκε ο
πυθμένας. Η θάλασσα ξηρά! Ο λαός του Θεού περνάει από το δρόμο που ανοίχθηκε
μπροστά του. «Και εποίησε Κύριος την θάλασσαν ξηράν και εσχίσθη το ύδωρ»
(Εξοδ.ιδ,21).
Οι Αιγύπτιοι ακολουθούν. Μπαίνουν. Αλλά μόλις πέρασε και ο τελευταίος Ισραηλίτης
στην αντίπερα όχθη, ξανάκλεισαν τα νερά και έπνιξαν τα άρματα και τις δυνάμεις του
Φαραώ.
«Τρίβον πόλου βατήν»
Με το θαύμα της Ερυθράς άνοιξε δρόμος. Ο Χριστός γι΄αυτό ήρθε στη γη, για να μας
ανοίξη δρόμο. «Τρίβον βατήν πόλου τίθησιν ημίν…».
• Πόλος είναι ο ουρανός. Ο δρόμος προς τον Ουρανό ήταν άβατος.
• Αρχικά ο δρόμος προς τον Θεό ήταν ανοικτός. Ο άνθρωπος είχε επικοινωνία μαζί
Του. Ήρθε ο Διάβολος και έβαλε τα συρματοπλέγματα της αμαρτίας, εμποδίζοντας
την πρόσβασι του ανθρώπου στο Θεό και τη θέωσί του.
• Να τι έκανε ο σαρκωμένος Κύριος:
Έκοψε τα συρματοπλέγματα της αμαρτίας. Μέριασε τα εμπόδια. Ξανάνοιξε το δρόμο
προς τον Ουρανό.
Ο ιερός Χρυσόστομος συνδυάζει τα τρία άβατα:

2

• Έπρεπε ν’ ανοίξη ο άβατος στον άνθρωπο ουρανός.
• Γι’ αυτό ήρθε στη γη ο άβατος την αμαρτία Χριστός (ο Αναμάρτητος).
• Και σαρκώθηκε από την άβατο σε μολυσμό Μαρία την Παρθένο.
«Καθαράν σάρκα και αγίαν και άμωμον και αμαρτία απάση γεγενημένην άβατον εκ
παρθενικής μήτρας ανέλαβεν ο Χριστός, και το οικείον διωρθώσατο πλάσμα»
(Ε.Π.Ε.35,452). Μετάφρασις: Πήρε ο Χριστός από την παρθενική μήτρα της Μαρίας
καθαρή, άμωμο, αγία σάρκα, που είναι άβατη στην αμαρτία, και έτσι διώρθωσε το
δικό Του πλάσμα.
Αιώνες προτού η επιστήμη κάνει βατό το δρόμο προς το διάστημα, ο Χριστός με τη
σάρκωσί Του έκανε βατό το δρόμο προς την ουράνια Βασιλεία.
• Η οδός προς τον Ουρανό είναι ανοιχτή. Χρειάζεται εμείς, οι οδοιπόροι της γης, ν’
αλλάξουμε πορεία.
• Οι μάγοι, μόλις βρήκαν το Χριστό, άλλαξαν πορεία. Η ίδια πορεία θα σήμαινε
προδοσία του Σωτήρος και παράδοσίς Του στον αιμοσταγή Ηρώδη.
• Α λ λ α γ ή π ο ρ ε ί α ς ! Να πάρουμε την άγουσα προς τους Ουρανούς.
Ακολουθώντας πάντοτε τ΄Αστέρι της Βηθλεέμ, το θέλημα του Κυρίου, «προς
Πατρίδα οδηγούμεθα».

ΑΝ ΑΝΟΙΞΕΤΕ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΜΟΥ…
Κάποιο αγοράκι μπήκε επειγόντως στις Πρώτες Βοήθειες ενός νοσοκομείου. Ύστερα
από επείγουσες εξετάσεις, ο γιατρός αποφάνθηκε τα εξής: «Θα ανοίξω την καρδιά
σου…» Το αγοράκι τον διέκοψε απότομα: «Μέσα στην καρδιά μου θα βρείτε το
Χριστό» Ο χειρουργός τον κοίταξε
περίεργα και καθώς δεν πίστευε,
σούφρωσε τα φρύδια του και του
είπε: «Θα ανοίξω την καρδούλα σου
για να διαπιστώσω τις βλάβες που
σου προκάλεσε η αρρώστια σου…»
«Ναι, αλλά όταν ανοίξετε την
καρδιά μου, θα βρείτε το
Χριστό.» Ο γιατρός έριξε ένα
βλέμμα περίεργο προς τους γονείς
του που κάθονταν ήρεμοι πλάι του
και συνέχισε: «Όταν διαπιστώσω τις
βλάβες, θα κλείσω την καρδιά και το
στήθος σου και θα αποφασίσω τι θα
κάνω.» «Σύμφωνοι, αλλά θα βρείτε
το Χριστό μέσα στην καρδιά μου. Η Αγία Γραφή λέει, πως ο Χριστός κατοικεί εκεί
μέσα. Όλοι οι εκκλησιαστικοί ύμνοι λένε, πως ο Χριστός κατοικεί εκεί, μέσα στην
καρδιά μας. Εσείς θα τον βρείτε μέσα στη δική μου καρδιά.» Ο καρδιοχειρουργός
απηύδησε: «Θα σου πω τι ακριβώς θα βρω μέσα στην καρδιά σου. Θα βρω ένα
φθαρμένο καρδιακό μυ, μια μειωμένη κυκλοφορία αίματος και εξασθενημένα

3

αιμοφόρα αγγεία. Και τότε θα μπορώ, αν ξέρω, αν έχω τη δυνατότητα να σε κάνω
καλά.» «Και θα βρείτε επίσης και το Χριστό, που βρίσκεται εκεί…» Ο γιατρός βγήκε
από την αίθουσα εξετάσεως ενοχλημένος. Καημένο παιδί…! Όπως είχε προβλέψει,
προέβη στη χειρουργική επέμβαση… Οι βλάβες ήταν σημαντικές, καθώς είχε
προβλέψει, σύμφωνα με την εικόνα των εξετάσεων. Δεν μπορούσε να κάνει τίποτα…
Όταν τελείωσε το χειρουργείο, κάθισε στο γραφείο του για να καταγράψει στο
τετράδιο χειρουργείου τις σημειώσεις του σχετικά με την επέμβαση: κατεστραμμένη
αορτή, κατεστραμμένη πνευμονική φλέβα, εκτεταμένη μυϊκή εκφύλιση. Καμιά ελπίδα
μεταμόσχευσης. Καμιά ελπίδα ίασης. Θεραπεία: παυσίπονα και απόλυτη ανάπαυση.
Πρόγνωση (σταμάτησε): ο θάνατος θα επέλθει μέσα στο χρόνο. Άφησε τον Η/Υ και
σηκώθηκε… Απευθύνθηκε στο Χριστό του μικρού: «Γιατί, αναφώνησε, γιατί το
έκανες αυτό; Το έστειλες εδώ. Το έστειλες μ’ αυτό το κακό. Το καταδίκασες να
πεθάνει μικρό απ’ αυτό το κακό. Γιατί; Γιατί;» Τότε στο βάθος του είναι του, άκουσε
μια φωνή να του απαντά: «Αυτό το παιδί δεν είναι προορισμένο να ζήσει
μακροπρόθεσμα στο δικό σας ποίμνιο. Αυτό το παιδί ανήκει στο δικό μου ποίμνιο και
έτσι θα είναι για πάντα. Εδώ, στο δικό μου ποίμνιο, δεν υπάρχει κανένας πόνος. Θα
ανακουφιστεί τόσο, όσο δε φαντάζεσαι. Κάποια μέρα, οι γονείς του θα το
συναντήσουν εδώ και θα γνωρίσουν την ειρήνη. Το ποίμνιό μου θα συνεχίσει να
αυξάνεται.» Δάκρυα έτρεχαν στα μάτια του καρδιοχειρουργού. Όμως τα αισθήματά
του ενάντια στο Θεό, γεμάτα εγωισμό, αντιδρούσαν μέσα του: «Έπλασες αυτό το
πλάσμα, έπλασες αυτή την καρδιά. Είναι καταδικασμένο να πεθάνει μέσα σε λίγους
μήνες… γιατί;» Η φωνή μέσα του απάντησε: «Το παιδί πρέπει να επιστρέψει στο δικό
μου ποίμνιο γιατί έχει εκτελέσει το καθήκον του. Δεν έπλασα το παιδί μου στη γη για
να το χάσω, αλλά για να ξαναβρεθεί ένα άλλο χαμένο πρόβατο.» Ο γιατρός κατάλαβε
πως αυτό το παιδί δεν ήρθε εκεί τυχαία… ήρθε γι’ αυτόν… Ο ίδιος είχε λάβει μια
χριστιανική μόρφωση… Οι αναμνήσεις χόρευαν μέσα στο νου του. Εξ αιτίας των
πολλών επαγγελματικών του επιτυχιών, η ψυχή του είχε γίνει η τελευταία του
φροντίδα. Μπήκε στο θάλαμο του παιδιού, κάθισε πάνω στο κρεβάτι του, έχοντας
απέναντί του τους γονείς του. Το αγοράκι ξύπνησε και ψέλλισε: «Ανοίξατε την
καρδιά μου;»
«Ναι!», απάντησε συγκινημένος ο γιατρός. «Και τι βρήκατε;», ρώτησε ο μικρός.
«Βρήκα το Χριστό», απάντησε ο χειρουργός, κλαίγοντας σαν το μικρό παιδί που
ήταν ο ίδιος, πριν από πενήντα χρόνια… Το παιδί και ο γιατρός έγιναν οι καλύτεροι
φίλοι !
Μετάφραση και διασκευή από τα Γαλλικά
Αφή ΘΕΟΔΟΣΙΑ
Της «Παμμακαρίστου Θεοτόκου»
(Δημοσίευση: http://www.agiosgeorgioshaidarioy.gr)

4