36

Medical / Freshmagazine / Αφιέρωμα: Καρδιακή ανεπάρκεια

Αφιέρωμα

Medical / Freshmagazine / Αφιέρωμα: Καρδιακή ανεπάρκεια

37

Η στεφανιαία νόσος είναι η συχνότερη αιτία καρδιακής ανεπάρκειας

Καρδιακή ανεπάρκεια

Καρδιακή Ανεπάρκεια

Οξείδωση

Έναρξη δημιουργίας
αθηρωματικής πλάκας

Αύξηση μεγέθους
αθηρωματικής πλάκας
Ευάλωτη πλάκα

Οξύ
στεφανιαίο
σύνδρομο

Ρήξη
αθηρωματικής
πλάκας

Η επερχόμενη μάστιγα του 21ου αιώνα
και η σύγχρονη ολιστική προσέγγιση που αλλάζει τα δεδομένα
Φλέγμονη
Οξειδωτικές
ουσίες

πάχυνση έσω χιτώνα
της αρτηρίας
Αθηρωματική
πλάκα

Συσσώρευση
Ασβεστίου

Ευάλωτη πλάκα
Έναρξη διάβρωσης

Ρήξη

Θρόμβος
αίματος
Σκληρό τοίχωμα

Αγγειακό μοντέλο στο οποίο απεικονίζεται η φυσική εξέλιξη της στεφανιαίας νόσου. Φαίνεται η σταδιακή δημιουργία και αύξηση της αθηρωματικής πλάκας,
από το αρχικό, ασυμπτωματικό στάδιο, μέχρι το τελικό όπου συμβαίνει το έμφραγμα του μυοκαρδίου.

Σωτήρης Αναγνωστόπουλος
Καρδιολόγος

Ας απαντήσουμε πρώτα σε
κάποια βασικά ερωτήματα.
Τι είναι η καρδιακή
ανεπάρκεια και ποια είναι τα
αίτια που την προκαλούν;
Η καρδιά σας είναι ουσιαστικά
μία αντλία αίματος. Δέχεται
(αναρροφά) και κατόπιν εκτοξεύει το αίμα προς
τους ιστούς του σώματός σας διαμέσου της
αορτής. Η καρδιακή ανεπάρκεια εκδηλώνεται,
όταν η καρδιά σας δεν μπορεί να δώσει όσο αίμα
χρειάζεται το σώμα σας για να λειτουργήσει
σωστά. Με άλλα λόγια, η ανεπαρκούσα καρδιά
δεν μπορεί να καλύψει τις μεταβολικές ανάγκες
του σώματος στην ηρεμία – ακινησία (τελικά
στάδια καρδιακής ανεπάρκειας), αλλά και στην
κόπωση (προγενέστερα στάδια). Οτιδήποτε
βλάπτει την καρδιά και την ικανότητά της για
άντληση αίματος, μπορεί να οδηγήσει σε
καρδιακή ανεπάρκεια.
Τα συχνότερα αίτια καρδιακής ανεπάρκειας
σήμερα είναι η στεφανιαία νόσος των αρτηριών
της καρδιάς, οι παθήσεις των βαλβίδων της, η
υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση – υπερτασική
καρδιοπάθεια) και η λοίμωξη από ιό (μυοκαρδίτιδα – διατατική μυοκαρδιοπάθεια).

36

να αντλεί αίμα ακόμη κι αν ανεπαρκεί.
Υπεύθυνοι γι'αυτό είναι κάποιοι αντιρροπιστικοί μηχανισμοί: η καρδιά μπορεί να
μεγαλώνει σε μέγεθος και να χτυπά γρηγορότερα για χρόνια πριν εκδηλωθούν συμπτώματα.
Η αντιρρόπηση αυτή όμως έχει ένα κρίσιμο όριο,
πέραν του οποίου, αρχίζει να μειώνεται η απόδοση της καρδιακής αντλίας. Με τον καιρό, η
καρδιά θα φθείρεται όλο και περισσότερο. Θα
έχετε συμπτώματα, όπως ένα συνεχές αίσθημα
αδυναμίας και κούρασης και συχνή τάση για
λιποθυμία. Θα αρχίσει να συσσωρεύεται υγρό
στους πνεύμονες και στα πόδια αρχικά, πράγμα
που θα δημιουργήσει δύσπνοια στην προσπάθεια (δυσκολία στην αναπνοή – δεν φτάνει ο
αέρας) και πρήξιμο στα πόδια (περιφερικά οιδήματα).

Ποια είναι τα είδη της καρδιακής
ανεπάρκειας;
Πρέπει πάντα να ρωτάτε το γιατρό σας τι
είδους καρδιακή ανεπάρκεια έχετε. Στους
περισσότερους ανθρώπους ανεπαρκεί αρχικά η
αριστερή κοιλία (η καρδιά έχει δύο κοιλίες, δεξιά
και αριστερή). Ο καρδιακός κύκλος λειτουργίας
χωρίζεται σε δύο φάσεις: τη διαστολή και τη
Ποια είναι τα συμπτώματα και γιατί
συστολή. Στη φάση της διαστολής η αριστερή
δημιουργούνται
κοιλία χαλαρώνει (ξεκουράζεται) και γεμίζει με
Μπορεί να έχετε καρδιακή ανεπάρκεια για χρόνια αίμα πλούσιο σε οξυγόνο. Στη φάση της συστοκαι να μην το γνωρίζετε μέχρι τη στιγμή της διά- λής η κοιλία συμπιέζει και αντλεί το αίμα διαμέγνωσης. Αυτό συμβαίνει επειδή η καρδιά μπορεί σου της αορτής προς τους ιστούς του σώματος.

œ Όταν μειώνεται η αντλητική ικανότητα της

αριστερής κοιλίας (αδύναμη καρδιά), έχουμε τη
συστολική καρδιακή ανεπάρκεια. Οι πιο συχνή
αιτία της συστολικής καρδιακής ανεπάρκειας
είναι η στεφανιαία νόσος, η οποία μπορεί να
οδηγήσει σε οξεία (έμφραγμα) ή χρόνια σταδιακή απώλεια μυοκαρδιακού ιστού (καρδιακού
μυός δηλαδή).
œ Όταν η αριστερή κοιλία γίνει πολύ σκληρή,
χάσει δηλαδή την ελαστικότητά της, μειώνεται η
ενδοτικότητά της (compliance) με αποτέλεσμα
να μην μπορεί να γεμίσει σωστά. Τότε έχουμε τη
διαστολική καρδιακή ανεπάρκεια. Σε αυτήν
την περίπτωση δεν επηρεάζεται η αντλητική
ικανότητα της καρδιάς (δεν είναι αδύναμη δηλαδή η καρδιά), αλλά μειώνονται σημαντικά οι
εφεδρείες της καρδιακής παροχής. Όσο δηλαδή
χειροτερεύει η διαστολική καρδιακή ανεπάρκεια,
μειώνεται η ικανότητά της να……«γκαζώνει» σε
υψηλά φορτία έργου και συνεπώς δεν μπορεί να
αυξήσει την καρδιακή παροχή, όταν οι συνθήκες
απαιτούν να το κάνει. Διαστολική καρδιακή
ανεπάρκεια προκαλεί φυσιολογικά το γήρας, η
υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση), ο σακχαρώδης διαβήτης, η στεφανιαία νόσος, παθήσεις
των βαλβίδων κ.α. Η πιο συχνή αιτία όμως
σήμερα είναι η υπερτασική καρδιοπάθεια από
ανεξέλεγκτη αρτηριακή υπέρταση (αυξημένη
αρτηριακή πίεση).
Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο
εκδήλωσης του συνδρόμου της καρδιακής

ανεπάρκειας;
Κάποιους παράγοντες κινδύνου τους δημιουργούμε εμείς οι ίδιοι από τον τρόπο που σκεφτόμαστε και κατά συνέπειαν επιλέγουμε να ζούμε
τη ζωή μας. Κάποιοι άλλοι προέρχονται από το
περιβάλλον που ζούμε και κάποιοι από τα γονίδια τα οποία κληρονομούμε από τους γονείς
μας. Άρα το ζήτημα είναι πολυπαραγοντικό και
απαιτεί πολυεπίπεδη, ολιστική αντιμετώπιση.
Μερικοί παράγοντες κινδύνου που δεν μπορείτε
να ελέγξετε είναι:
œ Η ηλικία σας: ο κίνδυνος ανάπτυξης καρδιακής ανεπάρκειας αυξάνεται κατακόρυφα με
την ηλικία, ιδίως μετά τα 70 έτη.
œ Το φύλο σας: οι άνδρες διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρδιακής ανεπάρκειας από τις γυναίκες. Αυτή η διαφορά όμως
μειώνεται, αυξανομένης της ηλικίας της γυναίκας.
œ Το οικογενειακό ιστορικό σας: αν κάποιος
από τους στενούς σας συγγενείς έχουν ή είχαν
καρδιακή ανεπάρκεια, υπάρχει περίπτωση να
έχετε κληρονομήσει τον κίνδυνο για καρδιακή
ανεπάρκεια.
Μερικοί παράγοντες κινδύνου που μπορείτε να
ελέγξετε είναι:
œ Το κάπνισμα το οποίο αυξάνει τον κίνδυνο
καρδιακής νόσου και μακροχρόνιας φθοράς της
καρδιάς σας.
œ Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων
αλκοόλ, το οποίο μπορεί να αυξήσει την αρτηριακή σας πίεση (υπέρταση), να προκαλέσει
αρρυθμίες και να βλάψει την ίδια τη δομή της
καρδιάς, δηλαδή τον καρδιακό μυ (αλκοολική
μυοκαρδιοπάθεια).
œ Η έλλειψη άσκησης μπορεί να οδηγήσει σε
υπέρταση, υψηλή χοληστερόλη, σακχαρώδη
διαβήτη, θρομβώσεις, παχυσαρκία, και χρόνιο
βιολογικό και ψυχολογικό στρες. Όλα αυτά προδιαθέτουν την ανάπτυξη καρδιακής ανεπάρκειας.
œ Οι κακές διατροφικές συνήθειες, οι οποίες
μπορεί να προκαλέσουν παχυσαρκία, υπέρταση,
διαβήτη, υψηλή χοληστερόλη και χρόνιο βιολογικό στρες.
Έχοντας έναν παράγοντα κινδύνου δεν σημαίνει
ότι αναγκαστικά θα αναπτύξετε καρδιοπάθεια,
ενώ ακόμα κι αν δεν έχετε παράγοντες κινδύνου, μπορεί να αναπτύξετε καρδιακή ανεπάρκεια. Αυτό μπορεί να γίνει μετά από μία μυοκαρδίτιδα (προσβολή του μυοκαρδίου από ιό), η
οποία μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακή ανεπάρ-

κεια ύπουλα, μέσω σταδιακής φθοράς και διάτασης του μυοκαρδίου σε διάστημα πολλών
ετών (διατατική μυοκαρδιοπάθεια).
Πώς αντιμετωπίζεται η καρδιακή ανεπάρκεια;
Οι στόχοι μας είναι οι εξής:
1. Να ανακουφιστείτε πρώτα από τα συμπτώματά σας (αν βρίσκεστε σε συμπτωματικό
στάδιο)
2. Να αποτρέψουμε τη δημιουργία περαιτέρω καρδιακών βλαβών (φθοράς) στο μυοκάρδιο, άρα να ανακόψουμε την επιδείνωση
της καρδιακής ανεπάρκειας
3. Να αποκαταστήσουμε, κατά το δυνατόν,
την καρδιά σας σε πρότερα πιο υγιή στάδια.
4. Ταυτόχρονα με όλα τα προηγούμενα, θα
πρέπει επίσης να αντιμετωπίσουμε τα αίτια
που προκάλεσαν το πρόβλημα, αν βέβαια
αυτά είναι εντοπίσιμα και αναστρέψιμα. Ο
πληθυντικός χρησιμοποιείται διότι, σύμφωνα με το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο, τα
αίτια είναι πάντα πολυπαραγοντικά, γι'αυτό
και η θεραπεία είναι πολυπαραγοντική και
πολυεπίπεδη.
Καρδιακή αποκατάσταση
Η υπερσύγχρονη ολιστική θεραπεία της
καρδιακής ανεπάρκειας και των αιτίων της ή
συννοσηροτήτων που τη συνοδεύουν
Η καρδιακή ανεπάρκεια συχνά χειροτερεύει με
την πάροδο του χρόνου και απαιτεί εντονότερη
θεραπεία για να διαχειριστούμε τα συμπτώματα
και τυχόν επιπλοκές του συνδρόμου, όπως είναι
οι εύκολες λοιμώξεις και η καχεξία (μειωμένη
μυϊκή μάζα). Έχει αποδειχθεί ότι αυτό συμβαίνει,
διότι σπανίως οι άνθρωποι αλλάζουν τον
τρόπο του σκέπτεσθαι και κατά συνέπειαν τον
τρόπο ζωής τους.
Υπάρχει κάποιος αποτελεσματικός τρόπος, ο
οποίος να βοηθά ουσιαστικά τον ασθενή, ώστε
να ανακόψει ή και να αναστρέψει αυτή την
καταστροφική διαδικασία;
Και βέβαια ναι. Λέγεται καρδιακή
αποκατάσταση.
Είναι καθαρά ολιστική θεραπεία, αφορά δηλαδή
τον άνθρωπο ως όλον (σώμα – πνεύμα – ψυχή
– φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον) και
παρεμβαίνει σε τέσσερα επίπεδα:
œ το βιολογικό
œ το ψυχικό
œ το κοινωνικό (στο οποίο συμπεριλαμβάνεται

το φυσικό ή αστικό περιβάλλον διαβίωσης
του ατόμου) και
œ το διαδραστικό – συμμετοχικό επίπεδο.
Στο βιολογικό πεδίο χρησιμοποιούνται τα
παρακάτω θεραπευτικά μέσα:
1. Τα φάρμακα. Θα πάρετε πιθανώς πολλά
φάρμακα για τη μείωση της αρτηριακής πίεσης
και της συσσώρευσης υγρών στο σώμα σας,
καθώς και για τη μείωση του φόρτου εργασίας
της καρδιάς σας. Είναι πολύ σημαντικό να
παίρνετε συνεχώς τα φάρμακά σας ακριβώς
όπως σας λέει ο γιατρός σας. Αν έχετε οποιοδήποτε πρόβλημα με τα φάρμακα (π.χ. ανεπιθύμητες ενέργειες), ενημερώστε άμεσα το γιατρό
σας. Μην προσπαθείτε να βρείτε λύσεις μόνοι
σας, διότι απλούστατα θα κάνετε τα πράγματα
χειρότερα.
2. Η χρήση υποβοηθητικών συσκευών,
όπως οι εμφυτεύσιμες απινιδωτικές συσκευές
(ICDs) για την πρωτογενή ή δευτερογενή πρόληψη του αιφνιδίου θανάτου, οι βηματοδότες
για την αντιμετώπιση της παθολογικής βραδυκαρδίας και του αποσυγχρονισμού των κοιλιών
της καρδιάς (CRT), οι αντλίες υποβοήθησης της
αριστερής κοιλίας (LVADs) σαν γέφυρα για την
καρδιακή μεταμόσχευση.
3. Εξατομικευμένη διατροφή για την οποία
χρησιμοποιείται η μέθοδος της έμμεσης θερμιδομετρίας, προκειμένου να μετρηθεί ο βασικός
μεταβολισμός του ασθενούς. Έτσι μπορούμε να
καθορίσουμε τις ημερήσιες ανάγκες του ασθενούς σε θερμίδες και να φτιάξουμε ένα υπο-,
υπερ-, ή ισοθερμιδικό διατροφικό πρόγραμμα.
4. Εξατομικευμένη άσκηση για την οποία
χρησιμοποιείται η καρδιοαναπνευστική δοκιμασία κοπώσεως (εργοσπιρομετρία). Αυτή η εξελιγμένη τεχνολογικά εξέταση μας δίνει πληθώρα αναπνευστικών, καρδιακών και μεταβολικών
δεδομένων και μας βοηθά έτσι να ράψουμε ένα
«κοστούμι» θεραπευτικής αερόβιας άσκησης για
τον ασθενή μας.
Στο ψυχολογικό – ψυχιατρικό πεδίο γίνεται
προσπάθεια αντιμετώπισης της οξείας ή χρόνιας
μετατραυματικής αγχώδους διαταραχής (PTSD)
και της κατάθλιψης που είναι οι συχνότερες σε
καρδιολογικούς αρρώστους, καθώς και άλλες
διαταραχές όπως η διπολική διαταραχή, οι
διαταραχές προσωπικότητας κλπ.
Στο κοινωνικό πεδίο (φυσικό και κοινωνικό
περιβάλλον διαβίωσης) γίνονται προσπάθειες
να βελτιωθούν τυχόν νοσογόνοι παράγοντες
που αφορούν την οικογένεια, τον επαγγελματι-

36

Medical / Freshmagazine / Αφιέρωμα: Καρδιακή ανεπάρκεια

κό χώρο ή το χώρο διαβίωσης του αρρώστου.
Το διαδραστικό – συμμετοχικό επίπεδο αφορά
κάποιες αλλαγές που θα πρέπει να κάνετε στον
τρόπο σκέψης και κατ' επέκτασιν στον τρόπο
ζωής σας. Επίσης αφορά και στον τρόπο με τον
οποίο συνεργάζεστε με τους ανθρώπους της
επιστημονικής ομάδας που ανέλαβαν να σας
βοηθήσουν και αναφέρονται παρακάτω. Δρώντας κατ' αυτόν τον τρόπο, αυξάνετε σημαντικά
τις πιθανότητες να επιβραδύνετε την εξέλιξη της
καρδιακής σας ανεπάρκειας και να βελτιώσετε
σε πολύ μεγάλο βαθμό την ποιότητα της ζωής
σας.
Από τα προαναφερθέντα είναι σαφές ότι η καρδιακή αποκατάσταση, ως ολιστική θεραπεία,
απαιτεί την ύπαρξη και οργάνωση-συντονισμό,
μιας ομάδας ειδικών επιστημόνων που θα επικεντρώνεται σε έναν ασθενή (patient centered
care).
Αυτοί είναι:
œ Επικεφαλής συντονιστής εξειδικευμένος
καρδιολόγος εργοσπιρομετρίας, άσκησης και
αποκατάστασης
œ Ιατροί διαφόρων επικουρικών ειδικοτήτων
όπως ορθοπεδικοί και φυσίατροι
œ Κλινικοί εργοφυσιολόγοι
œ Κλινικοί διατροφολόγοι
œ Φυσιοθεραπευτές
œ Ψυχολόγοι – ψυχίατροι (με εξειδίκευση στη
μετατραυματική αγχώδη διαταραχή)
œ Ειδικοί νοσηλευτές
œ Εργοθεραπευτές
œ Κοινωνικοί λειτουργοί
œ Προσωπικοί γυμναστές (Personal trainers)
Πρακτικά λοιπόν, με απλά λόγια, σε τι μπορεί
να σας βοηθήσει η καρδιακή αποκατάσταση
όταν πάσχετε από καρδιακή ανεπάρκεια
οποιασδήποτε αιτιολογίας;
Όλα αυτά αποσκοπούν στο να σας βοηθήσουν:
œ Να επανακτήσετε τη δύναμή σας το συντομότερο δυνατόν ώστε να γίνετε πλήρως λειτουργικοί και να επιστρέψετε γρήγορα στη δουλειά σας
œ Να αποτρέψουν την επιδείνωση του προβλήματός σας μετά τις θεραπευτικές παρεμβάσεις
œ Να μειώσουν τον κίνδυνο μελλοντικών
καρδιακών συμβάντων (δηλαδή επανέμφραγμα
ή αιφνίδιος θάνατος ή επανειλημμένες νοσηλείες)
œ Να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής σας
καθώς και το προσδόκιμο επιβίωσης (περισσότερα ποιοτικά χρόνια ζωής)
œ Να διαχειριστείτε το άγχος (stress
management) ή να αντιμετωπίσετε την κατάθλιψη, που συνήθως συνοδεύει αυτές τις νόσους
και οι οποίες αποτελούν παράγοντες κινδύνου
για μελλοντικές καρδιοπάθειες ή για επιδείνωση
ήδη εκδηλωμένων καρδιακών παθήσεων.
Γενικά μέτρα
1. Τρώτε λιγότερο αλάτι (νάτριο). Το αλάτι
κάνει κατακράτηση νερού στο αγγειακό σας
σύστημα και δυσκολεύει έτσι την καρδιά στη
διακίνηση του επιπλέον υγρού. Το επιπλέον
υγρό συσσωρεύεται στα πόδια (οιδήματα) και
στους πνεύμονες.
2. Παρακολουθήστε την πρόσληψη υγρών. Ο
καλύτερος τρόπος να ελέγχετε το ισοζύγιο
υγρών του σώματός σας, είναι το καθημερινό
ζύγισμα σε ηλεκτρονική ζυγαριά ακριβείας, καθώς και το χρώμα των ούρων. Πυκνά κιτρινοκαφέ ούρα= αφυδάτωση, ενώ αραιά σα νερό
ούρα = επαρκής ενυδάτωση (αυτό είναι σχετικό
και εξαρτάται από τη διουρητική σας αγωγή.
Συμβουλευτείτε τον καρδιολόγο σας).

Medical / Freshmagazine / Αφιέρωμα: Καρδιακή ανεπάρκεια

Αγγειογραφική απεικόνιση (στεφανιογραφία)
μιας υγιούς καρδιάς

37

Ενδεικτικές περιπτώσεις ασθενών
με καρδιακή ανεπάρκεια
Περίπτωση 1η
Εργοσπιρομετρία σε ασθενή 36 ετών
μετεμφραγματικό με καρδιακή ανεπάρκεια

2007 National Geographic Society. All rights reserved.

3. Κάνετε αεροβική άσκηση. Η αεροβική
άσκηση είναι η μόνη που κινητοποιεί και γυμνάζει την καρδιά. Μορφές αεροβικής άσκησης
είναι το γρήγορο βάδην, το τρέξιμο, η ποδηλασία, η κολύμβηση κλπ.
4. Αν είστε υπέρβαροι, προσπαθήστε να
μειώσετε το απόθεμα του λιπώδους ιστού του
σώματός σας. Ο λόγος απλός: λιγότερο χωράφι
να αρδευτεί από μία πάσχουσα αντλία. Ακόμη
και μικρές αλλαγές του βάρους μπορούν να
κάνουν αισθητή τη διαφορά, τόσο προς το
καλύτερο (μείωση βάρους), όσο και προς το
χειρότερο (αύξηση βάρους).
5. Σταματήστε το κάπνισμα. Επιταχύνει την
εξέλιξη της καρδιακής ανεπάρκειας προς το
χειρότερο.
6. Κάνετε σώφρονα χρήση του αλκοόλ.
Ρωτήστε το γιατρό σας για την επιτρεπόμενη
ποσότητα και είδος ποτών που επιτρέπεται να
πίνετε.
7. Ελέγξτε την αρτηριακή σας πίεση. Μία
αρρύθμιστη υπέρταση μπορεί κυριολεκτικά να
εξοντώσει, μέσα σε λίγα χρόνια, μία
ανεπαρκούσα καρδιά.
Ελέγξτε πολύ καλά τυχόν συννοσηρότητες.
Συννοσηρότητες είναι άλλες παθήσεις ή καταστάσεις, που……υποσκάπτουν το παρόν και το
μέλλον της καρδιάς σας, δηλαδή χρόνια νεφρική ανεπάρκεια (ΧΝΑ), χρόνια αναπνευστική ανεπάρκεια (ΧΑΠ), αυτοάνοσες παθήσεις (ρευματοειδής αρθρίτις, ψωρίαση κλπ.), διαβήτης κ.α.
Για ποιους λόγους πρέπει όλοι οι ασθενείς με
καρδιακή ανεπάρκεια να υποβάλλονται σε
καρδιοαναπνευστική δοκιμασία κοπώσεως
(εργοσπιρομετρία)
Η άσκηση θεωρείται πλέον φάρμακο και ως
τέτοιο χορηγείται στις κατάλληλες δόσεις και
στους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, έτσι
ώστε η δόση να μην είναι ούτε υποθεραπευτική,
αλλά ούτε και τοξική. Η άσκηση επίσης θεωρείται ο ακρογωνιαίος λίθος των προγραμμάτων
καρδιακής αποκατάστασης. Ο μόνος τρόπος για
να εξατομικευθεί η δόση της αερόβιας άσκησης
στους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια είναι η

εργοσπιρομετρία. Αυτός όμως δεν είναι ο
μοναδικός λόγος που επιβάλλει τη χρήση της
στους ασθενείς που πάσχουν από αυτό το
σύνδρομο.
Οι λόγοι συνοπτικά είναι αρκετοί:
1. Είναι η πλέον αξιόπιστη εξέταση για την
ολοκληρωμένη εκτίμηση της λειτουργίας του
καρδιοαναπνευστικού και μυϊκού συστήματος,
καθώς και για την εκτίμηση της ικανότητας του
ασθενούς για άσκηση
2. Μας δίνει τα δεδομένα για να συνταγογραφήσουμε με ακρίβεια την ένταση ενός προγράμματος άσκησης αντοχής (αερόβιας)
3. Εκτίμηση της απάντησης των συστημάτων
του ασθενούς στην αερόβια άσκηση, δηλαδή
εκτίμηση της πορείας της φυσικής του κατάστασης
4. Εκτίμηση του αποτελέσματος των θεραπευτικών παρεμβάσεων που επηρεάζουν την ικανότητα για άσκηση, όπως η βηματοδότηση επανασυγχρονισμού των κοιλιών της καρδίας (CRT),
τα φάρμακα κλπ.
5. Εκτίμηση της αποτελεσματικότητας των συστημάτων, αναφορικά με την μεταφορά και χρήση του οξυγόνου από τους ιστούς του σώματος,
δηλαδή την ποσότητα του εισερχόμενου οξυγόνου και την ταχύτητα με την οποία μεταφέρεται
αυτή η ποσότητα στους μύες.
Αναγνωστόπουλος Σωτήρης
MD, MHCS, MESC, MHSEER
Γενικός Κλινικός Καρδιολόγος
Ειδικός εργοσπιρομετρίας και συνταγογράφησης
προγραμμάτων άσκησης
Ειδικός Kαρδιολόγος Aποκατάστασης
Ολιστικός Kαρδιολόγος
Επιστημονικός υπεύθυνος της Cardiocare
Επιστημονικός συνεργάτης ΜΕΘ Ασκληπιείου Κρήτης
Τέως βοηθός καρδιολογικής κλινικής ΠΑΓΝΗ
info@cardiocare.gr
www.cardiocare.gr
www.vimeo.com/cardiocare
www.scribd.com/kardiologikifrontida
www.facebook.com/cardiocare.gr

Ένα από τα βασικά πλέον σύγχρονα κλινικά
εργαλεία παρακολούθησης των ασθενών με
καρδιακή ανεπάρκεια είναι η καρδιοαναπνευστική δοκιμασία κόπωσης (ΚΑΔΚ) ή εργοσπιρομετρία. Μάλιστα ο Wasserman, ένας από
τους παγκόσμιους γκουρού της εργοσπιρομετρίας, είπε ότι:
«Αν παρακολουθείς έναν ασθενή με καρδιακή
ανεπάρκεια χωρίς να τον υποβάλλεις σε
εργοσπιρομετρία, είναι σαν να περπατάς στα
τυφλά σε βαλτώδες έδαφος».
Εδώ λοιπόν βλέπουμε έναν άνδρα 36 ετών,
μετεμφραγματικό (1 μήνα μετά από πρόσθιοδιαφραγματικό έμφραγμα), στον οποίο
διενεργήθηκε αγγειοπλαστική (μπαλονάκι)
διάσωσης στις πρώτες 12 ώρες από την
εκδήλωση του εμφράγματος.
Ο ασθενής ευρίσκεται σε καρδιακή ανεπάρκεια
σταδίου ΙΙ (συμπτωματική) με μέτρια επηρεασμένη τη λειτουργικότητα της αριστερής του
κοιλίας (κλάσμα εξώθησης 45% ένα μήνα μετά
το έμφραγμα).

Όπως φαίνεται στην εικόνα, υπεβλήθη σε
εργοσπιρομετρία για τους εξής λόγους:
1. Καθορισμός πρόγνωσης της καρδιακής
του ανεπάρκειας με βάση τη μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου (VO2max) καθώς και την
εκδήλωση ή όχι συμπτώματος (πχ.
δύσπνοια) κατά τη διάρκεια της κοπώσεως.
2. Λήψη εργομετρικών δεδομένων για
κατάρτιση εξατομικευμένου-διαβαθμισμένου
πρωτοκόλλου άσκησης σ'αυτόν τον ασθενή.
3. Λήψη μεταβολικών δεδομένων στην άσκηση για κατάρτιση εξατομικευμένου προγράμματος διατροφής που θα υποστηρίξει την
άσκηση.
4. Έλεγχος ισχαιμίας για να δούμε αν λειτουργεί καλά η ενδοστεφανιαία πρόθεση
(stent) που εμφυτεύθηκε σ'αυτόν τον
ασθενή.
Επειδή ο ασθενής αυτός εμφάνισε αρρυθμίες και
δύσπνοια κατά τη διάρκεια της ΚΑΔΚ πρέπει για
τις επόμενες 12 εβδομάδες να ασκείται υπό
ιατρική επίβλεψη με συνδεδεμένο μόνιτορ και

απινιδωτή. Έτσι θα είμαστε σίγουροι ότι είναι
ασφαλής να ασκείται από μόνος του στο σπίτι
του ή στο γυμναστήριο ( ότι δεν κινδυνεύει
δηλαδή από πνευμονικό οίδημα ή αιφνίδιο
θάνατο). Με άλλα λόγια να συμμετάσχει σε ένα
πρόγραμμα ιατρικώς εποπτευόμενης άσκησης
(Medical Personal Training) στο πλαίσιο της
καρδιακής του αποκατάστασης.
Αφού σιγουρευτούμε για αυτό και αφού πάρει τη
βέλτιστη φαρμακευτική αγωγή για την περίπτωσή του, τότε θα πάρει ειδικό πρόγραμμα
αερόβιας άσκησης και άσκησης ενδυνάμωσης
για να συνεχίσει την καρδιακή του αποκατάσταση σε ειδικού τύπου γυμναστήριο, ειδικό
δηλαδή στην επιστημονική προσωπική εκγύμναση ή στο σπίτι του.
Τέλος, να τονίσουμε ότι όσο πιο πολύπλοκη
είναι η παθολογία ενός ανθρώπου, τόσο πιο
απαιτητική είναι η συνταγογράφηση ενός
εξατομικευμένου προγράμματος αερόβιας
άσκησης.

Πνευμοταχογράφος

Μάσκα
Φιάλη Οξυγόνου

Φιάλες αερίων
βαθμονόμησης
του εργοσπιρόμετρου
Απινιδωτής

36

Medical / Freshmagazine / Αφιέρωμα: Καρδιακή ανεπάρκεια

Περίπτωση 2η
Εξέταση βασικού μεταβολισμού σε παχύσαρκο ασθενή 55 ετών
μετεμφραγματικό με καρδιακή ανεπάρκεια
Στην εικόνα βλέπουμε την εξέταση BMR που
διενεργήθηκε στον ασθενή. Η εξέταση BMR
έγινε πρώτη, διότι ο ασθενής έπρεπε να ρυθμιστεί πολύ καλά πρώτα μεταβολικά, να χάσει
μερικά κιλά (άρα να αποφορτιστεί λίγο η καρδιά
και ο σκελετός) και να ρυθμιστούν οι υπόλοιπες
συννοσηρότητες (που είναι πολλές όπως αναφέρω παρακάτω) και κατόπιν να διενεργηθεί η
εργοσπιρομετρία.
Έχει πολύ μεγάλη σημασία να τονίσουμε ότι ο
ασθενής αυτός δεν είχε πάει ποτέ σε
καρδιολόγο πριν πάθει το έμφραγμα, αλλά ούτε
και σε γιατρό άλλης ειδικότητας, δηλαδή δεν
ήξερε τίποτε για την πολύπλοκη παθολογία του,
που θα περιγράψω παρακάτω. Νόμιζε δηλαδή
ότι είναι καθόλα υγιής, επειδή δεν είχε
συμπτώματα, όπως είπε (ή από ότι φάνηκε από
το ιστορικό, δεν τα αξιολογούσε μάλλον):
Πρόκειται για ασθενή 55 ετών, μετεμφραγματικό μετά από πρόσθιο μεγάλο έμφραγμα,
πρώην βαρύ καπνιστή με μέτρια παχυσαρκία
(ΒΜΙ: 34), υπέρταση (αυξημένη αρτηριακή
πίεση), υποκλινικό (χωρίς συμπτώματα δηλαδή)
σακχαρώδη διαβήτη, υπερλιπιδαιμία,
πολυοζώδη βρογχοκήλη με υποκλινικό (μη
κλινικά εμφανή δηλαδή) υπερθυρεοειδισμό,
χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια ηπίου
βαθμού, αρχόμενη χρόνια νεφρική νόσο και
εγκατεστημένη υπερτασική καρδιοπάθεια.
Να ξανατονίσω ότι ο ασθενής, πριν πάθει το
έμφραγμα, νόμιζε ότι ήταν καθόλα υγιής.
Όλες οι παραπάνω παθήσεις διεγνώσθησαν
μετά το έμφραγμα.
Ο ΒΜΡ (Βασικός Μεταβολικός Ρυθμός ή
απλούστερα Βασικός Μεταβολισμός) – Basal
Metabolic Rate (BMR) είναι η ελάχιστη
ποσότητα θερμίδων, που απαιτούνται για τη
διατήρηση της ζωής σε ένα άτομο που τελεί εν
ηρεμία ή απλούστερα το ποσό ενέργειας που
χρειάζεται το σώμα στη υποθετική περίπτωση
που το άτομο κοιμάται όλο το 24ωρο.
Η εξέταση διενεργείται με το εργοσπιρόμετρο
ή και άλλα μέσα, ενώ ο ασθενής είναι
ξαπλωμένος και ακίνητος στο εξεταστικό
κρεβάτι για περίπου 15-30 λεπτά, φορώντας
ειδική μάσκα ή επιστόμιο.
Η προβλεπόμενη τιμή του βασικού
μεταβολισμού για αυτόν τον ασθενή
υπολογίστηκε με βάση την εξίσωση HarrisBenedict και ήταν 2045 Kcal/24ωρο. Ο BMR
υπολογίστηκε στις 1587 Kcal/24ωρο τιμή που
αντιστοιχεί στο 80% της προβλεπόμενης,
πράγμα που σημαίνει ότι αυτός ο ασθενής έχει
πολύ χαμηλό μεταβολισμό. Αν αυτό το
πολλαπλασιάσουμε με τον συντελεστή
ημερήσιας δραστηριότητας 1.2 (καθιστική ζωή
χωρίς άσκηση) προκύπτει η ημερήσια ανάγκη
αυτού του ασθενούς σε θερμίδες, δηλαδή: 1587
Χ 1.2 = 1900.
Με βάση την τιμή του αναπνευστικού πηλίκου
(αναπνευστικό πηλίκο = αποβαλλόμενο
διοξείδιο του άνθρακος προς εισπνεόμενο
οξυγόνο: RQ), διεφάνη ότι σ'αυτόν τον ασθενή,
συντελείται καθ'υπεροχήν χρήση
υδατανθράκων με αποθήκευση λίπους και
σχέση υδατανθράκων/λιπών (%) κατά
προσέγγιση: 90/10 (με φυσιολογική σχέση

60/40), προφανώς λόγω του χαμηλού
μεταβολισμού.
Η εξέταση BMR μπορεί να είναι και διαγνωστική
σε παχύσαρκους καρδιοπαθείς με μεταβολική
εκτροπή, όπως η απορρύθμιση σακχαρώδους
διαβήτη, ο υπερκαταβολισμός σε έδαφος
υπερθυρεοειδισμού, χρονίων λοιμώξεων ή
χρόνιας λήψης κορτιζόνης κλπ.
Όσο πιο πολύπλοκη η παθολογία ενός
ανθρώπου (όπως στον εν λόγω ασθενή μας),
τόσο πιο απαιτητική είναι η συνταγογράφηση
ενός εξατομικευμένου προγράμματος
διατροφής, ενώ στους ασθενείς με παχυσαρκία
(νοσογόνο ή όχι), αρχικά η διατροφή είναι πιο
σημαντική από την άσκηση.
Συγκεκριμένα λοιπόν, η συνταγογραφία ενός
διατροφικού προγράμματος στον παραπάνω
ασθενή είναι πολύ απαιτητική, έχει δηλαδή τις
εξής απαιτήσεις – δυσκολίες:
1. Είναι παχύσαρκος, άρα πρέπει να χάσει
βάρος, κυρίως λιπώδη ιστό, ενώ πρέπει πάσει
θυσία να διαφυλαχθεί η μυϊκή του μάζα για να
μπορεί αργότερα να ασκηθεί επαρκώς. Πρέπει
λοιπόν η δίαιτά του να είναι υποθερμιδική,
δηλαδή να τρώει λιγότερες θερμίδες από αυτές
που έχει ανάγκη ημερησίως (κάτω από 1900) και
να μην πεινάει. Η πείνα φέρνει υπογλυκαιμία,
διαταραχές ηλεκτρολυτών και αύξηση της

αδρεναλίνης και άρα μεγάλο στρες για την
καρδιά με αυξημένη πιθανότητα αρρυθμιών και
ενεργοποίησης του απινιδωτή.
2. Πρέπει να διατηρείται μία καλή ρύθμιση της
καρδιακής του ανεπάρκειας και να διορθωθεί ο
υπερθυρεοειδισμός και ο διαβήτης το ταχύτερο
δυνατόν, διότι οδηγούν σε μεταβολικές εκτροπές, όπως τον καταβολισμό πρωτεϊνών και άρα
απώλεια μυϊκής μάζας. Δεν μας επιτρέπουν
δηλαδή να φτιάξουμε αυστηρή υποθερμιδική
δίαιτα (πχ. 1400 θερμίδες).
3. Η νεφροπάθειά του αποτελεί περιοριστικό
παράγοντα στη σύνθεση της δίαιτας, διότι
απαιτεί μείωση των πρωτεϊνών (ενώ ο ασθενής
χρειάζεται αυξημένη ποσότητα), μείωση του
φωσφόρου (χάνεται δηλαδή πολύτιμος ενεργειακός πόρος) και μείωση του καλίου (πράγμα
που δυνητικά μπορεί να αυξήσει την ηλεκτρική
αστάθεια του μυοκαρδίου).
4. Πρέπει η δίαιτά του να είναι χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπος και σε πουρίνες (αυξάνουν
το ουρικό οξύ). Τα διατροφικά είδη σε αυτές τις
δύο κατηγορίες όμως αλληλοαποκλείονται.
5. Πρέπει η δίαιτά του να είναι χαμηλή σε αλάτι
για τη ρύθμιση της πίεσής του.

Κλιπ απόφραξης
ρινικής θαλάμης

Εργοσπιρόμετρο

Επιστόμιο

Πνευμοταχογράφος