You are on page 1of 8

Hasan

*
BALKANLARDA TORK

VE
SORUNLAR

eski devirlerde
gibi gnmzde
de sre geliyor.
haklan konusunda en fazla ihmale
grubu
Gerek
gerekse ikili
szedilse bile verilen szlerin geersiz
gzleniyor. Biz de bu incelememizde
Balkanlarda
Trk
insan
incelemeye
Ne
ki, Balkanlardaki Trkler
konusunda en az inceleme yapan 1kelerin
TrJdye gelmektedir. Bu
emberinin bir gn
mit
ediyoruz.
BATI TRAKYA
Trakya yani
kuzey
100.000
Trk
Bunlara Trk
ile 120.000
olan 30.000
katmak mmkn. Bunlara ek olarak
5.000 kadar Trke ve Romanca
ingeneler var. Toplam
nfusu 400.000'e
bu blge Sevres
mttefi:kler
Yunanistan'a
Bugn burada
yan Trkler
1923 Tarihli Lozan
borlu1929'lardan sonra
lar. Daha sonra Yunanistan'la Tnkiye
lde mbadeleler
nemli miktarda Trk
bu blgede
1920 - 1923
Trkler bu blgelerde
ve
da
Ancak, Lozan
Trakstats belli
ve o tarihten itibaren staty bozacak
herhangi bir
gerek Yunan
gerekse Trk
Bulgaristandaki Trkler 'konusunda da
gibi, Ba1kan lkelerinde ortak olan
* Prof. Dr., Ankara niversitesi Dil ve Tarih Cojrafya Fakltesi p-etim
yesi.

110

1NSA..

HAKLARI YILLIGI

bir konu, bu lkelerin belki de


kalan
nedeniyyaratma
Romanya Macarle yeknasak bir ntus
Yunanistan Bulgar ve Trkleri ve Bulfgaristan'da gene Trkiindeeritme
uzun
leri kendi
veya
bir biimde srdrmektedirler. Oysa, gnmzn ulussistemi iinde
dayanarak toprak elde
etme durumu oktan
bir stratejidir. Hele Balkan
en ufak bir
karbsbtn
grnmektedir.
hemen sonra Yunan
uyLozan
idari ve ekonomik
sonucu bu blgenin mslman
Tr,kiye'ye
ge
Bu g II. Dnya
Gerek
zorluklar gerekse Saortaya
Yunan sivil
gerek gerillalar gereksekral taraftarlan
Trklere
zulmfaktrler
1939 -1960
ler g hareketini
kadar 40.000' den fazla Trk
terk
Trkler binde lk nfus
ancak
ve nfus
birlikte
misli
Yunan nfusu
1954'lerden sonra ortaya
sorunu, Yunanistan'm blge
ve zellikle 1967 darhesiyle
gelen Yunan Askeri Cun
1974
kltr
zerindeki
neden
Basve
en iyi rnek,
Trakya'da Trklerin
alamamalan, buna
kendi
yanlara
serbest
Yeni
edilmede
Trklerinkredi alma, bor alsi veya
ma
yoktur,
ve hattaaraba kullanma lisansyenilernede kendilerine glkler
Hkmet
iinde grevalamayan
askerliklerini ancak nefer olarak
yapabilmektedirler. 19S0'lerden itibaren Trkler.in
devbyk darbeler
demeleri ise yeterli
1967
Toprak Kanunu ise Trklerin alehine
mit H. BayrjLken., TuJ:'Ikish
2.

Greece, The Turldsh Yearbook


of International Relations, 1963, Ankara niversitesi, 1965, Ankara, s.150.
TrakYa gleri, :vize durumlan :ve mLkiyet haklan iin
Ahmet
Trakya
tyz.
1971, s.502-509..

BALKANLARDA TORK

Bu

111

bir

kltrel genosid olarak


dikkati ekmektedir.
camiler,
Trklerin
elinden
ve grevleri ntralize
Yunan
bir mftnn
veya din
olmayan bir
olarak o blgelerde dini ibakimsenin camilere
det
Okullarda mslman
yerini
ortodoks hocalar .
Trke yerine
Trk
hakim
grlmek!tedir. Bunun
yetersiz kimselerin Trk
grlmektedir. Yunan otoriteleri Trk niversitelerinden
olan
etmediklerinden,
niversite
verebilecek Trk hocalar bulunmamakta
ve yksek
dili zorunlu olarak Yunanca
Psikolojik olarak toplumda daha iyi bir statye sahip olmak is;teyen
kimse Yunanca bilmek zorunda
Pomak Trklerinin durumu
blgelerdeki Trklere gre
daha da
Entellektel ve kltrel
iindedirler.
1953'den beri Rodop
Yunan
askeri blge ilan
Bu nedenle bu blgeye
ve
zel izne
Bylece
Tvk blg,elerinden ay- Trakya Trklerinin
Trk - Yunan
kilerinden etkilenmektedir. Trkiye ile Yunanistan
gerginHk bu blgelere
neden
Trk Trkler
gl bir
faktr
bu ynde
Trk hkmetlerinin

Tra'kya Trkleri konusunda yapaise


gerekleri
Yunanistan ok daha ufak sorunbahane ederek Trkiye'yi
alanda
ve
tehlikeli ilan edenken, Trakya
sorununu ortaya
Trakya Trkleri kendi seslerini
kendileri duyurma yoluna gi1tmektedirler. 1978 Eyllnde bir
delegasyonu
Trakya blgesinde
Arap
ilgilendikleri
lkelerininde bu hgedeki
grlmektedir.
3

Ahmet

.a.g.e., s. 52-53.

112

INSAN HAKLARI YILLlGI

DURUMU

Bulgaristan'daki Trklerin
gerekte 1877 - 1878 Trk *
Rus
sonra
Bu
kendi
en
biridir.
iinde ve
450.000 Trk have bir milyon Trk Anadoluya g etmek zorunda
Balkan
Trk nfusun ikinci kez Anadoluya
gn
bir faktr
Bulgarlar
bu blgedeki 250.000 Trk
ve 700.000
ise yine
g etmek zorunda
Balkan
sonunda dokuz
yeni Trk
Bulgaristan
iinde
1924 - 1938
devreleri
Trklere gl Atatrk Trkiyesi nedeniyle
nispeten olumlu
bir devirdir. Buna
Bulgar
kilisesi Trkler zerindeki
Bu glerin
kesilmeden gnmzekadar
grmekteyiz.o
ilgili olarak
milOysa, 1929
konferansta Bykeli Dimitri
demekteydi :
sorununa Bulgaristan bir ahlaki konu olmaktan ok Avrupa'da
en
nemli bir lt olarak
... Bulgaristan ilhak ettitopraklarda
dini otonomilerini vermekte ve kltrerini
...
nn
Balkanlarda siyasal dzen
namaz. 7.
Bunlan syleyen Bulgaristan, te yandan yeknasak bir nfus
yaratma
asla
Bugn Bulgaristan, Trklerin kendi lkesindeki
kabul etmemekte ve kendi Lkesindeki
tazorla dini
Bulgarlar
iddia etmekyarar gryoruz.
tedir. Bu
.; Hasan
Bulgaristan Trklerinin
Milliyet, 21
1985.
Halil Yaver, Bugnk Bulgaristan'da Trk
Bulgar Elisi Pavlof'a Bir Cevap,
1932.
Bir Yazar glerin
veriyor:
1923 -1933 ...... 101.507
1945 -1960 ...... 160.766
1934-1944 ...... 115.288
1969-1980 ...... 130.000
B.kz.: Bilal
Bulgaristan Trkleri ve G Sorunu, Bulgaristan'da
Trk
Trk Tarih Kurumu
Ankara, 1985, s.65.
7 Dimitri
Papers, Doc. lOis Stanford niversitesi

BALKANLARDA TRK

113

Balkanlardaki Trkler
inceleyen
bu
otonom ynetimi ve
hrriyeti ilgiyle ince1eme.ktedir.8 Zaten bu sistem
sistemi
bu kadar gl iken
olupta Balkanlarda
bu kadar
ahali ve ismi
insan
Balkanlara ilk gelip
Bugn
olan
bir boyu
(gagauz) 1064
Balkanlara
Peeneklerin: bir
Deli Orman blgesine
kltrJerini evreye
(1055).=
Dobruca blgesine
Seluk Trkleri de XIII. nc
bu blgeye kltrlerini
Blgeye gelen ilk
Trk
beyi Gazi
beydir ve
bu blgeye girmesi 1361 tarihindedir.l! Trkler, 1352'de girdikleri Trakya
blgesinde srekli ilerlediler. 1366'da yerlerinden sklemeyecek
bir duruma
Bir
.gibi XV.
ortatahrir defterlerinde blgede
nfusun
%
grlmektedir.
Anadoludan
gelen glerle nfus
I877'lere kadar
Gerekte Bulgar
nk
iinde bu
dan en ileri durumda olan
% 70'i
ait tL Daha
letin
reformu
gittike

ekonomisini etekonomik
bu oran yeni dev-

Dnya
1944
zellikle Trklere
8

LI

;ile
gittike

Bul-

Bkz.: George W. Gawrych, Toler:ant


of Cultural Pluralism
in the Ottornan Ernpire: the Albanian Community, 1800- 1912;
tional Journal of Middle East Studies, 1983, 15, s.SI9.
Tadeusz
Les Turcs et 18 Langue T1Ji11qUe de la Bulgarle du NordEst, Polonya Akademisi, Krakow, 1933, s.11-12.
Kmvalski, a.g.e., s.7.
IWAO Kamozawa, Bthnie
: The case of
Turks in Western Thrace, P()pulationMobilltyin the Mediterranean
World Studies in the
and Contemporary Aspects, Tokyo, 982.
s.127.

114

HAKLARI YILLlOI

garistan' da
bir toplum
nk
uygulanan polika, 1949 - 1955
oldu. Kk toprak sahibi durumuna
olan
da ellerinden
Trkler, bu
mak zorunda
asimilasyonu bazen toplumun yerini
biimine
1948 Temmuzunda 50 vagon dolusu Trk
blgeden
BulgarDobrucaya, Ekim 1949 ise 63 vagon
Kosnkavak ve Dandere blgelerinden
dolusu aile
rak Troyan, Razgrad ve Sumnu blgelerine
1950
Trkiye Kore
girer.ken 250.000 Trkn ge zorgrlmektedir. Devrin
Georgi Dimitrov
1946'da
= Ba1kanlarda
Heri
bir
bu yzden
imp
rluher izi
Bundan sonra Trk
Trke olarak verilen dersler.in
grlmektedirY
Yeni
(30.000),
Zamanla Trke olarak
Genlik (30.000), Kk Eyllc (30.000) gibi Trke
sistemli bir biimde ortadan
1944'lere kadar hemen her Bulgaristan
birka cami
ve medrese ile ulemalar hulunmakta idi. Bugn bu camiIerden
yok
Medreseler ise tamamen
ve nihayet islami
ise
Bunlara ek olave d.ine uygun olarak gmlme yasakrak, snnet, dini
En
dzeyde kal,ma:k
Trkler
zorunlu askerlik
Trkleri Bulgar
iinde eritme
Bulgar Kost rtl olarak ileri srlmekSosyalist bir millet yarattedir. 1971 tarihli Parti
ma
btn
sydaha Beri
lkelelenmektedir. 1977'de BulgarIar bir
tamamen tek bir etnik grubtan
ve homojen bir
toplum
sylemekten ekinmem i
lerdir.

13

Ycel, Balkanlarda Trk


ve
Bulgadstan'da
Trk
Tarih Kurumu, 1985, s.69.
Mohammad Kassam, Bulgaria's Musli'm Under the Hammen), Arabia:
The ts1am.lc World Review, March 1985, s.15.

BALKANLARDA TRK AZINLIKLARI

115

Ote yandan, kendisi


bir kitap iin, Pergamon
Robert Maxwell ile
Bulgaristan Devlet
Todor Jiv kov;
52 nei maddesine gre
hangi dine
olursa olsun dini vecibelerini yerine
getirmekten medeni ve siyasal
,kullanmaktan
14
syleyebilmektedir.
1985
i van Ganev'le

Milliyet Gazetesinde
bir
bu nedenle

Ganev; Trk olan ne varsa


ky ve
ad-

dahi
Gerekten 1984
itibaren Bulgaristan Trklere
bir kampanya
Trklerin bulunkyler Bulgar askerleri
evrilere;k tm ky
yoluna gidilmektedir. Bu nedenle Bulgar miHsleri ile Trkler
ve bu dikylerde gnden fazla
kendilerine
iin ,mezarisimlerini dahi
yoluna
lerdir.
VE

lere
ikili
sinde
lerden
din

HUKUKU

insan
ihlal eden eylemBulgaristan, insan
konusunda
ve
bir devlettir. Bu
hepve temel hak ve zgrlk
1919'da
Neui111y Ant
gre, Bulgaristan'da bulunan herkesin milliyet,
dil,
ve zgrlklerine
bahsedilmektedir.

18 Ekim 1925 tarihli Trk . Bulgar Dostluk


re, Bulgaristan lkesinde bulunan tm
ve zgrlklerinin
kabul etmektedir.
zalanan
gre ise,
belirtilmektedir.
g etmelerine msaade
Todor Jivkov'la
Bu
Devlet Adann ve Yeni Bu1ga.rlstan'm
van Ganev'le Bir

gtemel hak
tarihte imistedikleri gibi

sonunda Todor Jlvkov!


kitap 1981

MUliyet, 21 Ekim 1985.

116

BAKLARI

tkinci Dnya
sonra Paris
imzainsan
bir
layan Bulgaristan bu
daha ;kabul
Bulgaristan daha sonra 948 tarihli Evrensel
Bildirisini de
1975
Avrupa
ve
nihai senedini imzalayan Bulgaristan, bu senede gre insan haklan konusunda
taahhtlere
Yukarda belirtilen tm
leri taraf olan Devletlerce geerli

yrrlkte olup, hkm-

Bulgaristan dnyadaki insan


imza koyup, imza
letler Hukukunu

ile tm
hie sayan ve bylece Devilan eden tek devlet 01-

konusunda
fikirler ileri srlebi
Hkirlerin en nde geleni, Trklerin nfusunun
lir.
la
Bulgar: nfusunun
Bylece
blgelerde Trk nfusu Bulgar nfusunun stn2.000
de
srlen bir
neden, 1981 ve 1983
Trk blgesinde
Trk hal
bu tr manevralara ilgisiz
srlen nedenler ne olursa olsun, 20 nci
son on
orta
tipi .katliamlara
hibir devletin
olmamak gerekir.
SONU

Ne
ki devletleri
mekanizmalar henz
camia
kabul
dir. Trkiye sorunu tm
NATO
Bakanlar Konseyinden, Arap Devletleri
tavsiye
Tavsiye kararlan ve millettoplwnun
etkisinin ne
milletlerarahala
bir 'konudur.
Trkiye'nin
olan borcunu demek iin
alanda mcadelesine devam
devlet
demeierinden
Trakya Trlderinin ise
:koruyacak
bir
ileride daha dostane
na