You are on page 1of 4

CHƯƠNG VI: SÓNG ÁNH SÁNG + Vân tӕi: x} < (k+,5è

< x
1. HiӋn tưӧng tán sҳc ánh sáng. Sӕ giá trӏ k A Z là sӕ vân sáng (vân tӕiè cҫn tìm
* Đ/n: Là hiӋn tưӧng ánh sáng bӏ tách thành nhiӅu màu khác nhau khi k  M và N cùng phía vӟi vân trung tâm thì x} và x cùng dҩu.
đi qua mһt phân cách cӫa hai môi trưӡng trong suӕt. M và N khác phía vӟi vân trung tâm thì x} và x khác dҩu.
* Ánh sáng đơn sҳc là ánh sáng không bӏ tán sҳc * Xác đӏnh khoҧng vân trong khoҧng có bӅ rӝng L. BiӃt trong
Ánh sáng đơn sҳc có tҫn sӕ xác đӏnh, chӍ có mӝt màu. khoҧng L có n vân sáng.
Bưӟc sóng cӫa ánh sáng đơn sҳc × , truyӅn trong chân không + NӃu đҫu là hai vân sáng thì:  
’ - }
 
× + NӃu đҫu là hai vân tӕi thì: 

’
* ChiӃt suҩt cӫa môi trưӡng trong suӕt phө thuӝc vào màu sҳc ánh + NӃu mӝt đҫu là vân sáng còn mӝt đҫu là vân tӕi thì:   
sáng. Đӕi vӟi ánh sáng màu đӓ là nhӓ nhҩt, màu tím là lӟn nhҩt. - , 5
* Ánh sáng trҳng là tұp hӧp cӫa vô sӕ ánh sáng đơn sҳc có màu biӃn 0 Sӵ trùng nhau cӫa các bӭc xҥ î1, îu ... (khoҧng vân tương ӭng
thiên liên tөc tӯ đӓ đӃn tím. là Ž1, Žu ...)
Bưӟc sóng cӫa ánh sáng trҳng: ,38 m   ,76 m. + Trùng nhau cӫa vân sáng: xs = k} } = k = ... Å k}î} = k î = ...
u. HiӋn tưӧng giao thoa ánh sáng (

    + Trùng nhau cӫa vân tӕi: xt = (k} + ,5è } = (k + ,5è = ... Å (k}
   è. + ,5èî} = (k + ,5èî = ...
* Đ/n: Là sӵ tәng hӧp cӫa hai hay nhiӅu sóng ánh sáng kӃt hӧp trong k  Vӏ trí có màu cùng màu vӟi vân sáng trung tâm là vӏ trí trùng
không gian trong đó xuҩt hiӋn nhӳng vҥch sáng và nhӳng vҥch tӕi nhau cӫa tҩt cҧ các vân sáng cӫa các bӭc xҥ.
xen kӁ nhau.
* Trong hiӋn tưӧng giao thoa ánh sáng trҳng (,38m  î  ,76mè
Các vҥch sáng (vân sángè và các vҥch tӕi (vân tӕiè gӑi là vân giao
thoa. - BӅ rӝng quang phә bұc k:  ×    
- Xác đӏnh sӕ vân sáng, sӕ vân tӕi và các bӭc xҥ tương ӭng tҥi mӝt
* HiӋu đưӡng đi cӫa ánh sáng (hiӋu quang trìnhè :  ×  } ×

 vӏ trí xác đӏnh (đã biӃt xè
* Khoҧng vân i là khoҧng cách giӳa hai vân sáng hoһc hai vân tӕi liên } 
+ Vân sáng: ,38 0 × 0 ,76 Å các giá trӏ cӫa k Å î
î  
tiӃp:: × } 

+ Vân tӕi: ,38 0 × 0 ,76 Å các giá trӏ cӫa k Å î
* Vӏ trí (toҥ đӝè vân sáng: xs=ki ( A * è ƒ .5  
k = : Vân sáng trung tâm
k = }: Vân sáng bұc (thӭè } CHƯƠNG VII: LƯӦNG TӰ ÁNH SÁNG

* Vӏ trí (toҥ đӝè vân tӕi: xt=ki+ ( A* è 1. Năng lưӧng mӝt lưӧng tӱ ánh sáng (hҥt phôtôn)  × ’ ×

k = , k = -}: Vân tӕi thӭ (bұcè nhҩt Trong đó : h = 6,6 5.}-34 Js là hҵng sӕ Plăng.
k = }, k = - : Vân tӕi thӭ (bұcè hai c = 3.}8m/s là vұn tӕc ánh sáng trong chân không.
* NӃu thí nghiӋm đưӧc tiӃn hành trong môi trưӡng trong suӕt có chiӃt u. Tia Rơnghen (tia X)

suҩt n thì bưӟc sóng và khoҧng vân đӅu giҧm n lҫn : î ´ × î ´ × Bưӟc sóng nhӓ nhҩt cӫa tia Rơnghen îmin × 

 , ,
* Khi nguӗn sáng S di chuyӇn theo phương song song vӟi S}S thì hӋ Trong đó đ    
là đӝng năng cӫa electron khi
vân di chuyӇn ngưӧc chiӅu và khoҧng vân vүn không đәi.
đұp vào đӕi catӕt (đӕi âm cӵcè
 U là hiӋu điӋn thӃ giӳa anӕt và catӕt
Đӝ dӡi cӫa hӋ vân là:  = 
} v là vұn tӕc electron khi đұp vào đӕi catӕt
Trong đó: D là khoҧng cách tӯ khe tӟi màn v là vұn tӕc cӫa electron khi rӡi catӕt (thưӡng v  è
D} là khoҧng cách tӯ nguӗn sáng tӟi khe m  9,}.}-3} kg là khӕi lưӧng electron
d là đӝ dӏch chuyӇn cӫa nguӗn sáng ë. HiӋn tưӧng quang điӋn
* Khi trên đưӡng truyӅn cӫa ánh sáng tӯ khe S} (hoһc S è đưӧc đһt  ,
mӝt bҧn mӓng dày e, chiӃt suҩt n thì hӋ vân sӁ dӏch chuyӇn vӅ phía S}
*Công thӭc Anhxtanh :  × ’ × × ƒ  max

(hoһc S è mӝt đoҥn:  =


( - }è 
Trong đó   là công thoát cӫa kim loҥi dùng làm catӕt
×

î
* Xác đӏnh sӕ vân sáng, vân tӕi trong vùng giao thoa (trưӡng giao î là giӟi hҥn quang điӋn cӫa kim loҥi dùng làm catӕt
thoaè có bӅ rӝng L (đӕi xӭng qua vân trung tâmè * ĐӇ dòng quang điӋn triӋt tiêu thì UAK  Uh (Uh < è, Uh gӑi là hiӋu
 ,
  ƒ }
+ Sӕ vân sáng (là sӕ lҿ):   × điӋn thӃ hãm:     $ax


  } k  Trong mӝt sӕ bài toán ngưӡi ta lҩy Uh >  thì đó là đӝ lӟn.
+ Sӕ vân tӕi (là sӕ chҹn):  ×  * Xét vұt cô lұp vӅ điӋn, có điӋn thӃ cӵc đҥi VMax và khoҧng cách
  cӵc đҥi dMax mà electron chuyӇn đӝng trong điӋn trưӡng cҧn có cưӡng
* Xác đӏnh sӕ vân sáng, vân tӕi giӳa hai điӇm M, N có toҥ đӝ x}, x đӝ E đưӧc tính theo công thӭc:
(giҧ sӱ x} < x è
+ Vân sáng: x} < k < x
}  Vҥch ngҳn nhҩt îK khi e chuyӇn tӯ  K.
 $ax  ,  $ ax    $ax - Dãy Banme: Mӝt phҫn nҵm trong vùng tӱ ngoҥi, mӝt phҫn nҵm
* Vӟi U là hiӋu điӋn thӃ giӳa anӕt và catӕt, vA là tӕc đӝ cӵc đҥi cӫa trong vùng ánh sáng nhìn thҩy
electron khi đұp vào anӕt, vK  vMax là tӕc đӝ ban đҫu cӵc đҥi cӫa Ӭng vӟi e chuyӇn tӯ quӻ đҥo bên ngoài vӅ quӻ đҥo L
Vùng ánh sáng nhìn thҩy có 4 vҥch:
} }
electron khi rӡi catӕt thì:  , - , Vҥch đӓ HÂ ӭng vӟi e: M L
Vҥch lam H ӭng vӟi e: N L
Vҥch chàm H ӭng vӟi e: O L
* HiӋu suҩt lưӧng tӱ (hiӋu suҩt quang điӋnè ! 
 Vҥch tím H ӭng vӟi e: P L
k  Vҥch dài nhҩt îML (Vҥch đӓ HÂ è
Vӟi n và n là sӕ electron quang điӋn bӭt khӓi catӕt và sӕ phôtôn
Vҥch ngҳn nhҩt îL khi e chuyӇn tӯ  L.
đұp vào catӕt trong cùng mӝt khoҧng thӡi gian t.
- Dãy Pasen: Nҵm trong vùng hӗng ngoҥi
 Ӭng vӟi e chuyӇn tӯ quӻ đҥo bên ngoài vӅ quӻ đҥo M
Công suҩt cӫa nguӗn bӭc xҥ: " ×
 k  Vҥch dài nhҩt îNM khi e chuyӇn tӯ N M.
Vҥch ngҳn nhҩt îM khi e chuyӇn tӯ  M.
#  Mӕi liên hӋ giӳa các bưӟc sóng và tҫn sӕ cӫa các vҥch quang phә cӫa
Cưӡng đӝ dòng quang điӋn bão hoà:     } } }
  nguyên tӯ hiđrô: × 
   î} î} î
L × 3
"
î 3
* Bán kính quӻ đҥo cӫa electron khi chuyӇn đӝng vӟi vұn tӕc v trong

tӯ trưӡng đӅu B : $ ×
,
 é sin Â
( × , é è   î}
î}3

Lưu ý: HiӋn tưӧng quang điӋn xҧy ra khi đưӧc chiӃu đӗng thӡi nhiӅu }
bӭc xҥ thì khi tính các đҥi lưӧng: Tӕc đӝ ban đҫu cӵc đҥi vMax, hiӋu
điӋn thӃ hãm Uh, điӋn thӃ cӵc đҥi VMax,  đӅu đưӧc tính ӭng vӟi bӭc
CHƯƠNG IX. VҰT LÝ HҤT NHÂN
xҥ có îMin (hoһc fMaxè
1. HiӋn tưӧng phóng xҥ
f. Tiên đӅ Bo - Quang phә nguyên tӱ Hiđrô

* Sӕ n.tӱ chҩt phóng xҥ còn lҥi sau thӡi gian t




î
* Tiên đӅ Bo  × 
" × 

×  
* Bán kính quӻ đҥo dӯng thӭ n cӫa electron trong nguyên tӱ hiđrô: %

rn = n r Vӟi r =5,3.}-}}m là bán kính Bo (ӣ quӻ đҥo Kè * Sӕ hҥt nguyên tӱ bӏ phân rã bҵng sӕ hҥt nhân con đưӧc tҥo thành
* Năng lưӧng electron trong nguyên tӱ hiđrô: và bҵng sӕ hҥt (Â hoһc e- hoһc e+è đưӧc tҥo thành: É × É  É
}3, 6
- ( è Vӟi n A N*. * åhӕi lưӧng chҩt phóng xҥ còn lҥi sau thӡi gian t: , ×
,
× ,   


Năng lưӧng ion hóa là năng lưӧng tӕi thiӇu đӇ đưa e tӯ quӻ đҥo K ra
xa vô cùng (làm ion hóa nguyên tӱ Hiđrôè: Eion=1ë,6eV ln
* Sơ đӗ mӭc năng lưӧng Trong đó : î × gӑi là hҵng sӕ phóng xҥ
%
P n=6 î và T không phө thuӝc vào các tác đӝng bên ngoài mà chӍ phө thuӝc
O n=5 bҧn chҩt bên trong cӫa chҩt phóng xҥ.
* Khӕi lưӧng chҩt bӏ phóng xҥ sau thӡi gian t :  ×  
N n=4
 }
* Phҫn trăm chҩt phóng xҥ bӏ phân rã: ×} 
×}  î

M n=3  %

Pasen , }
Phҫn trăm chҩt phóng xҥ còn lҥi: ×  ×  

,
L n=
H H H HÂ * Liên hӋ giӳa khӕi lưӧng và sӕ nguyên tӱ :  × ,  

NA = 6, .}- 3 mol-} là sӕ Avôgađrô (sӕ hҥt trong mӝt molè
Banme *  ӝ phóng xҥ H:Là đҥi lưӧng đһc trưng cho tính phóng xҥ mҥnh
hay yӃu cӫa mӝt lưӧng chҩt phóng xҥ, đo bҵng sӕ phân rã trong }
!
giây : ! × × !   
!× 
K n=} 
H = îN là đӝ phóng xҥ ban đҫu.
Laiman Đơn vӏ: Becơren (Bqè }Bq = } phân rã/giây
- Dãy Laiman: Nҵm trong vùng tӱ ngoҥi:Ӭng vӟi e chuyӇn tӯ quӻ Curi (Ciè } Ci = 3,7.}} Bq
đҥo bên ngoài vӅ quӻ đҥo K k  Khi tính đӝ phóng xҥ H, H (Bqè thì chu kǤ phóng xҥ T phҧi
k  Vҥch dài nhҩt îLK khi e chuyӇn tӯ L K đәi ra đơn vӏ giây(sè.
u. HӋ thӭc Anhxtanh, đӝ hөt khӕi, năng lưӧng liên kӃt + Phaàn lôùn caùc haït sô caáp ñeàu taïo thaønh caëp: haït vaø phaûn
* HӋ thӭc Anhxtanh giӳa khӕi lưӧng và năng lưӧng haït.
Vұt có khӕi lưӧng m thì có năng lưӧng nghӍ E = m.c Phaûn haït coù cuøng khoái löôïng nghæ, cuøng spin, ñieän tích coù
Vӟi c = 3.}8 m/s là vұn tӕc ánh sáng trong chân không. cuøng ñoä lôùn nhöng traùi daáu.

*  ӝ hөt khӕi cӫa hҥt nhân  : m = m ± m - Caùc haït sô caáp ñöôïc phaân thaønh 4 loaïi: phoâtoân, leptoân,
meâzoân vaø barion. Meâzoân vaø barion ñöôïc goïi chung laø
Vӟi: m = Zmp + Nmn = Zmp + (A-Zèmn là khӕi lưӧng các nuclôn. hañroân.
m là khӕi lưӧng hҥt nhân X. Coù 4 loaïi töông taùc cô baûn ñoái vôùi haït sô caáp laø: töông taùc
* Năng lưӧng liên kӃt : E = m.c = (m-mèc haáp daãn, töông taùc ñieän töø, töông taùc yeáu, töông taùc
* Năng lưӧng liên kӃt riêng (là năng lưӧng liên kӃt tính cho }
 maïnh.
Œ - Taát caû caùc hañroân ñeàu coù caáu taïo töø haït quac.
nuclônè: Coù 6 loaïi quac laø u, d, s, c, b vaø t.

k   Năng lưӧng liên kӃt riêng càng lӟn thì hҥt nhân càng bӅn  
Ñieän tích caùc haït quac laø , .
vӳng. 3 3
ë. Phҧn ӭng hҥt nhân Caùc barion laø toå hôïp cuûa ba quac.
* Phương trình phҧn ӭng: *}} > } ƒ * >  *33 > 3 ƒ * 44 > 4
   
Quan nieäm hieän nay veà caùc haït thöïc söï laø sô caáp goàm caùc
Trong sӕ các hҥt này có thӇ là hҥt sơ cҩp như nuclôn, e, phôtôn ... quac, caùc leptoân vaø caùc haït truyeàn töông taùc laø gluoân,
}
Trưӡng hӧp đһc biӋt là sӵ phóng xҥ: X} X + X3 phoâtoân, & , Z vaø gravitoân.
X} là hҥt nhân mҽ, X là hҥt nhân con, X3 là hҥt  hoһc  u. Hӊ MҺT TRӠI
0 Các đӏnh luұt bҧo toàn - Heä Maët Trôøi goàm Maët Trôøi ôû trung taâm heä 8 haønh tinh
+ Bҧo toàn sӕ nuclôn (sӕ khӕiè: A} + A = A3 + A4 lôùn vaø caùc veä tinh cuûa noù goàm Thuyû tinh, Kim tinh, Traùi
+ Bҧo toàn điӋn tích (nguyên tӱ sӕè: Z} + Z = Z3 + Z4 Ñaát, Hoaû tinh, Moäc tinh, Thoå tinh, Thieân Vöông tinh vaø Haûi
„ Ž 
 Ž     Vöông tinh. Caùc haønh tinh naøy chuyeån ñoäng quanh Maët Trôøi
+ Bҧo toàn năng lưӧng theo cuøng moät chieàu vaø gaàn nhö trong cuøng maët phaúng.
×  ,   ,  Maët Trôøi vaø caùc haønh tinh coøn töï quay quanh mình noù.
Khoái löôïng Maët Trôøi baèng },99.}3kg, gaáp 333 laàn khoái
×  Œ,   Œ,  löôïng Traùi Ñaát. Khoaûng caùch töø Traùi Ñaát ñeán Maët Trôøi
  xaáp xæ }5 trieäu km, baèng } ñôn vò thieân vaên.
× Œ  Œ  - Maët Trôøi goàm quang caàu vaø khí quyeån Maët Trôøi.
Q> phҧn ӭng tӓa năng lưӧng Q< phҧn ӭng thu năng lưӧng Maët Trôøi luoân böùc xaï naêng löôïng ra xung quanh. Haèng soá
Maët Trôøi laø H= }36/m . Coâng suaát böùc xaï naêng löôïng
Ngoài ra : ×  
&b  &b
cuûa Maët Trôøi laø î = 3,9.} 6. Nguoàn naêng löôïng cuûa
+ Bҧo toàn đӝng lưӧng: ž " × ž "  (vӟi " ×  è Maët Trôøi chính laø caùc phaûn öùng nhieät haïch. ÔÛ thôøi kì
hoaït ñoäng cuûa Maët Trôøi, treân Maët Trôøi xuaát hieän caùc veát
k  - Không có đӏnh luұt bҧo toàn khӕi lưӧng. ñen, buøng saùng nhieàu hôn luùc bình thöôøng.
- Mӕi quan hӋ giӳa đӝng lưӧng pX và đӝng năng KX cӫa hҥt - Traùi Ñaát coù daïng phoûng caàu coù baùn kính xích ñaïo baèng
X là: "  =    6378km, coù khoái löôïng laø 5,98.} 4kg. Maët Traêng laø veä tinh
f. Các hҵng sӕ và đơn vӏ thưӡng sӱ dөng cuûa Traùi Ñaát coù baùn kính }738km vaø khoái löôïng laø
* Sӕ Avôgađrô: NA = 6, .} 3 mol-} 7,35.} kg. Gia toác troïng tröôøng treân Maët Traêng laø },63m/s .
* Đơn vӏ năng lưӧng: }eV = },6.}-}9 J }MeV = },6.}-}3 J ë. SAO. THIÊN HÀ
* Đơn vӏ khӕi lưӧng nguyên tӱ (đơn vӏ Cacbonè: - Sao laø moät khoái khí noùng saùng gioáng nhö Maët Trôøi nhöng
}u = },6655.}- 7kg = 93} MeV/c ôû raát xa Traùi Ñaát. Ña soá sao ôû traïng thaùi oån ñònh. Ngoaøi ra
* ĐiӋn tích nguyên tӕ: {e{ = },6.}-}9 C coù moät soá sao ñaëc bieät nhö sao bieán quang, sao môùi, sao
* Khӕi lưӧng prôtôn: mp = },73u nôtron.
* Khӕi lưӧng nơtrôn: mn = },87u Khi nhieân lieäu trong sao caïn kieät, sao trôû thaønh sao luøn, sao
* Khӕi lưӧng electrôn: me = 9,}.}-3}kg = ,5u nôtron hoaëc loã ñen.
- Thieân haø laø heä thoáng goàmnhieàu loaïi sao vaø tinh vaân.
CHÖÔNG X. TÖØ VI MOÂ ÑEÁN VÓ MOÂ Ba loaïi thieân haø chính laø thieân haø xoaén oác, thieân haø elip,
1. HҤT SƠ CҨP vaø thieân haø khoâng ñònh hình.
- Haït sô caáp laø nhöõng haït coù kích thöôùc vaø khoái löôïng nhoû Thieân Haø cuûa chuùng ta laø thieân haø xoaén oác coù ñöôøng
hôn haït nhaân nguyeân töû. Ñaëc tröng chính cuûa caùc haït sô kính khoaûng } ngaøn naêm aùnh saùng, daøy khoaûng 33 naêm
caáp laø: aùnh saùng, khoái löôïng baèng }5 tæ laàn khoái löôïng Maët Trôøi.
+ Khoái löôïng nghæ m hҥt naêng löôïng nghæ E = mc . Heä Maët Trôøi naèm ôû rìa Thieân Haø, caùch trung taâm khoaûng
+ Soá löôïng tӱ ñieän tích q cuûa haït sô caáp coù theå laø +}, -},  3  naêm aùnh saùng vaø quay vôùi toác ñoä khoaûng 5km/s.
(tính theo ñieän tích nguyeân toá eè. f. THUYӂT BIG BANG
+ Soá löôïng spin s laø ñaïi löôïng ñaëc tröng cho chuyeån ñoäng Theo Thuyeát Big Bang, vuõ truï ñöôïc taïo ra bôûi moät vuï noå
noäi taïi cuûa haït sô caáp. ³cöïc lôùn, maïnh´ caùch ñaây khoaûng }4 tæ naêm, hieän ñang daõn
+ Thôøi gian soáng trung bình. Chæ coù 4 haït sô caáp khoâng phaân nôû vaø loaõng daàn. Hai hieän töôïng thieân vaên quan troïng laø
raõ thaønh caùc haït khaùc, ñoù laø proâtoân, eâlectron, phoâtoân, vuõ truï daõn nôû vaø böùc xaï ³neàn´ vuõ truï laø minh chöùng cuûa
nôtrinoâ coøn laïi laø caùc haït khoâng beàn coù thôøi gian soáng thuyeát Big Bang.
raát ngaén, côõ töø }- 4s ñeán }-6s, tröø nôtron coù thôøi gian
soáng laø 93 s.