You are on page 1of 3

-Οι επόμενοι πόλεμοι

Το «απαρτχάιντ» του Χάντινγκτον και οι πραγματικές αντιθέσεις


ΜΑΡΙΟΣ ΠΛΩΡΙΤΗΣ | Κυριακή 11 Μαΐου 1997

Η ειρήνη μοιάζει κάπως με τη δίαιτα: όλοι (σχεδόν) αναγνωρίζουν πως είναι


απαραίτητη για το «ευ ζην», όλοι (περίπου) ορκίζονται πως «θα την αρχίσουν την
ερχόμενη Δευτέρα», όμως την Τρίτη το ξαναρίχνουν στο φαγοπότι που, στις
διεθνείς αλλά και τις εσωτερικές σχέσεις, ονομάζεται αλληλοφάγωμα και πόλεμος.
Αλλωστε, και το ένα και το άλλο, κίνητρο έχουν τη βουλιμία και την απληστία.
Μόνο που οι φαγάδες τρώνε απ' το δικό τους πιάτο, ενώ οι «αδερφοφάδες»
προσπαθούν να φάνε απ' το πιάτο του άλλου και, αν μπορούν, το πιάτο ολόκληρο και
τον ιδιοκτήτη του μαζί.
Αποτέλεσμα, να πληθαίνουν ολοένα τόσο οι διαιτολόγοι όσο και οι ειρηνολόγοι,
πολεμολόγοι, μελλοντολόγοι που τάζουν αρμονικά σώματα ή αρμονικές συμβιώσεις
κρατών και ατόμων.
Ο πιο «φρέσκος» του είδους, ο αμερικανός Σάμιουελ Χάντινγκτον, είναι αρκετά
γνωστός κι εδώ, από διάφορα δημοσιεύματα1. Μόνο που ο καθηγητής αυτός του
Χάρβαρντ δεν είναι υμνητής ή αναλυτής του πολέμου, αλλά μάντης. Προμαντεύει,
τουτέστιν, πως οι επόμενοι πόλεμοι δεν θα είναι συγκρούσεις κρατών και εθνών,
αλλά συγκρούσεις πολιτισμών. Και ειδικά, ανάμεσα στον Δυτικό Χριστιανισμό και
τους Ορθόδοξους, Μουσουλμάνους και όποιους άλλους «βαρβάρους». Συνακόλουθα,
κηρύττει πως η Δύση πρέπει να περιχαρακωθεί (με την ηγεσία των ΗΠΑ, φυσικά) μέσα
σε θεσμούς «γνήσια δυτικούς», απ' όπου (ξανα)πρέπει ν' απολακτισθούν όσοι δεν
ανήκουν στην περιούσια δυτικο-καθολικο-προτεσταντική πολιτισμική οικογένεια.
Δεν θα επιχειρήσω αντίκρουση αυτού του καινούργιου «απαρτχάιντ» το έχουν
κάνει, εύστοχα, ξένοι και δικοί μας. Θα θυμίσω, μόνο, το κοινότοπο: σ' όλη την
ιστορία του «ισόθεου» ανθρώπινου γένους, οι πολιτισμικές, θρησκευτικές κλπ.
αντιθέσεις στάθηκαν το φλάμπουρο και το άμφιο, που πίσω του κρύβονταν άλλες
διαφορές κι άλλα διά-φορα ήγουν, αντιθέσεις και συμφέροντα και βλέψεις,
στυγνότατα υλικές. Κάποιος αρχαιότερος «πολεμολόγος» δεν είχε πει το
αδιαμφισβήτητο, «όλοι οι πόλεμοι γίνονται για την απόκτηση υλικών αγαθών» «διά
την των κτημάτων χρήσιν πάντες οι πόλεμοι γίγνονται»; Ο Πλάτων, βέβαια2. Κι αν
δεν αρέσουν σε μερικούς οι «παμπάλαιοι», ένας σύγχρονος συνάδελφος του κ.
Χάντινγκτον, ο άγγλος Τζων Κήγκαν, στο βιβλίο του Μια ιστορία του πολέμου
(1996), υποστηρίζει πως ο πόλεμος δεν είναι τόσο τερατογέννημα της πολιτικής (ή
«συνέχισή της με άλλα μέσα», όπως έλεγε ο Κλαούζεβιτς) αλλά, προπάντων, κορυφαία
απόληξη της τάσης για αρπαγή τάσης, που ενδημεί στις κοινωνίες όλων των καιρών
κι όλων των τόπων. Η ειρηνική παραγωγική δραστηριότητα είναι πολύ πιο κοπιαστική
και πολύ λιγότερο αποδοτική (και λιγότερο «λεβέντικη», θα λέγαμε) από την
εξόντωση, το διαγούμισμα, την ιδιοποίηση των έτοιμων υπαρχόντων των άλλων,
γειτόνων και μη...
Πέρα απ' αυτά, όμως, θα ήθελα να επισημάνω προς χρήσιν των Χαντινγκτόνων και
Σία κάποιες άλλες αντιθέσεις και διά-φορα του καιρού μας.
Ο καθένας ξέρει (περιλαμβανομένου και του αμερικανού καθηγητή, φυσικά) πως,
«φθίνοντος του 20ού αιώνος», η περιβόητη κοινωνία της αφθονίας είναι και
κοινωνία της πενίας, η κοινωνία της κατανάλωσης είναι και κοινωνία της στέρησης.

Οχι μόνο εκατομύρια άνθρωποι στις «καταραμένες», υπανάπτυκτες περιοχές του


πλανήτη μας (Αφρική, Ασία, Λατινική Αμερική) λιμοκτονούν, αλλά και μέσα στις
ίδιες τις «ευλογημένες», υπεραναπτυγμένες χώρες, μεγάλα στρώματα του πληθυσμού
ζουν κάτω απ' το επίπεδο της φτώχειας. Με την παγερότητα των εκθέσεων και των
αριθμών, ο ΟΗΕ πληροφορεί το «ανήκουστο»: οι μισοί από τους παροικούντες τούτη
τη Γη της επαγγελίας (κάπου 3.000.000.000 άνθρωποι) «ζουν» με εισόδημα κάτω από
τρία δολάρια την ημέρα (825 δρχ., ή 24.500 δρχ. τον μήνα). Και ποιος αγνοεί πως
η ανεργία έχει γίνει το υπ' αριθ. 1 κοινωνικό πρόβλημα, τόσο στις χώρες του
δυτικο-χριστιανικού πολιτισμού, όσο και στις «αποβλητέες» ορθόδοξες,
μουσουλμανικές, ανατολικές και όποιες «επάρατες» άλλες.
Την ίδιαν ώρα, αρίφνητος πλούτος συγκεντρώνεται στα κεμέρια λιγοστών
πολυπλόκαμων και πολυδύναμων επιχειρήσεων και πολυεθνικών εταιριών. Σε πρόσφατο
άρθρο του στην «Guardian», ο Τζων Βάιντα παραθέτει μερικούς αριθμούς, που όλοι
τούς μαντεύουμε αλλά χρήσιμο είναι να τους θυμόμαστε:
«Οι 500 μεγαλύτερες εταιρίες του κόσμου ελέγχουν το 42% του παγκόσμιου πλούτου.
Από τις 100 μεγαλύτερες οικονομίες της Γης, οι μισές είναι εταιρίες και οι άλλες
μισές κράτη. Οι 10 μεγαλύτερες εταιρίες έχουν, συνολικά, μεγαλύτερο κύκλο
εργασιών από τα 100 μικρότερα κράτη. Η Shell κατέχει εκτάσεις μεγαλύτερες από
την έκταση 146 κρατών. Και, διεθνώς, 12 από τους σημαντικότερους τομείς
παραγωγικής δραστηριότητας ελέγχονται κατά 40% τουλάχιστον, από πέντε, ή και
λιγότερες, κολοσσιαίες πολυεθνικές εταιρίες».
Και συνοψίζει:
«Η δύναμη των εταιριών αυτών είναι τόσο μεγάλη, ώστε έχουν ουσιαστικά εξελιχθεί
σε μονάδες διακυβέρνησης, χωρίς όμως να λογοδοτούν στην κοινωνία: είναι
αντιδημοκρατικές και ανεξέλεγκτες».
Και μεταφέρει μιαν «απορία» του συναδέλφου του Τσαρλς Χάντι στον «Economist»:
«Οταν οι εταιρίες είναι μεγαλύτερες από τα εθνικά κράτη, αναρωτιέσαι ποιος
κυβερνά και για ποιου το συμφέρον». Θέλει και ρώτημα;
Αυτά οι «έννομοι». Αλλά δεν πάνε πίσω και οι έκνομοι οι έμποροι ναρκωτικών, οι
μαφίες κλπ. , που κορφολογούν τόσα απ' το αλισιβερίσι τους, ώστε να
κρυφο-κολλεγιάζουν με τους έννομους, επί των αυτώ αγαθώ σκοπώ. (Εξοχο δείγμα, η
φιλτάτη μας κυρία Τσιλέρ, όπως διαπίστωσε, επίσημα, προχτές, και γερμανικό
δικαστήριο).
Η πραγματική, λοιπόν, αντίθεση δεν εστιάζεται στις διαφορές πολιτισμών, αλλά
στις τερατώδεις διαφορές βιοτικού επιπέδου και εξουσιαστικής δύναμης, ανάμεσα
στους διεθνικούς Κροίσους που έχουν τα πάντα και μπορούν τα πάντα, και τους
παντοεθνείς παρίες που δεν έχουν τίποτα και τίποτα δεν μπορούν.
«Δεν υπήρξε ποτέ παρά ένας αιώνιος πόλεμος, ο πόλεμος των φτωχών ενάντια στους
πλούσιους», έγραφε πριν από 200 χρόνια ο γάλλος επαναστάτης Γράκχος Μπαμπέφ. Ο
Μαρξ και οι συν αυτώ τον ονόμασαν «πάλη των τάξεων», αλλ' αυτή η πάλη έχει πια
αφυδατωθεί, ύστερ' από τόσες ανακατατάξεις και ανατροπές. Μένει, όμως, και
τρανεύει η τραγική αντίθεση ελάχιστων οικονομικών Λεβιάθαν και εκατομμυρίων
πενήτων, που, κι εκείνοι κι ετούτοι, βρίσκονται πέρα από σύνορα, έθνη και
πολιτισμούς.
Αυτή η αντίθεση θα φτάσει σε σύγκρουση; Πριν από πέντε μήνες (15.12.96),
μιλώντας για τη «νέα αυτοκρατορική εποχή» των πολυεθνικών, για την «de facto
παγκόσμια κυβέρνηση» (κατά Τσόμσκυ), παρατηρούσα πως αυτός ακριβώς ο διεθνισμός
του πλούτου είναι η αιτία που δεν γίνονται πια μεγάλοι παγκόσμιοι πόλεμοι, αφού
μια τέτοια σύρραξη θ' αποτελούσε καταστροφή (όχι για το ανθρώπινο γένος ποιος
το λογαριάζει; αλλά) για τους «νέους αυτοκράτορες», που έχουν επενδύσεις και
συμφέροντα σ' όλα τα μήκη και πλάτη της Γης. Γίνονται, όμως, και θα γίνονται
«μικροί», τοπικοί, εμφύλιοι πόλεμοι, που φτουράνε τα πλούτη και τη δύναμη των
«μεγάλων» κρατών κι επιχειρηματιών, με το εμπόριο όπλων, τις επεμβάσεις τους και
την επέκταση των προτεκτοράτων τους και των αγορών τους.
Μπορεί, όμως, να υπάρξει ένοπλη σύγκρουση ανάμεσα στους πενόμενους και τους
Σαρδανάπαλους χρυσού και εξουσίας; Αλλοτε, επαναστάτες και «δυνάμεις της τάξεως»
είχαν τα ίδια περίπου όπλα: σπαθιά, λιανοντούφεκα και (οι δεύτερες) κάποια
πρωτόγονα κανόνια, που συχνά έπεφταν στα χέρια των πρώτων. Σήμερα, η υπεροπλία
των υπερ-κρατικών είναι ιλιγγιωδώς συντριπτική. Πολύ περισσότερο που, αυτοί, δεν
θα δίσταζαν, βέβαια, να χρησιμοποιήσουν όλη την τεράστια πολεμική τεχνολογία
τους για να εξοντώσουν τα μιλλιούνια του ενοχλητικού «όχλου» εν ριπή οφθαλμού.
Ή μήπως η πελώρια αριθμητική υπεροχή των «μερμηγκιών» μπορεί να καταβάλει την
οπλική υπεροχή των «ελεφάντων», να καταστρέψει τις μηχανές τους, ν' αρπάξει (να
η αρπαγή, πάλι) τα όπλα τους; Ετσι ή αλλιώς, μια τέτοια σύγκρουση θα οδηγούσε σ'
ένα λουτρό αίματος, με ανυπολόγιστη έκταση και έκβαση.
Αυτή είναι πιστεύω η πραγματικά εκκρηκτική αντίθεση και αντιπαράθεση της
εποχής μας κι αυτή, η «φωτεινή« προοπτική: η αντίθεση της πανίσχυρης τεχνικής
«γνώσης» και μέσων με την ανίσχυρη απόγνωση και οι «απονενοημένες» πράξεις
όπου μπορούν να προβούν τόσο εκείνοι που, σε μια τέτοια σύγκρουση, έχουν να
χάσουν τα πάντα που κατέχουν, όσο κι εκείνοι που δεν έχουν να χάσουν (όχι πια
τις αλυσίδες τους, αλλά) τη μη-ζωή τους, που είναι ολόκληρη μια αλυσίδα στο
λαιμό τους...
1. Ενδεικτικά: «Το Βήμα», αφιέρωμα 28.1.97 και συνέντευξή του, «Το Βήμα»,
27.4.97.
2. Φαίδρος, 66C.