‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺗﻌﻠﻴﻢ ۽ ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺑﺎﺑﺖ‬

‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﺳﮑﻴﺎ ﺟﻮ رﻫﺒﺮ‬
‫رאﺣﺖ ﻧﺠﻢ‬
‫ﺳﻴﺪ ﻏﻼم ﻗﺎدر ﺷﺎﻫﻪ‬
‫ﻣﺮﺗﻀﻲ ڌאرﻳﺠﻮ‬
‫ﺳﻨﮅﻳﻜﺎر‪ :‬ڊאﻛﭩﺮ ﻋﻠﻲ‬
‫ٰ‬

‫ﺳﻨﮅو ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ ‪ /‬אﻧﮉس ِאﻛﻮرﻳﺠﻦ )‪ ، (Indus Ecoregion‬ﺟﻲ ﻫﻲَء ﻧﺎﻓﺬ ﭤﻴﻨﺪڙ ﭘﻬﺮﻳﻦ ﭘﻨﺞ ﺳﺎﻟﻪ رﭤﺎ‪ ،‬אﻧﮉس‬
‫ﻓﺎر آل ﭘﺮوﮔﺮאم )‪ (Indus for All Programme‬ﺟﻲ ‪ 50‬ﺳﺎﻟﻪ ﺗﺼﻮر ﮐﻲ ذﻫﻦ ۾ رﮐﻨﺪي ﺗﻴﺎر ﻛﺌﻲ وﺋﻲ آﻫﻲ‪ .‬ﻫﻦ‬
‫ﭘﺮوﮔﺮאم ﺟﻮ ﻣﻘﺼﺪ‪ ،‬אﻧﮉس אِﻛﻮرﻳﺠﻦ ﺟﻲ ﻣﺎﻻ ﻣﺎل ﺣﻴﺎﺗﻴﺎﺗﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻴﺖ‪/‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻛﺮڻ آﻫﻲ ﺗﻪ‬
‫ﺟﻴﺌﻦ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺑﺮאدرﻳﻦ ﮐﻲ ﮔﺬر ﺳﻔﺮ ﺟﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻴﻨﺪڙ ﺳﻬﻮﻟﺘﻦ ۾ ﺑﻬﺘﺮي آﮢﻲ ﺳﮕﻬﺠﻲ‪ .‬אﻧﮉس ِאﻛﻮرﻳﺠﻦ‪ ،‬ﺳﻨﮅ‬
‫ً‬
‫אﻧﺪאزא ‪ 65‬ﺳﻴﻜﮍو אﻳﺮאﺿﻲَء ۾ ﭘﮑﮍﻳﻞ آﻫﻲ‪.‬‬
‫ﭘﺮﮘﮣﻲ ﺟﻲ ﻫﻴﭡﺎﻫﻴﻦ אﻧﮉس ﺑﺌﺴﻦ ۾ ﺳﻨﮅ ﺟﻲ‬
‫ﭘﻬﺮﺋﻴﻦ ‪ 9‬ﻣﻬﻴﻨﻦ ﺟﻲ אﺑﺘﺪאﺋﻲ ﺗﻜﻤﻴﻞ )ﺟﻮﻻِء ‪ -2006‬ﻣﺎرچ ‪ (2007‬ﺳﺎن ﻫﻦ ﭘﻬﺮﺋﻴﻦ ﻣﺮﺣﻠﻲ )אﭘﺮﻳﻞ ‪ -2007‬ﻣﺎرچ‬
‫‪ (2012‬ﺟﻲ ﺷﺮوﻋﺎت ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ .‬אﻧﮉس אﻛﻮرﻳﺠﻦ ﭘﺮوﮔﺮאم ﺗﺤﺖ ﺗﺮﺟﻴﺤﺎً אﻫﮍن ‪ 15‬ﻣﺎﮘﻦ ﺟﻲ ﻧﺸﺎﻧﺪﻫﻲ ﻛﺌﻲ وﺋﻲ‬
‫آﻫﻲ ﺟﻨﻬﻦ ﻫﻴﭟ ﭨﻦ ﺿﻠﻌﻦ )ﭠﭩﻲ‪ ،‬ﻧﻮאﺑﺸﺎﻫﻪ ۽ ﺳﺎﻧﮕﻬﮍ( ﺟﻲ ﭼﺌﻦ ﺣﺴﺎس ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺟﻨﻬﻦ ۾‪ ،‬ﺳﺎﺣﻠﻲ‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺳﺮﺷﺘﺎ‪ ،‬ﺗﻤﺮﺟﺎ ﭔﻴﻼ )ﭠﭩﻲ ﺟﻮ ﻛﻴﭩﻲ ﺑﻨﺪر(‪ ،‬ﺗﺎزي ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﺎ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺳﺮﺷﺘﺎ )ﭠﭩﻲ ﺟﻲ‬
‫ﻛﻴﻨﺠﻬﺮ ڍﻧﮃ(‪ ،‬درﻳﺎﺋﻲ ﭔﻴﻠﻲ ﺟﻮ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺳﺮﺷﺘﻮ )ﻧﻮאﺑﺸﺎﻫﻪ ﺟﻮ ﭘﺌﻲ ﭔﻴﻠﻮ( ۽ رﻳﮕﺴﺘﺎﻧﻲ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ‬
‫ﺳﺮﺷﺘﻮ )ﺳﺎﻧﮕﻬﮍ ﺟﻮ ﭼﻮﭨﻴﺎرﻳﻮن وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﻛﺎﻣﭙﻠﻴﻜﺲ( ﺟﻲ ﭼﻮﻧﮉ ﻛﺌﻲ وﺋﻲ آﻫﻲ‪.‬‬
‫ﻫﻲ ﭘﺮوﮔﺮאم‪ ،‬ﺳﺎﺋﻴﭧ אﺳﭙﻴﺴﻔﻚ אﻣﭙﻠﻴﻤﻴﻨﭩﻴﺸﻦ ﻳﻮﻧﭧ‪ ،‬ﭘﺮوﮔﺮאم ﻣﺌﻨﺠﻤﻴﻨﭧ ﻳﻮﻧﭧ‪ ،‬ﻛﺮאﭼﻲَء ﺟﻲ ﺳﻬﺎﺋﺘﺎ ﺳﺎن‬
‫ﺗﻌﻤﻴﻞ ﭤﻲ رﻫﻴﻮ آﻫﻲ‪.‬‬
‫ﻣﭥﻴﻦ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ ﭘﺮوﮔﺮאم ﺟﻲ ﺳﻬﺎﺋﺘﺎ‪ ،‬אﻧﮉس ِאﻛﻮرﻳﺠﻦ אﺳﭩﻴﺌﺮﻧﮓ ﻛﺎﻣﻴﭩﻲ )‪ (IESC‬ﻛﺮي رﻫﻲ آﻫﻲ‪ ،‬ﺟﻴﻜﺎ‬
‫ﺳﻨﮅ ﺳﺮﻛﺎر ﺟﻲ אﺋﮉﻳﺸﻨﻞ ﭼﻴﻒ ﺳﻴﻜﺮﻳﭩﺮي )ڊوﻟﭙﻤﻴﻨﭧ(‪ ،‬ﭘﻼﻧﻨﮓ ۽ ڊوﻟﭙﻤﻴﻨﭧ ﮐﺎﺗﻲ ﺟﻲ ﺻﺪאرت ﻫﻴﭟ آﻫﻲ‪.‬‬
‫ﻫﻲَء ﻛﺎﻣﻴﭩﻲ‪ ،‬אدאرﺗﻲ ۽ ﺣﻜﻤﺖ ﻋﻤﻠﻲ ﺟﻲ ﺣﻮאﻟﻲ ﺳﺎن אﻧﮉس ِאﻛﻮرﻳﺠﻦ ﻛﻨﺰروﻳﺸﻦ ﭘﻼن ﺟﻲ ﺗﻌﻤﻴﻞ ۽‬
‫ﺳﻬﺎﺋﺘﺎ ﻛﺮڻ ﺟﻲ ﻣﺠﺎز آﻫﻲ‪.‬‬
‫ﻫﻲ ﭘﺮوﮔﺮאم‪ ،‬رאﺋﻞ ﻧِﻴﮅرﻟﺌﻨﮉس אﺋﻤﺒﺴﻲ‪ -‬ﭘﺎﻛﺘﺎن ﺟﻲ ﻣﺎﻟﻲ ﻣﺪد ﻻِء ﺷﻜﺮ ﮔﺬאر آﻫﻲ‪.‬‬

‫ﻟﻴﮑﻚ‪:‬‬

‫رאﺣﺖ ﻧﺠﻢ‬
‫ﺳﻴﺪ ﻏﻼم ﻗﺎدر ﺷﺎﻫﻪ‬

‫אﻳﮉﻳﭩﺮ‪:‬‬

‫ﻣﺤﻤﺪ ﻇﻔﺮ ﺧﺎن‬
‫ﻋﺒﺪאﻟﻜﺮﻳﻢ ﮔﺒﻮل‬

‫ﺳﻨﮅﻳﻜﺎر‪:‬‬

‫ﻣﺮﺗﻀﻲ ڌאرﻳﺠﻮ‬
‫ڊאﻛﭩﺮ ﻋﻠﻲ‬
‫ٰ‬

‫آِء אﻳﺲ ﺑﻲ אﻳﻦ‪:‬‬
‫© ‪ 2007‬ورﻟﮉ وאﺋﻠﮉ ﻓﻨﮉ ﻓﺎر ﻧﻴﭽﺮ‪ -‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن‬
‫ﺳﭛ ﺣﻖ وאﺳﻄﺎ ﻣﺤﻔﻮظ‬
‫ﭨﺎﺋﻴﭩﻞ ڊزאﺋﻴﻦ‪ :‬ﻧﺪא ﺷﻤﺲ‬
‫ﺗﺼﻮﻳﺮون‪:‬‬

‫ﻣﺸﺘﺎق ﻻﺷﺎري‬

‫ﮀﭙﻴﻨﺪڙ‪:‬‬
‫ﭘﻬﺮﻳﻮن ﮀﺎﭘﻮ‪:‬‬
‫ﺗﻌﺪאد‪:‬‬
‫ﻗﻴﻤﺖ‪:‬‬
‫ﻫﻲ ﻛﺘﺎب‪ ،‬אﻧﮉس ﻓﺎر آل ﭘﺮوﮔﺮאم‪ ،‬ڊﺑﻠﻴﻮ ڊﺑﻠﻴﻮ אﻳﻒ‪ -‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺗﻴﺎر ۽ ﺷﺎﻳﻊ ﻛﻴﻮ‪.‬‬

‫`‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫ﭘﻴﺶ ﻟﻔﻆ‬
‫ﺷﻜﺮ ﮔﺬאري‬
‫ﺗﻌﺎرف‬

‫ﻫﻦ رﻫﺒﺮ ﺑﺎﺑﺖ‬
‫رﻫﺒﺮ ﺟﻮ ﻣﻘﺼﺪ‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺳﺠﺎﮘﻲ ۽ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻮ ﺷﺎﻣﻞ ﭤﻴﮡ ﮀﻮ ﺿﺮوري آﻫﻲ؟‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل‪1 :‬‬
‫وﻳﻬﻚ‪I :‬‬

‫وﻳﻬﻚ‪II :‬‬

‫وﻳﻬﻚ‪III :‬‬

‫وﻳﻬﻚ‪IV :‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ۽ ﻣﺎﺣﻮل ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﮡ‬
‫‬‫‬‫‬‫‪-‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل‪2 :‬‬
‫وﻳﻬﻚ‪I :‬‬
‫وﻳﻬﻚ‪II :‬‬
‫وﻳﻬﻚ‪III :‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲ ۽ אن ﺟﻮ ﮔﺬر ﺳﻔﺮ ﺗﻲ ﭘﻮﻧﺪڙ‬
‫אﺛﺮ‬
‫‬‫‬‫‪-‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل‪3 :‬‬
‫وﻳﻬﻚ‪I :‬‬
‫وﻳﻬﻚ‪II :‬‬

‫وﻳﻬﻚ‪III :‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻼ ۽ ﮔﺬرאن‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﮐﻲ ﺧﻄﺮא‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲَء ﺟﺎ ﭘﻴﺪא ﭤﻴﻨﺪڙ אﺛﺮ‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ‬
‫‬‫‬‫‪-‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل‪4 :‬‬
‫وﻳﻬﻚ‪I :‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﺎ ﻧﻈﺮﻳﺎ‬
‫ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ﺳﻤﺠﻬﮡ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﻣﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻴﻨﺪڙ ﺳﻬﻮﻟﺘﻮن ۽ وﮐﺮ‬
‫ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ‪ :‬ﮀﺎ آﻫﻲ؟ ﮀﻮ ۽ ﻛﻴﺌﻦ ﻛﺠﻲ؟‬
‫ﺳﻨﮅ ۾ ورﺗﻞ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﺎ ﻛﺠﻬﻪ אﭘﺎَء‬
‫ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ﺟﻲ ﺑﻨﻴﺎد ﺗﻲ ﻫﻠﻨﺪڙ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﺎ ﭘﺮوﮔﺮאم‬

‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻮن ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾ ذﻣﻴﻮאرﻳﻮن‬
‫‪-‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ وڌאﺋﮡ ۾ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﺟﺎﮘﺮﺗﺎ ۾ ذﻣﻴﻮאري‬

‫`‬

‫‬‫‪-‬‬

‫وﻳﻬﻚ‪II :‬‬
‫وﻳﻬﻚ‪III :‬‬

‫ﻛﺎ ﻣﻬﻢ ﻛﻴﺌﻦ ﻫﻼﺋﺠﻲ؟‬
‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻮن ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن‬

‫ﺣﻮאﻻ‪:‬‬
‫ﻣﺎڊﻳﻮل‪1 :‬‬
‫‪.1‬‬

‫‪.2‬‬
‫‪.3‬‬
‫‪.4‬‬
‫‪.5‬‬
‫‪.6‬‬
‫‪.7‬‬
‫‪.8‬‬

‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺟﺎ ﭔﻴﻼ‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ ۽ ﻓﻮڊ ﭼﺌﻦ‪/‬ﻓﻮڊ وﺋﺐ‬
‫ﺑﺎﻳﻮ ڊאﺋﻮرﺳﭩﻲ‪/‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﺳﺮﮔﺮﻣﻲَء ﺟﻲ ﺷﻴﭧ‪ :‬ورﻟﮉس وﻳﺐ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻼ‬
‫ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ ۽ ﭼﻮﭘﺎﻳﻮ ﻣﺎل‬
‫ﭘﺎﮢﻲ‬
‫وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‬
‫ﭘﺎﺋﺪא ﺗﺮﻗﻲ‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل‪2 :‬‬

‫‪ .1‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت‬
‫‪ .2‬ﻏﻼﻇﺖ‬
‫‪ .3‬ﭘﻴﺴﭩﻲ ﺳﺎﺋﻴﮉ‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل‪3 :‬‬

‫‪ .1‬ﺳﺎﻧﮃﻳﻞ ﻋﻼﺋﻘﺎ‬
‫‪ .2‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾ ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ﺟﻲ ﺷﻤﻮﻟﻴﺖ‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل‪4 :‬‬
‫‪.1‬‬
‫‪.2‬‬
‫‪.3‬‬
‫‪.4‬‬

‫ﻧﻮﺟﻮאن ۽ ﻣﺎﺣﻮل‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﻣﻬﻢ ﻫﻼﺋﮡ ﺟﻮ ڍאﻧﭽﻮ‬
‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻮن ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻮن‬
‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ ﻛﻴﺌﻦ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺠﻲ‬

‫ﻫﺌﻨﮉ‬
‫ﻫﺌﻨﮉ‬
‫ﻫﺌﻨﮉ‬
‫ﻫﺌﻨﮉ‬

‫وﻳﭽﺎر‬

‫آﺋﻮٽ ‪ :1‬ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﻣﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻴﻨﺪڙ ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻮن ۽ ﻓﺎﺋﺪא‬
‫آﺋﻮٽ ‪ :2‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ رאﻣﺴﺮ ﻣﺎڳ‬
‫آﺋﻮٽ ‪ :3‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﺟﻲ ﻋﺎم ﻟﺴﭧ‬
‫آﺋﻮٽ ‪ :4‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﻣﺎﺣﻮل دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮڻ ﻻِء ﻋﺎم‬

‫`‬

‫ﭘﻴﺶ ﻟﻔﻆ‬
‫ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲ‪ ،‬ﻫﻚ אﻫﮍو אﻫﻢ ﻣﺴﺌﻠﻮ آﻫﻲ ﺟﻨﻬﻦ ﺳﭵﻲ ﻋﺎﻟﻤﻲ ﺑﺮאدريَء ﻻِء ﻟﻠﻜﺎرون‬
‫ﭘﻴﺪא ﻛﻴﻮن آﻫﻦ‪ .‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺟﻨﻬﻦ ﺗﻴﺰي ﺳﺎن ﺗﺒﺎﻫﻲ ﭤﻲ رﻫﻲ آﻫﻲ ﺗﻨﻬﻦ אﻗﺘﺼﺎدي‪،‬‬
‫ﺳﻤﺎﺟﻲ ۽ ﺣﻴﺎﺗﻴﺎﺗﻲ ﻋﻤﻠﻦ ﺟﻲ ﭘﺎﺋﺪאرﻳﺖ ﮐﻲ ڊאﻧﻮא ڊول ﻛﺮي ﻣﻮﺟﻮده ۽ אﻳﻨﺪڙ ﻧﺴﻠﻦ ﺟﻲ ﮔﺬر‬
‫ﺳﻔﺮ ﺟﻮن ﺿﺮورﺗﻮن ﭘﻮرﻳﻮن ﻛﺮڻ ﺑﺠﺎِء ﺳﻨﮕﻴﻦ ﺧﻄﺮא ﭘﻴﺪא ﻛﻴﺎ آﻫﻦ‪.‬‬
‫אن ﺳﻠﺴﻠﻲ ۾‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﻣﺴﺌﻠﻦ ﺟﻲ אﭘﺎﺋﻦ ۽ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﺳﮅאرڻ ﺳﻨﻮאرڻ ﻻِء‬
‫ﻛﻮﺷﺸﻮن ورﺗﻴﻮن ﭘﻴﻮن وﭸﻦ‪ .‬ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ ﮐﺎن ﺑﻲ ﺧﺒﺮي ۽‬
‫אﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬ﺳﻤﺎﺟﻲ ۽ ﺣﻴﺎﺗﻴﺎﺗﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺟﻲ ﭘﺎﺋﺪאريَء ﻻِء אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﭘﺎڻ ۾ ﮔﻬﺮي ﻻﮘﺎﭘﻲ ﺟﻲ‬
‫ﭴﺎڻ ﻧﻪ ﻫﺠﮡ ﻫﻚ אﻫﮍي رﻛﺎوٽ ﺳﻤﺠﻬﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺒﺐ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﻣﺴﺌﻠﻦ ﮐﻲ ﮔﮇﺟﻲ‬
‫ﺳﮇﺟﻲ ﻣﻨﻬﻦ ڏﻳﮡ ﻻﺋﻖ ﻧﻪ رﻫﻴﺎ آﻫﻴﻮن‪ .‬ﺗﻨﻬﻨﻜﺮي‪ ،‬אن ﺳﻠﺴﻠﻲ ۾ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺗﻌﻠﻴﻢ ڏﻳﮡ ۽‬
‫ﺳﺠﺎﮘﻲ ﭘﻴﺪא ﻛﺮڻ אﻫﮍא אﻫﻢ ﻗﺪم ﺳﻤﺠﻬﻴﺎ وﭸﻦ ﭤﺎ ﺟﻦ رﺳﺘﻲ ﻧﻪ رﮘﻮ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﻣﺎﻧﮉאڻ ﮐﻲ‬
‫ﺳﻤﺠﻬﻲ ﭘﺮ אﻧﻔﺮאدي ۽ אﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻃﻮر ﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﻣﺴﺌﻠﻦ ۽ ﻟﻠﻜﺎرن ﮐﻲ ﻣﻨﻬﻦ ﺑﻪ ڏﺋﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ‪ .‬ڊﺑﻠﻴﻮ ڊﺑﻠﻴﻮ אﻳﻒ ‪ -‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن‪ ،‬אﻧﮉس ﻓﺎر آل ﭘﺮوﮔﺮאم ﺟﻲ ﮀﭧ ﻫﻴﭟ‪ ،‬ﺳﻤﺎج ﺟﻲ‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻃﺒﻘﻦ ﺟﻦ ۾ ﭔﻬﺮאڙﻳﻦ ۽ ﺷﻬﺮن ﺟﺎ ﻧﻮﺟﻮאن ﺑﻪ אﭼﻲ وﭸﻦ ﭤﺎ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺳﺠﺎﮘﻲ ﭘﻴﺪא‬
‫ﻛﺮڻ ﺟﻲ ﻫﺎم ﻫﻨﺌﻲ آﻫﻲ‪.‬‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ۽ ﻓﻄﺮت ﺟﻲ ﺑﭽﺎﺋﮡ ۾ אڄ ﺟﻮ ﻧﻮﺟﻮאن ﻫﻚ אﻫﻢ رﻛﻦ ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﮀﺎﻛﺎڻ ﺗﻪ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺣﻮאﻟﻲ ﺳﺎن ﻣﭥﺲ ﺧﺎص ذﻣﻴﻮאرﻳﻮن ﻋﺎﺋﺪ ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ ﻫﻚ‬
‫אﻫﮍي ﺗﺒﺎﻫﻪ ﭤﻴﻨﺪڙ ﻣﺎﺣﻮل ۾ ﺟﻴﻜﻮ ﮐﻴﻦ ﭘﻨﻬﻨﺠﻴﻦ אﮘﻴﻦ ﻧﺴﻠﻦ ﮐﺎن ورﺛﻲ ۾ ﻣﻠﻴﻮ آﻫﻲ‪ ،‬ڊﮔﻬﻲ‬
‫ﻋﺮﺻﻲ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭘﻨﻬﻨﺠﻴﻮن زﻧﺪﮔﻴﻮن ﮔﺬאرﮢﻴﻮن آﻫﻦ‪ .‬אن ﮐﺎﻧﺴﻮאِء אﻫﻲ ﺑﻪ ﻧﻮﺟﻮאن ﺋﻲ آﻫﻦ ﺟﻦ ۾‬
‫ﻓﻄﺮت ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻛﺮڻ ﺟﻮ ﺳﺪאﺋﻴﻦ رﺿﺎﻛﺎرאﻧﻪ ۽ ﺷﻮق ﺳﺎن ﻛﻢ ﻛﺮڻ ﺟﻮﺟﺬﺑﻮ رﻫﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﻫﻲ رﻫﺒﺮ‪ ،‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ۽ אﻫﮍن ﻧﻮﺟﻮאن ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ ﻻِء אن ﻣﻘﺼﺪ ﻻِء ﺗﻴﺎر ﻛﻴﻮ وﻳﻮ آﻫﻲ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ‬
‫ﮐﻴﻦ ﻓﻄﺮت ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾ وאﺿﺢ ۽ ﭜﺮﭘﻮر ﭴﺎڻ رﺳﺘﻲ ﺗﻴﺎر ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ ﻓﻄﺮت ﺟﻲ‬
‫ﺳﺎﻧﮃ ۾ ﺳﻨﺪن ﻛﺎرאﺋﺘﻴﻮن ﻛﻮﺷﺸﻮن ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻦ‪ .‬ﻫﻦ رﻫﺒﺮ ۾‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﻬﻠﻮﺋﻦ ۽ ﻣﺴﺌﻠﻦ ﺑﺎﺑﺖ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎڊﻳﻮل ۽ ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻮن ڏﻧﻴﻮن وﻳﻮن آﻫﻦ‪ .‬ﻫﻦ رﻫﺒﺮ‬
‫ﺟﻮﻣﺮﻛﺰ‪ ،‬אﻧﮉس ِאﻛﻮرﻳﺠﻦ ﺟﺎ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻼ ۽ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲ آﻫﻲ ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻮ אﺛﺮ ﻣﻘﺎﻣﻲ‬
‫אﻗﺘﺼﺎدﻳﺎت ۽ ﻣﻘﺎﻣﻲ آﺑﺎديَء ﺟﻲ ذرﻳﻌﻪ ﻣﻌﺎش ﺗﻲ ﭘﻮﻧﺪو رﻫﻲ ﭤﻮ‪ .‬אن ﺳﻠﺴﻠﻲ ۾ ﺟﻴﺘﺮي ﻗﺪر‬
‫ﻣﻤﻜﻦ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻴﻮ آﻫﻲ ﻣﺎڊﻳﻮل ﻣﻘﺎﻣﻲ ﭘﺲ ﻣﻨﻈﺮ ﺟﻲ ﺣﻮאﻟﻲ ﺳﺎن ﺗﻴﺎر ﻛﻴﺎ وﻳﺎ آﻫﻦ‪.‬‬
‫אﻣﻴﺪ آﻫﻲ ﺗﻪ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ ﺳﮑﻴﺎ ڏﻳﮡ ۾‪ ،‬ﺳﻴﮑﺎرﻳﻨﺪڙن ﻻِء ﻫﻲ رﻫﺒﺮ‪ ،‬ﺳﻮﻟﻮ ۽ ﻣﺪدﮔﺎر ﺗﻪ‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺗﻌﻠﻴﻢ ڏﻳﮡ ۾ אﻳﺘﺮوﺗﻪ אﺛﺮאﺋﺘﻮ ﺛﺎﺑﺖ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪو ﺟﻮ אﻫﻲ ﻓﻄﺮت ۽ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‬
‫ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾ ﭜﺮﭘﻮر ﺷﺮﻛﺖ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫ڊאﻛﭩﺮ ﻏﻼم אﻛﺒﺮ‬
‫ڊאﺋﺮﻳﻜﭩﺮ‪،‬‬
‫אﻧﮉس ﻓﺎر آل ﭘﺮوﮔﺮאم‬
‫ڊﺑﻠﻴﻮ ڊﺑﻠﻴﻮ אﻳﻒ ‪ -‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن‬

‫‪I‬‬

‫ﺷﻜﺮ ﮔﺬאري‬
‫ڊאﻛﭩﺮ ﻏﻼم אﻛﺒﺮ‪ ،‬אﻧﮉس ﻓﺎر آل ﭘﺮوﮔﺮאم‪ ،‬ڊﺑﻠﻴﻮ ڊﺑﻠﻴﻮ אﻳﻒ ‪ -‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺟﺎ دﻟﻲ ﺷﻜﺮ‬
‫ﮔﺬאر آﻫﻴﻮن ﺟﻨﻬﻦ ﻫﻦ رﻫﺒﺮ ﺗﻴﺎر ﻛﺮڻ ۾ ﻧﻪ رﮘﻮ رﻫﻨﻤﺎﺋﻲ ﻛﺌﻲ ﺗﻪ وﻗﺖ ﺑﻪ وﻗﺖ ﻛﺎرאﺋﺘﻴﻮن‬
‫ﺻﻼﺣﻮن ﺑﻪ ڏﻳﻨﺪو رﻫﻴﻮ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ ﺳﻴﺪ ﻋﻠﻲ ﺣﺴﻨﻴﻦ‪ ،‬ﻣﺴﭩﺮ אﻣﺎن א� ﻣﻬﺮ ۽ ﻣﺲ ﺳﻮﻧﻴﺎ‬
‫ﮐﻴﺎﻧﻲَء ﺑﻪ ﻫﻦ رﻫﺒﺮ ﻻِء ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎڊﻳﻮل ﺗﻴﺎر ﻛﺮڻ ۽ ﮔﻬﺮﺑﻞ ﻣﻮאد ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ ۾ ﺑﻴﺤﺪ ﻣﺪد‬
‫ﻛﺌﻲ‪.‬‬
‫ﻣﺤﻤﺪ ﻇﻔﺮ ﺧﺎن ﻣﺌﻨﻴﺠﺮ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺗﻌﻠﻴﻢ ۽ ﻋﺒﺪאﻟﻜﺮﻳﻢ ﮔﺒﻮل ﻛﻤﻴﻮﻧﻴﻜﻴﺸﻦ آﻓﻴﺴﺮ‪،‬‬
‫ڊﺑﻠﻴﻮ ڊﺑﻠﻴﻮ אﻳﻒ ‪ -‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺟﻲ وﻗﺖ ﺑﻪ وﻗﺖ ﻛﺎرאﺋﺘﻴﻦ ﻧﻈﺮﺛﺎﻧﻴﻦ ﺳﺒﺐ ﻫﻦ رﻫﺒﺮ ۾ ﺳﮅאرא‬
‫۽ وאڌאرא ﭤﻴﻨﺪא رﻫﻴﺎ‪ .‬ﻣﺸﺘﺎق ﻻﺷﺎريَء ﺟﻮ ﺑﻪ ذﻛﺮ ﻛﺮڻ ﮐﺎن رﻫﻲ ﻧﻪ ﭤﺎ ﺳﮕﻬﻮن ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻲ‬
‫ﺗﻴﺎر ﻛﻴﻞ ﺷﺎﻧﺪאر ﺗﺼﻮﻳﺮن ﺳﺒﺐ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﻬﻠﻮﺋﻦ ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﮡ ﺗﻤﺎم ﺳﻮﻟﻮ ﭤﻲ‬
‫ﭘﻴﻮ آﻫﻲ‪ .‬ﻣﺲ ﻧﺪא ﺷﻤﺲ ﺟﻴﻜﺎ ڊﺑﻠﻴﻮ ڊﺑﻠﻴﻮ אﻳﻒ ﺟﻲ ﮔﺮאﻓﻚ ڊزאﺋﻴﻨﺮ آﻫﻲ ﺗﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻫﻦ رﻫﺒﺮ‬
‫ﺟﻲ ﭨﺎﺋﻴﭩﻞ ﭠﺎﻫﮡ ۾ وﺳﺎن ﻧﻪ ﮔﻬﭩﺎﻳﻮ‪.‬‬

‫رאﺣﺖ ﻧﺠﻢ‬
‫ﺳﻴﺪ ﻏﻼم ﻗﺎدر ﺷﺎﻫﻪ‬

‫‪II‬‬

‫ﺗﻌﺎرف‬
‫رﻫﺒﺮ ﺑﺎﺑﺖ‬
‫وﻳﺠﻬﮍאﺋﭗ ﮐﺎن‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲ ۽ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺑﺮﺑﺎديَء ﮐﻲ ﻫﻚ وڏي ﻟﻠﻜﺎر‬
‫ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ ﭘﻴﻮ وﭸﻲ‪ .‬אﻧﺴﺎﻧﻲ آﺑﺎدﻳﻦ ﺟﻲ وڌﻧﺪڙ دﭔﺎَء‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﻧﺎﭘﺎﺋﺪאر‪/‬אﻳﺎﮢﭗ ﺳﺎن‬
‫אﺳﺘﻌﻤﺎل ۽ ﻧﺎﻗﺺ אﻧﺘﻈﺎﻣﻲ ﻋﻤﻞ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲَء ۽ ﺑﺮﺑﺎديَء ﺟﺎ ﻣﮑﻴﻪ ﺳﺒﺐ ﺳﻤﺠﻬﻴﺎ وﭸﻦ‬
‫ﭤﺎ‪ .‬ﭴﺎڻ ﺟﻲ ﮐﻮٽ‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﻣﺎن ﭘﺎﺋﺪאر ﻃﺮح ﺳﺎن ﮔﺬر ﻣﻌﺎش ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻪ ﻛﺮڻ ۽ אﻧﻬﻦ‬
‫ﺟﻲ ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﺳﺎن ﮔﻬﺮي ﻻﮘﺎﭘﻲ ۽ ﻣﺪאر ﮐﻲ ﻧﻪ ﺳﻤﺠﻬﮡ‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎر ﺳﻨﭝﺎل ﻟﻬﮡ‬
‫۾ دﻟﭽﺴﭙﻲ ﻧﻪ وﭠﮡ ﺳﺒﺐ אڄ אﺳﺎن אﻫﮍא ڏﻳﻨﻬﻦ ڏﺳﻲ رﻫﻴﺎ آﻫﻴﻮن‪.‬‬
‫ﺑﻬﺮﺣﺎل‪ ،‬אﻫﮍيَء ﮔﻨﭝﻴﺮ ﺻﻮرﺗﺤﺎل ﮐﻲ ﻣﺤﺴﻮس ﻛﻨﺪي‪ ،‬ﻫﺎڻ ﻋﺎﻟﻤﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ אﻫﮍو אﺣﺴﺎس‬
‫ﭘﻴﺪא ﭤﻲ رﻫﻴﻮ آﻫﻲ ﺗﻪ אﺳﺎن ﺳﭝﻨﻲ ﮐﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﭘﺎﺋﺪאر‬
‫אﺳﺘﻌﻤﺎل ۽ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﺳﺎر ﺳﻨﭝﺎل ﻟﻬﮡ ۾ ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ אﻫﮍﻳﻦ ﻣﻘﺎﻣﻲ آﺑﺎدﻳﻦ ﮐﻲ ﺟﻦ ﺟﻲ‬
‫ﮔﺬرאن ۽ ﺟﻴﺎﭘﻲَء ﺟﻮ ﺳﻨﺌﻮن ﺳﮅو ﻣﺪאر ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﭘﺎﺋﺪאرﻳﺖ ﺗﻲ آﻫﻲ‪ ،‬ﻛﻠﻬﻮ ﻛﻠﻬﻲ‬
‫۾ ﻣﻼﺋﻲ ﻫﭣ ﭘﻴﺮ ﻫﮣﮡ ﮔﻬﺮﺟﻲ‪ .‬ﮔﮇﺟﻲ ﺳﮇﺟﻲ ﺳﺎر ﺳﻨﭝﺎل ﻟﻬﮡ ﺟﻮ زور ﻫﻦ ﮘﺎﻟﻬﻪ ﺗﻲ آﻫﻲ ﺗﻪ‪،‬‬
‫ﺳﻤﺎج ﺟﻲ ﻫﺮ ﻃﺒﻘﻲ ﮐﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ رﭤﺎ ۽ אﻧﺘﻈﺎﻣﻲ ﻓﻴﺼﻠﻦ ۾ ﻫﻚ ﻫﺠﮡ ﮔﻬﺮﺟﻲ‪.‬‬
‫אﻗﻮאم ﻣﺘﺤﺪه ﺟﻲ ﺟﻨﺮل אﺳﻴﻤﺒﻠﻲَء ’ﻧﻮﺟﻮאن‘ ﺟﻲ‬
‫وﺿﺎﺣﺖ ﻫﻴﺌﻦ ﻛﺌﻲ آﻫﻲ ﺗﻪ אﻫﮍא ﻓﺮد ﺟﻴﻜﻲ ‪ 15‬۽ ‪24‬‬
‫ﺳﺎﻟﻦ ﺟﻲ ﻋﻤﺮ ﺟﺎ ﻫﺠﻦ‪ .‬ﻫﻲَء وﺻﻒ אﻧﭩﺮﻧﻴﺸﻨﻞ ﻳﻮٿ‬
‫ﻳﻴﺌﺮ ﺟﻴﻜﻮ ‪1985‬ع ۾ ﺳﭵﻲ دﻧﻴﺎ ۾ ﻣﻠﻬﺎﻳﻮ وﻳﻮ‪ ،‬ﺗﻨﻬﻦ‬
‫۾ ﺑﻴﺎن ﻛﺌﻲ‪ .‬אﻗﻮאم ﻣﺘﺤﺪه ﺟﺎ‪ ،‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺑﺎﺑﺖ ﮔﮇ ﻛﻴﻞ‬
‫ﺳﭛ אﻧﮓ אﮐﺮ ﻫﻦ وﺻﻒ ﻫﻴﭟ ﺑﻴﺎن ﻛﻴﻞ آﻫﻦ ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻮ‬
‫ﻣﺜﺎل אﻫﻲ ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ ﻳﻴﺌﺮ ﺑﻮכ آﻫﻦ ﺟﻴﻜﻲ אﻗﻮאم ﻣﺘﺤﺪه‬
‫ﻫﺮ ﺳﺎل ﭴﻢ‪ ،‬ﻣﻮت‪ ،‬ﺑﻴﻤﺎرﻳﻦ‪ ،‬ﺗﻌﻠﻴﻢ‪ ،‬روزﮔﺎر ۽ ﺻﺤﺖ‬
‫ﺑﺎﺑﺖ ﺷﺎﻳﻊ ﻛﻨﺪي رﻫﻲ ﭤﻲ‪.‬‬

‫ﻧﻮﺟﻮאن ﺟﻴﺌﻦ ﺗﻪ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ‬
‫ﺳﻤﺎج ﺟﻮ ﻫﻚ אﻫﻢ ﺣﺼﻮ ﭤﻴﻦ‬
‫۽ آﺋﻨﺪي ﺟﺎ ﻧﮕﻬﺒﺎن ﺳﻤﺠﻬﻴﺎ‬
‫وﭸﻦ ﭤﺎ ﺗﻨﻬﻨﻜﺮي ﺳﻨﺪن‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۽‬
‫ﺑﭽﺎَء ﻛﺮڻ ﻻِء ﻣﻨﺠﻬﻦ אﻫﮍيَء‬
‫ﭴﺎڻ ﺟﻮ ﻫﺠﮡ ﺗﻤﺎم ﺿﺮوري‬
‫ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪.‬‬

‫ﻫﻲ رﻫﺒﺮ ﺑﻪ אﻧﻬﻲَء ﻣﻘﺼﺪ ﻻِء‬
‫ﺗﻴﺎر ﻛﻴﻮ وﻳﻮ آﻫﻲ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ ﻣﺎﺣﻮل ۽ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻻِء ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ۾ אﻫﮍو ﺟﺬﺑﻮ ۽‬
‫אﺣﺴﺎس ﭘﻴﺪא ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ‪ .‬ﻫﻦ رﻫﺒﺮ ۾ ڏﻧﻞ ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﺳﺎن ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ﻣﺎڊﻳﻮل‪ ،‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ‬
‫ﺳﮑﻴﺎ ڏﻳﻨﺪڙن ﻻِء‪ ،‬ﺗﺮﺗﻴﺒﻮאر رﻫﻨﻤﺎﺋﻲ ﻛﻨﺪڙ ۽ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ ﮐﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﻣﻘﺎﻣﻲ‬
‫وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻛﺮڻ ۾ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ ﭘﻴﺪא ﻛﻨﺪڙ ﻣﺤﺮכ ﺛﺎﺑﺖ ﭤﻴﻨﺪو‪ .‬ﻫﻲ ﻣﺎڊﻳﻮل‪ ،‬رﺳﻮرس‬
‫ﭘﺮﺳﻦ ﮐﻲ אﻫﮍא ﺳﻮﻻ ﻃﺮﻳﻘﺎ ڏﺳﻴﻦ ﭤﺎ ﺟﻦ رﺳﺘﻲ ﻫﻮ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ۾ אﻫﮍي ﺳﻤﺠﻬﻪ ﭘﻴﺪא ﻛﺮي‬
‫ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ ﺗﻪ אﻫﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ۽ ﺑﺮאدرﻳﻦ ﺟﻲ ﮔﺬرאن ﺟﻲ ﻻﮘﺎﭘﻲ ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﻲ‬
‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ رﺳﺘﻲ‪ ،‬ﺑﺮאدرﻳﻦ ﺟﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﺳﺠﺎﮘﻲَء ۽ ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ‬
‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ رﺳﺘﻲ אﻫﻲ ﻫﻼﺋﻲ ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬
‫ﺟﻴﺘﻮﮢﻴﻚ ﻫﻲ رﻫﺒﺮ‪ ،‬ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ אﻧﮉس ِאﻛﻮرﻳﺠﻦ ﺟﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺣﻮאﻟﻲ ﺳﺎن‪،‬‬
‫אﻧﮉس ﻓﺎر آل ﭘﺮوﮔﺮאم ﺟﻲ ﻋﻤﻠﻲ ﻻِء ﺗﻴﺎر ﻛﻴﻮ وﻳﻮ آﻫﻲ ﭘﺮ ﺗﻨﻬﻦ ﻫﻮﻧﺪي ﺑﻪ א ن ۾ ذﻛﺮ‬

‫‪III‬‬

‫‪.‬‬

‫ﻫﻦ رﻫﺒﺮ ﺟﻮ ﻣﻘﺼﺪ‬
‫ﭤﻠﻬﻲ ﻟﻴﮑﻲ‪ ،‬ﻫﻦ رﻫﺒﺮ ﺟﻮ ﻣﻘﺼﺪ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ۾ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﭴﺎڻ ﭘﻴﺪא ﻛﺮڻ ۽ ﺳﺠﺎﮘﻲ وڌאﺋﮡ‪،‬‬
‫אﻧﻬﻦ ﻣﺴﺌﻠﻦ ﺟﻲ ﻧﺸﺎﻧﺪﻫﻲ ﻛﺮڻ ۽ ﺳﻨﺪن ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﻛﻤﻦ ۾ ﭜﺮﭘﻮرﺣﺼﻮ وﭠﮡ آﻫﻲ‪ .‬ﻫﻲ رﻫﺒﺮ‬
‫אﻧﮉس ﻓﺎر آل ﭘﺮوﮔﺮאم ﺟﻲ ﻓﻴﻠﮉ אﺳﭩﺎف ﮐﻲ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺑﭽﺎَء ﻻِء‬
‫ﻣﺘﺤﺮכ ﻛﺮڻ ۾ ﻛﺎرאﺋﺘﻲ رﻫﻨﻤﺎﺋﻲ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻨﺪو‪.‬‬
‫ﺳﺎﮘﺌﻲ وﻗﺖ אﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻼح ڏﺟﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ‪ ،‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﺳﮑﻴﺎﺋﻲ ورﻛﺸﺎﭘﻦ ۾‪ ،‬ﻫﻦ رﻫﺒﺮ ﮐﻲ‬
‫ﺑﻨﻴﺎدي ﻣﻮאد ﻃﻮر אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻴﻮ وﭸﻲ‪ .‬אﻣﻴﺪ ﻛﺌﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ وאڌو ﺳﮑﻴﺎ ڏﻳﮡ ﺳﺎن‬
‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ‪/‬ﺳﮑﻴﺎ ڏﻳﻨﺪڙن ﺟﻲ ﻣﺎﺣﻮل ﺑﺎﺑﺖ ﭴﺎڻ وڌڻ ﺳﺎن ﺳﻨﺪن אﻋﺘﻤﺎد אﻳﺘﺮو ﺳﮕﻬﺎرو ﭤﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﻨﺪو ﺟﻮ ﻫﻮ وڌﻳﻚ אﻫﮍﻳﻮن ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻮن ﻛﺮي ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ ۽ ﻣﺎﺣﻮل ﺑﺎﺑﺖ وڌ ۾‬
‫وڌ ﭴﺎڻ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮڻ ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ وאﺿﺢ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺳﺠﺎﮘﻲ ۽ ﻓﻄﺮت ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ‬
‫ﺳﻨﮅ ﭘﺮﮘﮣﻲ ۾ ﺑﻪ دﻧﻴﺎ ﺟﻲ ﭔﻴﻦ ﺣﺼﻦ ﺟﻴﺎن‪ ،‬אﻧﺴﺎﻧﻲ ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻦ ﺳﺒﺐ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ‬
‫ﺗﺒﺎﻫﻲَء ۾ وאڌאرو ﭤﻴﻮ آﻫﻲ‪ .‬אﻫﮍא ﻛﻴﺘﺮאﺋﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﻣﺴﺌﻼ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﭔﻴﻠﻦ ﺟﻮ ﺧﺘﻢ ﭤﻴﮡ‪،‬‬
‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻮ ﻏﻴﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺷﻜﺎر ﻛﺮڻ ۽ ﭰﺎﺳﺎﺋﮡ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل دﺷﻤﻦ زرﻋﻲ ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻮن‪،‬‬
‫زرאﻋﺖ ﺟﻲ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻻِء ﭘﺎﮢﻲ ورאﺋﮡ‪ ،‬ﺟﺎرح ﺟﻨﺴﻮن ﻣﺘﻌﺎرف ﻛﺮאﺋﮡ‪ ،‬ﻏﻼﻇﺖ‪ ،‬زﻣﻴﻦ ﺟﻮ‬
‫ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﺠﮡ‪ ،‬رﺳﻤﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﭴﺎڻ ﺟﻮ ﺧﺘﻢ ﭤﻴﻨﺪو وﭸﮡ ۽ ﺗﻴﺰيَء ﺳﺎن وڌﻧﺪڙ آدﻣﺸﻤﺎري ﻛﺠﻬﻪ‬
‫אﻫﮍא ﭘﻬﻠﻮ آﻫﻦ ﺟﻦ ﺳﺒﺐ ﻣﻠﻚ ۽ ﺳﻨﮅ ﺻﻮﺑﻲ ۾ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲ ﭤﻲ رﻫﻲ آﻫﻲ‪.‬‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﻄﺤﻦ ﺗﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ ﺟﻲ ﭴﺎڻ ﻧﻪ ﻫﺠﮡ ﻫﻚ אﻫﮍو אﻫﻢ ﭘﻬﻠﻮ آﻫﻲ‬
‫ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺒﺐ ﻣﺎﺣﻮل ﮐﻲ ﮔﻬﭧ ۾ ﮔﻬﭧ אﻫﻤﻴﺖ ڏﻧﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ ،‬ﻧﺎﻗﺺ ﺣﻜﻤﺖ ﻋﻤﻠﻴﻦ وאرא‬
‫ﻓﻴﺼﻼ ﻛﻴﺎ وﭸﻦ ﭤﺎ ۽ ﻋﺎرﺿﻲ ﻓﺎﺋﺪي ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮڻ ﻻِء ﻣﺴﺘﻘﺒﻞ ﺟﻲ ﮔﻬﺮﺟﻦ ﺟﻮ אوﻧﻮ ﻧﻪ‬
‫ﻛﻨﺪي ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮ אﻳﺎﮢﭗ‪/‬ﻧﺎﭘﺎﺋﺪאري ﺳﺎن אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺳﺠﺎﮘﻲ ﭘﻴﺪא ﻛﺮڻ ﺟﻮ ﻣﮑﻴﻪ ﻣﻘﺼﺪ‪ ،‬ﺳﻤﺎج ﺟﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻃﺒﻘﻦ ۾ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‬
‫ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻛﺮڻ ﺟﻮ אﺣﺴﺎس ﭘﻴﺪא ﻛﺮڻ آﻫﻲ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﭘﺎﺋﺪאر ﻃﺮﻳﻘﻲ ﺳﺎن אﺳﺘﻌﻤﺎل‬
‫ﮐﻲ وڌאﺋﻲ ﻣﻮﺟﻮده ۽ ﻣﺴﺘﻘﺒﻞ ﺟﻲ ﻧﺴﻠﻦ ﺟﻲ ﮔﻬﺮﺟﻦ ﺟﻲ ﭘﻮرאﺋﻲَء ﻻِء ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﮔﮇﻳﻞ ﻋﻤﻠﻦ‬
‫۾ ﭜﺎﮜﻲ ﭜﺎﺋﻴﻮאر ﭤﻲ ﺳﮕﻬﺠﻲ‪.‬‬

‫‪IV‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻮ ﺷﺎﻣﻞ ﭤﻴﮡ ﮀﻮ ﺿﺮوري آﻫﻲ؟‬
‫ﻧﻮﺟﻮאن‪ ،‬ﺟﻴﺌﻦ ﺗﻪ ﺳﻤﺎج ﺟﻮ ﻫﻚ אﻫﻮ ﺣﺼﻮ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ ﺗﻨﻬﻨﻜﺮي אﻫﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﻄﺤﻦ ﺗﻲ‪،‬‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻛﺮڻ ﺟﻲ ﻛﻤﻦ ۾ ﻣﺘﺤﺮכ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺷﻬﺮن‪ ،‬ﮘﻮﭠﻦ ۽ ﭔﻬﺮאڙﻳﻦ‬
‫۾ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻮن رﺳﻤﻲ ۽ ﻏﻴﺮ رﺳﻤﻲ ﺗﻨﻈﻴﻤﻮن ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن ﺟﻦ ﺟﻲ وٿ ﮐﻲ אﺛﺮאﺋﺘﻲ אﻧﺪאز ۾‬
‫אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮي ﻧﻪ رﮘﻮ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﻣﻬﻤﻦ ﻻِء ﺳﻬﺎﺋﺘﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ ﮐﻴﻦ ﻓﻄﺮت‬
‫ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃڻ ۾ ﺑﻪ َﻣﺤﻮ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﻧﻮﺟﻮאن ﺟﻮﺷﻴﻼ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ ۽ ﻣﻨﺠﻬﻦ رﺿﺎﻛﺎرאﻧﻪ ﻃﻮر ﺗﻲ ﻛﻢ ﻛﺮڻ ﺟﻮ ﺟﺬﺑﻮ ﭤﺌﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﺳﻤﺎج ۽‬
‫ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺗﺮﻗﻲَء ﻻِء ﺣﻘﻴﻘﻲ ﻛﻢ ﻛﺮڻ ﭼﺎﻫﻴﻦ ﭤﺎ ﺗﻪ آﺋﻨﺪي ﺟﺎ ﻧﮕﻬﺒﺎن ﺑﻪ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬אﻫﻮ ﺋﻲ‬
‫ﺳﺒﺐ آﻫﻲ ﺟﻮ אﻗﻮאم ﻣﺘﺤﺪه ﺑﻪ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ אﻫﻢ ﻃﺒﻘﻮ )‪ (Target Group‬۽ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ آﮢﻴﻨﺪڙ‬
‫ﻛﺎرﻛﻨﻦ ﻃﻮر ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻛﻴﻮ آﻫﻲ‪ .‬ﺗﻨﻬﻨﻜﺮي ﻳﻘﻴﻦ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ‬
‫ﺳﺎﻧﮃ ۾ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﺷﻤﻮﻟﻴﺖ ﺳﺎن אﻫﻲ אﺛﺮאﺋﺘﻲ ﻃﺮح ﺳﺎن ﺳﺎﻧﮃي ﺗﻪ אﻧﻬﻦ ﺟﻮ ﭘﺎﺋﺪאر‬
‫ﻃﺮﻳﻘﻲ ﺳﺎن ﺑﭽﺎُء ﺑﻪ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺒﻮ‪.‬‬
‫אﻫﻮ ﺑﻪ ﺿﺮوري ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ ﭤﻴﻨﺪڙ ﻫﺮ ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ﻓﻴﺼﻠﻲ ۾ ﻫﺮ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ‬
‫ﺷﺎﻣﻞ ﻛﻴﻮ وﭸﻲ‪ .‬ﮀﺎﻛﺎڻ ﺗﻪ‪ ،‬אﻫﻲ ﻓﻴﺼﻼ ﺳﻨﺪن زﻧﺪﮔﻴﻦ ﺗﻲ ﻧﻪ رﮘﻮ אڄ ﺗﻪ ﻣﺴﺘﻘﺒﻞ ۾ ﺑﻪ‬
‫אﺛﺮאﻧﺪאز ﭤﻴﻨﺪא رﻫﻨﺪא‪ .‬ﻧﻮﺟﻮאن‪ ،‬ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﺳﻤﺎج ۾ ﺳﮑﻴﺎ ڏﻳﻨﺪڙ‪ ،‬ﺳﺮﮔﺮم ﻛﺎرﻛﻦ ۽ ‪Pressure‬‬
‫‪ groups‬ﻃﻮر ﻛﻢ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪ .‬אﻫﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﺗﻚ ۾ دﻳﺮﭘﺎ אﺛﺮ ﭘﻴﺪא ﻛﺮي ۽ ﺳﻴﺎﺳﻲ‬
‫אﮘﻮאﮢﻦ ﺳﺎن ﻣﻠﻲ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ دور رس ﭘﺎﺋﺪאرﻳﺖ ﺑﺎﺑﺖ ﻣﭥﻦ زور ﺑﻪ رﮐﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﻏﻴﺮ رﺳﻤﻲ ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻦ‪ ،‬ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﮐﻲ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ڏﻳﮡ وﭠﮡ‪ ،‬אﺣﺘﺠﺎﺟﻦ‪ ،‬ﻣﻈﺎﻫﺮن‪ ،‬ﺑﺎﺋﻴﻜﺎﭨﻦ ۽‬
‫אﻫﮍﻳﻦ ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻦ رﺳﺘﻲ ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺎن ﺳﮅ ﺳﻤﺎَء ﺟﻲ ذرﻳﻌﻦ ﺟﻮ ڌﻳﺎن ﮀﻜﺎﺋﻲ ﺳﮕﻬﺠﻲ ﺳﻤﺎﺟﻲ‬
‫ﻣﻮٽ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪ .‬אن ﺳﻠﺴﻠﻲ ۾ ﻧﻮﺟﻮאن ﻣﺬﻫﺒﻲ ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬ﻣﺬﻫﺒﻲ ﭘﺮﭼﺎرن رﺳﺘﻲ‬
‫ﺑﺮאدرﻳﻦ ﮐﻲ ﻓﻄﺮت ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻻِء אﺛﺮאﺋﺘﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻧﻮﺟﻮאن‪ ،‬ﻓﻄﺮت ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻻِء‬
‫رﺿﺎﻛﺎرאﻧﻪ ﻃﻮر ﺗﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻬﻤﻮن ﻫﻼﺋﻲ‪ ،‬ﺳﻤﺮ ﻛﺌﻤﭙﻮن ﻫﮣﻲ ۽ ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮل ۾ ﮔﻬﻤﮡ‬
‫)‪ (manual walk‬ﺟﻬﮍﻳﻮن ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﻟﮑﻴﻞ ﭘﮍﻫﻴﻞ ﻧﻮﺟﻮאن ﺳﻴﻤﻨﺎرن‪ ،‬ورﻛﺸﺎﭘﻦ‪ ،‬ﻟﻴﻜﭽﺮن‪ ،‬ﺧﻄﺒﻦ‪ ،‬ﺗﻘﺮﻳﺮي ﻣﻘﺎﺑﻠﻦ ۽ ﻣﺒﺎﺣﺜﻦ‬
‫رﺳﺘﻲ ﺷﻬﺮن ۽ ﭔﻬﺮאڙﻳﻦ ۾ ﺳﺠﺎﮘﻲَء ﺟﺎ ﭘﺮوﮔﺮאم ۽ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﭘﺎﺋﺪאر אﺳﺘﻌﻤﺎل ﺑﺎﺑﺖ‬
‫ﭘﺮوﮔﺮאم ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬

‫‪V‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪:1‬‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ۽ ﻣﺎﺣﻮل ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﮡ‬
‫ﺗﻌﺎرف‬
‫ﻫﻦ ﻣﺎڊﻳﻮل ۾ ﺳﻨﮅ ﺟﻲ ﺣﻮאﻟﻲ ﺳﺎن ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ۽ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﻛﻦ ﺑﻨﻴﺎدي ﻧﻘﻄﻦ ﺟﻮ ذﻛﺮ‬
‫ﻛﻴﻮ وﻳﻨﺪو‪ .‬ﺟﻨﻬﻦ دورאن ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ אﻫﻮ ﺑﻪ ﺳﻤﺠﻬﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא ﺗﻪ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻼ אﺳﺎﻧﮑﻲ ﻛﻬﮍא‬
‫وﮐﺮ‪ ،‬ﺷﻴﻮن ۽ ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻮن ﻣﻬﻴﺎ ﻛﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺳﺎﮘﺌﻲ وﻗﺖ ﻫﻮ אن ﻗﺎﺑﻞ ﺑﻪ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא ﺗﻪ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺮي אﻫﻮ ﺳﻤﺠﻬﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﺗﻪ אﻧﻬﻦ ﻣﺎن ﻛﻬﮍﻳﻮن ﻛﻬﮍﻳﻮن ﺷﻴﻮن ۽‬
‫ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻮن ﻣﻬﻴﺎ ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬אن ﺳﺎن ﮔﮇ ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲَء ﺟﻮ ﻧﻈﺮﻳﻮ ﭘﮡ ﻣﺘﻌﺎرف ﻛﺮאﻳﻮ وﻳﻨﺪو אن‬
‫ﻣﻘﺼﺪ ﻻِء ﮐﻴﻦ ﻛﻲ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن ﺑﻪ ﻛﺮאﻳﻮن وﻳﻨﺪﻳﻮن ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ ﻫﻮ אﻧﻬﻦ ﻧﻈﺮﺋﻴﻦ ﮐﻲ ﭼﮝﻲَء ﻃﺮح‬
‫ﺳﻤﺠﻬﻲ ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬
‫وﻗﺖ‪3-1/2 :‬‬
‫وﻳﻬﻜﻮن‪4 :‬‬
‫ﻣﻘﺼﺪ‪ :‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ אن ﻗﺎﺑﻞ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא ﺗﻪ‪:‬‬
‫•‬

‫•‬
‫•‬

‫‪1‬‬

‫ﻫﻮ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺗﺼﻮر ۽ ﻣﺨﺘﻠﻒ אﺻﻄﻼﺣﻦ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ‪ /‬آﺑﮕﺎﻫﻪ‪ ، (Wetlands) ،‬ﭔﻴﻼ‪،‬‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت )‪ (Biodiversity‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت )‪ ، (Wildlife‬ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ )‪ ، (Rangeland‬ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ‬
‫)‪ ، (Ecosystems‬ﻏﺬאﺋﻲ ﭼﻜﺮ ۽ ﻏﻼﻇﺖ )‪ (Pollution‬ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﻲ ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬
‫ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ﺟﻲ ﻧﻈﺮﺋﻲ ﮐﻲ ﻫﻨﮉאﺋﻲ ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬
‫ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻼ ۽ אﻧﻬﻦ رﺳﺘﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻴﻨﺪڙ وﮐﺮن ۽ ﺳﻬﻮﻟﺘﻦ ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺮي‬
‫ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ۽ ﻣﺎﺣﻮل ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﮡ‬
‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪ 1‬ﺟﻮ ڍאﻧﭽﻮ‬
‫وﻗﺖ‬
‫وﻳﻬﻚ ‪I :‬‬
‫ﻫﻚ ﻛﻼכ ‪ 15‬ﻣﻨﭧ‬

‫وﻳﻬﻚ‪II :‬‬
‫‪ 45‬ﻣﻨﭧ‬

‫‪ 45‬ﻣﻨﭧ‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮ ﻧﻈﺮﻳﻮ‪.‬‬
‫ﭨﺮﺋﻨﻨﮓ ﻫﺎل‬
‫ﮐﻠﻴﻞ ﻣﺎﺣﻮل‬
‫ﻓﻴﻠﮉ وزٽ‪/‬ﺳﺮ زﻣﻴﻦ ﺟﻮ‬
‫ﻣﻌﺎﺋﻨﻮ‬

‫‪ 45‬ﻣﻨﭧ‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﮡ‬
‫ﻓﻴﻠﮉ ﺟﻮ ﻣﺸﺎﻫﺪو‬
‫ﮔﮇﻳﻞ ﻛﻢ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬
‫אﺋﻜﭩﻮﭨﻲ ﺷﻴﭧ )ﻣﺸﻐﻮﻟﻲَء‬
‫دورאن ﻛﻢ אﻳﻨﺪڙ ﻛﺎﻏﺬ ﺟﻮ‬
‫وڏو ﭘﻨﻮ(‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ‬
‫ﺟﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ‬
‫ﻧﻈﺮﻳﻲ ۽ אن ﺳﺎن ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ‬
‫ﻣﺴﺌﻠﻦ ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﻨﺪא‪ .‬אﻫﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﻣﻘﺎﻣﻲ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ۽ ﻣﺎﺣﻮل‬
‫رﺳﺘﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻴﻨﺪڙ وﮐﺮن ۽‬
‫ﺳﻬﻮﻟﺘﻦ ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺮي‬
‫ﺳﮕﻬﻨﺪא ﺗﻪ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ‬
‫ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ ﮐﻲ ﺑﻪ‬
‫ﻣﺤﺴﻮس ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﮡ‬
‫رאﻧﺪ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﮔﺮوپ ورכ‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ۽‬
‫אﻧﺠﻲ אﻫﻤﻴﺖ ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﻣﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻴﻨﺪڙ وﮐﺮ ۽ ﺳﻬﻮﻟﺘﻮن‬
‫ﭨﺮﺋﻨﻨﮓ ﻫﺎل‬

‫وﻳﻬﻚ‪IV :‬‬

‫‪2‬‬

‫ﻫﻨﮅ‬

‫ﭨﺮﺋﻨﻨﮓ ﻫﺎل‬

‫وﻳﻬﻚ‪III :‬‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‬

‫ﮔﺮوپ ﺟﻮ ﭘﺎﮢـ۾ ﺑﺤﺚ‬
‫אﻧﻔﺮאدي ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ‬
‫אﺋﻜﭩﻮﭨﻲ ﺷﻴﺖ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫رאﻧﺪ‬
‫آرٽ‪/‬ﭘﻮﺳﭩﺮ ﻛﺎﻣﭙﭩﻴﺸﻦ‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﻣﻘﺎﻣﻲ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‪ ،‬אﻧﻬﻦ ﻣﺎن‬
‫ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻴﻨﺪڙ وﮐﺮن ۽‬
‫ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻦ ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺮي‬
‫ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬
‫אﺋﻜﭩﻮﭨﻲ ﺷﻴﭧ‬
‫ﻟﺴﭧ ﺟﻲ ﺗﻴﺎري‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﻣﻘﺎﻣﻲ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ‬
‫ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫ﻧﻮٽ‪ :‬ﮐﻠﻴﻞ ﻣﺎﺣﻮل ۾ رﭤﻴﻞ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﻻِء אﻧﻬﻦ ﻫﻨﮅن ڏאﻧﻬﻦ אچ وڃ ﺟﻲ وﻗﺖ ﺟﻮ ﺣﺴﺎب ﺑﻪ رﮐﻮ‪.‬‬

‫وﻳﻬﻚ ‪:I‬‬
‫وﻗﺖ‪:‬‬
‫•‬

‫ﻫﻚ ﻛﻼכ ‪ 15‬ﻣﻨﭧ‬

‫ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻮن‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﺑﺎﺑﺖ ﭘﮅرאﺋﻲ‬
‫ﻓﻠﭗ ﭼﺎرٽ‬
‫ﻣﺎرﻛﺮ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﮔﮇﻳﻞ ﻛﻢ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮ ﻧﻈﺮﻳﻮ‬
‫ﻃﺮﻳﻘﻮ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﺳﺎن ﻣﺎﺣﻮل ۽ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﻈﺮﻳﻦ ﺗﻲ ‪ 10‬ﻣﻨﭩﻦ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﮘﺎﻟﻬﻪ ﭔﻮﻟﻬﻪ ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ‪ 4‬ﮐﺎن ‪ 5‬ﺟﻲ ﭨﻮﻟﻴﻦ ۾ ورﻫﺎﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﻟﮑﻴﻞ ﻣﻮאد ‪ 1‬ﮐﺎن ‪ 9‬ﺗﺎﺋﻴﻦ ۾ ڏﻧﻞ آﺑﮕﺎﻫﻦ‪ ،‬ﭔﻴﻠﻦ‪،‬‬
‫ﭼﺮאﮔﺎﻫﻦ‪ ،‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت‪ ،‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ‬
‫ﺳﺮﺷﺘﻦ‪ ،‬ﻏﺬאﺋﻲ ﭼﻜﺮ‪ ،‬ﭘﺎﮢﻲ ۽ ﻏﻼﻇﺖ ﺑﺎﺑﺖ ﻣﻮאد‬
‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ۾ ورﻫﺎﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .4‬ﻫﺮ ﮔﺮوپ ﮐﻲ אن ﺟﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﮐﻲ ذﻫﻦ ۾ رﮐﻲ‬
‫ﻣﻮאد ڏﻳﻮ‪ .‬ﻫﺮ ﻫﻚ ﮔﺮوپ ﮐﻲ ﭘﺎڻ ۾ ﺑﺤﺚ ﻻِء ﻫﻚ‬
‫ﻋﻨﻮאن ڏﻳﻮ‪ ،‬ﺟﻨﻬﻦ ﺗﻲ ﻫﻮ وڌ ۾ وڌ ‪ 30‬ﻣﻨﭩﻦ ﺗﺎﺋﻴﻦ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻛﻦ‪.‬‬
‫‪ 30 .5‬ﻣﻨﭩﻦ ﮐﺎﻧﭙﻮِء ﮔﺮوپ ﺟﻲ ﻧﻤﺎﺋﻨﺪﮔﻲ ﮐﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ‬
‫ﻣﻠﻴﻞ ﻋﻨﻮאن ﺗﻲ ‪ 5‬ﻣﻨﭩﻦ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﮘﺎﻟﻬﺎﺋﮡ ﻻِء ﭼﺌﻮ ۽ آﺧﺮ ۾‬
‫ﺳﻮאل ﺟﻮאﺑﻦ ﺟﻲ وﻳﻬﻚ رﮐﻮ‪.‬‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‪:‬‬
‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﺟﻮ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‪،‬‬
‫ﭔﻴﻼ‪ ،‬ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ‪ ،‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت‪،‬‬
‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت‪ ،‬ﭘﺎﮢﻲ ۽‬
‫ﻏﻼﻇﺖ ﺟﻲ ﻧﻈﺮﻳﻦ ﮐﻲ‬
‫ﺳﻤﺠﻬﮡ‪.‬‬

‫‪ .6‬ﻫﺮ ﻋﻨﻮאن ﺟﻮ ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻲ وﺳﻴﻠﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﭘﺴﻤﻨﻈﺮ ۾‬
‫ﺟﺎﺋﺰو وﭠﻮ‪.‬‬
‫‪ .7‬وڌﻳﻚ אﭜﻴﺎس ﻻِء ﻣﻠﻴﻞ ﻋﻨﻮאﻧﻦ ﺟﻮ ﻣﻮאد ﺑﻪ ورﻫﺎﻳﻮ‪.‬‬

‫ﺳﻮאل‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺟﻴﻜﮇﻫﻦ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻼ ﺗﺒﺎﻫﻪ ﭤﻴﻨﺪא رﻫﻦ ﺗﻪ אﻧﻬﻦ ﺟﻮ‬
‫ﻛﻬﮍو אﺛﺮ ﭘﻴﺪא ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ؟‬
‫‪ .2‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲَء ﺟﻮ אﺳﺎن ﺗﻲ ﻛﻬﮍو אﺛﺮ‬
‫ﭤﻴﻨﺪو؟‬
‫‪ .3‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﭤﻴﻨﺪڙ ﺗﺒﺎﻫﻲَء ﮐﻲ אﺳﺎن ﻛﻴﺌﻦ‬
‫روﻛﻲ ﺳﮕﻬﻮن ﭤﺎ؟‬
‫‪ .4‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲَء ﮐﻲ روﻛﮡ ﻻِء ﻛﻨﻬﻦ ﮐﻲ‬
‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ذﻣﻴﻮאري ﻧﺒﻬﺎﺋﮡ ﮔﻬﺮﺟﻲ؟‬

‫‪3‬‬

‫وﻳﻬﻚ ‪:II‬‬
‫وﻗﺖ‪:‬‬
‫•‬

‫‪ 45‬ﻣﻨﭧ‬

‫ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻮن‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻲَء ﺑﺎﺑﺖ ﭘﮅرאﺋﻲ‬
‫ﻣﺎرﻛﺮ‬
‫אﺋﻜﭩﻮﭨﻲ ﺷﻴﭧ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫رאﻧﺪ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﮔﮇﻳﻞ ﻛﻢ‬

‫ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲَء ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﮡ‬
‫ﻃﺮﻳﻘﻮ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ﺑﺎﺑﺖ ﮐﻴﻦ ﺳﻤﺠﻬﺎﮢﻲ ڏﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﭘﺎﺋﺪאري ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ ﺗﻲ دﻟﻴﻞ ڏﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﺳﻤﺠﻬﺎﮢﻲ دورאن ﻣﻘﺎﻣﻲ ﭘﺲ ﻣﻨﻈﺮ ۾ ﻣﺜﺎل ڏﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .4‬אﭜﻴﺎس ﻻِء ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ﺑﺎﺑﺖ ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ رﻳﻔﺮﻧﺲ ﻣﻮאد‬
‫ورﻫﺎﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .5‬ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ﺟﻮ ﺗﺼﻮر وڌﻳﻚ ذﻫﻦ ﻧﺸﻴﻦ ﻛﺮאﺋﮡ ﻻِء‬
‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﮔﮇﻳﻞ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن ﻛﺮאﺋﮡ ﻣﺜﺎل ﻃﻮر‪:‬‬
‫”ﺳﭝﺎﮢﻲ ﻻِء ﺳﻮﭼﮡ“‪.‬‬

‫ﺳﻮאل‪:‬‬
‫‪ .1‬ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ﮀﺎ آﻫﻲ؟ אﻫﺎ ﻛﻴﺌﻦ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ‬
‫ﭤﻲ؟‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‪:‬‬
‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ۽‬
‫אﻧﺠﻲ אﻫﻤﻴﺖ ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫‪4‬‬

‫‪ .2‬ﻧﺎﭘﺎﺋﺪאر אﺳﺘﻌﻤﺎل ﮀﺎ آﻫﻲ؟ אن ﮐﻲ روﻛﮡ ﻻِء ﻛﻬﮍא אﭘﺎَء‬
‫وﭠﻲ ﺳﮕﻬﺠﻦ ﭤﺎ؟‬
‫‪ .3‬ﺟﻴﻜﮇﻫﻦ ﻛﻮ ﭔﻮﭨﻮ‪/‬ﺟﺎﻧﻮر אﮢﻠﭛ ﭤﻲ وﭸﻲ ﺗﻪ אن ﺟﻮ‬
‫ﻛﻬﮍو אﺛﺮ ﭘﻴﺪא ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ‪.‬؟‬

‫وﻳﻬﻚ ‪:III‬‬
‫وﻗﺖ‪:‬‬
‫•‬

‫‪ 45‬ﻣﻨﭧ‬

‫ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻮن‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻲَء ﺑﺎﺑﺖ ﭘﮅرאﺋﻲ‬
‫ﻓﻠﭗ ﭼﺎرٽ‬
‫ﻣﺎرﻛﺮ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﮔﮇﻳﻞ ﻛﻢ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ رﺳﺘﻲ ﻣﻠﻨﺪڙ ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻮن ۽‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻮ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﭘﻬﺮﻳﺎن‪ ،‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ رﺳﺘﻲ ﻗﺪرﺗﻲ‬
‫وﺳﻴﻠﻦ ﻣﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻴﻨﺪڙ وﮐﺮن ۽ ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻦ ﺑﺎﺑﺖ آﮔﺎﻫﻪ‬
‫ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﺟﻤﻠﻲ ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﮔﺮوﭘﻦ ۾ ورﻫﺎﺋﻲ ﻫﺮ‬
‫ﮔﺮوپ ﮐﻲ ﻓﻠﭗ ﭼﺎرٽ ۽ ﻣﺎرﻛﺮ ڏﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﻫﺮ ﮔﺮوپ ﮐﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮ ﻛﻮ ﻫﻚ ﻣﻮﺿﻮع‬
‫)وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‪ ،‬ﭔﻴﻼ‪ ،‬ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ ۽ ﭼﻮﭘﺎﻳﻮ ﻣﺎل‪ ،‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت‬
‫۽ ﭘﺎﮢﻲ( ڏﺋﻲ ﮐﻴﻦ ﭼﺌﻮ ﺗﻪ ُאﻫﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ وﺳﻴﻠﻦ‬
‫ﺗﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻴﻨﺪڙ ﻗﺪرﺗﻲ وﮐﺮن ﺟﻲ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﭠﺎﻫﻴﻦ‪ .‬אﻫﻮ‬
‫ﻛﻢ ﭘﻮري ﻛﺮڻ ﻻِء ﮐﻴﻦ ‪ 15‬ﻣﻨﭧ ڏﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ 15 .4‬ﻣﻨﭩﻦ ﮐﺎﻧﭙﻮِء ﮐﺎﻧﺌﻦ رאِء وﭠﻮ‪.‬‬
‫‪ 20 .5‬ﻣﻨﭩﻦ ﺟﻲ ﺑﺤﺚ وﺳﻴﻠﻲ ‪ HO1‬۾ ڏﻧﻞ وﮐﺮن ۽‬
‫ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻦ ﺑﺎﺑﺖ אن ﻣﻮﺿﻮع ﮐﻲ وڌﻳﻚ وאﺿﻊ ۽‬
‫ﺳﮕﻬﺎرو ﺑﮣﺎﻳﻮ‪.‬‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‪:‬‬
‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ۽‬
‫ﻣﺎﺣﻮل ﻣﺎن ﺳﮅيَء ﻳﺎ אڻ ﺳﮅي‬
‫ﻃﺮح ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻴﻨﺪڙ ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻦ ۽‬
‫وﮐﺮن ﺑﺎﺑﺖ ﺳﻤﺠﻬﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫ﻳﺎ‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﻛﻨﻬﻦ وﻳﺠﻬﻲ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‪ ،‬ﭔﻴﻠﻲ‪/‬ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ‬
‫ڏאﻧﻬﻦ وﭠﻲ وﭸﻮ ۽ ﮐﻴﻦ ﭼﺌﻮ ﺗﻪ ﻫﻮ אن ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻲ ﻣﺎن‬
‫ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻴﻨﺪڙ ﻣﺨﺘﻠﻒ وﮐﺮن ۽ ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻦ ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﻦ‪ .‬אن‬
‫ﻣﺎڳ ﺗﻲ ﻫﻮﻧﺪي ﺑﺤﺚ رﺳﺘﻲ אن ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻲ ﺑﺎﺑﺖ ﺳﻨﺪن‬
‫ﺳﻤﺠﻬﻪ ﮐﻲ ﺳﮕﻬﺎرو ﺑﮣﺎﻳﻮ‪.‬‬
‫ﻧﻮٽ‪ :‬ﺟﻴﻜﮇﻫﻦ ﺳﻬﻜﺎرכ )‪ (Facilitator‬ﭼﺎﻫﻲ ﺗﻪ ﮐﻴﻦ ’ﺳﻨﮅو‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺧﻄﻲ‘ )‪ (Indus Ecoregion‬ﺟﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ۽‬
‫אﻧﻬﻦ ﺟﻲ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﺑﺎﺑﺖ ﺳﻤﺠﻬﺎﮢﻲ ڏﻳﮡ ﻻِء אﻫﮍو ﺑﻨﺪوﺑﺴﺖ‬
‫ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ‪.‬‬

‫‪5‬‬

‫وﻳﻬﻚ ‪:IV‬‬
‫وﻗﺖ‪:‬‬
‫•‬

‫‪ 45‬ﻣﻨﭧ‬

‫ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻮن‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﺑﺎﺑﺖ ﭘﮅرאﺋﻲ‬
‫ﻓﻠﭗ ﭼﺎرٽ‬
‫ﻣﺎرﻛﺮ‬
‫אﺋﻜﭩﻮﭨﻲ ﺷﻴﭧ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬
‫אﺋﻜﭩﻮﭨﻲ ﺷﻴﭧ‬
‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺟﻲ ﺗﻴﺎري‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‪:‬‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻗﺪرﺗﻲ‬
‫وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺮي‬
‫ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫‪6‬‬

‫ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻮ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﻓﻠﭗ ﭼﺎرٽ ۽ ﻣﺎرﻛﺮ ڏﺋﻲ ﮐﻴﻦ‬
‫אﺗﺴﺎﻫﻴﻮ ﺗﻪ אﻫﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻫﻨﮅن ﺟﻲ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﭠﺎﻫﻲ ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﭼﺌﻮ ﺗﻪ אﻫﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﻣﻘﺎﻣﻲ‬
‫ﻫﻨﮅن ﺗﺎن ﻣﻠﻨﺪڙ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﻣﺎﮘﻦ ﺟﻲ‬
‫ﻧﻘﺸﻲ‪/‬ﺧﺎﻛﻲ رﺳﺘﻲ ﻧﺸﺎﻧﺪﻫﻲ ﻛﻦ‪.‬‬
‫‪ .3‬אﻫﺎ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﭘﻮري ﻛﺮڻ ﻻِء ﮐﻴﻦ ‪ 30‬ﻣﻨﭧ ڏﻳﻮ‪ .‬ﮐﺎﻧﺌﻦ‬
‫رאِء وﭠﻮ ۽ ﺳﻨﺪن ﭠﺎﻫﻴﻞ ﻧﻘﺸﻦ ﮐﻲ ﭜﺖ ﺗﻲ ﻫﮣﻲ ﮀﮇﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .4‬ﻧﺸﺎﻧﺪﻫﻲ ﻛﻴﻞ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‪ ،‬אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﺣﺎﻟﺖ ۽ אﻧﻬﻦ‬
‫ﺳﺎن ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ﻣﺴﺌﻠﻦ ﺗﻲ ﺑﺤﺚ ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬

‫‪ .‬ﻣﺎڊﻳﻮل ‪:2‬‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲ ۽ אﻧﻬﻦ ﺟﻮ ﮔﺬرאن ﺗﻲ‬
‫ﭘﻮﻧﺪڙ אﺛﺮ‬
‫ﺗﻌﺎرف‪:‬‬
‫ﻫﻦ ﻣﺎڊﻳﻮل ۾ ﻋﺎم ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻲ ﮔﺬرאن ﺟﻮ‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺗﻲ ﻣﺪאر ﺑﺎﺑﺖ ﺑﺤﺚ ﻛﻴﻮ وﻳﻨﺪو‪ .‬ﻗﺪرﺗﻲ‬
‫وﺳﻴﻠﻦ ﺳﺎن ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ﺧﻄﺮن ۽ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﻛﺎرﮢﻦ ﺟﻲ ﻧﺸﺎﻧﺪﻫﻲ ﻛﺌﻲ وﻳﻨﺪي‪ .‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬אﻫﻮ ﺑﻪ‬
‫ﺳﻤﺠﻬﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא ﺗﻪ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻪ ﭤﻴﮡ ﺳﺎن אﻧﻬﻦ ﺟﻮ ﺳﻨﺪن ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ ﮔﺬر ﺳﻔﺮ‬
‫ﺗﻲ ﻛﻬﮍو אﺛﺮ ﭘﻮي ﭤﻮ‪.‬‬
‫وﻗﺖ‪ 3 :‬ﻛﻼכ‬
‫وﻳﻬﻜﻮن‪3 :‬‬
‫ﻣﻘﺼﺪ‪ :‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ אن ﻻﺋﻖ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא ﺗﻪ‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫‪7‬‬

‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﮔﺬرאن‪/‬ﮔﺬر ﺳﻔﺮ ﺟﻲ ﺣﻮאﻟﻲ ﺳﺎن ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﻲ ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬
‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ۽ ﻣﺎﺣﻮل ﮐﻲ درﭘﻴﺶ ﺧﻄﺮن ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻪ ﭤﻴﮡ ﺳﺎن ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻲ ﮔﺬرאن ﺗﻲ ﭘﻮﻧﺪڙ ﻣﺨﺘﻠﻒ אﺛﺮن ﺟﻲ‬
‫ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲ ۽ אﻧﺠﻮ ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻲ‬
‫ﮔﺬرאن ﺗﻲ ﭘﻮﻧﺪڙ אﺛﺮ‬
‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪ 2‬ﺟﻮ ڍאﻧﭽﻮ‬
‫وﻗﺖ‬
‫وﻳﻬﻚ ‪:1‬‬
‫ﻫﻚ ﻛﻼכ‬

‫وﻳﻬﻚ ‪:2‬‬
‫ﻫﻚ ﻛﻼכ‬

‫وﻳﻬﻚ ‪:3‬‬
‫ﻫﻚ ﻛﻼכ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‬

‫ﻫﻨﮅ‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻼ ۽ ﮔﺬرאن‬
‫ﭨﺮﺋﻨﻨﮓ ﻫﺎل‬

‫ﭘﻮﺳﭩﺮ ﭠﺎﻫﮡ ﺟﻮ ﻣﻘﺎﺑﻠﻮ‬
‫ﮔﮇﻳﻞ ﻛﻢ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬
‫אﺋﻜﭩﻮﭨﻲ ﺷﻴﭧ‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‬
‫ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ ۽ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ‬
‫ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻲ ﮔﺬر ﺳﻔﺮ‬
‫۾ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ ﮐﻲ‬
‫ﺳﻤﺠﻬﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ۽ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﮐﻲ ﺧﻄﺮא‬
‫ﭨﺮﺋﻨﻨﮓ ﻫﺎل‬

‫ﻣﺎڳ ﺟﻮ ﻣﺸﺎﻫﺪو‬
‫ﮔﮇﻳﻞ ﻛﻢ‬
‫אﺋﻜﭩﻮﭨﻲ ﺷﻴﭧ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ‬
‫ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﮐﻲ‬
‫ﭘﻴﺶ אﻳﻨﺪڙ ﺧﻄﺮن ﮐﻲ‬
‫ﺳﻤﺠﻬﻲ‪ ،‬אﻧﻬﻦ ﻛﺎرﮢﻦ ﺟﻲ‬
‫ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺮي ﮔﻬﭩﺎﺋﮡ ﺟﺎ‬
‫ﻃﺮﻳﻘﺎ ﮘﻮﻟﻬﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲَء ﺟﺎ אﺛﺮ‬
‫ﭨﺮﺋﻨﻨﮓ ﻫﺎل‬
‫ﮐﻠﻴﻞ ﻣﺎﺣﻮل‬

‫ﮔﺮوپ ﺟﻮ ﭘﺎڻ ۾ ﺑﺤﺚ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﺳﺮوي אﻧﭩﺮوﻳﻮ‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‬
‫ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲَء ﺳﺒﺐ ﭘﻴﺪא ﭤﻴﻨﺪڙ‬
‫אﺛﺮن ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺮي‬
‫ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫ﻧﻮٽ‪ :‬ﮐﻠﻴﻞ ﻣﺎﺣﻮل ۾ رﭤﻴﻞ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﻛﺮאﺋﮡ ﺟﻲ ﺻﻮرت ۾ אﻫﻮ وﻗﺖ ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ وﻳﻬﻚ ۾ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬

‫‪8‬‬

‫وﻳﻬﻚ ‪:I‬‬
‫وﻗﺖ‪:‬‬
‫•‬

‫ﻫﻚ ﻛﻼכ‬

‫ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻮن‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻲَء ﺑﺎﺑﺖ ﭘﮅرאﺋﻲ‬
‫ﻓﻠﭗ ﭼﺎرٽ‬
‫ﻣﺎرﻛﺮ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮن‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺼﻮﻳﺮون‬
‫ﭘﺮאﮢﺎ رﺳﺎﻻ‪ ،‬ﻛﻴﻨﭽﻴﻮن‬
‫ﮐﻮﻧﺌﺮ‬
‫رﻧﮕﻴﻦ ﻣﺎرﻛﺮ‪ ،‬ﭘﻮﺳﭩﺮ‬
‫ﻛﻠﺮ ۽ ﺑﺮش وﻏﻴﺮه‬
‫אﺧﺒﺎرون‪ /‬رﺳﺎﻻ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﭘﻮﺳﭩﺮن ﭠﺎﻫﮡ ﺟﻮ ﻣﻘﺎﺑﻠﻮ‬
‫ﮔﮇﻳﻞ ﻛﻢ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‪:‬‬
‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮ‬
‫ﺳﮅيَء ﻳﺎ אڻ ﺳﮅي ﻃﺮح ﺳﺎن‬
‫ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻲ ﮔﺬرאن ﺳﺎن ﻻﮘﺎﭘﻲ‬
‫ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫‪9‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻼ ۽ ﮔﺬرאن‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻮ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﮔﺮوﭘﻦ ۾ ورﻫﺎﺋﻲ ﮐﻴﻦ ﭘﻮﺳﭩﺮن‬
‫ﭠﺎﻫﮡ ﺟﻮ ﻣﻮאد ڏﻳﮡ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﻫﺮ ﮔﺮوپ ﮐﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺳﺎن ﻛﻮ ﺑﻪ‬
‫ﻫﻚ ﻣﻮﺿﻮع ﺟﻬﮍوכ‪ :‬وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‪ ،‬ﭔﻴﻠﻮ‪ ،‬ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ‪،‬‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت‪ ،‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ۽ ﭘﺎﮢﻲ وﻏﻴﺮه ڏﻳﮡ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻫﻨﮅ ۽ ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻲ ﮔﺬرאن ﺳﺎن‬
‫אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﺳﮅي ﻳﺎ אڻ ﺳﮅي ﻻﮘﺎﭘﻲ ﺑﺎﺑﺖ ﭘﻮﺳﭩﺮ ﭠﺎﻫﮡ ﻻِء‬
‫ﮐﻴﻦ ‪ 30‬ﻣﻨﭧ ڏﻳﻮ‪ .‬ﭘﻮﺳﭩﺮ ﺗﻴﺎر ﻛﺮڻ ﻻِء ﮐﻴﻦ آزאد ﮀﮇﻳﻮ‬
‫ﺗﻪ ﻫﻮ ﻓﻮﭨﻮ‪ ،‬אﺧﺒﺎرون‪ ،‬رﺳﺎﻻ‪ ،‬אﻧﻔﺮאدي آرٽ وﻏﻴﺮه‬
‫אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬
‫‪ 30 .4‬ﻣﻨﭩﻦ ﮐﺎﻧﭙﻮِء ﻫﺮ ﮔﺮوپ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﭘﺎڻ ﭘﻴﺶ‬
‫ﻛﻨﺪو‪ ،‬ﻫﺮ ﻫﻚ ﭘﻮﺳﭩﺮ ﺗﻲ ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ رﺳﺘﻲ‬
‫ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﮐﻮٽ ﺟﻲ ﻧﺸﺎﻧﺪﻫﻲ ﻛﺮאﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .5‬ﭘﻮﺳﭩﺮن ﺟﻲ درﺟﻴﺒﻨﺪيَء وﺳﻴﻠﻲ ﮔﺮوپ‬
‫ﻛﺎرﻛﺮدﮔﻲَء ﮐﻲ ﺳﺎرאﻫﻴﻮ ۽ ﻫﺎل ۾ ڏﻳﮑﺎرﻳﻮ‪.‬‬

‫ﺟﻲ‬

‫‪ .6‬ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺴﻦ ﺟﻲ ﻣﺪد ﺳﺎن ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﺎ‬
‫ﻣﺜﺎل ڏﻳﺌﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻼ ۽ ﮔﺬرאن ﺟﻲ ﺳﻨﺪن ﻧﻈﺮﺋﻲ‬
‫ﮐﻲ ﺳﮕﻬﺎرو ﻛﺮאﻳﻮ‪.‬‬

‫وﻳﻬﻚ ‪:II‬‬
‫وﻗﺖ‪:‬‬
‫•‬

‫ﻫﻚ ﻛﻼכ‬

‫ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻮن‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻲَء ﺑﺎﺑﺖ ﭘﮅرאﺋﻲ‬
‫ﻓﻠﭗ ﭼﺎرٽ‬
‫ﻣﺎرﻛﺮ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﮔﺮوپ ورכ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬

‫ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﮐﻲ ﺧﻄﺮא‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻮ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﮔﺮوﭘﻦ ۾ ورﻫﺎﺋﮡ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﻫﺮ ﮔﺮوپ ﮐﻲ‪ ،‬ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﭘﺴﻤﻨﻈﺮ ﺟﻲ ﺣﻮאﻟﻲ‬
‫ﺳﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺨﺼﻮص ﻣﻮﺿﻮع ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﭔﻴﻠﻮ‪ ،‬وﻳﭧ‬
‫ﻟﺌﻨﮉ‪ ،‬ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ‪ ،‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت‪ ،‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ۽ ﭘﺎﮢﻲ‬
‫وﻏﻴﺮه ڏﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﭼﺌﻮ ﺗﻪ אﻫﻲ ﮔﺮوپ ﺟﻲ ﺻﻮرت ۾‬
‫‪ 30‬ﻣﻨﭩﻦ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﺑﺤﺚ ﻛﺮي ﻣﺨﺼﻮص ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‬
‫ﮐﻲ درﭘﻴﺶ ﺧﻄﺮن ۽ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﻛﺎرﮢﻦ ﺟﻲ ﻧﺸﺎﻧﺪﻫﻲ‬
‫ﻛﻦ‪.‬‬
‫‪ .4‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﭼﺌﻮ ﺗﻪ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ ﭘﻴﺪא ﭤﻴﻨﺪڙ‬
‫ﺧﻄﺮن ﻻِء ﻛﻲ אﭘﺎَء ﺗﺠﻮﻳﺰ ﻛﻦ‪.‬‬
‫‪ .5‬ﻫﺮ ﮔﺮوپ ﺟﻮ ﻧﻤﺎﺋﻨﺪو‪ ،‬ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﮔﺮوپ ﺟﺎ وﻳﭽﺎر ﭔﻴﻦ‬
‫ﺳﺎن وﻧﮉﻳﻨﺪو‪.‬‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‬
‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﻣﻘﺎﻣﻲ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﮐﻲ درﭘﻴﺶ‬
‫ﺧﻄﺮن ۽ אﻧﻬﻦ ﮐﻲ ﮔﻬﭩﺎﺋﮡ ﺟﻲ‬
‫ﻃﺮﻳﻘﻦ ﺟﻲ ﻧﺸﺎﻧﺪﻫﻲ ﻛﺮي‬
‫ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫‪10‬‬

‫‪ .6‬ﮔﮇﻳﻞ ﺑﺤﺚ رﺳﺘﻲ ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﺟﻲ ﺳﮑﻴﺎ ﮐﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﺎرو ﺑﮣﺎﻳﻮ‪.‬‬

‫وﻳﻬﻚ ‪:III‬‬
‫وﻗﺖ‪:‬‬
‫ﻫﻚ ﻛﻼכ‬

‫ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻮن‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﺑﺎﺑﺖ ﭘﮅرאﺋﻲ‬
‫ﻓﻠﭗ ﭼﺎرٽ‬
‫ﻣﺎرﻛﺮ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﺳﺮ زﻣﻴﻦ ﺗﻲ وﭸﻲ‬
‫ﻣﺸﺎﻫﺪو ﻛﺮڻ‬
‫אﻧﭩﺮوﻳﻮ‬
‫ﮔﮇﻳﻞ ﻛﻢ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‪:‬‬
‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ۾‪ ،‬ﮐﻮﺟﻨﺎ ۽‬
‫ﺗﺠﺰﺋﻲ ﻛﺮڻ ﺟﻲ ﺳﻮچ ﭘﻴﺪא‬
‫ﭤﻴﻨﺪي ﺟﻨﻬﻦ رﺳﺘﻲ ﻫﻮ ﻗﺪرﺗﻲ‬
‫وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻪ ﭤﻴﮡ ﺳﺒﺐ‬
‫אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﮔﺬرאن ۽ ﻣﺎﺣﻮل ﺗﻲ‬
‫ﭘﻮﻧﺪڙ אﺛﺮن ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺮي‬
‫ﺳﮕﻬﻨﺪא‪ .‬אن ﮐﺎﻧﺴﻮאِء אﻫﻲ ﻏﺮﺑﺖ‬
‫۽ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﻻﮘﺎﭘﻲ ۽ ﻏﺮﺑﺖ ۽‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲ ﺟﻲ‬
‫ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﺗﻲ ﭘﻮﻧﺪڙ אﺛﺮن ﮐﻲ‬
‫ﺳﻤﺠﻬﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫‪11‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲ ﺟﺎ אﺛﺮ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻮ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﭔﻦ ﮔﺮوﭘﻦ ۾ ورﻫﺎﺋﻲ ﻓﻠﭗ ﺑﻮرڊ ﺗﻲ‬
‫ﻫﻴﭡﻴﺎن ﻣﻮﺿﻮع ﻟﮑﻮ‪.‬‬
‫• ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲَء ﺟﻮ ﻋﺎم ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺗﻲ‬
‫ﭘﻮﻧﺪڙ אﺛﺮ‪.‬‬
‫• ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲَء ﺟﻮ ﻣﺎﺣﻮل ﺗﻲ ﭘﻮﻧﺪڙ‬
‫אﺛﺮ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﻫﺮ ﮔﺮوپ ﮐﻲ ﻫﻚ ﻣﻮﺿﻮع ڏﺋﻲ אن ﺗﻲ ‪ 20‬ﻣﻨﭩﻦ‬
‫ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭘﻨﻬﻨﺠﺎ وﻳﭽﺎر ﻟﮑﮡ ﻻِء ﭼﺌﻮ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﻫﺮ ﺣﺼﻲ وﭠﻨﺪڙ ﮐﻲ ﻛﻨﻬﻦ وﻳﺠﻬﻲ ﻣﺎڳ )ڍﻧﮃ‪ ،‬ﭔﻴﻠﻲ‪،‬‬
‫زرﻋﻲ زﻣﻴﻦ‪ ،‬ﺗﻤﺮ ﺟﻲ ﭔﻴﻠﻲ وﻏﻴﺮه( ﺗﻲ وﭠﻲ وﭸﻮ‪.‬‬
‫‪ .4‬ﺣﺼﻲ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﭼﺌﻮ ﺗﻪ ﭘﺎڻ ﻣﺸﺎﻫﺪو ﻛﻦ ﻳﺎ ﻣﻘﺎﻣﻲ‬
‫ﻣﺎﮢﻬﻦ )ﻣﻬﺎﮢﻦ‪ ،‬ﻛﮍﻣﻴﻦ وﻏﻴﺮه( ﺟﺎ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ‬
‫ﺗﺒﺎﻫﻲ ﺳﺒﺐ ﺳﻨﺪن ﮔﺬر ﺳﻔﺮ ﺗﻲ ﭘﻮﻧﺪڙ אﺛﺮن ﺑﺎﺑﺖ‬
‫وﻳﭽﺎر ﺣﺎﺻﻞ ﻛﻦ‪.‬‬
‫‪ .5‬אﻫﺎ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﭘﻮري ﻛﺮڻ ﻻِء ﮐﻴﻦ ‪ 30‬ﻣﻨﭧ ڏﻳﻮ ۽ ﭘﻮِء‬
‫ﮐﻴﻦ وאﭘﺲ ﮔﮇﺟﮡ ﻻِء ﭼﺌﻮ‪ .‬ﺳﺎﮢﻦ ﺳﺮ زﻣﻴﻦ ﺗﻲ ﻛﻴﻞ‬
‫ﻣﺸﺎﻫﺪن ۽ ورﺗﻞ وﻳﭽﺎرن‪/‬ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺗﻲ ﺑﺤﺚ ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .6‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲَء ﺳﺒﺐ ﻣﺎﺣﻮل‪ ،‬ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺗﻲ‬
‫ﭘﻮﻧﺪڙ אﺛﺮن ۽ ﺗﺒﺎﻫﻲ ﮔﻬﭩﺎﺋﮡ ﻻِء אﭘﺎﺋﻦ ﺑﺎﺑﺖ ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬
‫رﺳﺘﻲ ﺑﺤﺚ ﻛﺮאﻳﻮ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ ﺳﭝﻨﻲ ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﺟﻲ‬
‫ﺳﻮچ ﺳﮕﻬﺎري ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ‪.‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪:3‬‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ‬
‫ﺗﻌﺎرف‬
‫ﻫﻦ ﻣﺎڊﻳﻮل ۾ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺑﭽﺎَء ‪ /‬ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ ﺗﻲ ﺑﺤﺚ ﻛﻴﻮ وﻳﻨﺪو‪ .‬אن ﺳﻠﺴﻠﻲ ۾‬
‫ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﻤﻠﻦ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﻧﺌﺸﻨﻞ ﭘﺎرכ‪ ،‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ۽ ﺷﻜﺎرﮔﺎﻫﻪ ﺟﻲ ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻪ ﺟﻮ‬
‫ﺑﻪ ﺑﻴﺎن ﻛﻴﻮ وﻳﻨﺪو‪ .‬אﻧﮑﺎﻧﺴﻮאِء‪ ،‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ ﻛﻦ ﭔﻴﻦ ﻋﻤﻠﻦ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﻏﻴﺮ ﺳﺮﻛﺎري ۽‬
‫ﺳﺮﻛﺎري אدאرن ﭘﺎرאن ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﭔﻴﻦ אﭘﺎﺋﻦ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﺎﮘﻦ ﺟﻲ رאﻣﺴﺮ ﺳﺎﺋﻴﭩﻦ )وﻳﭧ‬
‫ﻟﺌﻨﮉن( ۽ ِאﻛﻮرﻳﺠﻦ )ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺧﻄﻦ( ﺑﺎﺑﺖ ﺑﻪ ﺳﮑﻨﺪא ﺗﻪ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۽ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ‬
‫ﭘﺎﺋﺪאر אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻻِء ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻣﺎﮢﻬﻦ ﻃﺮﻓﺎن ورﺗﻞ אﭘﺎﺋﻦ ﺟﻲ ﺳﺎرאﻫﻪ ﻛﺮڻ ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ ﮐﻲ ﺑﻪ ﺳﻤﺠﻬﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬
‫وﻗﺖ‪ 3 :‬ﻛﻼכ‬
‫وﻳﻬﻜﻮن‪3 :‬‬
‫ﻣﻘﺼﺪ‪ :‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ אن ﻗﺎﺑﻞ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא ﺗﻪ אﻫﻲ‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫‪12‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﻦ‪.‬‬
‫ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﻤﻠﻦ ﺑﺎﺑﺖ ﺳﮑﻦ‪.‬‬
‫ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﭘﺮوﮔﺮאﻣﻦ ۽ אﭘﺎﺋﻦ ۾ ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ﺟﻲ ﺷﻤﻮﻟﻴﺖ ﺑﺎﺑﺖ ﺳﮑﻦ‪.‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ‬
‫وﻗﺖ‬
‫وﻳﻬﻚ ‪I :‬‬
‫ﻫﻚ ﻛﻼכ‬

‫وﻳﻬﻚ‪II :‬‬
‫ﻫﻚ ﻛﻼכ‬

‫وﻳﻬﻚ‪III :‬‬
‫ﻫﻚ ﻛﻼכ‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪ 3‬ﺟﻮ ڍאﻧﭽﻮ‬
‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‬
‫ﻫﻨﮅ‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﭴﺎڻ ﮀﺎ؟ ﮀﻮ ۽ ﻛﻴﺌﻦ؟‬
‫ﭨﺮﺋﻨﻨﮓ ﻫﺎل‬

‫ﮔﺮوپ ورכ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‬
‫ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۽ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﻄﺤﻦ‬
‫ﺗﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ‬
‫۾ ﺷﺎﻣﻞ ﭤﻴﮡ ﺟﻲ ﺿﺮورت‬
‫ﺑﺎﺑﺖ ﺳﮑﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫ﺳﻨﮅ ۾ ﺳﺎﻧﮃ ﻻِء ورﺗﻞ ﻛﺠﻬﻪ אﭘﺎَء‬
‫ﭨﺮﺋﻨﻨﮓ ﻫﺎل‬

‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﺳﻨﮅ ۾ ﺳﺎﻧﮃ‬
‫ﺟﻲ ﻻِء ورﺗﻞ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ אﭘﺎﺋﻦ‪،‬‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ ﻳﺎ ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﻣﺎﮘﻦ‬
‫ﮐﻲ ﻗﺎﻧﻮن رﺳﺘﻲ ﺑﭽﺎﺋﮡ ﺟﻲ‬
‫ﻃﺮﻳﻘﻦ ﺑﺎﺑﺖ ﺳﻤﺠﻬﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﻨﺪא‪ .‬אﻧﮑﺎﻧﺴﻮאِء‪ ،‬ﻫﻮ‬
‫ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﻻِء ﮐﻨﻴﻞ ﻛﻦ ﺑﻴﻦ‬
‫אﻻﻗﻮאﻣﻲ אﭘﺎﺋﻦ ﺟﻬﮍوכ‪:‬‬
‫رאﻣﺴﺮ ﻣﺎﮘﻦ )وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ(‬
‫ﺑﺎﺑﺖ ﺑﻪ ﭴﺎﮢﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲ ﺟﻲ ﺑﻨﻴﺎد ﺗﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﺎ ﭘﺮوﮔﺮאم )ﮀﺎ‪ ،‬ﮀﻮ ۽ ﻛﻴﺌﻦ(‬
‫ﭨﺮﺋﻨﻨﮓ ﻫﺎل‬
‫ﻓﻴﻠﮉ وزٽ‪/‬ﺳﺮ زﻣﻴﻦ ﺟﻮ‬
‫ﻣﻌﺎﺋﻨﻮ‬

‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬
‫ﮔﺮوپ ﺟﻮ ﺑﺤﺚ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء‬
‫ﺟﻲ ﺷﻤﻮﻟﻴﺖ رﺳﺘﻲ وﺳﻴﻠﻦ‬
‫ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻛﺮڻ ۽ ﺷﺮאﻛﺘﻲ‬
‫ﻃﺮﻳﻘﺎ אﺧﺘﻴﺎر ﻛﺮي ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ‬
‫ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﺎ ﻣﺴﺌﻼ‬
‫ﺣﻞ ﻛﺮڻ ﺟﺎ ُﮔﺮ אﺳﺘﻌﻤﺎل‬
‫ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫ﻧﻮٽ‪ :‬ﮐﻠﻴﻞ ﻣﺎﺣﻮل ۾ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﻛﺮאﺋﮡ ﺟﻲ ﺻﻮرت ۾ אﻫﻮ وﻗﺖ ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ وﻳﻬﻚ ۾ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬

‫‪13‬‬

‫وﻳﻬﻚ ‪:I‬‬
‫وﻗﺖ‪:‬‬
‫•‬

‫ﻫﻚ ﻛﻼכ‬

‫ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻮن‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻲَء ﺑﺎﺑﺖ ﭘﮅرאﺋﻲ‬
‫ﻓﻠﭗ ﭼﺎرٽ‬
‫ﻣﺎرﻛﺮ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﮔﮇﻳﻞ ﻛﻢ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ‬
‫ﮀﺎ آﻫﻲ؟ אن ﻻِء אﭘﺎَء ﮀﻮ ۽ ﻛﻴﺌﻦ وﭠﺠﻦ؟‬
‫ﻃﺮﻳﻘﻮ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ رﺳﺘﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ‬
‫ﺿﺮورت ﺗﻲ ﺑﺤﺚ ﻛﺮאﻳﻮ‪ ،‬ﺟﻨﻬﻦ ۾ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ‬
‫אﻧﺴﺎن ﻻِء אﻫﻤﻴﺖ ﮐﺎن وﭠﻲ אﻧﻔﺮאدي ۽ ﮔﮇﻳﻞ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ‬
‫אﻧﻬﻦ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻻِء ورﺗﻞ אﭘﺎﺋﻦ ۾ ﻓﺮد ﺟﻲ‬
‫ﻛﺮدאر ﺑﺎﺑﺖ ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ ﺑﻪ ﻛﺮאﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﻫﻤﭥﺎﻳﻮ ﺗﻪ אﻫﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‬
‫۽ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ אﻫﮍن אﭘﺎﺋﻦ ﺑﺎﺑﺖ ﺟﻦ رﺳﺘﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‬
‫ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲ روﻛﻲ אﻧﻬﻦ ۾ ﺳﮅאرو آﮢﻲ ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ‪ ،‬אن‬
‫ﺗﻲ ﺑﺤﺚ ﻛﺮאﻳﻮ‪.‬‬

‫ﻳﺎ‬
‫‪ .1‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﭼﺌﻮ ﺗﻪ אﻫﻲ ’ﺳﻨﮅو ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺧﻄﻲ‘‬
‫ﺟﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺗﻲ ﺑﺤﺚ ﻛﻦ ۽ אﻧﻬﻦ‬
‫ﻣﺎن ﻛﻦ ﺑﻪ ﭨﻦ ﻣﮑﻴﻪ ﻣﺴﺌﻠﻦ ﮐﻲ אوﻟﻴﺖ ڏﻳﻦ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﮐﻴﻦ ﭨﻦ ﮔﺮوﭘﻦ ۾ ورﻫﺎﺋﻲ ﻛﻮ ﺑﻪ ﻫﻚ ﻣﺴﺌﻠﻮ ﭼﻮﻧﮉڻ‬
‫ﻻِء ﭼﺌﻮ‪.‬‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‬
‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‬
‫ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ ۽ אن ﺟﺎ‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﻄﺤﻦ ﺗﻲ אﭘﺎَء وﭠﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫‪14‬‬

‫‪ .3‬ﮐﻴﻦ ﭼﺌﻮ ﺗﻪ אن ﻣﺨﺼﻮص ﻣﺴﺌﻠﻲ ﺟﻲ ﺣﻞ ﻻِء ﻋﻤﻠﻲ‬
‫رﭤﺎ ﺗﻴﺎر ﻛﻦ‪.‬‬
‫‪ 40 .4‬ﻣﻨﭩﻦ ﮐﺎﻧﭙﻮِء ﻫﺮ ﮔﺮوپ ﮐﺎن رאِء وﭠﻮ‪.‬‬
‫‪ .5‬ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ﺟﻲ ﮔﺬر ﺳﻔﺮ ﮐﻲ ذﻫﻦ ۾ رﮐﻲ ﻗﺪرﺗﻲ‬
‫وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۽ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﭘﺎﺋﺪאر אﺳﺘﻌﻤﺎل ﺑﺎﺑﺖ‬
‫אﻫﮍي ﺳﻮچ ﺳﮕﻬﺎري ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬

‫وﻳﻬﻚ ‪:II‬‬
‫وﻗﺖ‪:‬‬
‫•‬

‫ﻫﻚ ﻛﻼכ‬

‫ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻮن‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻲَء ﺑﺎﺑﺖ ﭘﮅرאﺋﻲ‬
‫ﻓﻠﭗ ﭼﺎرٽ‬
‫ﻣﺎرﻛﺮ‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‬
‫ﺟﻮن ﻛﺠﻬﻪ ﺗﺼﻮﻳﺮون‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﻣﺎڳ ﺟﻮ دورو ۽ ﻣﻌﺎﺋﻨﻮ‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‪:‬‬
‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﺳﻨﮅ ۾‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ‬
‫ﻛﻢ ﻛﺮڻ ﻻِء ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﻗﺪﻣﻦ ۽‬
‫رﭤﺎﺋﻦ ﺟﻮڙڻ ﺟﻲ ﺧﺒﺮ ﺗﻪ ﻗﺪرﺗﻲ‬
‫وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻛﺮڻ ۾‬
‫ﻣﺠﺒﻮرﻳﻦ ﺟﻲ ﺑﻪ ﭴﺎڻ ﭘﻮﻧﺪي‪.‬‬

‫‪15‬‬

‫ﺳﻨﮅ ۾ ﺳﺎﻧﮃ ﻻِء ورﺗﻞ ﻛﺠﻬﻪ אﭘﺎَء‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻮ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺳﻬﻜﺎرכ ﮐﻲ ﺳﻨﮅ ۾ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﻛﻤﻦ ﻻِء ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻦ‬
‫)‪ ، (Protected Areas‬ﻧﺌﺸﻨﻞ ﭘﺎرכ )‪، (National Parks‬‬
‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻦ )‪ (Wildlife Sanctuaries‬۽‬
‫ﮔﻴﻢ رزروس )‪ (Game Reserves‬ﺟﻬﮍن אﺻﻄﻼﺣﻦ ﺟﻲ‬
‫وﺿﺎﺣﺖ ﻛﺮﻳﻮ )ڏﺳﻮ ﺣﻮאﻟﻲ ﻻِء ﻣﻮאد ‪.(3‬‬
‫‪ .2‬אن ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﻛﻦ ﭔﻴﻦ ﭘﺮوﮔﺮאﻣﻦ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬رאﻣﺴﺮ‬
‫ﺳﺎﺋﻴﭧ ۽ ﺳﻨﮅو ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺧﻄﻲ ﺟﻲ ﭘﺮوﮔﺮאم ﺟﻲ ﺑﻪ‬
‫وﺿﺎﺣﺖ ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‪ ،‬ﺗﺤﻔﻆ ڏﻧﻞ‬
‫ﻣﺎﮘﻦ ۽ אﻧﻬﻦ ﺳﺎن ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ﻣﺴﺌﻠﻦ ﺗﻲ ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﺳﺎن‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ ﻛﺮڻ ﻻِء אﺗﺴﺎﻫﻴﻮ‪.‬‬
‫‪ .4‬ﻛﻮ وﻳﺠﻬﻮ ﻣﺎڳ ﮔﻬﻤﻲ ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ‬
‫ﻣﻨﺘﻈﻤﻴﻦ ﺳﺎن ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬

‫وﻳﻬﻚ ‪:III‬‬
‫وﻗﺖ‪:‬‬

‫•‬

‫ﻫﻚ ﻛﻼכ‬

‫ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻮن‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻲَء ﺑﺎﺑﺖ ﭘﮅرאﺋﻲ‬
‫ﻓﻠﭗ ﭼﺎرٽ‬
‫ﻣﺎرﻛﺮ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬

‫ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ذرﻳﻌﻲ ﻫﻠﻨﺪڙ ﺳﺎﻧﮃ ﭘﺮوﮔﺮאم‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻮ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲ ﺟﻲ ﺣﺼﻴﺪאريَء ﺟﻲ ﺑﻨﻴﺎد ﺗﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‬
‫ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻮ ﻧﻈﺮﻳﻮ ﻣﺘﻌﺎرف ﻛﺮאﺋﮡ‪ ،‬אن ﺟﻲ ﺿﺮورت‬
‫۽ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺗﻲ ﺧﺎص ڌﻳﺎن ڏﻳﻨﺪي‪،‬‬
‫ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ﺟﻲ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻻِء ڏﺳﻮ ﺣﻮאﻟﻲ ﻻِء ڏﻧﻞ ﻣﻮאد‬
‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪.3‬‬
‫‪ .2‬ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲ وﺳﻴﻠﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﭘﺮوﮔﺮאﻣﻦ ﺟﻲ ﻓﺎﺋﺪن ۽‬
‫ﻧﻘﺼﺎﻧﻦ ﺗﻲ ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﺳﺎن ﺑﺤﺚ ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﺳﻬﻜﺎرכ ﭼﺎﻫﻲ ﺗﻪ ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲ ﺟﻲ ﺑﻨﻴﺎد ﺗﻲ ڊﺑﻠﻴﻮ‬
‫ڊﺑﻠﻴﻮ אﻳﻒ ‪ -‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﻳﺎ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻏﻴﺮ ﺳﺮﻛﺎري‬
‫ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻳﺎ ﺳﺮﻛﺎري رﭤﺎ ﻫﻴﭟ ﻫﻠﻨﺪڙ ﭘﺮوﮔﺮאم‪ ،‬ﻛﻴﺲ‬
‫אﺳﭩﮉيَء ‪ /‬ﻧﻤﻮﻧﻲ ﻃﻮر ﭼﻮﻧﮉي אن ﺗﻲ ﺑﺤﺚ ﻛﺮي‬
‫ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫‪ .4‬ﻣﻤﻜﻦ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﺗﻪ ﻛﻮ وﻳﺠﻬﻮ‪ ،‬ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ﺟﻲ‬
‫ﺑﻨﻴﺎد ﺗﻲ ﻫﻠﻨﺪڙ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻮ ﭘﺮوﮔﺮאم‪/‬ﻫﻨﮅ ﮔﻬﻤﻲ ڏﺳﮡ‪.‬‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‪:‬‬
‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ﺟﻮ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾‬
‫ﺷﺎﻣﻞ ﭤﻴﮡ ﺑﺎﺑﺖ ﺳﮑﻨﺪא ۽‬
‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﻋﻼﺋﻘﻦ ۾‬
‫ﺷﺮאﻛﺘﻲ ﺑﻨﻴﺎدن ﺗﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ‬
‫ﻃﺮﻳﻘﻦ ﺑﺎﺑﺖ ﺳﮑﻴﺎ ﺣﺎﺻﻞ‬
‫ﻛﻨﺪא‪.‬‬

‫‪16‬‬

‫‪ .5‬ﻣﺎڊﻳﻮل ‪ 3‬ﺟﻮ رﻳﻔﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻨﺪي ﻫﻦ‬
‫ﻣﻮﺿﻮع ﺗﻲ ﻋﺎم ﺑﺤﺚ رﺳﺘﻲ ﻧﻈﺮﺛﺎﻧﻲ ﻛﺮﻳﻮ ۽ אﻧﮑﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﺎرو ﺑﮣﺎﻳﻮ‪.‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪:4‬‬
‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ ﺟﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‬
‫ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾ ذﻣﻴﻮאري‬
‫ﺗﻌﺎرف‬
‫ﻫﻦ ﻣﺎڊﻳﻮل ۾‪ ،‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ ﺟﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾ ذﻣﻴﻮאريَء ﺑﺎﺑﺖ ﺑﺤﺚ ﻛﻴﻮ‬
‫وﻳﻨﺪو‪ .‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲ‪ /‬ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺟﻲ ﻃﺮﻳﻘﻲ ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא‪ ،‬ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮل‬
‫ﺟﻲ ﺟﺎﮘﺮﺗﺎ وڌאﺋﮡ ﻻِء אﻫﮍﻳﻦ ﻣﻬﻤﻦ ۾ ﺷﺮﻳﻚ ﭤﻴﮡ ۽ ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲ ﮐﻲ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮڻ ﭘﮡ ﺳﮑﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﻨﺪא‪ .‬אن ﮐﺎﻧﺴﻮאِء‪ ،‬ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻮ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾ ﻛﺮدאر ۽ ذﻣﻴﻮאرﻳﻦ ﮐﻲ‬
‫وאﺿﺢ ﻛﻴﻮ وﻳﻨﺪو ﺗﻪ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﺗﻲ ﺑﻪ ﺑﺤﺚ ﻛﻴﻮ وﻳﻨﺪو‪.‬‬
‫وﻳﻬﻚ ﺟﻲ آﺧﺮ ۾ ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﻋﻤﻠﻲ ﻃﻮر ﺗﻲ ﻛﺎ ﺑﻪ ﻫﻚ ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﻋﻤﻠﻲ ﻃﻮر‬
‫ﺗﻲ ﻛﺮي ڏﻳﮑﺎرﻳﻨﺪא‪.‬‬
‫وﻗﺖ‪ 3 :‬ﻛﻼכ ‪ 45‬ﻣﻨﭧ‬
‫وﻳﻬﻜﻮن‪3 :‬‬
‫ﻣﻘﺼﺪ‪ :‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ אن ﻗﺎﺑﻞ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא ﺗﻪ‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫‪17‬‬

‫ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾ ذﻣﻴﻮאري ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﻦ‪.‬‬
‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻴﻮن ذﻣﻴﻮאرﻳﻮن ۽ ﻛﺮدאر ﮐﻲ ﺳﭹﺎﮢﻲ ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬
‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﻻِء ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﺳﺎن ﭘﺎڻ وאﻗﻒ ﻛﺮאﺋﻲ ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬
‫אن ﻗﺎﺑﻞ ﭤﻴﻦ ﺗﻪ ﺟﺎﮘﺮﺗﺎ وڌאﺋﮡ ﺟﻮن ﻣﻬﻤﻮن ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻟﻴﮑﻲ ﻣﻨﻈﻢ ﻃﻮر ﺗﻲ ﻫﻼﺋﻲ ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻮن ذﻣﻴﻮאرﻳﻮن‬
‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪ 4‬ﺟﻮ ڍאﻧﭽﻮ‬
‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‬
‫ﻫﻨﮅ‬

‫وﻗﺖ‬
‫وﻳﻬﻚ ‪1:‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‪ ،‬ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﺗﺎﺋﻴﺪ ۽ ﺟﺎﮘﺮﺗﺎ وڌאﺋﮡ ۾ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻮ ﻛﺮدאر‬

‫ﻫﻚ ﻛﻼכ ‪ 15‬ﻣﻨﭧ‬

‫ﭨﺮﺋﻨﻨﮓ ﻫﺎل‬

‫وﻳﻬﻚ‪2 :‬‬

‫ﻣﻬﻢ ﮐﻲ ﻛﻴﺌﻦ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺠﻲ‬

‫ﻫﻚ ﻛﻼכ‬

‫ﭨﺮﺋﻨﻨﮓ ﻫﺎل‬

‫ﮔﮇﻳﻞ ﻛﻢ‬
‫ﺗﺠﺮﺑﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬

‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬
‫ﮔﺮوپ ورכ‬

‫وﻳﻬﻚ‪3 :‬‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ ‪ ،‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ‬
‫ﻻِء ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎﺣﻮل ‪-‬‬
‫دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﺟﻲ‬
‫ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺮي אﻧﻬﻦ ﺟﻲ‬
‫ﺳﺎﻧﮃ‪ ،‬ﺟﺎﮘﺮﺗﺎ ۽ ﺗﺎﺋﻴﺪ‬
‫ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮڻ ۾ ﭘﻨﻬﻨﺠﻮ‬
‫ﻛﺮدאر אدא ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﻛﻨﻬﻦ‬
‫ﻣﻬﻢ ﮐﻲ ﻣﻨﻄﻢ ﻛﺮڻ ﺟﻮ‬
‫ﻃﺮﻳﻘﻮ ﺳﮑﻲ ﺳﮑﻨﺪא‪.‬‬

‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﻻِء ﻣﺎﺣﻮل دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ‬

‫ﻫﻚ ﻛﻼכ ‪ 30‬ﻣﻨﭧ‬

‫‪18‬‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‬

‫ﭨﺮﺋﻨﻨﮓ ﻫﺎل‬
‫ﻓﻴﻠﮉ‪/‬ﮐﻠﻴﻞ ﻣﺎﺣﻮل‬

‫ﻧﻮאن ﺧﻴﺎل ۽ ﻃﺮﻳﻘﺎ‬
‫ﺳﻮﭼﮡ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﮔﺮوپ ﺟﻮ ﭘﺎڻ ۾ ﺑﺤﺚ‬
‫ﻛﺎ ﺳﺮﮔﺮﻣﻲ ﻣﻨﻌﻘﺪ‬
‫ﻛﺮڻ‬

‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬אن ﻗﺎﺑﻞ ﭤﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﻨﺪא ﺗﻪ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﻻِء‬
‫ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ‬
‫ﻛﺮڻ ﻻِء ﻋﻤﻠﻲ ﻗﺴﻤﻦ‬
‫ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺮي‬
‫ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬

‫وﻳﻬﻚ ‪:I‬‬
‫وﻗﺖ‪:‬‬
‫•‬

‫‪ 1‬ﻛﻼכ ‪ 15‬ﻣﻨﭧ‬

‫ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻮن‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﻣﺸﺜﻐﻮﻟﻲَء ﺑﺎﺑﺖ ﭘﮅرאﺋﻲ‬
‫ﻓﻠﭗ ﭼﺎرٽ‬
‫ﻣﺎرﻛﺮ‬
‫ﻛﺎرڊ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﮔﮇﻳﻞ ﻛﻢ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾ ﻧﻮﺟﻮאن‬
‫ﺟﻲ ﺣﻤﺎﻳﺖ ۽ ﺟﺎﮘﺮﺗﺎ وڌאﺋﮡ ۾ ﻛﺮدאر‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻮ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺳﺠﺎﮘﻲ ﭘﻴﺪא ﻛﺮڻ ۽ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻻِء‬
‫ً‬
‫אﻧﺪאزא ‪10‬‬
‫ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮڻ ﻻِء ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ‬
‫ﻣﻨﭩﻦ ﺗﺎﺋﻴﻦ אﻫﺎ ﮘﺎﻟﻬﻪ ﺳﻤﺠﻬﺎﺋﮡ‪ .‬ﺣﻮאﻟﻲ ﻻِء ڏﻧﻞ ﻣﻮאد ‪1‬‬
‫אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻨﺪي ’ﺳﺠﺎﮘﻲ‘ ۽ ’ﺣﻤﺎﻳﺖ‘ אﺻﻄﻼﺣﻦ ﺟﻲ‬
‫ﻣﻌﻨﻲ وאﺿﺢ ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬
‫ٰ‬
‫‪ .2‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ‬
‫ﺟﻤﺎﻋﺘﻦ ﮐﻲ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮڻ ﻻِء ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺿﺮوري אﭘﺎﺋﻦ‬
‫ﺑﺎﺑﺖ ﻣﺨﺘﺼﺮ ًא آﮔﺎﻫﻪ ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﻣﺎن ﻫﺮ ﻫﻚ ﮐﻲ ﭘﻨﺞ ﻛﺎرڊ ڏﻳﺌﻲ ﮐﻴﻦ‬
‫אﻫﮍﻳﻦ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﺟﻲ‬
‫ﻧﺸﺎﻧﺪﻫﻲ ﻛﺮڻ ﻻِء ﭼﺌﻮ ﺟﻦ ۾ ﻫﻨﻦ ﺷﺮﻛﺖ ﻛﺌﻲ‬
‫آﻫﻲ‪ ،‬ﻳﺎ ﻫﺎڻ ﻛﺮڻ ﭼﺎﻫﻴﻦ ﭤﺎ )ﮐﻴﻦ ﻫﻚ ﻛﺎرڊ ﺗﻲ ﻫﻚ‬
‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﻟﮑﮡ ﻻِء ﭼﺌﻮ( אن ﻻِء ﮐﻴﻦ ‪ 15‬ﻣﻨﭧ ڏﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .4‬ﻧﺸﺎﻧﺪﻫﻲ ﻛﻴﻞ ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻮن ﺑﻮرڊ ﺗﻲ ﻟﮑﻲ ﻫﺮ ﻫﻚ‬
‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ ﺳﺎن אﻧﻬﻦ ﺑﺎﺑﺖ ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‪:‬‬
‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ‬
‫ﺳﺎﻧﮃ ۾ ﭘﻨﻬﻨﺠﻴﻮن ذﻣﻴﻮאرﻳﻮن‬
‫ﻣﺤﺴﻮس ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻨﺪא‪ .‬ﮐﻴﻦ‬
‫אﻫﺎ ﺧﺒﺮ ﭘﺌﺠﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪي ﺗﻪ ﻫﻮ‬
‫ﻛﻴﺌﻦ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۽‬
‫ﺟﺎﮘﺮﺗﺎ وڌאﺋﮡ ۾ אﻫﮍﻳﻮن‬
‫ذﻣﻴﻮאرﻳﻮن ﻧﭝﺎﺋﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪19‬‬

‫‪ .5‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﺟﻲ ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫۾ ڏﻧﻞ ‪ HO3‬ﺑﺎﺑﺖ ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﺳﺎن )‪ 15‬ﻣﻨﭩﻦ ﺗﺎﺋﻴﻦ(‬
‫وﻳﭽﺎر وﻧﮉڻ ۽ ﺑﺤﺚ ﻛﺮڻ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻮ‬
‫ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺑﭽﺎَء ﻛﺮڻ‪ ،‬ﺟﺎﮘﺮﺗﺎ وڌאﺋﮡ ۽ ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺣﺎﺻﻞ‬
‫ﻛﺮڻ ﺟﻲ ﺳﻮچ ﮐﻲ ﺳﮕﻬﺎرو ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ‪.‬‬
‫‪ .6‬ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻋﻼﺋﻘﻲ‪/‬وﺳﻨﺪيَء ۾ ﻛﻢ ﻛﻨﺪڙ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ‬
‫ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺟﻲ ﻣﺪد ﺳﺎن ﻓﻠﭗ ﭼﺎرٽ ﺗﻲ ﺟﺎﮘﺮﺗﺎ وڌאﺋﮡ ﺟﻲ‬
‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﭠﻬﺮאﻳﻮ ﺟﻴﻜﺎ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﺟﺎﮘﺮﺗﺎ وڌאﺋﮡ ۽ ﺣﻤﺎﻳﺖ‬
‫ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮڻ ﻻِء אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺒﻲ )‪ 15‬ﻣﻨﭧ(‪.‬‬

‫وﻳﻬﻚ ‪:II‬‬
‫وﻗﺖ‪:‬‬
‫•‬

‫ﻫﻚ ﻛﻼכ‬

‫ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻮن‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻲَء ﺑﺎﺑﺖ ﭘﮅرאﺋﻲ‬
‫ﻓﻠﭗ ﭼﺎرٽ‬
‫ﻣﺎرﻛﺮ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﮔﮇﻳﻞ ﻛﻢ‬
‫ﺑﺤﺚ‬
‫ﺗﺠﺮﺑﻦ ﺟﻲ ﻣﭩﺎﺳﭩﺎ‬
‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‪:‬‬
‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻮن‬
‫ﻣﻬﻤﻮن ﺗﻴﺎر ﻛﺮڻ ﺳﮑﻲ‬
‫ﺳﮑﻨﺪא‪.‬‬

‫‪20‬‬

‫ﻣﻬﻢ ﻛﻴﺌﻦ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺠﻲ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻮ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺳﻬﻜﺎرכ‪ ،‬ﻣﻬﻢ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮڻ ﻻِء ڏﻧﻞ ﻣﻮאد ‪2 -‬‬
‫אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮي ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ ﺗﻴﺎر ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ ﮐﺎﻧﭙﻮِء‪ ،‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ﭼﺌﻮ ﺗﻪ ﮔﺮوﭘﻦ‬
‫۾ ﭤﻲ ﻛﺎ ﻣﻬﻢ ﻳﺎ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﻛﻨﻬﻦ ﻣﺴﺌﻠﻲ ﺗﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ‬
‫ﻋﻼﺋﻘﻲ ﻻِء رﭤﺎ ﭠﺎﻫﻲ ڏﻳﮑﺎرﻳﻦ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ ﮐﻲ ﻫﻤﭥﺎﻳﻮ ﺗﻪ אﻫﻲ ﻋﻤﻠﻲ ﻛﻤﻦ ﻛﺮڻ‪،‬‬
‫אﻧﻬﻦ ﮐﻲ ﻋﻤﻠﻲ ﺟﺎﻣﻮ ﭘﺎرאﺋﮡ ﺟﻲ ﻃﺮﻳﻘﻦ‪ ،‬ﻋﺮﺻﻮ‪،‬‬
‫زﻣﻴﻮאرﻳﻦ ﺟﺎ ﻛﺮدאر ۽ ﻛﺎﻣﻴﺎﺑﻴﻦ ﺟﻲ ﻧﺸﺎﻧﻴﻦ ﺗﻲ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻛﻦ‪.‬‬
‫‪ 30 .4‬ﻣﻨﭩﻦ ﮐﺎﻧﭙﻮِء ﻫﺮ ﮔﺮوپ ﮐﺎن رאِء ﭘﮁﻮ‪.‬‬
‫‪ .5‬ﻣﻮﺿﻮع ﮐﻲ وڌﻳﻚ ﺳﮕﻬﺎري ﺑﻨﺎﺋﮡ ﻻِء‪ ،‬ﮔﺮوﭘﻦ ﺟﻲ‬
‫ڏﻧﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ وﻳﭽﺎرن آﻫﺮ ﺑﺤﺚ ﻛﺮאﻳﻮ‪.‬‬

‫وﻳﻬﻚ ‪:III‬‬
‫وﻗﺖ‪:‬‬
‫•‬

‫‪ 1‬ﻛﻼכ ‪ 30‬ﻣﻨﭧ‬

‫ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻮن‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻲَء ﺑﺎﺑﺖ ﭘﮅرאﺋﻲ‬
‫ﻓﻠﭗ ﭼﺎرٽ‬
‫ﻣﺎرﻛﺮ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻲ ڏي وٺ‬
‫ﮔﮇﻳﻞ ﻛﻢ‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ‬
‫ﺗﺠﺮﺑﻦ ﺟﻲ ﻣﭩﺎ ﺳﭩﺎ‬
‫ﭘﺮﻳﺰﻧﭩﻴﺸﻦ‬
‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻲَء ۾ ﺷﺎﻣﻞ ﭤﻴﮡ‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻮ‪:‬‬
‫ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ‬
‫ﺳﺠﺎﮘﻲَء ﺟﻮن ﻣﻬﻤﻮن ﻣﻨﻈﻢ‬
‫ﻛﺮڻ ﺳﮑﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬

‫‪21‬‬

‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﻻِء ﺳﺎوﻛﺎﺋﮡ ﺟﻮن ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻮ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙ ۾ ﺣﻮאﻟﻲ ﻻِء ڏﻧﻞ ﻣﻮאد وﺳﻴﻠﻲ ﻣﺎﺣﻮل ‪-‬‬
‫دوﺳﺖ ﺗﺼﻮر ﻣﺘﻌﺎرف ﻛﺮאﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﮐﻲ ‪ 4‬ﮐﺎن ‪ 5‬ﮔﺮوﭘﻦ ۾ ورﻫﺎﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﻫﺮ ﮔﺮوپ ﮐﻲ ﭼﺌﻮ ﺗﻪ ﻫﻮ ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲَء‬
‫) ‪ (HO‬ﺟﻲ ﻟﺴﭧ ﻣﺎن ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﭘﺴﻨﺪ ﺟﻲ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻫﻚ‬
‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻲَء ﺟﻲ ﭼﻮﻧﮉ ﻛﺮي‪.‬‬
‫‪3‬‬

‫‪ .4‬ﻫﺮ ﮔﺮوپ ﮐﻲ ﭼﺌﻮ ﺗﻪ ‪ HO4‬אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻨﺪي ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ‬
‫ﭘﺴﻨﺪ ﺟﻲ ﭼﻮﻧﮉﻳﻞ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮڻ ﻻِء ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‬
‫ﺗﺠﻮﻳﺰ ﻛﺮي‪.‬‬
‫‪ .5‬ﮔﺮﻳﻦ ﻛﻠﺐ ﻗﺎﺋﻢ ﻛﺮڻ ﻻِء‪ ،‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﺳﺎن אﻧﻬﻦ ﺟﺎ‬
‫ﻃﺮﻳﻘﺎ ﺑﻴﺎن ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬
‫‪ .6‬ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﺟﻲ ﺳﮑﻴﺎ ﮐﻲ ﺑﻬﺘﺮ ﺑﻨﺎﺋﮡ ﻻِء‪ ،‬ﻣﺎڳ ﺗﻲ‬
‫ﭤﻴﻨﺪڙ ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬وڻ ﭘﻮﮐﮡ‪،‬‬
‫ﭘﮑﻴﻦ ﺟﻮ ﻣﺸﺎﻫﺪو ﻛﺮڻ ۽ ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮل ۾ ﭘﺴﺎرڻ‬
‫)‪ (Nature Walk‬رﭤﻴﻮ‪.‬‬

‫رﻓﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ‪1 -‬‬

‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺟﺎ ﭔﻴﻼ ‪-‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪1-‬‬
‫‪Forests of Pakistan‬‬

‫’ﭔﻴﻠﻮ‘ ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ ‪ِ /‬אﻛﻮﺳﺴﭩﻢ ﻳﺎ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺟﻲ אﻫﮍي ﻣﻴﮍ‬
‫ﮐﻲ‪ ،‬ﺟﻨﻬﻦ ۾ وڻ ۽ ﻛﺎﭠﺎﺋﻮن ﺟﻬﻨﮓ ﺟﺎم ﻫﺠﻲ‪ .‬ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﭔﻴﻠﻲ ﺟﻲ ﺟﺎﻧﺪאر ﺣﺼﻦ ۾ وڻ‪،‬‬
‫ﭔﻮﭨﺎ ‪ /‬ﺟﻬﭧ‪ ،‬ﺳﻨﻬﻲ ڏאﻧﮉي وאرא ﭔﻮﭨﺎ‪ ،‬ﮔﺎﻫﻪ ۽ ﺑﻨﺎ ﻛﺎﭠﻲَء وאرא ﭔﻮﭨﺎ‪ ،‬ﺳﻨﻴﻮر )‪ ، (Mosses‬אﻟﺠﻲ‬
‫)‪ ، (Algae‬ﻓﻨﺠﻲ )‪ ، (Fungi‬ﺟﻴﺖ ﺟﮣﻴﺎ‪ ،‬ﭤﮣﺎﺋﺘﺎ ﺟﺎﻧﻮر‪ ،‬ﭘﮑﻲ‪ ،‬ﺳﺮﮢﺎ‪ ،‬ﺟﻞ ﭤﻞ وאﺳﻲ )‪ (Amphibians‬۽‬
‫َ‬
‫آرﮔﺌﻨﺰم ) ‪ = Microorganism‬אﻫﮍא ﺟﺎﻧﺪאر ﺟﻴﻜﻲ ﺧﻮردﺑﻴﻦ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ڏﺳﻲ ﻧﻪ‬
‫ﻣﺎﺋﻜﺮو‬
‫ﺳﮕﻬﺠﻦ( ﭤﻴﻦ ﺟﻴﻜﻲ ﭔﻮﭨﻦ‪ ،‬ﺟﺎﻧﻮرن ۽ زﻣﻴﻦ ۾ رﻫﻨﺪڙ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬אﻫﻲ ﻧﻪ رﮘﻮ ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﺗﻲ ﺗﻪ‬
‫ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﻏﻴﺮ ﺟﺎﻧﺪאر ﺣﺼﻦ ﺗﻲ ﭘﮡ ﺟﻨﻬﻦ ۾ ﻣﭩﻲ‪ ،‬ﭘﺎﮢﻲ ۽ ﻣﻌﺪﻧﻴﺎت ﺟﻴﻜﺎ ﭔﻴﻠﻲ ﺟﻮ ﻫﻚ‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻮ ﺟﻮڙي ﭤﻲ אﺛﺮאﻧﺪאز ﭤﻴﻨﺪא رﻫﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺟﻲ ﭔﻴﻠﻦ ۾ وﺳﻴﻊ ﻃﺒﻌﻲ ﺟﺎﮔﺮאﻓﻴﺎﺋﻲ )‪ ، (Physiographic‬آﺑﻬﻮאﺋﻲ ۽ زﻣﻴﻨﻲ ﻓﺮق‬
‫ﻣﻮﺟﻮد آﻫﻲ‪ .‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ ﺟﻤﻠﻲ ‪ 4.224‬ﻫﻴﻜﭩﺮن ﺗﻲ ﭔﻴﻼ ﻣﻮﺟﻮد آﻫﻦ‪ ،‬ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻮ ﻛﻞ ‪4.8‬‬
‫ﺳﻴﻜﮍو زﻣﻴﻦ آﻫﻲ‪ .‬ﻓﻲ ﻛﺲ ﺣﺴﺎب ﺳﺎن ﭔﻴﻼ رﮘﻮ ‪ 0.037‬ﻫﻴﻜﭩﺮ آﻫﻦ‪ ،‬ﺑﻨﺴﺒﺖ دﻧﻴﺎ ﺟﻲ ﺷﺮح‬
‫ﺟﻲ‪ ،‬ﺟﻴﻜﺎ ﻫﻚ ﻫﻴﻜﭩﺮ آﻫﻲ ‪ .‬אﻧﺠﻮ ﻫﻚ ﻣﮑﻴﻪ ﺳﺒﺐ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺟﻲ ‪ 70‬ﺳﻴﻜﮍي ﮐﺎن ﻣﭥﻲ‬
‫אﻳﺮאﺿﻲ ﺟﻮ ﺧﺸﻚ ﻳﺎ ﻧﻴﻢ ﺧﺸﻚ ﻫﺠﮡ ۽ ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻮ ‪ 200‬ﮐﺎن ‪ 500‬ﻣﻠﻲ ﻣﻴﭩﺮ ﻣﻴﻨﻬﻦ ﺟﻮ ﭘﻮڻ آﻫﻲ‪،‬‬
‫ﺟﻴﻜﻮ ﻧﻪ رﮘﻮ אڻ ﭘﻮرو ﭘﺮ ﮔﻬﭧ وڌ ﭘﻮﻧﺪڙ ﺑﻪ آﻫﻲ‪ ،‬ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺒﺐ ﻧﻪ ﺗﻪ ﻗﺪرﺗﻲ ﺳﺎوכ ﻗﺎﺋﻢ رﻫﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻲ ۽ ﻧﻪ ﺋﻲ وڏي ﭘﺌﻤﺎﻧﻲ ﺗﻲ ﭔﻴﻠﻦ ﭘﻮﮐﮡ ﺟﻮن رﭤﺎﺋﻮن ﭠﺎﻫﻲ ﺳﮕﻬﺠﻦ ﭤﻴﻮن‪.‬‬
‫ﺟﺘﻲ ﭔﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﮔﻬﮡ אﻓﺎدﻳﺖ ﮐﻲ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻛﻴﻮ ﭘﻴﻮ وﭸﻲ אﺗﻲ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﮔﻬﭩﺠﮡ ﺗﻲ ﻓﻜﺮ ﺑﻪ‬
‫ﻛﻴﻮ ﭘﻴﻮ وﭸﻲ‪ .‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ ﻧﻴﻢ ﮔﺮم ‪ ، (Subtropical‬ﻣﻌﺘﺪل )‪ ، (Temperate‬درﻳﺎﺋﻲ )‪ (Reverie‬۽‬
‫ﺗﻤﺮ ﺟﻲ ﭔﻴﻠﻦ ﺟﻲ زﻣﻴﻦ ﺟﻲ אﺳﺘﻌﻤﺎل ۽ ﭔﻴﻠﻦ ﮐﻲ ﻧﺎس ﻛﺮڻ ﺳﺒﺐ אﻫﻲ ﺧﺘﻢ ﭤﻲ رﻫﻴﺎ آﻫﻦ‪.‬‬
‫אﻫﮍي ﺳﻮچ ﮐﻲ ذﻣﻴﻮאرﻧﻪ ﺣﻜﻤﺖ ﻋﻤﻠﻲ رﺳﺘﻲ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻛﺮڻ ﺟﻲ ﺿﺮورت آﻫﻲ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ‬
‫ﭘﻴﭽﻴﺪه ﻣﻌﺎﺷﻲ ۽ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺿﺮورﺗﻮن ﭘﻮرﻳﻮن ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻦ‪ .‬אن ﺳﻠﺴﻠﻲ ۾ ﻛﻦ ﭼﻮﻧﮉ‬
‫ﭔﻴﻠﻦ ﮐﻲ ﻧﺌﺸﻨﻞ ﭘﺎرﻛﻦ ۾ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻛﺮڻ‪ ،‬ﭘﻮﮐﻲ رאﻫﻲَء ﺳﺎن ﮔﮇ ﭔﻴﻼ وڌאﺋﮡ )‪ (Agro-forestry‬ﮐﻲ‬
‫زور وﭠﺮאﺋﮡ ۽ ﻛﺎٺ ﺟﻮ ﻧﻌﻢ אﻟﺒﺪل אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮڻ אڄ ﺟﻮن אﻫﻢ ﺿﺮورﺗﻮن ﭤﻲ ﭘﻴﻮن آﻫﻦ‪.‬‬

‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ ﻫﻴﭡﻴﻦ ﻧﻮن ﻗﺴﻢ ﺟﺎ ﭔﻴﻼ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫‪ .1‬ﺳﺎﺣﻠﻲ ۽ ڌﭔﮣﻲ ﭔﻴﻼ )‪(Littoral and Swamp forests‬‬
‫‪ .2‬ﮔﺮم ﺧﺸﻚ ﻣﻮﺳﻤﻲ ﭔﻴﻼ ) ‪( Tropical dry deciduous forests‬‬
‫‪ .3‬ﮔﺮم ﺟﻬﺘﺮي ﭔﻴﻼ )‪(Tropical thorn forests‬‬
‫‪ .4‬ﻧﻴﻢ ﮔﺮم ﻣﻮﻛﺮن ﭘﻨﻦ وאرא ﺳﺪא ﺑﻬﺎر ﭔﻴﻼ )‪(Sub Tropical broad-leaved evergreen forests‬‬
‫‪ .5‬ﻧﻴﻢ ﮔﺮم دﻳﺎﻟﻲ ﭔﻴﻼ )‪(Sub-Tropical pine forests‬‬
‫‪ .6‬ﻫﻤﺎﻟﻴﺎﺋﻲ ﮔﻬﻤﻴﻞ ﮔﺮم ﭔﻴﻼ )‪(Himalayan moist temperate forests‬‬
‫‪ .7‬ﻫﻤﺎﻟﻴﺎﺋﻲ ﺧﺸﻚ ﮔﺮم ﭔﻴﻼ )‪(Himalayan dry temperate forests‬‬

‫‪22‬‬

‫‪ .8‬ﻧﻴﻢ ﭘﻬﺎڙي ﭔﻴﻼ )‪(Sub-alpine forests‬‬
‫‪ .9‬ﺳﻨﻬﻦ ﭘﻨﻦ وאرא ﭔﻮڙא ) ‪( Alpine scrub‬‬

‫‪ .1‬ﺳﺎﺣﻠﻲ ۽ ڌﭔﮣﻲ ﭔﻴﻼ )‪(Littoral and swamp forests‬‬
‫ﻫﻲ ﻧﻨﮃي ﻗﺪ وאرא ﺟﮙﻬﭩﻦ ﺟﻲ ﺻﻮرت ۾ ﺳﻨﮅ ۽ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﺟﻲ ﺳﺎﺣﻠﻲ ﻋﻼﺋﻘﻦ ﺳﺎن ﭤﻴﻨﺪڙ‬
‫ﭔﻴﻼ آﻫﻦ‪ .‬ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻮ ﻣﮑﻴﻪ ﻗﺴﻢ אوﻳﺴﻴﻨﺎ ﻣﺌﺮﻳﻨﺎ )‪ (Avicenna marina‬آﻫﻲ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ ﭔﻴﻮ ﻗﺴﻢ‬
‫ﺟﻬﮍوכ‪ :‬رאﺋﺰوﻓﻮرא )‪ (Rhizophora‬ﺟﻮ ‪ 99‬ﺳﻴﻜﮍو ﺣﺪ ﮐﺎن وڌﻳﻚ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﺳﺒﺐ ﻛﺠﻬﻪ ﺳﺎﻟﻦ‬
‫ﮐﺎن ﻧﺎﭘﻴﺪ ﭤﻲ وﻳﻮ آﻫﻲ‪ .‬אﻧﻬﻦ ﮐﻲ ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ ﺗﻤﺮ ﺟﺎ ﭔﻴﻼ ﺳﮇﻳﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪.‬‬

‫‪ .2‬ﮔﺮم ﺧﺸﻚ ﻣﻮﺳﻤﻲ ﭔﻴﻼ )‪(Tropical dry deciduous forests‬‬
‫ﻫﻲ ﻧﻨﮃي ﮐﺎن ﭘﻮري ﭘﻨﻲ ﻗﺪ ﺟﺎ ۽ אﻧﻬﻦ ۾ ﻫﮍﺋﻲ ﻣﻮﺳﻤﻲ )‪ (deciduous‬ﺟﻨﺴﻮن ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﻫﻲ‬
‫ﺟﻨﺴﻮن رאوﻟﭙﻨﮉي ۾ ﺟﺎﺑﻠﻮ ﻫﻴﭡﺎﻫﻴﻦ ﺳﺎن ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن‪ ،‬ﺟﻦ ﺟﻮن ﻣﮑﻴﻪ ﺟﻨﺴﻮن آﻫﻦ‪ :‬ﻟﺌﻨﻴﺎ‬
‫)‪ ،(Lannea‬ﺳﻨﺒﻞ )‪ ،(Bombax ceiba‬אﺳﭩﺮﻛﻴﻮﻻ )‪ ،(Sterculia‬ﻓﻠﺌﻜﻮرﺷﻴﺎ )‪ ،(Flacourtia‬ﻣﺎﻟﻮﭨﺲ‬
‫)‪ ،(Mallotus‬ﻛﭥﻮ )‪ .(Catechu acacia‬אﻧﻬﻦ ۾ ﻋﺎم ﭔﻮﭨﺎ آﻫﻦ‪ :‬אڌאﺗﻮدא )‪ِ ،(Adhatoda‬ﺟﻤﻨﺎﺳﭙﻮرﻳﺎ‬

‫)‪ِ ،(Gymnosporia‬אﻧﮉﻳﮕﻮﻓﻴﺮא )‪.(Indigofera‬‬

‫‪ .3‬ﮔﺮم ﺟﻬﺘﺮي ﭔﻴﻼ )‪(Tropical thorn forests‬‬
‫ﻫﻲ ﻧﻨﮃא‪ ،‬ﮀﮉא‪ ،‬ﭼﭩﺎ رﻳﮕﺴﺘﺎﻧﻲ ﭔﻴﻼ آﻫﻦ‪ ،‬ﺟﻦ ۾ ﻛﻨﮉي وאري ﭰﺮﻳﺪאر )‪ (leguminous‬ﺟﻨﺲ ﻏﺎﻟﺐ‬
‫ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ .‬אﻫﺎ ﺟﻨﺲ ﺳﻨﮅ ﺟﻲ ﺧﺸﻚ ﺗﺮﻳﻦ ﺣﺼﻦ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﺳﭵﻲ ﻣﻴﺪאﻧﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﻫﻦ ﭔﻴﻠﻲ ﺟﻮن ﻣﮑﻴﻮ ﺟﻨﺴﻮن آﻫﻦ‪ :‬ﻛﻨﮉي )‪ ،(Prosopis cineraria‬ﻛﺮڙ )‪ ،(Capparis deciduas‬ﭔﻴﺮ‬
‫)‪ ،(Zizyphus mauritiana‬ﻟﺌﻲ )‪ ،(Tamarix aphylla‬ﮐﺒﮍ )‪ ،(Salvadora oleoides‬אﻧﻬﻦ ۾ وڏو ﺗﻌﺪאد ﻫﺮ‬
‫ﻗﺴﻢ ﺟﻲ ﭔﻮﭨﻦ ۽ ُﺟﻬﭩﻦ ﺟﻮ ﭤﺌﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ אوج ۾‪ ،‬ﺳﻨﮅوَء ﺟﻮ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﺳﭵﻮ ﻫﻴﭡﺎﻫﻮن ﺗﺮאﺋﻲ ﭘﭧ ﺟﻬﺘﺮي‪ /‬ﻛﻨﮉאﺋﻲ ﭔﻴﻠﻲ ﺳﺎن‬

‫ﮀﺎﺋﻨﺠﻲ وﭸﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﻫﺘﺎن ﺟﻲ آﺑﻬﻮא ﻧﻴﻢ ﺧﺸﻚ )ﺑﺮﺳﺎت ‪ 250‬ﮐﺎن ‪ 750‬ﻣﻠﻲ ﻣﻴﭩﺮ( ﮐﺎن ﺧﺸﻚ‬
‫)‪ 250‬ﻣﻠﻲ ﻣﻴﭩﺮن ﮐﺎن ﮔﻬﭧ( ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻫﻦ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ אوﻧﻬﺎري ﺟﻮ ﮔﺮﻣﻲ ‪ 50oC‬ﺗﺎﺋﻴﻦ وڌي‬
‫وﭸﻲ ﭤﻲ‪ .‬آﮘﺎﭨﻲ وﻗﺖ ۾‪ ،‬אﻫﻲ ﭔﻴﻼ درﻳﺎﺋﻲ ﭜﻜﻦ ۽ אﺗﺮ אوﭜﺮ ﺟﻲ ﻫﻴﭡﺎﻫﻴﻦ ﭨﻜﺮﻳﻦ ﺟﻲ ﺳﻨﻬﻲ‬
‫ﺟﻬﻨﮓ ﺳﺎن ﮔﮇﺟﻲ درﻳﺎﺋﻲ ﭔﻴﻠﻦ ﺳﺎن ﻣﻠﻲ אن ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﮐﻲ ﻣﺜﺎﻟﻲ ﺟﻮِء‬
‫ﻣﻬﻴﺎ ﻛﻨﺪא ﻫﻴﺎ ﺟﻴﻜﺎ ﻣﻮﺳﻢ آﻫﺮ ﭘﻨﻬﻨﺠﻴﻦ ﺿﺮورﺗﻦ ﻣﺪﻧﻈﺮ ﻟﮇﭘﻼڻ ﺑﻪ ﻛﻨﺪي ﻫﺌﻲ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ‬
‫ﻫﺎڻ ﻫﻲ درﻳﺎﺋﻲ ﭔﻴﻼ رﮘﻮ ﮀﮍوﮀﮍ ﭨﻜﺮن ۾ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪ .4‬ﻧﻴﻢ ﮔﺮم ﻣﻮﻛﺮن ﭘﻨﻦ وאرא ﺳﺪא ﺑﻬﺎر ﭔﻴﻼ ‪(Sub-Tropical broad-leaved‬‬
‫)‪evergreen forests‬‬
‫ﻫﻲ رﻳﮕﺴﺘﺎﻧﻲ‪ /‬ﺧﺸﻚ )‪ (Xerophytic‬ﭔﻴﻼ ﺳﮇﺟﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺟﻨﻬﻦ ۾ ﻛﻨﮉﻳﺪאر‪ ،‬ﻧﻨﮃن ﭘﻨﻦ وאرﻳﻮن ﺳﺪא‬
‫ﺑﻬﺎر ﺟﻨﺴﻮن ﺟﺎﺑﻠﻮ ﮔﻮد ۽ ﻫﻤﺎﻟﻴﻪ ﺟﻲ ﻫﻴﭡﺎﻫﻴﻦ ﻟﻬﻮאرن ﻫﻨﮅن‪ ،‬ﺳﺎﻟﭧ رﺋﻨﺞ‪ ،‬ﻛﺎﻻ ﭼﻴﺘﺎ ۽‬
‫ﺳﻠﻴﻤﺎن رﺋﻨﺞ ﺳﺎن ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﭰﻼﺋﻲ )‪ (Acacia modesta‬۽ ﻛﺎﺋﻮ )‪ (Olea cuspidate‬ﻫﻨﻦ ﭔﻴﻠﻦ‬
‫ﺟﻮن ﻋﺎم ﺟﻨﺴﻮن آﻫﻦ ﺗﻪ ڊوڊوﻧﻴﺎ )‪ (Dodonaea‬ﺑﻪ ﻋﺎم ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪.‬‬

‫‪23‬‬

‫‪ .5‬ﻧﻴﻢ ﮔﺮم دﻳﺎﻟﻲ ﭔﻴﻼ )‪(Sub-Tropical pine forests‬‬
‫ﻫﻦ ﻗﺴﻢ ﺟﺎ ﭔﻴﻼ دﻳﺎل ﺟﻲ وﮢﻦ ﺳﺎن ﭜﺮﻳﻞ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺟﻦ ۾ ﭼﻴﺮ ﭘﺎﺋﻴﻦ )‪900 ،(Pinus roxburghii‬‬
‫ﻣﻴﭩﺮن ﮐﺎن ‪ 17‬ﺳﻮ ﻣﻴﭩﺮن ﺟﻲ ﺑﻠﻨﺪيَء ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭤﺌﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ ﻣﭥﺎﻫﻦ ﻫﻨﮅن ﺗﻲ ﭘﺎﺋﻨﺲ وאﻟﻴﭽﻴﺎﻧﺎ‬
‫)‪ (Pinus wallichiana‬ﮀﺎﻧﻴﻞ رﻫﻲ ﭤﻮ‪.‬‬

‫‪ .6‬ﻫﻤﺎﻟﻴﺎﺋﻲ ﮔﻬﻤﻴﻞ ﮔﺮم ﭔﻴﻼ )‪(Himalayan moist temperate forests‬‬
‫ﻫﻲ ﺳﺪא ﺑﻬﺎر ﻛﻮﻧﻴﻔﻴﺮس )‪ (Coniferous‬ﭔﻴﻼ آﻫﻦ‪ .‬ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻫﻨﮅ ﺗﻲ ﻣﻮﻛﺮن ﭘﻨﻦ وאرن ﺷﺎه‬
‫ﺑﻠﻮط ۽ ﻣﻮﺳﻤﻲ )‪ (Deciduous‬ﺟﻨﺴﻦ ﺳﺎن ﮔﮇ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻫﻦ ﻗﺴﻢ ﺟﺎ ﭔﻴﻼ‪ 1500 ،‬ﻣﻴﭩﺮن ﮐﺎن ‪3000‬‬
‫ﻣﻴﭩﺮن ﺟﻲ ﺑﻠﻨﺪيَء ﺗﻲ אﻟﻬﻨﺪي ﻫﻤﺎﻟﻴﻪ ۾ ﺳﻮאِء אﻫﮍن ﻫﻨﮅن ﺟﻲ ﺟﺘﻲ ﻣﻴﻨﻬﻦ ‪ 1000‬ﻣﻠﻲ ﻣﻴﭩﺮن‬
‫ﮐﺎن ﮔﻬﭧ ﭘﻮي ﭤﻮ‪ ،‬ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﻫﻲ ﭔﻴﻼ‪ ،‬ﻫﻴﭡﺎﻫﻦ ۽ ﻣﭥﺎﻫﻦ دאﺋﺮن )‪ (Zone‬۾ ورﻫﺎﻳﺎ وﭸﻦ ﭤﺎ‪ .‬אﻫﮍي ﻫﺮ ﻫﻚ دאﺋﺮي ۾‬
‫ﻛﻮﻧﻴﻔﻴﺮس ﻳﺎ ﺷﺎه ﺑﻠﻮط ﺟﻮن ﺟﻨﺴﻮن ﻏﺎﻟﺐ ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﻫﻨﻦ ﭔﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﻣﮑﻴﻪ ﺟﻨﺴﻦ ۾‬
‫ﺳﻴﮉرس ڊﻳﻮڊאرא )‪ ،(Cedrus deodara‬ﭘﺎﺋﻨﺲ وאﻟﻴﭽﻴﺎﻧﺎ )‪ ،(Pinus wallichiana‬ﭘﻜﺎ ﺳﻤﻴﭥﻴﺎﻧﺎ )‪Picea‬‬
‫‪ (smithiana‬۽ אﺋﺒﻴﺲ ﭘﻨﮉرو )‪ (Abies pindrow‬ﺗﻪ ﻣﭥﺎﻧﻬﻴﻦ دאﺋﺮي ۾ אﺋﺒﻴﺲ ﭘﻨﮉرو ۽ ﻛﺮﻛﺲ‬
‫ﺳﻴﻤﻴﻜﺎرﭘﻲ ﻓﻮﻟﻴﺎ )‪ (Quercus semecarpifolia‬ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪ .7‬ﻫﻤﺎﻟﻴﺎﺋﻲ ﺧﺸﻚ ﮔﺮم ﭔﻴﻼ )‪(Himalayan dry temperate forests‬‬
‫ﻫﻲ ﮐﻠﻴﻞ ﺳﺪאﺑﻬﺎر ﭔﻴﻠﻦ ﺟﻲ وﮢﻦ ﻫﻴﭡﺎن ﻧﻨﮃא ﭔﻮڙא ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻣﻨﺠﻬﻦ ﻛﻮﻧﻴﻔﻴﺮﻳﺲ ۽ ﻣﻮﻛﺮن‬
‫ﭘﻨﻦ وאرﻳﻮن ﺟﻨﺴﻮن ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﻧﻴﺰא )‪ ،(Pinus gerardiana‬ﻛﺮﻛﺲ آﺋﻠﻴﻜﺲ ) ‪Quercus‬‬
‫‪.(ilex‬‬

‫‪ .8‬ﻧﻴﻢ ﭘﻬﺎڙي ﭔﻴﻼ )‪(Sub-alpine forests‬‬
‫ﺳﺪא ﺑﻬﺎر ﻛﻮﻧﻴﻔﺮ ۽ ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ ﺳﺪא ﺑﻬﺎر ﻣﻮﻛﺮن ﭘﻨﻦ وאرא وڻ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﻫﻴﭡﺎﻫﻦ ﮐﻠﻴﻞ ﺟﻬﻨﮉ‬
‫ً‬
‫אﻧﺪאزא ‪3,350‬‬
‫)‪ (Canopy‬ﮔﻬﮣﻲ ﭜﺎﮜﻲ ﻣﻮﺳﻤﻲ ﻧﻨﮃن ﭔﻮﭨﻦ وﻏﻴﺮه ۾ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺳﭵﻲ ﻫﻤﺎﻟﻴﻪ ۾‬
‫ﻣﻴﭩﺮن ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻫﻨﻦ ﭔﻴﻠﻦ ﺟﻮن ﻋﺎم ﺟﻨﺴﻮن‪ :‬אﺋﺒﻴﺲ אﺳﭙﻴﻜﭩﺌﺒﻠﺲ )‪(Abies spectabilis‬‬
‫۽ ﺑﻴﺘﻮﻻ ﻳﻮﭨﻴﻠﺲ )‪ (Betula utilis‬آﻫﻦ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ ﻧﻨﮃي ﻗﺪ وאرא ﺟﻮﻧﻴﭙﺮ )‪ (Juniper‬ﺟﻬﺠﻬﺎ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪ .9‬ﭘﻬﺎڙي ﭔﻮڙא )‪(Alpine Scrub‬‬
‫ﻫﻦ ﻗﺴﻢ ﺟﺎ ﻧﻨﮃא ﭔﻮﭨﺎ ﻫﻚ ﮐﺎن ﭔﻪ ﻣﻴﭩﺮ ڊﮔﻬﺎ‪ 150 ،‬ﻣﻴﭩﺮن ﮐﺎن ﻣﭥﻲ ﻧﻴﻢ ﭘﻬﺎڙي ﭔﻴﻠﻦ ۾ ﭤﻴﻦ‬
‫ﭤﺎ‪ .‬ﻫﻨﻦ ۾ ﺳﺎﻟﻜﺲ ﻟﻮﻧﻴﺴﻴﺮא )‪ ،(Salix ionicera‬ﺑﺮﺑﻴﺮس )‪ ،(Berberis‬ﻛﻮﭨﻮﻧﻴﺌﺴﭩﺮ‬
‫)‪ ،(Cotoneaster‬ﺳﺎن ﮔﮇ ﺟﻮﻧﻴﭙﺮس )‪ (Junipers‬۽ ورﻟﻲ‪ ،‬روڊو ڊﻳﻨﮉرאن )‪ (Rhododendron‬ﻳﺎ אﻓﻴﮉرא‬
‫)‪ (Ephedra‬ﻣﻨﻔﺮد ﻗﺴﻢ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪24‬‬

‫ﺳﻨﮅ ﺻﻮﺑﻲ ﺟﺎ ﭔﻴﻼ ‪-‬‬

‫‪Forests of Sindh Province‬‬

‫ﺳﻨﮅ ﭘﺮﮘﮣﻲ ﺟﻲ ﺟﻤﻠﻲ אﻳﺮאﺿﻲ ﺟﺎ ‪ 1.126‬ﻣﻠﻴﻦ ﻫﻴﻜﭩﺮ )ﻳﺎ אٺ ﺳﻴﻜﮍو(‪ ،‬ﺳﻨﮅ ﭔﻴﻠﻲ ﮐﺎﺗﻲ ﺟﻲ‬
‫ً‬
‫אﻧﺪאزא ‪ 2.29‬ﺳﻴﻜﮍو درﻳﺎﺋﻲ ﭔﻴﻠﻦ ۽ رﻳﺞ رﺳﺘﻲ ﭤﻴﻨﺪڙ ﭘﻮک ﻫﻴﭟ‬
‫אﺧﺘﻴﺎر ﻫﻴﭟ آﻫﻦ‪ .‬ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻮ‬
‫آﻫﻲ‪ .‬אﻧﻬﻦ אﻧﮕﻦ אﮐﺮن ﻣﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﭤﺌﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ ﺳﻨﮅ ﺻﻮﺑﻲ ۾ ﭔﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﮐﻮٽ آﻫﻲ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ ﺳﻨﮅ‬
‫ﭔﻴﻠﻲ ﮐﺎﺗﻲ ﺟﻲ ﻛﻨﭩﺮول ﻫﻴﭟ ﺑﺎﻗﻲ אﻳﺮאﺿﻲ ﺗﻲ ﺗﻤﺮ ﺟﺎ ﭔﻴﻼ ۽ ﭼﺮאﮔﺎﻫﻲ زﻣﻴﻨﻮن آﻫﻦ‪.‬‬

‫‪ .1‬درﻳﺎﺋﻲ ﭔﻴﻼ‬
‫درﻳﺎﺋﻲ ﭔﻴﻠﻦ ﺟﻲ وﺟﻮد ﺟﻮ ﻣﮑﻴﻪ ﺳﺒﺐ ﺳﻨﮅو درﻳﺎَء ﺟﻲ آﺑﻜﻼﮢﻲ آﻫﻲ‪ .‬אﻫﻲ ﭔﻴﻼ ﺳﻨﮅوَء ﺟﻲ‬
‫ﺑﭽﺎَء ﺑﻨﺪن ﺳﺎن ﭔﻮڏ ﺟﻲ ﮐﺎڌ ﮐﺎن ﺑﻨﺪن ﮐﻲ ﺑﭽﺎﺋﻴﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫אﻧﻬﻦ ﭔﻴﻠﻦ ۾ وﮢﻦ ﺟﻮن ﻣﮑﻴﻪ ﺟﻨﺴﻮن ﭔﭕﺮ‪ (Acacia nilotica) ،‬ﻛﻨﮉي )‪ (Prosopis cinraria‬۽ ﻟﺌﻲ‬
‫)‪ (Tamarix dioica‬ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﭔﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﭤﻴﻨﺪڙ ﺗﺒﺎﻫﻲ‪ ،‬ﻗﺒﻀﺎ ۽ ﺳﻨﮅوَء ﺟﻲ אﮢﭙﻮريَء ﭔﻮڏ ﺳﺒﺐ‬
‫ﻫﻲ ﭔﻴﻼ ﺗﻤﺎم ﺗﻴﺰيَء ﺳﺎن ﺧﺘﻢ ﭤﻲ رﻫﻴﺎ آﻫﻦ‪ ،‬درﻳﺎﺋﻲ ﭔﻴﻼ ﻋﻤﺎرﺗﻲ ﻛﺎٺ‪ ،‬ﭔﺎرڻ‪ ،‬ﻣﺎل ﺟﻲ‬
‫ﭼﺎري ۽ ﺟﮍﻳﻦ ﭔﻮﭨﻴﻦ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﭘﮑﻦ ﭨﻮﺋﻦ ﭠﺎﻫﮡ ﺟﻮ ﻣﺎل ﺑﻪ ﻣﻬﻴﺎ ﻛﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪ .2‬ﺗﻤﺮﺟﺎ ﭔﻴﻼ‬
‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺟﻮ ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻛﻨﺎرو‪ 1050 ،‬ﻛﻠﻮﻣﻴﭩﺮ ڊﮔﻬﻮ ۽ ‪ 40‬ﮐﺎن ‪ 50‬ﻛﻠﻮﻣﻴﭩﺮ وﻳﻜﺮو ﺳﻨﮅ‬
‫)‪ 350‬ﻛﻠﻮﻣﻴﭩﺮ( ۽ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن )‪ 700‬ﻛﻠﻮﻣﻴﭩﺮ( ﺻﻮﺑﻲ ﺳﺎن ﻣﻠﻨﺪڙ آﻫﻲ‪ .‬ﺳﻨﮅ ﺻﻮﺑﻲ ۾ ﺗﻤﺮ‬
‫ً‬
‫אﻧﺪאزא ‪60,0000‬‬
‫رﮘﻮ‪ ،‬אﻧﮉس ڊﻳﻠﭩﺎ ۾‬
‫ﺗﻤﺮ ﺟﻲ ﭔﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺻﺤﻴﺢ ﻃﺮح ﺳﺎن ﺳﻨﭝﺎل ﻛﺌﻲ ﻫﻴﻜﭩﺮن ﺗﻲ‪ ،‬אﺗﺮ ۾ ﻛﻮرﻧﮕﻲ ﮐﺎن‬
‫وﭸﻲ ﺗﻪ אﻧﺠﻮ ﻫﻚ ﻫﻴﻜﭩﺮ ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻮ ‪ 100‬ﻛﻠﻮﮔﺮאم ڏﮐﮡ ۾ َﺳﺮ ﻛﺮﻳﻚ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭰﻬﻠﻴﻞ آﻫﻲ‪.‬‬
‫ﻣﮁﻲ‪ 25 ،‬ﻛﻠﻮﮔﺮאم ﺟﻬﻴﻨﮕﺎ ۽ ‪ 15‬ﻛﻠﻮﮔﺮאم ﮐﻴﮑﮍن אﻧﮉس ڊﻳﻠﭩﺎ ۾ ‪ 17‬وڏﻳﻦ ﺗﻪ ﻛﻴﺘﺮﻳﻦ‬
‫َ‬
‫ﮀﺎڙﻫﻦ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء‬
‫ﺟﻮ ﮔﻮﺷﺖ‪ ُ 200 ،‬ﻛﻠﻮﮔﺮאم ﺳﭙﻮن )‪ (Mollusks‬۽ ‪ 40‬ﻧﻨﮃﻳﻦ ﻛﺮﻳﻜﺲ ‪/‬‬
‫ﻛﻠﻮﮔﺮאم ﺳﻲ ﻛﻜﻤﺒﺮ )‪ (Sea cucumber‬ﭘﻴﺪא ﻛﺮي ﭤﻮ‪ .‬ﺗﻤﺎم ﮔﻬﮣﻴﻮن ﻣﮉ ﻓﻠﺌﭩﺲ )‪=Mudflats‬‬
‫)ﻳﻮ אﻳﻦ אي ﭘﻲ‪.(1990 .‬‬
‫ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻛﻨﺎرن ﺳﺎن אﻫﮍא ﮔﭗ وאرא‬
‫ﻋﻼﺋﻘﺎ ﺟﺘﻲ وﻳﺮن ﻳﺎ درﻳﺎﺋﻦ ﺟﻲ ﮀﻮڙ ﺳﺒﺐ ﮔﭗ ﭼﻚ ﮔﮇ ﭤﻴﻨﺪي رﻫﻲ‪ .‬אﻫﮍא ﻫﻨﮅ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ‬
‫ﺟﻴﻮت ۽ ﺳﻤﻨﮉ ﺟﻲ ﮐﺎڌ روﻛﮡ ﻻِء ﻛﺎرאﺋﺘﺎ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ( ﺑﻪ آﻫﻦ ﺟﻴﻜﻲ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ ﭤﻴﻨﺪڙ ﺟﻤﻠﻲ‬
‫ﺗﻤﺮ ﺟﻲ ﭔﻴﻠﻦ ﺟﻮ ‪ 97‬ﺳﻴﻜﮍو آﻫﻦ‪ .‬دﻧﻴﺎ ﺟﻲ ﺗﻤﺮ ﺟﻲ ﭜﻴﭧ ۾ אﻧﮉس ڊﻳﻠﭩﺎ ﺟﻮ ﺗﻤﺮ‪ ،‬ﺧﺸﻚ‬
‫آﺑﻬﻮא ۾ ﭤﻴﻨﺪڙ وڏن ﭔﻴﻠﻦ ۾ ﺷﻤﺎر ﭤﻴﮡ ﺳﺒﺐ ﺑﻲ ﻣﺜﺎل ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﺗﻤﺮ ﺟﻲ ﻫﻦ ﻗﺴﻢ‬
‫ﺟﻲ ﭔﻴﻠﻦ ﺟﻮ ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ وﺟﻮد ﺳﻨﮅو درﻳﺎَء ﺟﻲ ﺳﺪא ﺳﻴﺮאب ﻛﻨﺪڙ ﺗﺎزي ﭘﺎﮢﻲَء ﺗﻲ ﻣﺪאر‬
‫رﮐﻲ ﭤﻮ‪ .‬אﻫﮍو ﺗﺎزو ﭘﺎﮢﻲ‪ ،‬ﺳﻤﻨﮉ ۾ ﮀﻮڙ ﻛﺮڻ ﮐﺎن אڳ ڊﻳﻠﭩﺎ ﻣﺎن وﻫﻨﺪو אﭼﻲ ﭤﻮ‪ .‬אﻧﮉس ڊﻳﻠﭩﺎ‬
‫ﺟﻲ ‪ 344,845‬ﻫﻴﻜﭩﺮن ﮐﻲ‪ ،‬ﺑﭽﺎُء ڏﻳﻨﺪڙ ﭔﻴﻠﻮ )‪ (Protected Forest‬ﻗﺮאر ڏﻧﻮ وﻳﻮ آﻫﻲ ۽ אﻫﻮ ﺳﻨﮅ‬
‫ﭔﻴﻠﻲ ﮐﺎﺗﻲ ﺟﻲ אﺧﺘﻴﺎر ﻫﻴﭟ آﻫﻲ )ﻗﺮﻳﺸﻲ‪ .(1985 ،‬ﻛﻨﻬﻦ دور ۾ אﻧﮉس ڊﻳﻠﭩﺎ ۾‪ ،‬ﺗﻤﺮ ﺟﻮن‬
‫ﺳﺖ ﺟﻨﺴﻮن ﭤﻴﻨﺪڙ ﻫﻴﻮن ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ ﻫﺎڻ رﮘﻮ ﭼﺎر ﺟﻨﺴﻮن ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬אﻧﮉس ڊﻳﻠﭩﺎ ۾ ﭤﻴﻨﺪڙ ﺗﻤﺮ‬
‫ﺟﻲ ﺟﻨﺴﻦ ۾ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ‪ 95‬ﺳﻴﻜﮍو אوﻳﺴﻴﻨﻴﺎ ﻣﺌﺮﻳﻨﺎ )‪ (Avicennia marina‬ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ‬
‫ﻛﻴﭩﻲ ﺑﻨﺪر ۾ ﺳﻨﮅوَء ﺟﻲ ﮀﻮڙ وٽ אﻳﺠﻴﺴﻴﺮس ﻛﺎرﻧﻴﻜﻴﻮﻟﺌﭩﻢ )‪ (Aegiceras corniculatam‬۽‬

‫‪25‬‬

‫ﺳﻴﺮﻳﻮﭘﺲ ﭨﺌﮕﻞ )‪ (Ceriops tagal‬ﺟﺎ ﺟﮙﻬﭩﺎ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬אﻧﮉس ڊﻳﻠﭩﺎ ۾ ﺗﻤﺮ ﺟﻮن رאﺋﺰوﻓﻮرא‬
‫ﻣﻜﺮوﻧﺌﭩﺎ )‪ (Rizophora mucronata‬۽ ﺳﻴﺮﻳﻮﭘﺲ ﭨﺌﮕﻞ )‪ (Ceriops tagal‬ﺟﻨﺴﻮن ﺑﻪ ﻣﺘﻌﺎرف‬
‫ﻛﺮאﻳﻮن وﻳﻮن آﻫﻦ‪.‬‬

‫ﺗﻤﺮﺟﻲ ﭔﻴﻠﻦ ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﻣﮁﻲَء‪ ،‬ﺟﻬﻴﻨﮕﻦ ۽ ﮐﻴﮑﮍن ﺟﻮن ﭘﺮورش ﮔﺎﻫﻮن آﻫﻦ‬
‫ﭔﻮﭨﻦ ۽ ﺟﺎﻧﻮرن ﺟﻲ ﭘﻴﭽﻴﺪه ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺗﺎﺗﻴﻦ ﭤﺎ‬
‫ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻛﻨﺎري ۽ ﺑﻨﺪر ﮐﻲ ﮐﺎڌ ۽ ﻟﭩﺠﮡ ﮐﺎن ﺑﭽﺎﺋﻴﻦ ﭤﺎ‬
‫ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻃﻮﻓﺎﻧﻦ ۽ ﺳﻮﻧﺎﻣﻴﻦ ﺟﻬﮍﻳﻦ آﻓﺘﻦ ﻻِء ﻗﺪرﺗﻲ ﺑﭽﺎَء ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‬
‫ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﺟﻴﻮت ۽ ﭘﺮڏﻳﻬﻲ ﭘﮑﻴﻦ ﺟﺎ ﻣﺎڳ ۽ وאﻫﻴﺮא ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‬
‫ﻣﻘﺎﻣﻲ آﺑﺎدﻳﻦ ﻻِء ﭔﺎرڻ ۽ ﭼﺎري ﺟﻮن ﺿﺮورﺗﻮن ﭘﻮرﻳﻮن ﻛﻦ ﭤﺎ‬
‫ﺗﻌﻠﻴﻢ‪ ،‬ﮐﻮﺟﻨﺎ ۽ ﺗﻔﺮﻳﺢ ﺟﻮ ذرﻳﻌﻮ ﺑﮣﺠﻦ ﭤﺎ‬

‫‪ .3‬رﻳﺞ رﺳﺘﻲ ﭤﻴﻨﺪڙ ﭘﻮک‪ /‬ﻧﻬﺮي ﭔﻴﻼ‬
‫אﻫﮍא ﺑﻪ ﻛﻴﺘﺮאﺋﻲ ﻫﭥﺮאدو ﭘﻮﮐﻴﻞ ﭔﻴﻼ آﻫﻦ ﺟﻴﻜﻲ آﺑﭙﺎﺷﻲ ﮐﺎﺗﻲ ﮐﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻴﻨﺪڙ ﭘﺎﮢﻲَء‬
‫رﺳﺘﻲ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬אﻫﻲ ﭔﻴﻼ ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺿﺮورﺗﻦ ﺟﻲ ﭘﻮرאﺋﻲ ﻻِء ﭘﻮﮐﻴﺎ وﻳﺎ آﻫﻦ‪ .‬ﻫﻦ‬
‫وﻗﺖ ‪ 82,000‬ﻫﻴﻜﭩﺮن ﺗﻲ אﻫﮍא ﭔﻴﻼ‪ ،‬ﺳﻨﮅ ﭔﻴﻠﻲ ﮐﺎﺗﻲ ﺟﻲ ذﻣﻲ آﻫﻦ ﺟﻦ ۾ ﮔﮉوَء ۽ ﺳﮑﺮ‬
‫ﺑﺌﺮאﺟﻦ ﺟﻲ ﻛﻤﺎﻧﮉ אﻳﺮﻳﺎ ۾ وڻ ﭘﻮﮐﻴﺎ وﭸﻦ ﭤﺎ ﺟﻦ ۾ ﭨﺎﻟﻬﻲ‪ ،‬ﭔﭕﺮ ۽ ﻳﻮﻛﻠﭙﭩﺲ ﺟﻮن ﻣﮑﻴﻪ‬
‫ﺟﻨﺴﻮن ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن‪.‬‬

‫‪26‬‬

‫رﻓﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ ‪2 -‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪1‬‬

‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻮ ۽ ﻏﺬאﺋﻲ ﻛﮍي ‪ /‬ﻏﺬאﺋﻲ ﺗﺎﭸﻲ‬
‫‪Ecosystem and Food chain/Food web‬‬

‫ﻓﻮڊ ﭼﺌﻦ‪ ،‬ﻓﻮڊ وﺋﺐ ﻳﺎ ﭨﺮאﻓﻚ ﻟﻴﻮل‪ /‬ﻏﺬאﺋﻲ ﺳﻄﺢ ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ אن ﻏﺬאﺋﻲ ﺗﺎﭸﻲ ﮐﻲ ﺟﻴﻜﺎ‬
‫ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ ۾ ﺟﺎﻧﺪאرن ﮐﻲ ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﺳﺎن ﮘﻨﮃﻳﻞ رﮐﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻳﺎ ﭔﻴﻦ ﻟﻔﻈﻦ ۾‬
‫אﺋﻴﻦ ﭼﺌﻲ ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ‪’ ،‬ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﺎ‘ ﭔﻮﭨﻦ‪ ،‬ﺟﺎﻧﻮرن ۽ ﻣﺎﺋﻜﺮو آرﮔﺌﻨﺰﻣﻦ‬
‫)‪ = microorganism‬אﻫﮍא ﺟﺎﻧﺪאر ﺟﻴﻜﻲ ﺧﻮردﺑﻴﻦ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ڏﺳﻲ ﻧﻪ ﺳﮕﻬﺠﻦ( ﺟﻲ אﻫﮍيَء‬
‫ﺑﺮאدريَء ﮐﻲ ﺟﻴﻜﻲ ﻧﻪ رﮘﻮ ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﺗﻲ ﭘﺮ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻃﺒﻌﻲ ﻣﺎﺣﻮل ﺗﻲ ﺑﻪ אﺛﺮאﻧﺪאز ﭤﻴﻨﺪא‬
‫رﻫﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﭔﻴﻼ‪ ،‬ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﺎ وﻫﻜﺮא‪ ،‬ڍﻧﮃون‪ ،‬ﻣﺮﺟﺎﻧﻲ ﭨﻜﺮﻳﻮن )‪ ،(Coral reefs‬ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ‪ ،‬ﺑﻴﺎﺑﺎن ۽‬
‫ﮘﺮﻧﺪڙ ﺳﺮﻧﺪڙ ﻛﺎﭠﻲ ﺳﭛ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺟﺎ ﻣﺜﺎل آﻫﻦ‪ .‬ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ ۾ ﺟﺎﻧﻮر‬
‫۽ ﭔﻮﭨﺎ ﻧﻪ رﮘﻮ ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﺳﺎن ﺳﻠﻬﺎڙﻳﻞ رﻫﻦ ﭤﺎ ﭘﺮ ﮐﺎڌ ﺧﻮرאכ‪ ،‬ﺑﭽﺎَء‪ ،‬وﮢﻦ ﭨﮣﻦ ﮐﻲ َﭰﺮאﺋﮡ‬
‫)‪ (Pollination‬۽ ﭔﻴﻦ ﻛﻴﺘﺮن ﮘﺎﻟﻬﻴﻦ ۾ ﺑﻪ ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﺗﻲ ﭜﺎڙﻳﻨﺪڙ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ‬
‫ﺳﺮﺷﺘﻲ ۾ ﻣﻮﺟﻮد ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻫﻚ ﻓﺮد ﺳﺎن ﺟﻴﻜﻲ ﻛﺠﻬﻪ ﭤﺌﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ אﻧﺠﻮ אﺛﺮ ﺳﭵﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ‬
‫ﺳﺮﺷﺘﻲ ﺗﻲ ﭘﺌﺠﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﺟﻴﺘﻮﮢﻴﻚ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ ۾ رﻫﻨﺪڙ ﻫﮍﻧﻲ ﻗﺴﻤﻦ‬
‫אﺳﭙﺸﻴﺰ‪/‬ﺟﻨﺴﻮن ‪(Keystone‬‬
‫ﺟﻮن ﺟﻨﺴﻮن אﻫﻢ ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ אﻧﻬﻦ ۾ ﻛﻲ‪ ،‬ﺟﻨﮑﻲ ﺑﻨﻴﺎدي ِ ِ‬
‫)‪ species‬ﺳﮇﺟﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ ۾ ﺗﻤﺎم אﻫﻢ ﻛﺮدאر אدא ﻛﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﺟﻴﻜﮇﻫﻦ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ‬
‫אﺳﭙﺸﻴﺰ ﺧﺎرج ﻳﺎ ﻣﻨﺠﻬﺲ ڌאري ﻣﺘﻌﺎرف ﻛﺌﻲ وﭸﻲ‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ ﻣﺎن ﻛﺎ ﺑﻪ ﻫﻚ ﺑﻨﻴﺎدي ِ ِ‬
‫ﺗﮇﻫﻦ ﻣﻤﻜﻦ ﭤﺌﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ אن ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ ۾ وڏي ﮔﮍﭔﮍ ﭘﻴﺪא ﭤﻲ ﭘﻮي‪.‬‬
‫ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ ۾ ﻛﺎ ﺑﻪ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ אﻧﺴﺎﻧﻲ ﻳﺎ ﻗﺪرﺗﻲ ﻃﺮح ﺳﺎن ﭘﻴﺪא ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻲ‬
‫ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﭔﻮڏ‪ ،‬ﺑﺎﻫﻪ ﻳﺎ ﺧﺸﻚ ﺳﺎﻟﻲ‪ .‬אﻧﺴﺎﻧﻦ ﺟﻮ ﺑﻪ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ ﺗﻲ ﻧﺎﻛﺎري אﺛﺮ ﭘﺌﺠﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﻣﺜﺎل ﻃﻮر؛ ﭔﻴﻼ ﺿﺎﻳﻊ ﻛﺮڻ‪ ،‬ﺣﺪ ﮐﺎن وڌﻳﻚ ﺷﻜﺎر ﻛﺮڻ ﻳﺎ ﺣﺪ ﮐﺎن وڌﻳﻚ ﻟﮣﮡ‬
‫ﻳﺎ ﻫﻮא‪ ،‬ﻣﭩﻲَء ۽ ﭘﺎﮢﻲَء ﮐﻲ ﻛﻨﻮ ﻛﺮڻ‪ .‬ورﻟﻲ‪ ،‬אﻫﮍي ﮔﮍﭔﮍ ﮔﻬﮣﻲ ﺳﻨﮕﻴﻦ ﻳﺎ ور ور ﺑﻪ ﭤﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻲ ﺟﻮ אﻧﺴﺎن‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻮ אن ﻃﺮح ﺳﺎن אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻨﺪא رﻫﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫ُﻓﮉ وﻳﺐ‪/‬ﻓﮉ ﭼﺌﻦ‬

‫ﻏﺬאﺋﻲ ﻛﮍي ‪ /‬ﻏﺬאﺋﻲ ﺗﺎﭸﻲ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ ۾ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﻨﺴﻦ ﺟﻲ ﺟﺎﻧﺪאرن ﺟﻲ‬
‫ﭘﺎڻ ۾ ﻏﺬאﺋﻲ ﻻﮘﺎﭘﻦ وﺿﺎﺣﺖ ﻛﺮي ﭤﻲ‪ .‬ﻓﻮڊ ﭼﺌﻦ ۾ ﺗﻮאﻧﺎﺋﻲ )‪ (Energy‬ﮐﻲ ﺟﻴﻜﺎ ﻫﻚ‬
‫ﺟﺎﻧﺪאر ﮐﺎن ﭔﺌﻲ ﺟﺎﻧﺪאر ﮐﻲ ﺣﺎﺻﻞ‪/‬ﻣﻨﺘﻘﻞ ﭤﻴﻨﺪي رﻫﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻓﻮڊ ﭼﺌﻦ ۾ ﻣﻮﺟﻮد ﺟﺎﻧﺪאرن ﮐﻲ‬
‫ﻏﺬאﺋﻲ ﺳﻄﺤﻦ )‪ (Tropic levels‬ﺟﻲ ﺣﺴﺎب ﺳﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭨﻮﻟﻴﻦ ۾ ورﻫﺎﻳﻮ وﻳﻮ آﻫﻲ‪ .‬ﻏﺬאﺋﻲ‬
‫אﺳﭙﺸﻴﺰ ﻳﺎ ﺟﻨﺲ ﺟﻮ ﮔﺮوﻫﻪ ﺑﻪ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ‪ ،‬ﺟﻴﻜﻲ ﺷﻜﺎري ۽‬
‫ﺳﻄﺢ ۾ ﻳﺎ ﺗﻪ ﻫﻚ ﺟﻨﺲ‪ِ /‬‬
‫ﺷﻜﺎر ﭤﻴﻨﺪڙ ﺟﺎﻧﺪאرن ﺳﺎن ﭜﺎﺋﻴﻮאر ﭤﻴﻨﺪא رﻫﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ ﻏﺬאﺋﻲ ﺳﻄﺢ ﺟﻲ אﺑﺘﺪא ﻫﻚ‬
‫אﻫﮍي ﺟﺎﻧﺪאر ﺳﺎن ﭤﺌﻲ ﭤﻲ ﺟﻨﻬﻨﮑﻲ ﭘﺮאﺋﻤﺮي ﭘﺮوڊﻳﻮﺳﺮ )‪ (Primary producer‬ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ‬
‫ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﭔﻮﭨﻮ وﻏﻴﺮه ۽ ﻛﻨﺰﻳﻮﻣﺮ ‪ /‬ﮐﺎﺋﻴﻨﺪڙ ‪ /‬אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻨﺪڙ ﺗﻲ ﺧﺘﻢ ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻛﻴﺘﺮﻳﻦ‬
‫ﻏﺬאﺋﻲ ﺳﻄﺤﻦ ۾ ﭼﺌﻦ ﻳﺎ ﭘﻨﺠﻦ ﮐﺎن وڌﻳﻚ ﻛﮍﻳﻮن ﻧﻪ ﭤﻴﻮن ﭤﻴﻦ‪ .‬ﻛﻴﺘﺮא ﺟﺎﻧﻮر ﻫﻚ ﮐﺎن‬
‫وڌﻳﻚ ﻏﺬאﺋﻲ ﺳﻄﺤﻦ ﺟﻮ ﺣﺼﻮ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ ۽ ﻫﻚ ﮐﺎن وڌﻳﻚ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﻏﺬא ﮐﺎﺋﻴﻦ ﭤﺎ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ‬

‫‪27‬‬

‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻏﺬא ۽ ﺗﻮאﻧﺎﺋﻲَء ﺟﻮن ﺿﺮورﺗﻮن ﭘﻮرﻳﻮن ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ‪ .‬אﻫﮍﻳﻮن ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﺳﺎن‬
‫ﮘﻨﮃﻳﻞ ﻏﺬאﺋﻲ ﻛﮍﻳﻮن‪ /‬ﻓﻮڊ ﭼﺌﻦ‪ ،‬ﻏﺬאﺋﻲ ﭴﺎر‪ /‬ﻓﻮڊ وﺋﺐ ﭠﺎﻫﻴﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫ﻓﻮڊ ﭼﺌﻦ ﺟﺎ ﺣﺼﺎ‪:‬‬
‫אﻟﻒ( ﻏﺬאﺋﻲ ﭴﺎر ‪ /‬ﻓﻮڊ ﭼﺌﻦ ۾ ﭔﻮﭨﻦ ﮐﻲ ﭘﺮوڊﻳﻮﺳﺮ ﻳﺎ ﮐﺎڌو ﭘﻴﺪא ﻛﻨﺪڙ )‪ (producers‬ﺳﮇﺟﻲ‬
‫ﭤﻮ‪ ،‬ﺟﻮ אﻫﻲ ﺳﺞ ﺟﻲ ﺗﻮאﻧﺎﺋﻲَء‪ ،‬ﻛﺎرﺑﺎن ڊאِء آﻛﺴﺎﺋﻴﮉ ۽ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻮ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮي‬
‫ﻓﻮﭨﻮﺳﻴﻨﭥﻴﺴﺲ ﺟﻲ ﻋﻤﻞ رﺳﺘﻲ ﮐﺎڌو )ﮐﻨﮉ( ﭘﻴﺪא ﻛﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫ب( ﺟﺎﻧﻮر ﺟﻴﺌﻦ ﺗﻪ‪ ،‬ﭘﻨﻬﻨﺠﻮ ﮐﺎڌو ﭘﺎڻ ﭘﻴﺪא ﻛﺮي ﻧﻪ ﭤﺎ ﺳﮕﻬﻦ‪ ،‬ﺗﻨﻬﻨﻜﺮي ﮐﻴﻦ ﭔﻮﭨﻦ ﻳﺎ ﭔﻴﻦ‬
‫ﺟﺎﻧﻮرن ﮐﻲ ﮐﺎﺋﮣﻮ ﭘﻮي ﭤﻮ‪ .‬אن ﺳﺒﺐ ﮐﻴﻦ ﮐﺎﺋﻴﻨﺪڙ‪ /‬ﻛﻨﺰﻳﻮﻣﺮ )‪ (consumer‬ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﻛﻨﺰﻳﻮﻣﺮن ﺟﺎ ﭼﺎر ﻗﺴﻢ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺟﻴﻜﻲ ﺟﺎﻧﻮر رﮘﻮ ﭔﻮﭨﺎ ﮐﺎﺋﻴﻦ ﭤﺎ ﺗﻦ ﮐﻲ ﺳﺒﺰي ﺧﻮر )‪ (herbivores‬ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ‪) .‬ﻳﺎ‬
‫َ‬
‫ﻛﻨﺰﻳﻮﻣﺮ(‪.‬‬
‫ﭘﺮאﺋﻤﺮي‬
‫‪ .2‬ﺟﻴﻜﻲ ﺟﺎﻧﻮر ﭔﻴﻦ ﺟﺎﻧﻮرن ﮐﻲ ﮐﺎﺋﻴﻦ ﭤﺎ‪ ،‬ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮر )‪ (carnivores‬ﺳﮇﺟﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﺟﻴﻜﻲ ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮر ﺟﺎﻧﻮر‪ ،‬ﺳﺒﺰي ﺧﻮر ﮐﺎﺋﻴﻦ ﭤﺎ ﺗﻨﮑﻲ ﺳﻴﻜﻨﮉري )‪(secondary‬‬
‫ﻛﻨﺰﻳﻮﻣﺮ ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫‪ .4‬ﺟﻴﻜﻲ ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮر ﭔﻴﻦ ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮرن ﮐﻲ ﮐﺎﺋﻴﻦ ﭤﺎ ﭨﺮﺷﺮي )‪ (tertiary‬ﻛﻨﺰﻳﻮﻣﺮ‬
‫ﺳﮇﺟﻦ ﭤﺎ ﺟﻬﮍوכ‪َ :‬وﻳﻞ‪/‬ﻣﺎﻧﮕﺮ ﻣﭿ )‪ (Whale‬۽ ﮔﻮج ﻣﮁﻲ‪.‬‬
‫ٻ(‬

‫ﺟﻴﻜﻲ ﺟﺎﻧﺪאر‪ ،‬ﺟﺎﻧﻮر ۽ ﭔﻮﭨﺎ ﭔﺌﻲ ﮐﺎﺋﻴﻦ ﭤﺎ ﺗﻨﮑﻲ آﻣﻨﻲ وورس )‪ (Omnivores‬ﺳﮇﺟﻲ‬
‫ﭤﻮ‪.‬‬

‫پ(‬

‫ڊي ﻛﻤﭙﻮزر )‪ = Decomposers‬ﺑﺌﻜﭩﻴﺮﻳﺎ ۽ ﻓﻨﺠﺎِء( ﮘﺮﻧﺪڙ ﺳﺮﻧﺪڙ ﻣﺎدو ﮐﺎﺋﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ڊي‬
‫ﻛﻤﭙﻮزر ﮘﺮڻ ﺳﮍڻ ﺟﻲ ﻋﻤﻞ ﮐﻲ ﺗﻴﺰ ﻛﺮي ﻣﻌﺪﻧﻲ ﻟﻮڻ ﺧﺎرج ﻛﺮي وאﭘﺲ ﻓﻮڊ‬
‫ﭼﺌﻦ ‪ /‬ﻏﺬאﺋﻲ ﭴﺎر ۾ ﺧﺎرج ﻛﻦ ﭤﺎ‪ ،‬ﺟﻴﻜﻲ ﭘﻮِء ﭔﻮﭨﺎ ﺟﺬب ﻛﻨﺪא رﻫﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻓﻮڊ ﭼﺌﻦ ۾ ﺟﺎﻧﻮرن ﺟﻲ אﻧﮓ ۾ אﻳﻨﺪڙ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ ﭔﻴﻦ ﺟﺎﻧﻮرن ﺟﻲ ﺟﻴﻮت‬
‫ﺷﻤﺎري )‪ (Population‬ﺗﻲ אﺛﺮ אﻧﺪאز ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻓﻮڊ ﭼﺌﻦ ۾ ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﺗﻲ ﭜﺎڙﺟﮡ ﺳﺒﺐ‬
‫ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ۾ ﭔﻮﭨﻦ ۽ ﺟﺎﻧﻮرن ۾ ﺗﻮאزن رﻫﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﻣﺜﺎل ﻃﻮر؛ ﺟﻴﻜﮇﻫﻦ ﺗﻤﺎم ﮔﻬﮣﺎ زرאف‬
‫ﻫﺠﻦ ﺗﻪ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﮐﺎﺋﮡ ﻻِء وﮢﻦ ۽ ﭔﻮﭨﻦ ﺟﻲ ﮐﻮٽ ﭘﻴﺪא ﭤﻴﻨﺪي‪ .‬زرאﻓﻦ ﺟﻲ ﮔﻬﭧ ﺗﻌﺪאد ﻫﺠﮡ‬
‫ﺟﻮ ﻣﻄﻠﺐ ﭤﻴﻨﺪو ﺗﻪ وﮢﻦ ۽ ﭔﻮﭨﻦ ﮐﻲ אﻳﺘﺮو وﻗﺖ ﻣﻠﻲ ﻧﻪ ﭤﻮ ﺳﮕﻬﻲ ﺗﻪ אﻫﻲ ﮔﻬﺮﺑﻞ وאڌ وﻳﺠﻬﻪ‬
‫ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ‪ .‬زرאﻓﻦ ﺟﻲ ﮔﻬﭧ ﺗﻌﺪאد ۾ ﻫﺠﮡ ﺟﻮ אﻫﻮ ﺑﻪ ﻣﻘﺼﺪ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ ﺷﻴﻨﻬﻦ ﮐﻲ‬
‫ﮐﺎﺋﮡ ﻻِء ﮔﻬﭧ ﮐﺎڌو دﺳﺘﻴﺎب آﻫﻲ ﺗﻪ ﻛﻲ ﺷﻴﻨﻬﻦ ﺑﮏ ۾ ﭘﺎﻫﻪ ﭤﻲ ﻣﺮي ﺑﻪ وﻳﻨﺪא‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺷﻴﻨﻬﻦ‬
‫ﮔﻬﭧ ﻫﻮﻧﺪא ﺗﻪ زرאﻓﻦ ﺟﻮ ﺗﻌﺪאد وڌي وﻳﻨﺪو‪.‬‬

‫‪28‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪1‬‬

‫رﻓﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ ‪3‬‬

‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ‪-‬‬

‫‪Biodiversity‬‬

‫‪ .1‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﮀﺎ آﻫﻲ؟‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﻫﻚ ﺗﻤﺎم ﺳﺎدي ۽ ﻣﺨﺘﺼﺮ وﺻﻒ آﻫﻲ‪ :‬ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ ﺟﺎﻧﻮر ﺟﻴﻜﻲ‬
‫ﻛﻨﻬﻦ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ‪ِ /‬אﻛﻮﺳﺴﭩﻢ ﺟﺎ رﻫﻮאﺳﻲ ﻫﺠﻦ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ אن ﺟﻲ ﺗﻔﺼﻴﻠﻲ وﺻﻒ‬
‫آﻫﻲ‪ :‬אﻧﻴﻚ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ ﺟﺎﻧﺪאر‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﺎ ﻳﺎ ُﺟﻮﺋﻴﻮن ۽ אﻧﻬﻦ ﺟﺎﻧﺪאرن ۾ ﭜﺎﻧﺖ ﭜﺎﻧﺖ‬
‫אﺳﭙﺸﻴﺰ ﺗﻪ‪ ،‬ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﺟﻨﺴﻦ ۽‬
‫ﺟﻴﻨﻴﺎﺗﻲ ﻗﺴﻢ ‪ -‬ﺟﻨﻬﻦ ۾ ﻫﻚ ﻗﺴﻢ ﺟﻲ ﺟﻨﺲ ‪ِ ِ /‬‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺟﻲ אﻧﻴﻜﺘﺎ ﺑﻪ אﭼﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ .‬אن ﻟﺤﺎظ ﮐﺎن אﻫﻮ ﻫﻚ ﻣﺠﻤﻮﻋﻲ ﻃﻮر ﺗﻲ‬
‫ﺳﭵﻲ دﻧﻴﺎ ﻳﺎ دﻧﻴﺎ ﺟﻲ ﻛﻨﻬﻦ ﺣﺼﻲ ۾ ﻣﻮﺟﻮد ﺟﺎﻧﺪאر ﺷﻴﻦ ﺟﻲ ﻛﺜﺮت‪/‬ﭜﺎﻧﺖ ﭜﺎﻧﺖ ﻻِء‬
‫אﺳﺘﻌﻤﺎل ﭤﻴﻨﺪڙ אﺻﻄﻼح آﻫﻲ‪ .‬ﺟﻴﺌﻦ ﺗﻪ ﻫﻦ ڌرﺗﻲَء ﺗﻲ ﻣﻮﺟﻮد ﻫﺮ ﻗﺴﻢ ﺟﻲ زﻧﺪﮔﻲَء ﺟﻮ ﻣﺪאر‬
‫ﺳﺪאﺋﻴﻦ ﻗﺎﺋﻢ دאﺋﻢ رﻫﻨﺪڙ ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺗﻲ ﭤﺌﻲ ﭤﻮ ﺟﻮ אﻫﻲ ﻫﺮ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ‬
‫ﮐﻲ ﺗﻮאﻧﺎﺋﻲ ۽ ﻏﺬא ﻣﻬﻴﺎ ﻛﻨﺪא رﻫﻦ ﭤﺎ‪ .‬אﻫﻮ ﺋﻲ ﺳﺒﺐ آﻫﻲ ﺟﻮ ﻫﻦ ڌرﺗﻲَء ﺗﻲ ﻣﻮﺟﻮد ﺣﻴﺎﺗﻴﺎﺗﻲ‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻴﺖ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃڻ ﮐﻲ ﺳﭵﻲ دﻧﻴﺎ ۾ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ )ﺑﺎﻳﻮ ڊאﺋﻮرﺳﭩﻲ אﺋﻜﺸﻦ‬
‫ﭘﻼن‪(2000 ،‬‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت‪ ،‬ﻫﻦ ڌرﺗﻲَء ﺗﻲ زﻧﺪﮔﻲَء ﺟﻲ אﻧﻴﻜﺘﺎ آﻫﻲ‪ .‬ﺟﻨﻬﻦ ۾ ﻧﻨﮃڙي ۾ ﻧﻨﮃڙن ﻣﺎﺋﻜﺮو‬
‫آرﮔﻨﺰﻣﻦ ‪/‬ﺗﭿ ﺟﻴﻮن ﮐﺎﻧﻮﭠﻲ ﺑﻠﻨﺪ ﺗﺮﻳﻦ وڻ‪ ،‬ﺳﭵﻲ زﻧﺪﮔﻲ ﺳﻤﻨﮉن ﺟﻲ ﭘﺎﺗﺎل ۾ ﮔﺬאرﻳﻨﺪڙ ﻣﺨﻠﻮق‬
‫۽ אﻫﺎ ﻣﺨﻠﻮق ﺑﻪ אﭼﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ ﺟﻴﻜﺎ زﻣﻴﻦ ﺟﻲ ﻣﭥﺎﮀﺮي ﮐﺎن ﺑﻠﻨﺪﻳﻦ ۾ אڏאﻣﻨﺪي رﻫﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﻮ אﺻﻄﻼح ﺟﻮﺋﻦ‪/‬ﻣﺎﮘﻦ ﺟﻲ ﺟﻬﺠﻬﺎﺋﭗ ﺑﻪ ﺑﻴﺎن ﻛﺮي ﭤﻮ‪ ،‬ﺟﻦ ۾ ﺳﭝﻨﻲ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ‬
‫ﺟﺎﻧﺪאر ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ رﻫﺎﺋﺶ אﺧﺘﻴﺎر ﻛﻦ ﭤﺎ ﺗﻪ אﻫﻲ ﮔﮇﻳﻞ ﻟﮗ ﻻﮘﺎﭘﺎ ﺑﻪ آﻫﻦ ﺟﻴﻜﻲ אﺳﺎﻧﮑﻲ ﭘﺎﮢـ۾‬
‫ﮘﻨﮃﻳﻞ رﮐﻦ ﭤﺎ‪ .‬ڌرﺗﻲَء ﺟﺎ ﺳﭛ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﺎ ۽ ﺟﺎﻧﺪאر ﺟﻴﻜﻲ ﻣﻨﺠﻬﻦ אﺳﺮﻳﺎ آﻫﻦ ﺟﻨﻬﻦ ۾‬
‫אﻧﺴﺎﻧﻲ ﺗﻬﺬﻳﺒﻦ ﺟﻮ ﺷﺎﻧﺪאر ﻋﻜﺲ ﺑﻪ אﭼﻲ وﭸﻲ ﭤﻮ ‪ -‬אﻫﻲ ﺳﭛ אﺳﺎﻧﺠﻲ ڌرﺗﻲَء ﺟﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت‬
‫ﺟﻮ ﺣﺼﻮ آﻫﻦ‪.‬‬
‫ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﻮ ﭨﻦ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻃﺮﻳﻘﻦ‪ :‬ﺟﻴﻨﻴﺎﺗﻲ )‪ ،(Genetic‬ﺟﻨﺴﻲ )‪ (Species‬۽‬
‫ﺮﺷﺘﻲ )‪ (Ecosystem‬ﺟﻲ ﺣﻮאﻟﻲ ﺳﺎن ذﻛﺮ ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ِﺳ ِ‬
‫• ﺟﻴﻨﻴﺎﺗﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻴﺖ )‪ (Genetic diversity‬ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ אن ﺟﻴﻨﻴﺎﺗﻲ‪/‬ﻣﻮروﺛﻲ ﭜﻨﮉאر ﺟﻲ‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻴﺖ ﮐﻲ ﺟﻴﻜﺎ ﺳﭝﻨﻲ אﻧﻔﺮאدي ﭔﻮﭨﻦ‪ ،‬ﺟﺎﻧﻮرن ۽ ﻣﺎﺋﻜﺮو آرﮔﺌﻨﺰﻣﻦ ۾ ﻣﻮﺟﻮد‬
‫ﺸﻴﺰ‪ ،‬ﺟﻨﺲ ﺟﻲ آﺑﺎديَء ﺗﻪ‬
‫אﺳﭙ ِ‬
‫ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ .‬אﻫﮍي ﻣﻮروﺛﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻴﺖ ﻧﻪ رﮘﻮ ﻛﻨﻬﻦ ﺟﻨﺲ‪ِ /‬‬
‫ﺟﻨﺲ ۾ ﭘﺎڻ ۾ ﺑﻪ ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫• ﺟﻨﺴﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻴﺖ )‪ (Species diversity‬ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ‪ ،‬زﻧﺪه ﺟﻨﺴﻦ ﺟﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ‬
‫ﮐﻲ‪.‬‬

‫‪29‬‬

‫ﺳﺮﺷﺘﻲ ‪ِ /‬אﻛﻮﺳﺴﭩﻤﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻴﺖ )‪ (Ecosystem diversity‬ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ‬
‫• ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ِ ِ ِ‬
‫ُ‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﺟﻮﺋﻴﻦ‪ ،‬ﺑﺎﻳﻮﭨﻚ ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻴﻦ‪/‬ﺟﺎﻧﺪאر ﺟﺎﺗﻴﻦ ۽ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﻋﻤﻠﻦ‬
‫ﺳﻤﻴﺖ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ۾ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻴﺸﻤﺎر ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﺟﻮﺋﻴﻦ ۾ ﭤﻴﻨﺪڙ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ‬
‫ﻋﻤﻠﻦ ۽ ردﻋﻤﻠﻦ ﮐﻲ‪.‬‬

‫‪ .2‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت אﻫﻤﻴﺖ وאري ﮀﻮ آﻫﻲ؟‬
‫ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺟﻴﺎن אڄ ﺑﻪ‪ ،‬אﻧﺴﺎن ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﭘﻴﭧ ﮔﺬر‪ ،‬ﺻﺤﺖ ۽ زﻧﺪﮔﻲَء ﺟﻮن ﻣﺴﺮﺗﻮن ﻣﺎﮢﮡ ﻻِء‬
‫ﺑﻨﻴﺎدي ﺣﻴﺎﺗﻴﺎﺗﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ۽ وﻫﻨﻮאرن ﺗﻲ ﻣﺪאر رﮐﻨﺪڙ آﻫﻲ‪ .‬אﻧﺴﺎﻧﺬאت ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﺳﭵﻲ ﮐﺎڌ‬
‫ﺧﻮرאכ‪ ،‬אﻧﻴﻚ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻮن دوאﺋﻮن ۽ ﺻﻨﻌﺘﻲ وﮐﺮ‪ ،‬ﺣﻴﺎﺗﻴﺎﺗﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻴﺖ ﺟﻲ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ۽‬
‫ﭘﺎﻟﻴﻞ ﺣﺼﻦ ﻣﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮي ﭤﻮ‪ .‬ﺑﺎﻳﻮﭨﻚ وﺳﻴﻼ وﻧﺪر وروﻧﻬﻪ ۽ ﺳﻴﺎﺣﺖ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ‬
‫ﺳﺮﺷﺘﻦ ﮐﻲ ﺗﻘﻮﻳﺖ ﺑﻪ ﭘﻬﭽﺎﺋﻴﻦ ﭤﺎ‪ ،‬ﺟﻴﻜﻲ אﺳﺎﻧﺠﻲ ﻛﻴﺘﺮي ﺧﺪﻣﺖ ﻛﻨﺪא ۽ ﺳﻬﻮﻟﺘﻮن ﻣﻬﻴﺎ‬
‫ﻛﻨﺪא رﻫﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﺟﻴﺌﻦ ﺗﻪ‪ ،‬אﻫﮍن وﺳﻴﻠﻦ ﺟﺎ ﺑﻲ ﺷﻤﺎر ﻓﺎﺋﺪא آﻫﻦ‪ ،‬ﺗﻨﻬﻨﻜﺮي ﺣﻴﺎﺗﻴﺎﺗﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻴﺖ ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ‬
‫رﮘﻮ אﻧﻬﻦ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﻣﺤﺪود ﻧﺎﻫﻲ‪ .‬ﺗﻤﺎم ﺷﺎﻫﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﭘﻨﻬﻨﺠﻮ ﭘﺎڻ ﺋﻲ ﺗﻤﺎم وڏي אﻫﻤﻴﺖ‬
‫وאري ۽ ﺷﺎﻳﺪ ﺗﻪ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ۽ ﺟﺎﻧﺪאرن ﮐﻲ ﺗﻤﺎم ﮔﻬﮣﻲَء ﺣﺪ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﺑﺤﺎل ﻛﻨﺪڙ آﻫﻲ‪ .‬אن‬
‫ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﻲ‪ ،‬אﻫﻢ ﺳﻤﺎﺟﻲ ۽ ﺛﻘﺎﻓﺘﻲ אﻫﻤﻴﺖ ﭘﮡ آﻫﻦ‪.‬‬
‫ﭤﻠﻬﻲ ﻟﻴﮑﻲ‪ ،‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺣﺼﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃڻ ﺳﺎن ﺟﻴﻜﻲ ﻓﺎﺋﺪא ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‬
‫ﺗﻦ ﺟﻲ ﭨﻦ ﻗﺴﻤﻦ ۾ ورﻫﺎﺳﺖ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻲ‪ :‬ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ رﺳﺘﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻴﻨﺪڙ‬
‫ﺳﻬﻮﻟﺘﻮن‪ ،‬ﻣﻬﻴﺎ ﭤﻴﻨﺪڙ ﺣﻴﺎﺗﻴﺎﺗﻲ وﺳﻴﻼ ۽ ﺳﻤﺎﺟﻲ ﻓﺎﺋﺪא‪ .‬ﺟﻦ ﺟﺎ ﻛﺠﻬﻪ ﻣﺜﺎل ﻫﻴﭟ ڏﺟﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫‪30‬‬

‫ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ذرﻳﻌﻦ ﺟﻮ ﺑﭽﺎُء‬
‫ﻣﭩﻲ ﺟﻮڙڻ ۽ אن ﺟﻮ ﺑﭽﺎُء‬
‫ﻏﺬאﺋﻲ ﺟﺰא ﮔﮇ ۽ رﻳﺴﺎﺋﻴﻜﻞ ﻛﺮڻ )رﻳﺴﺎﺋﻴﻜﻞ= אﺳﺘﻌﻤﺎل ﭤﻴﻞ ﺷﺌﻲ ﭔﻴﻬﺮ ﻛﺎرאﺋﺘﻲ‬
‫ﺑﮣﺎﺋﮡ(‬
‫ﻏﻼﻇﺖ ﭨﻮڙڻ ۽ ﺟﺬب ﻛﺮڻ‬
‫آﺑﻬﻮא ﮐﻲ ﻣﺴﺘﺤﻜﻢ رﮐﮡ ۾ ﻣﺪد ﻛﺮڻ‬
‫אوﭼﺘﻮ ﭘﻴﺪא ﭤﻴﻨﺪڙ وאﻗﻌﻦ‪/‬آﻓﺘﻦ ﮐﺎﻧﭙﻮِء ﭘﺎڻ ﺑﺤﺎل ﻛﺮڻ‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﺎ ﻗﺎﺋﻢ دאﺋﻢ رﮐﮡ‬
‫ﻏﺬא‪ ،‬ﺗﺎﻧﺪورא ۽ ﭘﺎﮢﻲ ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ‬
‫ﮐﻴﺮ‪ ،‬ﻣﮑﮡ‪ ،‬ﭼﻤﮍو‬
‫زﻣﻴﻦ ﺟﻲ زرﺧﻴﺰي‪ .‬ﻓﺼﻠﻦ‪/‬وﮢﻦ ﭨﮣﻦ ﮐﻲ ﭰﺮאﺋﮡ )‪(Pollination‬‬
‫ﻧﻘﺼﺎﻧﻜﺎر ﺟﻴﺘﻦ ﺗﻲ ﺳﻨﺪن ﻗﺪرﺗﻲ دﺷﻤﻨﻦ رﺳﺘﻲ )‪ (biological control‬ﺿﺎﺑﻄﻮ رﮐﮡ‬
‫دوאﺋﻮن ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ‬
‫ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺧﺎم ﻣﺎل ڏﻳﮡ‬
‫ﻓﺼﻞ ﺟﻮن ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺟﻨﺴﻮن‬
‫ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ‪ ،‬ﺛﻘﺎﻓﺘﻲ ۽ ﺟﻤﺎﻟﻴﺎﺗﻲ אﻫﻤﻴﺖ‬

‫‪ .3‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﮐﻲ ﺧﻄﺮא‬
‫ﮔﺬرﻳﻞ ﺻﺪي ﮐﺎﻧﻮﭠﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲَء ۾ وאڌאرو ﭤﻴﻨﺪي ڏﭠﻮ وﻳﻮ آﻫﻲ‪ .‬ﻛﻦ אﭜﻴﺎﺳﻦ‬
‫ﻣﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﭤﻴﻮ آﻫﻲ ﺗﻪ‪ ،‬ﭔﻮﭨﻦ ﺟﻲ אﻫﮍﻳﻦ אﭠﻦ ﺟﻨﺴﻦ ﻣﺎن ﺟﻦ ﺟﻲ אﺳﺎﻧﮑﻲ ﺧﺒﺮ آﻫﻲ‪ ،‬ﻫﻚ ﺟﻨﺲ‬
‫אﺳﭙﺸﻴﺰ‪/‬ﺟﻨﺴﻦ ﺟﻲ‬
‫ﻧﺎﭘﻴﺪ ﭤﻴﮡ ﺟﻲ ﺧﻄﺮي ۾ آﻫﻲ‪ .‬ﻫﺎڻ ﺳﭛ ﺳﺎﺋﻨﺴﺪאن אﻫﺎ ﮘﺎﻟﻬﻪ ﻣﭹﻴﻦ ﭤﺎ ﺗﻪ‪ِ ِ ،‬‬
‫ﻧﺎﭘﻴﺪ ﭤﻴﮡ ﺟﻮ ﺧﻄﺮو אﻳﺘﺮو ﮔﻬﮣﻮ وڌي وﻳﻮ آﻫﻲ ﺟﻮ אﻳﺘﺮو אﻧﺴﺎﻧﻲ ﺗﺎرﻳﺦ ۾ ﻛﮇﻫﻦ ﺑﻪ ﻧﻪ رﻫﻴﻮ‬
‫آﻫﻲ‪ .‬אڳ ﺟﻲ ﭜﻴﭧ ۾ ﻫﺎڻ‪ ،‬אﻫﮍو ﺧﻄﺮو ﺳﻮﻳﻦ ﭜﻴﺮא وڌﻳﻚ آﻫﻲ‪ .‬ﺟﻨﺴﻦ ﺟﻲ ﻧﺎﭘﻴﺪ ﭤﻴﮡ ﺟﻲ אﻫﺎ‬
‫ﺗﻴﺰي אﻧﺴﺎﻧﻲ ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻦ ﺳﺒﺐ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬آدﻣﺸﻤﺎريَء ﺟﻲ وڌﻧﺪڙ دﭔﺎُء ﺳﺎن ﮔﮇ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ‬
‫אﻳﺎﮢﭗ ﺳﺎن אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮڻ‪ ،‬ﺷﻬﺮن ﺟﻲ ﭘﮑﮍﺟﮡ‪ ،‬ﻣﻮאﺻﻼﺗﻲ ﭴﺎرن ﺟﻲ وﮀﺎﺋﺠﮡ‪ ،‬زرאﻋﺖ ﺟﻲ‬
‫ﭰﻬﻠﺠﮡ‪ ،‬ﭼﺮאﮔﺎﻫﻦ ۾ ﺣﺪ ﮐﺎن وڌﻳﻚ ﻣﺎل ﭼﺎرڻ‪ ،‬ﻏﻼﻇﺖ ﭰﻬﻼﺋﮡ ۽ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻮ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ۽‬
‫ﻏﻴﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺷﻜﺎر ﻛﺮڻ آﻫﻲ‪.‬‬
‫אﺳﭙﺸﻴﺰ ﺟﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻴﺖ ﺳﺎن ﻣﺎﻻﻣﺎل ﻫﺠﮡ ﺟﻮ ﺳﺒﺐ‬
‫دﻧﻴﺎ ﺟﻲ ﻛﻴﺘﺮن ﺣﺼﻦ ۾ ﻧﺎدر ﺟﻨﺴﻦ‪ِ ِ /‬‬
‫ﺑﻪ אﻫﻮ آﻫﻲ ﺗﻪ אﻫﮍא ﻣﺎڳ ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ وڏﻳﻦ وڏﻳﻦ ﻧﺪﻳﻦ‪ ،‬ﺳﻤﻨﮉن‪ ،‬ﺟﺒﻠﻦ ۽ ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﻦ ﺟﻬﮍن ﺣﺪ‬
‫ﺑﻨﺪﻳﻦ رﺳﺘﻲ ﭔﻴﻦ ﺟﻨﺴﻦ ﮐﺎن אﻟﮗ ﭤﻠﮗ آﻫﻦ‪ .‬אﻫﻲ‪ ،‬אﻫﮍن ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻮن ﺣﺪ ﺑﻨﺪﻳﻮن آﻫﻦ ﺟﻴﻜﻲ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ ﻃﺮح ﺳﺎن ﺑﻪ אورאﻧﮕﻬﻲ ﻧﻪ ﭤﻴﻮن ﺳﮕﻬﺠﻦ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ אﻧﺴﺎن‪ ،‬ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ۽ ﻫﻮאﺋﻲ ﺟﻬﺎزن‬
‫رﺳﺘﻲ אﻳﺘﺮو ﺳﮕﻬﺎرو ﭤﻲ ﭼﻜﻮ آﻫﻲ ﺟﻮ ﻫﻮ אﻫﮍﻳﻦ ﺟﻨﺴﻦ ﺳﺎن ﻻﮘﺎﭘﻲ ۾ אﭼﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ‪،‬‬
‫ﺟﻦ ﺳﺎن ﺳﻨﺪس אرﺗﻘﺎﺋﻲ ﺗﺎرﻳﺦ ۾ ﻛﮇﻫﻦ ﺑﻪ وאﺳﻄﻮ ﻧﻪ رﻫﻴﻮ آﻫﻲ‪.‬‬
‫אﺳﭙﺸﻴﺰ‪/‬ﺟﻨﺴﻮن ﻋﺎم ﺟﺎم ﻣﺘﻌﺎرف ﻛﺮאﺋﻲ‬
‫אﻫﻮ ﺑﻪ אﻧﺴﺎن ﺋﻲ آﻫﻲ‪ ،‬ﺟﻨﻬﻦ אوﭘﺮﻳﻮن‬
‫ِ ِ‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﻻِء ﺳﺨﺖ ﺧﻄﺮو ﭘﻴﺪא ﻛﻴﻮ آﻫﻲ ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺎن ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﺳﺮ ﭘﺘﻮڙي زﻧﺪه رﻫﻨﺪڙ‬
‫ﺟﻨﺴﻮن ﺗﻪ زﻧﺪه رﻫﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﭤﻴﻮن ﭘﺮ אن ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ ۾ אﺻﻠﻲ ﺟﻨﺴﻦ ‪ /‬ﺟﺎﻧﺪאرن ﺟﻲ‬
‫وﺟﻮد ﻻِء ﺧﻄﺮو ﺑﮣﺠﻲ وﭸﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬אﻫﮍن אوﭘﺮن ﺟﺎﻧﺪאرن ۾ אﻫﮍﻳﻮن ﺟﺎرح ﺟﻨﺴﻮن ﺑﻪ ﭤﻴﻦ‬
‫ﭤﻴﻮن‪ ،‬ﺟﻴﻜﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺟﻨﺴﻦ ﮐﻲ ﺳﻨﺪن ﮐﺎڌ ﺧﻮرאכ‪ ،‬ﭘﺎﮢﻲَء ۽ روﺷﻨﻲَء ﮐﺎن ﻣﺤﺮوم ﻛﺮي‬
‫ﮐﻴﻦ ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ﻛﺮڻ ﻻﺋﻖ ﻧﻪ ﭤﻴﻮن ﮀﮇﻳﻦ‪ ،‬ﺟﻬﮍوכ ﺳﻨﮅ ۾ ﻛﻨﮉيَء ﺟﻮ ﺣﺎل‪.‬‬
‫‪ .4‬ﺳﻨﮅ ﺟﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت‬
‫אﺳﭙﺸﻴﺰ ﺟﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻴﺖ ﺳﺎن ﻣﺎﻻﻣﺎل آﻫﻲ‪ .‬ﺳﻨﮅوَء‬
‫ﺳﻨﮅ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ۾ ﻣﻮﺟﻮد ﺟﻨﺴﻦ ‪ِ ِ /‬‬
‫ﺟﻲ ﻣﮑﻴﻪ وﻫﻜﺮي وאري زﻣﻴﻦ ﺗﻤﺎم ﮔﻬﮣﻲ زرﺧﻴﺰ آﻫﻲ ۽ ﻣﻨﺠﻬﺲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻮ ﻓﺼﻞ‬
‫ﺑﻪ ﭤﺌﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﺳﻨﮅو درﻳﺎُء‪ ،‬אﻧﮅيَء ﭔﻠﻬﮡ )‪ (Blind Dolphin‬ﺟﻮ ﻣﺎڳ ﺑﻪ آﻫﻲ‪ .‬ﺧﺸﻚ ﺣﺎﻟﺘﻮن ﻫﺠﮡ‬
‫ﺳﺒﺐ ﺳﻨﮅ ﺟﻲ ﻧﺒﺎﺗﺎت ۾‪ ،‬ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ ﻛﻨﮉﻳﺪאر وڻ ۽ ﭔﻮﭨﺎ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ ﺟﻦ ﺟﺎ ﭘﻦ ﻳﺎ ﺗﻪ ﻧﻨﮃא ﻳﺎ‬
‫ﭘﻨﻦ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺳﻨﮅوَء ﻛﻨﺎري ﭤﻴﻨﺪڙ درﻳﺎﺋﻲ ﭔﻴﻠﻦ ۾ ﻟﺌﻲ )‪ ،(Tamarix‬ﻛﻨﮉي )‪،(Prosopis‬‬
‫ﭔﭕﺮ )‪ (Acacia‬ﺟﻨﺴﻮن ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ درﻳﺎﺋﻲ ﻟﻨﮕﻬﻪ ﺳﺎن ﭤﮣﺎﺋﺘﻦ ۾ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺳﻮﺋﺮ‪ ،‬ﺑﮕﻬﮍ‪،‬‬
‫ﮔﺪڙ ۽ ﭰﺎڙﻫﻮ ﭤﺌﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫אﻧﻴﻚ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ ﺗﺎزي ۽ ﮐﺎري ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﺎ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﻛﻴﺘﺮن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﭘﮑﻴﻦ‪ ،‬ﻣﮁﻲَء‬
‫۽ آﺑﻲ ﺟﺎﻧﺪאرن ﮐﻲ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺟﻮِء ﻣﻬﻴﺎ ﻛﻦ ﭤﺎ‪ .‬אﻧﻬﻦ ﻣﺎن ﻛﻴﺘﺮن وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉن ﮐﻲ ﺗﻪ رאﻣﺴﺮ‬
‫ﺳﺎﺋﻴﭧ‪/‬ﻣﺎڳ ﻗﺮאر ڏﻧﻮ وﻳﻮ آﻫﻲ ﺟﻮ אﻫﻲ אﻧﮉس ﻓﻼِء وي ۾ ﻣﻮﺟﻮد ﻛﻴﺘﺮن ﻣﻘﺎﻣﻲ ۽ ﻻڏאﺋﻮ‬
‫ﭘﮑﻴﻦ ﻻِء אﻫﻢ وאﻫﻴﺮא آﻫﻦ‪ .‬אﻫﮍن وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉن ۾ ﻛﻴﻨﺠﻬﺮ‪ ،‬ﻫﺎﻟﻴﺠﻲ‪ ،‬ﻧﺮڙي ﺟﻬﭕﻮ ۽ ﻛﻴﭩﻲ‬

‫‪31‬‬

‫ﺑﻨﺪر ﺷﺎﻣﻞ آﻫﻦ‪ .‬אﻫﻲ ﺳﭛ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﻛﻴﺘﺮن ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ آﺑﻲ ﭘﮑﻴﻦ ﻻِء ﺳﻴﺎري ﮔﺬאرڻ ﺟﺎ‬
‫ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻛﻨﺎرن ﺳﺎن‬
‫وאﻫﻴﺮא آﻫﻦ‪ .‬אﻫﮍن ﭘﮑﻴﻦ ۾ ﻻﮐﻲ ﭴﺎﭸﻲ )‪ ،(flamingoes‬ﺑﺪﻛﻮن )‪،(duck‬‬
‫ِ‬
‫ﺸﻴﺰ‬
‫رﻫﻨﺪڙ ﭘﮑﻲ )‪ (shore birds‬ﺷﺎﻣﻞ آﻫﻦ‪ .‬אن ﮐﺎﻧﺴﻮאِء אﻧﮉس ڊﻳﻠﭩﺎ‪ ،‬ﺗﻤﺮ ﺟﻲ ﭼﺌﻦ ﺟﻨﺴﻦ ‪ /‬אﺳﭙ ِ‬
‫אوﻳﺴﻴﻨﺎ ﻣﺌﺮﻳﻨﺎ )‪ ،(Avicenina marina‬אﻳﺠﻴﺴﻴﺮس ﻛﺎرﻧﻴﻜﻴﻮﻟﻴﭩﻢ )‪،(Agiceras corniculatum‬‬
‫ﺳﻴﺮوﭘﺲ ﭨﺌﮕﻞ )‪ ،(Cariops tagal‬رאﺋﺰوﻓﻮرא ﻣﻜﺮوﻧﺌﭩﺎ )‪ (Rhizophoro mucronata‬ﺟﻮ ﻣﺎڳ ﺑﻪ‬
‫آﻫﻲ‪ .‬ﺗﻤﺮي ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻮ‪ ،‬زﻣﻴﻨﻲ ۽ ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﺟﻴﻮت ﻻِء ﺷﺎﻫﻮﻛﺎر ُﺟﻮِء آﻫﻲ‪.‬‬
‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﺎﻧﻮرن ۾ ﺳﻨﮅ ﺟﻲ אﻟﻬﻨﺪي ﭨﺎﻛﺮو رﺋﻨﺞ ۾ َﺳﺮﻫﻪ )‪َ ،(Sindh ibex‬ﮔﮉ )‪ (Wild sheep‬۽‬
‫ﻛﺎرو رڇ )‪ ،(Black bear‬ﺗﻪ אﭜﺮﻧﺪي ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﭼﺮאخ )‪ ،(striped hyena‬ﻟﻮﻣﮍ )‪ ،(Fox‬ﮔﺪڙ )‪،(Jackal‬‬
‫ﺳﻴﮍﻫﻪ )‪ ،(Porcupine‬ﻧﻮر )‪ (Common Gray Mongoose‬۽ ﭴﺎﻫﻮ )‪ (Hedgehog‬ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ‬
‫ﻫﻴﭡﺎﻫﻦ ﺟﺎﺑﻠﻮ ﻣﻴﺪאﻧﻦ ﺟﻲ ﻛﻦ ﻫﻨﮅن ﺗﻲ ﭰﻴﻜﺎري‪ /‬ﺳﻴﺎﻫﻪ ﮔﻮش ﭔﻠﻮ )‪(Red lynx or Caracal cat‬‬
‫ڏﺳﻲ ﺳﮕﻬﺠﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﭰﺎڙﻫﻮ‪ ،‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺳﻮﺋﺮ‪ ،‬ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ ﭼﻤﮍא‪ ،‬ﻛﺮڙﻳﻮن ۽ رڙﻫﻨﺪڙن ۾‬
‫ﻛﺎرﻳﻬﺮ‪ ،‬ﻟﻨﮉي ۽ ﺳﻨﮅ ﺟﻲ ﻋﺠﻴﺐ ﭘﻴﺌﮡ ﺑﻼ )‪ (Krait‬وﺳﻄﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬وאﮘﻮن‬
‫ﺟﻴﺘﻮﮢﻴﻚ ﮔﻬﭧ ﭤﺌﻲ ﭤﻮ ﭘﺮ ﺗﻨﻬﻦ ﻫﻮﻧﺪي ﺑﻪ אﻫﻮ ﺳﻨﮅوَء ﺟﻲ رﮘﻮ ﺑﭽﻴﻞ ﭘﺎﮢﻲَء ۽ אﭜﺮﻧﺪي ﻧﺎرא‬
‫ﭼﺌﻨﻞ ۾ ڏﺳﻲ ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﻛﻴﺘﺮﻳﻮن ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﺟﻨﺴﻮن ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﺑﻮﺗﻞ ﻣﻨﻬﻴﻦ ﭔﻠﻬﮡ‬
‫)‪ ،(Plumbeous dolphin‬ﺳﻮﻧﮃر ﭔﻠﻬﮡ )‪ ،(Beaked dolphin‬ﺑﻠﻮ َوﻳﻞ )‪ (Rorqual /Blue whale‬ﮐﺎﻧﺴﻮאِء‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻮن ﺳﺎﻧﮕﻮس ﻣﮁﻴﻮن )‪ ،(Skates‬ﺳﻨﮅ ﺟﻲ ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻛﻨﺎرن ﺳﺎن ﭰﻴﺮא‬
‫ﭘﺎﺋﻴﻨﺪﻳﻮن رﻫﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ ﻛﻤﻴﻦ ۾ ﺳﺒﺰ ﻛﻤﻲ )‪ (Green Turtle‬۽ زﻳﺘﻮﻧﻲ ﻛﻤﻲ ) ‪Olive‬‬
‫‪ (ridley Turtle‬ﻛﺮאﭼﻲ ﺟﻲ ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻛﻨﺎرن ﺳﺎن אﻛﺜﺮ آﻧﻦ ﻻﻫﮡ ﻻِء אﻳﻨﺪﻳﻮن رﻫﻦ ﭤﻴﻮن‪.‬‬

‫‪32‬‬

‫َאﻛﭩﻮﭨﻲ ﺷﻴﭧ‪:‬‬

‫دﻧﻴﺎ ﺟﻮ وﻳﺐ‬

‫‪World’s Web‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪1‬‬

‫ﻣﻘﺼﺪ‪:‬‬
‫• ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﻲ وﺿﺎﺣﺖ ﻛﺮڻ ۽ ورڊ وﻳﺐ ﭘﻴﺞ ﭠﺎﻫﮡ ﺟﻨﻬﻦ رﺳﺘﻲ زﻧﺪﮔﻲَء ﺟﻲ ﻛﻦ‬
‫ﭘﻴﭽﻴﺪه ﻻﮘﺎﭘﻦ ﮐﻲ ﭼﭩﻴﻮ وﻳﻮ ﻫﺠﻲ‪ .‬ﻛﻨﻬﻦ ﻧﻪ ﻛﻨﻬﻦ ﻃﺮﻳﻘﻲ ﺳﺎن وאﺿﺢ ﻛﺮﻳﻮ ﺗﻪ‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻲ زﻧﺪﮔﻲَء ﺗﻲ ﻛﻴﺌﻦ אﺛﺮאﻧﺪאز ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪.‬‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻴﻜﺎر‪:‬‬
‫• ﮔﺮوپ ورכ‬
‫• ﺗﺠﺰﻳﻮ ﻛﺮڻ )ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺣﺼﻦ ۾ ﺳﭹﺎﮢﭗ ۽ אن ۾ ﻣﻮﺟﻮد ﻻﮘﺎﭘﺎ ﺑﻴﺎن ﻛﺮڻ(‬
‫• وﺿﺎﺣﺖ ﻛﺮڻ‬

‫وﻗﺖ‪:‬‬
‫• ﻫﻚ ﻛﻼכ‬

‫ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻮن‪:‬‬
‫• אﻫﻢ ﻟﻔﻈﻦ )‪ (Keywords‬ﻻِء دﭔﻮ‬
‫• وﻳﺐ ﺟﻲ ﻟﻔﻈﻦ ﺟﻲ ﻟﺴﭧ‬

‫ﻃﺮﻳﻘﻮ‪:‬‬
‫‪.1‬‬
‫‪.2‬‬
‫‪.3‬‬
‫‪.4‬‬

‫‪.5‬‬
‫‪.6‬‬

‫‪33‬‬

‫ﺷﺮﻛﺎ ﮐﻲ ﭘﻨﺠﻦ ﮔﺮوﭘﻦ ۾ ورﻫﺎﻳﻮ‪.‬‬
‫ﻫﺮ ﻫﻚ ﮔﺮوپ ﮐﻲ ﻫﻚ אﻫﻢ ﻟﻔﻆ ڏﻳﻮ )ڏﺳﻮ ﺑﺎﻛﺲ ﻧﻤﺒﺮ ‪.(1‬‬
‫ﻫﺮ ﻫﻚ ﮔﺮوپ ﮐﻲ وﻳﺐ ورڊس ﺟﻲ ﻟﺴﭧ ڏﻳﻮ‪.‬‬
‫ﻫﺮ ﻫﻚ ﮔﺮوپ ﮐﻲ ﭼﺌﻮ ﺗﻪ وﻳﺒﺲ )‪ (webs‬ﺟﻲ ﻣﺮﻛﺰ ۾ ڏﻧﻞ אﻫﻢ ﻟﻔﻈﻦ رﺳﺘﻲ وﻳﺐ ﺟﺎ‬
‫ﻻﮘﺎﭘﺎ ﮘﻮﻟﻬﻲ‪ .‬ﮐﻴﻦ ﻫﻤﭥﺎﻳﻮ ﺗﻪ ﺟﻴﻜﻲ ﻻﮘﺎﭘﺎ ﭠﺎﻫﻲ رﻫﻴﺎ آﻫﻦ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ وﺿﺎﺣﺖ ﻟﻔﻈﻦ ۾‬
‫ﻛﻦ‪ .‬ﺟﻬﮍوכ‪ ،‘can lead to’ ،‘is helped by’ ،‘benefits’ effects ، ‘influences’ :‬۽ ‪‘can‬‬
‫’‪ cause‬ﺟﻬﮍא ﻓﻌﻞ ۽ ﺟﻤﻼ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮﻳﻮ‪ .‬ﻣﺜﺎل ﻃﻮر‪People benefit from medicine, :‬‬
‫‪ medicine comes from plants, human population growth‬ﺳﺒﺐ ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﺎﮘﻦ ﺟﻮ زﻳﺎن ۽‬
‫ﻏﻼﻇﺖ‪ ،‬ﺧﻄﺮي ۾ رﻫﻨﺪڙ ﺟﻨﺴﻦ وﻏﻴﺮه ﻻِء ﻫﺎﭸﻴﻜﺎر ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﻫﺮ ﮔﺮوپ אن ﻻﺋﻖ ﭤﻴﻨﺪو ﺗﻪ‪ ،‬אﻫﻢ ﻟﻔﻈﻦ‪ ،‬وﻳﺐ ورڊن ۽ ﻣﺨﺘﻠﻒ وﻳﺐ ورڊن وﭼـ۾ ﻻﮘﺎﭘﻦ‬
‫ﺟﻲ وﺿﺎﺣﺖ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻨﺪي‪.‬‬
‫ﺷﺮﻛﺎ ﮐﻲ ﭼﺌﻮ ﺗﻪ‪ ،‬ﺟﻴﻜﮇﻫﻦ ﻫﻮ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭨﻮﻟﻴﻦ ﺟﻲ وﻳﺒﻦ ۾ ﻫﻚ ﺟﻬﮍאﺋﻴﻮن‬
‫ﻣﺤﺴﻮس ﻛﻦ ﺗﻪ ﻫﻮ אﻫﮍﻳﻮن ﭔﻪ ﻳﺎ ﭔﻦ ﮐﺎن وڌﻳﻚ ﻫﻜﺠﻬﮍאﺋﻴﻦ ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺮي‬
‫ﻟﮑﻲ ﮀﮇﻳﻦ‪ .‬אﻧﮑﺎﻧﺴﻮאِء ﮐﻴﻦ אن ﮘﺎﻟﻬﻪ ﻻِء ﺑﻪ אﺗﺴﺎﻫﻴﻮ ﺗﻪ ﻛﻮ ﺑﻪ ﻣﺤﺴﻮس ﭤﻴﻨﺪڙ ﻓﺮق‬
‫ﻟﮑﻲ ﮀﮇﻳﻦ‪ .‬ﺳﻨﺪن وﻳﭽﺎر‪ /‬ﺧﻴﺎل אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻨﺪي ﺑﺤﺚ ﺷﺮوع ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬

‫ﺑﺎﻛﺲ ‪1‬‬
‫ﻛﻲ ورڊ‪:‬‬

‫وﻳﺐ ورڊ‪:‬‬

‫‪ Earth‬ڌرﺗﻲ‬
‫‪ animals‬ﺟﺎﻧﻮر‬
‫‪ plants‬ﭔﻮﭨﺎ‬
‫‪ people‬ﻣﺎﮢﻬﻮ‬
‫‪ energy‬ﺗﻮאﻧﺎﺋﻲ‬

‫‪ Earth‬ڌرﺗﻲ‬
‫‪ animals‬ﺟﺎﻧﻮر‬
‫‪ plants‬ﭔﻮﭨﺎ‬
‫‪ people‬ﻣﺎﮢﻬﻮ‬
‫‪ energy‬ﺗﻮאﻧﺎﺋﻲ‬
‫‪ technology‬ﺣﺮﻓﺖ‬
‫‪ natural habitats‬ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﺎڳ‪/‬ﺟﻮﺋﻴﻮن‬
‫‪ crops‬ﻓﺼﻞ‬
‫‪ trash‬ﮔﻨﺪ‬
‫‪ shopping‬ﺧﺮﻳﺪאري‬
‫ُ‬
‫‪ soil solutions‬ﻣﭩﻲَء ﺟﺎ אﭘﺎَء‬
‫‪ populations‬آﺑﺎدﻳﻮن‬
‫‪ twenty-first century‬אﻳﻜﻮﻳﻬﻴﻦ ﺻﺪي‬
‫‪ pesticides‬ﭘﻴﺴﭩﻲ ﺳﺎﺋﻴﮉ‬
‫‪ food‬ﮐﺎڌو‬

‫‪ oceans‬ﺳﻤﻨﮉ‬
‫‪ money‬ﭘﺌﺴﺎ‪/‬ﻧﺎﮢﻮ‬
‫‪ water‬ﭘﺎﮢﻲ‬
‫‪ human population‬אﻧﺴﺎﻧﻲ آﺑﺎدي‬
‫‪ growth‬وאڌ‬
‫‪ school‬אﺳﻜﻮل‬
‫‪ cars‬ﻣﻮﭨﺮ ﻛﺎرﻳﻮن‬
‫‪ threatened species‬ﺧﻄﺮي ۾ رﻫﻨﺪڙ ﺟﻨﺴﻮن‬
‫‪ organic farming‬آرﮔﺌﻨﻚ ﻓﺎرﻣﻨﮓ‬
‫‪ Atmosphere‬ﻣﺎﺣﻮل ‪ /‬وאﻳﻮﻣﻨﮉل‬
‫‪ future generations‬אﻳﻨﺪڙ ﻧﺴﻞ‬
‫‪ air‬ﻫﻮא‬
‫‪ medicine‬دوאﺋﻮن‬
‫‪ trees‬وڻ‬

‫ﻧﻮٽ‪:‬‬
‫אﺳﭙﺸﻴﺰ ﺟﻴﻜﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﻮ ﻣﺮﻛﺰ آﻫﻦ ﺗﻦ ﺟﻲ ﭘﺎڻ ۾ ﻻﮘﺎﭘﻲ ﮐﻲ‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﻨﺴﻮن‪ِ ِ /‬‬
‫ﺳﻤﺠﻬﮡ ﻻِء ﻫﻲَء ﻫﻚ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ آﻫﻲ‪ .‬ڏﻧﻞ ﻟﻔﻆ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮي ورڊ وﻳﺐ ﭠﺎﻫﮡ ﺳﺎن‬
‫ﺷﺮﻛﺎ אﻧﻬﻦ ﭘﻴﭽﻴﺪه ﻻﮘﺎﭘﻦ ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא ﺟﻴﻜﻲ ﻫﻦ ڌرﺗﻲ ﺗﻲ زﻧﺪﮔﻲ ﺟﻮن‬
‫ﺧﺎﺻﻴﺘﻮن ﭘﻴﺪא ﻛﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪34‬‬

‫رﻓﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ ‪4 -‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻼ ‪-‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪1‬‬
‫‪Natural Resources‬‬

‫’ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻼ‘ אﻧﻬﻦ ﻗﺪرﺗﻲ وﮐﺮن ﮐﻲ ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ ﺟﻴﻜﻲ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﭘﻨﻬﻨﺠﻴﻦ אﺻﻠﻮﻛﻴﻦ‬
‫)ﻗﺪرﺗﻲ( ﺣﺎﻟﺘﻦ ۾ ﻛﻤﺎﺋﺘﺎ ﺳﻤﺠﻬﻴﺎ وﭸﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻛﻨﻬﻦ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻲ ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ אﻧﺠﻲ دﺳﺘﻴﺎب‬
‫ﭤﻴﻨﺪڙ ﻣﻘﺪאر ۽ אﻧﺠﻲ ﮔﻬﺮج آﻫﺮ ﭘﻴﺪא ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ אﻫﮍي وﮐﺮ ﮐﻲ ﻗﺪرﺗﻲ‬
‫وﺳﻴﻠﻮ ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ ﺟﻴﻜﻮ ﺑﻨﻴﺎدي ﻃﻮر ﺗﻲ ﮐﻮﭨﻲ ﻛﮃﻳﻮ ۽ ﺻﺎف ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪،‬‬
‫ﺑﻨﺴﺒﺖ אﻧﺠﻲ ﺗﻪ אﻫﻮ ﭠﺎﻫﻴﻮ وﭸﻲ‪ .‬אن ﻟﺤﺎظ ﮐﺎن ﮐﺎﮢﻴﻮن ﮐﻮﭨﮡ‪ ،‬ﭘﺌﭩﺮول ﻛﮃڻ‪ ،‬ﻣﮁﻲ ﻣﺎرڻ‪،‬‬
‫ﺷﻜﺎر ﻛﺮڻ ۽ ﭔﻴﻠﻦ ﮐﻲ ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮن ﺻﻨﻌﺘﻮن ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ زرאﻋﺖ אﻧﺠﻲ אﺑﺘﮍ آﻫﻲ‪ .‬אﻫﻮ אﺻﻄﻼح ﺷﻮﻣﺎﮐﺮ )‪1970 (E. F. Schumacher‬ع ﺟﻲ‬
‫ڏﻫﺎﻛﻲ ۾ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻛﺘﺎب‪’ ،‬ﺳﻤﺎل אز ﺑﻴﻮﭨﻴﻔﻞ‘ )‪ (Small is Beautiful‬۾ ﻣﺘﻌﺎرف ﻛﺮאﻳﻮ‪.‬‬
‫ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﭔﻦ ﻗﺴﻤﻦ ﺗﺠﺪﻳﺪي ﻳﺎ ﻧﺌﻴﻦ ﺳﺮ ﭘﻴﺪא ﭤﻴﻨﺪڙ )‪،(Renewable‬‬
‫روאن دوאن‪ /‬وﻫﻨﺪڙ )‪ (Flow‬۽ ﻏﻴﺮ ﺗﺠﺪﻳﺪيَء ﻳﻌﻨﻲ ﻧﺌﻴﻦ ﺳﺮ ﭘﻴﺪא ﻧﻪ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪڙ ‪(Non-‬‬
‫)‪ Renewable‬۾ ورﻫﺎﺳﺖ ﻛﺌﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺗﺠﺪﻳﺪي ﮔﻬﮣﻲ ﭜﺎﮜﻲ‪ ،‬ﺟﺎﻧﺪאر وﺳﻴﻼ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ )ﻣﺜﺎل‬
‫ﻃﻮر؛ ﻣﮁﻲ‪ ،‬ﭰﺎڙﻫﻮ‪ ،‬ﻛﺎﻓﻲ‪ ،‬ﭔﻴﻠﻮ(‪ .‬אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﺟﻴﻜﮇﻫﻦ ﺣﺪ ﮐﺎن وڌﻳﻚ ﮐﭙﺖ ﻧﻪ ﻛﺌﻲ وﭸﻲ ﺗﻪ‬
‫אﻫﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﮐﻮٽ ﭘﺎڻ ﭘﻮري ﻛﻨﺪא رﻫﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺗﺠﺪﻳﺪي وﺳﻴﻼ ﻧﻪ رﮘﻮ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﮐﻮٽ ﭘﺎڻ ﭘﻮري‬
‫ﻛﺮي אﻫﻲ ذﺧﻴﺮو ﻛﻨﺪא رﻫﻦ ﭤﺎ ﺗﻪ ڏאﻫﭗ ﺳﺎن אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻨﺪي رﻫﮡ ﺳﺎن ﻻﻣﺤﺪود ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﭘﺮ‬
‫ﺟﻲ ﻫﻚ دﻓﻌﻮ ﺑﻪ ﺗﺠﺪﻳﺪي وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮ אﻳﺘﺮي ﺗﻴﺰيَء ﺳﺎن אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮڻ ﺷﺮوع ﻛﺠﻲ ﺟﻮ‬
‫ﻗﺪرﺗﺎً אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﮐﻮٽ ﭘﻮري ﭤﻲ ﻧﻪ ﺳﮕﻬﻲ ﺗﻪ אﻫﮍو ذﺧﻴﺮو ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻻِء ﺧﺘﻢ ﭤﻲ وﭸﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﻏﻴﺮ ﺟﺎﻧﺪאر ﺗﺠﺪﻳﺪي ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ۾‪ ،‬ﻣﭩﻲ ۽ ﭘﺎﮢﻲ אﭼﻲ وﭸﻲ ﭤﻮ‪ .‬وﻫﻨﺪڙ وﺳﻴﻼ ﺑﻪ ﺗﺠﺪﻳﺪي‬
‫وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻴﺎن ﺋﻲ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ ﺗﺠﺪﻳﺪي وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻴﺎن אﻧﻬﻦ ﺟﻲ َور َور ﭘﻴﺪא ﭤﻴﮡ ﺟﻲ‬
‫ﺿﺮورت ﻧﭥﻲ ﭤﺌﻲ‪ .‬وﻫﻨﺪڙ ﺗﺠﺪﻳﺪي وﺳﻴﻠﻦ ۾ ﻫﻮא‪ ،‬ﮀﻮﻟﻴﻮن ۽ ﺷﻤﺴﻲ ﺷﻌﺎع אﭼﻲ وﭸﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫אﻫﮍن وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ درﺟﻲ ﺑﻨﺪي אﻧﻬﻦ ﺟﻲ אﺻﻠﻴﺖ ﺟﻲ ﺑﻨﻴﺎد ﺗﻲ ﺟﺎﻧﺪאرن )‪ (Biotic‬۽ َאﺟﺎﻧﺪאرن‬

‫)‪ (Abiotic‬۾ ﺑﻪ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻲ‪.‬‬

‫• ﺑﺎﻳﻮﭨﻚ‪/‬ﺟﺎﻧﺪאر وﺳﻴﻼ ﺟﺎﻧﻮرن ۽ ﭔﻮﭨﻦ ﻣﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ )ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﺟﺎﻧﺪאر دﻧﻴﺎ(‬
‫• َאﺑﺎﻳﻮﭨﻚ وﺳﻴﻼ ﻏﻴﺮ ﺟﺎﻧﺪאرن )ﺟﻬﮍوכ‪ :‬زﻣﻴﻦ‪ ،‬ﭘﺎﮢﻲ ۽ ﻫﻮא( ﻣﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﻛﻴﺎ وﭸﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﻣﻌﺪﻧﻴﺎت ۽ ﺑﺠﻠﻲَء‪/‬ﭘﺎور ﺟﺎ وﺳﻴﻼ ﭘﮡ َאﺑﺎﻳﻮﭨﻚ وﺳﻴﻼ آﻫﻦ‪ ،‬ﺟﻦ ﻣﺎن ﻛﻲ ﻗﺪرﺗﻲ ﻃﻮر‬
‫ﺣﺎﺻﻞ ﻛﻴﺎ وﭸﻦ ﭤﺎ‬

‫‪35‬‬

‫رﻓﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ ‪5 -‬‬

‫ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ ۽ ﭼﻮﭘﺎﻳﻮ ﻣﺎل ‪-‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪1‬‬
‫‪Rangelands and Livestock‬‬

‫ﭼﺮאﮔﺎﻫﻦ ۾‪ ،‬ﻛﻴﺘﺮن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﺎ ۽ ﻗﺪرﺗﻲ ﺑﻨﺎوت وאري אﻫﮍي زﻣﻴﻦ‬
‫אﭼﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ ﺟﻴﻜﺎ ﮔﻬﮣﻲ زرאﻋﺖ ﻳﺎ ﭔﻴﻠﻦ ﻻِء אن ﺳﺒﺐ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮي ﻧﻪ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﺠﻲ ﺟﻮ‪،‬‬
‫آﺑﻬﻮא ۽ ﻣﭩﻲَء ﺳﺒﺐ אن ﻗﺎﺑﻞ ﻧﻪ ﭤﻲ ﻫﺠﻲ )‪ .(Stoddard et al. 1975, Holecheck et al. 1989‬دﻧﻴﺎ‬
‫ﺟﻲ ﭼﺮאﮔﺎﻫﻦ ﺟﻮ رﺳﻤﺎً ﻣﮑﻴﻪ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻣﻨﺠﻬﻦ ﮀﮍوאڳ ﻣﺎل ﺟﻮ ﭼﺮﻧﺪو رﻫﮡ آﻫﻲ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ‬
‫ﻫﺎڻ‪ ،‬אﻫﮍن وﺳﻴﻊ אﻳﺮאﺿﻴﻦ ۾ ﻣﻮﺟﻮد ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت‪ ،‬ﭘﺎﮢﻲ ﺟﻲ ذﺧﻴﺮن‪ ،‬ﺟﺮ ﺟﻲ ﭘﺎﮢﻲَء‪ ،‬ﺳﻴﺮ‬
‫ﺗﻔﺮﻳﺢ ۽ ﺟﻤﺎﻟﻴﺖ ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ ڏאﻧﻬﻦ ڏﻳﺎن ڏﻧﻮ ﭘﻴﻮ وﭸﻲ‪.‬‬

‫ﺳﻨﮅ ﺟﺎ ﭼﺮא ﮔﺎﻫﻪ‬
‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺟﻲ ﺟﻤﻠﻲ ﺧﺸﻚ زﻣﻴﻦ ﺟﻮ ‪ 17‬ﺳﻴﻜﮍو ﺳﻨﮅ ۾ آﻫﻲ ﺟﻨﻬﻦ ﮐﻲ ﻧﻴﻢ ﮔﺮم ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﻦ‬
‫ﺟﻮ درﺟﻮ ڏﺋﻲ ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﺳﻨﮅ ﺻﻮﺑﻲ ﺟﻲ ﺧﺸﻚ زﻣﻴﻦ ‪ 68,000‬ﻫﻢ ﭼﻮرس ﻛﻠﻮﻣﻴﭩﺮن‬
‫ﮐﺎن وڌﻳﻚ אﻳﺮאﺿﻲ ۾ ﭘﮑﮍﻳﻞ آﻫﻲ‪ .‬ﺟﻨﻬﻦ ﮐﻲ ﭤﻠﻬﻲ ﻟﻴﮑﻲ ﻫﻚ ﺟﻴﺘﺮن ﭨﻦ ﺣﺼﻦ ﭤﺮ‪ ،‬ﻧﺎرא ۽‬
‫ﻛﻮﻫﺴﺘﺎن ۾ ورﻫﺎﺋﻲ ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﺳﻨﮅ ﺟﻲ ﺟﻤﻠﻲ ﺟﺎﮔﺮאﻓﻴﺎﺋﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ‪ 14.09‬ﻣﻠﻴﻦ ﻫﻴﻜﭩﺮن‬
‫ﻣﺎن ‪ 9.28‬ﻣﻠﻴﻦ ﻫﻴﻜﭩﺮ ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ ۽ אﻫﻲ ﮔﻬﮣﻲ ﭜﺎﮜﻲ رﻳﺎﺳﺖ ﺟﻲ ﻣﻠﻜﻴﺖ آﻫﻦ‪ ،‬ﺟﻨﻬﻦ ﮐﻲ ‪1958‬‬
‫۾ ﺗﺤﻔﻆ ڏﻧﻞ ﭔﻴﻼ ﻗﺮאر ڏﻧﻮ وﻳﻮ ﻫﻮ‪.‬‬

‫‪ .1‬ﭤﺮﭘﺎرﻛﺮ‬

‫ﭤﺮ ﺟﻮ ﻋﻼﺋﻘﻮ ‪ 23,000‬ﻫﻢ ﭼﻮرس ﻛﻠﻮﻣﻴﭩﺮن ۾ ﭘﮑﮍﻳﻞ آﻫﻲ‪ .‬ﺳﻨﮅ ﺟﻮ ﭤﺮ ۽ ﭤﺮﭘﺎرﻛﺮ )ﻧﺎري‬
‫ﺳﻤﻴﺖ( ﻣﻬﺎ אﻧﮉﻳﻦ‪/‬رﻳﮕﺴﺘﺎن ﺟﻮ ﺣﺼﻮ آﻫﻲ‪ .‬ﻫﻦ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﻫﺮ ﭨﻦ ﭼﺌﻦ ﺳﺎﻟﻦ ﮐﺎﻧﭙﻮِء ﻣﮍﻳﻮﺋﻲ‬
‫ﻛﻮ ﻣﻴﻨﻬﻦ وﺳﻲ ﭤﻮ ۽ ﻫﺮ אﭠﻦ ڏﻫﻦ ﺳﺎﻟﻦ ﮐﺎﻧﭙﻮِء ﻣﻜﻤﻞ ﺧﺸﻚ ﺳﺎﻟﻲَء ﺟﻮ ﻣﻨﻬﻦ ڏﺳﮣﻮ‬
‫ﭘﻮﻳﭥﻮ‪ .‬ﻫﻦ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ ﻣﻴﻨﻬﻦ ﺟﺬب ﻛﺮڻ ﺟﻲ ﺧﺎﺻﻴﺖ‪ ،‬ﻣﻴﻨﻬﻦ ﭘﻮڻ ﮐﺎن ﺳﺘﺖ ﭘﻮِء وڌي‬
‫وﭸﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ ﮔﻬﭧ وﺳﻜﺎري ﺟﻲ ﻣﻨﺪ ۾ אﻫﺎ ﮔﻬﭩﺠﻲ ‪ 7‬ﮐﺎن ‪ 10‬ﻫﻴﻜﭩﺮ ﻓﻲ ﭘﻨﺞ رڍن‬
‫ﺟﻴﺘﺮي ﭤﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪.‬‬

‫‪ .2‬ﻧﺎرא‬

‫ﻧﺎري ﺟﻮ ﻋﻼﺋﻘﻮ ‪ 22,000‬ﻫﻢ ﭼﻮرس ﻛﻠﻮﻣﻴﭩﺮن ۾ ﭰﻬﻠﻴﻞ ۽ אﻧﺠﻮ ﻣﭥﺎﻧﻬﻮن ﺣﺼﻮ ﺳﮑﺮ‪،‬‬
‫ﺧﻴﺮﭘﻮر‪ ،‬ﻧﻮאﺑﺸﺎﻫﻪ ۽ ﺳﺎﻧﮕﻬﮍ ﺿﻠﻌﻦ ﺳﺎن ﻣﻠﻨﺪڙ آﻫﻲ‪ .‬ﭤﺮ ۽ ﻧﺎرא ﺳﻨﮅوَء ﺟﻲ ﮐﺎﭔﻲ ﻛﭙﺮ ﺳﺎن‬
‫آﻫﻦ ﺟﻴﻜﺎ ﺳﻨﮅ ﺻﻮﺑﻲ ﺟﻲ אﭜﺮﻧﺪي ﺣﺪ آﻫﻲ‪.‬‬

‫‪ .3‬ﻛﻮﻫﺴﺘﺎن‬

‫ﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻲ ﻋﻼﺋﻘﻮ ‪ 23,000‬ﻫﻢ ﭼﻮرس ﻛﻠﻮﻣﻴﭩﺮن ۾ ﭘﮑﮍﻳﻞ ۽ ﻣﻨﺠﻬﺲ دאدو‪ ،‬ﻻڙﻛﺎﮢﻲ ۽‬
‫ﭠﭩﻲ ﺟﺎ ﺣﺼﺎ אﭼﻲ وﭸﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ‪/‬אﻛﺎﻻﺟﻴﻜﻞ ﻟﺤﺎظ ﮐﺎن ﮔﺮم ﻧﻴﻢ ﺟﺎﺑﻠﻮ ﺧﻄﻮ ‪(Tropical‬‬
‫)‪ sub-mountains zone‬ﺳﮇﺟﻲ ۽ ﮔﺮم ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ )‪ (Tropical maritime rangeland‬ﺟﻮ درﺟﻮ‬
‫رﮐﻲ ﭤﻮ‪.‬‬

‫‪36‬‬

‫ﭼﻮﭘﺎﻳﻮ ﻣﺎل ۽ ﭼﺮאﮔﺎﻫﻦ ﺟﻮن ﺣﺎﻟﺘﻮن‪:‬‬

‫ﺧﺸﻚ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﺟﻤﻠﻲ ‪ 4.87‬ﻣﻠﻴﻦ ﭼﻮﭘﺎﻳﻮ ﻣﺎل‪ 7.5 ،‬ﺑﻠﻴﻦ روﭘﻴﻦ ﺟﻴﺘﺮو ۽ ‪ 7.5‬ﻣﻠﻴﻦ‬
‫ﻣﺮﻏﻴﻮن‪ 375 ،‬ﻣﻠﻴﻦ روﭘﻴﻦ ﺟﻲ ﻣﺎﻟﻴﺖ ﺟﻴﺘﺮﻳﻮن آﻫﻦ‪ .‬ﻫﻦ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ ‪ 76‬ﺳﻴﻜﮍو ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻮ‬
‫ﻣﮑﻴﻪ ڌﻧﮅو ﭼﻮﭘﺎﻳﻮ ﻣﺎل ﭘﺎﻟﮡ آﻫﻲ‪ .‬ﻫﻦ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﺎ ﻣﺎﮢﻬﻮ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ﮐﻮٽ ﺳﺒﺐ ﺳﺪאﺋﻴﻦ ﺧﺸﻚ‬
‫ﺳﺎﻟﻲَء ﻳﺎ ﺳﺨﺖ ﻣﻮﺳﻢ ۾ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻣﺎل ﺳﻤﻴﺖ ﺳﻨﮅو ﺟﻲ ﺳﻴﻼﺑﻲ ﭘﭩﻦ ﻳﺎ ﺑﺌﺮאﺟﻲ ﻋﻼﺋﻘﻦ‬
‫ڏאﻧﻬﻦ ﻟﮇﭘﻼڻ ﻛﻨﺪא رﻫﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ‪ ،‬ﮔﻬﮣﻲ ﭜﺎﮜﻲ ﺧﺸﻚ ﻋﻼﺋﻘﻦ ۾ ﻣﺎل ﮐﻲ ﭼﺎرو )‪2/3‬‬
‫ﺳﻴﻜﮍي ﺗﺎﺋﻴﻦ( ﻣﻬﻴﺎ ﻛﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺑﺮﺳﺎﺗﻲ ﻣﻨﺪ ۾ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻣﺎﮢﻬﻮ ﭘﻮﮐﻲ رאﻫﻲ رﺳﺘﻲ ﮔﻬﺮ ﺟﻮ ﺧﺮچ‬
‫ﭘﮑﻮ ﻛﮃن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﻫﻦ ﺧﺸﻚ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ ﮔﺎﻫﻪ ﭘﭡﻲ وאري زﻣﻴﻦ ﻛﻴﺘﺮن ﺳﺒﺒﻦ ﻛﺮي ﺑﻴﺎﺑﺎن ۾ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﭤﻲ رﻫﻲ‬
‫آﻫﻲ‪ .‬زﻣﻴﻦ ﺟﻲ ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﺠﮡ ‪ /‬رﭸﺠﮡ )‪ (desertification‬ﺟﻮ ﺳﭛ ﮐﺎن ﻣﮑﻴﻪ ﺳﺒﺐ ﭼﻮﭘﺎﺋﻲ ﻣﺎل ﺟﻮ‬
‫دﭔﺎُء آﻫﻲ‪ ،‬ﺟﻮ ﻣﺎل ﺣﺪ ﮐﺎن وڌﻳﻚ ﭼﺎرو ﭼﺮي رﻫﻴﻮ آﻫﻲ‪ .‬ﭤﻠﻬﻲ ﻟﻴﮑﻲ‪ ،‬ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ ﺟﻲ‬
‫ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ۾ ﻫﺠﮡ ﺟﻲ ﻧﺴﺒﺖ ‪ 30‬ﻛﻦ ﻓﻲ ﻫﻴﻜﭩﺮ ﺑﻴﺎن ﻛﻴﻞ آﻫﻲ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ ﭤﺮ ۾‪ ،‬אﻫﮍي‬
‫ﻧﺴﺒﺖ ‪ 68‬ﻛﻦ ﻓﻲ ‪ 100‬ﻫﻴﻜﭩﺮن ﺟﻲ ﺣﺴﺎب آﻫﻲ ۽ אﻫﺎ ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻪ ﻛﻦ ﻋﻼﻣﺖ آﻫﻲ‪.‬‬

‫‪37‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪1‬‬

‫رﻓﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ ‪6‬‬

‫ﭘﺎﮢﻲ ‪-‬‬

‫‪Water‬‬

‫ﭘﺎﮢﻲ‪ ،‬زﻧﺪﮔﻲَء ﺟﻲ ﺗﻤﺎم אﻫﻢ ذرﻳﻌﻦ ﻣﺎن ﻫﻚ ذرﻳﻌﻮ آﻫﻲ‪ .‬ﺟﺘﻲ ﭘﺎﮢﻲ آﻫﻲ אﺗﻲ زﻧﺪﮔﻲ آﻫﻲ‪.‬‬
‫ﭘﺎﮢﻲَء ﮐﺎﻧﺴﻮאِء زﻧﺪﮔﻲ ﻗﺎﺋﻢ رﻫﻲ ﻧﻪ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ‪ .‬ﻫﻦ ڌرﺗﻲَء ﺟﻮ ‪ 75‬ﺳﻴﻜﮍو ﭘﺎﮢﻲ آﻫﻲ‪ .‬ڌرﺗﻲَء‬
‫ﺗﻲ ﻣﻮﺟﻮد ﺟﻤﻠﻲ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻮ رﮘﻮ ‪ 3‬ﺳﻴﻜﮍو ﻣﭡﻮ آﻫﻲ‪ .‬ﺟﻤﻠﻲ ﻣﭡﻲ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻮ ‪ 75‬ﺳﻴﻜﮍو‬
‫زرאﻋﺖ‪ 20 ،‬ﺳﻴﻜﮍو ﺻﻨﻌﺘﻦ ۽ رﮘﻮ ‪ 5‬ﺳﻴﻜﮍو ﮔﻬﺮو ﻛﺎرج ﻻِء אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫אﻧﺴﺎﻧﻲ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻻِء ﻛﺘﺐ אﻳﻨﺪڙ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻮ ﻣﮑﻴﻪ وﺳﻴﻠﻮ ﻧﺪﻳﻮن‪ ،‬ڍﻧﮃون‪ ،‬ﻣﭩﻲَء ۾ ﻣﻮﺟﻮد‬
‫ً‬
‫אﻧﺪאزא ‪ 1/3‬ﺣﺼﻮ ﻳﻌﻨﻲ אﭨﻜﻞ ‪ 2‬אرب‬
‫ﮔﻬﻢ ۽ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﺗﺮאﮐﮍو َﺟﺮ آﻫﻲ‪ .‬دﻧﻴﺎ ﺟﻲ آدﻣﺸﻤﺎريَء ﺟﻮ‬
‫ً‬
‫אﻧﺪאزא ‪ 1/3‬آدﻣﺸﻤﺎري אﻫﮍن ﻣﻠﻜﻦ ﺟﻲ‬
‫אﻧﺴﺎﻧﻦ ﺟﻮ ﻣﺪאر َﺟﺮ ﺟﻲ ﭘﺎﮢﻲَء ﺗﻲ آﻫﻲ‪ .‬دﻧﻴﺎ ﺟﻲ‬
‫رﻫﻮאﺳﻴﻦ ﺟﻲ آﻫﻲ ﺟﻴﻜﻲ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ رﺳﺪ ﺟﻲ ﻣﻌﺘﺪل ﮐﺎن ﻣﭥﺎﻫﻴﻦ درﺟﻲ ﺟﻲ دﭔﺎَء ﻫﻴﭟ‬
‫رﻫﻨﺪڙ آﻫﻲ ﻳﻌﻨﻲ אﺗﻲ ﺟﻴﺘﺮو ﺗﺎزو ﭘﺎﮢﻲ ﻫﺠﮡ ﮔﻬﺮﺟﻲ אن ﮐﺎن ‪ 10‬ﺳﻴﻜﮍو ﮔﻬﭧ آﻫﻲ‪.‬‬
‫دﻧﻴﺎ ﺟﻲ ﮔﻬﮣﻴﻦ ﻏﺮﻳﺐ آﺑﺎدﻳﻦ ﺟﻲ ﺻﺤﺖ ﻻِء ﺳﺪאﺋﻴﻦ وڏي ۾ وڏو ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﻣﺴﺌﻠﻮ ﭘﺎכ‬
‫ﺻﺎف ﭘﺎﮢﻲ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻧﻪ ﻛﺮڻ آﻫﻲ‪ .‬دﻧﻴﺎ ﺟﻮن אڌ ﮐﺎن ﻣﭥﻲ ﻣﮑﻴﻪ ﻧﺪﻳﻮن ﻳﺎ ﺗﻪ ﻏﻼﻇﺘﻦ ﺟﻮ‬
‫ﺷﻜﺎر آﻫﻦ ﻳﺎ ﺧﺘﻢ ﭤﻲ ﭼﻜﻴﻮن آﻫﻦ ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺒﺐ ﭼﻮﮔﺮد ﺟﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ﮐﻲ زﻫﺮﻳﻠﻮ ۽‬
‫ﻛﻨﻮ ﻛﺮي אﻧﻬﻦ ﺗﻲ ﻣﺪאر رﮐﻨﺪڙ אﻧﺴﺎﻧﻦ ﺟﻲ ﺻﺤﺖ ۽ ﮔﺬر ﺳﻔﺮ ﻻِء ﺧﻄﺮو ﺑﮣﺠﻲ ﭼﻜﻴﻮن‬
‫آﻫﻦ‪) ،‬ورﻟﮉ ﻛﻤﻴﺸﻦ آن وאﭨﺮ‪.(1999 ،‬‬
‫‪ 20‬ﺻﺪي دورאن ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ﺗﺮﻗﻴﺎﺗﻲ ﭘﺮوﮔﺮאﻣﻦ ﮐﻲ زور وﭠﺮאﺋﮡ ﻻِء ڍورن )‪ (marshes‬۽‬
‫ﭼﺮאﮔﺎﻫﻦ ﮐﻲ ﻧﺎس ﻛﺮڻ‪ ،‬ﭔﻴﻦ ﻣﻘﺼﺪن ﻻِء ﭘﺎﮢﻲ ﻧﻴﻜﺎل ﻛﺮڻ‪ ،‬وﻫﻜﺮن ﺟﺎ رخ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻛﺮڻ‬
‫۽ ﻛﺎرﺧﺎﻧﻦ ۽ אﻧﺴﺎﻧﻲ ﻏﻼﻇﺘﻦ ﺳﺎن ﻏﻠﻴﻆ ﻛﺮڻ ﺟﻮ ﺗﺎزي ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺗﻲ‬
‫ﮔﻬﺮو אﺛﺮ ﭘﻮﻧﺪو رﻫﻴﻮ ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺒﺐ دﻧﻴﺎ ﺟﻲ ﻛﻴﺘﺮﻳﻦ ڍﻧﮃن ۽ ﻧﺪﻳﻦ ﺟﺎ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﺎ ﻳﺎ ﺗﻪ‬
‫ﻧﺎﻗﺺ ﻳﺎ ﻧﺎﭘﻴﺪ ﭤﻲ وﻳﺎ آﻫﻦ‪ .‬ﻛﻴﺘﺮن ﻋﻼﺋﻘﻦ ۾ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ وڌﻧﺪڙ ﮔﻬﺮج ﺳﺒﺐ وڏﻳﻦ ﻧﺪﻳﻦ ۾‬
‫ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻮ ﻣﻘﺪאر ﮔﻬﭩﺠﻲ وﻳﻮ آﻫﻲ ﺟﻨﻬﻨﻜﺮي درﻳﺎﺋﻲ ۽ آس ﭘﺎس ﺟﺎ ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻋﻼﺋﻘﺎ‬
‫ﺟﻬﮍوכ ﺳﻨﮅ ۾ درﻳﺎﺋﻲ ﭔﻴﻼ ﺧﺮאب ۽ ﺗﻤﺮﺟﺎ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﺎ ﺗﺒﺎﻫﻪ ﭤﻴﺎ آﻫﻦ‪.‬‬
‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﺎ ذرﻳﻌﺎ‪:‬‬
‫ﺑﺮﺳﺎﺗﻮن‪ :‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ وﺳﻜﺎري ﺟﻲ ﻣﻘﺪאر‪ ،‬وﻗﺖ ۽ وﺳﻨﺪڙ ﻫﻨﮅن ۾ وאﺿﺢ ﻓﺮق آﻫﻲ‪.‬‬
‫ﺳﻨﮅوَء ﺟﻲ ﻫﻴﭡﺎﻫﻦ ﭘﭩﻦ ۾ ﺳﺮאﺳﺮي ﻃﻮر ﺗﻲ ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻮ ‪ 100‬ﻣﻠﻲ ﻣﻴﭩﺮن ﮐﺎن ﮔﻬﭧ ﺗﻪ ﻣﭥﺎﻫﻦ‬
‫ﭘﭩﻦ )‪ (foot hills‬۾ ‪ 750‬ﻣﻠﻲ ﻣﻴﭩﺮن ﺟﻲ وﭼـ۾ ﺑﺮﺳﺎت ﭘﻮﻧﺪي رﻫﻲ ﭤﻲ‪َ .‬ﺟﺮ ۽ ﻛﺌﻨﺎل ﺟﻲ‬
‫ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ﭜﻴﭧ ۾ ﮔﻬﮣﻦ ﻛﺌﻨﺎﻟﻦ ۾ ﻣﻴﻨﻬﻦ ﺟﻲ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ رﺳﺪ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﮔﻬﭧ آﻫﻲ‪.‬‬
‫ﮔﻠﺌﺸﻴﺌﺮ‪ :‬ﻗﻄﺒﻲ ﻋﻼﺋﻘﻦ ﮐﺎن ﭔﺎﻫﺮ אﻧﮉس ﺑﺌﺴﻦ ﺟﻲ َﮀﻦ )‪ = Catchments Area‬אﻫﮍو ﻫﻴﭡﺎﻫﻮن‬
‫ﻋﻼﺋﻘﻮ ﺟﺘﻲ ﭘﺎﮢﻲ ﮔﮇ ﭤﻲ ﻧﺪيَء ۾ ﮀﻮڙ ﻛﺮي( وאري אﻳﺮאﺿﻲَء ۾ دﻧﻴﺎ ﺟﺎ ﻛﺠﻬﻪ وڏي ۾ وڏא‬
‫ً‬
‫َ‬
‫אﻧﺪאزא ‪ 2,250‬ﻛﻠﻮﻣﻴﭩﺮ‬
‫ﮔﻠﺌﺸﻴﺮ ﻣﻮﺟﻮد آﻫﻦ‪ .‬אﻧﮉس ﺟﻲ ﻣﭥﺎﻫﻴﻦ َﮀﻦ ﺟﻲ ﮔﻠﺌﺸﻴﺮﻳﺎﺋﻲ אﻳﺮאﺿﻲ‬
‫آﻫﻲ‪ .‬אوﻧﻬﺎري ۾ ﺳﻨﮅوَء ﺟﻮ ﮔﻬﮣﻲ ﭜﺎﮜﻲ ﺳﻤﻮرو ﭘﺎﮢﻲ ﻣﻨﺠﻬﺎﻧﺌﺲ ﻧﻜﺮي ﭤﻮ‪ .‬אﻧﮑﺎﻧﺴﻮאِء‬

‫‪38‬‬

‫ﺳﺎﻧﻮﮢﻲَء ۾ אﻧﮉس ﺟﻲ ﻣﭥﺎﻫﻴﻦ َﮀﻦ ﺟﻲ ﮔﻠﺌﺸﻴﺮﻳﺎﺋﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﻣﺎن ﺑﺮف رﺟﻲ ﺳﻨﮅوَء ﺟﻲ‬
‫ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﺳﻤﻮري وﻫﻜﺮي ﺟﻮ ‪ 80‬ﺳﻴﻜﮍو ﺑﮣﺠﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﻧﺪﻳﻮن ۽ ڊﺋﻢ‪ :‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ ﭘﺎﮢﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮڻ ﺟﻮ ﻣﮑﻴﻪ وﺳﻴﻠﻮ ﺳﻨﮅو )אﻧﮉس( درﻳﺎﺋﻲ ﺳﺮﺷﺘﻮ‬
‫آﻫﻲ‪ .‬אﻧﮉس ﺑﺌﺴﻦ آﺑﭙﺎﺷﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ ۾ ﭨﻲ ﻣﮑﻴﻪ رزروאﺋﺮ‪ /‬ﻫﭥﺮאدو ﺗﻼَء‪ 16 ،‬ﺑﺌﺮﻳﺠﻮن‪ 2 ،‬ﻫﻴﮉ‬
‫ورﻛﺲ‪ ،‬ﭔﻦ وڏن درﻳﺎﺋﻦ ﺗﻲ ﭔﻪ ﺳﺎﺋﻔﻦ‪ ،‬ﻛﺌﻨﺎﻟﻦ ﮐﻲ ﮘﻨﮃﻳﻨﺪڙ ‪ 12‬ﻟﻨﻜﻮن‪ 44 ،‬ﻛﺌﻨﺎﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﺎ‬
‫)‪ 23‬ﭘﻨﺠﺎب‪ 14 ،‬ﺳﻨﮅ‪ 5 ،‬אﻳﻦ ڊﺑﻠﻴﻮ אﻳﻒ ﭘﻲ ۽ ‪ 2‬ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ۾( ۽ ‪ 107,000‬ﮐﺎن ﻣﭥﻲ وאﭨﺮ ﻛﻮرس‬
‫آﻫﻦ‪ .‬אﻧﮉس ﺑﺌﺴﻦ ﺟﻮ آﺑﭙﺎﺷﻲَء ﻻِء ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻮ ﺳﺮאﺳﺮي ﮀﻮڙ )‪ 104.7 (diversion‬אﻳﻢ אي אﻳﻒ آﻫﻲ‬
‫ﺟﻴﻜﻮ ‪ 14.6‬ﻣﻠﻴﻦ ﻫﻴﻜﭩﺮ زرﻋﻲ زﻣﻴﻦ ﮐﻲ ﭘﺎﮢﻲ ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮﻳﭥﻮ‪ .‬ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻮ ﺳﺮאﺳﺮي ‪ 67.11‬אﻳﻢ‬
‫אي אﻳﻒ ﭘﺎﮢﻲ ﺧﺮﻳﻒ ﺗﻪ ‪ 37.63‬אﻳﻢ אي אﻳﻒ رﺑﻴﻊ ﺟﻲ ﭘﻮک ﻻِء אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪ .‬آﺑﭙﺎﺷﻲَء‬
‫ﺟﻲ אن ﺳﺮﺷﺘﻲ ۾ ﻛﺌﻨﺎﻟﻦ ﺟﻲ ﭘﺎﮢﻲَء ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ‪ 41.6‬אﻳﻢ אي אﻳﻒ ﮐﺎن وڌﻳﻚ َﺟﺮ ﺟﻮ ﭘﺎﮢﻲ‬
‫‪ 50,0000‬ﮐﺎن ﺑﻪ ﻣﭥﻲ ﭨﻴﻮب وﻳﻠﻦ رﺳﺘﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ ‪ 97‬ﺳﻴﻜﮍي ﮐﺎن‬
‫ﻣﭥﻲ ﭘﺎﮢﻲ زرאﻋﺖ ﻻِء ﺗﻪ ﺑﺎﻗﻲ ‪ 3‬ﺳﻴﻜﮍو ﭔﻴﻦ ﻣﻘﺼﺪن ﻻِء אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪.‬‬

‫ﺳﻢ ۽ ﻛﻠﺮ‬
‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺟﻲ אﻗﺘﺼﺎدﻳﺎت ﺟﻮ ﻣﺪאر زرאﻋﺖ ﺗﻲ ﺗﻪ زرאﻋﺖ ﺟﻮ ﻣﮑﻴﻪ אﻧﺤﺼﺎر ﻛﺌﻨﺎﻟﻦ رﺳﺘﻲ‬
‫ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ﺣﺼﻮل ﺗﻲ آﻫﻲ‪ .‬آﺑﭙﺎﺷﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ ﺟﻲ وﺟﻮد ۾ אﭼﮡ ﮐﺎن אڳ‪َ ،‬ﺟﺮ ﮔﻬﮣﻮ אوﻧﻬﻮ‬
‫رﻫﻨﺪو ﻫﻴﻮ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ ﻧﻴﻜﺎﺳﻲَء ﺟﻲ ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻦ ﺟﻲ אﮢﻬﻮﻧﺪ ۽ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ درﺳﺖ ﻧﻈﺎم ﻧﻪ ﻫﺠﮡ‬
‫ﺳﺒﺐ َﺟﺮ ﺟﻲ ﺳﻄﺢ ﺑﻠﻨﺪ ﭤﻴﮡ ﻛﺮي ﺳﻢ ۽ ﻛﻠﺮ ﺟﻬﮍو ﻣﺴﺌﻠﻮ ﭘﻴﺪא ﭤﻴﻮ آﻫﻲ‪ .‬ﻫﻦ وﻗﺖ‬
‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺟﻲ زرﻋﻲ אﻳﺮאﺿﻲَء ﺟﻮ ‪ 25‬ﺳﻴﻜﮍو ﺳﻢ ۽ ﻛﻠﺮ ﺳﺒﺐ ﻣﺘﺎﺛﺮ ﭤﻴﻞ آﻫﻲ‪.‬‬
‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ ﺟﻴﺌﻦ ﺗﻪ‪ ،‬آﺑﭙﺎﺷﻲ ﻻِء ﻛﺘﺐ אﻳﻨﺪڙ ﭘﺎﮢﻲ ﺟﻮ ﮔﻬﭧ ۾ ﮔﻬﭧ ﻃﺮﻳﻘﻲ ﺳﺎن ﺑﺎﻛﻔﺎﻳﺖ‬
‫אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ אن ﺳﺒﺐ אﺳﺎن وٽ ﻧﻪ رﮘﻮ ﺳﻢ ۽ ﻛﻠﺮ ﺗﻪ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﺎ ﺑﻪ‬
‫ﻣﺴﺌﻼ آﻫﻦ‪ .‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ ﻓﺼﻠﻦ ﺟﻲ ﭘﻴﺪאوאر ﮔﻬﭧ ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻫﻚ אﻧﺪאزي ﻣﻄﺎﺑﻖ‪ ،‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن‬
‫ً‬
‫אﻧﺪאزא ‪ 35.5‬ﺳﻴﻜﮍو آﻫﻲ‪ .‬אﻧﺠﻮ ﻣﻘﺼﺪ ﭤﻴﻮ ﺗﻪ رﮘﻮ‪ 35.5 ،‬ﺳﻴﻜﮍو ﭘﺎﮢﻲ‬
‫ﺟﻲ آﺑﭙﺎﺷﻲ ﻛﻔﺎﻳﺖ‬
‫ﺟﻴﻜﻮ ﭔﻨﻴﻦ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭘﻬﭽﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ‪ ،‬אﻫﻮ ﺋﻲ אﺻﻞ ۾ ﻓﺼﻠﻦ ﻻِء ﻛﺘﺐ אﭼﻲ ﭤﻮ‪ .‬آﺑﭙﺎﺷﻲ‬
‫ﻧﻈﺎم ﺟﻲ אﻫﻠﻴﺖ )‪ (efficiency‬ﭨﻦ ﮘﺎﻟﻬﻴﻦ ﺟﻲ ﻣﻠﮡ ﺳﺎن ﭠﻬﻲ ﭤﻲ ﺟﻴﻜﻲ آﻫﻦ‪ :‬ﻛﺌﻨﺎل ﻫﻴﮉ‬
‫אﻫﻠﻴﺖ‪ ،‬وאﭨﺮ ﻛﻮرس אﻫﻠﻴﺖ ۽ ﻓﺎرم אﻫﻠﻴﺖ‪.‬‬
‫آﺑﭙﺎﺷﻲ ۽ زرאﻋﺖ ﺟﻲ ﺟﺪﻳﺪ ﻃﺮﻳﻘﻦ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮڻ ﺳﺎن ‪ 20‬ﮐﺎن ‪ 30‬ﺳﻴﻜﮍي ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭘﺎﮢﻲ‬
‫ﮔﻬﭧ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ‪ .‬אن ﻻِء ﻫﻴﭡﻴﻮن ﺗﺮﺟﻴﺤﻮن آﻫﻦ‪:‬‬
‫• زرאﻋﺖ ﻻِء אﺳﺘﻌﻤﺎل ﭤﻴﻨﺪڙ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ﻗﻴﻤﺖ رﮐﮡ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ אﻧﺠﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ‬
‫• ﻛﺌﻨﺎل ۽ وאﭨﺮ ﻛﻮرس ﭘﻜﺎ ﻛﺮڻ ﻳﺎ ڍﻛﮡ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻮ ﺳﻴﻤﻮ ۽ ﺑﺨﺎرﺟﮡ ﮔﻬﭩﺎﺋﻲ ﺳﮕﻬﺠﻲ‬

‫• ﭘﺎﮢﻲ ﺗﮇﻫﻦ ڏﻳﮡ ﺟﮇﻫﻦ ﺑﺨﺎرﺟﮡ ﺟﻮ ﻋﻤﻞ ﮔﻬﭧ ۾ ﮔﻬﭧ ﭤﻴﻨﺪو ﻫﺠﻲ ﺟﻬﮍوכ رאت ﺟﻮ ﻳﺎ‬
‫ﺻﺒﺢ ﺟﻮ ﺳﻮﻳﺮ‬
‫• آﺑﭙﺎﺷﻲَء ﺟﺎ ﺟﺪﻳﺪ ﻃﺮﻳﻘﺎ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﭰﻮﻫﺎرو ۽ ﮘﺎڙ )‪ (Drip‬אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮڻ‬
‫• ﭘﺎﮢﻲ ڏﻳﮡ ﮐﺎن אڳ زﻣﻴﻦ ﮐﻲ ﺳﭡﻲَء ﻃﺮح ﺳﺎن ﺗﻴﺎر ﻛﺮڻ‬

‫‪39‬‬

‫• אﻫﮍي ﭘﻮک ﻛﺮڻ ﻻِء ﻫﻤﭥﺎﺋﮡ ﺟﻨﻬﻦ ﻻِء ﮔﻬﭧ ۾ ﮔﻬﭧ ﭘﺎﮢﻲ ﺟﻲ ﮔﻬﺮج ﭤﺌﻲ ﭤﻲ ﻳﺎ ﺟﻨﻬﻦ‬
‫۾ ﻛﻠﺮ ﻻِء ﻣﺰאﺣﻤﺖ ﻣﻮﺟﻮد ﻫﺠﻲ‬

‫‪40‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪1‬‬

‫رﻓﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ ‪7‬‬

‫وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ‪Wetland -‬‬
‫وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‪ /‬ﮀﺎ آﻫﻲ؟‬
‫وﺻﻒ‪:‬‬
‫وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﺟﻲ ﻋﺎﻟﻤﻲ ﻛﻨﻮﻳﻨﺸﻦ )رאﻣﺴﺮ‪ ،‬אﻳﺮאن ‪ (1971‬ﻣﻄﺎﺑﻖ ’وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‘ ﺟﻲ آرﭨﻴﻜﻞ ‪ 1.1‬۽‬
‫‪ 2.1‬۾ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﺟﻲ ﻫﻴﭡﻴﻦ وﺻﻒ ﺑﻴﺎن ﻛﺌﻲ وﺋﻲ آﻫﻲ‪.‬‬
‫ڍورא )‪ ،(Marsh‬ﻣﭹﺮ )‪ (Fen‬۽ ﭘﻴﭧ ﻟﺌﻨﮉ )‪ (Peat land‬ﺟﻬﮍא אﻫﮍא ﻣﺎڳ ﺟﻴﻜﻲ ﻗﺪرﺗﻲ ﻫﺠﻦ ﻳﺎ‬
‫ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ‪ ،‬ﻋﺎرﺿﻲ ﻳﺎ دאﺋﻤﻲ ﻣﻨﺠﻬﻦ ﭘﺎﮢﻲ ﺑﻴﭡﻞ ﻫﺠﻲ ﻳﺎ وﻫﻨﺪڙ‪ ،‬ﻣﭡﻮ ﻫﺠﻲ ﻳﺎ ﭔﺎڙو ﺟﻨﻬﻦ ۾‬
‫ﺳﻤﻨﮉ ﺟﻮ אﻫﮍو ﮐﺎرو ﭘﺎﮢﻲ ﺑﻪ אﭼﻲ وﭸﻲ ﭤﻮ ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻲ وﻳﺮ ﻟﻬﮡ ﮐﺎﻧﭙﻮِء אوﻧﻬﺎﺋﻲ ﮀﻬﻦ ﻣﻴﭩﺮن‬
‫ﮐﺎن ﻣﭥﻲ ﻧﻪ ﻫﺠﻲ‪.‬‬
‫آرﭨﻴﻜﻞ ‪ 2.1‬۾ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﺟﻲ ﻫﻴﭡﺌﻴﻦ وﺿﺎﺣﺖ ﻛﻴﻞ آﻫﻲ‪ :‬אﻫﮍא درﻳﺎﺋﻲ )‪ (riparian‬۽‬
‫ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻛﻨﺎرن وאرא )‪ (coastal‬ﻣﺎڳ ۽ אﻫﮍא ﭔﻴﭧ ﻳﺎ אﻫﮍو ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﭘﺎﮢﻲ ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻲ ‪(Low‬‬
‫)‪ Tide‬۾ אوﻧﻬﺎﺋﻲ ﮀﻬﻦ ﻣﻴﭩﺮن ﮐﺎن ﻣﭥﻲ ۽ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﺟﻲ ﮔﻬﻴﺮي ۾ ﻫﺠﻦ‪.‬‬

‫وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺟﺎ ﻛﺎرج‬
‫وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﺟﻮ ﺷﻤﺎر دﻧﻴﺎ ﺟﻲ وڌ ۾ وڌ ﭘﻴﺪאﺋﺶ ڏﻳﻨﺪڙ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ۾ ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪ .‬وﻳﭧ‬
‫ﻟﺌﻨﮉ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﺎ ﺣﻴﺎﺗﻴﺎﺗﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻴﺖ ﺟﺎ ﮔﻬﻮאرא ﭤﻴﻦ ﭤﺎ ﺟﻴﻜﻲ ﻧﻪ رﮘﻮ ﭘﺎﮢﻲ ﭘﺮ אﻫﻲ‬
‫ﺑﻨﻴﺎدي ﭘﻴﺪאوאري ﺻﻼﺣﻴﺘﻮن ﺑﻪ ﻣﻬﻴﺎ ﻛﻦ ﭤﺎ‪ ،‬ﺟﻦ ﺗﻲ ﺟﺎﻧﻮرن ۽ ﭔﻮﭨﻦ ﺟﻲ ﺑﻲ ﺷﻤﺎر ﺟﻨﺴﻦ‬
‫ﺟﻮ ﺟﻴﺎﭘﻮ ﭤﺌﻲ ﭤﻮ‪ .‬אﻫﻲ ﭘﮑﻴﻦ ﺟﻲ وڏن وڏن وﻟﺮن )ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ آﺑﻲ ﭘﮑﻴﻦ( ﮐﻲ ﺗﻪ ﭤﮣﺎﺋﺘﻦ‬
‫)‪ ،(Mammals‬رڙﻫﻨﺪڙن )‪ ،(Reptiles‬ﺟﻞ ﭤﻠﻴﻦ )‪ ،(Amphibian‬ﻣﮁﻴﻦ ۽ ﺑﻨﺎ ﻛﺮﻧﮕﻬﻲ )‪(Invertebrates‬‬
‫ﺟﺎﻧﻮرن ﮐﻲ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲَء ﺟﻮن ﺳﭛ ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻮن ﻣﻬﻴﺎ ﻛﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‪ ،‬אﻧﺴﺎﻧﺬאت ﮐﻲ ﺑﻪ ﺑﻲ ﺣﺴﺎب ﻣﻌﺎﺷﻲ ﻓﺎﺋﺪو ﭘﻬﭽﺎﺋﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻫﻴﭟ وﺋﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ‬
‫ﺳﺮﺷﺘﻦ‪ِ /‬אﻛﻮﺳﺴﭩﻢ ﺟﻲ ﻛﻦ אﻫﻢ ﻓﺎﺋﺪن ۽ ﻛﺎرﺟﻦ ﺟﻮ ذﻛﺮ ﻛﺠﻲ ﭤﻮ‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫‪41‬‬

‫ﭘﺎﮢﻲ ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ‬
‫زرאﻋﺖ‪ ،‬ﺻﻨﻌﺖ‪ ،‬ﺳﻴﺎﺣﺖ ۽ ﻛﺎروﺑﺎر ﮐﻲ ﻗﺎﺋﻢ رﮐﮡ ۾ ﺳﻬﺎﺋﺘﺎ ڏﻳﮡ‬
‫ﻣﮁﻲَء ۽ ﭔﻴﻦ ﻏﺬאﺋﻦ ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ ﺟﻮ وﺳﻴﻠﻮ ﺑﮣﺠﮡ‬
‫ﻫﻚ ﺷﺎﻫﻲ אﺳﻔﻨﺞ ﺟﻴﺎن ﭘﺎﮢﻲ ذﺧﻴﺮو ﻛﺮي ﭔﻮڏون ﮔﻬﭩﺎﺋﮡ‬
‫َﺟﺮ ﮐﻲ ﭜﺮﻳﻨﺪو رﻫﮡ‬
‫َﻟﭧ روﻛﻲ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻮ ﻣﻌﻴﺎر ﺑﺮﻗﺮאر رﮐﮡ‪ ،‬ﻏﺬאﺋﻲ ﺟﺰא ﺳﺎﻧﮃڻ ۽ زﻫﺮﻳﻼ ﺟﺰא ﺧﺎرج ﻛﺮڻ‬
‫ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻛﻨﺎرن وאرن ﻋﻼﺋﻘﻦ ۾ ﮐﺎرאڻ ﮐﻲ روﻛﮡ‬
‫ﻏﺬאﺋﻲ ﺟﺰن ﮐﻲ َور َور אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻻﺋﻖ ﺑﻨﺎﺋﮡ )‪(Recycle‬‬
‫ﭘﺎﮢﻲَء ﮐﻲ آﻛﺴﻴﺠﻨﺎﺋﮡ‪/‬آﻛﺴﻴﺠﻦ ﺳﺎن ﻣﻼﺋﮡ ۽ ﻣﺎﺣﻮل ۾ ﺻﺎف ﭘﺎﮢﻲ ﺧﺎرج ﻛﺮڻ‬

‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫آﻣﺪ رﻓﺖ ﺟﺎ ﭴﺎر ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ‪ ،‬ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ ﭔﻬﺮאڙﻳﻦ ۾ ﺟﺘﻲ روڊ‪ ،‬رﺳﺘﺎ ﻣﻮﺟﻮد ﻧﻪ ﭤﺎ‬
‫ﭤﻴﻦ‬
‫ﮔﻬﺮن ﭠﺎﻫﮡ ﻻِء وﺳﻴﻊ ﭘﺌﻤﺎﻧﻲ ﺗﻲ ﺧﺎم ﻣﺎل ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ‬
‫ﻛﺎرאﺋﺘﻲ ﺗﻌﻠﻴﻢ ﺟﻮ ﺳﺎز ﺳﺎﻣﺎن ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ‬
‫ﺳﻴﺮ ﺗﻔﺮﻳﺢ ﺟﻮ ﻣﺜﺎﻟﻲ ذرﻳﻌﻮ ﺑﮣﺠﮡ‬
‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﻻِء ﻛﺎرאﺋﺘﻲ ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻪ ﻫﺠﮡ‬
‫ﺳﺎﻧﮕﻲ ﭘﮑﻴﻦ ﮐﻲ ﺳﻴﺎري ﮔﺬאرڻ‪ ،‬ﮐﺎڌ ﺧﻮرאכ ۽ وאﻫﻴﺮي ﺟﺎ ﻣﺎڳ ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ‬
‫ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻣﺎﮢﻬﻦ ﻻِء ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ אﻧﺘﻬﺎﺋﻲ ﺗﻬﺬﻳﺒﻲ‪/‬روﺣﺎﻧﻲ אﻫﻤﻴﺖ وאرא ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‬

‫وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﻣﺎﮘﻦ ﮐﻲ ﺧﻄﺮא‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉن ﮐﻲ ﺳﺎﻧﮃڻ ﺟﻲ ﭴﺎڻ ۽ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ۽ ﻣﻌﺎﺷﻲ אﻫﻤﻴﺖ ﺟﻲ ﭴﺎڻ ﻧﻪ ﻫﺠﮡ‪.‬‬
‫آﺑﭙﺎﺷﻲَء ﻻِء ﭘﺎﮢﻲ ﻧﻴﻜﺎل ﻛﺮڻ‬
‫ﻳﻮﭨﺮوﻓِﻜﻴﺸﻦ )‪ = Eutrophication‬ﭘﺎﮢﻲَء ۾ ﺳﻴﻨﻮر ۽ ﮔﻨﺪﮔﺎﻫﻪ ﺟﺎم ﭘﻴﺪא ﺗﻪ ﺑﺎﻗﻲ ﺟﺎﻧﺪאر‬
‫ﺧﺘﻢ ﭤﻲ وﭸﮡ(‬
‫ﺧﺸﻚ ﺳﺎﻟﻲ‬
‫ﮔﻬﺮﻳﻠﻮ ﻛﺴﻴﻦ ۽ ﺻﻨﻌﺘﻲ ﮔﻨﺪ ﻛﭽﺮي ﺟﻲ ﻏﻼﻇﺖ ﻣﻨﺠﻬﻦ ﻧﻴﻜﺎل ﻛﺮڻ‬
‫ﺷﻬﺮي‪/‬ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺗﺮﻗﻲَء ﻻِء زﻣﻴﻦ ﺟﻮ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮڻ‬
‫ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ‪ /‬ﻏﻴﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺷﻜﺎر‬
‫ﻣﮁﻲَء ﻣﻬﻴﺎ ﻛﻨﺪڙ ذرﻳﻌﻦ ﻣﺎن ﺣﺪ ﮐﺎن وڌﻳﻚ ﻣﮁﻲ ﻣﺎرڻ‬
‫אوﭘﺮي )‪ (Exotic‬ﺟﻴﻮت ﻣﺘﻌﺎرف ﻛﺮאﺋﮡ‬
‫ﻏﻴﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﻃﻮر ﺗﻲ ﻣﺎل ﭼﺎرאﺋﮡ )ﺳﭵﻮ ﺳﺎل(‬
‫ﺳﻴﺮ ﺳﻴﺎﺣﺖ ﺟﻮ ﻣﮍﻳﻮﺋﻲ אﻧﺘﻈﺎم ﻫﺠﮡ‬

‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺟﻲ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﺟﻮ ﻫﻚ ﻋﺎم ﺟﺎﺋﺰو‬
‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺟﻲ ﺟﻤﻠﻲ אﻳﺮאﺿﻲ ﺟﻮ رﮘﻮ ‪ 9.7‬ﺳﻴﻜﮍو ﻳﻌﻨﻲ ‪ 7,800,000‬ﻫﻴﻜﭩﺮن ﺗﻲ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‬
‫آﻫﻦ‪ .‬אﺳﺎﻧﺠﻲ ﻣﻠﻚ ۾ ﻛﻴﺘﺮن ﺋﻲ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ ﻗﺪرﺗﻲ ۽ ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﻣﻮﺟﻮد آﻫﻦ‪.‬‬
‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‪ ،‬אﺗﺮ ۾ ﻫﻤﺎﻟﻴﻪ ﺟﻲ ﻣﭥﺎﻫﻴﻦ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﮐﺎن ڏﮐﮡ ۾ ﺗﻤﺮ ﺟﻲ ﭘﻮﺳﻠﻲ‬
‫)‪ (Swamps‬ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭘﮑﮍﻳﻞ آﻫﻦ‪ .‬ﺳﻨﮅو درﻳﺎُء‪ ،‬ﻣﻠﻚ ﺟﻲ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﺟﻲ ﺷﺎﻫﻪ ﺷﺮﻳﺎن آﻫﻲ‪.‬‬
‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺟﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉن ۾ ﻛﻴﺘﺮن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﺎ ﺟﻬﮍوכ‪:‬‬
‫ﺗﺎزي ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻮن ڍﻧﮃون ۽ ﭘﻮﺳﻞ وאرא ﮐﺎرא ﻋﻼﺋﻘﺎ אﭼﻲ وﭸﻦ ﭤﺎ‪ .‬אن ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﻫﺘﻲ ﻛﻴﺘﺮא‬
‫ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬رزروאﺋﺮ‪/‬ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﺗﻼَء‪ ،‬ڊﺋﻢ‪ ،‬ﺑﺌﺮאﺟﻮن‪ ،‬ﺳﺎرﻳﺎﻻ ﻫﻨﮅ ۽ ﭔﻮڏ‬
‫ﻫﻴﭟ آﻳﻞ زرﻋﻲ زﻣﻴﻦ ﺷﺎﻣﻞ آﻫﻲ‪.‬‬
‫رאﻣﺴﺮ ﻛﻨﻮﻳﻨﺸﻦ ‪ ،1971‬ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻛﻦ אﻫﮍن وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉن ﺟﻲ ﺑﻪ ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺌﻲ وﺋﻲ آﻫﻲ ﺟﻦ ۾‬
‫ﺷﺎﻧﺪאر ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﻣﻮﺟﻮد آﻫﻲ‪ .‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ אﻫﮍن ‪ 19‬ﻣﺎﮘﻦ ﮐﻲ ﻧﻪ رﮘﻮ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﻗﺮאر‬

‫‪42‬‬

‫ڏﻧﻮ وﻳﻮ آﻫﻲ ﺗﻪ אﻫﻲ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﻻِء ﺧﺎص אﻫﻤﻴﺖ وאرא ﺑﻪ ﻗﺮאر ڏﻧﺎ وﻳﺎ آﻫﻦ‪ ،‬ﺟﻦ ﻣﺎن ڏﻫﻪ ﺗﻪ رﮘﻮ‬
‫ﺳﻨﮅ ﺻﻮﺑﻲ ۾ آﻫﻦ‪.‬‬

‫ﺳﻨﮅ ﺟﺎ אﻫﻢ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‬
‫‪ .1‬ﻫﺎﻟﻴﺠﻲ )‪ (Haleji‬ڍﻧﮃ‬
‫ﻫﺎﻟﻴﺠﻲ‪ 1,704 ،‬ﻫﺌﻜﭩﺮن ﺗﻲ ﭘﮑﮍﻳﻞ ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ڍﻧﮃ آﻫﻲ‪ .‬ﺟﻴﻜﺎ ﻧﻪ رﮘﻮ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻲ‬
‫ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻪ )‪ (Sanctuary‬ﭘﺮ رאﻣﺴﺮ ﻣﺎڳ ﺑﻪ آﻫﻲ‪ .‬آﺑﻲ ﭘﮑﻴﻦ ﺟﻲ وאڌ وﻳﺠﻬﻪ‪ ،‬وאﻫﻴﺮي ۽ ﺳﻴﺎري‬
‫ﮔﺬאرڻ ﺟﻲ ﺗﻤﺎم אﻫﻢ ﻣﺎﮘﻦ ﻣﺎن ﻫﻚ آﻫﻲ ﺟﺘﻲ ﻫﺮ ﺳﺎل ‪ 50,000‬ﮐﺎن ‪ 100,000‬ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭘﮑﻲ אﭼﻦ‬
‫ﭤﺎ ﺟﻦ ۾ آڙي )‪ ،(Black Coot‬ﭘﻴﺌﮡ )‪ (Dalmatain Pelican‬۽ ﭰﺮאﺋﻮ )‪ (European Wigeon‬ﭘﮑﻲ ﺷﺎﻣﻞ‬
‫آﻫﻦ‪ .‬ﻛﻮﻛﮍאٽ )‪ (Black-crowned Night Heron‬ﺗﻪ ﻫﺰאرن ﺟﻲ ﺗﻌﺪאد ۾ وאﻫﻴﺮو ﻛﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻫﻲَء‬
‫ڍﻧﮃ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻣﻲ آﺑﺎدي ﻻِء ﻣﮁﻲ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﺟﻲ ﭔﻲ ﻛﻴﺘﺮي ﭘﻴﺪאوאر ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮي ﺳﻨﺪس‬
‫ﭘﻴﭧ ﮔﺬر ﺟﻮ ذرﻳﻌﻮ ﺑﻪ ﺑﮣﺠﻲ ﭤﻲ‪.‬‬

‫‪ .2‬ﻛﻴﻨﺠﻬﺮ )‪ (Keenjhar‬ڍﻧﮃ‬
‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ ﺗﺎزي ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ﻫﻲَء وڏي ۾ وڏي ڍﻧﮃ‪ 13,468 ،‬ﻫﻴﻜﭩﺮن ۾ ﭘﮑﮍﻳﻞ آﻫﻲ‪ .‬ﺟﻴﻜﺎ‬
‫ﻧﻪ رﮘﻮ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻪ‪ ،‬رِאﻣﺴﺮ ﺳﺎﺋﻴﭧ ﺗﻪ ﭘﮑﻴﻦ ﺟﻲ وאﻫﻴﺮي ۽ ﺳﻴﺎري ﺟﻲ‬
‫ﻣﻨﺪ ۾ אﻳﻨﺪڙ آﺑﻲ ﭘﮑﻴﻦ ﻻِء ﺑﻴﻦ אﻻﻗﻮאﻣﻲ אﻫﻤﻴﺖ رﮐﻨﺪڙ ﻣﺎڳ ﺑﻪ آﻫﻲ‪ .‬ﻫﻲَء ڍﻧﮃ ‪ 140,000‬ﭘﮑﻴﻦ‬
‫ﮐﻲ ﺗﺎﺗﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺟﻨﻬﻦ ۾ آڙي )‪ ،(Black Coot‬ﭤﻮرאﻧﺪو )‪ (Common Pochard‬۽ ﭰﺮאﺋﻮ‬
‫)‪ (European Wigeon‬ﭘﮑﻲ ﺷﺎﻣﻞ آﻫﻦ‪ .‬ﻛﻴﻨﺠﻬﺮ‪ ،‬ﻛﺮאﭼﻲَء ﮐﻲ ﭘﻴﺌﮡ ﺟﻮ ﭘﺎﮢﻲ ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ ﺟﻮ‬
‫ﻣﮑﻴﻪ ذرﻳﻌﻮ آﻫﻲ ﺗﻪ ﻛﻴﺘﺮي ﻣﮁﻲ ﺑﻪ ﭘﻴﺪא ﻛﺮﻳﭥﻲ‪ .‬ﻫﺘﻲ وאﻫﻴﺮو ﻛﻨﺪڙ ﭘﮑﻴﻦ ۾ ﻛﻮﻛﮍאﭨﻦ‬
‫)‪ ،(Night heron‬ﻫﺮאڙא )‪ ،(Cotton teal‬ﭘﻴﻬﺎ )‪ ،(Pheasant tailed Jacana‬ﮐﻴﮣﺎﭠﻴﻦ )‪(Purple moorhen‬‬
‫ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﻛﻴﺘﺮن ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻮن ﺟﻬﺮﻛﻴﻮن )‪ (passerines‬ﺑﻪ ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن‪.‬‬

‫‪ .3‬ﻧﺮڙي ﻟﺌﮕﻮن‪/‬ﮐﺎري ڍﻧﮃ )‪(The Nariri Lagoon‬‬
‫ﻧﺮڙي ﻟﺌﮕﻮن ﺑﺪﻳﻦ ﺿﻠﻌﻲ ﺟﻲ ﮔﻮﻻڙﭼﻲ ﺳﺐ ڊوﻳﺰن ۾ ﻗﺪرﺗﻲ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﺟﻮ ﻫﻚ ﺳﭡﻮ ﻣﺜﺎل‬
‫آﻫﻲ ﺟﻮ אﻫﺎ ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻛﻨﺎري ﺟﻲ ﭔﺎڙي ۽ ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻛﻨﺎري ﮐﺎن دور زﻣﻴﻨﻲ ﻟﺌﮕﻮن ۽ ﻣﮉ‬
‫ً‬
‫אﻧﺪאزא ‪ 2,540‬ﻫﻴﻜﭩﺮن ﺗﻲ‬
‫ﻓﻠﺌﭧ )‪ (mudflats‬ﺟﻮ ﺳﻨﮕﻢ آﻫﻲ‪ .‬رאﻣﺴﺮ ﺳﺎﺋﻴﭧ ﻃﻮر ﻣﭹﻴﻞ ۽‬
‫ﭘﮑﮍﻳﻞ آﻫﻲ‪ .‬ﻧﺮڙي ﻟﺌﮕﻮن ﺟﺎ ﻛﺠﻬﻪ אﻫﻢ آﺑﻲ ﭘﮑﻲ آﻫﻦ‪ :‬ﭘﻴﺌﮡ )‪ ،(Pelicans‬ﻛﺎﺋﻨﺮא‬
‫)‪ ،(Cormorants‬ﻛﻨﮓ )‪ ،(Egrets‬ﺑﮕﺎ‪/‬ﭔﮕﻬﻪ )‪ ،(Herons‬ﻟﻘﻠﻖ )‪ ،(Storks‬ﻻﮐﻲ ﭴﺎﭸﻲ )‪،(Flamingos‬‬
‫ﻛﺎﺋﻨﺮא )‪ (Glossy Ibis‬۽ ڏوﺋﻞ )‪.(White Spoonbill‬‬

‫‪ُ .4‬ﺟﻬﭕﻮ ﻟﺌﮕﻮن )‪(Jubho Lagoon‬‬

‫ُﺟﻬﭕﻮ ﻟﺌﮕﻮن ﮐﺎري ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ﻫﻚ وڏي ﺗﺮאﮐﮍي ڍﻧﮃ‪ ،‬ﭠﭩﻲ ﺿﻠﻌﻲ ﺟﻲ ﺟﺎﺗﻲ ﺳﺐ ڊوﻳﺰن ۾‬
‫ً‬
‫אﻧﺪאزא ‪ 706‬ﻫﻴﻜﭩﺮن ۾ ﭘﮑﮍﻳﻞ آﻫﻲ‪ .‬ﻫﻦ ﻣﺎڳ ﺗﻲ ﺳﺮאﺳﺮي ﻃﻮر ﺗﻲ ‪60,000‬‬
‫رאﻣﺴﺮ ﻣﺎڳ ۽‬
‫ﮐﺎن ‪ 100,000‬ﻻڏאﺋﻮ آﺑﻲ ﭘﮑﻲ אﭼﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻫﻲ ﻣﺎڳ ﻧﻪ رﮘﻮ ﺳﻴﺎري ﮔﺬאرڻ ﻻِء אﻳﻨﺪڙ آﺑﻲ ﭘﮑﻴﻦ‬
‫ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﻻﮐﻲ ﭴﺎﭸﻴﻦ )‪ (Greater and Lasser Flamingos‬۽ ﭘﻴﺌﮡ ) ‪Dalmatian‬‬
‫‪ (Pelicans‬ﺗﻪ ﺗﺠﺎرﺗﻲ ﻣﮁﻴﻦ ﻻِء ﺑﻪ ﻫﻚ אﻫﻢ ﻣﺎڳ آﻫﻲ‪.‬‬

‫‪43‬‬

‫‪ .5‬ڊرﮔﻬﻪ ڍﻧﮃ )‪(Drigh Lake‬‬
‫ڊرﮔﻬﻪ ﻧﻨﮃي‪ ،‬ﻛﺠﻬﻪ ﭔﺎڙي‪ ،‬ﻧﻴﻢ ﻗﺪرﺗﻲ ﺗﻪ ﮔﻬﮣﻲ ﭘﻮﺳﻠﻲ ڍﻧﮃ آﻫﻲ‪ ،‬ﺟﻴﻜﺎ ﻛﻨﻬﻦ دور ۾ ﺳﻨﮅو‬
‫درﻳﺎَء ﺟﻮ ﻫﻚ ﺣﺼﻮ ﻫﺌﻲ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ ﻫﺎڻ‪ ،‬ﺳﻨﮅوَء ﮐﺎن ‪ 30‬ﻛﻠﻮﻣﻴﭩﺮن ﺟﻲ ﻓﺎﺻﻠﻲ ﺗﻲ آﻫﻲ‪ .‬ﻫﻲَء‬
‫ڍﻧﮃ ﻫﺮ ﺳﺎل ﺳﻴﺎري ﺟﻲ ﻣﻨﺪ ۾ ‪ 20,000‬ﮐﺎن ﻣﭥﻲ آﺑﻲ ﭘﮑﻲ ﺟﻲ ﻣﻬﻤﺎن ﻧﻮאزي ﻛﺮي ﭤﻲ‪ .‬آﺑﻲ‬
‫ﭘﮑﻴﻦ ﺟﻲ ﮔﻬﮣﻴﻦ ﺟﻨﺴﻦ ﺟﻲ وאﻫﻴﺮڻ ۽ ﺳﻴﺎري ﮔﺬאرڻ ﺟﻮ ﻣﺎڳ ﺗﻪ ﻛﻮﻛﮍאٽ )‪(Night Heron‬‬
‫ﭘﮑﻲ ﺟﻮ ﻫﻚ ﺗﻤﺎم אﻫﻢ وאﻫﻴﺮو ﺑﻪ آﻫﻲ‪.‬‬

‫‪ .6‬אﻧﮉس ڊאﻟﻔﻦ رزرو )‪(Indus Dolphin Reserve‬‬
‫ﺳﮑﺮ ﺑﺌﺮאج ﮐﺎن ﻣﭥﻲ ﮔﮉو ﺑﺌﺮאج ﺗﺎﺋﻴﻦ‪ ،‬ﺳﻨﮅو درﻳﺎَء ﺟﻲ ‪ 170‬ﻛﻠﻮﻣﻴﭩﺮ אوﭜﺎري وﻫﻜﺮي ﮐﻲ‬
‫אﻧﮅي ﭔﻠﻬﮡ )‪ (Platanista minor, Platanista indi‬ﻻِء ﻣﺤﻔﻮظ ﻛﻴﻮ وﻳﻮ آﻫﻲ‪ .‬درﻳﺎَء ﺟﻲ אﻫﺎ ﻣﺨﺼﻮص‬
‫ﭘﭩﻲ ﺑﺎﻗﻲ ﺑﭽﻴﻞ ‪ 500‬ﭔﻠﻬﮣﻴﻦ ﺟﻲ ﺟﻴﺎﭘﻲ ﻻِء ﺗﻤﺎم ﮔﻬﮣﻲ אﻫﻤﻴﺖ وאري آﻫﻲ‪ .‬ﭔﻠﻬﮡ ﺟﻲ ﻫﻲَء‬
‫אﻧﻮﮐﻲ ﺟﻨﺲ رﮘﻮ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ ﭤﺌﻲ ﭤﻲ ۽ אن ﺟﻮ ‪ CITES‬ﺟﻲ ﺿﻤﻴﻤﻲ ‪ 1‬۽ آِء ﻳﻮ ﺳﻲ אﻳﻦ ﺟﻲ‬
‫رﻳﮉ ﻟﺴﭧ‪ 2000 ،‬۾ ﺷﻤﺎر ﻛﻴﻞ آﻫﻲ‪ .‬آﺳﭙﺎس ﺟﻲ درﻳﺎﺋﻲ ﭔﻴﻠﻦ ۾ ﭔﭕﺮ )‪ (Acacia nilotica‬۽‬
‫ﻛﻨﮉيَء )‪ (Prosopis cineraria‬ﺟﺎ وڻ ﺟﺎم ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪ .7‬ﺣﺐ ڊﺋﻢ )‪(Hub Dam‬‬
‫ﺣﺐ ڊﺋﻢ ﻛﺮאﭼﻲ ۽ ﻟﺴﭕﻴﻠﻲ ﺿﻠﻌﻦ ﻳﻌﻨﻲ ﺳﻨﮅ ۽ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ۾ آﻫﻲ‪ .‬אﻫﻮ ﭘﺎﮢﻲ ﮔﮇ ﻛﺮڻ ﺟﻮ‬
‫ﻫﻚ وڏو رزروאﺋﺮ‪/‬ﺗﻼُء آﻫﻲ ﺟﻴﻜﻮ ‪ 1981‬۾ ﺣﺐ ﻧﺪيَء ﺗﻲ ﭠﺎﻫﻴﻮ وﻳﻮ ﻫﻮ‪ .‬ﻫﻲ ﻣﺎڳ ﻛﻴﺘﺮن‬
‫ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﭘﮑﻴﻦ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﭨﻮאﻳﻦ )‪ ،(Grebes‬ﭘﻴﺌﮣﻦ )‪ ،(Pelicans‬ﺑﺪﻛﻦ )‪ (Ducks‬ﻛﻮﻧﺠﻦ‬
‫)‪ (Cranes‬۽ آڙﻳﻦ )‪ (Coots‬ﺟﻲ وאﻫﻴﺮڻ ۽ ﺳﻴﺎري ﮔﺬאرڻ ﺟﻮ ﻫﻚ ﺗﻤﺎم אﻫﻢ ﻣﺎڳ آﻫﻲ ﺟﺘﻲ‬
‫‪ 45,000‬ﮐﺎن ﺑﻪ ﻣﭥﻲ آﺑﻲ ﭘﮑﻴﻦ ﺟﻲ ﭘﺮورش ﭤﻴﻨﺪي رﻫﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻫﻲ رزروאﺋﺮ ﻣﮁﻲَء ﺟﻲ آﻧﻦ ﻻﻫﮡ‬
‫۽ ﻣﮁﻲ ﻻِء ﮐﺎڌي ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮڻ ﺟﻮ אﻫﻢ ﻣﺎڳ آﻫﻲ‪.‬‬

‫‪ .8‬אﻧﮉس ڊﻳﻠﭩﺎ )‪(Indus Delta‬‬
‫אﻧﮉس ڊﻳﻠﭩﺎ‪ ،‬ﭠﭩﻲ ﺿﻠﻌﻲ אﻧﺘﻈﺎﻣﻴﺎ ﺟﻲ ﺣﺪن ۾ آﻫﻲ‪ .‬وﭸﮣﻲَء )‪ (Fan‬ﺟﻲ ﺷﻜﻞ ﺟﻬﮍو ﻫﻲ ڊﻳﻠﭩﺎ‬
‫‪ 600,000‬ﻫﻴﻜﭩﺮن ۾ אوﻟﻬﻪ ۾ ﭘﭩﻴﺎﮢﻲ ﻛﺮﻳﻚ ‪ /‬ﮀﺎڙهَ ﮐﺎن אوﭜﺮ ۾ ﺳﺮ ﻛﺮﻳﻚ ‪ /‬ﮀﺎڙهَ ﺗﺎﺋﻴﻦ‬
‫َ‬
‫ﮀﺎڙﻫﻦ ﺗﻲ ﻣﺸﺘﻤﻞ آﻫﻲ‪ .‬אﻧﮉس ڊﻳﻠﭩﺎ‪ ،‬دﻧﻴﺎ ﺟﻮ ﭘﻨﺠﻮن ﻧﻤﺒﺮ وڏو ڊﻳﻠﭩﺎ ۽‬
‫ﭘﮑﮍﻳﻞ ﺳﺘﺮﻫﻦ وڏﻳﻦ‬
‫אن ﺳﺒﺐ אﻧﻮﮐﻮ ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ ﺟﻮ دﻧﻴﺎ ﺟﻲ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ درﻳﺎَء ﺟﻲ ﭜﻴﭧ ۾ ﻫﻦ ڊﻳﭩﺎ ﺟﻮن‬
‫ﮀﻮﻟﻴﻮن ﻣﭥﺎﻧﻬﻲَء ﻧﻬﺮي ﺗﻮאﻧﺎﺋﻲَء وאرﻳﻮن ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬אﻧﮉس ڊﻳﻠﭩﺎ‪ ،‬ﺗﻤﺮ ﺟﻲ ﺳﺎوכ ﺳﺎن ﺳﭥﻴﻞ‬
‫رﻫﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﻫﻦ ڊﻳﻠﭩﺎ ﺟﻲ ﻣﮑﻴﻪ ﺟﻴﻮت ۾ ﻣﺎﻧﮕﺮ ﻣﭿ )‪ ،(Humpback whale‬ﺑﻮﺗﻞ ﻣﻨﻬﻴﻦ ﭔﻠﻬﮡ‬
‫)‪ُ ِ ،(Bottlenose Dolphin‬‬
‫ﭔﺮون )‪ ،(Finless porpoise‬ﺳﺒﺰ ﻛﻤﻲ )‪ ،(Green Turtle‬زﻳﺘﻮﻧﻲ ﻛﻤﻲ‬
‫)‪ ،(Olive ridley turtle‬אرڙ )‪ ،(Indian python‬ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻧﺎﻧﮓ )‪ (Sea snakes‬۽‬
‫ﮐﭙﺮ )‪ (Saw-scaled viper‬ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﻛﻴﺘﺮن ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ ﻋﺎم ۽ آﺑﻲ ﭘﮑﻲ ﺑﻪ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻫﻲَء ڊﻳﻠﭩﺎ‬
‫ﻣﮁﻲَء ۽ ﮔﻬﺎﻧﮕﻬﭩﻦ ﺟﻲ ﺟﻨﺴﻦ ﺳﺎن ﺑﻪ ﻣﺎﻻﻣﺎل ﻫﺠﮡ ﺳﺒﺐ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻣﻬﺎﮢﻦ ﺟﻲ ﮔﺬر ﺳﻔﺮ ﺟﻮ‬
‫ذرﻳﻌﻮ آﻫﻲ‪.‬‬

‫‪44‬‬

‫‪ .9‬ﻛﭿ ﺟﻮ رڻ )‪(Rann of Kutchh‬‬
‫ﻛﭿ ﺟﻮ رڻ ۽ אن ﺳﺎن ﻣﻠﻨﺪڙ ﻣﮉ ﻓﻠﺌﭧ )‪ ،(Mud Flats‬رڻ ﻛﭿ ۽ אن ﺳﺎن ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ وﻳﺮي )‪(Tidal‬‬
‫ﻣﮉ ﻓﻠﺌﭧ وאرو ﻣﻬﺎ رڻ ﻛﭿ ﺟﻮ ﻋﻼﺋﻘﻮ‪ 566,375‬ﻫﻴﻜﭩﺮن ﺗﻲ ﭘﮑﮍﻳﻞ آﻫﻲ‪ .‬ﻛﭿ ﺟﻲ رڻ ﮐﻲ‬
‫‪ 1980‬۾ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻪ ﻗﺮאر ڏﻧﻮ وﻳﻮ ﻫﻮ‪ .‬ﻫﻲ ﻋﻼﺋﻘﻮ ﻛﻴﺘﺮن ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ‬
‫ﻋﺎﻟﻤﻲ אﻫﻤﻴﺖ رﮐﻨﺪڙ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ۽ ﭘﮑﻴﻦ ﻻِء آدرﺷﻲ ﻣﺎڳ آﻫﻲ‪ .‬ﻫﻦ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ אﻫﻢ‬
‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت آﻫﻲ‪ :‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﮔﮇﻫﻪ )‪ ،(Indian Wild Ass‬ﺑﮕﻬﮍ )‪ ،(Wolf‬ﻛﻮﻧﺞ )‪ ،(Cranes‬ﺗﻠﻮر‬
‫)‪ ،(Great Indian Bustard‬ﭼﺮאخ )‪ ،(Hyeana‬رﻳﮕﺴﺘﺎﻧﻲ ﭔﻠﻮ )‪ ،(Desert Cat‬ﭰﻴﻜﺎري‪ /‬ﺳﻴﺎﻫﻪ ﮔﻮش‬
‫ﭔﻠﻮ )‪ ،(Caracal Cat‬ﮐﭥﻮري ﭔﻠﻮ )‪ ،(Small Indian Civet‬ﮔﻮرﻧﺎر )‪ ،(Honey Badger‬ﻧﻴﻞ ﮔﺎِء ) ‪Blue‬‬
‫‪ ،(Bull‬ﻣﻮر )‪ ،(Houbara Common peafowl/ Peacock‬ﻫﺮڻ )‪ ،(Chinkara Gazelle‬ﮔﺪڙ )‪،(Foxes‬‬
‫ﻛﺎرﻳﻬﺮ )‪ ،(Indian Cobra‬ﮐﭙﺮ )‪ ،(Saw scaled Viper‬ﭘﻴﺌﮡ ﺑﻼ )‪ ،(Indian Krait‬ﺳﺎﻧﮉو )‪Indian‬‬
‫‪ ،(Fringe-toed sand lizard‬ﺗﺘﺮ )‪ ،(Partridges‬ﭘﭧ ﺗﺘﺮ )‪ ،(Sandgrouse‬ﭔﺮﻣﺎر )‪ (Tawny Eagle‬۽ ﺳﻜﺮ‬
‫ﺑﺎز )‪.(Sakar Falcon‬‬

‫‪ .10‬دﻳﻬﻪ آﻛﺮو )‪(Deh Akro II‬‬
‫دﻳﻬﻪ آﻛﺮو‪ II -‬ﻫﻚ ﻣﺜﺎﻟﻲ ۽ ﭘﺎﺋﺪאر وאرﻳﺎﺳﻮ رڻ ﭘﭧ آﻫﻲ‪ ،‬ﺟﻴﻜﻮ وאرﻳﺎﺳﻴﻦ ﭜﭩﻦ ۽ ﭘﭩﻦ ﺟﻲ‬
‫وﭼـ۾ ﺗﺮאﮐﮍﻳﻦ ﻟﻬﻮאرﻳﻦ ﺗﺮאﻳﻦ )‪ (Valleys‬ﺳﺎن آﻫﻲ‪ ،‬ﺟﺘﻲ دאﺋﻤﻲ ڍﻧﮃون ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن ۽ אﻫﻲ‬
‫ﺳﺪאﺋﻴﻦ ﻳﺎ ﺗﻪ ﻧﺎرא ۽ ﺟﻤﮍאﺋﻮ ﻛﺌﻨﺎل ﺟﻲ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ﺳﻴﻤﻲ ﻳﺎ ﻣﻴﻨﻬﻦ ﺟﻲ ﭘﺎﮢﻲَء رﺳﺘﻲ ﭜﺮﺑﻴﻮن‬
‫رﻫﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﻫﻦ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ ﻣﮑﻴﻪ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ۾ رﻳﮕﺴﺘﺎﻧﻲ ﭔﻠﻮ )‪،(Desert cat‬‬
‫)‪ِ ،(Fishing cat‬ﺳﻠﻲ )‪َ ،(Darter or Snake bird‬‬
‫ﻛﺮڙو )‪ ،(Garganey‬ﻛﺎﺋﻨﺮو )‪ ،(Glossy Ibis‬ڏوﺋﻞ‬
‫)‪ ،(Spoon Bill‬ڊوڊﻳﻬﺮ )‪ ،(Black Ibis‬ﭰﺎڙﻫﻮ )‪ ،(Hog deer‬وאﮘﻮن )‪ ،(Marsh Crocodile‬ﺗﻠﻮر ) ‪Houbara‬‬
‫‪ ،(Bustard‬ڊﮔﻮش )‪ (Marbled teal‬۽ ﭤﺮﻫﺎﻧﮉو )‪ (White-Eyed Pochard‬ﭤﺌﻲ ﭤﻮ‪.‬‬

‫‪ .11‬ﻫﮇﻳﺮو ڍﻧﮃ )‪(Hadero Lake‬‬
‫ﻫﻲَء ﻗﺪرﺗﻲ ﭔﺎڙي ‪ -‬ﺗﺮאﮐﮍي ڍﻧﮃ‪ ،‬ﭘﭥﺮﻳﻠﻲ ﺑﻴﺎﺑﺎن ﺟﻲ ﻛﻨﺎري ﺳﺎن ﻛﻴﻨﺠﻬﺮ ۽ ﻫﺎﻟﻴﺠﻲ ڍﻧﮃ‬
‫وﭼـ۾ آﻫﻲ‪ .‬ﻫﻦ ڍﻧﮃ ﻣﺎن وﮢﺞ وאﭘﺎر ﻻِء ﻣﮁﻲَء ﺟﻲ ﭘﻴﺪאوאر ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻫﮇﻳﺮو ڍﻧﮃ ﺟﺎ ﻛﺠﻬﻪ אﻫﻢ‬
‫آﺑﻲ ﭘﮑﻲ آﻫﻦ‪ :‬ﭨﺌﻜﻴﺒﺌﭙﭩﺲ رﻳﻮﻓﻴﻜﻮﻟﺲ )‪ ،(Tachybaptus ruficollis‬ﭘﻴﺌﮡ ) ‪Pelecanus‬‬
‫‪ ،(onocrotalus‬ﭘﻴﻠﻴﻜﻴﻨﺲ ﻛﺮﺳﭙﺲ )‪ ،(Pelecanus crispus‬ﻛﺎﻧﺌﺮو )‪ ،(Phalacrocorax carbo‬ﭔﺎرאڙو‬
‫ُ‬
‫ﭔﻮﺋﺮ )‪ ،(Anas strepera‬ﮘﻬﮣﻮ‬
‫)‪ ،(Egretta garzetta‬ﻫﺮאڙو )‪ ،(Anas crecca‬ڊﮔﻮش )‪،(Anas acuta‬‬
‫ﻟﻨﮕﻬﻮ )‪ ،(Anas clypeata‬אﺋﻨﺎس ﻓﻴﻮﻟﻴﮕﻴﻮﻻ )‪ (Anas fuligula‬۽ ﭨﺮﻧﮕﺎ אرﭤﺮوﭘﺲ ) ‪Tringa‬‬
‫‪.(erythropus‬‬

‫‪ .12‬ﺣﻤﻞ ڍﻧﮃ )‪(Hamal Lake‬‬
‫ﺣﻤﻞ ڍﻧﮃ אﺻﻞ ۾ ﻫﻚ ﻗﺪرﺗﻲ ڍورو آﻫﻲ ﺟﻴﻜﻮ ‪ 1930‬ﺟﻲ ڏﻫﺎﻛﻲ ۾ ﭔﻮڏ ﺟﻲ ﺑﭽﺎَء ﻻِء‬
‫אڏﺟﻨﺪڙ ﺑﻨﺪ دورאن وﺟﻮد ۾ آﻳﻮ‪ .‬ﻫﻦ ڍﻧﮃ ﮐﻲ ﭘﺎﮢﻲ ﻣﻠﮡ ﺟﻮ ذرﻳﻌﻮ ﻧﺌﻴﻮن ۽ زﻣﻴﻦ ﺟﻮ وﻫﻲ‬
‫ً‬
‫אﻧﺪאزא ‪ 26,000‬אﻳﻜﮍن ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭘﮑﮍﺟﻲ ۽ ﺧﺸﻚ ﺳﺎﻟﻦ‬
‫אﻳﻨﺪڙ ﭘﺎﮢﻲ آﻫﻲ‪ .‬ﭔﻮڏ ﺟﻲ ﻣﻨﺪ ۾ ﺣﻤﻞ ڍﻧﮃ‬
‫۾ ﺑﻠﻜﻞ ﺳﻜﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻫﻦ ڍﻧﮃ ﺗﻲ آﺑﻲ ﭘﮑﻴﻦ ﺟﻮن ﻛﻴﺘﺮﻳﻮن ﺟﻨﺴﻮن ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ڊﮔﻮش‬
‫)‪ ،(Marbled teal‬رﻳﮉ ﻛﺮﻳﺴﭩﻴﮉ ﭘﻮﭼﺎرڊ )‪ ،(Red crested pochard‬ﭨﻮאﻳﻮ )‪ ،(Little grebe‬ﻫﻨﺞ ‪(Grey‬‬

‫‪45‬‬

‫)‪ ،Leg goose‬ﭰﺮאﺋﻮ )‪ ،(Wigeon‬ﭼﻴﻜﻠﻮ‪/‬ﻫﺮאڙو )‪ ،(Common Teal‬ڊﮔﻮش ڌوﻧﺮي )‪ ،(Pintail‬ﭤﻮرאﻧﺪو‬
‫)‪ ،(Common pochard‬آڙي )‪ ،(Black Coot‬ﭔﻬﺎڙ‪/‬ﭔﻮﺋﺮ )‪ ،(Gad Wall‬ﻧﻴﺮﮘﻲ )‪ ،(Mallard‬ﮘﻬﮣﻮ ﻟﻨﮕﻬﻮ‬
‫)‪ ،(Shoveler‬אﺋﻨﺎس ﻓﻴﻮﻟﻴﮕﻴﻮﻻ )‪ (Anas fuligula‬אﭼﻦ ﭤﻴﻮن‪.‬‬

‫‪ .13‬ﻣﻨﮁﺮ ڍﻧﮃ )‪(Manchar Lake‬‬
‫ﻣﻨﮁﺮ‪ ،‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺟﻲ وڏي ۾ وڏي ﺗﺮאﮐﮍي ﻗﺪرﺗﻲ ڍﻧﮃ‪ ،‬ﺿﻠﻌﻲ دאدوَء ۾ آﻫﻲ‪ .‬אﻫﺎ ﻫﻚ ﺗﻤﺎم‬
‫ﻛﺸﺎدي ڍوري ﺟﻴﺎن אوﻟﻬﻪ ۾ ﮐﻴﺮﭤﺮ ﺟﻲ ﭨﻜﺮﻳﻦ‪ ،‬ڏﮐﮡ ۾ ﻟﻜﻲَء ﺟﻲ ﺟﺒﻠﻦ ۽ אوﭜﺮ ۾ ﺳﻨﮅو‬
‫درﻳﺎِء ﺟﻲ ﮔﻬﻴﺮي ۾ آﻫﻲ‪ .‬ﻣﻨﮁﺮ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻣﻲ آﺑﺎديَء ﮐﻲ ﻣﻌﺎﺷﻲ ﻟﺤﺎظ ﮐﺎن ﺟﻬﺠﻬﻲ ۽ ﻛﻴﺘﺮن‬
‫ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﺳﻬﺎﺋﺘﺎ ﻛﻨﺪي رﻫﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻛﻴﺘﺮن ﻣﻬﺎﮢﻦ ﮐﻲ ﭘﻴﭧ ﮔﺬر‪ ،‬ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﻓﺼﻠﻦ‬
‫۽ آﺑﻲ ﭔﻮﭨﻦ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﭘﭕﮡ ﺟﻲ ﭘﻴﺪאوאر ﻻِء ﭘﺎﮢﻲ ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮﻳﭥﻲ‪ .‬ﻣﻨﮁﺮ ﺗﻲ ﻛﻴﺘﺮن ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ‬
‫آﺑﻲ ﭘﮑﻲ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﭨﻮאﻳﺎ )‪ ،(Little grebe‬ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ ﻛﻨﮓ ﺟﻬﮍوכ‪White egret) :‬‬
‫‪ ،(Intermediate Egret, Large egret,‬ﮐﻴﮣﺎﭠﻴﻮن )‪ Moorhen‬۽ ‪ ،(Purple Moorhen‬ﺑﮕﺎ‪/‬ﭔﮕﻬﻪ ‪(Purple‬‬
‫)‪ ،Heron, Grey Heron, Goliath heron‬ﭼﻴﻜﻠﻮ‪/‬ﻫﺮאڙو )‪ ،(Common Teal‬ڊﮔﻮش )‪،(Marbled Teal‬‬
‫ﻟﻘﻠﻖ )‪ِ ،(White Stork‬ﺳﻠﻲ )‪ ،(Darter‬ﭘﻴﻬﺎ )‪ ،(Pheasant Tailed Jacana‬ﻛﺎﻣﻦ رﻳﻞ )‪،(Common Rail‬‬
‫ﮔﺴﻠﻨﮓ )‪ ،(Common stilts‬ﭨﻴﭩﻴﻬﺮ )‪ (Lapwing‬۽ ﻛﺎﺋﻨﺮא )‪ (Large cormorant‬ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪ .14‬ﻛﻴﭩﻲ ﺑﻨﺪر )‪(Keti Bunder‬‬
‫ﻛﻴﭩﻲ ﺑﻨﺪر‪ ،‬ﭠﭩﻲ ﺿﻠﻌﻲ ۾ ﻛﺮאﭼﻲَء ﮐﺎن ڏﮐﮡ אوﭜﺮ ۾ ‪ 200‬ﻛﻠﻮﻣﻴﭩﺮن ﺟﻲ ﭘﻨﮅ ﺗﻲ ﺗﻤﺮ ﺳﺎن‬
‫ﮀﺎﻧﻴﻞ‪ 40,874 ،‬ﻫﻴﻜﭩﺮن ۾ ﭘﮑﮍﻳﻞ آﻫﻲ‪ .‬ﻫﻦ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﺗﻤﺮ ﺟﻮن אٺ ﺟﻨﺴﻮن ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن‪.‬‬
‫ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ‪ ،‬אﻧﮉس ڊﻳﻠﭩﺎ ﺳﻤﻴﺖ ﻛﻴﭩﻲ ﺑﻨﺪر ﻣﺎن ﮔﺬرﻳﻞ ‪ 70‬ﺳﺎﻟﻦ دورאن ﺗﻤﺮ ﺟﻮن ﭼﺎر ﺟﻨﺴﻮن‬
‫ﻧﺎﭘﻴﺪ ﭤﻲ وﻳﻮن آﻫﻦ‪ .‬ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻣﺎﮢﻬﻮ ﺗﻤﺮ ﺟﺎ وڻ‪ ،‬ﭼﺎري ۽ ﭔﺎرڻ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء אﭠﻦ ﮐﻲ ﭼﺎرڻ ۽‬
‫ﺟﻬﻮﭘﮍﻳﻮن ﭠﺎﻫﮡ ﻻِء אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺗﻤﺮ‪ ،‬ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﻣﮁﻲَء‪ ،‬ﺟﻬﻴﻨﮕﻦ‪ ،‬ﮐﻴﮑﮍن ۽ ﺑﻨﺎ‬
‫ﻛﺮﻧﮕﻬﻲ ﺟﻴﻮت )‪ (Invertebrates‬ﺟﻲ ﭘﻴﺪאﺋﺶ ﻻِء ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻣﺎﺣﻮل ﭘﻴﺪא ﻛﻦ ﭤﺎ‪ .‬אن ﮐﺎﻧﺴﻮאِء‪،‬‬
‫ﻣﮁﻲَء ﮐﻲ ﻏﺬאﺋﻴﺖ ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ ﻻِء ﺑﻪ אﻧﺘﻬﺎﺋﻲ אﻫﻢ آﻫﻦ‪ .‬אﺗﺮ ۽ ڏﮐﮡ ﻛﻴﭩﻲ ﺑﻨﺪر ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ‬
‫ً‬
‫אﻧﺪאزא ‪ 50,000‬ﭘﺮدﻳﺴﻲ ﭘﮑﻲ‬
‫ﺟﻴﻮت ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ آﺑﻲ ﭘﮑﻴﻦ ﺟﻲ ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻪ آﻫﻲ‪ .‬ﻣﺎﺿﻲَء ۾‬
‫ﻟﮇﭘﻼڻ ﺟﻲ ﻣﻨﺪ ۾ ﻫﺘﻲ אﻳﻨﺪي ڏﭠﺎ وﻳﺎ آﻫﻦ ﺟﻦ ۾ ﭘﻴﺌﮡ )‪ ،(Pelicans‬ﻛﻨﮓ )‪ ،(Egrets‬ﺑﮕﺎ‪/‬ﭔﮕﻬﻪ‬
‫)‪ ،(Herons‬ﺑﮕﻼ )‪ (Waders‬۽ ﭼﭕﺮא ۽ ﺑﺎز )‪ (Raptors‬وﻏﻴﺮه ﺷﺎﻣﻞ آﻫﻦ‪ .‬ﻫﺘﺎن ﺟﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻣﺎﮢﻬﻦ‬
‫ﺟﻲ ﭘﻴﭧ ﮔﺬر ﺟﻮ ﻣﮑﻴﻪ ذرﻳﻌﻮ ﻣﮁﻲ ﻣﺎرڻ آﻫﻲ‪ .‬ﻫﺘﻲ ﻣﮁﻲَء‪ ،‬ﺟﻬﻴﻨﮕﻦ ۽ ﮐﻴﮑﮍن ﺟﻲ ﭘﻴﺪאﺋﺶ‬
‫ﭤﻴﻨﺪي رﻫﻲ ﭤﻲ‪ .‬אﻧﮑﺎﻧﺴﻮאِء ﻛﻴﭩﻲ ﺑﻨﺪر ﭘﺮڏﻳﻬﻲ وאﭘﺎر رﺳﺘﻲ ﻧﺎﮢﻲ ﻛﻤﺎﺋﮡ ﺟﻮ ﻫﻚ אﻫﻢ‬
‫ذرﻳﻌﻮ ﺗﻪ ﻣﻘﺎﻣﻲ آﺑﺎدي ﺟﻲ روزﮔﺎر ﺟﻮ ﻣﮑﻴﻪ وﺳﻴﻠﻮ ﭘﮡ آﻫﻲ‪.‬‬

‫‪ .15‬ﭼﻮﭨﻴﺎرﻳﻮن وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﻛﺎﻣﭙﻠﺲ )‪(Chotiari Wetlands Complex‬‬

‫ﭼﻮﭨﻴﺎرﻳﻮن رزروאﺋﺮ‪ ،‬אﮀﮍي ﭤﺮ رﻳﮕﺴﺘﺎن ﺟﻲ אﻟﻬﻨﺪي ُ‬
‫ﻛﮏ ﺳﺎﻧﮕﻬﮍ ﺿﻠﻌﻲ ۾ آﻫﻲ‪ .‬ﻫﻦ‬
‫ً‬
‫אﻧﺪאزא ‪ 18,000‬ﻫﻴﻜﭩﺮ ﺗﻪ ﻣﻨﺠﻬﺲ ﭘﺎﮢﻲ ﺳﺎﻧﮃڻ ﺟﻲ ‪ 0.75‬אﻳﻢ אي‬
‫رزروאﺋﺮ ﺟﻲ ﺟﻤﻠﻲ אﻳﺮאﺿﻲ‬
‫ً ‪2‬‬
‫אﻳﻒ )ﻣﻠﻴﻦ אﻳﻜﮍ ﻓﻮٽ( ﮔﻨﺠﺎﺋﺶ آﻫﻲ‪ ،‬ﺟﻴﻜﺎ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ‪ 160 KM‬אﻳﺮאﺿﻲَء ﮐﻲ ﺗﺮ ﻛﺮي ‪ /‬ﭔﻮڙي‬
‫ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﭼﻮﭨﻴﺎرﻳﻮن رزروאﺋﺮ ﻫﻚ ﻗﺪرﺗﻲ ڍوري ۾ وﺟﻮد ۾ آﻳﻮ آﻫﻲ ﺟﻴﻜﻮ ﻧﺎرא ﻛﺌﻨﺎل‬
‫ﺟﻲ ﮐﺎﭔﻲ ﻛﻨﮅيَء ﺳﺎن آﻫﻲ‪.‬‬

‫‪46‬‬

‫رزروאﺋﺮ وאري ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ آﺑﻲ ﺧﺎﺻﻴﺘﻦ ۾ ﻛﻴﺘﺮﻳﻮن ﻧﻨﮃﻳﻮن وڏﻳﻮن‪ ،‬ﻣﭡﻴﻮن ۽ ﮐﺎرﻳﻮن‬
‫ً‬
‫אﻧﺪאزא ‪ 30‬ﺳﻴﻜﮍو وאﻻرﻳﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬אﻫﻲ ڍﻧﮃون ﻣﻘﺎﻣﻲ‬
‫ڍﻧﮃون آﻫﻦ ﺟﻴﻜﻲ ﺟﻤﻠﻲ رزروאﺋﺮ ﺟﻮ‬
‫ﻣﺎﮢﻬﻦ ﮐﻲ روزﮔﺎر ۽ ﺗﺠﺎرﺗﻲ ﻣﮁﻴﻮن ﻣﻬﻴﺎ ﻛﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ۽ زﻣﻴﻨﻲ ﻋﻼﺋﻘﺎ ﻛﻴﺘﺮﻳﻦ‬
‫ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﻣﮁﻴﻦ‪ ،‬ﭤﮣﺎﺋﺘﻦ‪ ،‬ﭘﮑﻴﻦ ۽ رڙﻫﻨﺪڙ ﺟﺎﻧﻮرن ﺟﺎ ﻣﺎڳ آﻫﻦ‪ .‬ﻫﻦ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ ﺧﺎص‬
‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ۾ אزدﻫﺎ )‪ (Python‬۽ ﻛﻴﺘﺮن ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ ﭘﮑﻲ ﺟﻦ ۾ ﻋﺎﻟﻤﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ ﺧﻄﺮي‬
‫۾ رﻫﻨﺪڙ ﭰﺎڙﻫﻮ )‪ ،(Hog deer‬ﻫﺮڻ )‪ ،(Chinkara‬ﺟﻬﻨﮓ ﭔﻠﻮ )‪ ،(Jungle cat‬ﻣﮁﻲ ﺧﻮر ﭔﻠﻮ ) ‪Fishing,‬‬
‫‪ ،(Cat‬ﭰﻴﻜﺎري‪ /‬ﺳﻴﺎﻫﻪ ﮔﻮش ﭔﻠﻮ )‪ ،(Caracal‬ﻟﮅڙو )‪ ،(Smooth coated otter‬وאﮘﻮن ) ‪Marsh‬‬
‫‪ ،(crocodiles‬אرڙ )‪ (Python‬۽ ﻛﻴﺘﺮن ﺋﻲ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ ﭔﻴﺎ ﭘﮑﻲ ﺟﻦ ۾ ڊﮔﻮش )‪ (Marbled Teal‬۽‬
‫ﺳﻨﮅ ﺟﻲ ﻫﻚ ﻧﺎﻳﺎب ﺟﻨﺲ‪ ،‬ﭼﻜﭽﻜﻮ )‪ (Sindh Warbler‬ﻫﺘﻲ وאﻫﻴﺮو ﻛﻦ ﭤﺎ‪ 1993 .‬۾ ﻛﻴﻞ‬
‫ﻫﻚ ﺳﺮوي ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻫﻦ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ‪ 40,000‬ﭘﮑﻲ ڏﭠﺎ وﻳﺎ ﻫﻴﺎ‪.‬‬

‫ﺳﻨﮅ ﺟﻲ אﻫﻢ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉن ﺟﻮ ﻧﻘﺸﻮ‬

‫‪47‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪1‬‬

‫رﻳﻔﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ ‪8‬‬

‫ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ﺟﻲ رﭤﺎ ‪-‬‬

‫‪Sustainable development‬‬

‫ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ﺟﻲ ﻫﻴﺌﻴﻦ وﺿﺎﺣﺖ ﻛﺌﻲ وﻳﺌﻲ آﻫﻲ‪” :‬אﻧﺴﺎﻧﻲ ﺿﺮورﺗﻦ ﺟﻮ אﻫﮍي ﻣﺘﻮאزن‬
‫ﻃﺮﻳﻘﻲ ﺳﺎن ﭘﻮرאﺋﻮ ﻛﻨﺪو رﻫﮡ آﻫﻲ‪ ،‬ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺎن ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮل ﮐﻲ ﮀﻴﻬﻮ ﻧﻪ رﺳﻲ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ‬
‫אﻫﮍﻳﻮن ﺿﺮورﺗﻮن ﻧﻪ رﮘﻮ ﺣﺎل ۾ ﭘﺮ ﻣﺴﺘﻘﺒﻞ ۾ ﺑﻪ ﭘﻮرﻳﻮن ﭤﻴﻨﺪﻳﻮن رﻫﻦ“‪ .‬ﻣﺎﺣﻮل ۽ ﺗﺮﻗﻲ‬
‫ﺟﻲ אڻ ﭨﭧ ﻻﮘﺎﭘﻲ ﮐﻲ ﭘﻬﺮﻳﻮن ﭜﻴﺮو ﺗﮇﻫﻦ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻛﻴﻮ وﻳﻮ ﺟﮇﻫﻦ ‪ 1980‬۾ آِء ﻳﻮ ﺳﻲ‬
‫אﻳﻦ‪’،‬ورﻟﮉ ﻛﻨﺰروﻳﺸﻦ אﺳﭩﺮﺋﭩﺠﻲ‘ )‪ (World Conservation Strategy‬ﺷﺎﻳﻊ ﻛﺌﻲ‪ .‬ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ‬
‫ﭨﻦ ﭘﻬﻠﻮﺋﻦ ﺗﻲ ﻣﺪאر رﮐﻲ ﭤﻲ ﺟﻴﻜﻲ آﻫﻦ‪ :‬ﻣﻌﺎﺷﻲ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ۽ ﺳﻤﺎﺟﻲ‪ .‬אﻫﻲ ﭨﺌﻲ ﻧﻪ رﮘﻮ‬
‫ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﺗﻲ ﻣﺪאر رﮐﻨﺪڙ ﺗﻪ ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ﺟﻲ ﺑﻨﻴﺎدن ﮐﻲ ﺳﮕﻬﺎرو ﻛﻨﺪڙ ﺑﻪ آﻫﻦ‪.‬‬
‫ﺛﻘﺎﻓﺘﻲ אﻧﻴﻜﺘﺎ )‪ (Cultural Diversity‬ﺟﻮ ﻋﺎﻟﻤﻲ ﭘﮅرﻧﺎﻣﻮ )ﻳﻮﻧﻴﺴﻜﻮ‪ ،(2001 ،‬אن ﺗﺼﻮر ﮐﻲ‬
‫وڌﻳﻚ وאﺿﺢ ﻛﻨﺪي ﭔﮅאﺋﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ‪” :‬אﻧﺴﺎﻧﺬאت ﻻِء ﺛﻘﺎﻓﺘﻲ אﻧﻴﻜﺘﺎ אﻳﺘﺮي ﺋﻲ אﻫﻢ آﻫﻲ ﺟﻴﺘﺮي‬
‫ﻗﺪرت ﻻِء ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت“‪ .‬אﺋﻴﻦ אﻫﺎ ”ﺗﺮﻗﻲَء ﺟﻮ ﻫﻚ אﻫﮍو ﺑﻨﻴﺎد ﭤﻲ ﭘﻮي ﭤﻲ ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺎن ﻧﻪ رﮘﻮ‬
‫ﻣﻌﺎﺷﻲ ﺗﺮﻗﻲ ﭘﺮ وڌﻳﻚ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﻮאﻫﻪ ذﻫﻨﻲ‪ ،‬ﺟﺬﺑﺎﺗﻲ‪ ،‬אﺧﻼﻗﻲ ۽ روﺣﺎﻧﻲ وﺟﻮد ﻣﺎﮢﺠﻲ ﭤﻮ‪ “.‬אن‬
‫ﻟﺤﺎظ ﮐﺎن ﺛﻘﺎﻓﺘﻲ אﻧﻴﻜﺘﺎ ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲَء ﺟﻲ ﭼﻮﭤﻴﻦ ﺣﻜﻤﺖ ﻋﻤﻠﻲ آﻫﻲ‪.‬‬

‫ﺳﻤﺎﺟﻲ‬

‫ﺳﻬﭗ ﺟﻬﮍو‬

‫אﻧﺼﺎف ﭜﺮﻳﻮ‬
‫ﭘﺎﺋﺪאر‬
‫ﻣﻌﺎﺷﻲ‬

‫‪48‬‬

‫زﻧﺪه رﻫﮡ‬
‫ﺟﻮﮘﻮ‬

‫ﻣﺎﺣﻮل‬

‫ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲَء ﺟﻲ رﭤﺎ‬
‫ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ﺟﻲ ﻫﻴﺌﻦ وﺿﺎﺣﺖ ﻛﺌﻲ وﻳﺌﻲ آﻫﻲ‪” :‬אﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﻻﻣﺤﺪود ۽ ﺻﺤﻴﺢ ﻃﺮح‬
‫ﺳﺎن ﻛﻢ ﻛﻨﺪي رﻫﮡ ﺟﻲ ﻟﻴﺎﻗﺖ آﻫﻲ“ ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺎن אﻧﺴﺎﻧﻦ ﺟﻮن ﻣﻮﺟﻮده ﮔﻬﺮﺟﻮن ﭘﻮرﻳﻮن‬
‫ﭤﻴﻨﺪﻳﻮن رﻫﻦ ﭤﻴﻮن ﺗﻪ אﻳﻨﺪڙ ﻧﺴﻠﻦ ﺟﻮ آﺋﻨﺪو ﺑﻪ ﺧﻄﺮي ۾ ﭘﺌﺠﻲ ﻧﻪ ﭤﻮ ﺳﮕﻬﻲ‪ .‬ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ﺟﻮ‬
‫ﻣﻘﺼﺪ آﻫﻲ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل ﮐﻲ ﮔﻬﭧ ۾ ﮔﻬﭧ ﮀﻴﻬﻮ رﺳﺎﺋﮡ‪ ،‬ﭘﻬﭽﻨﺪڙ ﮀﻴﻬﻲ ۽ ﺑﮕﺎڙ ﮐﻲ روﻛﮡ ۽‬
‫אﻫﮍي ﺳﻠﺴﻠﻲ ﮐﻲ ﺳﻨﻮאرڻ‪.‬‬
‫ﻏﻴﺮ ﭘﺎﺋﺪאر ﺻﻮرﺗﺤﺎل ﺗﮇﻫﻦ ﺋﻲ ﭘﻴﺪא ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻲ ﺟﮇﻫﻦ ﻗﺪرﺗﻲ ﭘﻮﻧﺠﻲَء )ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ(‬
‫ﺟﻮ אﻳﺘﺮو ﺗﻴﺰيَء ﺳﺎن אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ ﺟﻮ אﻧﺠﻲ ﮐﻮٽ ﭘﻮري ﭤﻲ ﻧﭥﻲ ﺳﮕﻬﻲ‪.‬‬
‫ﭘﺎﺋﺪאرﻳﺖ ﭼﺎﻫﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ אﻧﺴﺎن‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻼ אﻫﮍي ﺣﺴﺎب ۽ رﻓﺘﺎر ﺳﺎن אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻨﺪو رﻫﻲ‬
‫ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ אﻫﮍيَء ﮐﻮٽ ﻗﺪرﺗﻲ ﻃﻮر ﺗﻲ ﭘﻮري ﺑﻪ ﭤﻴﻨﺪي رﻫﻲ‪ .‬אﺻﻮﻟﻲ ﻃﻮر ﺗﻲ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎﺣﻮل ﭤﻴﻦ ﭤﺎ ﺟﻴﻜﻲ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻃﺮح ﺳﺎن ﻛﻨﻬﻦ‬
‫ﺑﮕﺎڙ ﺟﻲ دور رس אﺛﺮن ﺟﻮ ﺷﻜﺎر ﻣﻘﺎﻣﻲ‬
‫ﺑﻪ ﺣﺪ ﺗﺎﺋﻴﻦ وڌﻧﺪڙ אﻧﺴﺎﻧﻲ آﺑﺎدﻳﻦ ﺟﻲ دﭔﺎُء ﮐﻲ ﺑﺮدאﺷﺖ ﻛﺮي ﻧﭥﺎ ﺳﮕﻬﻦ‪ .‬ﻋﺎﻟﻤﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ‬
‫ﭤﻴﻨﺪڙ אﻫﮍو ﺑﮕﺎڙ אﻧﺴﺎﻧﺬאت ﮐﻲ ﻧﺎﺑﻮد ﻛﺮڻ ﺟﻮ אﺷﺎرو ﺳﻤﺠﻬﻲ ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﺗﺠﺪﻳﺪي )‪ (Renewable‬ذرﻳﻌﻦ‪/‬وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮ‬
‫אﺳﺘﻌﻤﺎل‬

‫ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺣﺎﻟﺖ‬

‫ﭘﺎﺋﺪאرﻳﺖ‬

‫אﻳﺘﺮو ﮔﻬﮣﻮ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻧﻪ ﻛﺠﻲ ﺟﻴﻜﻮ‬
‫ﭘﻮري ﭤﻲ ﻧﻪ ﺳﮕﻬﻲ‬

‫ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻮ ﺑﮕﺎڙ‬

‫ﻏﻴﺮﭘﺎﺋﺪאر‬

‫אﻳﺘﺮא אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺠﻦ ﺟﻴﺘﺮن ﺟﻲ ﮐﻮٽ‬
‫ﭘﻮري ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ‪.‬‬

‫ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻮ ﻣﺘﻮאزن‬
‫رﻫﮡ‬

‫ﻣﺘﻮאﺗﺮ ﻣﺘﻮאزن‬
‫رﻫﻨﺪڙ‬

‫ﺟﻴﺘﺮא ﻗﺪرﺗﺎً ﭘﻴﺪא ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ אن ﮐﺎن‬
‫ﮔﻬﭧ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺠﻦ‪.‬‬

‫ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺑﺤﺎﻟﻲ‬

‫ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ‬

‫ﻣﺴﺘﻘﺒﻞ‬

‫ﺣﺎل‬
‫ﭘﺎﺋﺪאرﻳﺖ‬

‫‪49‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪2‬‬

‫رﻳﻔﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ ‪1 -‬‬

‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ‪-‬‬

‫‪Wildlife‬‬

‫’ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت‘ ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ‪ ،‬אﻧﻬﻦ ﺟﺎﻧﻮرن ﮐﻲ ﺟﻴﻜﻲ ﺟﻬﻨﮓ ۾ رﻫﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺟﻞ ﭤﻠﻴﺎ‪ ،‬رڙﻫﻨﺪڙ‪،‬‬
‫ﻣﮁﻴﻮن‪ ،‬ﭤﮣﺎﺋﺘﺎ‪ ،‬ﭘﮑﻲ ﭘﮑﮡ ۽ ﺑﻨﺎ ﻛﺮﻧﮕﻬﻲ )‪ (Invertebrates‬وאرא ﺳﭛ ﺟﺎﻧﻮر‪ ،‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ آﻫﻦ‪ .‬ﻋﺎم‬
‫ﻃﻮر ﺗﻲ ﺑﻨﺎ ﻛﺮﻧﮕﻬﻲ وאرن ﺟﺎﻧﻮرن ﮐﻲ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ۾ ﺷﻤﺎر ﻧﻪ ﭤﻮ ﻛﻴﻮ وﭸﻲ‪ ،‬ﺳﻮאِء‬
‫ﻛﺮﺳﭩﻴﺸﻴﻨﺲ )‪ = Crustaceans‬ﮔﻬﺎﻧﮕﻬﭧ‪ ،‬ﺟﻬﻴﻨﮕﺎ ۽ ﮐﻴﮑﮍא وﻏﻴﺮه( ﺟﻲ‪ ،‬ﺟﻨﮑﻲ אﻧﺴﺎن‪ ،‬ﮐﺎڌي‬
‫ﻃﻮر ﻳﺎ ﺷﻜﺎر ﭰﺎﺳﺎﺋﮡ ﻻِء אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮي ﭤﻮ‪ .‬ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ‪ ،‬ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﺋﻲ دﻳﺲ ﺟﻲ אﺻﻠﻲ‬
‫ﺟﺎﻧﻮرن ﮐﻲ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺳﮇﻳﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ ﭘﺎﻟﻴﻞ ﺟﺎﻧﻮر ﺟﻴﻜﻲ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﭤﻲ وﭸﻦ‬
‫ﭤﺎ ﺗﻨﮑﻲ ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ אﻫﮍي ﺟﻴﻮت ۾ ﺷﻤﺎر ﻧﻪ ﭤﻮ ﻛﻴﻮ وﭸﻲ‪.‬‬
‫ﻳﺎ‬
‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ אﻧﻬﻦ ﺳﭝﻨﻲ ﭔﻮﭨﻦ‪ ،‬ﺟﺎﻧﻮرن ۽ ﭔﻴﻦ ﺟﺎﻧﺪאرن ﮐﻲ ﺟﻨﮑﻲ ﭘﺎﻟﻴﻮ ﻧﻪ ﭤﻮ‬
‫وﭸﻲ‪ .‬ﭘﺎﻟﺠﻨﺪڙ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ۾ ﭔﻮﭨﺎ‪ ،‬ﺟﺎﻧﻮر ۽ ﭔﻴﺎ ﺳﭛ ﺟﺎﻧﺪאر אﭼﻲ وﭸﻦ ﭤﺎ‪ ،‬ﺟﻨﮑﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮل ﺑﺠﺎِء אﻫﮍي ﻣﺎﺣﻮل ۾ ﭘﺎﻟﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪ ،‬ﺟﺘﻲ ﮐﻴﻦ ﭤﻮرو ﻛﻲ ﮔﻬﮣﻮ ﺿﺎﺑﻄﻲ ۾‬
‫رﮐﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﮔﻬﺮ ۾ ﺗﺎﺗﮡ‪ ،‬ﭘﺎﻟﮡ‪ ،‬ﻫﻴﺮאﺋﮡ ﻳﺎ ﺿﺎﺑﻄﻲ ﻫﻴﭟ رﮐﮡ ﭘﻮِء ﭼﺎﻫﻲ אﻫﻮ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﭔﻮﭨﻦ‬
‫ﺟﻮ ﻫﺠﻲ ﻳﺎ ﺟﺎﻧﻮرن ﺟﻮ ۽ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ אﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﻔﺎد ۾ ﭘﻴﺪאوאر ﻛﺮאﺋﮡ ﺳﺎن ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ‬
‫ﻣﺎﺣﻮل ﺗﻲ ﭔﻨﻬﻲ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻮ ﻳﻌﻨﻲ ﺳﭡﻮ ۽ ﺧﺮאب אﺛﺮ ﭘﻮﻳﭥﻮ‪.‬‬

‫ﻣﻮﺟﻮده ﺻﻮرﺗﺤﺎل‬
‫ﮔﺬرﻳﻞ ﻛﺠﻬﻪ ڏﻫﺎﻛﻦ ﮐﺎن ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻲ ُﺟﻮﺋﻦ ﺟﻲ ﺗﺒﺎﻫﻲ ۽ وڌﻧﺪڙ אﻧﺴﺎﻧﻲ آﺑﺎديَء‬
‫ﺳﺒﺐ ﺳﻨﮅ ﺟﻲ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ۾ ﮔﻬﭩﺘﺎﺋﻲ آﺋﻲ آﻫﻲ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ אﭸﺎن ﺑﻪ ﻛﺠﻬﻪ ﻋﻼﺋﻘﺎ‬
‫ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﭤﺮ ﺟﻮ ﺧﺸﻚ رﻳﮕﺴﺘﺎن‪ ،‬ﮐﻴﺮﭤﺮ ۽ ﻛﻮﻫﺴﺘﺎن ﺟﺎ ﺟﺎﺑﻠﻮ ۽ ﻧﻴﻢ ﺟﺎﺑﻠﻮ ﻫﻨﮅ )ﻛﺮאﭼﻲ‪-‬‬
‫دאدو ۽ ﻻڙﻛﺎﮢﻮ ﺿﻠﻌﺎ(‪ ،‬ﻛﺎروﻧﺠﻬﺮ ﺟﻮن ﭨﻜﺮﻳﻮن )ﭤﺮﭘﺎرﻛﺮ ﺿﻠﻌﻮ( ۽ ﭨﺎﻛﺮو )‪(Takkar‬‬
‫ﻋﻼﺋﻘﻮ )ﺧﻴﺮﭘﻮر ﺿﻠﻌﻮ( درﻳﺎﺋﻲ ﭔﻴﻼ‪ ،‬ﭘﻮﺳﻠﻲ ﻋﻼﺋﻘﺎ ۽ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉن ﺟﻮ وڏو ﺗﻌﺪאد אﻫﮍא ﻣﺎڳ‬
‫آﻫﻦ ﺟﻴﻜﻲ ﻛﻴﺘﺮن ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﺳﻬﺎﺋﺘﺎ ﻛﻨﺪא رﻫﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﺳﻨﮅ ﺟﺎ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺧﻄﻪ‪ ،‬ﻛﻴﺘﺮن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﭔﻮﭨﻦ ﺟﻲ ﺳﻬﺎﺋﺘﺎ ﻛﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺟﻴﻜﻲ ﻣﻮٽ ۾‬
‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﮐﻲ ﮔﻬﺮﺑﻞ ﭘﻨﺎﻫﮕﺎﻫﻮن ﻣﻬﻴﺎ ﻛﻦ ﭤﺎ‪ .‬אﻟﻬﻨﺪﻳﻦ ﭨﻜﺮﻳﻦ ﺳﺎن وﮢﻦ ﺟﺎ ﺟﻬﮙﭩﺎ‬
‫ﻣﻮﺳﻤﻲ وאﻫِﻴﻦ ﻳﺎ ﻧﻨﮃن وאدﻳﻦ ﺳﺎن ﭤﻴﻦ ﭤﺎ ﺟﻨﮑﻲ ﺟﻬﻨﮓ )‪ (Wood lands‬ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ‪ .‬אﻫﮍي‬
‫ﺟﻬﻨﮓ ﺟﻮن ﻣﮑﻴﻮ ﺟﻨﺴﻮن آﻫﻦ‪ :‬ﮐﻮﻣﭝﭧ‪ (Acacia senegal) ،‬ﭔﺎوري‪(Acacia jacquemontii) ،‬‬
‫ﻛﻨﮉي‪ (Prosopis cineraria) ،‬دﻳﻮي‪ (Prosopis glandulosa) ،‬ﻛﺌﭙﺮس ڊﺳﺎﺋﻴﮉﻳﻮس )‪Capris‬‬
‫‪ ،(deciduas,‬ﻻﮢﻲ )‪ (Ziziphus numularia‬۽ ﻟﻮﻫﻴﮍو )‪ .(Tecoma undulate‬وאرﻳﺎﺳﻲ ﺑﻴﺎﺑﺎن ۾ ﺳﺎوכ‬
‫ﻗﺪري وڌﻳﻚ ﮔﻬﻤﻴﻞ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﻣﺤﺪود آﻫﻲ ﺟﺘﻲ ﻛﻨﮉي )‪ ،(Prosopis cineraria‬ﮐﭕﮍ‬
‫)‪ ،(Salvadora oleoides‬ﮐﻮﻣﭝﭧ‪ ،‬ﭔﺎوري‪ ،‬ﺋﭙﺮس ڊﺳﺎﺋﻴﮉﻳﻮس )‪ ،(Capris deciduas‬ﻻﮢﻲ ) ‪Calligonium‬‬
‫‪ ،(polygonoides‬ﻛﺌﻠﻮ ﭨﺮאﭘﺲ ﭘﺮوﺳﻴﺮא )‪ (Calotropis procera‬۽ ﻟﺌﻲ ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺳﻨﮅو وאديَء ۾‬
‫ﭤﻴﻨﺪڙ ﭔﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﭔﻦ ﻗﺴﻤﻦ آﺑﭙﺎﺷﻲ ۽ درﻳﺎﺋﻲ ﭔﻴﻠﻦ ۾ ورﻫﺎﺳﺖ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻛﺮאﭼﻲَء‬
‫ﮐﺎن ﻛﭿ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻛﻨﺎري ﺳﺎن ﭤﻴﻨﺪڙ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ۾ ﺗﻤﺮ ﭤﺌﻲ ﭤﻮ‪.‬‬

‫‪50‬‬

‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ۾ ﭤﮣﺎﺋﺘﺎ ﺟﺎﻧﻮر ﮔﻬﭧ ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ ﭘﮑﻲ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﺟﺎم ﻫﺠﻦ ﭤﺎ‪ ،‬ﺟﻦ ﺟﻮن ‪400‬‬
‫ﺟﻨﺴﻮن ڏﭠﻴﻮن وﻳﻮن آﻫﻦ‪ .‬ﺟﻦ ۾ ‪ 35‬ﺳﻴﻜﮍو ﻻڏאﺋﻮ ۽ آﺑﻲ ﭘﮑﻲ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺗﺎزي ۽ ﮐﺎري ﭘﺎﮢﻲَء‬
‫ﺟﻲ ﻣﮁﻲ‪ ،‬ﺳﻨﮅ ﺻﻮﺑﻲ ﺟﻲ ﻣﻌﺎﺷﻴﺎت ۾ אﻫﻢ ﻛﺮدאر אدא ﻛﺮي ﭤﻲ‪ .‬ﺳﻨﮅ ﺟﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺣﺎﻟﺘﻦ‬
‫۾ ﻛﻴﺘﺮن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻨﻬﻦ ۾ ﻛﻴﺘﺮي ﺗﻤﺎم ﻧﺎﻳﺎب ۽ ﺧﻄﺮي ۾‬
‫آﻫﻲ ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ .‬אﻫﮍﻳﻦ ﻧﺎﻳﺎب ﺟﻨﺴﻦ ۾ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﮔﮇﻫﻪ )‪ ،(Equus hemionus‬ﻣﮁﻲ ﺧﻮر ﭔﻠﻮ ) ‪Fishing‬‬
‫‪ ،(Cat‬ﺑﮕﻬﮍ )‪ ،(Canis lupus‬ﻛﻮﻧﺞ )‪ ،(Grus antigone‬ﺗﻠﻮر )‪ ،(Choriotis nigriceps‬אﻧﮅي ﭔﻠﻬﮡ‬
‫)‪ ،(Platanista minor‬ﭼﺮאخ )‪ ،(Hyaena hyaena‬رﻳﮕﺴﺘﺎﻧﻲ ﭔﻠﻮ )‪ (Felis libyca‬ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ‬
‫ﺧﻄﺮي ۾ رﻫﻨﺪڙ ﺟﻴﻮت ۾ ﻧﻴﻞ ﮔﺎِء )‪ ،(Boselaphus tragocamelus‬ﮐﭥﻮري ﭔﻠﻮ ‪(Viverricula‬‬
‫)‪ ،indica‬ﻛﻮﻧﺞ )‪ ،(Grus grus‬ﻫﺮڻ )‪ ،(Gazelle gazelle‬ﭰﺎڙﻫﻮ )‪ ،(Axis porcinus‬ﭰﻴﻜﺎري‪ /‬ﺳﻴﺎﻫﻪ‬
‫ﮔﻮش )‪ ،(Felis mydas‬زﻳﺘﻮﻧﻲ ﻛﻤﻲ )‪ ،(Lepidochelys olivacea‬אرڙ )‪ ،(Python molurus‬ﺳﺮﻫﻪ‬
‫)‪ ،(Capra hircus‬ﮔﮉ )‪ ،(Ovis orientalis‬ﭔﺮون )‪ (Neophocaena phocaenoides‬۽ ﻣﻮر )‪(Pavo cristatus‬‬
‫אﭼﻲ وﭸﻲ ﭤﻮ‪.‬‬

‫ﺳﻨﮅ ۾ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت‬
‫ﻫﺮڻ )‪ ،(Chinkara Gazelle‬ﮔﮉ )‪ ،(Sindh Ibex‬ﺳﺮﻫﻪ )‪ ،(Urial‬ﭼﺮאخ )‪ ،(Hyaena‬ﺑﮕﻬﮍ )‪ ،(Wolf‬ﮀﻼ‬
‫ﻣﺮون )‪ ،(Anteater‬ﺗﻠﻮر )‪ ،(Houbara Bustard‬ﭼﻜﻮر )‪ ،(See See Partridge‬ﭘﭧ ﺗﺘﺮ )‪،(Sand Grouse‬‬
‫ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﻣﻘﺎﻣﻲ ۽ ﺳﺎﻧﮕﻲ ﭘﮑﻲ ۽ ﻛﻴﺘﺮא رڙﻫﻨﺪڙ ﺟﺎﻧﻮر ﮐﻴﺮﭤﺮ ﺟﺒﻞ ﺟﻲ אﻟﻬﻨﺪي ﭨﺎﻛﺮو‬
‫رﺋﻨﺞ ۾ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ‪ ،‬ﻫﺮڻ )‪ ،(Chinkara‬ﻧﻴﻞ ﮔﺎِء )‪ ،(Blue Bull‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﮔﮇﻫﻪ )‪،(Wild ass‬‬
‫ﻛﻮﻧﺞ )‪ ،(Crane‬ﻣﻮر )‪ ،(Peafowl‬ﭜﻮرو ﺗﺘﺮ )‪ ،(Grey Partridge‬ﻛﺎرو ﺗﺘﺮ )‪ ،(Black Partridge‬ﭘﭧ‬
‫ﺗﺘﺮ )‪ ،(Sand Grouse‬ﮘﻮﻫﻪ )‪ (Mountain Lizard‬۽ ﭘﻴﺌﮡ ﺑﻼ )‪ (Sand Boa‬אﭜﺮﻧﺪي وאرﻳﺎﺳﻲ ﭘﭧ ۾‬
‫ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﭰﺎڙﻫﻮ )‪ ،(Hog Deer‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﻣﺮون )‪ ،(Wild Boar‬ﺟﻬﻨﮓ ﭔﻠﻮ )‪ ،(Jungle Cat‬ﮔﺪڙ )‪،(Jackal‬‬
‫وאﮘﻮن‪ ،‬ﻛﺎرو ﺗﺘﺮ )‪ ،(Black Partridge‬ﭜﻮرو ﺗﺘﺮ )‪ ،(Grey Partridge‬ﺳﺎﻧﮕﻲ آﺑﻲ ﭘﮑﻴﻦ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء‬
‫درﻳﺎﺋﻲ ﭔﻴﻠﻦ‪ ،‬زرﻋﻲ زﻣﻴﻨﻦ ۽ ﮔﺎﻫﻴﺮي زﻣﻴﻦ )‪ (Grassland‬۽ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ۾ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي‬
‫ﻛﻨﺎرو ﻛﻴﺘﺮن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ آﺑﻲ ﭘﮑﻴﻦ‪ ،‬ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﺟﺎﻧﻮرن‪ ،‬ﻣﮁﻴﻦ‪ ،‬ﻛﻤﻴﻦ ۽ ﺗﻤﺮ ﺟﻲ‬
‫ﭔﻴﻠﻦ ۾ ﭤﻴﻨﺪڙ ﺟﺎﻧﺪאرن ﮐﻲ ﺗﺎﺗﻲ ﭤﻮ‪.‬‬

‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﮐﻲ ﻣﮑﻴﻪ ﺧﻄﺮא‬
‫ﻣﻠﻚ ﺟﻲ ﭔﻴﻦ ﺣﺼﻦ ﺟﻴﺎن‪ ،‬ﺳﻨﮅ ﺑﻪ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ‪ ،‬אﻧﺘﻈﺎم ۽ ﺑﭽﺎَء ﺟﻲ ﻟﺤﺎظ ﮐﺎن‬
‫ﻛﻴﺘﺮن ﻣﺴﺌﻠﻦ ﮐﻲ ﻣﻨﻬﻦ ڏﺋﻲ رﻫﻲ آﻫﻲ‪ ،‬ﺟﻦ ﻣﺎن ﻛﺠﻬﻪ ﻣﮑﻴﻪ آﻫﻦ‪:‬‬
‫‪ .1‬אﻧﺴﺎﻧﻲ آﺑﺎديَء ﺟﻲ وڌﻧﺪڙ دﭔﺎُء ﺳﺒﺐ ﭔﻴﻠﻦ ﺟﻮ ﻧﺎس ﭤﻴﮡ‪ ،‬زرﻋﻲ زﻣﻴﻦ ۾ وאڌאرو‬
‫ﭤﻴﮡ‪ ،‬ﺷﻬﺮي ۽ ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺗﺮﻗﻲ ۽ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮ ﺣﺪ ﮐﺎن وڌﻳﻚ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮڻ‬
‫‪ .2‬ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻮ آﺑﭙﺎﺷﻲَء ۽ ﺑﺠﻠﻲ ﺟﻲ ﭘﻴﺪאوאر ﻻِء אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮڻ‬
‫‪ .3‬ﺻﻨﻌﺘﻲ ۽ زرאﻋﺘﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﮔﺪﻻڻ ﺳﺒﺐ ﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﺟﻮﺋﻦ ﺟﻮ ﺗﺒﺎﻫﻪ ﭤﻴﮡ‬
‫)ﺟﻬﮍوכ ﻳﻮﭨﺮوﻓﻜﻴﺸﻦ وﻏﻴﺮه(‬

‫‪51‬‬

‫‪.4‬‬
‫‪.5‬‬
‫‪.6‬‬
‫‪.7‬‬
‫‪.8‬‬
‫‪.9‬‬
‫‪.10‬‬
‫‪.11‬‬
‫‪.12‬‬
‫‪.13‬‬
‫‪.14‬‬
‫‪.15‬‬
‫‪.16‬‬

‫‪52‬‬

‫ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ‪/‬ﻏﻴﺮﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺷﻜﺎر ﺟﻮ دﭔﺎُء‬
‫ﻣﺎل ﺟﻮ ﺣﺪ ﮐﺎن وڌﻳﻚ ﭼﺮڻ‬
‫ﻧﺎﻗﺺ ﻗﺎﻧﻮن ۽ אﻧﺠﻮ ﻧﻔﺎذ‬
‫ﻧﻴﻜﺎس ﺟﻮن ﺷﺎﻫﻲ ﻗﻮﻣﻲ ۽ ﺻﻮﺑﺎﺋﻲ رﭤﺎﺋﻮن‬
‫ﭴﺎڻ ﺟﻲ ﮐﻮٽ‬
‫ﺣﻜﻮﻣﺘﻲ رﭤﺎﺋﻦ ۾ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﺑﭽﺎُء ﮐﻲ ﮔﻬﭧ אﻫﻤﻴﺖ‬
‫ﻏﻴﺮ ﺳﺎﺋﻨﺴﻲ אﻧﺘﻈﺎم ۽ ﮐﻮﺟﻨﺎ ﺟﻲ ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻦ ﺟﻲ ﮐﻮٽ‬
‫ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ﮐﺎﺗﻦ‪ ،‬אﻳﻦ ﺟﻲ אو ۽ ﺳﻲ ﺑﻲ אو ﺟﻮ ﭘﺎﮢـ۾ رאﺑﻄﻮ ﻧﻪ ﻫﺠﮡ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻻِء‪ ،‬ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺎﮢﻬﻦ ۽ ﻣﺎﻫﺮن ﺟﻲ ﮐﻮٽ‬
‫ﻣﺎﻟﻲ ﻣﺸﻜﻼﺗﻮن‬
‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت وאرن ﻋﻼﺋﻘﻦ ۾ אﻧﺘﻈﺎﻣﻲ رﭤﺎﺋﻦ ﺟﻲ ﮐﻮٽ‬
‫ﺗﻴﻞ ۽ ﮔﺌﺲ ﺟﻲ ﮘﻮﻟﻬﺎ‬
‫ﺳﻤﻨﮉ ﺟﻮ ﭼﮍﻫﻨﺪو ‪ /‬ﭘﺎﺋﻴﻨﺪو رﻫﮡ‬

‫رﻳﻔﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ – ‪2‬‬
‫ﻏﻼﻇﺖ ﮀﺎ آﻫﻲ؟‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪2‬‬

‫ﻏﻼﻇﺖ )‪(Pollution‬‬

‫ﻣﻌﻨﻲ آﻫﻲ‪” ،‬ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﭘﻬﻠﻮَء ﮐﻲ ﮔﻨﺪو‪ ،‬ﻛﻨﻮ ﻳﺎ ﻏﻠﻴﻆ ﻛﺮڻ“‪.‬‬
‫’ﻏﻼﻇﺖ‘ ﺟﻲ‬
‫ٰ‬
‫ﻏﻼﻇﺖ ﺟﻮن ﻫﻴﭡﻴﻮن وﺻﻔﻮن آﻫﻦ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﻛﻨﻬﻦ ﻣﺎدي ‪ /‬ﻣﺎدن ‪ /‬وﮐﺮن ﺟﻮ ﻣﺎﺣﻮل ۾ אﻳﺘﺮو ﮔﻬﮣﻮ ﺧﺎرج ﭤﻴﮡ ﺟﻮ ﻣﺎﺣﻮل אﻫﻮ‬
‫ﻫﻨﮉאﺋﻲ‪ /‬ﺑﺮدאﺷﺖ ﻛﺮي ﻧﻪ ﺳﮕﻬﻲ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﺳﻨﮑﺌﻲ )‪ (Arsenic‬ﻳﺎ ﭘﺎري )‪(Mercury‬‬
‫ﺟﻬﮍא ﻏﻼﻇﺖ ﭘﻴﺪא ﻛﻨﺪڙ ﻣﺎدא‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮل ۾ ﻫﻚ ﻣﺨﺼﻮص‪ /‬ﻣﺤﺪود ﻣﻘﺪאر ۾‬
‫ﻣﻮﺟﻮد ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﭘﺮ ﺟﻲ אﻫﺎ ﺣﺪ אورאﻧﮕﻬﺒﻲ ﺗﻪ אﻧﮑﻲ ’ﻏﻼﻇﺖ‘ ﺳﮇﻳﻮ وﻳﻨﺪو‪.‬‬
‫‪ .2‬ﻏﻼﻇﺘﻮن ﻧﻪ رﮘﻮ ﻛﻴﻤﻴﺎﺋﻲ ﻣﺎدא ﭘﺮ אﻫﻲ ﺗﻮאﻧﺎﺋﻲ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﮔﺮﻣﻲ‪ ،‬ﮔﻮڙ )آوאز( ۽‬
‫رﺋﮉﻳﻮ אﺋﻜﭩﻮ‪ /‬ﺷﻌﺎﻋﺪאر ﻛﺮﮢﺎ ﺑﻪ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫‪ .3‬زﻣﻴﻦ‪ ،‬ﭘﺎﮢﻲ ۽ ﻫﻮא ﺟﻲ ﻃﺒﻌﻲ‪ ،‬ﻛﻴﻤﻴﺎﺋﻲ ۽ ﺣﻴﺎﺗﻴﺎﺗﻲ ﺧﺎﺻﻴﺘﻦ ۾ אڻ ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ‬
‫ﺟﻴﻜﺎ אﻧﺴﺎﻧﻦ ۽ ﭔﻴﻦ ﺟﺎﻧﺪאرن ﮐﻲ ﮀﻴﻬﻮ رﺳﺎﺋﻲ‪’ ،‬ﻏﻼﻇﺖ‘ ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫אﻧﺴﺎﻧﻦ ﺟﻮ ﻣﺎﺣﻮل ﺗﻲ ﺳﮅيَء ۽ אڻ ﺳﮅيَء ﻃﺮح ﺳﺎن ﻣﺪאر آﻫﻲ‪ .‬ﮐﻴﻦ ﮐﺎڌي ﮐﺎﺋﮡ‪ ،‬ﭘﺎﮢﻲ ﭘﻴﺌﮡ‪،‬‬
‫ﺳﺎﻫﻪ ﮐﮣﮡ ۽ ﭔﺎرڻ رﺳﺘﻲ ﺗﻮאﻧﺎﺋﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮڻ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﭔﻴﻮن ﺑﻪ ﻛﻴﺘﺮﻳﻮن ﺿﺮورﺗﻮن‬
‫ﭘﻮرﻳﻮن ﻛﺮﮢﻴﻮن ﭘﻮن ﭤﻴﻮن‪ .‬אﭴﻜﻠﻬﻪ ﺟﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ دور ۾‪ ،‬אﻧﺴﺎﻧﻲ ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻦ ﺳﺒﺐ ﻛﻴﺘﺮﻳﻦ‬
‫ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻮن ﺑﻨﻴﺎدي ﻏﻼﻇﺘﻮن ﻛﻮﺋﻠﻲ‪ ،‬ﮔﺌﺲ‪ ،‬ﺗﻴﻞ ۽ ﭔﻴﻦ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﭔﺎرﮢﻦ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﻧﻬﺮﻳﻦ ۽‬
‫ﭘﺎﮢﻴﭡﻦ ﺷﻴﻦ ﺟﻲ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﺳﺎن ﭘﻴﺪא ﭤﻴﻦ ۽ אﻫﻲ ﺳﭛ ﻛﻨﻬﻦ ﻧﻪ ﻛﻨﻬﻦ ﺻﻮرت ۾ﻣﺎﺣﻮل ﺗﻲ‪،‬‬
‫ﺟﻨﻬﻦ ۾ אﺳﺎن رﻫﻮن ﭤﺎ ﺧﺮאب אﺛﺮ ﭘﻴﺪא ﻛﻦ ﭤﻴﻮن‪.‬‬

‫ﻏﻼﻇﺘﻦ ﺟﺎ ﻗﺴﻢ‬
‫ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ אﺳﺎن رﮘﻮ ﻫﻮא‪ ،‬ﭘﺎﮢﻲَء ۽ زﻣﻴﻦ ﺟﻲ ﻏﻼﻇﺘﻦ ﺟﻮ ذﻛﺮ ﻛﻨﺪא آﻫﻴﻮن‪.‬‬

‫‪ .1‬ﻫﻮאﺋﻲ ﻏﻼﻇﺖ‬
‫ﻫﻮא ﺟﻮ אﻫﻮ ﺗﻬﻪ ﺟﻨﻬﻦ ۾ زﻧﺪﮔﻲ زﻧﺪه رﻫﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻲ‪ ،‬زﻣﻴﻦ ﺟﻲ ﻣﭥﺎﮀﺮي ﮐﺎن ‪8‬‬
‫ﻛﻠﻮﻣﻴﭩﺮن ﺟﻲ אوﭼﺎﺋﻲ ﺗﺎﺋﻴﻦ آﻫﻲ אﻧﮑﻲ‪ ،‬ﭨﺮوﭘﻮ אﺳﻔﻴﺌﺮ )‪ (Troposphere‬ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﻫﻮא ﺟﻲ‬
‫ﻏﻼﻇﺖ ﺟﻮ ﺗﮇﻫﻦ ﮐﺎن وﺟﻮد رﻫﻴﻮ آﻫﻲ‪ ،‬ﺟﮇﻫﻦ ﮐﺎن אﻧﺴﺎن ﺑﺎﻫﻪ ﺟﻮ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮڻ ﺷﺮوع‬
‫ﻛﻴﻮ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ‪ ،‬אﻫﮍو ﻣﺴﺌﻠﻮ ‪ 19‬ﺻﺪيَء ۾ ﺻﻨﻌﺘﻲ אﻧﻘﻼب אﭼﮡ ﺳﺎن ﮔﻬﮣﻲ אﻫﻤﻴﺖ وאرو ﭤﻲ‬
‫وﻳﻮ آﻫﻲ‪ .‬ﮔﻬﮣﻲ ﭜﺎﮜﻲ‪ ،‬ﺳﭝﻨﻲ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﻫﻮאﺋﻲ ﻏﻼﻇﺖ‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ ﭔﺎرڻ ﺳﺒﺐ ﭘﻴﺪא ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﺟﻴﻜﺎ אﺳﺎن ﮔﻬﺮن‪ ،‬ﻛﺎرﺧﺎﻧﻦ ﻳﺎ אﻧﺠﮣﻴﻦ ۾ ﭔﺎرڻ ﻃﻮر אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻴﻮن ﭤﺎ‪ .‬ﭔﻬﺮאڙﻳﻦ ﺟﻲ ﭜﻴﭧ‬
‫۾ ﺷﻬﺮن ۾ ﻫﻮאﺋﻲ ﻏﻼﻇﺖ ﺗﻤﺎم ﮔﻬﮣﻲ ﻋﺎم آﻫﻲ‪.‬‬

‫‪53‬‬

‫ﻫﻮאﺋﻲ ﻏﻼﻇﺘﻲ ﻣﺎدא ﺻﺤﺖ ﺟﺎ ﻛﻴﺘﺮאﺋﻲ ﻣﺴﺌﻼ ﭘﻴﺪא ﻛﻦ ﭤﺎ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﺳﺎﻫﻪ ﺟﻮن ﺑﻴﻤﺎرﻳﻮن‪،‬‬
‫ﻛﻴﻨﺴﺮ‪ ،‬אﮐﻴﻦ‪ ،‬ﻧﻚ‪ ،‬ﮔﻠﻲ ۽ ﭰﭱﮍن ﺟﻲ ﺳﻮزش‪ .‬ﭔﻴﻮن ﻛﻴﺘﺮﻳﻮن ﺧﻄﺮﻧﺎכ ﮔﺌﺴﻮن ۽‬
‫ﻛﻴﻤﻴﺎﺋﻲ ﻣﺎدא ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﭘﺎرو‪ ،‬ﺟﺴﺖ‪ ،‬ﺷﻴﻬﻮ ۽ ﭰﻮﻫﺎري رﺳﺘﻲ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﭤﻴﻨﺪڙ ﻛﻴﻤﻴﺎﺋﻲ‬
‫ﻣﺎدא‪ ،‬ﺑﻜﻴﻦ ۽ ﺟﮕﺮ ﺟﻲ ﺳﻨﮕﻴﻦ ﺑﻴﻤﺎرﻳﻦ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء رت ﺟﻮن ﺑﻴﻤﺎرﻳﻮن ﭘﻴﺪא ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪ .2‬ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ﻏﻼﻇﺖ‬
‫زﻧﺪﮔﻲ روאن دوאن رﮐﮡ ﻻِء ﭘﺎﮢﻲ ﻫﻚ ﺗﻤﺎم אﻫﻢ ذرﻳﻌﻮ آﻫﻲ‪ .‬ﻫﻦ ڌرﺗﻲَء ﺗﻲ ﻣﻮﺟﻮد ﺟﻤﻠﻲ‬
‫ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻮ رﮘﻮ ‪ 3‬ﺳﻴﻜﮍو ﻣﭡﻮ ﭘﺎﮢﻲ آﻫﻲ‪ .‬ﻣﻮﺟﻮد ﺟﻤﻠﻲ ﻣﭡﻲ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻮ ‪ 75‬ﺳﻴﻜﮍو زرאﻋﺖ‪،‬‬
‫‪ 20‬ﺳﻴﻜﮍو ﺻﻨﻌﺘﻦ ﺗﻪ رﮘﻮ ‪ 5‬ﺳﻴﻜﮍو ﮔﻬﺮﻳﻠﻮ אﺳﺘﻌﻤﺎل ۾ אﭼﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﮔﻬﮣﻲ ﭜﺎﮜﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻏﻼﻇﺘﻮن ﭘﺎﮢﻲَء ﮐﻲ ﻏﻠﻴﻆ ﻛﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﻣﻴﻮﻧﺴﭙﺎﻟﭩﻲ ۽ زرﻋﻲ ﻏﻼﻇﺘﻮن‬
‫ﭘﺎﮢﻲَء ﮐﻲ ﻏﻠﻴﻆ ﻛﺮڻ ﺟﺎ ﭔﻪ ﻣﮑﻴﻪ ذرﻳﻌﺎ آﻫﻦ‪ .‬ﮔﻬﺮن ﺟﻲ ﻛﺴﻴﻦ ﺟﻮن ﻏﻼﻇﺘﻮن ﭘﻮِء ﭼﺎﻫﻲ‬
‫אﻫﻲ ﺷﻬﺮن ﺟﻮن ﻫﺠﻦ ﻳﺎ ﭔﻬﺮאڙﻳﻦ ﺟﻮن ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ وﻫﻜﺮن‪ ،‬ﻧﺪﻳﻦ ۽ ڍﻧﮃن ﻣﺎن ﭤﻴﻨﺪﻳﻮن آﺧﺮ‬
‫۾ ﺳﻤﻨﮉ ۾ אﭼﻲ ﭘﻮن ﭤﻴﻮن‪ .‬אﻫﮍي ﻗﺴﻢ ﺟﻲ ﻏﻼﻇﺖ ﺳﺒﺐ ﭘﺎﮢﻲَء ۾ﮘﻮرن )‪ (Heavy‬ڌאﺗﻦ‬
‫ﺟﻬﮍوכ‪ :‬אﻣﻮﻧﻴﺎ )‪ ،(Amonia‬ﻧﺎﺋﭩﺮﺋﭩﺲ )‪ (Nitrates‬۽ ﻓﺎﺳﻔﻴﭩﺲ )‪ (Phosphates‬ﺟﻲ ﻣﻘﺪאر وڌڻ ۽‬
‫آﻛﺴﻴﺠﻦ ﮔﻬﭩﺠﮡ ﺳﺒﺐ آﺑﻲ ﺟﻴﻮت ﺳﺨﺖ ﺧﻄﺮي ۾ אﭼﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪.‬‬

‫‪ .3‬زﻣﻴﻦ ﺟﻲ ﮔﺪﻻڻ‬
‫ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ‪ِ /‬אﻛﻮﺳﺴﭩﻢ ﺟﻲ ﺳﭡﻲ ﺣﺎﻟﺖ ۾ رﻫﮡ ﻻِء زﻣﻴﻦ ﺟﻮ ﺻﺤﺘﻤﻨﺪ ﻫﺠﮡ‬
‫ﺗﻤﺎم ﺿﺮوري ﭤﺌﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﭔﻮﭨﻦ ﺟﻲ وאڌ وﻳﺠﻬﻪ ﻻِء زﻣﻴﻦ ﮔﻬﺮﺟﻲ ﭤﻲ‪ .‬زﻣﻴﻦ ﺟﻮ ﺳﭛ ﮐﺎن‬
‫ﻣﭥﺎﻫﻮن ﺗﻬﻪ ﭔﻮﭨﻦ ﺟﻲ وאڌ ﻻِء ﺗﻤﺎم אﻫﻢ ﭤﺌﻲ ﭤﻮ‪ .‬אن ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﻣﭩﻲ‪ ،‬ﭔﻮﭨﻦ ﻻِء ﮔﻬﺮﺑﻞ ﭘﺎﮢﻲ ﺑﻪ‬
‫ﺟﻬﻠﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫אﺳﺎﻧﺠﻲ زﻣﻴﻦ ۽ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﻏﻼﻇﺖ ﺟﻴﻜﺎ ﮔﻬﺮن ۽ ﺻﻨﻌﺘﻦ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء‬
‫ﻛﻴﻤﻴﺎﺋﻲ ﻣﺎدن‪ ،‬ڌوپ ﺟﻲ ﻣﺴﺎﻟﻦ‪ ،‬ﻧﻬﺮي ﻏﻼﻇﺖ ۽ ﭘﻼﺳﭩﻚ ﺟﻲ ﭤﻴﻠﻬﻦ وﻏﻴﺮه ﺳﺒﺐ ﭘﻴﺪא ﭤﻲ‬
‫ﻧﻪ رﮘﻮ ﻣﺎﺣﻮل ﮐﻲ ﺑﺪزﻳﺒﻮ ﺗﻪ אﺳﺎﻧﺠﻲ وﺳﻨﺪيَء ﮐﻲ ﺑﻪ ﺗﺒﺎﻫﻪ ﻛﺮي ﮀﮇي ﭤﻲ‪ .‬ﭘﻴﺴﭧ ﻣﺎر دوאﺋﻦ‬
‫ﺟﻮ ‪ 90‬ﺳﻴﻜﮍو ﺟﻴﺘﻦ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭘﻬﭽﻲ ﻧﻪ ﭤﻮ ﺳﮕﻬﻲ‪ .‬אن ﺑﺠﺎِء ﭘﻴﺴﭧ ﻣﺎر دوאﺋﻦ ﺟﺎ ﻛﻴﻤﻴﺎﺋﻲ‬
‫زﻫﺮ ﻫﻮא‪ ،‬ﭘﺎﮢﻲَء ۽ زﻣﻴﻦ ﺗﺎﺋﻴﻦ رﺳﻲ אﻧﻬﻦ ﮐﻲ ﻏﻠﻴﻆ ﻛﺮي ﮀﮇﻳﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪ .4‬ﮔﻮڙ‪ /‬آوאز ﺟﻲ ﻏﻼﻇﺖ‬
‫’ﮔﻮڙ‘ ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ אﺟﺎﺋﻲ آوאز ﮐﻲ‪ .‬ﺟﻴﺌﻦ ﺟﻴﺌﻦ دﻧﻴﺎ ﺟﻲ آدﻣﺸﻤﺎري وڌي رﻫﻲ آﻫﻲ ﺗﻴﺌﻦ ﺗﻴﺌﻦ‬
‫ﻣﻮﭨﺮ ﮔﺎڏﻳﻦ ۽ ﺻﻨﻌﺘﻦ ۾ ﺑﻪ وאڌאرو ﭤﻲ رﻫﻴﻮ آﻫﻲ‪ .‬روزאﻧﻮ ﻛﻴﺘﺮא ﻣﺎﮢﻬﻮ ﻣﻮﭨﺮ ﮔﺎڏﻳﻮن ﺧﺮﻳﺪ‬
‫ﻛﻦ ﭤﺎ ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺎن ﭨﺮﺋﻔﻚ ﺟﻲ אﻧﮓ‪ ،‬ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ ﺷﻬﺮي ﻋﻼﺋﻘﻦ ۾ وאڌאرو ﭤﺌﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﺗﻮﻫﺎن‬
‫אﺳﻜﻮﻟﻦ ۽ אﺳﭙﺘﺎﻟﻦ وﻳﺠﻬﻮ אﻫﮍא ﺑﻮرڊ ﻟﮙﻞ ڏﭠﺎ ﻫﻮﻧﺪא ﺟﻦ ﺗﻲ ”ﻫﺎرن ﻧﻪ وﭴﺎﻳﻮ“ ﻟﮑﻴﻞ ﻫﻮﻧﺪو‬
‫آﻫﻲ‪ ،‬ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻮ ﻣﻘﺼﺪ ﮔﻮڙ ﮔﻬﭩﺎﺋﮡ آﻫﻲ‪.‬‬

‫‪54‬‬

‫ﮔﻮڙ ﭘﻴﺪא ﭤﻴﮡ ﺟﺎ ﻣﮑﻴﻪ ذرﻳﻌﺎ ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻓﺌﻜﭩﺮﻳﻮن‪ ،‬ﻣﺸﻴﻨﻮن‪ ،‬ﭨﻲ وي‪ ،‬رﺋﮉﻳﻮ‪ ،‬ﻣﻮﭨﺮ ﮔﺎڏﻳﻮن‬
‫۽ ﻫﻮאﺋﻲ ﺟﻬﺎز وﻏﻴﺮه آﻫﻦ‪ .‬ﮔﻮڙ ﻧﻪ رﮘﻮ אﺳﺎﻧﺠﻲ ﭔﮅڻ ﺟﻲ ﺣﺲ ﮔﻬﭩﺎﺋﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ ذﻫﻨﻲ ﭘﺮﻳﺸﺎﻧﻲ‪،‬‬
‫دل ﺟﻮن ﺑﻴﻤﺎرﻳﻮن‪ ،‬ﺑﻠﮉ ﭘﺮﻳﺸﺮ وڌאﺋﻲ ۽ אﻋﺼﺎﺑﻲ دﭔﺎُء ﺑﻪ ﭘﻴﺪא ﻛﺮﻳﭥﻮ‪.‬‬

‫‪55‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪2‬‬

‫رﻳﻔﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ – ‪3‬‬

‫ﭘﻴﺴﭧ ﻣﺎر دوאﺋﻮن )‪(Pesticides‬‬
‫ﭘﻴﺴﭧ ﻣﺎر دوאﺋﻮن ﮀﺎ آﻫﻦ؟‬
‫ﻛﻮﺋﻲ ﺟﻬﮍא ﻛﺘﺮﻳﻨﺪڙ ﺟﺎﻧﻮر‪ ،‬ﺟﻴﺖ ۽ ﺳﻴﻨﻮر )‪ (mold‬אﻫﮍي ﻗﺪرﺗﻲ ﺟﻴﻮت آﻫﻲ ﺟﻴﻜﺎ‬
‫אﺳﺎﻧﺠﻲ ﻣﺎﺣﻮل ۾ ﻣﻮﺟﻮد ﭤﺌﻲ ۽ אﻧﺴﺎﻧﻦ ﻻِء ﻛﻴﺘﺮن ﻟﺤﺎﻇﻦ ﮐﺎن ﻓﺎﺋﺪﻳﻤﻨﺪ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﭘﺮ‬
‫ﺟﮇﻫﻦ אﺳﺎن ﻛﺘﺮﻳﻨﺪڙ ﺟﺎﻧﻮر ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﺑﺎﻏﻴﭽﻦ‪ ،‬ﺟﻴﺖ ﺑﻮرﭼﻲ ﺧﺎﻧﻲ ۽ ﺳﻨﻴﻮر ﻏﺴﻞ ﺧﺎﻧﻲ ۾‬
‫ڏﺳﻨﺪא آﻫﻴﻮن ﺗﮇﻫﻦ אﻧﻬﻦ ﮐﻲ ﭘﻴﺴﭧ ﻳﻌﻨﻲ ’آزאر‘ )‪ (Pest‬ﺳﮇﻳﻨﺪא آﻫﻴﻮن‪ .‬אﺳﺎن אﻧﻬﻦ ﮐﻲ ﺧﺘﻢ‬
‫ﻛﺮڻ ﻻِء ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ دوאﺋﻮن אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻨﺪא آﻫﻴﻮن‪ .‬دوאﺋﻦ رﺳﺘﻲ אﺳﺎن ﻛﻴﻤﻴﺎﺋﻲ وﮐﺮ‬
‫אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮي ﺟﻴﺘﻦ ﺟﮣﻴﻦ‪ ،‬ﮔﻨﺪ ﮔﺎﻫﻪ ۽ ﻛﺘﺮﻳﻨﺪڙ ﺟﺎﻧﻮرن ﮐﻲ ﻧﺎس ﻛﺮي ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﻓﺼﻠﻦ ۽‬
‫ﮐﺎڌي ﺟﻮ ﺑﭽﺎُء ﻛﻨﺪא ۽ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ زﻧﺪﮔﻲ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ آزאر ﮐﺎن آﺟﻲ ﮔﺬאرﻳﻨﺪא آﻫﻴﻮن‪ .‬ﭘﻴﺴﭧ ﻣﺎر‬
‫دوאﺋﻦ ﺟﻲ‪ ،‬ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ ﻣﻨﺠﻬﻦ ﻣﻮﺟﻮد ﻛﻴﻤﻴﺎﺋﻲ وﮐﺮن ﺟﻲ ﺑﻨﻴﺎد ﺗﻲ ﭼﺌﻦ ﻗﺴﻤﻦ ۾‬
‫ورﻫﺎﺳﺖ ﻛﺌﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ (1 .‬ﺟﻴﺖ ﻣﺎر دوאﺋﻮن )‪ (Insecticides‬ﺟﻦ رﺳﺘﻲ ﺟﻴﺘﻦ ﺗﻲ ﺿﺎﺑﻄﻮ‪(2 ،‬‬
‫ﻫﺮﺑﻲ ﺳﺎﺋﻴﮉ )‪ (Herbicides‬رﺳﺘﻲ ﮔﻨﺪ ﮔﺎﻫﻪ ﺧﺘﻢ‪ (3 ،‬ﻓﻨﺠﻲ ﺳﺎﺋﻴﮉ )‪ (Fungicides‬رﺳﺘﻲ ﺳﻴﻨﻮر ۽‬
‫ﻓﻨﮕﺲ ﻧﺎس ۽ ‪ (4‬روڊﻳﻨﭩﻴﺴﺎﺋﻴﮉ )‪ (Rodenticides‬رﺳﺘﻲ ﻛﺘﺮﻳﻨﺪڙ ﺟﺎﻧﻮرن ﮐﻲ ﻣﺎرﻳﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫אﭴﻜﻠﻬﻪ‪ ،‬ﭘﻴﺴﭧ ﻣﺎر دوאﺋﻦ ﺟﻮ ﻋﺎم ﺟﺎم אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ زرאﻋﺖ ۾‪.‬‬
‫אن ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﻫﻴﭡﻴﻮن دوאﺋﻮن ﺑﻪ ﮔﻬﺮن ۾ ﻋﺎم אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻴﻮن وﭸﻦ ﭤﻴﻮن‪.‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﻛﺎﻛﺮوﭼﻦ ﮐﻲ ﻣﺎرڻ ﻻِء ﭰﻮﻫﺎرא ﻛﺮڻ ۽ ﭰﺎﺳﺎﺋﻲ ﻣﺎرڻ‬
‫ﺟﻴﺘﻦ ۽ ڏﻳﻨﭝﻦ ﺟﺎ ﭰﻮﻫﺎرא‬
‫אڏوﻫﻲ ﻧﺎس ﻛﺮڻ ﺟﻮن دوאﺋﻮن‬
‫ﻛﻮﺋﺎ ﻣﺎر زﻫﺮ‬
‫ُ‬
‫َﭴﻮن‪ ،‬ﭼﭽﮍن ۽ ﺟﻮﺋﻦ ﺟﺎ ﭰﻮﻫﺎرא‪ ،‬ﭘﺎﺋﻮڊر ۽ ﭘﺎﮢﻴﭡﻮن دوאﺋﻮن‬
‫ﺑﻮرﭼﻲ ﺧﺎﻧﻲ‪ ،‬ڌوپ ﺧﺎﻧﻲ ۽ ﻏﺴﻞ ﺧﺎﻧﻲ ﺟﻲ ﺻﻔﺎﺋﻲ ﺟﺎ وﮐﺮ‬
‫ﺳﻨﻴﻮر ۽ ‪ mildew‬ﺧﺘﻢ ﻛﺮڻ ﻻِء ﺑﻠﻴﭻ دوאﺋﻮن‬
‫ﺑﺎغ ۽ ﺑﺎﻏﻴﭽﻦ ۾ ﭤﻴﻨﺪڙ ﮔﻨﺪ ﮔﺎﻫﻪ ﺧﺘﻢ ﻛﻨﺪڙ دوאﺋﻮن‬
‫ﺳﻮﻣﻨﮓ ﭘﻮل ﺟﺎ ﻛﻴﻤﻴﺎﺋﻲ ﻣﺎدא ﺟﻦ ۾ אﻟﺠﻲ ﻣﺎرﻳﻨﺪڙ ﺑﻪ ﭤﻴﻦ‬
‫ُ ِ‬
‫زرﻋﻲ زﻣﻴﻨﻦ ۾ ﺟﻴﺘﻤﺎر دوאﺋﻮن ﺟﻮ אﺳﺘﻌﻤﺎل‬

‫ﭘﻴﺴﭩﻴﺴﺎﺋﻴﮉ دوאﺋﻦ ﺟﻮ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﮔﻬﭩﺎﺋﮡ ﮀﻮ ﺿﺮوري آﻫﻲ؟‬
‫ﭘﻴﺴﭧ ﻣﺎر دوאﺋﻮن ﻧﻪ رﮘﻮ ﭘﻴﺴﭩﻦ ﻻِء ﺧﻄﺮﻧﺎכ آﻫﻦ ﭘﺮ ﺟﻲ אﻫﻲ ﻏﻴﺮ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻃﺮﻳﻘﻲ ﺳﺎن‬
‫אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻴﻮن وﭸﻦ ﺗﻪ אﻧﺴﺎﻧﻦ‪ ،‬ﭘﺎﻟﺘﻮ ﺟﺎﻧﻮرن ۽ ﻣﺎﺣﻮل ﻻِء ﺑﻪ ﺻﺤﺖ ﺟﺎ ﻣﺴﺌﻼ ﭘﻴﺪא ﻛﺮي‬
‫ﺳﮕﻬﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﭘﻴﺴﭧ ﻣﺎر دوאﺋﻦ ﺟﻮ ﻓﺼﻠﻦ ﺗﻲ ﺻﺤﻴﺢ ﻃﺮح ﺳﺎن אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻧﻪ ﻛﺠﻲ ﺗﻪ אڻ‬
‫ڌوﺗﻞ ﻣﻴﻮن ۽ ﭜﺎﭴﻴﻦ ﺗﻲ رﻫﺠﻲ وﻳﻞ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﺑﺎﻗﻴﺎت אﻧﺴﺎﻧﻦ ﻻِء ﺻﺤﺖ ﺟﺎ ﻛﻴﺘﺮאﺋﻲ ﻣﺴﺌﻼ‬
‫ﺟﻬﮍوכ‪ :‬אﻣﻴﻮن ﺳﺮﺷﺘﻲ )ﺟﺴﻢ ﺟﻲ ﻗﺪرﺗﻲ ﺑﭽﺎَء ﺳﺮﺷﺘﻲ( ۾ ﮔﮍﭔﮍ ۽ ﻧﻮن ﭴﻤﻨﺪڙ ﭔﺎرڙن ۾‬

‫‪56‬‬

‫ﭴﺎﺋﻲ ﭴﻢ ﺟﺎ ﻧﻘﺺ ﭘﻴﺪא ﻛﺮي وﺟﻬﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﻏﻴﺮ ﻣﻨﺎﺳﺐ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﺳﺒﺐ ﻛﻴﺘﺮאﺋﻲ‬
‫ﻛﺎرאﺋﺘﺎ ﺟﻴﺖ ﺟﻦ ۾ ﻛﻲ ﻫﺎﭸﻴﻜﺎر ﺟﻴﺘﻦ ﮐﻲ ﻧﺎس ﻛﻨﺪڙ ﺗﻪ ﻛﻲ ﻓﺼﻠﻦ ﮐﻲ َﭰﺮאﺋﻴﻨﺪڙ‬
‫)‪ (Pollination‬ﭤﻴﻦ ﻧﺎس ﭤﻲ وﭸﻦ ﭤﺎ‪ .‬زﻣﻴﻦ ﺗﻲ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮڻ ﺳﺎن אﻧﻬﻦ ﺟﻮ ﮀﺎڻ ‪ /‬ﺑﺎﻗﻴﺎت‬
‫ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ وﻫﻜﺮن رﺳﺘﻲ وאﻫﻦ ۽ ﻧﺪﻳﻦ ﺗﺎﺋﻴﻦ رﺳﻲ ﻣﻨﺠﻬﻦ ﻣﻮﺟﻮد ﻣﮁﻲَء‪ ،‬ﭔﻮﭨﻦ ۽ ﺟﺎﻧﻮرن‬
‫۽ ﭘﻴﺌﮡ ﺟﻲ ﭘﺎﮢﻲَء ﮐﻲ ﻏﻠﻴﻆ ﻛﺮي ﮀﮇي ﭤﻲ‪.‬‬
‫زﻣﻴﻦ ﺗﻲ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮڻ ﺳﺎن ﭘﻴﺴﭧ ﻣﺎر دوאﺋﻮن‪ ،‬ﻣﭩﻲَء رﺳﺘﻲ َﺟﺮ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭘﻬﭽﻲ َﺟﺮ ﮐﻲ‬
‫ﻏﻠﻴﻆ ﻛﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﻫﻮא ﺑﻪ ﻫﻜﮍو אﻫﮍو ﭔﻴﻮ ذرﻳﻌﻮ آﻫﻲ ﺟﻨﻬﻦ رﺳﺘﻲ ﭘﻴﺴﭧ ﻣﺎر دوאﺋﻮن ﻣﺎﺣﻮل‬
‫۾ ﭘﻬﭽﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﭘﻴﺴﭧ ﻣﺎر دوאﺋﻦ ﺟﻲ ﭰﻮﻫﺎري دورאن אﻫﻮ ﺑﻪ ﻣﻤﻜﻦ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ אﻧﻬﻦ‬
‫ﺟﺎ ﺑﺨﺎر ﻫﻮא رﺳﺘﻲ آس ﭘﺎس ﺟﻲ آﺑﺎدﻳﻦ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭘﻬﭽﻲ وﭸﻦ‪ .‬אن ﮐﺎﻧﺴﻮאِء‪ ،‬ﭘﻴﺴﭧ ﻣﺎر دوאﺋﻮن‬
‫ﻏﻴﺮ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻃﺮﻳﻘﻲ ﺳﺎن אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻴﻮن وﭸﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬زرﻋﻲ ﻋﻼﺋﻘﻦ ۾ ﺻﺤﻴﺢ ﻃﺮح ﺳﺎن‬
‫אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻧﻪ ﻛﺮڻ ﺳﺒﺐ ﻛﮍﻣﻴﻦ ﻻِء ﺻﺤﺖ ﺟﺎ ﺳﻨﮕﻴﻦ ﻣﺴﺌﻼ ﭘﻴﺪא ﻛﻦ ﭤﻴﻮن‪.‬‬

‫‪57‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪3‬‬

‫رﻳﻔﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ ‪3 -‬‬

‫ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻮن‪-‬‬

‫‪Protected Areas‬‬

‫אﻫﮍא زﻣﻴﻨﻲ ﻫﻨﮅ‪ ،‬ﺟﻴﻜﻲ ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ۽ ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺟﻮن‬
‫ﺧﺎﺻﻴﺘﻮن رﮐﻨﺪڙ ﻫﺠﻦ ﺟﮇﻫﻦ אﻟﮗ ﭤﻠﮗ ﻛﻴﺎ وﭸﻦ‪ ،‬ﺗﮇﻫﻦ אﻫﮍن ﻫﻨﮅن ﮐﻲ ’ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻮن‘‬
‫ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ ﻛﻦ ﻫﻨﮅن ﮐﻲ ﺳﺎﻧﮃڻ ﺟﻮ ﺗﺨﻴﻞ ﻛﻮ ﻧﺌﻮن ﻧﺎﻫﻲ‪ .‬ﺳﻨﮅ ﺟﺎ אوאﺋﻠﻲ‬
‫ﺣﻜﻤﺮאن ﻳﺎ ﻣﻴﺮ ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ ﻛﻦ ﻋﻼﺋﻘﻦ ﮐﻲ אﻧﻬﻦ ﻣﻘﺼﺪن ﻻِء ﻣﺨﺼﻮص ﻛﺮي ﺳﺎﻧﮃي‬
‫ﮀﮇﻳﻨﺪא ﻫﻴﺎ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ ﮐﻴﻦ אﺗﺎن ﺟﻬﺠﻬﻮ ﺷﻜﺎر ﺣﺎﺻﻞ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ‪ .‬אﻧﮕﺮﻳﺰ ﺣﻜﻤﺮאﻧﻦ ﺳﻦ‬
‫‪1800‬ع ﺟﻲ وﭼﮅאرא‪ ،‬אﻫﮍא ﭔﻴﻼ ﻣﺨﺼﻮص ﻛﻴﺎ ﺟﻦ رﺳﺘﻲ درﻳﺎَء ﺟﻲ ﭘﺎﺳﻦ ﺳﺎن ﻧﻪ رﮘﻮ ﭔﻴﻠﻦ ﺟﺎ‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﺎ ﺗﻪ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻮن ﺟﻮﺋﻴﻮن ﺑﻪ ﺳﺎﻧﮃﻳﻞ رﻫﻨﺪﻳﻮن آﻳﻮن‪.‬‬
‫אﻧﮉس ﺑﺌﺴﻦ ﮐﺎن ﭔﺎﻫﺮ‪ ،‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﭘﻨﻬﻨﺠﻮ ﺑﭽﺎَء ﭘﺎڻ אن ﺳﺒﺐ ﻛﻨﺪي رﻫﻲ آﻫﻲ ﺟﻮ אﻫﮍא‬
‫ﻣﺎڳ ڏور ۽ ﺳﻮﻻﺋﻲَء ﺳﺎن ﭘﻬﭽﮡ ﻻﺋﻖ ﻧﻪ ﻫﻴﺎ‪ .‬ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ אﺗﺮﺋﻴﻦ ﺟﺎﺑﻠﻮ ﻋﻼﺋﻘﻦ ۾ ﻣﻘﺎﻣﻲ‬
‫ﺳﺮدאر‪ ،‬ﺷﻜﺎر ﺟﻲ ﺷﻮق ﺳﺒﺐ אﻫﮍن ﻋﻼﺋﻘﻦ ﮐﻲ ﺷﻜﺎر ﻛﺮڻ ﺟﻲ ﺣﺪن ﮐﺎن ﺟﺪא ﻛﺮي‬
‫ﮀﮇﻳﻨﺪא ﻫﻴﺎ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ ﺟﺎﻧﻮرن ﺟﻲ אﻧﮓ ۾ وאڌאرو ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ‪ .‬ﺳﭵﻲ ﻣﻠﻚ ۾ אﻫﮍא ﻛﻴﺘﺮאﺋﻲ‬
‫ﻫﻨﮅ آﻫﻦ ﺟﻦ ﮐﻲ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﻻِء ﺳﺎﻧﮃي ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻦ ۾ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻛﻴﻮ وﻳﻮ آﻫﻲ‪.‬‬
‫אوאﺋﻠﻲ ڏﻳﻨﻬﻦ ۾ ﺳﻮאِء ﻛﻦ ﺳﺎﻧﮃﻳﻞ ﻳﺎ ﺗﺤﻔﻆ ڏﻧﻞ ﻫﻨﮅن ﺟﻲ‪ ،‬אﻫﻲ ﻛﻲ ﭼﻨﺪ ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻮن‬
‫ﻫﻮﻧﺪﻳﻮن ﻫﻴﻮن ﺟﻦ ڏאﻧﻬﻦ אﻧﺘﻈﺎﻣﻲ ﺣﻮאﻟﻲ ﮐﺎن ﻛﺠﻬﻪ وڌﻳﻚ ڌﻳﺎن ڏﻧﻮ وﻳﻨﺪو ﻫﻮ ۽ ﻛﻴﺘﺮن‬
‫ﺟﻲ ﭴﺎڻ ﺑﻪ ﻧﻪ ﻫﻮﻧﺪي ﻫﺌﻲ‪ .‬ﺑﻬﺮﺣﺎل‪ ،‬ﺳﺎل ‪1959‬ع ۾ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﺑﭽﺎَء ﺟﻮ آرڊﻳﻨﻨﺲ‬
‫)‪ (Wildlife Protection Ordinance‬ﻻﮘﻮ ﭤﻴﮡ ۽ ﺳﺎل ‪1960‬ع ۾ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﺑﭽﺎَء ﺟﺎ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫)‪ (Wildlife Protection Rules‬ﺟﺎري ﻛﺮڻ ﮐﺎﻧﭙﻮِء‪ ،‬ﺷﻜﺎر ﻻِء ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻦ‪ ،‬ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺷﻜﻞ אﺧﺘﻴﺎر‬
‫ﻛﺌﻲ‪ .‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﻗﺎﻧﻮﻧﻦ ﺗﺤﺖ‪ ،‬ﻫﻴﭡﻴﻦ ﭨﻦ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻮن ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻮن ﻗﺎﺋﻢ ﻛﺮي‬
‫ﺳﮕﻬﺠﻦ ﭤﻴﻮن‪:‬‬
‫‪ .1‬ﻧﺌﺸﻨﻞ ﭘﺎرכ )‪ :(National Park‬ﻧﺌﺸﻨﻞ ﭘﺎرכ ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ ﻫﻚ אﻫﮍي ﻋﻼﺋﻘﻲ ﮐﻲ ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻮ‬
‫َ‬
‫ﺟﺎﻧﻮر ۽ وڻ ﭨﮡ ﻧﻪ رﮘﻮ ﻗﺪرﺗﻲ ﺣﺎﻟﺖ ۾ ﺳﺎﻧﮃﻳﺎ‬
‫ڏﻳﮏ‪/‬ﻣﻨﻈﺮ ﺷﺎﻧﺪאر ﻫﺠﻲ‪ ،‬אﻫﮍو ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﻨﻈﺮ‪،‬‬
‫وﭸﻦ ﭤﺎ ﺗﻪ אﺗﻲ ﻋﺎم ﻣﺎﮢﻬﻦ ﮐﻲ ﺳﻴﺮ ﺗﻔﺮﻳﺢ ﻛﺮڻ‪ ،‬ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﺣﺎﺻﻞ ۽ ﮐﻮﺟﻨﺎ ﻛﺮڻ ﺟﻲ אﺟﺎزت‬
‫ﺑﻪ ﻫﺠﻲ ﭤﻲ‪ .‬אﺗﻲ روڊ رﺳﺘﺎ ۽ ﭔﻴﻮن ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻮن אﻫﮍيَء رﭤﺎ ﺳﺎن ﺗﻴﺎر ﻛﻴﻮن وﭸﻦ ﭤﻴﻮن ﺗﻪ‬
‫ﺟﻴﺌﻦ אﻫﻲ ﻧﺌﺸﻨﻞ ﭘﺎرכ ﺟﻲ وﺟﻮد ۽ ﻣﮑﻴﻪ ﻣﻘﺼﺪن ﮐﻲ ﮀﻴﻬﻮ رﺳﺎﺋﻲ ﻧﻪ ﺳﮕﻬﻦ‪ .‬אﺗﻲ‬
‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﺷﻜﺎر ﺗﻲ ﺑﻨﺪش ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻧﻪ ﺗﻪ ﺑﻨﺪوق ﺟﻮ ﻓﺎﺋﺮ ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ ۽ ﻧﻪ ﺋﻲ‬
‫ﻛﺎ אﻫﮍي ﺣﺮﻛﺖ ﻛﺌﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺎن ﺟﺎﻧﻮر ۽ ﭔﻮﭨﺎ ﻣﺘﺎﺛﺮ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻦ‪ .‬زﻣﻴﻦ ﮐﻲ‬
‫ﭘﻮﮐﻲ رאﻫﻲ ﻻِء ﺻﺎف ﻛﺮڻ‪ ،‬ﮐﻮﭨﺎﺋﻲ ﻛﺮڻ ﻳﺎ ﮔﻨﺪي ﻛﻨﻲ ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ﻧﺌﺸﻨﻞ ﭘﺎرכ ﻣﺎن‬
‫وﻫﺎﺋﮡ ﺗﻲ ﺑﻪ ﺑﻨﺪش ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻗﺎﻧﻮﻧﻦ ﻣﻄﺎﺑﻖ אﺗﻲ رﮘﻮ אﻫﮍﻳﻮن ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻦ‬
‫ﭤﻴﻮن ﺟﻴﻜﻲ ﺳﺎﺋﻨﺴﻲ ﻣﻘﺼﺪن ﻳﺎ ﭘﺎرכ ﺟﻲ وאڌאري ﺳﮅאري ﻻِء ﻫﺠﻦ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻮن ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻮن )‪ :(Wildlife Sancturies‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻮن ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻮن‪،‬‬
‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﺑﭽﺎَء ﻻِء אﻟﮗ ﻛﻴﻮن وﭸﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬אﻫﮍن ﻫﻨﮅن ﺗﻲ ﻋﺎم ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻲ אﭼﮡ‬

‫‪58‬‬

‫وﭸﮡ ﺗﻲ ﭘﺎﺑﻨﺪي‪ ،‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﺷﻜﺎر ﻛﺮڻ ﺗﻲ ﺑﻨﺪش ﭤﺌﻲ ﭤﻲ ﻳﺎ ﺑﻠﻜﻞ ﻣﺤﺪود‬
‫ﺷﻜﺎر ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﺷﻜﺎر ﮔﺎﻫﻮن )‪ :(Game Reserves‬ﺷﻜﺎر ﮔﺎﻫﻦ ۾‪ ،‬ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﺎﻧﻮرن ﺟﻲ ﺷﻜﺎر ﻻِء ﭘﺮﻣﭧ‬
‫ﺟﺎري ﻛﺌﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺷﻜﺎر ﮔﺎﻫﻪ ۾ ﻛﻴﺘﺮي ﺷﻜﺎر ﻛﺮڻ ﺟﻲ אﺟﺎزت ڏﻧﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ ،‬אن‬
‫ﺟﻮ ﻓﻴﺼﻠﻮ ﺻﻮﺑﺎﺋﻲ ﺳﺮﻛﺎر ﻛﺮي ﭤﻲ‪.‬‬

‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ ﺗﺤﻔﻆ ڏﻧﻞ ﻣﺎﮘﻦ ﺟﻲ وﭼﻮر )‪ NCCW‬ﺟﻲ אﻧﮕﻦ אﮐﺮن ﻣﻄﺎﺑﻖ(‬
‫ﻋﻼﺋﻘﻮ‪/‬ﺻﻮﺑﻮ‬

‫ﻧﺌﺸﻨﻞ‬
‫ﭘﺎرכ‬

‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ‬
‫ﺟﻴﻮت‬
‫ﺟﻮن ﭘﻨﺎﻫﻪ‬
‫ﮔﺎﻫﻮن‬

‫ﺷﻜﺎر‬
‫ﮔﺎﻫﻪ‬

‫درﺟﻲ‬
‫ﺑﻨﺪي ﺑﻨﺎ‬

‫ﺟﻤﻠﻲ‬

‫ﺟﻤﻠﻲ‬
‫ﺳﺎﻧﮃﻳﻞ‬
‫אﻳﺮאﺿﻲ‬
‫)ﻫﺌﻜﭩﺮ(‬

‫آزאد ﭴﻤﻮن‬
‫ﻛﺸﻤﻴﺮ‬
‫ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن‬
‫ﭘﻨﺠﺎب‬
‫אﻳﻦ ڊﺑﻠﻴﻮ‬
‫אﻳﻒ ﭘﻲ‬
‫ﺳﻨﮅ‬
‫وﻓﺎﻗﻲ ﺣﺪون‬
‫אﺗﺮﻳﺎن ﻋﻼﺋﻘﺎ‬
‫ﺟﻤﻠﻲ‬

‫‪1‬‬

‫‪0‬‬

‫‪8‬‬

‫‪0‬‬

‫‪9‬‬

‫‪51,998‬‬

‫ﺟﻤﻠﻲ‬
‫ﺳﺎﻧﮃﻳﻞ‬
‫زﻣﻴﻨﻲ‬
‫אﻳﺮאﺿﻲ‬
‫‪%‬‬
‫‪3.91‬‬

‫‪2‬‬
‫‪2‬‬
‫‪3‬‬

‫‪15‬‬
‫‪37‬‬
‫‪6‬‬

‫‪7‬‬
‫‪19‬‬
‫‪38‬‬

‫‪7‬‬
‫‪0‬‬
‫‪5‬‬

‫‪31‬‬
‫‪58‬‬
‫‪52‬‬

‫‪1,837,704‬‬
‫‪3,315,803‬‬
‫‪470,675‬‬

‫‪5.29‬‬
‫‪16.14‬‬
‫‪6.30‬‬

‫‪1‬‬
‫‪1‬‬
‫‪4‬‬
‫‪14‬‬

‫‪35‬‬
‫‪1‬‬
‫*‪5‬‬
‫‪99‬‬

‫‪14‬‬
‫‪1‬‬
‫‪9‬‬
‫‪96‬‬

‫‪4‬‬
‫‪0‬‬
‫‪0‬‬
‫‪16‬‬

‫‪54‬‬
‫‪3‬‬
‫‪18‬‬
‫‪225‬‬

‫‪1,307,575‬‬
‫‪94,186‬‬
‫‪2,092,180‬‬
‫‪9,170,121‬‬

‫‪9.27‬‬
‫‪100‬‬
‫‪2.97‬‬
‫‪10.40‬‬

‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ ﭘﻬﺮﻳﻮن ﻧﺌﺸﻨﻞ ﭘﺎرכ ‪1972‬ع ۾ ﻻل ﺳﻮﻫﺎﻧﺮא ۾ﻗﺎﺋﻢ ﻛﻴﻮ وﻳﻮ‪ .‬אن ﮐﺎﻧﭙﻮِء ﺳﻨﮅ‬
‫۾ ﮐﻴﺮﭤﺮ ﭘﺎرכ ﺟﻮ ‪1973‬ع ۾ אﻋﻼن ﻛﻴﻮ وﻳﻮ‪ .‬ﻫﻴﭟ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ ﻣﻮﺟﻮد ﻧﺌﺸﻨﻞ ﭘﺎرﻛﻦ‬
‫ﺟﻲ ﻟﺴﭧ ڏﺟﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﻧﻤﺒﺮ‬
‫‪1‬‬
‫‪2‬‬
‫‪3‬‬
‫‪4‬‬
‫‪5‬‬
‫‪6‬‬
‫‪7‬‬
‫‪8‬‬

‫‪59‬‬

‫ﭘﺎرכ ﺟﻮ ﻧﺎﻟﻮ‬
‫אﻳﻮﺑﻴﺎ‬
‫ﭼﻨﺠﻲ‬
‫ﭼﺘﺮאل ﮔﺎل‬
‫ﻫﺰאر ﮔﻨﺠﻲ – ﭼﻠﺘﻦ‬
‫ﻫﻨﮕﻮل‬
‫ﺧﻨﺠﺮאب‬
‫ﮐﻴﺮﭤﺮ‬
‫ﻻل ﺳﻮﻫﺎﻧﺮא‬

‫אﻳﺮאﺿﻲ‬

‫ﻗﻴﺎم ﺟﻮ ﺳﺎل‬

‫‪1,684‬‬
‫‪6,095‬‬
‫‪7,750‬‬
‫‪15,555‬‬
‫‪165,004‬‬
‫‪226,913‬‬
‫‪308,733‬‬
‫‪37,426‬‬

‫‪1984‬‬
‫‪1987‬‬
‫‪1974‬‬
‫‪1980‬‬
‫‪1997‬‬
‫‪1975‬‬
‫‪1974‬‬
‫‪1972‬‬

‫‪9‬‬
‫‪10‬‬
‫‪11‬‬
‫‪12‬‬
‫‪13‬‬
‫‪14‬‬

‫ﻣﺮﮔﻼ ﻫﻠﺲ‬
‫وﺳﻄﻲ ﻛﺮאﻛﺮم‬
‫ﻛﺎﻧﺪرאپ ﺷﺎﻧﺪور‬
‫دﻳﻮﺳﺎﺋﻲ ﭘﻠﺌﻨﺲ‬
‫ﺷﻴﺦ ُﺑﺪﻳﻦ‬
‫ﻣﺎﮀﻴﺎرא‬

‫ﭨﻮﭨﻞ‬

‫‪17,426‬‬
‫‪13,90,100‬‬
‫‪51,200‬‬
‫‪3,58,400‬‬
‫‪15,554‬‬
‫‪13,532‬‬

‫‪1980‬‬
‫‪1995‬‬
‫‪1993‬‬
‫‪1993‬‬
‫‪1993‬‬
‫‪1980‬‬

‫‪ 37,67,518‬ﻫﺌﻜﭩﺮ‬

‫ﺣﻮאﻟﻮ‪ :‬ڊﺑﻠﻴﻮ ڊﺑﻠﻴﻮ אﻳﻒ ‪ -‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۽ ‪MELGRD‬‬
‫ﻣﭥﺌﻴﻦ ﻧﺌﺸﻨﻞ ﭘﺎرﻛﻦ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﺻﻮﺑﺎﺋﻲ ﺣﻜﻮﻣﺘﻦ وڌﻳﻚ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻮن ‪ 99‬ﭘﻨﺎﻫﻪ‬
‫ﮔﺎﻫﻮن )ﭘﻨﺠﺎب ‪ ،19 -‬ﺳﻨﮅ ‪ ،35 -‬אﻳﻦ ڊﺑﻠﻴﻮ אﻳﻒ ﭘﻲ‪ ،6 -‬ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ‪ ،15 -‬אﺗﺮﻳﺎن ﻋﻼﺋﻘﺎ ‪ (15 -‬۽‬
‫‪ 96‬אﻫﮍن ﻣﺎﮘﻦ ﺟﻮ ﺷﻜﺎر ﮔﺎﻫﻦ ﻃﻮر )ﭘﻨﺠﺎب ‪ ،19 -‬ﺳﻨﮅ ‪ ،14 -‬אﻳﻦ ڊﺑﻠﻴﻮ אﻳﻒ ﭘﻲ ‪،38 -‬‬
‫ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ‪ 7 -‬۽ آزאد ﭴﻤﻮن ﻛﺸﻤﻴﺮ ‪ (8 -‬אﻋﻼن ﻛﻴﻮ آﻫﻲ‪) .‬ﺣﻮאﻟﻮ‪ :‬ڊﺑﻠﻴﻮ ڊﺑﻠﻴﻮ אﻳﻒ ‪-‬‬
‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۽ ‪.(MELGRD‬‬
‫آﺋﻲ ﻳﻮ ﺳﻲ אﻳﻦ ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻦ ﺟﻲ ﻫﻴﭡﻴﻦ ﻃﺮح درﺟﻪ ﺑﻨﺪي ﻛﺌﻲ آﻫﻲ‪.‬‬
‫‪ .I‬אﻧﺘﻬﺎﺋﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻫﻴﭟ رﻫﻨﺪڙ‪ /‬ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﻲ ﻋﻼﺋﻘﺎ )‪ :(Strict Nature Reserve/wilderness Areas‬אﻫﮍﻳﻮن‬
‫אﻋﻠﻲ ﺧﺎﺻﻴﺘﻮن رﮐﻨﺪڙ ﻳﺎ ﻣﺜﺎﻟﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻲ‬
‫ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻣﺎڳ ﺟﻴﻜﻲ‬
‫زﻣﻴﻨﻲ אﻳﺮאﺿﻴﻮن ‪/‬‬
‫ٰ‬
‫ِ‬
‫ﺳﭙﺸﻴﺰ‪/‬ﺟﻨﺴﻮن ﻣﻮﺟﻮد ﻫﺠﻦ ﺟﻴﻜﻲ‬
‫وאرא‪ ،‬אرﺿﻲ ﻃﺒﻌﻲ ﺧﺎﺻﻴﺘﻦ وאرא ﻳﺎ ﻣﻨﺠﻬﻦ אﻫﮍﻳﻮن א ِ ِ‬
‫אﺻﻞ ۾ ﺳﺎﺋﻨﺴﻲ ﮐﻮﺟﻨﺎ ‪ /‬ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﻋﻜﺎﺳﻲ ﻛﻨﺪڙ ﻳﺎ آﮔﺎﻫﻲ ڏﻳﻨﺪڙ ﻫﺠﻦ ﻳﺎ زﻣﻴﻦ ﺟﺎ אﻫﮍא‬
‫وڏא ﭨﻜﺮא ﺟﻦ ۾ ﻛﺎ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ ﻧﻪ آﺋﻲ ﻳﺎ ﻧﺎﻟﻲ ﻣﺎﺗﺮ آﺋﻲ ﻫﺠﻲ‪ /‬אﻫﮍو ﺳﻤﻨﮉ ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻮن ﻓﻄﺮﺗﻲ‬
‫ﺧﺎﺻﻴﺘﻮن ﺑﺮﻗﺮאر رﻫﻨﺪﻳﻮن آﻳﻮن ﻫﺠﻦ ﻛﻨﻬﻦ دאﺋﻤﻲ ﻳﺎ אﻫﻢ رﻫﺎﺋﺸﻲ ﻣﺎڳ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﻫﺠﻦ‪،‬‬
‫אﻫﻲ אﻫﮍي ﻃﺮح ﺳﺎن ﺑﭽﺎﻳﻞ ۽ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﻴﻞ ﻫﺠﻦ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ אﻫﻲ ﻗﺪرﺗﻲ ﺣﺎﻟﺖ ۾ ﺳﺎﻧﮃي‬
‫ﺳﮕﻬﺠﻦ‪.‬‬
‫‪ .II‬ﻧﺌﺸﻨﻞ ﭘﺎرכ )‪ :(National Park‬אﻫﮍﻳﻮن ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻮن ﺟﻴﻜﻲ ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ‬
‫ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺟﻲ ﺑﭽﺎَء ۽ ﺳﻴﺮ ﺗﻔﺮﻳﺢ ﻻِء ﺳﺎﻧﮃﻳﻮن وﻳﻮن ﻫﺠﻦ‪ .‬زﻣﻴﻦ ﻳﺎ ﺳﻤﻨﮉ ﻳﺎ אﻫﮍא ﻗﺪرﺗﻲ ﻋﻼﺋﻘﺎ‬
‫ﺟﻴﻜﻲ‪) :‬אﻟﻒ( ﺣﺎل ۽ ﻣﺴﺘﻘﺒﻞ ﺟﻲ ﻧﺴﻠﻦ ﻻِء ﻫﻚ ﻳﺎ ﻫﻚ ﮐﺎن وڌﻳﻚ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺟﻲ‬
‫ﻳﻜﺠﻬﺘﻲ ﺑﭽﺎﺋﻴﻨﺪڙ ﻫﺠﻦ‪) .‬ب( ﻧﺎﺟﺎﺋﺰ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮڻ ﻳﺎ אﻫﮍي ﻣﺸﻐﻮﻟﻲَء ﮐﺎن ﺑﭽﺎﺋﮡ ﺟﻴﻜﺎ‬
‫ﻋﻼﺋﻘﻲ ﻻِء ﻧﻘﺼﺎﻧﻜﺎر ﭤﻴﻨﺪڙ ﻫﺠﻲ‪) .‬ٻ( روﺣﺎﻧﻲ‪ ،‬ﺳﺎﺋﻨﺴﻲ‪ ،‬ﺗﻌﻠﻴﻤﻲ‪ ،‬ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ ﺑﻨﻴﺎد ﻓﺮאﻫﻢ‬
‫ﻛﻨﺪڙ‪ ،‬ﺳﻴﻼﻧﻴﻦ ﮐﻲ ﻣﻮﻗﻌﺎ ﻣﻴﺴﺮ ﻛﻨﺪڙ ۽ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ۽ ﺗﻬﺬﻳﺒﻲ ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ رﮐﻨﺪڙ ﻫﺠﻦ‪.‬‬
‫‪ .III‬ﻗﺪرﺗﻲ ﻳﺎدﮔﺎر )‪ :(Natural Monument‬אﻫﮍא ﻋﻼﺋﻘﺎ ﺟﻴﻜﻲ ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ ﻛﻦ ﻣﺨﺼﻮص‬
‫ﺧﺎﺻﻴﺘﻦ ﺳﺒﺐ ﺳﺎﻧﮃﻳﺎ وﻳﺎ ﻫﺠﻦ‪ .‬ﺟﻦ ۾ ﻫﻚ ﻳﺎ ﻫﻚ ﮐﺎن وڌﻳﻚ ﻣﺨﺼﻮص ﻗﺪرﺗﻲ ﻳﺎ ﺛﻘﺎﻓﺘﻲ‬
‫ﺧﺎﺻﻴﺘﻮن ﻧﻤﺎﻳﺎن ﻳﺎ אﻧﻤﻮل ﻫﺠﻦ ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻮ ﺳﺒﺐ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ورאﺛﺘﻲ ﻛﻤﻴﺎﺑﻲ‪ ،‬ﻣﺜﺎﻟﻲ ﻳﺎ‬
‫ﺟﻤﺎﻟﻴﺎﺗﻲ ﺧﺎﺻﻴﺘﻦ ﻳﺎ ﺛﻘﺎﻓﺘﻲ אﻫﻤﻴﺖ وאرﻳﻮن ﻫﺠﻦ‪.‬‬
‫‪ .IV‬ﺟﻮِء ‪ /‬ﺟﺎﻧﺪאر ﺟﻨﺴﻦ ﺟﻲ ﺳﻨﭝﺎل ﺟﻮ ﻣﺎڳ )‪ .(Habitat / Species Management Area‬אﻫﮍﻳﻮن‬
‫ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻮن ﮔﻬﮣﻲ ﭜﺎﮜﻲ אﻧﺘﻈﺎﻣﻲ ﺳﻬﻜﺎر رﺳﺘﻲ ﺳﺎﻧﮃﻳﻮن وﭸﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬אﻫﮍن زﻣﻴﻨﻲ ﻳﺎ‬

‫‪60‬‬

‫ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻋﻼﺋﻘﻦ ﺟﻲ אﻧﺘﻈﺎﻣﻲ ﻟﺤﺎظ ﮐﺎن ﻣﻮﺛﺮ ﺳﻬﺎﺋﺘﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮﮢﻲ ﭘﻮﻳﭥﻲ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ‬
‫אﺳﭙﺸﻴﺰ‪ /‬ﺟﻨﺴﻦ ﺟﻮن‬
‫אﻫﮍﻳﻮن ﺟﻮﺋﻴﻮن ﺑﺮﻗﺮאر رﻫﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﻳﺎ ﻣﻨﺠﻬﻦ ﻣﻮﺟﻮد ﻣﺨﺼﻮص‬
‫ِ‬
‫ﮔﻬﺮﺟﻮن ﭘﻮرﻳﻮن ﭤﻴﻨﺪﻳﻮن رﻫﻦ‪.‬‬
‫‪ .V‬زﻣﻴﻨﻲ ۽ ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻣﻨﻈﺮن ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ )‪ :(Protected Landscape/Seascape‬אﻫﮍא ﺗﺤﻔﻆ ڏﻧﻞ ﻣﺎڳ‬
‫ﺟﻴﻜﻲ ﮔﻬﮣﻲ ﭜﺎﮜﻲ زﻣﻴﻨﻲ ﻳﺎ ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻧﻈﺎرن ۾ ﻫﺠﮡ ﺳﺒﺐ ﺳﻴﺮ ﺗﻔﺮﻳﺢ ﻻِء ﺳﺎﻧﮃﻳﺎ وﭸﻦ‪.‬‬
‫زﻣﻴﻨﻲ ﻋﻼﺋﻘﺎ ﺟﻦ ﺳﺎن ﺳﺎﺣﻞ ۽ ﺳﻤﻨﮉ ﺟﻲ ﺳﻨﮕﻢ ﺳﺒﺐ אﻧﺴﺎن ۽ ﻓﻄﺮت ﺟﻲ وﻗﺖ ﺳﺎر رد‬
‫ﻋﻤﻞ ﺳﺒﺐ ﻫﻚ אﻫﮍو ﺟﻤﺎﻟﻴﺎﺗﻲ‪ ،‬ﺛﻘﺎﻓﺘﻲ ۽ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ אﻫﻤﻴﺖ وאرو ﺟﺪאﮔﺎﻧﻪ ﭨﻜﺮو وﺟﻮد ۾ آﻳﻮ‬
‫ﻫﺠﻲ ﺟﻨﻬﻦ ۾ ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ ﺟﻬﺠﻬﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺑﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﻫﺠﻲ‪ .‬אﻫﮍي ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ‬
‫ورאﺛﺘﻲ ﻻﮘﺎﭘﻲ ﺟﻲ אﺻﻠﻴﺖ ﺑﭽﺎﺋﮡ‪ ،‬ﻗﺎﺋﻢ رﮐﮡ ۽ אﺳﺮﻧﺪو رﻫﮡ ﺗﻤﺎم ﺿﺮوري ﭤﺌﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫‪ .VI‬وﺳﻴﻼ ڏﻳﻨﺪڙ ﺳﺎﻧﮃﻳﻞ ﻣﺎڳ )‪ :(Managed Reserve Protected Areas‬אﻫﮍא ﻣﺎڳ ﮔﻬﮣﻲ ﭜﺎﮜﻲ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺟﻲ ﭘﺎﺋﺪאر אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻻِء ﺳﺎﻧﮃﻳﺎ وﭸﻦ ﭤﺎ‪ .‬אﻧﻬﻦ ۾ ﺳﺮﺳﺎﺋﻲ אﻫﮍن‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺟﻲ ﭤﺌﻲ ﭤﻲ ﺟﻦ ۾ ﻛﺎ ﺑﻪ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ ﻧﻪ ﭤﻲ אﭼﻲ‪ ،‬אن ﺳﺒﺐ ﺳﻨﭝﺎﻟﻴﺎ وﭸﻦ ﭤﺎ ﺗﻪ‬
‫ﺟﻴﺌﻦ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﻮ ڊﮔﻬﻲ ﻋﺮﺻﻲ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﺑﭽﺎُء ﭤﺌﻲ ۽ ﺑﺮﻗﺮאر رﻫﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﺗﻪ ﺳﺎﮘﺌﻲ وﻗﺖ‬
‫ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻴﻦ ﺟﻲ ﮔﻬﺮﺟﻦ ۽ ﺿﺮورﺗﻦ آﻫﺮ ﻗﺪرﺗﻲ وﮐﺮن ۽ ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻦ ﺟﻲ ﭘﺎﺋﺪאر ﮔﺮدش ﺑﻪ‬
‫ﭤﻴﻨﺪي رﻫﻲ‪.‬‬
‫ﺣﻮאﻟﻮ‪ :‬آِء ﻳﻮ ﺳﻲ אﻳﻦ‪ .1994 ،‬ﮔﺎﺋﻴﮉ ﻻﺋﻨﻴﺲ ﻓﺎر ﭘﺮوﭨﻴﻜﭩﻴﮉ אﻳﺮﺋﺎ ﻣﺌﻨﻴﺠﻤﻴﻨﭧ ﻛﺌﭩﻴﮕﺮﻳﺰ‪.‬‬

‫‪61‬‬

‫رﻳﻔﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ ‪2 -‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪3‬‬

‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾ ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ﺟﻲ ﺷﻤﻮﻟﻴﺖ‬
‫ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻮ אﻫﮍو ﻣﻴﮍ ﺟﻴﻜﻮ ﺳﺎﮘﺌﻲ ﻳﺎ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻬﺬﻳﺒﻦ ﺳﺎن وאﺳﻄﻮ رﮐﻨﺪڙ‪ ،‬ﻛﻨﻬﻦ ﻣﺎﺣﻮل ﻳﺎ‬
‫ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻮ رﻫﻮאﺳﻲ ۽ ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﺗﻲ אﺛﺮאﻧﺪאز ﭤﻴﻨﺪڙ ﻫﺠﻲ ﺗﻪ ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻲ אﻫﮍي ﻣﻴﮍ ﮐﻲ‬
‫ﺑﺮאدري‪/‬ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲ )‪ (Community‬ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ‪) .‬وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ אﺋﻜﺸﻦ ﭘﻼن ‪ (2000‬ڊﺑﻠﻴﻮ ڊﺑﻠﻴﻮ אﻳﻒ –‬
‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۽ אﻳﻦ ﺳﻲ ﺳﻲ ڊﺑﻠﻴﻮ‪.‬‬
‫ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ﮐﻲ ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺮڻ ﺳﺎن אﻫﻮ ﺋﻲ אﺣﺴﺎس ﭤﺌﻲ ﭤﻮ‬
‫ﺗﻪ אﻫﺎ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻛﺮڻ ۽ ﺳﺎر ﺳﻨﭝﺎل ﻟﻬﮡ ۾ دﻟﭽﺴﭙﻲ وﭠﻲ رﻫﻲ آﻫﻲ‪ .‬אﻫﻲ‬
‫ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻣﺎﮢﻬﻮ ﺋﻲ آﻫﻦ ﺟﻴﻜﻲ ﻛﻴﺘﺮن ﺳﺎﻟﻦ ﮐﺎن ﻣﻘﺎﻣﻲ وﺳﻴﻼ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻨﺪא رﻫﻴﺎ آﻫﻦ‪.‬‬
‫ﺳﺎﮘﺌﻲ وﻗﺖ אﻫﻮ ﺑﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪو ﻛﻴﻮ وﻳﻮ آﻫﻲ ﺗﻪ‪ ،‬وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮ ﮔﻬﮣﻲ ﭜﺎﮜﻲ אﺳﺘﻌﻤﺎل‬
‫אﻳﺎﮢﭗ‪/‬ﻧﺎﭘﺎﺋﺪאريَء ﺳﺎن ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪ ،‬ﺟﻮ وאﭘﺮאﺋﻴﻨﺪڙن ﺟﻲ ﺗﻌﺪאد ۾ ﺗﻪ ﺗﻴﺰيَء ﺳﺎن אﺿﺎﻓﻮ‬
‫ﭤﻴﻨﺪو رﻫﻲ ﭤﻮ ﭘﺮ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮ ﭜﻨﮉאر ‪ /‬ﺑﻨﻴﺎد ﺳﺎﮘﻴﻮ رﻫﻲ ﭤﻮ ۽ ﻫﺮ ﻛﻮ אن ﻣﺎن وڌ ۾ وڌ ﻓﺎﺋﺪو‬
‫ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮڻ ﭼﺎﻫﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﮔﻬﮣﻲ ﭜﺎﮜﻲ‪ ،‬ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲ אﻫﻮ ﻣﺤﺴﻮس ﻧﻪ ﭤﻲ ﻛﺮي ﺗﻪ ﺟﻴﻜﮇﻫﻦ אﻫﮍن‬
‫وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮ ﺳﻴﺎﮢﭗ‪/‬ﭘﺎﺋﺪאري ﺳﺎن אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻧﻪ ﻛﺒﻮ ﺗﻪ אﻫﻲ ﺟﻠﺪ ﺧﺘﻢ ﭤﻲ وﻳﻨﺪא‪ .‬ورﻟﻲ‪ ،‬אﻫﮍن‬
‫وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﻧﻌﻢ אﻟﺒﺪل ﻧﻪ ﻫﺠﮡ ﺳﺒﺐ ﺑﻪ אﻧﻬﻦ ﺟﻮ ﻧﺎﭘﺎﺋﺪאر ﻃﺮح ﺳﺎن אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎر ﺳﻨﭝﺎل ﻟﻬﮡ ۾ ﺑﺮאدريَء ﺟﻲ ﺷﺮﻛﺖ ۽ ﭴﺎڻ رﺳﺘﻲ אﻧﮑﻲ אﺗﺴﺎﻫﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ אﻫﺎ‪ ،‬אﻧﻬﻦ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮ ﻧﻪ رﮘﻮ ڏאﻫﭗ ﺳﺎن אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮي ﺗﻪ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ‬
‫ﻧﻌﻢ אﻟﺒﺪل ﮘﻮﻟﻬﮡ ۾ ﺑﻪ ﻣﺪد ﻛﺮي‪ .‬ﭘﺮ אﺋﻴﻦ رﮘﻮ ﺗﮇﻫﻦ ﺋﻲ ﻣﻤﻜﻦ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ ﺟﮇﻫﻦ‬
‫ﺑﺮאدرﻳﻦ ﮐﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ ﺟﻲ ﭴﺎڻ ڏﻧﻲ وﭸﻲ ۽ אﻫﻲ رﺿﺎﻛﺎرאﻧﻪ ﻃﻮر ﺗﻲ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾ ﭜﺮﭘﻮر ﻃﺮح ﺳﺎن ﭜﺎﮜﻲ ﭜﺎﺋﻴﻮאر ﭤﻴﻦ‪.‬‬
‫ﻛﻨﻬﻦ ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ﺟﻮ‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎر ﺳﻨﭝﺎل ﻟﻬﮡ ۾ אوس ﭜﺎﮜﻲ ﭜﺎﺋﻴﻮאر ﭤﻴﮡ ﻻِء‬
‫ﺿﺮوري ﭤﺌﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ ﮐﻴﻦ אﻫﮍي ﺳﭵﻲ ﻋﻤﻞ ﻳﻌﻨﻲ رﭤﺎ ﺗﻴﺎر ﻛﺮڻ ﮐﺎﻧﻮﭠﻲ אﻧﺠﻲ ﺗﻌﻤﻴﻞ ﭤﻴﮡ‬
‫ﺗﺎﺋﻴﻦ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﻴﻮ وﭸﻲ‪ .‬אﺋﻴﻦ ﻛﺮڻ ﺳﺎن ﮐﻴﻦ ﺳﭡﻲ رﭤﺎ ﺗﻴﺎر ﻛﺮڻ ۾ ﻣﺪد ﻣﻠﻨﺪي ﺗﻪ ﻣﻨﺠﻬﻦ‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻲَء ﺟﻮ ﺑﻪ אﺣﺴﺎس ﭘﻴﺪא ﭤﻴﻨﺪو‪.‬‬
‫אﻫﻮ ﺑﻪ ﻣﻤﻜﻦ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ‪ ،‬ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﺎ وאﭘﺮאﺋﻴﻨﺪڙ ﺟﺪא ﺟﺪא‬
‫ﺑﺮאدرﻳﻦ ﺳﺎن وאﺳﻄﻮ رﮐﻨﺪڙ ۽ אﻫﮍيَء ﭘﺴﮕﺮدאﺋﻲَء ﺟﺎ رﻫﻮאﺳﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ وﺳﻴﻼ‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻃﺮﻳﻘﻦ ﺳﺎن אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﻨﺪڙ ﻫﺠﻦ‪ .‬ﺗﻨﻬﻨﻜﺮي ﺿﺮوري ﭤﺌﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ‬
‫ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ﮐﻲ אﻫﮍن ﭘﺮوﮔﺮאﻣﻦ ۾ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺮڻ ﮐﺎن אڳ אن ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ ﺳﻤﺎﺟﻲ ‪ -‬אﻗﺘﺼﺎدي‬
‫۽ ﺛﻘﺎﻓﺘﻲ ﭘﻬﻠﻮﺋﻦ ﮐﻲ ﺑﻪ ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ وﭸﻲ‪.‬‬
‫אن ﻻِء ﻻزﻣﺎً אﮘـ۾ ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻴﻦ ﺟﻲ ﺳﻤﺎﺟﻲ ‪ -‬אﻗﺘﺼﺎدي ۽ ﺛﻘﺎﻓﺘﻲ ﭘﺲ ﻣﻨﻈﺮ ﮐﻲ ڏﺳﮣﻮ ۽‬
‫ﺳﻤﺠﻬﮣﻮ ﭘﻮﻧﺪو ۽ אن آﻫﺮ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﺟﻲ ﻃﺮﻳﻘﻦ ۽ ﺳﻨﺪن ﻏﺮﺑﺖ ﺟﻲ ﺑﻨﻴﺎد ﺗﻲ ﭘﻲ‬

‫‪62‬‬

‫آر َאي )‪ (Paraticipatory Rural Appraisal‬ﻳﺎ ﭘﻲ אﻳﻞ َאي )‪ (Paraticipatory Learning and Action‬رﺳﺘﻲ‬
‫درﺟﻴﺒﻨﺪي ﻛﺮﮢﻲ ﭘﻮﻧﺪي‪.‬‬
‫ﭘﻲ آر آي ‪ /‬ﭘﻲ אﻳﻞ َאي ﺟﺎ ﻫﻴﭡﻴﺎن ﻣﻘﺼﺪ ﻫﺠﮡ ﮔﻬﺮﺟﻦ‪:‬‬
‫אﻟﻒ( ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ۾ رﻫﻨﺪڙ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻃﺒﻘﻦ ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺮڻ ۽ ﺳﻨﺪن ﮔﻬﺮﺟﻦ آﻫﺮ ﻣﮑﻴﻪ‬
‫ﻣﺴﺌﻠﻦ ﮐﻲ ﺳﻤﺠﻬﮡ‪.‬‬
‫ب( אﻧﻬﻦ ﻻِء אﻧﺴﺎﻧﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﺟﻮ ﻃﺮﻳﻘﻮ ﻗﺎﺋﻢ ﻛﺮڻ‪.‬‬
‫ٻ( ﻣﺴﺌﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ ۽ وﺿﺎﺣﺖ ﻛﺮڻ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ אﻫﻲ ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ﺟﻲ ﺻﻼح ﺳﺎن ﺣﻞ‬
‫ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻦ‪.‬‬
‫ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء ﮐﻲ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮڻ ﺑﻪ ﻫﻚ אﻫﮍو ﺑﺎﺿﺎﺑﻄﻪ ﻃﺮﻳﻘﻮ آﻫﻲ ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻮ ﻣﻘﺼﺪ ﻗﺪرﺗﻲ‬
‫وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ آﻫﻲ‪ .‬אن ﻋﻤﻞ ﻣﺎن ﻫﻴﭡﻴﻮن ﺣﺎﺻﻼت ﭤﻴﻨﺪﻳﻮن‪.‬‬
‫אﻟﻒ( ﺑﺮאدريَء ﺟﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﭤﻴﮡ ﺳﺎن אوﻟﻴﺖ وאرﻳﻦ ﺿﺮورﺗﻦ ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺒﻲ‪.‬‬
‫ب( ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ ﻣﺴﺌﻼ ﺣﻞ ﻛﺮڻ ﻻِء ﭘﺎڻ ﻫﮍﺗﻮ ﻫﻠﻨﺪڙ ﺳﺮﺷﺘﻮ ﻗﺎﺋﻢ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪو‪.‬‬
‫ٻ( ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻣﺪد ﭘﺎڻ ﻛﺮﻳﻮ ﺟﻲ ﺑﻨﻴﺎد ﺗﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻛﺮڻ ﻻِء ﺑﺮאدرﻳﻦ ﺟﻲ‬
‫ﺷﻤﻮﻟﻴﺖ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪي‪.‬‬

‫ﺳﺎﻧﮃ ۽ ﺗﺮﻗﻲَء ﺟﻲ ﺗﻜﻤﻴﻞ )‪(ICD‬‬
‫ڏאﻫﭗ ﭜﺮﻳﻮ אﺻﻮل ﻫﻲ آﻫﻲ ﺗﻪ‪ ،‬ﺳﺎﻧﮃڻ ﺟﺎ ﻛﻢ אﻫﮍيَء ﻃﺮح ﺳﺎن ﻛﺮڻ ﮔﻬﺮﺟﻦ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ ﺑﺮﻗﺮאر رﻫﻲ ﺳﮕﻬﻲ‪ .‬ﺟﻨﻬﻦ ۾ אن ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ ﻛﮍي‬
‫ﻧﮕﺮאﻧﻲ ﻛﺮڻ ﺑﻪ אﭼﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ אﻫﮍא ﻃﺮﻳﻘﺎ ﻧﻪ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮڻ ﮐﺎن وﭠﻲ אﻫﻲ ﺗﺮﻗﻴﺎﺗﻲ‬
‫رﭤﺎﺋﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ۾ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺮڻ‪ ،‬ڏאﻫﭗ وאرو אﺳﺘﻌﻤﺎل آﻫﻲ‪ .‬אن ﮐﺎﻧﺴﻮאِء ﺳﺎﻧﮃ‬
‫ﺟﻲ אﭘﺎﺋﻦ ۾ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺑﺮאدرﻳﻦ ﺳﻤﻴﺖ אﻧﻬﻦ ﻻڏאﺋﻮ ﺑﺮאدرﻳﻦ )ﻫﺎرﭘﻮ ﻛﻨﺪڙ( ﺟﻮن ﻛﻲ אﻫﮍﻳﻮن‬
‫ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻮن ﺟﻦ ﺟﻮ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺗﻲ ﻣﺪאر‪ ،‬ﺳﺎل ﺟﻲ رﮘﻮ ﻛﻨﻬﻦ ﻋﺮﺻﻲ دورאن ﻫﺠﻲ ﭤﻮ‪،‬‬
‫ﺗﻦ ﺟﻲ ﺳﮅאرڻ‪ ،‬وڌאﺋﮡ ﻳﺎ ﺑﻨﺪ ﻛﺮڻ ﺟﻲ ﺑﻪ ﺿﺮورت ﭘﺌﺠﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻲ‪ .‬אﻫﮍن אﭘﺎﺋﻦ وﭠﮡ ﺳﺎن‬
‫אﻧﻬﻦ ﺗﻲ אﻳﻨﺪڙ ﺧﺮچ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺑﺮאدرﻳﻦ ﮐﻲ ﺑﺮدאﺷﺖ ﻛﺮﮢﻮ ﭘﻮﻧﺪو‪ .‬ﻣﺜﺎل ﻃﻮر ﻓﺼﻠﻦ ﮐﻲ ﺗﺤﻔﻆ‬
‫ڏﻧﻞ ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺳﺒﺐ ﭤﻴﻨﺪڙ ﻧﻘﺼﺎن )‪.(Braatz ،1992‬‬
‫آﺧﺮ ۾‪ ،‬ﺟﻴﺌﻦ ﺗﻪ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ‪ ،‬ڊﮔﻬﻲ ﻋﺮﺻﻲ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﺟﺎري رﻫﻨﺪڙ אﻫﮍﻳﻮن‬
‫ﻛﻮﺷﺸﻮن آﻫﻦ ﺟﻦ ﺳﺒﺐ ورﻟﻲ ﻛﻮ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺑﺮאدرﻳﻮن‪ ،‬ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻋﺮﺻﻲ دورאن ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ‬
‫آﻣﺪﻧﻲ وڌאﺋﻲ ﻳﺎ ﭘﻨﻬﻨﺠﻴﻮن ﺿﺮورﺗﻮن ﭘﻮرﻳﻮن ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﻴﻮن‪ ،‬ﺗﻨﻬﻨﻜﺮي ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ‬
‫رﭤﺎﺋﻦ ۾ אﻫﮍא ﻣﺮﺑﻮط ﻋﻤﻞ‪ ،‬אوس ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺮڻ ﮔﻬﺮﺟﻦ ﺟﻦ رﺳﺘﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻲ ﻣﻌﻴﺎر‬
‫ﺑﻠﻨﺪ ﭤﻴﮡ ﺳﺎن אﻫﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ אﭘﺎﺋﻦ ۾ وڌ ۾ وڌ ﺳﺮﮔﺮم رﻫﻦ‪ .‬ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃڻ ۽‬
‫ﺗﺮﻗﻲ ﺟﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﭘﺮوﮔﺮאﻣﻦ ﺳﺎن אﻫﮍא ﻣﻮﻗﻌﺎ ﭘﻴﺪא ﭤﻴﻦ ﭤﺎ ﺟﻦ ﺳﺎن ﺑﺮאدرﻳﻦ ﺟﺎ ﻫﮍﺋﻲ ﻓﺮد‬
‫ﺳﮅيَء ﻳﺎ אڻ ﺳﮅيَء ﻃﺮح ﺳﺎن ﻓﺎﺋﺪو ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪63‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪4‬‬

‫رﻳﻔﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ – ‪1‬‬

‫ﻧﻮﺟﻮאن ۽ ﻣﺎﺣﻮل‬
‫אﭴﻜﻠﻬﻪ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﻣﺴﺌﻼ אﻫﮍﻳﻮن ﮔﻨﭝﻴﺮ ۽ ﭘﻴﭽﻴﺪه ﭨﺎڏون ‪ /‬ﻟﻠﻜﺎرون ﻛﺮي رﻫﻴﺎ آﻫﻦ ﺟﻦ‬
‫ڏאﻧﻬﻦ ﻫﻦ وﻗﺖ ۽ אﻳﻨﺪڙ ڏﻫﺎﻛﻦ دورאن ڌﻳﺎن ڏﻳﮡ ﺟﻲ ﺿﺮورت آﻫﻲ‪ .‬אن ﻻِء ﻫﻚ ﺑﻨﻴﺎدي‬
‫ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻗﺪم ﻣﻘﺎﻣﻲ‪ ،‬ﺻﻮﺑﺎﺋﻲ‪ ،‬ﻗﻮﻣﻲ ۽ ﻋﺎﻟﻤﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ ﺳﻤﺎج ﺟﻲ ﻫﺮ ﻃﺒﻘﻲ ۾ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ‬
‫ﺳﺠﺎﮘﻲ ﭘﻴﺪא ﻛﻨﺪو رﻫﮡ آﻫﻲ‪ .‬ﺟﻴﺌﻦ ﺗﻪ ﻧﻮﺟﻮאن‪ ،‬دﻧﻴﺎ ﺟﻲ ﺟﻤﻠﻲ آدﻣﺸﻤﺎريَء ﺟﻮ ﻫﻚ وڏو‬
‫ﺣﺼﻮ آﻫﻦ ﺗﻨﻬﻨﻜﺮي ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺣﻮאﻟﻲ ﺳﺎن אﻫﻲ ﺧﺎص ﺗﺸﻮﻳﺶ ۾ آﻫﻦ ﺗﻪ ﻣﭥﻦ ذﻣﻴﻮאرﻳﻮن‬
‫ﺑﻪ آﻫﻦ‪ .‬ﮀﺎﻛﺎڻ ﺗﻪ‪ ،‬ﮐﻴﻦ אﮘﺌﻴﻦ ﻧﺴﻠﻦ ﮐﺎن ﻫﻚ אﻫﮍو ﺑﺪﺣﺎل ﻣﺎﺣﻮل ورﺛﻲ ۾ ﻣﻠﻴﻮ آﻫﻲ ﺟﻨﻬﻦ‬
‫۾ ﮐﻴﻦ ﻫﻚ ڊﮔﻬﻲ ﻋﺮﺻﻲ ﺗﺎﺋﻴﻦ زﻧﺪه رﻫﮣﻮ ۽ زﻧﺪﮔﻲ ﮔﺬאرﮢﻲ آﻫﻲ‪ .‬אن ﻻِء ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ‬
‫ﻻزﻣﺎً אﻫﮍن ﻧﻮن ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ ﻋﻤﻠﻦ ۽ ﻣﻮﺛﺮ אﭘﺎﺋﻦ وﭠﮡ ۾ ﺳﺮﮔﺮم ﭤﻴﮣﻮ ﭘﻮﻧﺪو ﺟﻦ رﺳﺘﻲ ﻫﻮ‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﻟﻠﻜﺎرن ﮐﻲ ﻣﻮﺛﺮ ﻃﺮﻳﻘﻲ ﺳﺎن ﻣﻨﻬﻦ ڏﺋﻲ ﺳﮕﻬﻦ‪ .‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻮ ﻓﻄﺮت ۽‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﻋﻤﻠﻦ ۾ ﺷﺎﻣﻞ ﭤﻴﮡ ﻫﻚ אﻫﮍو אﻫﻢ ﭘﻬﻠﻮ آﻫﻲ ﺟﻨﻬﻦ رﺳﺘﻲ אﻫﻲ ﭜﺮﭘﻮر ﺟﺪﻳﺪ‬
‫زﻧﺪﮔﻲ ﮔﺬאرڻ ﺟﺎ ﮔﺮ ۽ ﻫﻨﺮ ﺳﮑﻲ ﺳﮕﻬﻨﺪא‪.‬‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺳﺠﺎﮘﻲ ﺋﻲ ﻫﻚ אﻫﮍو رﺳﺘﻮ آﻫﻲ ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺎن ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ ﮔﻬﺮﺑﻞ ﭴﺎڻ ڏﻳﺌﻲ‪،‬‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺣﻘﻴﻘﺘﻦ ﮐﺎن وאﻗﻒ ۽ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ دﭔﺎَء ﺳﺎن ﻣﻨﻬﻦ ڏﻳﮡ ﻻِء ﻣﺴﻠﺢ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ وڏن ﺟﻲ ﭜﻴﭧ ۾ אڄ ﺟﻮ ﻧﻮﺟﻮאن ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ ﺧﻮﺷﻨﺼﻴﺐ آﻫﻲ ﺟﻮ ﻫﻮ ﻧﻪ رﮘﻮ‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﭴﺎڻ ﭰﻬﻼﺋﻲ‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮ ۽ ﺳﻮﻟﻲ ﻧﻤﻮﻧﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮي ﺗﻪ ﻧﻮאن ﺧﻴﺎل ۽ ﻧﻈﺮﻳﺎ ﻣﺘﻌﺎرف‬
‫ﺑﻪ ﻛﺮאﺋﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ‪ .‬אڄ ﺟﻲ ﻧﻮﺟﻮאن ۾ ﻫﻤﺖ ۽ ﺑﺮدאﺷﺖ ﺟﻲ وٿ ﻫﺠﮡ ﺳﺒﺐ ﻫﻮ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ‬
‫ﻣﺴﺌﻠﻦ ﮐﻲ ﻣﻨﻬﻦ ڏﺋﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل ﺳﺎن ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ﻛﮍﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺘﻦ ﺟﺎ ﺣﻞ ۽ אﭘﺎَء ﮘﻮﻟﻬﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ אﻧﺠﻲ ﺳﮅאري ۽ وאڌאري ﻻِء ﺑﻪ ﻫﭣ ﭘﻴﺮ ﻫﮣﮡ ﺟﻲ ﺳﮕﻬﻪ رﮐﻲ ﭤﻮ‪ .‬אن ﻟﺤﺎظ ﮐﺎن‬
‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻮ ﻛﺮدאر ﻣﺮﻛﺰي ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﮀﺎﻛﺎڻ ﺗﻪ‪ ،‬ﺳﻨﺪس ﻻﮘﺎﭘﻮ ﻫﻚ אﻫﮍي אﭜﺮﻧﺪڙ‬
‫ﻧﺴﻞ ﺳﺎن آﻫﻲ ﺟﻴﻜﻮ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺳﺠﺎﮘﻲَء ﺟﻬﮍא ﻛﻢ ﺳﻮﻻﺋﻲَء ﺳﺎن ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﻫﻴﭡﻴﻦ ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻦ ۾ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﺳﺮﮔﺮم ﺷﻤﻮﻟﻴﺖ وڏي אﻫﻤﻴﺖ رﮐﻲ ﭤﻲ‪:‬‬
‫• ﻧﻮﺟﻮאن ﺟﻴﺌﻦ ﺗﻪ ﻣﮑﻴﻪ ڌر‪ ،‬رﭤﺎ ﺟﻮڙﻳﻨﺪڙ ۽ ﻣﮑﻴﻪ ذرﻳﻌﻮ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ ،‬אن ﺳﺒﺐ אﻫﻲ‬
‫ذﻣﻴﻮאرﻳﻮن ﮐﮣﮡ‪ ،‬ﭔﻴﻦ ڌرﻳﻦ ﺟﻲ ﺳﻮچ ﺑﺪﻻﺋﮡ ۽ ﺗﺒﺪﻳﻠﻴﻮن ﭘﻴﺪא ﻛﺮڻ ۾ ﻣﺤﺮכ ﻃﻮر‬
‫אﻫﻢ ذﻣﻴﻮאرﻳﻮن ﻧﭝﺎﺋﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫• ﻏﻼﻇﺖ‪ ،‬ﮔﻨﺪ ﮔﻮڙ روﻛﮡ ۽ ﻧﻪ ﭰﻬﻼﺋﮡ‪ ،‬אﺳﺘﻌﻤﺎل ﭤﻴﻞ ﺷﻴﻦ ﮐﻲ ﭔﻴﻬﺮ ﻛﺎرאﺋﺘﻮ ﺑﻨﺎﺋﮡ ۽‬
‫אﻫﮍﻳﻦ ﭔﻴﻦ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ۾ אﮘﺮאﺋﻲ ‪ /‬ﭘﻴﺶ ﻗﺪﻣﻲَء رﺳﺘﻲ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﻻِء ﻣﺜﺎل ﺛﺎﺑﺖ ﭤﻲ‬
‫ﻣﻨﺠﻬﻦ ﺑﻪ אﻫﮍو אﺣﺴﺎس ﭘﻴﺪא ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫• ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻴﻦ ﺟﻲ ﺑﻨﻴﺎدن ﺗﻲ ﻫﻠﻨﺪڙ אﻫﮍא ﻫﻨﺮي ﺳﮑﻴﺎﺋﻲ ﻣﺮﻛﺰ ﺟﻦ ﺟﻮ زور‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻲ‬
‫وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﭘﺎﺋﺪאر אﺳﺘﻌﻤﺎل ﺗﻲ ﻫﺠﻲ ﻣﺘﻌﺎرف ﻛﺮאﺋﻲ‪ ،‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ ﻧﻮن ﻫﻨﺮن‬
‫ﺳﮑﮡ ۽ آﻣﺪﻧﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮڻ ﺟﺎ ﻧﻌﻢ אﻟﺒﺪل ﮘﻮﻟﻬﮡ ﺟﻲ ﻻﺋﻖ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ‪.‬‬

‫‪64‬‬

‫• ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﺳﻤﺎج ۾ ﺳﮑﻴﺎ ڏﻳﻨﺪڙن‪ ،‬ﺳﺮﮔﺮم ﻛﺎرﻛﻨﻦ ۽ ﭘﺮﻳﺸﺮ ﮔﺮوﭘﻦ ﺟﻬﮍא ﻓﺮض‬
‫ﻧﭝﺎﺋﻲ ﭔﻦ ﻧﺴﻠﻦ ﺟﻲ ﭘﻴﮍﻫﻪ ﻣﺎن وﮀﻮﭨﻲ ﺧﺘﻢ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫• ووﭨﺮن ﺟﻲ ﺣﻴﺜﻴﺖ ۾ ﭘﻨﻬﻨﺠﻮ دﻳﺮﭘﺎ אﺛﺮ ﭘﻴﺪא ﻛﺮي ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻟﻴﮉرن ﺳﺎن ﻣﻠﻲ ﺳﻨﺪن‬
‫ﻛﻴﻞ ﻓﻴﺼﻠﻦ ﺟﻲ ﻧﺘﻴﺠﻲ ۾ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﭘﻴﺪא ﭤﻴﻨﺪڙ دور رس ﻧﺘﻴﺠﻦ ﺑﺎﺑﺖ ﮐﺎﻧﺌﻦ ﭘﮁﺎ‬
‫ﮘﺎﮀﺎ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫• ﻧﻮﺟﻮאن‪ ،‬ﭘﻨﻬﻨﺠﻮن ﺻﻼﺣﻴﺘﻮن ﻫﻚ אدאري ﺟﻲ ﺻﻮرت ۾ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮي ﭘﻨﻬﻨﺠﻴﻮن‬
‫ڊوزﻧﺲ ۽ ﻛﻨﻮﻳﻨﺸﻦ‬
‫ﺻﻼﺣﻜﺎر ﺗﻨﻈﻴﻤﻮن‪ ،‬ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﻳﻮٿ ﻛﺎﺋﻮﻧﺴﻠﻮن‪ ،‬אﻓﻴﺌﺮس ِ‬
‫ﻛﻮﭠﺮאﺋﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻴﻮن رﭤﺎﺋﻮن ﭠﺎﻫﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫• ﻫﻚ ﺧﺎص ذﻣﻴﻮאريَء وאرو ﻛﺮدאر ﺳﻤﺎﺟﻲ ﺗﺤﺮﻳﻚ رﺳﺘﻲ ﻣﺎﺣﻮل ﺑﺎﺑﺖ ﮘﺎﻟﻬﻴﻮن‬
‫ﻛﺮڻ آﻫﻲ‪ .‬ﻋﻮאﻣﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ‪ ،‬ﺳﻤﺎﺟﻲ ﺗﺤﺮﻳﻜﻦ ﺟﻮ ﻣﺪאر ﺳﮅ ﺳﻤﺎَء ‪ ،‬ﺗﻪ ﻏﻴﺮ رﺳﻤﻲ‬
‫ﻃﻮر ﺗﻲ ﺳﺮﮔﺮم ﻛﺎرﻛﻨﻦ ﺟﻲ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﺟﻲ ﭴﺎر‪ ،‬ﭴﺎڻ ڏﻳﮡ وﭠﮡ‪ ،‬אﺣﺘﺠﺎﺟﻦ‪،‬‬
‫ﻣﻈﺎﻫﺮن‪ ،‬ﺑﺎﺋﻴﻜﺎﭨﻦ ۽ אﻫﮍﻳﻦ ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻦ ﺗﻲ ﭤﺌﻲ ﭤﻮ ﺟﻦ رﺳﺘﻲ ﺳﮅ ﺳﻤﺎَء ﺟﻲ אدאرن‬
‫رﺳﺘﻲ ﭘﺮﭼﺎر ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫• ﻧﻮﺟﻮאن ﻣﺬﻫﺒﻲ ﻋﺎﻟﻢ ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ ﭔﻬﺮאڙﻳﻦ ۾ ﺟﺘﻲ ﺗﻌﻠﻴﻤﻲ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺗﻤﺎم ﮔﻬﭧ‬
‫ﭤﺌﻲ ﭤﻲ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻮن ﺣﻘﻴﻘﺘﻮن ﺳﻤﺠﻬﺎﺋﮡ ﻻِء ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ אدאرن ﻃﻮر ﻛﻢ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ‬
‫ﭤﺎ‪.‬‬
‫• ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ﻻِء ﺻﻨﻌﺘﻲ )ﺷﻴﻮن ﭠﺎﻫﻴﻨﺪڙ ﻛﺎرﺧﺎﻧﻦ( ﺳﻄﺢ ﺗﻲ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﺎ ﻓﻮرم ﻗﺎﺋﻢ‬
‫ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫• ﻣﻴﻮﻧﺴﭙﺎﻟﭩﻲَء ﺟﻲ ﻧﻬﺮي ﻏﻼﻇﺖ ﻧﻴﻜﺎل ﻛﺮڻ ﺟﻲ ﻛﻢ ۾ ﺷﺎﻣﻞ ﭤﻲ אﻧﮑﻲ ﺻﺤﻴﺢ‬
‫ﻃﺮح ﺳﺎن אﻟﮗ אﻟﮗ ﻛﺮي ﻧﻴﻜﺎل ﻛﺮڻ ﺟﻲ ﺳﺠﺎﮘﻲ ﭘﻴﺪא ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪ ،‬אﺋﻴﻦ‬
‫ﻛﺮڻ ﺳﺎن ﻏﻼﻇﺖ ﺟﻮ ﺑﻬﺘﺮ ﻃﺮﻳﻘﻲ ﺳﺎن ﻧﻴﻜﺎل ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺒﻮ‪.‬‬
‫• ﺻﻮﺑﻦ وﭼـ۾ ﻧﻮﺟﻮאن ﭘﻨﻬﻨﺠﺎ ﺳﮅ ﺳﻤﺎَء ﺟﺎ ﭴﺎر ﭘﮑﻴﮍي אﻧﻬﻦ رﺳﺘﻲ رﺳﻤﻲ ﭴﺎڻ ﺟﻲ‬
‫ﻣﭩﺎ ﺳﭩﺎ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫• ﺳﺮﻛﺎري אدאرن ۽ ﻏﻴﺮ ﺳﺮﻛﺎري ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ ﭘﺎرאن ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﻫﻠﻨﺪڙ ﻫﺮ ﻗﺴﻢ ﺟﻲ‬
‫ﺗﺤﺮﻳﻜﻦ ۾ رﺿﺎﻛﺎرאﻧﻪ ﻃﻮر ﺷﺮﻳﻚ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫• ﺳﻤﺮ ﻛﺌﻤﭙﻮن )אوﻧﻬﺎري ۾ ﻣﺨﺼﻮص ﻣﺎﮘﻦ ﺗﻲ رאﻧﺪﻳﻮن روﻧﺪﻳﻮن ۽ وﻧﺪر وروﻧﻬﻪ ﻻِء‬
‫وﭸﮡ( ۽ ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮل ۾ ﮔﻬﻤﮡ )‪ (Nature walk‬ﺟﻬﮍﻳﻮن ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮڻ‪.‬‬
‫• ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ ِאﻛﻮﭘﺮﻳﻨﻴﻮرﺷﭗ )‪ = Ecopreneurship‬ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲَء ﺳﺎن ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ﭘﻴﺸﻲ ‪/‬‬
‫ﻛﻢ( ﺟﻲ ﺗﻌﻠﻴﻢ ۽ ﺗﺮﻗﻲَء ﺟﻲ ﮐﻴﺘﺮ ۾ ﺗﺮﻗﻲ وﭠﺮאﺋﮡ‪.‬‬
‫• ﻟﮑﻴﻞ ﭘﮍﻫﻴﻞ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﺗﻤﺎم אﻫﻢ ذﻣﻴﻮאري ﭤﺌﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ אﻫﻲ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ۾ ﺳﺠﺎﮘﻲ‬
‫ﭘﻴﺪא ﻛﺮڻ ﻻِء ﺷﻬﺮن ۽ ﭔﻬﺮאڙﻳﻦ ۾ ﺳﻴﻤﻴﻨﺎر‪ ،‬ورﻛﺸﺎپ‪ ،‬ﻟﻴﻜﭽﺮ‪ ،‬ﺗﻘﺮﻳﺮي ﻣﻘﺎﺑﻼ ۽‬
‫ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﻦ ﺟﻬﮍא ﭘﺮوﮔﺮאم ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﻣﻮﺟﻮده ۽ ﻣﺴﺘﻘﺒﻞ ﺟﻲ‬

‫‪65‬‬

‫ﻣﺴﺌﻠﻦ ﺑﺎﺑﺖ ﭘﻨﻬﻨﺠﻴﻦ ﭔﻮﻟﻴﻦ ۾ ﺷﺎﻳﻊ ﭤﻴﻨﺪڙ ﻣﻘﺎﻣﻲ ۽ ﻗﻮﻣﻲ روزאﻧﻴﻦ אﺧﺒﺎرن ۾‬
‫ﻣﻀﻤﻮن ﻟﮑﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫• ﺳﭵﻲ ﻣﻠﻚ ۾ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ ﺳﺎﺋﻴﻜﻠﻦ ﺟﻲ رﻳﺲ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪ ،‬ﺟﻨﻬﻦ‬
‫دورאن ﻫﻮ אﻫﮍﻳﻮن ﻗﻤﻴﺼﻮن ۽ ﭨﻮﭘﻴﻮن ﺟﻦ ﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺳﺠﺎﮘﻲَء ﺟﺎ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﻴﻐﺎم‬
‫۽ ﺳﻨﻴﻬﺎ ﻟﮑﻴﻞ ﻫﺠﻦ ﭘﺎﺋﻲ אﻧﻬﻦ رﺳﺘﻲ ﻋﺎم ﻣﺎﮢﻬﻦ ۾ ﺳﺠﺎﮘﻲ وڌאﺋﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫• ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﻴﺎﺣﺖ ‪ِ /‬אﻛﻮﭨﻮﺋﺮزم )‪ (Eco-tourism‬ﺑﻪ ﻫﻚ אﻫﮍو ﺷﺎﻧﺪאر ﻣﺜﺎل آﻫﻲ ﺟﻨﻬﻦ‬
‫رﺳﺘﻲ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ۾ ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ﺟﻮ ﺟﺬﺑﻮ ﭘﻴﺪא ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ‪ .‬אن ﻻِء ﻛﻨﻬﻦ‬
‫وﻳﺠﻬﻲ ﭘﺮﻛﺸﺶ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﻣﺎڳ ﮔﻬﻤﻲ ڏﺳﮡ ﺟﻮ ﺑﻨﺪوﺑﺴﺖ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫• ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﭘﺎﮢـ۾ رאﺑﻄﻲ ۾ رﻫﮡ ﻻِء ﻣﻘﺎﻣﻲ ﭴﺎر ﺟﻮڙڻ ۽ ﮐﻴﻦ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ‬
‫ﭘﺎﺋﺪאر ﻃﺮح ﺳﺎن אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮڻ ﻻِء ﻫﻤﭥﺎﺋﮡ‪.‬‬
‫• ﺷﻬﺮت رﮐﻨﺪڙ ﻧﻮﺟﻮאن‪ ،‬ﺳﮅ ﺳﻤﺎَء ﺟﺎ ذرﻳﻌﺎ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮي ۽ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﺳﻬﻜﺎر ﺳﺎن‬
‫ﻫﻚ ﻋﺎﻟﻤﻲ ﺳﭣ ﻗﺎﺋﻢ ﻛﺮي ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ‪ ،‬ﺷﻴﻦ ﺟﻲ אﺳﺘﻌﻤﺎل ۽ ﺳﭝﺎَء ﺟﻲ‬
‫ﻃﻮر ﻃﺮﻳﻘﻦ ﺑﺎﺑﺖ ﺑﻬﺘﺮ ﺳﻮچ ﭘﻴﺪא ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪66‬‬

‫رﻳﻔﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ ‪2 -‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪4‬‬

‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﻣﻬﻢ ﻫﻼﺋﮡ ﺟﻮ ڍאﻧﭽﻮ‬
‫אﻫﮍي ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﻬﻢ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮڻ ۽ ﻫﻼﺋﮡ ﻻِء ﻫﻴﭡﻴﻦ ﻗﺪﻣﻦ ﮐﮣﮡ ﺟﻲ ﺿﺮورت ﭘﻮي ﭤﻲ‪:‬‬

‫‪ .1‬ﻣﻬﻢ ﻫﻼﺋﮡ ﺟﻮ ﺗﻌﺎرف‬
‫ﻛﺎ ﺑﻪ ﻣﻬﻢ ﻫﻼﺋﮡ ﻻِء ﻫﻴﭡﻴﻦ ﭨﻦ ﻣﺎن ﮔﻬﭧ ۾ ﮔﻬﭧ ﭔﻦ ﻧﻜﺘﻦ ڏאﻧﻬﻦ ڌﻳﺎن ڏﻳﮡ ﺟﻲ ﺿﺮورت‬
‫ﭘﺌﺠﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻲ ﺟﻴﻜﻲ ﭘﺎڻ ـ۾ ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ۽ ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﮐﻲ ﺳﮕﻬﺎرو ﻛﻨﺪڙ ﺑﻪ آﻫﻦ‪.‬‬
‫‪ .i‬ﺳﮅ ﺳﻤﺎَء ﺟﺎ ﭘﺮوﮔﺮאم ﻛﺮڻ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ ﻧﻪ رﮘﻮ ﻣﺎﺿﻲَء ۾ ﻛﻴﻞ ﻛﺎﻣﻴﺎﺑﻴﻦ ﺗﻪ ﻣﺴﺘﻘﺒﻞ ﺟﻲ‬
‫رﭤﺎﺋﻦ ﺑﺎﺑﺖ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ ﭼﻮﻧﮉ ﻣﻮﺿﻮﻋﻦ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬وﮢﻦ ﭘﻮﮐﮡ ۽ ڌرﺗﻲ ﺑﭽﺎﺋﮡ ﺑﺎﺑﺖ‬
‫ﺳﺠﺎﮘﻲ وڌאﺋﻲ ﺳﮕﻬﺠﻲ‪.‬‬
‫‪ .ii‬ﺧﺎص ﭘﺮوﮔﺮאم ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﻛﻨﻬﻦ رﭤﺎ ﺗﻲ ﻧﻈﺮﺛﺎﻧﻲ ﻛﺮڻ‪ ،‬ﻟﻴﺎﻗﺖ وڌאﺋﮡ )‪(capacity- building‬‬
‫ﻻِء ورﻛﺸﺎپ ﻛﺮڻ ﻳﺎ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ آزﻣﻮدن ﭔﮅאﺋﮡ ﺟﻮ ﺳﮑﻴﺎﺋﻲ ﭘﺮوﮔﺮאم ﻛﺮڻ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺗﺠﺮﺑﺎ ﭤﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫‪ .iii‬ﻋﻤﻠﻲ رﭤﺎﺋﻮن ﺗﻴﺎر ﻛﺮڻ ﺟﻦ ۾ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻦ ﺟﻮ ﺧﺎﻛﻮ ڏﻧﻞ ﻫﺠﻲ ۽ ﭔﮅאﻳﻞ ﻫﺠﻲ‬
‫ﺗﻪ אﻫﻲ ﻛﮇﻫﻦ ۽ ﻛﺎﭤﻲ ﻛﻴﻮن وﻳﻨﺪﻳﻮن‪.‬‬

‫ﻛﻨﻬﻦ ﻣﻬﻢ ﻫﻼﺋﮡ ﺟﺎ ﻣﻘﺼﺪ‬
‫ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﻬﻢ ﻫﻼﺋﮡ ﮐﺎن אﮘـ۾ אن ﺟﺎ ﻣﺨﺼﻮص ﻣﻘﺼﺪ وאﺿﺢ ﻛﺮڻ ﮔﻬﺮﺟﻦ‪.‬‬

‫‪ .2‬ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﻬﻢ ﻫﻼﺋﮡ ﮐﺎن אﮘـ۾ ﺳﻮچ وﻳﭽﺎر ﻛﺮڻ ﮔﻬﺮﺟﻲ‪:‬‬
‫‪ .i‬وאﺿﺢ ﻧﻜﺘﻮ ۽ ﻣﻘﺼﺪ‬

‫ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﻬﻢ ﺟﻮ‪ ،‬אن ﺟﻲ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻫﻚ ﻣﻘﺼﺪ ﺑﺎﺑﺖ ﻧﻜﺘﻮ )‪ (focus‬وאﺿﺢ ﻫﺠﮡ ﮔﻬﺮﺟﻲ‪.‬‬
‫אﺷﺘﺮאﻛﻲ ﻋﻤﻞ رﺳﺘﻲ‪ ،‬אﻫﮍא ﻣﻘﺼﺪ ‪ /‬ﻣﻮل ﻣﺘﺎ ﺗﻴﺎر ﻛﺮڻ ﮔﻬﺮﺟﻦ ﺟﻦ ﺟﻲ ﺗﻮر ﺗﻚ ﻛﺮي‬
‫ﺳﮕﻬﺠﻲ ۽ אﻫﻲ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﻬﻢ ﺟﻲ رﭤﺎ ﻻِء ﻗﺒﻮﻟﮡ ﺟﻮﮘﺎ ﻫﺠﻦ‪.‬‬

‫‪ .ii‬אدאري ﺟﻮ ﺷﻔﺎف ۽ ﺟﻮאﺑﺪه ڍאﻧﭽﻮ‬

‫ﻫﻚ אﻫﮍي ﻣﻘﺎﻣﻲ‪ /‬ﻗﻮﻣﻲ‪/‬ﺻﻮﺑﺎﺋﻲ ﻛﺎروﺑﺎري )‪ (Steering‬ﻛﺎﻣﻴﭩﻲ ﺟﻨﻬﻦ ۾ ﻫﮍﻧﻲ ڌرﻳﻦ‬
‫ﺑﺸﻤﻮل ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺟﻲ ﻫﺮ ﺳﻄﺢ ﺟﺎ ﺑﻨﻴﺎدي ﻧﻤﺎﺋﻨﺪא‪ ،‬ﺳﻮل ﺳﻮﺳﺎﺋﭩﻲ‪ ،‬ﺧﺎﻧﮕﻲ ﺷﻌﺒﻮ‪ ،‬ﮔﻬﮡ‬
‫ڌرﻳﻮن ۽ ﭔﻪ ڌرﻳﻮن ﺗﻨﻈﻴﻤﻮن‪ ،‬ﻋﻠﻤﻲ אدאرא‪ ،‬ﺳﮅ ﺳﻤﺎَء ۽ ﺷﻬﺮي ﺣﻜﻮﻣﺖ ﭘﺎرאن ﻛﻴﻞ ﭘﻴﺶ‬
‫ﻗﺪﻣﻴﻮن ﺷﺎﻣﻞ ﻫﺠﮡ ﮔﻬﺮﺟﻦ‪ .‬אﻫﮍي ﻫﺮ אدאري ﺟﻲ ذﻣﻴﻮאرﻳﻦ ۽ ﻛﺮدאرن ﺟﻲ ﻫﻦ ڍאﻧﭽﻲ‬
‫ﻣﻄﺎﺑﻖ وﺿﺎﺣﺖ ﻛﻴﻞ ﻫﺠﻲ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ ﻛﻮ אﻫﮍو ﺑﻪ אدאرو ﻫﺠﮡ ﮔﻬﺮﺟﻲ ﺟﻨﻬﻨﮑﻲ אﮘﺮאﺋﻲ‬
‫ﻛﺮي ذﻣﻴﻮאريَء ﺳﺎن ﻫﻦ ﻣﻬﻢ ﻫﻼﺋﮡ ﺟﻲ ﺷﺮوﻋﺎت ۽ ﻋﻤﻠﻲ رﭤﺎ ‪ /‬אﺋﻜﺸﻦ ﭘﻼن ﺗﻲ ﺑﺤﺚ‬
‫ﺷﺮوع ﻛﺮڻ ﮔﻬﺮﺟﻲ‪.‬‬

‫‪67‬‬

‫‪ .iii‬ﺻﻮﺑﺎﺋﻲ ﻣﻬﻢ ﺟﻲ ﺣﻜﻤﺖ ﻋﻤﻠﻴﻦ ۽ ﭜﺎﺋﻴﻮאر ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻦ ۾ ﮘﺎﻧﮃאﭘﺎ‬

‫ﺟﺘﻲ ﺟﺘﻲ ﻣﻤﻜﻦ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﺗﺸﻬﻴﺮ‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻲ ﻋﻼﺋﻘﺎﺋﻲ ﻣﻬﻢ ﺟﻲ ﺣﻜﻤﺖ ﻋﻤﻠﻲ ﺟﻮ ﺣﺼﻮ‬
‫ﻫﺠﮡ ﮔﻬﺮﺟﻦ ۽ ﻣﻬﻤﻮن ﻫﻼﺋﻴﻨﺪڙ ﺳﺎﭤﻴﻦ ﮐﻲ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﺗﺮﺑﻴﺖ ڏﻳﮡ ۽ ﻧﺎﻓﺬ ﻛﺮڻ ۾ ﺷﺎﻣﻞ‬
‫ﻛﺮڻ ﮔﻬﺮﺟﻲ‪.‬‬

‫‪ .iv‬ﻣﻀﺒﻮط ﻣﺎﻟﻲ ﺣﺎﻟﺖ‬

‫ﻣﻬﻢ ﺟﺎ אﻫﮍא ﺧﻮאب ڏﺳﮡ ﻧﻪ ﮔﻬﺮﺟﻦ ﺟﻴﻜﻲ ﭘﻮرא ﻛﺮي ﻧﻪ ﺳﮕﻬﺠﻦ‪ .‬ﭔﻴﻮ ﻧﻪ ﺗﻪ ﮔﻬﭧ ۾ ﮔﻬﭧ‬
‫ﻋﻤﻠﻲ رﭤﺎ ﺟﻲ ﻣﻬﻢ ﺟﻮﺋﻲ ﻻِء ﻣﺎﻟﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻀﺒﻮط ﻫﺠﮡ ﻻزﻣﻲ ﺳﻤﺠﻬﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ ﻣﺴﺘﻘﺒﻞ‬
‫۾ ﻣﺎﻟﻲ ﺣﺎﻟﺘﻮن ﺳﮕﻬﺎرﻳﻮن ﻫﺠﮡ ﺟﻮن ﺑﻪ وڏﻳﻮن אﻣﻴﺪون ﻫﺠﮡ ﮔﻬﺮﺟﻦ‪.‬‬

‫‪ .3‬ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﻬﻢ ﻫﻼﺋﮡ ﮐﺎن אﮘـ۾ ﮔﻬﺮﺑﻞ ﻧﺘﻴﺠﺎ‬
‫ﻣﻬﻢ ﺷﺮوع ﻛﺮڻ ﮐﺎن אﮘـ۾‪ ،‬ﻣﭥﺌﻴﻦ وﻳﭽﺎرن ﺟﻲ ﺑﻨﻴﺎد ﺗﻲ‪ ،‬ﻛﻴﺘﺮא ﺑﻨﻴﺎدي ﻧﺘﻴﺠﺎ ﻛﮃڻ‬
‫ﮔﻬﺮﺟﻦ ﭔﻴﻮ ﻧﻪ ﺗﻪ ﻛﺎﻏﺬي ﺋﻲ ﺳﻬﻲ‪.‬‬

‫‪ .i‬ﻣﻬﻢ ﻫﻼﺋﮡ ﺟﻲ رﭤﺎ‬

‫ﻣﻬﻢ ﻫﻼﺋﮡ ﮐﺎن אﮘـ۾‪ ،‬אﻫﺎ ﻣﻘﺎﻣﻲ ڌرﻳﻦ ﺟﻲ ﻣﻬﻢ ۾ ﺣﺼﻮ وﭠﻨﺪڙن ﺟﻲ ﺻﻼح ﻣﺸﻮري ﺳﺎن‬
‫ﺗﻴﺎر ﻛﺮڻ ﮔﻬﺮﺟﻲ‪ .‬אن ﻻِء ﺻﻮﺑﺎﺋﻲ ﺻﻼﺣﻜﺎر ﻛﺎﻣﻴﭩﻲ ﮐﻲ ﻫﻴﭡﻴﻦ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺮڻ‬
‫ﮔﻬﺮﺟﻲ‪.‬‬
‫)אﻟﻒ( ﺟﻨﻬﻦ ﻟﺤﺎظ ﮐﺎن ﻣﻬﻢ ﻫﻼﺋﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ ،‬אن ﺟﻲ ﻣﭥﻴﻦ ﻛﺴﻮﭨﻲَء ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻣﺨﺼﻮص ﻫﻨﮅ‬
‫ﺗﻲ ﻣﻬﻢ ﻫﻼﺋﮡ ﺟﻮ ﺟﻮאز‪/‬دﻟﻴﻞ ڏﻳﮡ ﮔﻬﺮﺟﻲ‪ .‬ﺧﺎص ڌﻳﺎن אن ﻫﻨﮅ ﺟﻲ ﻣﻮﺟﻮده‬
‫ﺻﻮرﺗﺤﺎل وאﺿﺢ ﻛﺮڻ ﺗﻲ ڏﺟﻲ ﺟﻨﻬﻦ ۾ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ۽ رﭤﺎ ﺟﻮ ﭘﻬﻠﻮ ﺑﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻫﺠﻲ‪.‬‬
‫)ب(‬
‫)ٻ(‬
‫)پ(‬
‫)ڀ(‬
‫)ت(‬

‫)ٿ(‬

‫ﻣﻬﻢ ﻫﻼﺋﮡ ﺟﺎ ﻣﻘﺼﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻬﻢ ﺟﻲ ﻣﻘﺼﺪن ﺳﺎن ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ﻧﺘﻴﺠﺎ ۽ ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻮن‪.‬‬
‫אدאري ﺟﺎ ﺑﻨﺪوﺑﺴﺖ ﺟﻨﻬﻦ ۾ אﮘﻮאﮢﻲ ﻛﻨﺪڙ אدאري ﺟﻲ ﺳﭹﺎﮢﭗ ۽ אﻧﺠﻲ ﻛﺮدאر ۽‬
‫ذﻣﻴﻮאرن ﺟﻲ ﺑﻪ ﺻﻔﺎﺋﻲ ڏﻧﻞ ﻫﺠﻲ‪.‬‬
‫ﭨﺎﺋﻴﻢ ﭨﻴﺒﻞ ۽ אن ﺳﺎن ﮔﮇ ﭘﺮک ﺟﺎ ﻣﻌﻴﺎر‪.‬‬
‫ﺑﺠﻴﭧ‪ ،‬ﺟﻨﻬﻦ ۾ ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻮن ۽ ﻣﺎﻟﻲ ﺿﺮورﺗﻮن )‪ (in kind & in cash‬۽ אﻧﻬﻦ ﺟﻮ‬
‫ذرﻳﻌﻮ ﺑﻪ אﭼﻲ وﭸﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫دﺳﺘﺎوﻳﺰي ﺛﺒﻮت ﺟﻦ ۾ אﺻﻠﻲ ڌرﻳﻦ‪ ،‬ﺳﺮﻛﺎر‪ ،‬ﺳﻮل ﺳﻮﺳﺎﺋﭩﻲ‪ ،‬ﺧﺎﻧﮕﻲ אدאرن‪ ،‬ﮔﻬﮡ‬
‫ﻃﺮﻓﻲ‪ ،‬ﭔﻪ ﻃﺮﻓﻲ ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ‪ ،‬ﻋﻠﻤﻲ אدאرن‪ ،‬ﺳﮅ ﺳﻤﺎَء ۽ ﺷﻬﺮي ﺳﺮﻛﺎر ﺟﺎ ﻟﻴﭩﺮ אﭼﻲ وﭸﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪ .ii‬ﻣﻬﻢ ﺟﻲ ﻋﻤﻠﻲ رﭤﺎ‬

‫אن ۾ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻫﻚ ﻳﺎ ﻫﻚ ﮐﺎن وڌﻳﻚ ﻣﻘﺼﺪن‪ ،‬ﻧﺘﻴﺠﻦ‪ ،‬ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻦ‪ ،‬אدאرن ﺟﻲ אﻧﺘﻈﺎﻣﻦ‪،‬‬
‫رאﺑﻄﻲ ﺟﻲ ﺣﻜﻤﺖ ﻋﻤﻠﻲ )‪ (Time line‬۽ ﺑﺠﻴﭧ ﮐﻲ ﺑﻠﻜﻞ وאﺿﺢ ﻛﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﮀﻮ ﺗﻪ‪،‬‬
‫ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﻬﻢ ﺟﻮ ﻣﻌﻴﺎر‪ ،‬ﻋﻤﻠﻲ رﭤﺎ ﺟﻲ ﻣﺨﺼﻮص ﺑﻨﺎوت ‪ /‬ﺟﻮڙﺟﻚ ﮐﻲ ﻣﺘﺎﺛﺮ ﻛﺮي‬
‫ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ‪ .‬אن ﻛﺮي ﺿﺮوري ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ ﻋﻤﻠﻲ رﭤﺎ ﺷﻔﺎف ۽ ﺷﺮאﻛﺘﻲ ﻃﺮﻳﻘﻲ‬
‫ﺳﺎن ﺗﻴﺎر ﻛﺌﻲ وﭸﻲ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ ﺳﭝﺌﻲ ڌرﻳﻮن אن ﺟﻲ ﻧﺎﻓﺬ ﻛﺮڻ ۾ ﭘﺎﺑﻨﺪ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻦ‪ .‬ﻋﻤﻠﻲ‬

‫‪68‬‬

‫رﭤﺎ ﺟﻲ ﻣﻬﻢ‪ ،‬ﻧﺎﻓﺬ ﻛﺮڻ ﮐﺎﻧﭙﻮِء אﻧﮑﻲ ﺣﺘﻤﻲ ﺧﺎﻛﻮ ﺳﻤﺠﻬﮡ ﻧﻪ ﮔﻬﺮﺟﻲ‪ .‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ‪ ،‬ﻣﻬﻢ‬
‫دورאن אﻧـ۾ وﻗﺖ ﺳﺮ وאڌאرא ﺳﮅאرא ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪ .iii‬ﻣﻌﺎﻫﺪي ﺑﺎﺑﺖ ﺗﺤﺮﻳﺮي دﺳﺘﺎوﻳﺰ )‪(MoU‬‬

‫אﺻﻞ ڌرﻳﻮن ﺟﻴﻜﻲ ﻣﻬﻢ ﺟﻲ ﻋﻤﻠﻲ رﭤﺎ ۾ ﺷﺎﻣﻞ ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن ﺗﻨﮑﻲ אﻫﮍي ﻣﻌﺎﻫﺪي ﺟﻲ‬
‫دﺳﺘﺎوﻳﺰن ﺗﻲ ﺻﺤﻴﻮن ﻛﺮﮢﻴﻮن ﭘﻮن ﭤﻴﻮن‪.‬‬

‫‪ .iv‬ﻣﻬﻢ ﻻِء ﻛﺎروﺑﺎري ‪ /‬אﺳﭩﻴﺌﺮﻧﮓ ﻛﻤﻴﭩﻲ‬

‫ﻛﺎروﺑﺎري ﻛﺎﻣﻴﭩﻲَء ۾ ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ڌرﻳﻦ ۽ ﺳﺮﻛﺎر ﺟﻲ ﻫﺮ ﺳﻄﺢ ﺟﺎ ﻣﮑﻴﻪ ﻧﻤﺎﺋﻨﺪא ﺟﻨﻬﻦ ۾‬
‫ﺳﻮل ﺳﻮﺳﺎﺋﭩﻲ‪ ،‬ﺧﺎﻧﮕﻲ אدאرن‪ ،‬ﮔﻬﮡ ﻃﺮﻓﻲ ۽ ﭔﻪ ﻃﺮﻓﻲ ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ‪ ،‬ﻋﻠﻤﻲ אدאرن ۽ ﺳﮅ ﺳﻤﺎَء ﺟﺎ‬
‫ﻣﮑﻴﻪ ﻧﻤﺎﺋﻨﺪא ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺮڻ ﮔﻬﺮﺟﻦ‪.‬‬

‫‪ .v‬ﺳﮅ ﺳﻤﺎَء ﺟﻲ ﺣﻜﻤﺖ ﻋﻤﻠﻲ‬

‫ﺣﻜﻤﺖ ﻋﻤﻠﻲ אﻫﮍي ﻫﺠﻲ‪ ،‬ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺎن ﻣﻬﻢ ﺟﻲ ﺳﺠﺎﮘﻲ وڌאﺋﻲ ۽ رאﺑﻄﻲ ﺟﺎ ﻣﻘﺼﺪ ﻣﺎﮢﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﺠﻦ ۽ אﻫﻲ ﺻﻮﺑﺎﺋﻲ ﻣﻬﻢ ﺟﻲ ﺣﻜﻤﺖ ﻋﻤﻠﻲ ﺳﺎن ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ﻫﺠﻦ‪.‬‬

‫‪69‬‬

‫رﻳﻔﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ ‪3 -‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪4‬‬

‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻮن ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن‬
‫ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ‪ /‬ﮔﺮﻳﻨﻨﮓ )‪ (Greening‬ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن ﮀﺎ آﻫﻦ؟‬
‫ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ‪ ،‬אﻫﮍﻳﻦ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﮐﻲ ﺟﻴﻜﻲ ﻛﻨﻬﻦ ﻧﻪ ﻛﻨﻬﻦ ﻃﺮح‬
‫ﺳﺎن ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﻋﺎم ﻣﻌﻴﺎر ﻻِء ﻓﺎﺋﺪﻳﻤﻨﺪ ﻳﺎ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﻣﻘﺼﺪن ﻻِء ﻫﻠﻨﺪڙ ﻛﻤﻦ ﻻِء ﻛﺎرאﺋﺘﺎ ﻳﺎ‬
‫ﻣﺪدﮔﺎر ﺛﺎﺑﺖ ﭤﻴﻦ‪.‬‬
‫ﺳﺮﺳﺒﺰ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻮ وאڌאرو ﺗﺮﺟﻴﺤﺎً ﻫﻚ אﻫﮍو ﭘﻬﻠﻮ آﻫﻲ ﺟﻨﻬﻦ ۾ אن ﺳﻤﺎج ﮐﻲ دل و ﺟﺎن‬

‫ﺳﺎن ﺣﺼﻮ وﭠﮣﻮ آﻫﻲ‪ .‬אن ﻻِء ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺟﻲ ﭔﻬﺮאڙﻳﻦ ۽ ﺷﻬﺮي ﻋﻼﺋﻘﻦ ۾ وﮢﻦ ﭘﻮﮐﮡ ﺟﻲ‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﮐﻲ ﻣﭽﺎﺋﮣﻮ آﻫﻲ‪ .‬ﮀﻮ ﺗﻪ‪ ،‬ﺳﺮﻛﺎري ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺣﻜﻮﻣﺖ‪ ،‬ﺗﻌﻠﻴﻤﻲ‬
‫אدאرن ﺗﻮڙي رﺿﺎﻛﺎرאﻧﻪ ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ ﮐﻲ ﻣﺴﻠﺴﻞ ﺳﻬﺎﺋﺘﺎ ڏﻳﮡ ﺟﻲ אﺷﺪ ﺿﺮورت ﭤﺌﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ‬
‫אﻫﻲ وڌ ۾ وڌ ﻋﻼﺋﻘﻦ ﮐﻲ ﺳﺮﺳﺒﺰ ﻛﺮڻ ۾ ﻛﺎﻣﻴﺎب ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻦ‪.‬‬

‫ﺟﻴﺌﻦ ﺗﻪ ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﻗﺎﺋﻢ رﮐﮡ ﻻِء آﺑﭙﺎﺷﻲَء ﺟﻲ ﺑﻨﻴﺎدي ڍאﻧﭽﻲ ﺳﮅאرڻ ۽ ﭘﺎﮢﻲَء‬
‫ﮐﻲ ﭔﻴﻬﺮ אﺳﺘﻌﻤﺎل ﻛﺮڻ ﺿﺮوري ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ ﺗﻨﻬﻨﻜﺮي‪ ،‬ﻣﻴﻮﻧﺴﭙﺎﻟﭩﻲَء ﺟﻲ ﻛﻨﻲ‬
‫ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ﭨﺮﻳﭩﻤﻴﻨﭧ ﭘﻼﻧﭩﻦ ﺟﻮ ﻫﻠﻨﺪو رﻫﮡ ۽ אﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﺳﺎر ﺳﻨﭝﺎل ﻟﻬﮡ ﺑﻪ ﺿﺮوري ﺳﻤﺠﻬﻲ‬
‫وﭸﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ אﻧﻬﻦ رﺳﺘﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻮن ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن ﻣ ً‬
‫ﺜﻼ؛ ﻛﻨﻬﻦ‬
‫ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ وﮢﻦ ﺟﻮن ﻧﺮﺳﺮﻳﻮن‪ ،‬ﭔﺎﻟﻜﻦ ﺟﺎ ﺑﺎغ‪ ،‬ﺑﺎﻏﻴﭽﺎ ۽ ﮔﺮﻳﻦ ﺑﻴﻠﭧ ﻧﻪ رﮘﻮ وڌאﺋﻲ ﺗﻪ אﻫﻲ‬
‫ﺳﺮﺳﺒﺰ ﺑﻪ رﮐﻲ ﺳﮕﻬﺠﻦ‪.‬‬

‫ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن‪ /‬ﮔﺮﻳﻨﻨﮓ אﺋﻜﭩﻮﭨﻲ‪-‬אﻟﻒ ﺳﭝﻨﻲ ﺟﻲ ذﻣﻴﻮאري‬
‫ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن ﺑﻪ ﻫﻚ אﻫﮍو ﻃﺮﻳﻘﻮ آﻫﻲ ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺎن אﺳﺎن ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻫﻦ‬
‫ﺧﻮﺑﺼﻮرت ڌرﺗﻲَء ﮐﻲ وري ﺳﺎﺋﻮ ﺳﺘﺎﺑﻮ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻮن ﭤﺎ‪ .‬ﮀﻮ ﺗﻪ‪ ،‬אﻫﺎ ذﻣﻴﻮאري رﮘﻮ ﻏﻴﺮ‬
‫ﺳﺮﻛﺎري ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ ﻳﺎ ﺳﺮﻛﺎري אدאرن ﺟﻲ ﻧﺎﻫﻲ‪ ،‬ﭘﺮ אﺳﺎن ﺳﭝﻨﻲ ﺗﻲ ﺑﻪ ﻓﺮض ﭤﺌﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ‬
‫ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻮ ﺗﺤﻔﻆ ﻛﺮﻳﻮن‪ .‬אﺳﺎن ﻣﺎن ﻫﺮ ﻫﻚ ﺳﭝﺎﮢﻲ ﺟﻲ ﺳﺎﺋﻲ ﺳﺘﺎﺑﻲ ﭤﻴﮡ ﻻِء ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ‬
‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻃﻮر ﺗﻲ אﻫﮍא ﻗﺪم ﮐﮣﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ‪ ،‬ﺟﻴﻜﻲ ﺷﺮوﻋﺎت ۾ ﺗﻤﺎم ﻧﻨﮃڙא ﻣﺤﺴﻮس ﭤﻴﻨﺪא‬
‫ﭘﺮ אﮘﺘﻲ ﻫﻠﻲ אﻧﻬﻦ ﺟﺎ ﺷﺎﻧﺪאر אﺛﺮ ﭘﻴﺪא ﭤﻴﻨﺪא‪ ،‬ﺑﺸﺮﻃﻴﻜﻪ אﺳﺎن ﻣﺎن ﻫﺮﻛﻮ אﻫﮍא ﻗﺪم ﮐﮣﻲ‪.‬‬
‫ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﺟﻲ ﺳﻠﺴﻠﻲ ۾ ﻫﻚ ﻋﺎم ﻏﻠﻂ ﻓﻬﻤﻲ ﻫﻲَء ﺑﻪ ﭤﺌﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ אﻫﮍﻳﻦ‬
‫ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ۾ رﮘﻮ وڻ ﭘﻮﮐﮡ‪ ،‬ﺳﻴﺮ ﺗﻔﺮﻳﺢ ﻃﻮر ﻗﺪرﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮل ۾ ﭘﺴﺎرڻ )‪ ،(Natural walk‬ﺟﺒﻠﻦ‬
‫۾ ﮔﻬﻤﮡ )‪ (Hiking‬۽ ﺟﺎﻧﻮرن ﮐﻲ ﺑﭽﺎﺋﮡ وﻏﻴﺮه ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪ ،‬ﺟﮇﻫﻦ ﺗﻪ אﺋﻴﻦ ﻧﺎﻫﻲ‪ .‬ﭘﺮ‪،‬‬
‫ﻛﺎ ﺑﻪ אﻫﮍي ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﻳﺎ ﻛﻢ ﺟﻨﻬﻦ ﺳﺎن ﻣﺎﺣﻮل ﮐﻲ ﻓﺎﺋﺪو ﭘﻬﭽﻲ ﺳﮕﻬﻲ אﻧﮑﻲ ﻣﺎﺣﻮل ‪-‬‬
‫دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﺳﮇﺟﻲ ﭤﻮ ۽ אﻫﮍﻳﻮن ﻛﻴﺘﺮﻳﻮن ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن אﺳﻜﻮل ۾ ﻳﺎ ﮔﻬﺮ وﻳﭡﻲ ﺑﻪ‬
‫ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﺟﻦ ﻻِء‪ ،‬ﺟﻦ ﺷﻴﻦ ﺟﻲ ﺿﺮورت ﭤﺌﻲ ﭤﻲ אﻫﻲ آﻫﻦ‪ :‬ﻛﺠﻬﻪ وﻗﺖ ڏﻳﮡ‪،‬‬
‫ﭘﺎڻ وﻗﻒ ﻛﺮڻ‪ ،‬دﻟﭽﺴﭙﻲ وﭠﮡ ۽ ﺟﺬﺑﻮ ﻫﺠﮡ‪.‬‬

‫‪70‬‬

‫אﻫﮍא ﭔﻴﺎ ﺑﻪ ﻛﻴﺘﺮאﺋﻲ ﻃﺮﻳﻘﺎ آﻫﻦ ﺟﻦ رﺳﺘﻲ ﺗﻮﻫﺎن ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﺑﺮאدري ﮐﻲ ﻓﻄﺮت ۽‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺑﺎﺑﺖ ﺳﻤﺠﻬﺎﺋﻲ ﺳﮕﻬﻮ ﭤﺎ‪ .‬ﻫﺖ ﻛﺠﻬﻪ אﻫﮍא ﻣﺜﺎل ڏﺟﻦ ﭤﺎ ﺟﻦ رﺳﺘﻲ‬
‫ﺗﻮﻫﺎن ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺟﺎﮘﺮﺗﺎ ﺟﻲ ﭼﮣﻨﮓ ﭔﺎري ﺳﮕﻬﻮ ﭤﺎ‪.‬‬

‫ﺳﺎﻳﻮن ‪ /‬ﮔﺮﻳﻦ ﻛﻠﺒﻮن‪:‬‬
‫ﺳﺎﻳﻦ ‪ /‬ﮔﺮﻳﻦ ﻛﻠﺒﻦ ۾ אﻫﮍא رﺿﺎﻛﺎر ﻳﺎ ﻓﺮد ﭤﻴﻦ ﭤﺎ ﺟﻴﻜﻲ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺑﻬﺘﺮي ﻻِء ﭘﺎڻ‬
‫ﭘﺘﻮڙﻳﻨﺪא رﻫﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺟﻦ ۾ ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ אﻫﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻧﻮﺟﻮאن ﺷﺎﻣﻞ ﻫﺠﻦ ﭤﺎ ﺟﻴﻜﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ‬
‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺳﺠﺎﮘﻲَء ﺟﻮن ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن ﻛﻨﺪא رﻫﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ אﻫﮍﻳﻦ‬
‫ﭨﻮﻟﻴﻦ ﮐﻲ ﻣﻨﻈﻢ ۽ ﻣﺘﺤﺮכ ﻛﺮي ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﺳﺠﺎﮘﻲَء ۽ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﻣﺴﺌﻠﻦ‬
‫ﺟﻲ ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻻِء ﺗﻴﺎر ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﺳﺎﻳﻦ ‪ /‬ﮔﺮﻳﻦ ﻛﻠﺒﻦ ﺟﻲ ﻗﻴﺎم ۾ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ אﻫﻢ‬
‫ﺟﻤﺎﻋﺖ )‪ (target group‬ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪ .‬ﮀﺎﻛﺎڻ ﺗﻪ‪ ،‬אﻫﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ رﺳﻤﻲ ۽ ﻏﻴﺮ‬
‫رﺳﻤﻲ ﻗﺎﺋﻢ ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﺛﻘﺎﻓﺘﻲ‪ ،‬رאﻧﺪﻳﻦ‪ ،‬ﺗﻌﻠﻴﻤﻲ ۽ אدﺑﻲ ﺳﻨﮕﺘﻦ وﻏﻴﺮه ﺳﺎن وאﺳﻄﻮ‬
‫رﮐﻨﺪڙ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﺟﻨﮑﻲ ﻓﻄﺮﺗﻲ ﺳﺎﻧﮃ وﻏﻴﺮه ﺟﻬﮍن ﮘﺎﻟﻬﻴﻦ ﻻِء ﺳﮅي ﻳﺎ אڻ ﺳﮅيَء ﻃﺮح ﺳﺎن‬
‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻴﻦ ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻦ ۾ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺮي ﻗﺪرﺗﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﻻِء ﻣﺘﺤﺮכ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ‬
‫ﭤﻮ‪.‬‬

‫ﺳﺎﺋﻮ ﻛﻠﺐ ﻛﻴﺌﻦ ﭠﺎﻫﺠﻲ؟‬
‫אن ﻻِء ﻛﻮ ﺑﻪ ﻓﺮد‪/‬ﮔﻬﮣﺎ ﭴﮣﺎ ﮔﮇﺟﻲ رﺳﻤﻲ ﻳﺎ ﻏﻴﺮ رﺳﻤﻲ ﻃﺮح ﺳﺎن ﺳﺎﺋﻮ ﻛﻠﺐ ﻗﺎﺋﻢ ﻛﺮي‬
‫ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﺳﺎﺋﻲ ﻛﻠﺐ ﺟﻮ ﻋﺎم ﻃﻮر ﺗﻲ ﻫﻴﭡﻴﻮن ڍאﻧﭽﻮ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫• ﺟﻨﺮل ﺳﻴﻜﺮﻳﭩﺮي‬
‫• ﺳﻴﻜﺮﻳﭩﺮي‬
‫• ﺧﺰאﻧﭽﻲ‬
‫• ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﻻِء ﻛﻮآرڊﻳﻨﻴﭩﺮ‬
‫• אﻧﺘﻈﺎم ﺳﻨﭝﺎﻟﻴﻨﺪڙ‬
‫ﺳﺎﺋﻲ ﻛﻠﺐ ﺟﺎ ﻣﻴﻤﺒﺮ ﺳﺎﺋﻲ ﻛﻠﺐ ﺟﻮن ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻮن ﻫﻼﺋﮡ ﻻِء‪ ،‬ﻣﭥﻴﺎن ﻋﻬﺪﻳﺪאر ﭼﻮﻧﮉﻳﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﺳﺎﺋﻲ ﻛﻠﺐ ﺟﻮن ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻮن ﺷﺮوع ﻛﺮڻ ﮐﺎن אﮘـ۾ ﻫﻴﭡﻴﻮن ﻣﮑﻴﻪ ﮘﺎﻟﻬﻴﻮن ڌﻳﺎن ۾ رﮐﺠﻦ‬
‫ﭤﻴﻮن‪:‬‬
‫• ﺳﺎﺋﻲ ﻛﻠﺐ ﺟﻮ ﻣﻘﺼﺪ‬
‫• ﻟﻴﭩﺮ ﻫﻴﮉ‬
‫• ﺳﺎﺋﻲ ﻛﻠﺐ ﺟﻮ אﻛﺎﺋﻮﻧﭧ )ﻣﮑﻴﺎري(‬
‫• ﻣﻴﻤﺒﺮن ﺟﻲ ﮔﮇﺟﺎﮢﻴﻦ ﻻِء آﻓﻴﺲ‬
‫• ﺳﺎﺋﻲ ﻛﻠﺐ ﺟﻮن ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن ﻛﺮڻ ﻻِء ﻛﺌﻠﻴﻨﮉر ﭠﺎﻫﮡ‬
‫ﺳﺎﺋﻲ ﻛﻠﺐ ﻻِء אﻫﮍﻳﻦ ﻛﻦ ﻋﺎم ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻦ ﺟﻮ ذﻛﺮ ﻫﺌﻨﮉ آﺋﻮٽ ‪ 3‬۾ ﻛﻴﻞ آﻫﻲ‪.‬‬

‫‪71‬‬

‫رﻳﻔﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ ‪4 -‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪4‬‬

‫ﻧﻮﺟﻮאن ۽ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ‬
‫ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺑﭽﺎَء ۽ ﺳﺎﻧﮃ ۾ ﻛﻨﻬﻦ ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲَء‪/‬ﺑﺮאدري ﺟﻲ ﺷﻤﻮﻟﻴﺖ ﮐﻲ ‪ 1992‬ﺟﻲ ِرﺋﻴﻮ‬
‫ﺳﻤﭧ )‪ (Rio Summit‬۾ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻛﻴﻮ ۽ אﻳﺠﻨﮉא ‪ 21‬אﺧﺘﻴﺎر ﻛﺮڻ ﺟﻲ ﺷﺮوﻋﺎت ﻛﺌﻲ‪.‬‬
‫ِ‬
‫ﻣﻘﺎﻣﻲ אﻳﺠﻨﮉא ‪ ،21‬ﻣﻘﺎﻣﻲ אﺧﺘﻴﺎرﻳﻦ ﮐﻲ ﻫﻤﭥﺎﺋﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ אﻫﻲ‪ ،‬ﺑﺮאدرﻳﻦ ﺟﻲ ﺳﭣ ﺳﺎن ﺷﺎﻣﻞ ﭤﻲ‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺳﮅאر ﺳﻨﻮאر ﺟﻮن رﭤﺎﺋﻮن ﺗﻴﺎر ﻛﻦ‪.‬‬
‫אﻳﺠﻨﮉא ‪ 21‬ﻧﻪ رﮘﻮﭘﺎﺋﺪאر ﺗﺮﻗﻲ ﺟﻲ ﻻِء ﻫﻚ ﻋﺎﻟﻤﻲ رﭤﺎ آﻫﻲ ﭘﺮ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ אﻧـ۾ ﺷﺎﻣﻞ ﭤﻴﮡ ﻻِء‬
‫ﭘﻜﺎري ﺑﻪ ﭤﻲ‪ .‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ ﺳﻬﻮﻟﺘﻮن ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء אﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻼح ڏﺋﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ‪ ،‬אﻫﻮ‬
‫ﺳﻤﺎج ﺟﻲ ﺋﻲ ﻓﺎﺋﺪي ۾ آﻫﻲ ﺗﻪ ﻧﻮﺟﻮאن ﺟﻨﻬﻦ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﺎ رﻫﻮאﺳﻲ آﻫﻦ אن ﺑﺎﺑﺖ ﭘﻨﻬﻨﺠﺎ وﻳﭽﺎر‬
‫وﻧﮉﻳﻦ‪ .‬אن رٿ ﮐﻲ ورﻟﻲ‪ ،‬ﻳﻮٿ אﻳﺠﻨﮉא ‪ 21‬ﺑﻪ ﺳﮇﻳﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﻣﻘﺎﻣﻲ آﺑﺎدﻳﻦ ﺟﻮ ﺳﻬﻜﺎر ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮڻ دورאن‪ ،‬אن ﮘﺎﻟﻬﻪ ڏאﻧﻬﻦ ﺧﺎص ڌﻳﺎن ڏﻳﮡ ﮔﻬﺮﺟﻲ ﺗﻪ‬
‫ﺟﻴﺌﻦ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﻳﻘﻴﻨﻲ ﺷﻤﻮﻟﻴﺖ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ‪ .‬ﮀﺎﻛﺎڻ ﺗﻪ‪ ،‬ﻧﻮﺟﻮאن ﻧﻪ رﮘﻮ אن ﺳﻤﺎج ﺟﻮ‬
‫ﻫﻚ אﻫﻢ ﺣﺼﻮ آﻫﻦ ﭘﺮ ﻋﺎﻟﻤﻲ آدﻣﺸﻤﺎري ﺟﻮ ﻫﻚ وڏو ﺣﺼﻮ ﺑﻪ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ ﻣﺎﺣﻮل ﻻِء ﺧﺎص אوﻧﻮ ۽ אن ﻻِء ﻣﭥﻦ ذﻣﻴﻮאرﻳﻮن ﺑﻪ ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﺟﻴﺌﻦ ﺗﻪ אﻫﻲ‬
‫ڊﮔﻬﻲ ﭴﻤﺎر ﻣﺎﮢﻴﻨﺪڙ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ ﺗﻨﻬﻨﻜﺮي ﮐﻴﻦ ﭼﮝﻮ ﻋﺮﺻﻮ אﻫﮍي ﺗﺒﺎﻫﻪ ﭤﻴﻨﺪڙ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﭘﻴﺪא‬
‫ﭤﻴﻨﺪڙ ﺣﺎﻟﺘﻦ ﺳﺎن ﮔﮇ ﭜﻮﮘﮣﻮ ﭘﻮﻳﭥﻮ ﺟﻴﻜﻮ ﮐﻴﻦ‪ ،‬ﺳﻨﺪن وאﻟﺪﻳﻦ ﮐﺎن ﻣﻠﻴﻮ آﻫﻲ‪ .‬ﭘﺮ ﺟﻴﺌﻦ ﺗﻪ‬
‫ﺧﻮﺷﻘﺴﻤﺘﻲَء ﺳﺎن ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ۾ ﻧﺌﻴﻦ ﮘﺎﻟﻬﻴﻦ ﻛﺮڻ ﺟﺎ ﺧﺎص ﮔﺮ ﭤﻴﻦ ۽ אﻫﻲ ﺳﺮﮔﺮم ﻫﺠﻦ ﭤﺎ‪،‬‬
‫ﺗﻨﻬﻨﻜﺮي ﻓﻄﺮت ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻻِء وڌﻳﻚ ﻣﻮﺛﺮ ﻣﻮٽ ڏﻳﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫אڄ ﺟﻮﻧﻮﺟﻮאن ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ‪ ،‬ﻫﻚ אﻫﮍيَء ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ۾ آﻫﻲ ﺟﻮ ﻫﺎڻ ﮐﻴﺲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ وڏن‬
‫ﺟﻲ ﭜﻴﭧ ۾‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل ﺑﺎﺑﺖ ﻋﻠﻢ ۽ ﭴﺎڻ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮڻ ﻻِء ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻮن ﻣﻴﺴﺮ آﻫﻦ‪ .‬رﺳﻤﻲ‬
‫ﺗﻌﻠﻴﻢ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮڻ ﮐﺎﻧﺴﻮאِء‪ ،‬ﻧﻮﺟﻮאن ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﭴﻤﺎر ﻫﻚ אﻫﮍي دور ۾ ﮔﺬאرﻳﻨﺪو آﻳﻮ آﻫﻲ‬
‫ﺟﺘﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﻣﺴﺌﻼ ﻫﻤﻴﺸﻪ وڌﻧﺪא رﻫﻴﺎ آﻫﻦ‪ .‬אڄ ﺟﻲ ﻧﻮﺟﻮאن ﺟﻮ ذﻫﻦ ﻧﻪ ﺗﻪ ﻓﺮﺳﻮده‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل ‪-‬‬
‫دﺷﻤﻦ ﺳﻮﭼﻦ ﺟﻮ ﺷﻜﺎر آﻫﻲ ۽ ﻧﻪ ﺋﻲ ﻫﻮ אﻫﮍא ﻛﻢ ﻛﺮﻳﭥﻮ‪ ،‬ﺗﻨﻬﻨﻜﺮي ﻣﻨﺠﻬﻦ אﻫﮍﻳﻮن‬
‫ﺻﻼﺣﻴﺘﻮن ﻣﻮﺟﻮد آﻫﻦ ﺗﻪ ﻧﻮאن ﺧﻴﺎل ۽ ﻧﻈﺮﻳﺎ ﻣﺘﻌﺎرف ﻛﺮאﺋﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﻣﺴﺌﻠﻦ ﺟﺎ אﭘﺎَء‬
‫ﮘﻮﻟﻬﻲ ﺳﮕﻬﻦ‪..‬‬

‫‪72‬‬

‫رﻳﻔﺮﻧﺲ ﻣﭩﻴﺮﻳﻞ ‪5-‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪4‬‬

‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ ﻛﻴﺌﻦ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺠﻲ‬
‫אن ﺳﻠﺴﻠﻲ ۾ ﺳﭛ ﮐﺎن אول ﺿﺮوري ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ ﺳﭝﻨﻲ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ ﻫﻚ ﭘﻠﻴﭧ‬
‫ﻓﺎرم ﺗﻲ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺠﻲ‪ .‬אن ﻻِء رﺳﻤﻲ ۽ ﻏﻴﺮ رﺳﻤﻲ ﮔﮇﺟﺎﮢﻴﻮن ﻛﺮي ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ۾ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ‬
‫ﻻﮘﺎﭘﻲ ﺗﻲ ﺳﺠﺎﮘﻲ ﭘﻴﺪא ﻛﺠﻲ‪ .‬אﻫﮍﻳﻮن ﮔﮇﺟﺎﮢﻴﻮن ﻻﮘﻴﺘﻮ ﻛﺒﻴﻮن رﻫﺠﻦ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ‬
‫۾ אﻋﺘﻤﺎد ۽ ﻫﻚ ﭔﺌﻲ ﺗﻲ ﭜﺮوﺳﻮ ﭘﻴﺪא ﭤﺌﻲ‪ .‬אﻫﮍﻳﻦ ﻛﻴﺘﺮﻳﻦ ﮔﮇﺟﺎﮢﻴﻦ ﮐﺎﻧﭙﻮِء ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ‬
‫ﻫﻚ אﻫﮍي ﺳﻨﮕﺖ وﺟﻮد ۾ אﻳﻨﺪي ﺟﻨﻬﻦ ۾ ﭔﻴﻦ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﭤﻴﮡ ﺟﻮ ﺷﻮق ﭘﻴﺪא‬
‫ﭤﻴﻨﺪو‪ .‬אﻫﮍي ﺳﻨﮕﺖ‪ ،‬ﻫﻚ ﻏﻴﺮ رﺳﻤﻲ ﺳﻨﮕﺖ ﺑﻪ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﺳﻲ ﺑﻲ אو‬
‫)‪ (CBO‬ﺑﻪ‪ ،‬ﺟﻨﻬﻦ ﺟﺎ وאﺿﺢ ﻣﻘﺼﺪ ۽ ذﻣﻴﻮאرﻳﻮن ﻫﻮﻧﺪﻳﻮن‪.‬‬
‫ﺟﮇﻫﻦ‪ ،‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﻛﺎ ﺳﻨﮕﺖ وﺟﻮد ۾ אﻳﻨﺪي ﺗﻪ אﻫﺎ ﭔﻴﻦ ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ ﺳﺎن ﻟﻬﻪ وﭼﮍ ۾ אﭼﻲ‬
‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻮ אﺛﺮ رﺳﻮخ‪ /‬ﭘﻬﭻ وڌאﺋﻴﻨﺪي ۽ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﻣﻘﺼﺪن ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮڻ ﻻِء ﻣﺎﻟﻲ ﺳﻬﺎﺋﺘﺎ ﻛﻨﺪڙ‬
‫ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ ﮐﻲ ﻣﺎﻟﻲ ﺳﻬﻜﺎر ﻻِء ﮔﺬאرش ﻛﻨﺪي‪.‬‬
‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﺳﻨﮕﺖ ﺟﻲ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﺎري‪ ،‬ﭴﺎڻ ۽ ﮔﺮ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮڻ ﻻِء אﻳﺲ ﭘﻲ אو )‪ ،(SPO‬ﭨﻲ وي אو‬
‫)‪ ،(TVO‬אﻳﺲ ڊي ﭘﻲ آِء )‪ ،(SDPI‬ﻟﻴﮉ ‪ -‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن )‪ (LEAD - Pakistan‬۽ ڊﺑﻠﻴﻮ ڊﺑﻠﻴﻮ אﻳﻒ ‪-‬‬
‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن )‪ (WWF-Pakistan‬وﻏﻴﺮه ﺟﻬﮍא אدאرא ﮐﻴﻦ ﺳﮑﻴﺎ ڏﺋﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻛﻨﻬﻦ ﭔﺌﻲ ﺗﻨﻈﻴﻢ‬
‫ﺳﺎن رאﺑﻄﻲ ۾ رﻫﮡ ﺳﺎن ﻫﻚ ﺳﮕﻬﺎرو ﻻﮘﺎﭘﻮ ﭘﻴﺪא ﭤﺌﻲ ﭤﻮ‪ ،‬ﺟﻨﻬﻦ رﺳﺘﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺴﺌﻼ ﺣﻞ‬
‫ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﻳﻮٿ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻻِء ﻫﻴﭡﻴﻦ ﻗﺪﻣﻦ ﮐﮣﮡ ﺟﻲ ﺿﺮورت ﭘﺌﺠﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻲ‪:‬‬
‫‪.1‬‬
‫‪.2‬‬
‫‪.3‬‬
‫‪.4‬‬

‫‪73‬‬

‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﻫﻚ ﺳﮕﻬﺎري ﭨﻮﻟﻲ‬
‫ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺟﻮ ﻧﺎﻟﻮ‬
‫ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺟﻮ ﻧﺸﺎن‬
‫ﺻﻼﺣﻜﺎر ﻣﻴﻤﺒﺮ‬
‫• ﭼﻴﻒ אﻳﮕﺰﻳﻜﻴﻮﭨﻮ‬
‫• ﺻﺪر‬
‫• ﻧﺎﺋﺐ ﺻﺪر‬
‫• ﺟﻨﺮل ﺳﻴﻜﺮﻳﭩﺮي‬
‫• ﺟﻮאﺋﻨﭧ ﺳﻴﻜﺮﻳﭩﺮي‬
‫• ﻓﻨﺎﻧﺲ ﺳﻴﻜﺮﻳﭩﺮي‬
‫• ﺳﻴﻜﺮﻳﭩﺮي אﻧﻔﺮﻣﻴﺸﻦ‬
‫• ﺟﻨﺮل ﺑﺎڊي ﺟﻲ ﻣﻴﻤﺒﺮن ﺟﻲ אﻟﻴﻜﺸﻦ‬
‫• ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺟﺎ ﻣﻮل ﻣﺘﺎ‬
‫• ﻛﻢ وאرو ﻋﻼﺋﻘﻮ‬
‫• رﺟﺴﭩﺮﻳﺸﻦ‬
‫• ﻟﻴﭩﺮ ﻫﻴﮉ‬

‫•‬

‫ﻣﻴﻤﺒﺮ ﺷﭗ ﻓﺎرم‬

‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﺎ ﻣﻘﺼﺪ‬
‫•‬

‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫‪74‬‬

‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻮ ﻫﻚ אﻫﮍو ﺳﮕﻬﺎرو ﺟﭥﻮ ﺗﻴﺎر ﻛﺮڻ ﺟﻴﻜﻮ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻣﺴﺌﻠﻦ ۽ ﻗﺪرﺗﻲ‬
‫وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻻِء ﻛﻢ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﻲ‬
‫ﻣﺎﺣﻮل ۽ ﺑﭽﺎَء ﺟﻲ אﻫﻤﻴﺖ ﺑﺎﺑﺖ ﺗﻌﻠﻴﻢ ڏﺋﻲ ﺳﮕﻬﻲ‬
‫ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺗﺮﻗﻴﺎﺗﻲ ﮘﺎﻟﻬﻴﻦ ۾ ﺣﺼﻮ وﭠﻲ ﺳﮕﻬﻲ‬
‫ﺟﭩﺎدאري‪/‬ﭘﺎﺋﺪאريَء ﻻِء ﭔﻴﻦ ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ ﺳﺎن رאﺑﻄﺎ ۽ ﻻﮘﺎﭘﺎ ﻗﺎﺋﻢ رﮐﻲ ﺳﮕﻬﻲ‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪1‬‬

‫ﻫﺌﻨﮉ آﺋﻮٽ‪1 -‬‬

‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﻣﺎن ﺣﺎﺻﻞ‬
‫ﭤﻴﻨﺪڙ ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻮن ۽ وﮐﺮ‬
‫‪ .1‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت‪ ،‬ﻫﻦ ڌرﺗﻲَء ﺗﻲ אﻧﻴﻚ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﻲ زﻧﺪﮔﻲَء ﺟﻲ ﺻﻮرت ۾ ﻣﻮﺟﻮد آﻫﻲ ﺟﻴﻜﺎ‬
‫אﻧﺴﺎﻧﺬאت ﮐﻲ ﻛﺎرאﺋﺘﻴﻮن ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻮن ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮي ﭤﻲ ﺟﻬﮍوכ‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﭘﺎﮢﻲ ﺟﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻮ ﺑﭽﺎَء ﻛﺮڻ‬
‫ﻣﭩﻲ ﺟﻲ ﺟﻮڙﺟﻚ ۽ ﺑﭽﺎُء ﻛﺮڻ‬
‫ﻏﺬאﺋﻲ ﺟﺰن ﮐﻲ ﮔﮇ ﻛﺮڻ ۽ ﭰﻴﺮאﺋﮡ‬
‫ﻏﻼﻇﺘﻦ ﮐﻲ ﭨﻮڙي ﺟﺬب ﻛﺮڻ‬
‫آﺑﻬﻮא ﮐﻲ ﻣﺴﺘﺤﻜﻢ ﻛﺮڻ‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﺮﺷﺘﺎ ﻗﺎﺋﻢ رﮐﮡ‬
‫אوﭼﺘﻮ ﭘﻴﺪא ﭤﻴﻨﺪڙ آﻓﺘﻦ‪/‬وאﻗﻌﻦ ﮐﺎﻧﭙﻮِء ﭘﺎﮢﭝﺮو ﭤﻴﮡ‬
‫ﮐﺎڌو ۽ ﭘﻴﺘﻮ‬
‫دوאﺋﻮن‬
‫ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺧﺎم ﻣﺎل‬
‫ﻓﺼﻠﻦ ﺟﻮن ﺑﻬﺘﺮ ﺟﻨﺴﻮن‬
‫ﺟﻴﺘﻦ رﺳﺘﻲ َﭰﺮאﺋﮡ ﺟﻮ ﻋﻤﻞ‬
‫وאﻧﺪﻛﺎﺋﻲ ﺟﻲ وﻧﺪر‬
‫ﻓﻦ ﻓﻄﺮت ﻣﺎن אﺗﺴﺎﻫﺠﮡ‬
‫ِ‬

‫‪ .2‬وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‬
‫وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‪ ،‬אﻧﺴﺎﻧﺬאت ﮐﻲ ﺑﻴﺸﻤﺎر ﻣﻌﺎﺷﻲ ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻮن ﻣﻬﻴﺎ ﻛﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﻫﻴﭟ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ‬
‫ﺳﺮﺷﺘﻦ ﺟﺎ ﻛﺠﻬﻪ אﻫﻢ ﻛﺎرج ﺑﻴﺎن ﻛﺠﻦ ﭤﺎ‪:‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫‪75‬‬

‫ﭘﺎﮢﻲ ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ‬
‫زرאﻋﺖ‪ ،‬ﺻﻨﻌﺖ‪ ،‬ﺳﻴﺎﺣﺖ ۽ ﻛﺎروﺑﺎر ﮐﻲ ﭨﻴﻚ ڏﻳﮡ‬
‫ﭘﺎﮢﻲ ﮔﮇ ﻛﺮڻ ﻻِء ﻫﻚ אﻧﺘﻬﺎﺋﻲ ﻛﺸﺎدي אﺳﻔﻨﺞ ﺟﻮ ﻛﻢ ﻛﺮي‪ ،‬ﭔﻮڏون ﮔﻬﭩﺎﺋﮡ‬
‫َﺟﺮ ﮐﻲ ﭜﺮﻳﻨﺪو رﻫﮡ‬
‫ﻟﭧ روﻛﻲ ﭘﺎﮢﻲ ﺟﻲ ﻣﻌﻴﺎر ﮐﻲ ﺑﺮﻗﺮאر رﮐﮡ‪ ،‬ﻏﺬאﺋﻲ ﺟﺰא ﺳﺎﻧﮃڻ ۽ زﻫﺮﻳﻼ ﺟﺰא‬
‫ﺧﺎرج ﻛﺮڻ‬
‫ﺳﺎﻣﻮﻧﮉي ﻋﻼﺋﻘﻦ ۾ ﮐﺎرאڻ ﮐﻲ روﻛﮡ‬
‫ﻏﺬאﺋﻲ ﺟﺰن ﮐﻲ ﭰﻴﺮאﺋﻴﻨﺪو رﻫﮡ‬
‫ﭘﺎﮢﻲَء ﮐﻲ آﻛﺴﻴﺠﻦ ﺳﺎن ﻣﺎﻻﻣﺎل ﻛﺮڻ ۽ ﻣﺎﺣﻮل ۾ ﺻﺎف ﭘﺎﮢﻲ ﺧﺎرج ﻛﺮڻ‬

‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫آﻣﺪ رﻓﺖ ﺟﻮ ﺧﺎص ﻃﻮر ﺗﻲ ﭔﻬﺮאڙﻳﻦ ۾ ﭴﺎر ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ ﺟﺘﻲ روڊ رﺳﺘﺎ ﻣﻮﺟﻮد‬
‫ﻧﺎﻫﻦ‬
‫ﮔﻬﺮن ﭠﺎﻫﮡ ﻻِء وﺳﻴﻊ ﭘﺌﻤﺎﻧﻲ ﺗﻲ ﻣﻮאد ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ‬
‫ﻛﺎرאﺋﺘﻮ ﺗﻌﻠﻴﻤﻲ ﺳﺎز ﺳﺎﻣﺎن ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ‬
‫אﻋﻠﻲ وﻧﺪر وروﻧﻬﻪ ﺟﻮ ذرﻳﻌﻮ ﭤﻴﮡ‬
‫ﻣﻘﺎﻣﻲ رﻫﻮאﺳﻴﻦ ۽ ﺳﻴﻼﻧﻴﻦ ﻻِء‬
‫ٰ‬
‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﻻِء ﻛﺎرאﺋﺘﻲ ﭘﻨﺎﻫﻪ ﮔﺎﻫﻪ ﺑﻨﺠﮡ‬
‫ﻟﮇﭘﻼڻ ﻛﺮي אﻳﻨﺪڙ ﭘﮑﻴﻦ ﮐﻲ ﺳﻴﺎري ﮔﺬאرڻ‪ ،‬ﮐﺎڌ ﺧﻮرאכ ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ ۽ وאﻫﻴﺮڻ ﺟﺎ‬
‫ﻣﺎڳ ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ‬

‫‪ .3‬ﭔﻴﻼ‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﺎ ﮔﺪאم ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‬
‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻮن ﺟﻮﺋﻴﻮن ‪ /‬ﻣﺎڳ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺗﻮאزن ﺑﺮﻗﺮאر ۽ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﻗﺎﺋﻢ رﮐﻦ ﭤﺎ‬
‫ﻣﭩﻲَء ۽ ﭘﺎﮢﻲَء ﻻِء َﮀﻦ )‪ (Catchment‬ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‬
‫ﭔﻮڏون روﻛﻴﻦ ﭤﺎ‬
‫ﮐﺎڌو‪ ،‬ﭔﺎرڻ‪ ،‬ﭼﺎرو‪ ،‬ﺗﺎﻧﺪورو‪ ،‬ﮀﭙﺮ ﮀﺎﻧﻮ ۽ ﻋﻤﺎرﺗﻲ ﻛﺎٺ ڏﻳﻦ ﭤﺎ‬
‫ﺻﻨﻌﺘﻲ ۽ ﻣﻌﺎﺷﻲ ﺳﺮﮔﺮﻣﻴﻦ ۾ ﺳﻬﺎﺋﺘﺎ ﻛﻦ ﭤﺎ‬
‫ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻲ وڏي אﻧﮓ ﮐﻲ ﻧﻮﻛﺮﻳﻦ ﺟﺎ ﻣﻮﻗﻌﺎ ﻓﺮאﻫﻢ ﻛﻦ ﭤﺎ‬
‫ﻏﺬאﺋﻲ ﭘﻴﺪאوאر‪ ،‬ﺻﺤﺖ ۽ אﻧﺴﺎﻧﻲ ﺗﺮﻗﻲ ﺟﻲ ﺟﻤﻠﻲ ﺿﺮورﺗﻦ ﺟﻲ ﭘﻮرאﺋﻲ ﻻِء ﻣﺪدﮔﺎر‬
‫ﺳﺮﺷﺘﺎ ﻗﺎﺋﻢ رﮐﻦ ﭤﺎ‬
‫ﺳﻴﺮ ﺗﻔﺮﻳﺢ‪ ،‬ﺳﻮچ وﻳﭽﺎر‪/‬ﮔﻴﺎن ڌﻳﺎن‪ ،‬אﻣﻦ ۽ ﺟﻤﺎﻟﻴﺎﺗﻲ ﺳﻮچ وڌאﺋﮡ ﺟﺎ ﻣﺎڳ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‬
‫ﮔﺪﻻڻ ﮔﻬﭩﺎﺋﻴﻦ ﭤﺎ‬
‫ﺟﺎﺑﻠﻮ ﻋﻼﺋﻘﻦ ۾ ﻣﭩﻲَء ﺟﻲ ﮀﭙﻦ ﻛﺮڻ ۽ ﻣﻴﺪאﻧﻲ ﻋﻼﺋﻘﻦ ۾ ﭔﻮڏ ﺟﻲ ﻫﺎﭸﻦ ﮐﺎن‬
‫ﺑﭽﺎﺋﻴﻦ ﭤﺎ‬
‫ﺗﻮאﻧﺎﺋﻲَء ﺟﺎ ﮔﻬﺮ ﭤﻲ ﻛﻢ ﻛﻦ ﭤﺎ‬
‫وאﺋﻲ ﻣﻨﮉل )‪ (atmosphere‬ﺟﻲ ﮔﺌﺴﻦ ۾ ﺗﻮאزن رﮐﻦ ﭤﺎ‬
‫ﭘﺎﮢﻲَء ﺟﻲ ﮔﺮدش ﻛﺮאﺋﮡ ۾ אﻫﻢ ﻛﺮدאر אدא ﻛﻦ ﭤﺎ‬
‫زﻣﻴﻦ ﺟﻲ زرﺧﻴﺰي‪ ،‬ڌرﺗﻲَء ﺟﻮ ﮔﺮﻣﻲ ﭘﺪ ﺑﺮﻗﺮאر رﮐﻦ ۽ زﻣﻴﻦ ﺟﻲ ﮐﺎڌ روﻛﻴﻦ ﭤﺎ‬
‫ﺟﮍﻳﻮن ﭔﻮﭨﻴﻮن ﻣﻬﻴﺎ ﻛﻦ ﭤﺎ‬
‫ﻫﺎرﻳﻦ ﻧﺎرﻳﻦ ﺟﻲ ﻓﺼﻠﻦ ﮐﻲ ﻣﭩﻲ ﺟﻲ ﻃﺎﻗﺘﻮر ﻃﻮﻓﺎﻧﻦ ﮐﺎن ﺑﭽﺎﺋﮡ ۾ ﻣﺪد ﻛﻦ ﭤﺎ‬
‫אن ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ آﺑﻬﻮא ﮐﻲ وﮢﻨﺪڙ رﮐﻦ ﭤﺎ‬

‫‪ .4‬رﺋﻨﺞ ﻟﺌﻨﮉ ‪ /‬ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ‬
‫ﭼﺮאﮔﺎﻫﻪ ﻧﻪ رﮘﻮ ﻛﻴﺘﺮن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺴﻤﻦ ﺟﺎ وﮐﺮ ﭘﻴﺪא ﻛﻦ ﺗﻪ ﺑﻴﺸﻤﺎر ﺳﻬﻮﻟﺘﻮن ﺑﻪ ﻣﻬﻴﺎ ﻛﻦ‬
‫ﭤﺎ ﺟﻦ ﺟﻲ ﺳﻤﺎج ۾ ﺿﺮورت ﭤﺌﻲ ﭤﻲ ﺟﻬﮍوכ‪:‬‬
‫• ﻣﺎل ﺟﻮ ﭼﺎرو‬

‫‪76‬‬

‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫‪77‬‬

‫ﺟﻬﻨﮕﻠﻲ ﺟﻴﻮت ﺟﻮن ﺟﻮﺋﻴﻮن‬
‫ﭘﺎﮢﻲ ﮔﮇ ﻛﺮڻ‬
‫ﻣﻌﺪﻧﻴﺎت ﺟﺎ وﺳﻴﻼ‬
‫ﻛﺎٺ ﺟﻲ ﭘﻴﺪאوאر‬
‫ﮐﻠﻴﻞ ﺟﺎﻳﻮن‬
‫ﻗﺪرﺗﻲ ﻧﻈﺎرא‪/‬ﺳﻮﻧﻬﻦ‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪3‬‬

‫ﻫﺌﻨﮉ آﺋﻮٽ ‪2‬‬

‫ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ۾ رאﻣﺴﺮ ﺳﺎﺋﻴﭧ‬
‫ﻧﻤﺒﺮ‬
‫‪1‬‬
‫‪2‬‬
‫‪3‬‬

‫אﺋﺴﭩﻮﻻ ﭔﻴﭧ‬
‫ﭼﺸﻤﺎ ﺑﺌﺮﻳﺞ‬
‫دﻳﻬﻪ آﻛﺮو‪ II -‬رﻳﮕﺴﺘﺎﻧﻲ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‬
‫ﻛﺎﻣﭙﻠﻴﻜﺲ‬
‫ڊرﮔﻬﻪ ڍﻧﮃ‬
‫ﻫﺎﻟﻴﺠﻲ‬
‫ﺣﺐ ڊﺋﻢ‬

‫‪23.07.76‬‬
‫‪23.07.76‬‬
‫‪10.05.02‬‬

‫‪7‬‬
‫‪8‬‬
‫‪9‬‬
‫‪10‬‬
‫‪11‬‬
‫‪12‬‬
‫‪13‬‬
‫‪14‬‬
‫‪15‬‬
‫‪16‬‬

‫אﻧﮉس ڊﻳﻠﭩﺎ‬
‫رزرو‬
‫אﻧﮉس ڊאﻟﻔﻦ‬
‫ِ‬
‫ﺣﻴﻮאﻧﻲ ﻛﻮﺳﭩﻞ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‬
‫ﺟﭕﻮ ﻟﺌﮕﻮن‬
‫ﻛﻴﻨﺠﻬﺮ )ﻛﻠﺮي( ڍﻧﮃ‬
‫ﻣﻴﺎﮢﻲ ﻫﻮر‬
‫ﻧﺮڙي ﻟﺌﮕﻮن‬
‫אورﻣﺎرא ﭨﺮﭨﻞ ﺑﻴﭻ‬
‫رڻ آف ﻛﭿ‬
‫ﺗﺎﻧﺪא ڊﺋﻢ‬

‫‪05.11.01‬‬
‫‪10.05.01‬‬
‫‪10.05.01‬‬
‫‪23.07.76‬‬
‫‪10.05.01‬‬
‫‪10.05.01‬‬
‫‪10.05.01‬‬
‫‪10.05.01‬‬
‫‪05.11.02‬‬
‫‪23.07.76‬‬

‫‪17‬‬
‫‪18‬‬

‫ﺗﻮﻧﺴﺎ ﺑﺌﺮﻳﺞ‬
‫ﭤﺎﻧﻴﺪאر وאﻻ‬

‫‪23.03.96‬‬
‫‪23.07.76‬‬

‫‪4‬‬
‫‪5‬‬
‫‪6‬‬

‫‪19‬‬

‫‪78‬‬

‫وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‬

‫وﺟﻮد‪/‬ﻋﻤﻞ ۾ آﻳﻮ‬
‫‪10.05.01‬‬
‫‪22.03.96‬‬
‫‪05.11.02‬‬

‫ُאﭼﺎﻟﻲ ﻛﺎﻣﭙﻠﻴﻜﺲ )ﮐﺎﺑﺎﻛﻲ‪ ،‬אوﭼﺎﻟﻲ‬
‫۽ ﺟﺎﻫﻼر ڍﻧﮃ ﺳﻤﻴﺖ(‪.‬‬

‫‪22.03.96‬‬

‫ﺻﻮﺑﻮ‬
‫ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن‬
‫ﭘﻨﺠﺎب‬
‫ﺳﻨﮅ‬
‫ﺳﻨﮅ‬
‫ﺳﻨﮅ‬
‫ﺳﻨﮅ‬
‫ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن‬
‫ﺳﻨﮅ‬
‫ﺳﻨﮅ‬
‫ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن‬
‫ﺳﻨﮅ‬
‫ﺳﻨﮅ‬
‫ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن‬
‫ﺳﻨﮅ‬
‫ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن‬
‫ﺳﻨﮅ‬
‫ﻧﺎرٿ وﻳﺴﭧ‬
‫ﻓﺮﻧﭩﻴﺌﺮ ﭘﺮאوﻧﺲ‬
‫ﭘﻨﺠﺎب‬
‫ﻧﺎرٿ وﻳﺴﭧ‬
‫ﻓﺮﻧﭩﻴﺌﺮ ﭘﺮאوﻧﺲ‬
‫ﭘﻨﺠﺎب‬

‫אﻳﺮאﺿﻲ ﻫﺌﻜﭩﺮ‬
‫‪5,00‬‬
‫‪34,099‬‬
‫‪20,500‬‬
‫‪164‬‬
‫‪1,704‬‬
‫‪27,000‬‬
‫‪472,800‬‬
‫‪125,000‬‬
‫‪4,600‬‬
‫‪706‬‬
‫‪13,468‬‬
‫‪55,000‬‬
‫‪2,540‬‬
‫‪2,400‬‬
‫‪566,375‬‬
‫‪405‬‬
‫‪6,576‬‬
‫‪4,047‬‬
‫‪1,243‬‬

‫ﻫﺌﻨﮉ آﺋﻮٽ ‪3 -‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪4‬‬

‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﺟﻲ ﻫﻚ ﻋﺎم ﻟﺴﭧ‬
‫אﻟﻒ( ﭼﭩﺎ ﭜﻴﭩﻴﻦ ﺟﺎ ﭘﺮوﮔﺮאم ۽ ﻓﻮرم‪/‬ﺗﻨﻈﻴﻤﻮن‬

‫آرٽ‪ ،‬ﻣﺸﺎﻋﺮن‪ ،‬ﻣﻀﻤﻮن ﻧﻮﻳﺴﻲ‪ ،‬ﮔﻴﺖ ﻟﮑﮡ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل ۽ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺑﺎﺑﺖ ﭼﭩﺎﭜﻴﭩﻴﻦ ﺟﺎ‬
‫ﻣﻘﺎﺑﻼ ۽ ﻛﭽﻬﺮﻳﻮن ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮڻ‪ .‬ﺑﺤﺚ ﻣﺒﺎﺣﺜﺎ ﻛﺮאﺋﮡ ۽ אﺳﻜﻮل ﺟﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﻲ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮڻ‪.‬‬

‫ب( ڏڻ ﻳﺎ ﻫﻔﺘﺎ ﻣﻠﻬﺎﺋﮡ‬

‫ﺧﺎص ڏڻ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻮ ﻋﺎﻟﻤﻲ ڏڻ )ﺟﻮن ‪ ،(5‬ڌرﺗﻲَء ﺟﻮ ﻫﻔﺘﻮ )אﭘﺮﻳﻞ ﺟﻮ ﭨﻴﻮن ﻫﻔﺘﻮ(‬
‫ﻳﺎ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃﻳﻞ ﻣﺎﮘﻦ ﺟﻮن ﺗﻘﺮﻳﺒﻮن ﻛﺮڻ‪.‬‬

‫ٻ( ﺳﺠﺎﮘﻲَء ﺟﻮن ﻣﻬﻤﻮن‬

‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺳﺎن ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ אﻫﻢ ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﻣﺴﺌﻠﻲ ﺑﺎﺑﺖ ﺳﺠﺎﮘﻲ ﭘﻴﺪא ﻛﺮڻ ﻻِء‬
‫ﻣﻬﻢ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮڻ ۽ ﻫﻼﺋﮡ‪ .‬אن ﻻِء ﻛﻮ ﻧﺸﺎن )‪ ،(Logo‬ﺑﻨﻴﺎدي ﭘﻴﻐﺎم‪/‬ﺳﻴﻨﻬﻮ ﺗﻴﺎر ﻛﺮي אﻫﻲ‬
‫ﭘﻮﺳﭩﺮن‪ ،‬رﺋﮉﺋﻲ‪ ،‬ﻣﻀﻤﻮﻧﻦ ﻟﮑﮡ ۽ ڏﮢﻦ ﻣﻠﻬﺎﺋﮡ وﻏﻴﺮه رﺳﺘﻲ ﻋﺎم ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭘﻬﭽﺎﺋﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﺠﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫ڀ( ﺗﻔﺮﻳﺢ‪/‬ﻣﺸﺎﻫﺪو‬

‫ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﺗﺤﻔﻆ ڏﻧﻞ ﻳﺎ ﻣﻨﻔﺮد ﻗﺪرﺗﻲ ﻫﻨﮅ ﺟﻲ ﺳﻴﺮ ﺗﻔﺮﻳﺢ ﺟﻮ ﭘﺮوﮔﺮאم ﭠﺎﻫﻲ ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ‪.‬‬
‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ ﻓﻄﺮﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮل ۾ ﭘﺴﺎر ۽ ﻣﺸﺎﻫﺪو ﻛﺮڻ ﺗﻪ ﻛﻬﮍﻳﻮن ﻛﻬﮍﻳﻮن‬
‫ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺗﺒﺪﻳﻠﻴﻮن آﻳﻮن ۽ אﻧﻬﻦ ﺳﺒﺐ ﻛﻬﮍא ﻓﺮق ﻣﺤﺴﻮس ﻛﻴﻮ ﭤﺎ‪ .‬ﺑﺮאدرﻳﻦ ﺟﻲ ﻫﻚ‬
‫ﭔﺌﻲ ﺳﺎن ﻣﻠﮡ ﺟﻠﮡ‪ ،‬אﭼﮡ وﭸﮡ ۽ אﭜﻴﺎﺳﻲ وﻳﻬﻜﻦ رﺳﺘﻲ ﭘﮡ ﻣﻮﺛﺮ ﻃﺮﻳﻘﻲ ﺳﺎن ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ۾‬
‫ﺳﺠﺎﮘﻲ ﭘﻴﺪא ﻛﺮي ﺗﻪ ﺳﻨﺪن ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﻻِء ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻲ‪.‬‬

‫ت( ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ﺻﺤﺎﻓﺖ‬

‫ﺑﺮאدري ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻫﻚ אﺧﺒﺎر‪ /‬ﻧﻴﻮز ﻟﻴﭩﺮ ﺷﺎﻳﻊ ﻛﺮي אن رﺳﺘﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻳﺎ ﻗﻮﻣﻲ ﻗﺪرﺗﻲ‬
‫وﺳﻴﻠﻦ‪/‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﺎ ﻣﺴﺌﻼ ﭔﮅאﺋﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺗﻲ‬
‫ﻣﻀﻤﻮن ۽ ﻓﻴﭽﺮ ﻟﮑﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ אﺧﺒﺎرن‪ ،‬ﻧﻴﻮز ﻟﻴﭩﺮن ۽ رﺳﺎﻟﻦ ۾ ﺷﺎﻳﻊ ﻛﺮאﺋﮡ ﻻِء ﺑﻪ آﻣﺎده‬
‫ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻮ‪.‬‬

‫ٿ( رﺿﺎﻛﺎرאﻧﻪ ﺟﺬﺑﻮ‬

‫ﺳﺎﻧﮃ ﻻِء ﻛﻢ ﻛﻨﺪڙ ﻛﻨﻬﻦ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻳﺎ ﻛﻨﻬﻦ אﻫﮍي ﺳﺮﻛﺎري אدאري ﺳﺎن ﮘﺎﻟﻬﺎﺋﻲ ڏﺳﮡ ﺗﻪ‬
‫ﺗﻮﻫﺎن ﺟﺎ ﻧﻮﺟﻮאن ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﮃ ۾ ﻛﻴﺌﻦ ﺷﺮﻳﻚ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪ .‬ﭘﻨﻬﻨﺠﻴﻮن‬
‫رﭤﺎﺋﻮن ﭘﺎڻ ﭠﺎﻫﻲ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺣﺎﻟﺘﻦ ﮐﻲ ﺑﻬﺘﺮ ﻛﺮڻ ﺟﻮن ﻛﻮﺷﺸﻮن ﻛﺮﻳﻮ‪ ،‬אﻧﻼِء ﻛﻨﻬﻦ‬
‫وאﻫﻪ‪ /‬ﺷﺎخ‪ ،‬ﺑﺎغ ﺑﺎﻏﻴﭽﻲ ﻳﺎ ﺳﻤﻨﮉ ﻛﻨﺎري ﮐﻲ ﺻﺎف ﻛﺮﻳﻮ‪ ،‬وڻ ﭘﻮﮐﻴﻮ‪ ،‬ﭘﻼﺳﭩﻚ ﺟﻮن‬
‫ﺑﻮﺗﻠﻮن ﻳﺎ אﻟﻴﻮﻣﻴﻨﻴﻢ ﺟﺎ دﭔﺎ ﻣﻴﮍﻳﻮ ۽ ﭘﻨﺎ وﻏﻴﺮه ﮔﮇ ﻛﺮي ﭔﻴﻬﺮ ﻛﺎرאﺋﺘﺎ ﺑﮣﺎﻳﻮ‪ .‬אﻧﻼِء ﻛﻮ אﻫﮍو‬

‫‪79‬‬

‫אدאرو‪ /‬ﻛﺎرﺧﺎﻧﻮ ڏﺳﻮ ﺟﻴﻜﻮ אﻧﻬﻦ ﮐﻲ ﭔﻴﻬﺮ ﻛﺎرאﺋﺘﮡ ﺟﻮ ﻛﻢ ﻛﻨﺪو ﻫﺠﻲ‪ .‬ﻛﻮ אﻫﮍو‬
‫ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺳﮑﻴﺎﺋﻲ ﻣﺮﻛﺰ ﮐﻮﻟﻴﻮ ﺟﻨﻬﻦ رﺳﺘﻲ آرﮔﺌﻨﻚ ﻓﺎرﻣﻨﮓ )‪ (Organic forming‬ﻳﺎ‬
‫ﻛﺎﻣﭙﻮزٽ ﭘﺎﺋﻴﻞ )‪ (Compost Pile‬אﺳﻜﻮل ﻳﺎ آﻓﻴﺲ ﭜﺮﺳﺎن ﻣﻮﺟﻮد ﺟﺎﻧﻮرن ﺟﻲ وﭤﺎﮢﻦ ۾‬
‫ﺑﻬﺘﺮي آﮢﻴﻮ‪.‬‬

‫ٽ( ﺳﺎﻧﮃ ‪ /‬ﻓﻄﺮت ﺑﺎﺑﺖ ﻣﻴﻼ‬

‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﺿﻠﻌﻲ ۾ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻮ ﻣﻴﻠﻮ ﻟﮙﺎﻳﻮ ﺟﺘﻲ ﺑﺮאدريَء ﺟﺎ ﻧﻮﺟﻮאن ﭼﭩﺎ ﭜﻴﭩﻲ ﻻِء ﮐﻮﺟﻨﺎﺋﻦ‬
‫ﺟﻮن رﭤﺎﺋﻮن ﭠﺎﻫﻦ ۽ ﭘﻴﺶ ﻛﻦ‪ .‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﻻِء ﭘﻮﺳﭩﺮن ﭠﺎﻫﮡ‪ ،‬ﻣﻀﻤﻮﻧﻦ ﻟﮑﮡ‪ ،‬ﺳﺎﺋﻴﻜﻞ رﻳﺲ‪،‬‬
‫ﻛﺮﻛﻴﭧ ۽ وאﻟﻲ ﺑﺎل رאﻧﺪﻳﻦ وﻏﻴﺮه ﺟﺎ ﻣﻘﺎﺑﻼ ﻛﺮאﻳﻮ‪.‬‬

‫ٺ( ﭜﺖ َ‬
‫ﭼﭧ )‪(Murals‬‬

‫ﺑﺮאدري ﺟﻲ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ آﻓﻴﺲ ۾ ﻛﻨﻬﻦ ﻣﺮﻛﺰي ﻫﻨﮅ ﺗﻲ‪ ،‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺟﻮ ﭜﺖ ﺗﻲ ﭼ َ‬
‫ﭧ‬
‫ﭼﭩﻴﻮ‪ .‬אﻧﻼِء ﻣﻘﺎﻣﻲ آرﭨﺴﭩﻦ ۽ ﺧﺎﻧﮕﻲ ﻛﻤﭙﻨﻴﻦ ﮐﻲ ﮔﻬﺮﺑﻞ ﺷﻴﻦ ﺟﻲ ﻣﺪد ﻻِء ﭼﺌﻮ‪.‬‬

‫ث( ﻣﻬﻤﺎن ﻣﻘﺮر‬

‫ﺳﺎﺋﻨﺴﺪאﻧﻦ ۽ ﮐﻮﺟﻨﺎ ﻛﻨﺪڙن ﮐﻲ ﻣﺪﻋﻮ ﻛﻴﻮ ﺗﻪ אﻫﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻛﻢ ﺑﺎﺑﺖ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ‬
‫ﮐﻲ آﮔﺎﻫﻪ ﻛﻦ‪ .‬ﺟﺘﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻮ ﻛﻢ ﻛﻨﺪڙ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﻬﻠﻮﺋﻦ ﺗﻲ ﮘﺎﻟﻬﺎﺋﻴﻨﺪא‬
‫ﻫﺠﻦ‪ ،‬אﺗﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺟﺎ ورﻛﺸﺎپ ﻛﻴﻮ‪ .‬ﺑﺮאدري ﺟﻲ ﻛﻨﻬﻦ وڏي ﻳﺎ אﮘﻮאڻ ﮐﻲ ﭼﺌﻮ ﺗﻪ ﻫﻮ ﺳﺎﻧﮃ‬
‫ﺑﺎﺑﺖ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﺧﻴﺎﻟﻦ ﺟﻮ אﻇﻬﺎر ﻛﺮي‪ .‬ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻣﺬﻫﺒﻲ אﮘﻮאﮢﻦ ﮐﻲ ﻣﺪﻋﻮ ﻛﺮﻳﻮ ۽ אﺗﺴﺎﻫﻴﻮ ﺗﻪ‬
‫אﻫﻲ ﻣﺬﻫﺒﻲ ﺗﻌﻠﻴﻢ ﺟﻲ روﺷﻨﻲَء ۾ ﻗﺪرﺗﻲ ﺳﺎﻧﮃ ﺗﻲ وאﻋﻆ ﻛﻦ‪.‬‬

‫پ( ﻓﻄﺮﺗﻲ ﻣﺎﺣﻮل ۾ ﻛﺌﻤﭗ )‪(Nature camp‬‬

‫ﻛﻨﻬﻦ وﻳﭧ ﻟﺌﻨﮉ‪ /‬ﭔﻴﻠﻲ ﺟﻲ ﻛﻨﻬﻦ ﺳﺎﻧﮃﻳﻞ ﻣﺎڳ ﺗﻲ ﻫﻚ ڏﻳﻨﻬﻦ ﺟﻲ ﻻِء ﻛﺌﻤﭗ ﺟﻮ אﻧﺘﻈﺎم‬
‫ﻛﺮﻳﻮ‪ .‬אﺗﻲ‪ ،‬ﻫﻦ ﻟﺴﭧ ۾ ڏﻧﻞ אﻫﮍﻳﻮن ﻛﺠﻬﻪ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬

‫ج( ﻛﺘﺎب ﻟﮑﮡ‬

‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﮐﻲ ﭼﺌﻮ ﺗﻪ ﻫﻨﻦ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﺟﻴﻜﻲ ﺑﻪ ﺟﺎﻧﻮر ۽ وڻ ﭨﮡ ۽ ﭔﻮﭨﺎ وﻏﻴﺮه ڏﭠﺎ‬
‫آﻫﻦ אﻧﻬﻦ ﺟﻮ‪ ،‬ﻫﻚ ﺳﻮﻧﻬﻮن ﺗﻴﺎر ﻛﻦ‪ .‬ﻓﻄﺮت ﺑﺎﺑﺖ ﻫﻚ آﻟﺒﻢ ﭠﺎﻫﻴﻮ‪ .‬ﻧﻮﺟﻮאن ﺷﺮﻛﺖ‬
‫ﻛﻨﺪڙن ﺟﻮن ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺑﺎﺑﺖ ﭔﮅאﻳﻞ ﮘﺎﻟﻬﻴﻮن ﻳﺎ ﺷﺎﻋﺮي ﮔﮇ ﻛﺮي ﻛﻤﻴﻮﻧﭩﻲ ﺟﻮ ﻫﻚ‬
‫ﻛﺘﺎب ﺗﻴﺎر ﻛﺮﻳﻮ‪.‬‬

‫ڄ( رאﻧﺪﻳﻦ ﺟﺎ ﻣﻘﺎﺑﻼ‬

‫אن ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﺟﻴﻜﻲ رאﻧﺪﻳﻮن ﻋﺎم ﮐﻴﮇﻳﻮن وﻳﻨﺪﻳﻮن ﻫﺠﻦ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﻛﺮﻛﻴﭧ‪ ،‬وאﻟﻲ ﺑﺎل ﻳﺎ‬
‫ﻛﻮڏي ﻛﻮڏي ۽ ﻣﻠﻬﻪ ﺟﻬﮍﻳﻮن ﺛﻘﺎﻓﺘﻲ رאﻧﺪﻳﻮن אﻫﻲ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﻣﻠﻬﺎﺋﻴﻨﺪڙ ڏﮢﻦ ﺗﻲ ﻣﻨﻈﻢ‬
‫ﻛﺮي ﻣﻘﺎﻣﻲ ﺑﺮאدرﻳﻦ ۾ ﻣﺎﺣﻮل ﺟﻲ ﺳﺠﺎﮘﻲ ﭘﻴﺪא ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻲ‪ .‬אﻫﮍن ڏﮢﻦ ﺗﻲ‪ ،‬ﻣﺎﺣﻮل‬
‫ﺟﺎ ﺳﻨﻴﻬﺎ‪ ،‬ﻻﺋﻮڊ אﺳﭙﻴﻜﺮ رﺳﺘﻲ ﺑﻪ ڏﺋﻲ ﺳﮕﻬﺠﻦ ﭤﺎ‪ .‬אﻫﮍא ڏڻ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻫﻨﮅ ﺟﻲ ﺣﻮאﻟﻲ ﺳﺎن‬
‫وﻗﻒ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻦ ﭤﺎ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﺳﻨﮅ ﺟﻲ ﭔﻠﻬﮡ ﺟﻲ ﭨﻮرﻧﺎﻣﻴﻨﭧ‪ ،‬وאﮘﻮن ﻛﭗ‪ ،‬ﭰﺎڙﻫﻲ ﺟﻮ‬
‫ﻛﭗ وﻏﻴﺮه‬

‫‪80‬‬

‫ﺟﻬﻪ( ﺛﻘﺎﻓﺘﻲ ﻛﻠﺒﻮن‬

‫ﻧﻮﺟﻮאن ﮐﻲ ڊرאﻣﺎ ﻛﻠﺐ‪ ،‬ﺛﻘﺎﻓﺘﻲ ﻛﻠﺐ ﻳﺎ رאڳ روپ ﺟﻲ ﻛﻠﺒﻦ ﭠﺎﻫﮡ ﻻِء ﻣﺘﺤﺮכ ﻛﺮي‬
‫אﻧﻬﻦ رﺳﺘﻲ ڊرאﻣﺎ‪ ،‬ﭘﺘﻠﻴﻦ ﺟﺎ ﺗﻤﺎﺷﺎ‪ ،‬رאڳ روپ‪ ،‬ﻟﻮכ رאڳ رﺳﺘﻲ ﻣﺎﺣﻮﻟﻲ ﺳﻨﻴﻬﺎ ﺗﻪ ﻓﻄﺮت ۽‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﺟﻴﻮت ﺑﺎﺑﺖ ﮔﻴﺘﻦ رﺳﺘﻲ ﺟﺎﮘﺮﺗﺎ ﭘﻴﺪא ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ ﭤﻲ‪ .‬אن ﻻِء ﺿﺮوري ﭤﺌﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ‬
‫ﺻﺤﻴﺢ ﺳﮑﻴﺎ ۽ ﺳﻬﻮﻟﻴﺘﻦ ﻣﻬﻴﺎ ﻛﺮڻ ﺳﺎن אﻫﮍن ﮔﺮوﭘﻦ ﺟﻲ ﻟﻴﺎﻗﺖ وڌאﺋﻲ وﭸﻲ‪ .‬ﮔﺮوپ‪،‬‬
‫ﺑﺮאدرﻳﻦ ﺟﻲ وﭼـ۾ אﻫﮍﻳﻮن ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن ﻛﺮي‪ ،‬אﺛﺮאﺋﺘﻲ ﻃﺮح ﺳﺎن ﭴﺎڻ وڌאﺋﻲ‪ ،‬آﻫﺴﺘﻲ آﻫﺴﺘﻲ‬
‫ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ﮐﺎن ﭔﺎﻫﺮ ﺑﻪ אﻫﮍن ﭘﺮوﮔﺮאﻣﻦ رﺳﺘﻲ ﭴﺎڻ ﭘﮑﻴﮍي ﺳﮕﻬﻦ ﭤﺎ‪.‬‬

‫‪81‬‬

‫ﻫﺌﻨﮉ آﺋﻮٽ ‪4 -‬‬

‫ﻣﺎڊﻳﻮل ‪4‬‬

‫ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻲ ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻦ ﺟﻲ‬
‫ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮڻ ﻻِء ﻣﺜﺎﻟﻲ وﻳﭽﺎر‬
‫ﺑﺮאدريَء ﺟﻲ ﺳﻄﺢ ﺗﻲ ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﻮن ﻣﺎﺣﻮل ‪ -‬دوﺳﺖ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻮن ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮڻ ﻻِء ﻫﻴﭡﻴﻦ‬
‫وﻳﭽﺎرن ڏאﻧﻬﻦ ڌﻳﺎن ڏﺟﻲ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﻣﻘﺼﺪ‪ :‬ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺮڻ ﺟﻲ ﻣﻘﺼﺪ ۾ ﭨﺎرﮔﻴﭧ ﮔﺮوپ ﺑﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺠﻲ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﺣﻮאﻟﻮ‪ :‬ﻛﻬﮍي ﺣﻮאﻟﻲ ﺳﺎن ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﻛﺌﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬ﻣﻘﺎﻣﻲ ﻗﺪرﺗﻲ وﺳﻴﻠﻦ‬
‫ﺟﺎ ﻣﺴﺌﻼ ﻳﺎ ﻛﻦ אﻫﻤﻴﺖ وאرن ﻣﺎﺣﻮﻟﻴﺎﺗﻲ ڏﮢﻦ ﺟﻮ ﻣﻠﻬﺎﺋﺠﮡ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﻛﻨﻬﻦ ﻻِء ﻛﻴﺎ وﭸﻦ ﭤﺎ‪ :‬ﺟﻨﻬﻦ ﻣﺨﺼﻮص ﺑﺮאدريَء‪ ،‬ﮔﺮوپ ﻳﺎ ﻋﻤﺮ وאرن ﻻِء ﻛﻴﺎ وﭸﻦ‬
‫ﭤﺎ אﻧﺠﻲ אﮘـ۾ ﻧﺸﺎﻧﺪﻫﻲ ﻛﺮڻ ﮔﻬﺮﺟﻲ ﺟﻬﮍوכ‪ :‬אﺳﻜﻮﻟﻲ ﭔﺎرڙא‪ ،‬אﺳﺘﺎد‪ ،‬ﻧﻮﺟﻮאﻧﻦ ﺟﺎ‬
‫ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺮوپ‪ ،‬ﻣﺬﻫﺒﻲ אﮘﻮאڻ‪ ،‬ﺑﺮאدري ﺟﺎ وڏڙא‪ ،‬ﺳﺮﻛﺎري ﻣﻼزم‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﻲ‬
‫ﺷﺨﺼﻴﺘﻮن ﻳﺎ ﺻﺤﺎﻓﻲ‪ .‬ﺷﺮﻛﺖ ﻛﻨﺪڙن ﺟﻲ אﻧﮓ ﺗﻲ ﺑﻪ وﻳﭽﺎرڻ ﮔﻬﺮﺟﻲ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ‬
‫ﺳﺎﻣﺎن ۽ ﺳﻮאريَء وﻏﻴﺮه ﺟﻮ ﺑﻪ ﺑﻨﺪوﺑﺴﺖ ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ‪.‬‬
‫‪ .4‬ﻋﻤﻠﻲ رﭤﺎ‪ :‬ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﻛﻬﮍي ﻃﺮح ﺳﺎن ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺌﻲ وﻳﻨﺪي؟ אﻧﺠﻲ وﺿﺎﺣﺖ ﻛﺮڻ‬
‫ﺳﺎن ﻛﻴﺘﺮن ﻛﻤﻦ‪ /‬ﮘﺎﻟﻬﻴﻦ ﺟﻲ ﺧﺒﺮ ﭘﻮﻧﺪي ﺗﻪ אن ﻟﺤﺎظ ﮐﺎن ﻓﺮدن ﮐﻲ ﻛﻢ ﺑﻪ ﺳﻮﻧﭙﻲ‬
‫ﺳﮕﻬﺒﺎ‪.‬‬
‫‪ .5‬ﻋﺮﺻﻮ‪ ،‬وﻗﺖ ۽ ﻫﻨﮅ ﻣﺸﻐﻮﻟﻲَء ﺟﻮ‬
‫‪ .6‬ﭔﺎﻫﺮﻳﻦ ﻣﺪد‪ :‬ﻣﻤﻜﻦ ﭤﻲ ﺳﮕﻬﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ ﮘﺎﻟﻬﺎﺋﻴﻨﺪڙن‪ /‬ﻣﻘﺮرن وﻏﻴﺮه ﺟﻲ ﭼﻮﻧﮉ ﻛﺮڻ ﻻِء‬
‫ﭔﻴﻦ ﺗﻨﻈﻴﻤﻦ ﺳﺎن ﻻﮘﺎﭘﻮ ۽ رאﺑﻄﻮ رﮐﮣﻮ ﭘﻮي‪.‬‬
‫‪ .7‬وﺳﻴﻠﻦ ﺟﻲ ﮔﻬﺮج‪ :‬ﻣﺸﻐﻮﻟﻲ ﻛﺮڻ ﻻِء ﺳﺎﻣﺎن‪ ،‬ﺳﻮאري‪ ،‬ﻣﺎﻟﻲ‪ ،‬رﺿﺎﻛﺎرن‪ ،‬ﮔﺎڏﻳﻦ ۽‬
‫ﺑﺌﻨﺮن وﻏﻴﺮه ﺟﻲ ﮔﻬﺮج ﭘﻮي ﭤﻲ‪.‬‬
‫‪ .8‬ﺗﺠﺰﻳﻮ ۽ ﻧﻈﺮﺛﺎﻧﻲ‪ :‬ﻫﺮ ﺳﺮﮔﺮﻣﻲَء ﺟﻲ ﭘﻮري ﭤﻴﮡ ﮐﺎﻧﭙﻮِء ﭤﻴﻞ ﻛﻮﺗﺎﻫﻴﻦ ۽ ﻛﻤﺰورﻳﻦ‬
‫ﺟﻲ ﻧﺸﺎﻧﺪﻫﻲ ﻛﺮڻ ﺗﻪ ﺟﻴﺌﻦ آﺋﻴﻨﺪي ﻻِء ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ رﭤﺎ ﺗﻴﺎر ﻛﺮي ﺳﮕﻬﺠﻲ‪.‬‬
‫‪ .9‬دﺳﺘﺎوﻳﺰي ﻣﻮאد‪ :‬ﻛﻨﻬﻦ ڏڻ ﻣﻠﻬﺎﺋﮡ ﻻِء אن ﺟﻲ ﻛﺎرروאﺋﻲ ۽ אﻫﻢ ﮘﺎﻟﻬﻴﻮن ﻟﮑﮡ‬
‫ﺿﺮوري ﭤﻴﻦ ﭤﻴﻮن‪ .‬ﺟﻨﻬﻦ ﻻِء ﻓﻮﭨﻮ ۽ وڊﻳﻮ ﻛﺎرروאﺋﻲ ﺟﺎ אﻫﻢ ﺣﺼﺎ ﭤﻴﻦ ﭤﺎ‪.‬‬
‫‪ .10‬ﻣﺸﻬﻮري‪ :‬ﻻزﻣﻲ ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ وﭸﻲ ﭤﻮ ﺗﻪ ﻛﻨﻬﻦ ﺑﻪ ڏڻ ﻣﻠﻬﺎﺋﮡ ﮐﺎن אﮘـ۾ ﻳﺎ ﭘﻮِء ﻣﻘﺎﻣﻲ‬
‫ﺳﮅ ﺳﻤﺎَء ﺟﻲ ذرﻳﻌﻦ رﺳﺘﻲ אﻫﮍﻳﻮن ﺧﺒﺮون ۽ ﺳﻨﻴﻬﺎ ﭼﮝﻲ رﻳﺖ ﭘﮑﻴﮍﻳﺎ وﭸﻦ‪.‬‬

‫‪82‬‬

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful