Prirodno-matematički fakultet

Univerzitet u Nišu
Departman za geografiju

Seminarski rad
Tema:
KARAKTERISTIKE STANOVNIŠTVA LATINSKE AMERIKE

Mentor:
Prof. dr Selim Šaćirović

Student:
Branislava Prica, 1696
Niš, 2014.

Sadržaj
1. Uvod............................................................................................................................................3
2. Etničke grupe...............................................................................................................................4
3. Fertilitet........................................................................................................................................7
4. Starosna strukura.........................................................................................................................8
5. Jezici............................................................................................................................................9
6. Religije u Latinskoj Americi......................................................................................................10
7. Obrazovanje u Latinskoj Americi..............................................................................................11
8. Migracije....................................................................................................................................12
8.1. Unutrašnje migracije...........................................................................................................12
9. Urbanizacija...............................................................................................................................13
10. Radna snaga.............................................................................................................................14
11. Zaključak.................................................................................................................................15

2

1. Uvod

Latinska Amerika se sastoji od država Srednje Amerike (od Meksika do Paname),
pojedinih ostrva u Karibima i Južne Amerike čije stanovništvo govori romanskim jezicima iako
se u istim zemljama govore i izvorni američki jezici. Najčešće se pod pojmom Latinske Amerike
podrazumevaju države u kojima se govore španski i portugalski.
Od sredine 1600-ih do 1850-ih , visoke stope smrtnosti širom Latinske Amerike i Kariba
proizvele su nisku stopu rasta stanovništva . Do 1850. stanovništvo Latinske Amerike se još uvek
nije oporavilo od depopulacije koja je pokrenuta evropskim kontaktom pre više od 300 godina.
1850. godine broj stanovnika u regionu je procenjen na 30 miliona. Evropski doseljenici,
prvenstveno španski i portugalski nisu bili brojni u ovom periodu, ali su održali političku i
ekonomsku moć. Preplitanje Evropljana, domorodaca i Afrikanaca proizvelo veliku raznovrsnost
stanovništva, što je doprinelo bogatoj etničkoj i kulturnoj raznolikosti Latinske Amerike.

Slika 1. Karta Latinske Amerike
Izvor: www.mapsofworld.com

2. Etničke grupe
3

Stanovnici Latinske Amerike su različitog porekla, etničkih grupa i rasa , stvarajući ovaj
region jedan od najraznovrsnijih na svetu . Specifičan sastav grupe varira od zemlje do zemlje.
Američki starosedeoci, su pogrešno nazvani Indijanci. Kristofer Kolumbo je bio ubeđen
da je stigao u Indiju te je američke starosedeoce pogrešno nazvao Indijancima. Najcivilizovaniji
narod Perua bili su Kvišau-Ajmaru. Pošto su španski osvajači postali gospodari Novog Sveta
uveli su ropstvo i milione crvenokožaca pretvorili u robove. Posle vremena Kolumba doživeli
su ogroman pad broja stanovnika, naročito u prvim decenijama kolonizacije. Danas na
američkom kontinentu živi oko 52 000 000 Indijanaca. Sa rastom drugih grupa , oni sada
sastavljaju većinu samo u Boliviji i Gvatemali, i eventualno u Peruu . U Ekvadoru, Indijanci su
velika manjina gde čine dve petine stanovništva. Meksiko sa 14 % ( 9,8 % u zvaničnom popisu
2005. ) je sledeća najveća populacija, i jedna od najvećih populacija Indijanaca u Americi u
apsolutnim brojevima. U većini preostalih zemalja Indijanci čine manjine, čine manje od jedne
desetine stanovnistva. U mnogim zemljama, mešana rasa Indijanaca i ljudi evropskog porekla
čine većinu stanovništva.
Azijati. Ljudi azijskog porekla broje nekoliko miliona u Latinskoj Americi. Prvi Azijati
koji su se naselili u regionu su filipinci, kao rezultat trgovanja Španije u Aziji i Americi. Većina
azijskih latinoamerikanaca su japanskog ili kineskog porekla i žive uglavnom u Brazilu i Peruu,
a javlja se i rast kineskih manjina u Panami. Brazil je dom za oko dva miliona ljudi azijskog
porekla; ovo uključuje najveću etničku zajednicu japanaca izvan samog Japana ( procena čak 1,5
miliona), i oko 200.000 kineza i 100.000 koreanaca. Koreanci takođe broje desetine hiljada u
Argentini i Meksiku. Peru sa 1,47 miliona ljudi azijskog porekla, predstavlja jednu od najvećih
kineskih zajednica u svetu. Postoji jako etničko - japansko prisustvo u Peruu, gde je bivši
predsednik i veći broj političara japanskog porekla. Na Martiniku stanovništvo čine mešvine
crnaca, belaca i indijanaca i stanovništvo iz istočne Indije. Na ostrvu Gvadalupe istočno indijska
populacija se procjenjuje na 14 % stanovništva .
Crnci. Milioni afričkih robova su dovedeni u Latinsku Ameriku u 16. veku i većinom su
poslati u region Kariba i Brazila. Danas, ljudi koji su identifikovani kao "crnci" su najbrojniji u
Brazilu ( preko 10 miliona ) i na Haitiju ( preko 7 miliona ). Značajne populacije se takođe
nalaze u Portoriku, na Kubi, Dominikanskoj Republici, Ekvadoru, Panami, Kolumbiji i

4

Venecueli . Latinoamerikanci koji predstavljaju mešavinu crne i bele rase se nazivaju mulati i
daleko su brojniji od crnaca.
Mulati su narod mešanog evropskog i afričkog porekla. U Latinskoj Americi, mulati vode
poreklo prvenstveno od španskih ili portugalskih doseljenika sa jedne strane, a sa druge strane
doseljenika iz Afrike. Brazil je dom najvećeg latinoameričkog mulatskog stanovništva. Mulati su
većinsko stanovništvo u Dominikanskoj Republici i na Kubi. Mulati su brojni i u Panami,
Kostariki, Kolumbiji, Portoriku i Ekvadoru. Manje populacije mulata se nalaze u drugim
zemljama Latinske Amerike.
Belci. Počevši od kraja 15. veka, veliki broj kolonista iberijskog porekla ( naziv koji su
stari Grci koristili za narod na Pirinejskom poluostrvu) su se naselili u nastalu Latinsku Ameriku.
Portugalci su prvenstveno kolonizovali Brazil, a Španci su se naselili na drugim mestima u
regionu. U ovom trenutku, većina belih Latinoamerikanaca su španskog i portugalskog porekla.
Iberijanci su doneli španski i portugalski jezik, katoličku veru, i mnoge iberijske običaje.
Argentina, Brazil i Meksiko sadrže najveći broj belaca u Latinskoj Americi. Belci čine većinu u
Argentini, Kostariki, Portoriku i Urugvaju. Belci čine skoro polovinu populacije Brazila. Otkako
je većina Latinske Amerike stekla nezavisnost 1810-e i 1820-tih, milioni ljudi su tamo emigrirali.
Od ovih imigranata, Italijani formiraju najveću grupu, a sledeći su Španci i Portugalci. I mnogi
drugi su stigli, kao što su Francuzi, Nemci, Grci, Poljaci, Ukrajinci, Rusi, Estonaci, Letonci,
Jevreji i Irci. Takođe su uključeni i narodi Srednjeg Istoka libanskog, sirijskog i palestinskog
porekla, većina njih su hrišćani.
Mestici. Mešanje između Indijanaca i Evropljana je počelo rano u kolonijalnom periodu.
Dobijeni ljudi, poznati kao mestici, čine većinu stanovništva u polovini zemalja Latinske
Amerike. Pored toga mestici sastavljaju velike manjine u gotovo svim drugim kopnenim
zemljama.
Zambosi. Mešanje između Afrikanaca i Indijanaca je posebno rasprostranjeno u
Kolumbiji, Nikaragvi, Venecueli i Brazilu. U španskom govornom području, narod ovog
mešovitog porekla je poznat kao Zambosi.
Pored gore navedenih grupa, Latinska Amerika ima milione TRI - rasnog naroda Afrike,
Indijanaca, i Evropljana. Najviše se nalaze u Dominikanskoj Republici, Kolumbiji, Venecueli,
Portoriku i Brazilu, sa znatno manjim prisustvom u drugim zemljama.
5

Tabela 1. Etničke grupe prema The World Factbook
Zemlja
Argentina
Bolivija
Brazil
Čile
Kolumbija

Kostarika
Kuba
Ekvador
El Salvador
Gvatemala
Haiti
Honduras
Meksiko
Nikaragva
Panama
Paragvaj
Peru
Portoriko
Urugvaj
Venecuela

Stanovništvo
(2011)
41,769,726
10,118,683
203,429,773
16,888,760
44,725,543
4,576,562
11,087,330
15,007,343
6,071,774
13,824,463
9,719,932
8,143,564
113,724,226
5,666,301
3,460,462
6,459,058
29,248,943
3,989,133
3,308,535
27,635,743

Belci

Mestici

Mulati

Starosedeoci

Crnci

Belci i

Ostali

Mestici
97 %
15%
54%
20%

3%
30%

55 %
38.5 %

58 %

14%

6.2%
4.6 %
1%
1%

65.1%
9%

1%
9%
17%
10%
15%
76.2%
88%
21 %

65%
90%

90%
60%
69%
70%
95%
37%
8%
67 %

25%
1%
40.5%
7%
30%
5%
6%

1.6 %
95.4%

4%
3%
10 %
3%

95%
2%

94 %

7%
59.4%
5%

0.1%

1%
9%
14%
5%
3%

45%
0.2%
2.0%

2%

4%
10%

Izvor: http://en.wikipedia.org/wiki/Ethnic_groups_in_Latin_America

3. Fertilitet
Prema novim istraživanjima Univerziteta Autònoma de Barcelona, u Latinskoj Americi
opada rano stupanje u brak, tradicionalne porodice kasno ulaze u brak i odloženo je rađanje
dece. Ova tranzicija zahvata bogate zemlje 50 godina, sa promenama koje se dešavaju u nizu. U
Latinskoj Americi su promene dovele do brže, manje predvidive socijalne promene .
Kada zemlje počnu da se razvijaju, njihovo stanovništvo se pomera na dva nacina. Kreću
se od visokih stopa nataliteta i mortaliteta do niske stope nataliteta i dužeg životnog veka. Tokom
ovog procesa, stanovništvo se najpre naglo povećava, a zatim sporije. Glavni pokazatelj
usporavanja je pad fertiliteta. Latinska Amerika je dobro napredovala uz ovu prvu demografsku
promenu. Stopa fertiliteta u Brazilu je sada 1,8 dece po ženi. U Čileu takođe. 1990. godine, stopa
6

fertiliteta Čilea bila je 2,6 dece po ženi . Do 2011. godine , prema podacima Svetske banke , ta
cifra je pala na 1,8. To je ispod stope zamene plodnosti (2.1, koja stabilizuje stanovništvo u
dugom roku ) . Ona je takođe, niža nego u Sjedinjenim Američkim Državama , gde je stopa 1.9 .
Latinska Amerika i Karibi beleže pad stopa fertiliteta od gotovo 6,0 u 1960. na 2,2 pet decenija
kasnije .
Sada na kontinentu počinje druga promena. Kada se smanjuju porodice, počinju nove
promene, uključujući razvod braka, kasniji brak, vanbračne zajednice, majke imaju decu kada su
starije. U Evropi i Americi je u toku druga grupa promena, pad fertiliteta uglavnom ide svojim
tokom. Za razliku od toga u Latinskoj Americi, vanbračne zajednice i kasniji porođaji su u
ekspanziji, a stope nataliteta i dalje opadaju . Kohabitacija je odavno uobičajana u Karipskom
basenu, delom zbog nasleđa afričkog ropstva. Na drugim mestima je kohabitacija ređa. Godine
1970. manje od 10 % u Brazilu i Urugvaju žene starosti od 25 do 29 koje su u partnerstvu su
vanbračnoj zajednici . Do 2010. godine , polovina žena u Brazilu u kasnim dvadesetim su živele
u vanbračnim zajednicama, dok je odnos u Urugvaju 71 %. Većina zemalja ima stopu vanbračnih
zajednica dve trećine i gore - više nego u Aziji i većem delu Evrope. Promene su predvodile žene
sa nižim obrazovanjem i dešavaju se uprkos širenju pismenosti kod žena. U Brazilu i Kostariki,
stopa vanbračnih zajednica je veca od 50 % za žene koje imaju samo osnovno obrazovanje, ali
ispod 30 % kod fakultetski obrazovanih. Kohabitacija se prvo zasniva medju manje
obrazovanim, a zatim se širi na one sa višim školovanjem: širenje odozdo prema gore. Nasuprot
tome, kašnjenje rađanja dece počinje sa dobijanjem univerzitetskih diploma i širi se. Između
1970. i 2000. oko 30 % žena starosti od 25 do 29 su bile bez dece, do 2010. udeo je porastao na
40 %. U Peruu bela kuga kod žena te starosne grupe porasla je sa 26 % u 1993. godini, na 33% u
2007. Zemlje gde je stopa fertiliteta je najviše pala i kohabitacija porasla su: Brazil, Cile, Peru i
Urugvaj.

4. Starosna strukura
Gotovo svi društveni fenomeni su pod uticajem starosne strukture stanovništva, što znači
da je starosna struktura jedna od značajnih karakteristika stanovništva. Starosna struktura utiče
na komponente rasta stanovništva: mortalitet, natalitet i migracije. Latinska Amerika je dugo

7

imala mladu starosnu strukturu, sa velikim udelom dece ispod 15 godina starosti. Pad smrtnosti
koji je počeo u 1930. je dramatično poboljšao preživljavanje novorođenčadi i dece, koja je
produžavala mladu strukturu regiona, a čak je i plodnost počela da opada. Procenat stanovništva
ispod 15 godina je dostigao vrhunac sredinom 1960-ih, na oko 43 odsto, kao i starosna zavisnost,
na oko 89 zavisnika na 100 radno sposobnih ljudi . U 1965., najmlađe populacije u regionu bile
su u Meksiku, Dominikanskoj Republici, zemljama Centralne Amerike, a u Kolumbiji,
Paragvaju, i Venecueli je bilo više od 45 odsto stanovništva ispod 15 godina starosti.
tome,

između

28

odsto

i

36

odsto

stanovništva

Nasuprot
je

bilo

ispod 15 godina starosti u Argentini , Kubi i Urugvaju. Procenat dece ispod 15 godina starosti u
regionu opao je sa 43 % u 1965. na 32 % u 2000. godini , što znači da je ovaj region još uvek
prilično "mlad". Ukoliko je u državi 35% stanovništva ispod 15 godina, ona se smatra mladom.
Prvenstveno zbog toga što se smanjila plodnost, udeo stanovništva u starijem uzrastu se takođe
povećala. Urugvaj je jedina " stara " zemlja u regionu, sa 13 procenata stanovništva sa najmanje
65 godina u 2002. godini. Argentina i Kuba su odmah iza, sa 10 odsto stanovništva od 65 godina
ili starijih. Nakon 2030. godine, udeo starijih osoba će se povećati. Promena starosne strukture
stanovništva Latinske Amerike snizila je odnos izdržavanih od 89 izdržavanih osoba na 100
radno sposobnog stanovništva u 1965. na 59 izdržavanih na 100 radno sposobnog stanovništva u
2000. godini. Prema predviđanjima zbog brzog pada fertiliteta smanjuje se procenat mladih ljudi
u populaciji, odnos izdržavanih osoba će nastaviti da pada sve do 20

5. Jezici

Španski i portugalski su najzastupljeniji jezici Latinske Amerike. Španski se govori kao
prvi jezik, oko 60 % stanovništva govori španski, portugalski govori oko 34 % stanovništva, a
oko 6 % populacije govori drugim jezicima, kao što su kečua, guarani, aimara, nahuatl, engleski,
francuski, holandski i italijanski. Portugalski se govori samo u Brazilu (Brazilski portugalski),
najvećoj i najmnogoljudnijoj zemlji u regionu. Španski je službeni jezik većine ostalih zemalja
na latinoameričkom kopnu, kao i na Kubi, Portoriku ( gde je službeni i engleski ) i u
Dominikanskoj Republici. Francuski se govori na Haitiju i u francuskim ostrvima Gvadelupeu,
Martiniku i Gvajani. Holandski je službeni jezik u Surinamu, Arubi i Holandskim Antilima.
Jezici starosedeoca su u širokoj upotrebi u Peruu, Gvatemali, Boliviji, Paragvaju i Meksiku, a u
8

manjoj meri, u Panami, Ekvadoru, Brazilu, Kolumbiji, Venecueli, Argentini, Čileu i među
drugim zemljama. U nenavedenim zemljama Latinske Amerike, stanovništvo koje govori
jezikom starosedelaca imaju tendenciju da budu veoma mali ili čak i ne postoje ( npr. Urugvaj ).
Meksiko je verovatno jedina zemlja koja sadrži širi spektar autohtonih jezika od bilo koje druge
zmelje u Latinskoj Americi, ali najzastupljeniji govorni jezik je nahuatl. U Peruu, kečua je
službeni jezik, uz španski i svaki drugi domaći jezik u oblastima u kojima dominiraju
starosedeoci. U Ekvadoru, dok nema zvaničnog statusa, kečua je priznati jezik domorodaca,
prema Ustavu zemlje. Međutim, njime govori samo nekoliko grupa u visoravni u zemlji. U
Boliviji ajmara, kečua i guarani imaju zvanični status uporedo sa španskim. Guarani, zajedno sa
španskim, je službeni jezik Paragvaja, kojim govori većina stanovništva ( koje je, u najvećem
delu, dvojezično), a zvaničan je zajedno sa španskim u argentinskoj provinciji Corrientes. U
Nikaragvi, španski je zvanični jezik, ali na Karibima su to engleski i domorodački jezici kao što
su miskito, sumo i rama. Kolumbija priznaje sve autohtone jezike koji se govore na njenoj
teritoriji kao službene, ali manje od 1 % stanovništva govori ovim jezicima. Nahuatl je jedan od
62 jezika kojima govore starosedeoci u Meksiku, koji su zvanično priznati od strane vlade kao
"nacionalni jezici", zajedno sa španskim. Drugi evropski jezici koji se govore u Latinskoj
Americi su: engleski, od strane nekih grupa u Portoriku, kao i u Belizu i Gvajani; nemački, u
južnom Brazilu, jugu Čilea i delovima Argentine i Paragvaja ; italijanski u Brazilu , Argentini i
Urugvaju i velški u južnoj Argentini. U nekoliko zemalja , naročito u Karipskom regionu govori
se kerolski. Najzastupljeniji je na Haitima. Haićanski kreolski prvenstveno potiče iz francuskog
i određenih zapadnoafričkih jezika sa uticajima engleskog, portugalskog, španskog i autohtonih
jezika u dobroj meri. Garifuna jezik se govori u Hondurasu, Gvatemali, Nikaragvi i Belizeu
uglavnom od strane zambosa, ljudi koji su rezultat mešanja starosedelaca i crnaca.

6. Religije u Latinskoj Americi

Religija u Latinskoj Americi karakteriše prevlast katoličkog hrišćanstva, kao i prisustvo
drugih svetskih religija. Većina Latinoamerikanaca su hrišćani ( 90 % ), uglavnom katolici.
Članstvo u protestantskoj veroispovesti je u porastu, naročito u Brazilu, Čileu, Gvatemali, El
9

Salvadoru i Portoriku. Brazil ima aktivan kvazi - socijalistički rimokatolički pokret poznat pod
nazivom Oslobodilačka teologija. Anglikanizam ima dugo i rastuće prisustvo u Latinskoj
Americi. Domorodački rituali se još uvek praktikuju u zemljama sa velikim procentom
starosedeoca, kao što su Bolivija, Gvatemala, Meksiko, i Peru. Razni afro-latinoamerički kultovi
kao što su Santeria, Kandomble, Umbanda, Makumba i plemensko - vudu religije se takođe
praktikuju, uglavnom na Kubi, Brazilu, i na Haitiju. Argentina je domaćin najveće zajednice
jevreja i muslimana u Latinskoj Americi.

Slika 2. Bazilika Our Lady of Angles, Kostarika
Izvor: en.wikipedia.org

7. Obrazovanje u Latinskoj Americi
Uprkos značajnom napretku, obrazovanost ostaje izazov u Latinskoj Americi. Region je
napravio veliki napredak u obrazovnoj pokrivenosti. Skoro sva deca pohađaju osnovnu školu i
pristup srednjem obrazovanju je znatno povećan. Adolescenti u proseku završavaju više od dve
godine školovanja u odnosu na generacije svojih roditelja. Većina obrazovnih sistema u regionu
sprovode različite vrste administrativnih i institucionalnih reformi koje su omogućile da
obrazovanje dopre do mesta i zajednica koje nisu imale pristup obrazovnim uslugama u ranim
90-im. Ipak, još uvek postoji 23 miliona dece u regionu uzrasta od 4 i 17 godina van formalnog
sistema obrazovanja . Procene pokazuju da 30 % dece od predškolskog uzrasta (od 4 -5) ne ide u
10

školu, a za najugroženije populacije - siromašnih, ruralnih, domaćih i afro - potomaka ovaj
proračun prelazi 40 odsto. Među decom osnovnoškolskog uzrasta (od 6 do 12 ), pokrivenost je
skoro univerzalna. Međutim i dalje postoji potreba da se uključi još 5 miliona dece u osnovnom
obrazovnom sistemu. Ova deca žive uglavnom u udaljenim područjima, to su starosedeoci ili
afro - potomci i žive u ekstremnom siromaštvu . Među ljudima starosti od 13 i 17 godina , samo
80 % je upisano u obrazovni sistem, među kojima samo 66 % pohađa srednju školu. Preostalih
14 % i dalje pohađa osnovnu školu. Ovi procenti su veći među ugroženim grupama stanovništva
75 % od najsiromašnijih mladih uzrasta od 13 i 17 godina idu u školu. Visoko obrazovanje ima
najnižu pokrivenost, sa samo 70 % ljudi u dobi od 18 i 25 godina izvan obrazovnog sistema.
Trenutno, više od polovine dece sa niskim primanjima ili ljudi koji žive u ruralnim područjima
ne završe devet godina školovanja .
Daleko više devojčica nego dečaka je upisano u osnovne škole u gotovo svim zemljama.
Velike razlike u korist devojčica su naročito u Brazilu, Dominikanskoj Republici, Holandskim
Antilima, Nikaragvi, Surinamu, Urugvaju i Venecueli. Devojke su manje upisane u drugim
mestima, posebno u Gvatemali i Peruu. I u srednjem obrazovanju, broj studentkinja
je znatno veći od broja muškarca. Prosečna stopa pismenosti odraslih je s poboljšana, sa 85% u
1990. na 89 % u 2000. godini. Radi se na poboljšanju pismenosti na 50 % u zemljama u kojima
je nepismenost relativno visoka ( El Salvador, Gvatemala, Haiti, Honduras i Nikaragva ). Većinu
nepismenih kod odraslih čine žene, ali paritet u pismenosti očekuje da se postigne do 2015.
Polne razlike su značajne u Boliviji i Gvatemali, gde je manje od 80 žena pismeno na svakih
100 muškaraca .

8. Migracije
Zbog ekonomskog i socijalnog razvoja sigurnosti koje utiču na region u poslednjih
nekoliko decenija, fokus je sada promena iz neto imigracija u neto emigracija. Oko 10 miliona
Meksikanaca živi u Sjedinjenim Američkim Državama. 8,3 miliona Amerikanaca su naveli svoje
meksikansko proeklo 2006. godine. Prema popisu iz 2005. na oko 3.331.107 Kolumbijaca
trenutno živi u inostranstvu. Broj Brazilaca koji žive u inostranstvu se procenjuje na oko 2
miliona ljudi. Procenjuje se da 1,5 do dva miliona Salvadoraca živi u Sjedinjenim Američkim
Državama. Najmanje 1,5 miliona Ekvadoraca je otišlo u inostranstvo, uglavnom u SAD i

11

Španiju. Oko 1,5 miliona Dominikanaca i više od 1,3 miliona Kubanaca živi u inostranstvu,
uglavnom u Sjedinjenim Američkim Državama. Procenjuje se da preko 800.000 Čileanaca živi u
inostranstvu, uglavnom u Argentini , SAD-u , Kanadi, Australiji i Švedskoj. 700.000 Bolivijaca
je živelo u Argentini od 2006. godine, a 33.000 u SAD-u. Centralnih Amerikanaca koji žive u
inostranstvu u 2005. godini bilo je 3.314.300, od čega su 1.128.701 bili Salvadorci , 685.713 su
Gvatemalci, 683.520 su Nikaragvanci, 414.955 su Hondurasci, zatim 215.240 Panamaca,
127.061 Kostarikanaca i 59,110 je bilo Belizeaca. Za period 2000-2005, Čile, Kostarika,
Panama, a Venecuela su bile jedine zemlje sa globalnim pozitivnim stopama migracija, u smislu
njihovih godišnjih proseka.

8.1. Unutrašnje migracije
Migracije iz ruralnih u urbane sredine su bili dominantan tip unutrašnje migracije u
Latinskoj Americi tokom velikog dela 20. veka. Stanovništvo je zapravo opalo u mnogim
ruralnim oblastima Latinske Amerike, uključujući seoske delove Argentine, Brazila, Čilea, Kube,
Urugvaja i Venecuele. Iseljavanje ruralnog stanovništva je generalno izazvano nedostatkom
obradivog zemljišta, naročito u područjima sa velikom gustinom naseljenosti; izolacijom od
urbanih centara koji služe kao potencijalno tržište za poljoprivredne proizvode, ili gde se može
naći nepoljoprivredno zapošljavanje. Iseljavanje se često smatra štetnim po ruralne sredine, jer
gubitak mladih, ekonomski aktivnih ljudi doprinosi ekonomskoj stagnaciji na razvijanje regiona.
Kao i u većini migracionih tokova, ljudi najverovatnije migriraju u urbane oblasti jer imaju
tendenciju da budu više obrazovani. Migracija može imati pozitivne posledice: Migranti obično
šalju kući novac koji može biti potrošen ili investiran u ruralnoj zajednici. Ruralno - urbana
migracija obuhvata kratkoročne, ciklične poteze, uključujući nedeljno ili mesečno putuovanje na
posao u gradu. Većina stalnih ruralno-urbanih migranata su žene, dok privremeni migranti su
uglavnom ljudi koji ostavljaju decu u svojim domovima, dok rade u gradu.

9. Urbanizacija

12

Tokom 20. veka, Latinska Amerika je transformisana iz uglavnom ruralnog u jedan od
najvećih

svetskih

urbanizovanih

regiona.

Početkom

20.

veka,

gotovo

90

odsto

Latinoamerikanaca živelo je u ruralnim sredinama. U narednim decenijama, međunarodna i
unutrašnja migracija stanovništva se pomerala ka gradovima, a 1950. godine je procenjeno da je
41 odsto populacije u regionu živelo u urbanim sredinama. Tempo urbanizacije ubrzan posle
1950. Između 1950. i 2000. godine, urbana populacija Latinske Amerike je rasla po prosečnoj
godišnjoj stopi od 3,5 odsto, dok je ruralno stanovništvo jedva raslo, čak i opalo u nekim
zemljama. Uglavnom zbog masovne migracije iz ruralnih područja, urbano stanovništvo
Latinske Amerike poraslo je sa oko 65 miliona ljudi u 1950. godini na 380 miliona u 2000.
godini, sada urbano stanovništvo čini tri četvrtine stanovništva u regionu. Procenat stanovništva
koji živi u urbanim sredinama je u stalnom porastu od 20. veka, a očekuje se da će nastaviti da se
povećava i u 21. veku, ali mnogo sporije. U 2002. godini, udeo urbanog stanovništva u Latinskoj
Americi i na Karibima bio je otprilike isti kao u Evropi i Sjedinjenim Američkim Državama. I
nivo urbanizacije i stopa rasta gradskog stanovništva variraju širom Latinske Amerike. Najmanje
80 odsto populacije u Argentini, Brazilu, Čileu, Urugvaju, Kubi i Venecueli, je bilo urbano 2000.
Na drugom kraju, manje od 50 procenata stanovništva na Haitiju , Gvatemali i Hondurasu je
urbano. Najbrži i najveći urbani rast u poslednjih 50 godina se desio u zemljama sa niskim ili
umerenim stepenom urbanizacije i ekonomijom u razvoju, uključujući Brazil, Kolumbiju,
Ekvador, Dominikansku Republiku, Meksiko i Venecuelu. Urbanizacija

kasnije stiže i u

Boliviju, Haiti, Paragvaj, i veći deo centralne Amerike. Brza urbanizacija u Latinskoj Americi
izazvala je ogroman rast stanovnika u najvećim gradovima u regionu. Godine 1950, samo jedan
grad Latinske Amerike, Buenos Ajres, imao je više od 5 miliona stanovnika. Drugi po veličini
grad je bio Meksiko Siti, sa manje od 2,9 miliona ljudi. Do 2000. godine, bilo je sedam gradova
sa 5 miliona stanovnika ili više. Ujedinjene nacije predviđaju da će do 2015. godine, devet
latinoameričkih gradova imati više od 5 miliona stanovnika, sa kombinovanom populacijom od
preko 100 miliona ljudi. Na početku 21. veka, najveće stope rasta su u gradovima srednje
veličine, kao što su Toluka, Meksiko, Valensia, Venecuela, nego u najvećim gradovima, Meksiko
Sitiju i Karakasu.
Rast srednjih gradova može biti pozdravljen od strane vlada, zabrinutim problemima u
vezi sa ubrzanim urbanim rastom. Potpuni obim i značaj ovog procesa, međutim, još uvek nije

13

jasan. Ogromna većina velikih gradova Latinske Amerike i dalje raste u apsolutnom smislu, iako
sporijim tempom, a oni i dalje sadrže veliki deo nacionalne populacije.

10. Radna snaga
Brza urbanizacija i razvoj ekonomske politike u drugoj polovini 20. veka doneli su
dramatične promene u strukturi i sastavu radne snage Latinske Amerike. Procenat radne snage
angažovane u poljoprivredi je opao širom regiona. 1950. godine, većina radne snage je bila
uključena u poljoprivredi, osim u Argentini, Čileu, Urugvaju, Kubi i Venecueli. Do kraja 20.
veka, poljoprivrednici čine više od polovine radne snage samo na Haitiju, a u 15 od 20 zemalja,
poljoprivrednici čine manje od jedne četvrtine radne snage. U Argentini, samo oko 1 odsto radne
snage se bavilo poljoprivredom u 1990. godini. U istom periodu, udeo radne snage koja radi u
industriji povećana je u većini zemalja. Tokom ekonomskog restrukturiranja do koga je došlo u
mnogim zemljama od 1980. godine, mnogo prerađivačkih industrija je izgubilo svoje zaštićene
pozicije. Mnoge industrije su smanjene ili su prestale da rade, a industrijska zaposlenost je opala
u nekoliko zemalja. Uslužni sektor je postao glavni izvor zapošljavanja u većini zemalja Latinske
Amerike. Do 2000. godine, sektor usluga je angažovao većinu radne snage u 16 od 20 zemalja
Latinske Amerike. Izuzeci su El Salvador, Haiti, Honduras i Nikaragva, zemalje u kojima veliki
deo stanovništva i dalje živi u ruralnim područjima. Ali situacija se menja čak i u ovim
zemljama: u Hondurasu, na primer, poljoprivreda je učešće radne snage smanjila sa 72 % u 1950.
na 35 % krajem 1990-ih, dok je učešće uslužnoh sektora poraslo sa 19 % na 43 % .
Učešće žena u radnoj snazi je znatno poraslo u Latinskoj Americi i na Karibima. Širom
Latinske Amerike, učešće žena u radnoj snazi povećano je sa 19 % od ukupne radne snage u
1960. na 28 % u 2000. godini, iako veličina rasta neverovatno varira među zemljama. Rast
učešća žena u radnoj snazi je vezan za pad zaposlenosti u poljoprivredi i rast industrije i usluga.
Industrija i usluge često generišu nisko plaćanje, žene često rade za niže plate od muškaraca.
Povećanje broja žena koje ulaze u radnu snagu takođe se odražava migraciju mladih žena iz
ruralnih u urbana područja u potrazi za poslom. Potražnja za ženskom radnom snagom se
povećava, ali mogućnosti zapošljavanja žena su i dalje više ograničene nego kod muškaraca,
14

njihove plate imaju tendenciju da bude niže nego kod muškaraca, i često su ograničene na
nekvalifikovana zanimanja sa malim potencijalom napredovanja.

11. Zaključak
Značajne demografske promene dogodile su se u Latinskoj Americi od 1960-ih. Brzi pad
fertiliteta u najvećim zemljama smanjio je stopu prirodnog priraštaja. U kombinaciji sa padom
stope smrtnosti, sporije stope rasta dovele su do starenja stanovništva u mnogim zemljama.
Generalno mlad sastav latinoameričke populacije ukazuje na kritičnu potrebu da se osigura
postojanje dovoljno radnih mesta za rastuće radne snage. Visoke stope rasta urbanizacije u
poslednjih nekoliko decenija, uglavnom su posljedica ruralno - urbane migracije. Dramatično se
povećala koncentracija stanovništva u određenim gradovima. Sa 14% površine svetskog kopna i
8% svetske populacije, Latinska Amerika je često smatra nedovoljno naseljenom.

Literatura
en.wikipedia.org
www.census.gov
www.unesco.org
www.prb.org
www.economist.com

15