√øÍ≈Á’Δ

Í∂Ù≈Ú : Ò‘» Íπ’≈Á≈ ˛
«Í¤Ò∂ «Áȃ Í≈«’√Â≈È Á∂ Ù«‘ Í∂Ù≈Ú «Úº⁄
Â≈«ÒÏ≈ÈΔ Á«‘ÙÂ◊Áª È∂ «¬º’ «ÓÒ‡Δ √’»Ò ”Â∂
‘ÓÒ≈ ’’∂ ‚∂„ √Ω ÂØ∫ ÚºË ÒØ’ª ˘ ÓΩ Á∂ ÿ≈‡ ¿πÂ≈
«ÁºÂ≈Õ ÓÈ Ú≈«Ò¡ª «Úº⁄Ø∫ ACB Ó≈√»Ó Ϻ⁄∂ √ÈÕ ’¬Δ
¡«Ë¡≈Í’/¡«Ë¡≈Í’≈Úª Ϻ«⁄¡ª ˘ Ï⁄≈™Á∂ ‘ج∂
¡≈Í‰Δ¡ª ‹≈Ȫ ◊Ú≈ ÏÀ·∂Õ «¬√ ÓÈπº÷Â≈ «ÚØËΔ ¡Â∂
¡«Â «ÿÈ≈¿π‰∂ ’≈∂ ÁΔ ÁπÈΔ¡ª Ì «Úº⁄ ÁºÏ ’∂ «ÈøÁ≈
‘Ø¬Δ ˛Õ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ «¬√ «ÿÈ≈¿π‰Δ ’»Â
ÁΔ ¡≈Í‰Δ Í»Δ Â≈’ È≈Ò ˜ØÁ≈ «ÈøÁ≈ ’Á≈ ˛Õ
«¬√ ’≈∂ ÁΔ «‹øÈΔ ÚΔ «È÷∂ËΔ ’ΔÂΔ ‹≈Ú∂ ¿π‘ ÊØÛΔ ˛Õ
«¬√ «Ì¡≈È’ ‘ÓÒ∂ È∂ Ïπ « È¡≈ÁÚ≈ÁΔ
Á«‘ÙÂ◊ÁΔ Á∂ ÷»ø÷≈, «Ì¡≈È’ ¡Â∂ ¡‰ÓÈπº÷Δ «⁄‘∂
˘ √≈‘Ó‰∂ ÒÀ ¡ªÁ≈Õ Ïπ«È¡≈ÁÚ≈ÁΔ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ Á≈
º «¬º’ ‘Δ ˛Õ ¿π‘ ⁄≈‘∂ Â≈«ÒÏ≈ÈΔ ‘ØÚ∂, ⁄≈‘∂ ¿π‘
÷≈«Ò√Â≈ÈΔ ‘ØÚ∂ ‹ª ’Ø¬Δ ‘ØÕ ¡√ƒ ÷≈«Ò√Â≈ÈΔ
Á«‘ÙÂ◊ÁΔ ˘ ‘º‚ƒ ‘ø„≈«¬¡≈ ˛Õ ¡√ƒ Á∂«÷¡≈ ˛ «’
«’Ú∂∫ ÷≈«Ò√Â≈ÈΔ Ïº√ª Ø’ ’∂, ¿π√ «Úº⁄ ◊À «√º÷√» Ú≈Ò∂ ÌØÒ∂-Ì≈Ò∂ ÒØ’ª ˘ «¬º’ ’Â≈ «Úº⁄ ÷«Û¡ª
’’∂ ◊ØÒΔ¡ª Ó≈ ’∂ Ó≈ «ÁøÁ∂ √È, Ϙ≈ª «Úº⁄ ¬∂.’∂.
√øÂ≈ÒΔ ÁΔ Ú≈¤Û ’’∂ Ò≈Ùª Á∂ √ºÊ «Ú¤≈ «ÁøÁ∂ √ÈÕ
«Í≥‚ª «Úº⁄ «‘øÁ» Ì≈¬Δ⁄≈∂ Á∂ ‡ºÏª Á∂ ‡ºÏª ˘ ÓΩ ÁΔ
ȃÁ∂ √π¡≈ «ÁøÁ∂ √ÈÕ ¡ıÏ≈ª Á∂ ‘≈’ª, È≈¬Δ¡ª,
fi‡’¬Δ¡ª Á∂ ’ÂÒ ’ «Áø Á ∂ √ÈÕ «¬√ ’’∂
Ïπ«È¡≈ÁÚ≈ÁΔ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ ’Ø¬Δ ÚΔ ÍÀ∫ÂÛ≈ ÒÀ ’∂ ¡≈Ú∂
¿π‘ ÓÈπº÷Â≈ «ÚØËΔ ¡Â∂ ÍÒ∂ Á‹∂ ÁΔ «Í¤ª‘«÷º⁄» ‘Ø
«ÈÏÛÁΔ ˛Õ «¬‘ «‹√ Ë≈«Ó’ Ì≈¬Δ⁄≈∂ Ò¬Δ ÒÛÈ Á≈
Á≈¡Ú≈ ’ÁΔ ˛, √Ì ÂØ∫ ÚºË Èπ’√≈È ¿π√∂ Á≈ ’ÁΔ ˛Õ
Ì≈ «Úº⁄ ¡√ƒ «√Î ÷≈«Ò√Â≈ÈΔ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ
˘ ‘Δ ‘º‚ª ”Â∂ È‘ƒ ‘ø„≈«¬¡≈ ÏÒ«’ «¬º’ Úº÷Δ «’√Ó
ÁΔ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ Á≈ √≈ÛÁ≈ √∂’ ÚΔ fiº«Ò¡≈ ˛Õ «¬‘
Á«‘ÙÂ◊ÁΔ √’≈Δ ‹ª √’≈ ÚºÒØ∫ Ù«‘ ÍÃ≈ÍÂ
Á«‘ÙÂ◊ÁΔ ˛Õ ‘«ÓøÁ √≈«‘Ï ”Â∂ ÎΩ‹Δ ‘ÓÒ≈,
Ï≈ÏΔ Ó√«‹Á Á≈ «Ó√Ó≈ ’ΔÂ∂ ‹≈‰≈, «ÁºÒΔ «Úº⁄
«√º÷ª Á≈ ’ÂÒ∂¡≈Ó, ◊π‹≈ «Úº⁄ Óπ√ÒÓ≈Ȫ Á≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

’ÂÒ∂¡≈Ó ¡Â∂ ÏøÏ¬Δ «Úº⁄ Óπ√ÒÓ≈Ȫ «ÚπºË Áø◊∂,
¡«‹‘Δ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ, √’≈Δ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ ÁΔ¡ª
’πfi ’π «√’º„ ¿πÁ≈‘Ȫ ‘ÈÕ
«¬‘ ÁØÚ∂∫ «’√Ó ÁΔ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ, Ì≈Ú∂∫ ¿πμÍØ∫
Á∂÷‰ ˘ «¬º’ Á»√∂ Á∂ «ÚØËΔ Òº◊ÁΔ ˛, Í º «Úº⁄
«¬‘ ÁØÚ∂∫ «¬º’ Á»√∂ ÁΔ¡ª Í»’ ‘ÈÕ Ïπ«È¡≈ÁÚ≈ÁΔ,
Á«‘ÙÂ◊ÁΔ, √’≈Δ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ Á≈ Ï‘≈È≈ ωÁΔ
˛ ¡Â∂ √’≈Δ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ, Ïπ « È¡≈ÁÚ≈ÁΔ
Á«‘ÙÂ◊ÁΔ ˘ ¡≈͉∂ ¡≈Í ˘ ‹≈«¬˜ ·«‘≈¿π‰
Ò¬Δ ¡Ë≈ Óπ‘¬
º Δ¡≈ ’ÁΔ ˛ Â∂ ÁØÚ∫∂ «¬º’ Á»‹∂ ˘ Ó‹Ï»Â
’ÁΔ¡ª ‘ÈÕ
¡≈«÷ «¬√ Á«‘ÙÂΔ ’≈∂ Á≈ Óπ˜«Ó ’Ω‰ ˛?
«È√øÁ∂‘ Í≈«’√Â≈ÈΔ Â≈«ÒÏ≈È, ‹Ø Í≈«’√Â≈ÈΔ
«‘Δ’-«¬-Í≈«’√Â≈È Á∂ È≈Ó È≈Ò ‹≈‰Δ ‹ªÁΔ
‹ºÊ∂ÏøÁΔ ˛, «¬√ Ò¬Δ «√ºË∂ ÂΩ ”Â∂ «˜øÓ∂Ú≈ ¡Â∂ ÁØÙΔ
˛Õ Í ¡≈͉∂ ◊πº√∂ ˘ «√Î Â≈«ÒÏ≈È Âº’ √Δ«Ó ’
Á∂‰≈ Áπº√ «ÚÙÒ∂Ù‰ È‘ƒ ‘ØÚ∂◊≈Õ ‹ÁØ∫ √ºÂ«Ú¡ª¡º√Δ«Ú¡ª «Úº⁄, ÁØ √≈Ó≈‹Δ Ó‘ªÙ’ÂΔ¡ª, »√ ¡Â∂
¡ÓΔ’≈ √ø√≈ ⁄ΩË Ò¬Δ ÷«‘ ‘Δ¡ª √È Âª «¬√
÷«‘ Ì∂Û «Úº⁄ »√ È∂ ¡Î◊≈«È√Â≈È ”Â∂ ‘ÓÒ≈ ’
«ÁºÂ≈ √ΔÕ »√Δ ‘ÓÒ∂ ˘ ‚º’‰ Ò¬Δ ¡ÓΔ’Δ Ó‘ªÙ’ÂΔ
È∂ Â≈«ÒÏ≈È ¡Â∂ ¡Ò’≈«¬Á≈ «‹‘Δ¡ª Â≈’ª ˘
‹ºÊ∂ÏøÁ ’ΔÂ≈, ¡º◊∂ «Ò¡ªÁ≈ ¡Â∂ ¿π‘Ȫ ˘ ‘«Ê¡≈ÏøÁ
’ΔÂ≈Õ ¿π√ √Ó∂∫ «¬øÁ≈ ◊ªËΔ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ ’ª◊√
≈‹ ’ÁΔ √Δ ‹Ø AIGA «Úº⁄ »√ È≈Ò “«ÓºÂÂ≈ ¡Â∂
¡≈Í√Δ √«‘ÔØ◊ √øËΔ” ’’∂ »√Δ ÷∂Ó∂ «Úº⁄ ⁄ÒΔ ◊¬Δ
√ΔÕ Í≈«’√Â≈ÈΔ ‘’»Ó ¿π√ √Ó∂∫ ¡ÓΔ’Δ Ó‘ªÙ’ÂΔ
Á∂ «¬Ù≈«¡ª ”Â∂ ⁄ºÒ ‘Δ √ΔÕ «¬√ ’’∂ ¡ÓΔ’Δ
√≈Ó≈‹ ÁΔ »√ È≈Ò ¡Î◊≈«È√Â≈È «Úº⁄ ¡«√ºËΔ ‹ø◊
«Úº⁄ Í≈«’√Â≈È ÚΔ Ù≈«ÓÒ √ΔÕ Â≈«ÒÏ≈Ȫ Á≈ ¡Ë≈
Í≈«’√Â≈È Á∂ Ú˜Δ√Â≈È «Úº⁄ √Δ Â∂ ¿π‘Ȫ Á≈
’≈Ú≈¬Δ ÷∂Â (Area of Operation) ¡Î◊≈«È√Â≈È
√ΔÕ »√Δ √≈Ó≈‹ «ÚπºË ¡Î◊≈È ‹ø◊ «Úº⁄ Ï‘π √≈∂
◊πº‡ª «Úº⁄Ø∫ Â≈«ÒÏ≈È √Ì ÂØ∫ Әϻ ‘Ø ’∂ «È’«Ò¡≈Õ
1

‹ÈÚΔ-B@AE

¿πμË ¡ÓΔ’≈ È∂ I/AA «Ú√Î؇ª Á∂ Ï‘≈È∂ ‘∂·
Á«‘ÙÂ◊ÁΔ «ÚπºË ‹ø◊ Á∂ Ȫ ‘∂· ¿»‹≈ √Ø«Ó¡ª
¡Â∂ ¿»‹≈ Òª«ÿ¡ª (Routes) ”Â∂ ’Ï‹≈ ’È Ò¬Δ
√ø√≈ ”Â∂ ⁄ΩË ‹Â≈¿π‰ Ò¬Δ «¬º’ Ì»-Óø‚ÒΔ ‹ø◊ ¤∂Û
«ÁºÂΔÕ «¬√ «Úº⁄ ¿π√È∂ ¡≈Í»ø «√‹∂ «Á˙, Â≈«ÒÏ≈È ˘
¡≈͉∂ √≈‘Ó‰∂ ÷Û≈ Í≈«¬¡≈Õ
¡º‹ ¡ÓΔ’≈ ÁΔ Ì»◊«Ø Ò’-«√¡≈√Δ ÔπË
º ÈΔÂΔ «Úº⁄
Áº÷‰Δ ¬∂ÙΔ¡≈ Á≈ ÷≈√ Ó‘ºÂÚ ˛, «’™«’ «¬√ Ï‘πËπºÚΔ √ø√≈ «Úº⁄ ⁄ΔÈΔ √≈Ó≈‹, ¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹ Á∂
«¬º’ ÍÃÓ÷
ºπ ÙΔ’ Ú‹Ø∫ ¿πμÌ«¡≈ ˛Õ √ø√≈ ⁄ΩËΔ ¡ÓΔ’Δ
√≈Ó≈‹, ⁄ΔÈ ÁΔ ÿ∂≈ÏøÁΔ ÁΔ ÈΔÂΔ ”Â∂ ⁄ºÒ «‘≈ ˛
¡Â∂ «¬√ «Úº⁄ Áº÷‰ ¬∂ÙΔ¡≈ √Ì ÂØ∫ Ó‘ºÂÚÍ»È ˛Õ
«¬√ ’’∂ ¡ÓΔ’≈ Áº÷‰ ¬∂ÙΔ¡≈ ˘ ‘«Ê¡≈ÏøÁ
‡’≈¡ ÂØ∫ Óπ’ Á∂÷‰≈ ⁄≈‘πøÁ≈ ˛Õ Ì≈ «Úº⁄ «¬√È∂
’«Ó¿»«È√‡ «¬È’Ò≈ÏΔ¡ª ˘ ’π⁄Ò‰ Ò¬Δ ¡Í∂ÙÈ
◊ΔÈ ‘ø‡ Á∂ Ȫ ”Â∂ «ÓÒ‡Δ ¡Í∂ÙÈ Ùπ» ’ΔÂ≈ ‘Ø«¬¡≈
˛Õ È∂Í≈Ò «Úº⁄ «¬√È∂ Ì≈ ≈‘ƒ ¡Â∂ «√ºË∂ ÂΩ ”Â∂
‘«Ê¡≈ÏøÁ √øÿÙ ˘ ÷ÂÓ ’’∂, «¬È’Ò≈Ï ˘
̇’≈¿π‰ «Úº⁄ √¯ÒÂ≈ ‘≈√Ò ’ΔÂΔ ˛Õ Í≈«’√Â≈È
«Úº⁄ «¬√È∂ √’≈ ¡Â∂ ≈‹ ÁΔ Ïª‘ ÓØÛ ’∂ Â≈«ÒÏ≈È
˘ ÷ÂÓ ’È Ò¬Δ Â≈«ÒÏ≈È È≈Ò ÒÛÈ Á∂ ≈‘ ÂØ«¡≈
˛Õ ¡º‹ Í≈«’√Â≈ÈΔ Â≈«ÒÏ≈È, «‘Δ’-¬∂-Â≈«ÒÏ≈È
¡Â∂ Í≈«’√Â≈ÈΔ √πº«÷¡≈ ÏÒª «Úº⁄ «¬º’ ÷»ÈΔ ‡º’
⁄ºÒ ‘Δ ˛Õ «¬√∂ ÷»ÈΔ ‡’≈¡ «Úº⁄ ‘Δ «¬‘ «‘Á∂Ú∂Á’
ÿ‡È≈ Ú≈ÍΔ ˛Õ
‹ÁØ∫ ¡√ƒ «¬√ ÷»ÈΔ ’≈∂ ˘ √Óπ⁄
º ∂ ≈‹ÈΔÂ’ √øÁÌ
«Úº⁄ º÷ ’∂ Á∂÷Á∂ ‘ª ª Â≈«ÒÏ≈È Âª «¬√Á≈ ÁØÙΔ ˛
‘Δ, ÏÒ«’ «¬√Á≈ Óπº÷ ÁØÙΔ ¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹ ˛Õ «¬√
ÿ‡È≈ ÂØ∫ ÍÀÁ≈ ‘Ø«¬¡¡≈ ◊πº√≈ √Ì ÂØ∫ ÚºË ¡ÓΔ’Δ
√≈Ó≈‹ «ÚπºË √∂«Ë¡≈ ‹≈‰≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ
Ì≈ √’≈ È∂ «¬√ ’≈∂ ÁΔ «È÷∂ËΔ ’ΔÂΔ ¡Â∂
Í≈ÒΔÓÀ∫‡ È∂ ÁØ «Óø‡ ÓΩÈ Ë≈ ’∂ Ù˪‹ÒΔ «ÁºÂΔÕ Í
Ì≈ÂΔ ‘≈’Ó ¡Â∂ Ì≈ÂΔ ÓΔ‚Δ¡≈ Í≈«’√Â≈È √’≈
”Â∂ √≈≈ ÁØÙ √πº‡‰ ÂØ∫ Ï≈‹ È‘ƒ ¡≈¬∂Õ ÓΔ‚Δ¡≈ È∂ «¬º’Ø
‘Δ ÂØÂ∂ º‡‰ Ò≈¬Δ º«÷¡≈ «’ Í≈«’√Â≈È «Úº⁄ ¡√Ò
Â≈’ «ÓÒ‡Δ Á∂ ‘ºÊ «Úº⁄ ˛ ¡Â∂ Í≈«’√Â≈È ÁΔ ÎΩ‹
ÁΔ ÷πÎΔ¡≈ ¬∂‹ø√Δ, «¬ø‡ √«Ú«√˜ «¬ø‡ÀÒΔ‹À∫√ √«Ú√
‘Δ √≈Δ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ Á≈ √ØÓ≈ ˛Õ Í≈«’√Â≈ÈΔ ¡Á≈ÒÂ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

È∂ ÏøÏ¬Δ ÿ‡È≈ Á∂ √ÏøË «Úº⁄ ‹∂Ò∑ «Úº⁄ ÏøÁ Ò÷ÚΔ ˘
˜Ó≈È Á∂ Á∂‰ ”Â∂ ª Ì≈ÂΔ ÓΔ‚Δ¡≈ È∂ ¡√Ó≈È ‘Δ
«√ ”Â∂ ¸º’ «Ò¡≈Õ «‹Ú∂∫ Ò÷ÚΔ ˘ ˜Ó≈È ¡Á≈ÒÂ
È∂ È‘ƒ, Í≈«’√Â≈ÈΔ √’≈ È∂ «ÁºÂΔ ‘ØÚ∂Õ «¬‘Ø «‹‘≈
‘Δ ÍÃÂΔ’Ó Ì≈ √’≈ ÚºÒØ∫ ÚΔ ÍÃ◊‡ ’ΔÂ≈ «◊¡≈
˛Õ Í≈ÒΔÓÀ∫‡ «Úº⁄, ÍÃË≈È ÓøÂΔ È∂∫Á ÓØÁΔ È∂ «Ï¡≈È
«Áø«Á¡ª «’‘≈ «’ Í≈«’√Â≈È ˘ ¿πμ«⁄ ÙÏÁª «Úº⁄
√πÈ∂‘≈ Ì∂‹ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ ˛Õ ÓΔ‚Δ¬∂ È∂ «¬√˘ “’Û∂”
ÙÏÁª «Úº⁄ √πÈ∂‘≈ Ì∂‹ «ÁºÂ≈ Ú‹Ø∫ Í∂Ù ’ΔÂ≈ ˛Õ Ò÷ÚΔ
ÁΔ ˜Ó≈È ‘Δ ÓȘ» ‘Ø¬Δ √Δ Â∂ Ì≈ÂΔ ÓΔ‚Δ¡≈ È∂
«¬™ Í∂Ù ’ΔÂ≈ «‹Ú∂∫ Ò÷ÚΔ «‘≈¡ ‘Ø ’∂ «¬√Ò≈Ó≈Ï≈Á
ÁΔ¡ª √Û’ª ”Â∂ ÿπøÓ «‘≈ ‘ØÚ∂Õ Ì≈ √’≈ Â∂
ÓΔ‚Δ¡≈ Á≈ «¬‘ πı Ï∂‘ºÁ ¡Î√Ø√È≈’ ˛Õ
¿πË Í≈«’√Â≈È √’≈ È∂ «¬º’ √Ú-Í≈‡Δ
ÓΔ«‡ø◊ ’’∂ «‹ºÊ∂ «¬√ ’ÂÒ≈Ó ”Â∂ Áπº÷ ˜≈«‘ ’’∂,
«¬√ÁΔ «È÷∂ËΔ ’«Á¡ª ÁØÙΔ¡ª «ÚπºË √÷ ’≈Ú≈¬Δ
’È Â∂ «◊ÃÎÂ≈Δ Ò¬Δ Í»Δ Â≈’ Ò≈ Á∂‰ ÁΔ ◊ºÒ
’‘ΔÕ ¿πμÊ∂ ¿π√È∂ «¬‘ ÚΔ «’‘≈ ‘À «’ ’Ø¬Δ ⁄ø◊∂ ¡Â∂
’Ø¬Δ Ïπ∂ Â≈«ÒÏ≈È È‘ƒ, ¡«‹‘≈ Ú÷∂Úª È‘ƒ ’ΔÂ≈
‹≈ √’Á≈, √≈∂ Â≈«ÒÏ≈È «¬º’Ø «‹øÈ∂ ‘Δ Ïπ∂ ‘ÈÕ
Í≈«’√Â≈È √’≈ È∂ Ϊ√Δ ÁΔ √˜≈ Í≈ ¸º’∂, ‹∂Ò∑ «Úº⁄
ÏøÁ Á«‘ÙÂ◊Áª ÁΔ Îª√Δ ÁΔ √˜≈ ”Â∂ Ò≈¬Δ Ø’ ÷ÂÓ
’ «ÁºÂΔ ˛Õ «¬√È∂ √≈Ï’≈ ÎΩ‹ Óπ÷Δ Â∂ ≈Ù‡ÍÂΔ,
ÍÚ∂˜ ÓπÙºÎ ”Â∂ ‘ÓÒ∂ Á∂ ÁØÙ «Úº⁄ Ϊ√Δ ÁΔ √˜≈ Í≈
¸º’∂ F Á«‘ÙÂ◊Áª ˘ Ϊ√Δ ”Â∂ Ò‡’≈ «ÁºÂ≈ ˛Õ «¬√
Â∑ª ’’∂ ÈÚ≈˜ ÙΔÎ √’≈ È∂ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ ÍÃÂΔ
¡≈͉∂ √ı πı Á≈ √øÁ∂Ù≈ «ÁºÂ≈ ˛Õ Í «¬√˘ ÿÏ≈‘‡
Ú≈Ò∂ ÍÃ Â Δ’Ó Ú‹Ø ∫ ‘Δ Á∂ « ÷¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ
Á«‘ÙÂ◊ÁΔ Á∂ Ïπ«È¡≈ÁΔ ’≈‰ª ˘ √Ófi‰ ¡Â∂
¿π‘Ȫ ’≈Ȫ ˘ ÷ÂÓ ’ΔÂ∂ «ÏȪ, ¡«‹‘∂ ÍÃÂΔ’Ó
’Ø¬Δ «√º‡≈ È‘ƒ ’º„‰ Òº◊∂Õ
Í≈«’√Â≈È «Ú⁄Ò∂ Ïπ«È¡≈Á ÍÃ√ «√¡≈√ÂÁ≈È
«¬√ ‘ÓÒ∂ Ò¬Δ Ì≈ ÁΔ ÷πÎΔ¡≈ ¬∂‹ø√Δ, ÷Ø‹ ¡Â∂
«ÚÙÒ∂Ù‰ Ù≈÷≈ (Research and analysis wing)
Ô≈«È ≈¡ ˘ «˜øÓ∂Ú≈ ·«‘≈¡ ‘∂ ‘ÈÕ Ì≈ ںÒØ∫
ÏøÏ¬Δ ‘ÓÒ∂ (BF/AA) Á∂ Ó≈√‡ Ó≈¬ƒ‚ ’‘∂ ‹ªÁ∂
«‘Δ’-¿πÁ-ÁÚ≈ Á∂ Óπ÷
º Δ √º¬ΔÁ È∂ ÚΔ «¬√ «Íº¤∂ Ì≈Â
rrrrr
˘ «’‘≈ ˛Õ
2

‹ÈÚΔ-B@AE

«Î ¡≈«¬¡≈ ˛ ¡Ω◊
ø ˜∂Ï
«Í¤Ò∂ «Áȃ ¿πμÂ ÍÃÁ∂Ù √»Ï∂ Á∂ ¡≈◊≈ Ù«‘
«Úº⁄ ≈Ù‡Δ √Ø«¬Ó √∂Ú’ √øÿ ÁΔ Ù≈÷≈, «‘øÁ» ËÓ
‹≈◊‰ Óø⁄ ÚºÒØ∫ DB Óπ√ÒÓ≈È Í«Ú≈ª, «‹‘Ȫ ÁΔ
‹È-√ø«÷¡≈ B@@-BE@ Á∂ ’ΔÏ Ï‰ÁΔ ˛, Á≈ ËÓ
ÍÃΔÚÂÈ ’’∂, ¿π‘Ȫ ˘ «‘øÁ» ω≈¬∂ ‹≈‰ È≈Ò Í»∂
ÓπÒ’ «Úº⁄ ËÓ-ÏÁÒΔ Á≈ ÓπºÁ≈ «¬º’ «Âº÷∂ «ÚÚ≈Á Á≈
ÓπºÁ≈ Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ «¬‘ «ÚÚ≈Á Í≈ÒΔÓÀ∫‡ ÂØ∫ ÒÀ
’∂ ◊ÒΔ¡ª, Ϙ≈ª º’, «Âº÷∂ «ÚÚ≈Á Á≈ ÓπºÁ≈ Ï«‰¡≈
‘Ø«¬¡≈Õ ıÏ-⁄ÀÈÒª «Úº⁄ «¬‘ ÓπºÁ≈ ÒΔ‚-√‡ØΔ
Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ √Ì ⁄ÀÈÒª ”Â∂ «¬√ ÓπºÁ∂ ”Â∂ ÍÀÈÒÏ«‘√ª ‘Ø ‘Δ¡ª ‘ÈÕ Í≈ÒΔÓÀ∫‡ «Úº⁄ «ÚØËΔ «Ë ÁΔ
«◊‰ÂΔ ÿº‡ ‘؉ Á∂ Ï≈Ú‹»Á, √Óπº⁄Δ «ÚØËΔ «Ë È∂
Í≈ÒΔÓÀ∫‡ ÁΔ, ÷≈√ ’’∂ ≈‹ √Ì≈, «‹ºÊ∂ Ì≈‹Í≈
«ÚØËΔ¡ª ÁΔ Ï‘π«◊‰ÂΔ ˛, ÁΔ ’≈Ú≈¬Δ ·ºÍ ’ΔÂΔ
‘Ø¬Δ ˛Õ ¿πμË «‘øÁ» ‹≈◊‰ Óø⁄ ¡Â∂ √øÿ Í«Ú≈
ÁΔ¡ª ‘Ø ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª ’«‘ ‘Δ¡ª ‘È «’ «¬‘ ËÓ
ÏÁÒΔ È‘ƒ ÏÒ«’ ÿ-Ú≈Í√Δ ˛, Ì≈Ú «¬‘ «‘øÁ» √È
‹Ø Óπ√ÒÓ≈È Ï‰ ◊¬∂ √È, ¡≈͉∂ ËÓ «Úº⁄ Ú≈Í√ ¡≈
◊¬∂ ‘ÈÕ «¬√ Â∑ª «¬‘ ¿π‘Ȫ ÁΔ ÿ-Ú≈Í√Δ ˛ ¡Â∂
¿π‘Ȫ È∂ ¡≈Í‰Δ √ÚÀ-«¬º¤≈ ¡Â∂ ¡≈˜≈Á Ó˜Δ È≈Ò
(ËÓ ÏÁÒΔ) ÿ Ú≈Í√Δ ’ΔÂΔ ˛Õ ¿πË «‹‘Ȫ ÁΔ
ËÓ-ÏÁÒΔ ’ΔÂΔ ◊¬Δ ˛ ¿π‘Ȫ «Úº⁄Ø∫ ’πfi È∂ ‡ΔÚΔ
’ÀÓ«¡ª ¡º◊∂ «’‘≈ ‘À «’ ¿π‘Ȫ È∂ ¡≈͉≈ ËÓ È‘ƒ
ÏÁ«Ò¡≈, ÏÒ«’ ¿π‘Ȫ ˘ «¬‘ ’«‘’∂ «Ò¡ªÁ≈ «◊¡≈
√Δ «’ ¿π‘Ȫ ˘ ¿πμÊ∂ ◊ΔÏΔ ∂÷≈ ÂØ∫ ‘∂·ª Ú≈Ò∂ ÈΔÒ∂
’≈‚ «ÓÒ‰◊∂Õ «‹√ È≈Ò ¿π‘Ȫ ˘ ÓπΠ≈ÙÈ ¡Â∂
‘Ø √‘»Òª «ÁºÂΔ¡ª ‹≈‰◊Δ¡ª Â∂ ¿πμÊ∂ ¿π‘Ȫ ˘
‘ÚÈ-Ôº◊ «Úº⁄ «Ï·≈ «Ò¡≈ «◊¡≈Õ ¿π‘Ȫ ˘ È‘ƒ √Δ

ÍÂ≈ «’ «¬‘ ’Ø¬Δ ËÓ-ÏÁÒΔ Á≈ ÍÃØ◊≈Ó ˛ ¡Â∂ ¿π‘
¡≈͉∂ (Óπ√«ÒÓ) ËÓ ”Â∂ ’≈«¬Ó ‘ÈÕ «¬√È∂ “√ÚÀ«¬º¤≈
È≈Ò ÿ Ú≈Í√Δ” Á∂ √øÿ ¡≈◊»¡ª Á∂ ’π¯ ˘ Ï∂È’≈Ï
’ «ÁºÂ≈Õ Í ¿π‘ ‡∂ ‘ج∂ ÂØÂ∂ Úª◊»ø ¿π‘Δ ◊ºÒ Áπ‘≈¬Δ
‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ ¿π μ Â-Íà Á ∂ Ù √’≈ È∂ Ì≈Ú∂ ∫
¡ÀμÎ.¡≈¬Δ.¡≈. Á‹ ’ Ò¬Δ ˛ Í «’√∂ ÁΔ ÚΔ
«◊ïÂ≈Δ È‘ƒ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ
«¬‘ ÓπºÁ≈ «¬√ ’’∂ ‘Ø ÚΔ ◊øÌΔÂ≈ ¡÷«Â¡≈
’ ‹ªÁ≈ ˛ «’ ¿πμÂ-ÍÃÁ∂Ù Á∂ ‘Δ ¡ÒΔ◊Û∑ Ù«‘
«Úº⁄ «¬º’ Úº‚∂ ͺË ”Â∂ ËÓ-ÏÁÒΔ Á≈ ÍÃØ◊≈Ó ‹ºÊ∂ÏøÁ
’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ «¬‘Δ È‘ƒ «’ «¬√ ÍÃØ◊≈Ó «Úº⁄
«˜¡≈Á≈ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ ÒØ’ª Á≈ ËÓ-ÏÁÒ ’∂ ¿π‘Ȫ
˘ «‘øÁ» ω≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂◊≈ Ï«Ò’ «¬‘ «¬√ ’’∂ ÚË∂∂
◊øÌΔÂ≈ ¡÷«Â¡≈ ’ «◊¡≈ «’ «¬‘ ‹≈‰-Ïπºfi ’∂
ÌÛ’≈¿» „ø◊ È≈Ò ‹ºÊ∂ÏøÁ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ˛ ª ‹Ø
ÒØ’ª Á∂ «Î’» ÒΔ‘ª ”Â∂ ËπºÚΔ’È ÁΔ Íë’«¡≈ Â∂˜
‘ØÚ∂Õ «¬º’ ª «¬‘ «¬√ ’’∂ ÌÛ’≈¿» ˛ «’ ¡ÒΔ◊Û∑
«Úº⁄ ¡≈ÔØ«‹Â ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ ¡ÒΔ◊Û∑ Óπ√ÒÓ≈Ȫ
Á≈ ¡’≈Á«Ó’ ’∂∫Á ˛, «¬ºÊ∂ ‘Δ Óπ√«ÒÓ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ
˛Õ √øÿ È∂ «¬√∂ ’’∂ ¡ÒΔ◊Û∑ ˘ ¸«‰¡≈ ˛Õ Á»√∂ «¬‘
ÍÃØ◊≈Ó BE Á√øÏ ˘ ¡≈ÔØ«‹Â ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ˛, ‹Ø
«’ «¥√«Ó√ Á≈ «ÁÈ ˛ ¡Â∂ «¬‘ «¬√≈¬Δ Ì≈¬Δ⁄≈∂
Ò¬Δ √Ì ÂØ∫ Ó‘ºÂÚÍ»È «ÁÈ ˛Õ √øÿ È∂ ¿πÍØ’Â
Ó’√Á È≈Ò «¬‘ «ÁÈ ÚΔ ‹≈‰Ïπºfi ’∂ ¸«‰¡≈ ˛Õ «¬√
È≈Ò √øÿ ÿº‡ «◊‰ÂΔ¡ª ¡Â∂ ÷≈√ ’’∂ Óπ√ÒÓ≈Ȫ Â∂
«¬√≈¬Δ¡ª ˘ «√ºËΔ ¸‰ΩÂΔ Á∂ «‘≈ ˛Õ √≈∂ ‹ÈÂ’
ÁÏ≈¡ Á∂ Ï≈Ú‹»Á √øÿ È∂ «¬‘ ÍÃØ◊≈Ó ºÁ È‘ƒ ’ΔÂ≈
«√Î «¬√Á≈ Ȫ “ÿ Ú≈Í√Δ” ÁΔ Êª ÏÁÒ ’∂ ÏÑӫں⁄ Á«‘ÙÂΔ ’≈Ú≈¬Δ¡ª ÁΔ «˜øÓ∂Ú≈Δ √πº‡ «ÁºÂΔ
‹ªÁΔ ˛, «¬‘ πfi≈È ÏøÁ ‘؉≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛, ÁØ‘ª ˘
¡≈͉Δ-¡≈Í‰Δ ÍΔÛ∑Δ ‘∂· √؇≈ Î∂È≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ
√Ó»‘ «¬È√≈Î Í√øÁ ÒØ’ª ˘ «¬√ ’≈∂ ÁΔ «È÷∂ËΔ
’«Á¡ª «‹ºÊ∂ Â≈«ÒÏ≈È Á≈ «ÚØË ’È≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛
¿πμÊ∂ Óπº÷ ÁØÙΔ, ¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹ Á≈ ÷»øÈΔ «⁄‘≈ ÚΔ
Èø«◊¡ª ’È≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ

rrrrr
Ì≈ ¡Â∂ Í≈«’√Â≈È
ÁØ‘ª ÓπÒ’ª «Úº⁄ ‘Δ «¬‘ ¡Î√Ø√È≈’ πfi≈È ˛ «’ ‘
Á«‘ÙÂ◊Á ’≈Ú≈¬Δ Á≈ ÁØÙ ◊Úª„Δ ÓπÒ’ ”Â∂ √πº‡
«Áº  ≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ Ì≈ÂΔ «√¡≈√ÂÁ≈Ȫ Ò¬Δ
¡≈¬Δ.¡Àμ√.¡≈¬Δ. ¡Â∂ Í≈«’√Â≈ÈΔ «√¡≈√ÂÁ≈Ȫ Ò¬Δ
≈¡ ÁØ ¡«‹‘∂ ¡øÈ∂÷≈Â∂ ‘È «‹‘Ȫ «Úº⁄ ÁØ‘ª ÓπÒ’ª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

hh

3

‹ÈÚΔ-B@AE

ÌØ‹ ’ «ÁºÂ≈ ˛Õ «¬√∂ ÁΩ≈È ÓØÁΔ Á∂ ◊π‹≈ √Ó∂ ‘Ø
ÚΔ √»«Ï¡ª «Úº⁄ ËÓ-ÍÃΔÚÂÈ ÁΔ¡ª ıÏª ¡≈ ‘Δ¡ª
‘ÈÕ

AIHD «Úº⁄ «ÁºÒΔ «Úº⁄ ¡Â∂ Óπ√«ÒÓ ÿº‡ «◊‰ÂΔ Á≈
B@@B «Úº⁄ ◊π‹≈ «Úº⁄ Ï∂«‘Ó ’ÂÒ∂¡≈Ó ’ΔÂ≈
«◊¡≈Õ «√º÷ª Á∂ √Ì ÂØ∫ Óπ’ºÁ√ √Ê≈È, ‘«ÓøÁ √≈«‘Ï
”Â∂ «’√∂ Ë≈ÛÚΔ ÎΩ‹ ÁΔ Â∑ª ‘ÓÒ≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈ ¡Â∂
¡’≈Ò-Â÷ ÁΔ «¬Ó≈ ˘ «Ó√Ó≈ ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ
Óπ√«ÒÓ ÿº‡ «◊‰ÂΔ È≈Ò √Ïø«ËÂ, ¡Ôπº«Ë¡≈ √«ÊÂ
Ï≈ÏΔ Ó√«‹Á ˘ Ì≈ÂΔ ≈‹ È∂ ¡≈Í‰Δ¡ª ¡º÷ª
√≈‘Ó‰∂ „π‘≈ «ÁºÂ≈Õ √πÍΔÓ ’Ø‡ ÚºÒØ∫ Ï≈ÏΔ Ó√«‹Á
ÁΔ ÷Ú≈ÒΔ ’È Á∂ √’≈ (√»Ï≈ Â∂ ’∂∫Á) ˘ «ÁºÂ∂
√ͺه «ÈÁ∂Ù Á∂ Ï≈Ú‹»Á ‹ÁØ∫ √øÿ Á∂ ◊πø‚∂ ÒØ’ª ˘
ÌÛ’≈ ’∂ Ï≈ÏΔ Ó√«‹Á ˘ „π‘≈ ‘∂ √È Âª Ì≈ÂΔ
≈‹ ¸ºÍ ÁÙ’ Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ «¬‘ ÂÓ≈Ù≈ Ú∂÷ «‘≈
√ΔÕ ◊π‹≈ ¡Â∂ ¿πÛΔ√≈ «Úº⁄ «◊‹≈ ÿª ˘ ¡º◊ª
Ò≈ ’∂ √≈Û «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ ¿πÛΔ√≈ «Úº⁄ Î≈Á √‡∂È ˘
¿π√Á∂ Í«Ú≈ √Ó∂Â, «‹√ «Úº⁄ ÁØ Ó≈√»Ó Ϻ⁄∂ ÚΔ √È,
˘ ¡º◊ Ò≈ ’∂ «‹™«Á¡ª √≈Û «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ ÿº‡
«◊‰ÂΔ¡ª ÍÃÂΔ Ì≈ÂΔ ≈‹ ÁΔ ËÓ-«Èͺ÷Â≈ ¡º◊∂
◊øÌΔ ÍÃÙÈ ÷Û∂ ’ «ÁøÁ≈ ˛Õ
ª ÚΔ ËÓ-«Èͺ÷Â≈ Á≈ «¬º’ √ÓΔ √»Í, ‘π‰
º’ Ì≈ÂΔ ≈‹ È∂ Í«‘È º«÷¡≈ ˛Õ Í ‘π‰ √ºÂ≈ «Úº⁄
√øÿ Á∂ ¡≈ ‹≈‰ È≈Ò «¬√ √ÓΔ ËÓ-«Èͺ÷Â≈ Á≈
ÌØ◊ ÍÀ‰ Á≈ ÚΔ ÷Â≈ ÷Û≈ ‘Ø «◊¡≈Õ ¡º‹ º’ «’√∂ ÚΔ
‘≈’Ó ËÛ∂ È∂ ¡≈Í‰Δ √’≈ ˘ «’√∂ «¬º’ ËÓ È≈Ò
ȺÊΔ È‘ƒ ’ΔÂ≈ √Δ Í ‘π‰ √øÿ ÁΔ «¬º’ Ù≈÷≈, «ÚÙÚ
«‘øÁ» ÍÃΔÙÁ Á∂ ¿πμ⁄ È∂Â≈ Ù∂¡≈Ó ’«‘øÁ∂ ‘È «’ Ì≈Â
«Úº ⁄ Í«‘ÒΔ Ú≈ «‘ø Á » √’≈ Ï‰Δ ˛Õ √ø ÿ ÁΔ
«Ú⁄≈Ë≈≈ Ï≈∂ «’√∂ ˘ ÚΔ ’Ø¬Δ ˙‘Ò≈ È‘ƒ ˛Õ ¿π‘
Á≈¡Ú≈ ’Á∂ ‘È «’ «‘øÁπ√Â≈È «‘øÁ»¡ª Á≈ Á∂Ù ˛,
«¬√ «Úº⁄ «‘‰ Á≈ ‘º’ ’∂ÚÒ «‘øÁ»¡ª ˘ ˛Õ √≈∂
«‘øÁπ√Â≈È Ú≈√Δ¡ª ÁΔ Ì≈Ù≈ «‘øÁΔ ‘Ø‰Δ ⁄≈‘ΔÁΔ ˛Õ
√øÿ Á≈ È≈¡≈ ˛, ““«‘øÁΔ-«‘øÁ»-«‘øÁØ√Â≈È””Õ ¿π‘ «¬‘
ÚΔ È≈¡≈ Ò≈™Á∂ ‘È «’ “‹ª ª Í≈«’√Â≈È ‹≈˙ ‹ª
«Î ’Ï√Â≈È ‹≈˙Õ «’™«’ √øÿ Á≈ Óøȉ≈ ˛ «’
«‘øÁØ√Â≈È ’∂ÚÒ «‘øÁ»¡ª Á≈ Á∂Ù ˛ «¬√ ’’∂ «¬√
«Úº⁄ «‘‰ Ú≈«Ò¡ª ˘ «‘øÁ» ËÓ Ë≈È ’È≈ ÍÚ∂◊≈Õ
«¬‘Ȫ ËÓ ÍÃΔÚÂÈ ÁΔ¡ª ÿ‡È≈Úª ˘ √øÿ ÁΔ
«Ú⁄≈Ë≈≈ ¡Â∂ ÓΩ‹»Á≈ ≈‹ÈΔÂ’ √«ÊÂΔ Á∂ √øÁÌ

ËÓ-ÍÃΔÚÂÈ Á≈ √π¡≈Ò
Í»Ú-Í»ø‹ΔÚ≈ÁΔ ÁΩ «Úº⁄ ËÓ ¡Â∂ «¡≈√ «¬º’
Á»√∂ È≈Ò ¡‡πº‡ »Í «Úº⁄ ‹πÛ∂ ‘ج∂ ‘πøÁ∂ √ÈÕ ≈‹ Á≈
ËÓ ‘Δ ‹ÈÂ≈ Á≈ ËÓ √ΔÕ Í Í»ø‹ΔÚ≈Á Á∂ ÁΩ «Úº⁄
√«ÊÂΔ ÏÁÒ ◊¬ΔÕ ≈‹ ¡Â∂ ËÓ ˘ ¡Òº◊ ’ «ÁºÂ≈
«◊¡≈Õ ≈‹ Á≈ ’Ø¬Δ ËÓ È≈ «‘≈ ¡Â∂ ËÓ ˘
«Ú¡’ÂΔ Á≈ «Èº‹Δ Ó≈ÓÒ≈ ω≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ ‘
«Ú¡’ÂΔ ÁΔ ¡≈Í‰Δ Ó‹Δ ˛ ¿π‘ «‹√ ËÓ ˘ ⁄≈‘∂
¿π√˘ ÓøÈ∂ ¡Â∂ ⁄≈‘∂ ª «’√∂ ÚΔ ËÓ ˘ È≈ ÓøÈ∂Õ ËÓ
˘ ¸‰È ÁΔ ¡˜≈ÁΔ «Úº⁄ ËÓ-ÏÁÒΔ ÁΔ ¡≈˜≈ÁΔ ÚΔ
˛Õ ‹ÁØ∫ ÚΔ ⁄≈‘∂ ’Ø¬Δ «Ú¡’ÂΔ «¬º’ ËÓ ˘ ¤º‚ ’∂
Á»√≈ ËÓ ¡Í‰≈ √’Á≈ ˛Õ Ì≈ Á≈ √ø«ÚË≈È ÚΔ
«¬‘Δ Íπ‹ΔÙÈ ¡÷«Â¡≈ ’Á≈ ˛Õ √ø«ÚË≈È ÚºÒØ∫ Ì≈Â
˘ «¬º’ ËÓ-«Èͺ÷ ≈‹ ¡ÀÒ≈È∂ ‹≈‰ Á∂ Ï≈Ú‹»Á ÚΔ
¡ÓÒ «Úº⁄ «¬‘ ËÓ-«Èͺ÷ ≈‹ È‘ƒÕ Ì≈ Á∂
ÍÃË≈È ÓøÂΔ, ≈Ù‡ÍÂΔ, ÓøÂΔ Â∂ ‘Ø ¡«‘Ò’≈
ÓøÁª «Úº⁄ ‹≈ ’∂ Í»‹≈ ’Á∂ ‘È, Á◊≈‘ª ”Â∂ ⁄≈Á
⁄Û≈™Á∂ ‘È, ◊πÁπ¡≈∂ ‹≈ ’∂ Í≈· ’≈™Á∂ ‘ÈÕ ‘Ø
ª ‘Ø «¬º’ ÙπºË «Ú«◊¡≈È’ ÍÃØ‹À’‡, ÍπÒ≈Û Ô≈È ˘
Á≈◊‰ ÂØ∫ Í«‘Òª, Ì≈ÂΔ ÍπÒ≈Û ÷Ø‹ ’∂∫Á «Úº⁄ Í»‹≈
’ΔÂΔ ‹ªÁΔ ˛Õ √ø«ÚË≈È «Úº⁄ Á‹ ËÓ-«Èͺ÷Â≈
¡Â∂ ‘’Δ’Â «Ú⁄’≈ «¬º’ Úº‚≈ Í≈Û≈ ˛Õ
¡√Ò «Úº ⁄ «‹‘Ȫ Óπ Ò ’ª «Úº ⁄ Í»  Δ Âª
Í»ø‹ΔÚ≈ÁΔ ’≈«¬¡≈’ÒÍ (transformation) ‘Ø ◊¬Δ
˛, ¿π‘Ȫ ÓπÒ’ª «Úº⁄ ‘Δ ‘’Δ’Â «Úº⁄ ËÓ ¡Â∂ ≈‹
¡º‚-¡º‚ ‘ج∂ ‘ÈÕ «‹‘Ȫ ÓπÒ’ª «Úº⁄ ¡‹∂ Í»ÚÍ»ø‹ΔÚ≈ÁΔ «ÙÂ∂ ÓΩ‹»Á ‘È, ¿π‘Ȫ «Úº⁄ ’¬Δ ª «√ºËÓ«√ºË∂ »Í «Úº⁄ ËÓÂøÂΔ ≈‹ ‘ÈÕ «¬È∑ª «Úº⁄Ø∫ «‹‘Ȫ
ÓπÒ’ª «Úº⁄ √ÓΔ ÂΩ ”Â∂ ‹Ó‘»Δ Â«˜-‘’»Ó ˘
¡Í‰≈ ÚΔ «Ò¡≈ «◊¡≈ ˛ ¡Â∂ ≈‹ ˘ ËÓ-«Èͺ÷
¡ÀÒ≈È ÚΔ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ ˛, ¿π‘Ȫ «Úº⁄ ÚΔ ËÓ ¡Â∂
≈‹ Á≈ È≈Û»¡≈ ¡‹∂ ‡πº«‡¡≈ È‘ƒ ˛Õ «¬√ÁΔ ¿πÁ≈‘‰
√≈‚≈ ¡≈͉≈ ÓπÒ’ Ì≈ ˛Õ ’«‘‰ ˘ «¬‘ «¬º’ ËÓ«Èͺ÷ ≈‹ ˛ Í «¬√ Á∂Ù «Úº⁄ «√º÷ ÿº‡ «◊‰ÂΔ Á≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

4

‹ÈÚΔ-B@AE

«Úº⁄ Á∂÷‰≈ ‘ØÚ∂◊≈Õ √øÿ ÁΔ «Ú⁄≈Ë≈≈ ˛ «’ «¬‘ Á∂Ù
«‘øÁ»¡ª Á≈ ˛ ¡Â∂ «¬√ «Úº⁄ «‘‰ Ú≈Ò∂ ’∂ÚÒ «‘øÁ» ‘Ø
√’Á∂ ‘ÈÕ Á»√∂ ≈‹ÈΔÂ’ √«ÊÂΔ «¬‘ ˛ «’ √øÿ ÁΔ
≈‹ÈΔÂ’ Ïª⁄, Ì≈‹Í≈ Í«‘ÒΔ Ú≈Δ Í»È ¡Â∂ ·Ø√
Ï‘πӺ ÒÀ ’∂ ¡≈͉∂ ÏÒÏ»Â∂ ”Â∂ √ºÂ≈ «Úº⁄ ¡≈¬Δ ˛Õ
√øÿ Á≈ Óøȉ≈ ˛ «’ ‹∂’ «‘øÁ» √’≈ √Ó∂∫ ¿π√ÁΔ
«‘øÁ»ÂÚ ÁΔ «Ú⁄≈Ë≈≈ Ò≈◊» È‘ƒ ‘πøÁΔ Âª ’ÁØ∫ ‘ØÚ∂◊ΔÕ
√øÿ Óπ÷Δ ÓØ‘È Ì≈◊Ú È∂ «¬‘ ◊ºÒ Ù∂¡≈Ó ’‘Δ ˛Õ
«√˪’ ÂΩ ”Â∂ ËÓ «Ú¡’ÂΔ Á≈ «Èº‹Δ Ó≈ÓÒ≈
˛Õ ‘∂’ ˘ ¡≈͉≈ ËÓ ¡≈Í ¸‰È Á≈ ¡«Ë’≈ ˛Õ
«¬√ «Úº⁄ ËÓ-ÂÏÁΔÒΔ Á≈ ¡«Ë’≈ ÚΔ Ù≈ÓÒ ˛ Í
√≈˘ ÓΩ‹»Á≈ ËÓ-ÏÁÒΔ ÁΔ¡ª ÿ‡È≈Úª «¬√ «√˪’
¡Ë≈ ”Â∂ È‘ƒ Á∂÷‰Δ¡ª ⁄≈‘ΔÁΔ¡ª ÏÒ«’ «¬‘Ȫ ˘
ÚÂÓ≈È Á∂ ·Ø√ ÍÃ√ø◊ «Úº⁄ º÷ ’∂ Á∂÷‰≈ ¡Â∂ √Ófi‰≈
‘ØÚ∂◊≈Õ

¬Δ√≈ Í»Ú «Úº⁄ Ì≈ ¡≈«¬¡≈ ¡Â∂ ’∂Ò≈ «Úº⁄ ¿π√È∂
⁄⁄ ÁΔ √Ê≈ÍÈ≈ ’ΔÂΔÕ ¿π √ ÂØ ∫ Ï≈¡Á «¬√≈¬Δ
«ÓÙÈΔ¡ª Á≈ Ì≈ «Úº⁄ ¡≈¿π‰≈ Ò◊≈Â≈ ‹≈Δ
«‘≈Õ ¡≈øÌ «Úº⁄ ÏÂ≈ÈΔ¡≈ √’≈ «ÓÙÈΔ¡ª Á∂
’øÓ Á∂ «ÚπºË √ΔÕ ¿π√ÁΔ Ë≈È≈ √Δ «’ «¬‘ ÏÂ≈ÈΔ¡≈
Á≈ √Ó≈«¬¡≈ Ï∂ÓÂÒÏ Ò≈«¬¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ Ï‘πÂ
Ï≈Á «Úº⁄ ‹≈ ’∂ ÏÂ≈ÈΔ¡≈ √’≈ «¬√ÁΔ ‘Ó≈«¬ÂΔ
ωΔÕ ¿π ‘ ÚΔ «¬√ ’’∂ «’ √Ê≈È’ ÒØ ’ ª Úº Ò Ø ∫
ÏÂ≈ÈΔ¡≈ ≈‹ Á∂ «ÚØË Á∂ √ÈÓπº÷ ÏÂ≈ÈΔ¡≈ √’≈
˘ √Ó≈«‹’ ¡Ë≈ «Ú√Ê≈È ÁΔ ˜» ӫ‘√»√ ‘جΔÕ
ÂºÊ ÏØÒÁ∂ ‘È «’ Ì≈ «Úº⁄ «¬√≈¬Δ ËÓ ¡Â∂
«¬√≈¬Δ¡ª ÁΔ ÓΩ‹»Á◊Δ Ì≈ ”Â∂ ÏÂ≈ÈΔ¡≈ ≈‹ ÂØ∫
«’Â∂ Í«‘Òª ÁΔ ˛Õ
Á»√∂ Óπ√«ÒÓ ËÓ Ï≈∂Õ ¡≈øÌ «Úº⁄ «‹‘Û∂
Óπ√ÒÓ≈È ‘ÓÒ≈Ú Ì≈ «Úº⁄ ¡≈¬∂ ¿π‘Ȫ Á≈ Óπº÷
Ó’√Á ÁΩÒ ´º‡‰≈ ‘πøÁ≈ √Δ ¡Â∂ ¿π‘ «¬ºÊ∂ ´º‡-Ó≈
’’∂, ´º«‡¡≈ ËÈ ÒÀ ’∂ ⁄Ò∂ ‹ªÁ∂ ‘∂Õ ‹ÁØ∫ Óπ√ÒÓ≈È
‘ÓÒ≈Ú «¬ºÊ∂ «‡’‰∂ Ùπ» ‘ج∂ ª ÚΔ ¿π‘ ¡≈Í‰Δ¡ª
ÎΩ‹ª ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ¡≈͉∂ ’≈Δ◊ ÚΔ È≈Ò ÒÀ ’∂ ¡≈™Á∂
√ÈÕ «¬‘ √≈Δ Ú√Ø∫ Ò◊≈Â≈ ÚËÁΔ ‘Δ ˛Õ Óπ◊Ò
‘≈’Óª «Úº ⁄ Ø ∫ «√Î ¡Ω  ø ◊ ‹∂ Ï ¡«‹‘≈ ‘≈’Ó √Δ
«‹√ÁΔ¡ª ˺’∂ È≈Ò ËÓ ÏÁÒ‰ ÁΔ¡ª ’Ø«ÙÙª ‘Δ¡ªÕ
«¬‘Ȫ Á≈ Úȉ «¬«Â‘≈√ «Úº⁄ «ÓÒÁ≈ ˛Õ Ï≈Ï ˘
ª Ì≈ ”Â∂ ≈‹ ’È Á≈ Ï‘πÂ≈ √Óª ÓΩ’≈ È‘ƒ
«Ó«Ò¡≈Õ ‘øÓ≈Ô» ÈÓ-«ÁÒ Ï≈ÁÙ≈‘ «’‘≈ ‹ªÁ≈ ˛
¡Â∂ ¿π√ ÚºÒØ∫ ‹ÏΔ ËÓ ÏÁÒ‰ Á∂ ’Ø¬Δ «¬«Â‘≈√’
ÍÃÓ≈‰ È‘ƒ «ÓÒÁ∂Õ ¿π√ Ï≈∂ ÚΔ Ò∂ÈÍ»Ò ÁΔ «‡ºÍ‰Δ
«ÏÒ’πÒ √‘Δ ˛, ““‘øÓ≈Ô» √≈Δ ¿πÓ ·Ø’ª ÷ªÁ≈ «‘≈
¡Â∂ ·Ø ’  Òº ◊ ’∂ ‘Δ Ó «◊¡≈Õ”” (Himanyu
tumbled throughout his life and tumbled out
of it) ¡’Ï «¬º’ ËÓ-«Èͺ÷ Ï≈ÁÙ≈‘ √ΔÕ ¿π√È∂
«‹‘Ȫ «‘øÁ»¡ª ≈‰Δ¡ª È≈Ò «Ú¡≈‘ ’Ú≈«¬¡≈,
¿π‘Ȫ Á≈ ÚΔ ËÓ È‘ƒ ÏÁÒ≈«¬¡≈Õ ¿π√ÁΔ ÎΩ‹ «Úº⁄
≈‹Í»Â Úº‚∂ ¡‘π«Á¡ª ”Â∂ √ÈÕ ’¬Δ «‘øÁ» ¿π√Á∂ Úº‚∂
ÁÏ≈Δ Â∂ ¡«‘Ò’≈ √ÈÕ «√Î ¡Ωø◊‹∂Ï ‘Δ ¡«‹‘≈
Ï≈ÁÙ≈‘ √Δ ‹Ø Ï∂‘ºÁ ˜≈ÒÓ √Δ ¡Â∂ «‹√È∂ ˺’∂ È≈Ò
ËÓ ÏÁÒ≈¿π‰ Á≈ «˜’ ÚΔ «¬«Â‘≈√ «Úº⁄ «ÓÒÁ≈

ÿ Ú≈Í√Δ Á≈ ’π-Â’
√øÿ Á≈ ’«‘‰≈ ˛ «’ «‘øÁπ√Â≈È ˘ Úº÷-Úº÷
Ù’ÂΔ¡ª È∂ ◊πÒ≈Ó Ï‰≈«¬¡¡≈ ¡Â∂ «‹√È∂ ÚΔ Á∂Ù ˘
◊πÒ≈Ó Ï‰≈«¬¡≈ ¿π√È∂ ‘Δ ¡≈͉≈ ËÓ ÎÀÒ≈«¬¡≈Õ
‹ÁØ∫ Óπ√ÒÓ≈È Ì≈ ”Â∂ ≈‹ ’Á∂ √È Ì≈ «Úº⁄
«¬√Ò≈Ó Á≈ «Ú√Ê≈ ‘Ø«¬¡≈Õ «Î ¡ø◊∂‹ Ì≈ «Úº⁄
‘≈’Ó Ï‰∂ ª Ì≈ «Úº⁄ «¬√≈¬Δ ËÓ ¡≈«¬¡≈ ¡Â∂
ÎÀ«Ò¡≈Õ «¬√∂ Â∂ ¿π‘Ȫ Á≈ «√˪ «‡«’¡≈ ˛ «’ ‘π‰
«‘ø Á » ¡ ª Á≈ ≈‹ ¡≈«¬¡≈ ˛ ª ¡√ƒ «‘ø Á » ËÓ
ÎÀÒ≈Úª◊∂Õ ¿π‘Ȫ ÁΔ ’πÂ’ ˛ «’ Ì≈ «Úº⁄ «‹øÈ∂
ÚΔ «¬√≈¬Δ ‹ª Óπ√ÒÓ≈È ‘È, ¿π‘Ȫ Á∂ Íπ«÷¡ª ÁΔ
«¬‘Ȫ ËÓª «Úº⁄ ËÓ ÂÏÁΔÒΔ ’≈È Ï‰∂ ‘ÈÕ «¬√
’’∂ ‘π‰ ‹ÁØ∫ «‘øÁ» ≈‹ ¡≈ «◊¡≈ ˛ ª ¿π‘Ȫ ˘ ÓπÛ
¿π‘Ȫ Á∂ Íπ«÷¡ª Á∂ ËÓ «Úº⁄ «Ò¡ªÁ≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ
«¬‘ ËÓ-Í«ÚÂÈ È‘ƒ ÏÒ«’ ¿π‘Ȫ ÁΔ ÿÚ≈Í√Δ ˛Õ ‘π‰ √øÿ «¬‘Ȫ ËÓ-ÏÁÒΔ √Ó≈◊Óª ˘
ÿ-Ú≈Í√Δ √øÓ∂ÒȪ Á≈ È≈Ó Á∂ «‘≈ ˛Õ ¡≈˙ Á∂÷Δ¬∂
«¬√ ÿ Ú≈Í√Δ ÁΔ ÁÒΔÒ ÁΔ ‘’Δ’Â ’Δ ˛Õ
Í«‘Òª «¬√≈¬Δ ËÓ ÁΔ ◊ºÒ ’Á∂ ‘ªÕ √øÿΔ¡ª
Á≈ ’«‘‰≈ ˛ «’ ¡ø◊∂˜ª Á∂ Ì≈ ”Â∂ ’≈Ï‹ ‘؉ È≈Ò
«¬√≈¬Δ ËÓ Ì≈ «Úº⁄ ¡≈«¬¡≈ ‹Á«’ ‘’Δ’Â «¬‘
˛ «’ Í«‘Ò≈ «¬√≈¬Δ ÍÃ⁄≈’, √ø Îª«√√, Á»‹Δ √ÁΔ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

5

‹ÈÚΔ-B@AE

˛Õ Í Ì≈ Á∂ √≈∂ Óπ√ÒÓ≈È ¡Ωø◊‹∂Ï Á∂ ω≈¬∂ ‘ج∂
Óπ√ÒÓ≈È È‘ƒ ‘ÈÕ «¬‘ ‘’Δ’Â ˛Õ
™fi ‹∂’ Á∂«÷¡≈ ‹≈Ú∂ ª ‹∂’ «¬√∂ «Íº¤ÒÓπ÷Â≈
˘ ‘Δ ÁÒΔÒ Ï‰≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂ ª «¬º’ √Ó∂∫ ’Ï≈«¬ÒΔ
Ôπº◊ «Úº⁄ ª ’Ø¬Δ ÚΔ ËÓ È‘ƒ √ΔÕ ’ÏΔÒ∂ «√Î
’πÁÂΔ Ù’ÂΔ¡ª ¡º◊∂ ÈÂÓ√Â’ ‘πøÁ∂ √ÈÕ ¿π‘Ȫ Á≈
’Ø¬Δ ËÓ È‘ƒ √ΔÕ «Î ª √Ì ˘ ¡ËÓΔ ‘؉≈ ⁄≈‘ΔÁ≈
˛Õ Í «¬‘ ÁÒΔÒ ÊØÊΔ ˛Õ «’™«’ √Ó≈‹ ˘ «Í¤Ò÷πΔ
ÓØÛ ’∂ È≈ ª ’Ï≈«¬ÒΔ ÁΩ «Úº⁄ «Ò‹≈«¬¡≈ ‹≈ √’Á≈
˛ ¡Â∂ È≈ ‘Δ ÓºË-Ôπº◊ «Úº⁄ «Ò‹≈«¬¡≈ ‹≈ √’Á≈ ˛Õ
‹∂’ «¬º’ «Óø‡ Ò¬Δ ÓøÈ ÚΔ Ò¬Δ¬∂ «’ ‹Ø ¡º‹
Óπ√ÒÓ≈È ‘È ‹ª «¬√≈¬Δ ‘È ¿π‘Ȫ ˘ «‘øÁ»¡ª ÂØ∫
ËÓ-ÍÃΔÚÂÈ ’’∂ Óπ√ÒÓ≈È ‹ª «¬√≈¬Δ ω≈«¬¡≈
«◊¡≈Õ Í ’Δ «¬‘ √øÿΔ «‹√ «Ú¡’ÂΔ ÁΔ ¡÷ΩÂΔ
ÿ-Ú≈Í√Δ ’≈™Á∂ ‘È, ¿π‘Ȫ ÁΔ Í«Ú≈’ «Íº·Ì»ÓΔ Ï≈∂ ÷Ø‹ ÍÛÂ≈Ò ’Á∂ ‘È «’ ¿π‘Ȫ Á∂ Íπ«÷¡ª
Á≈ ‹ÏΔ ËÓ-ÏÁÒΔ ’Ú≈«¬¡≈ «◊¡≈ ˛? ’Δ ¿π‘
ÍÛÂ≈Ò ’Á∂ ‘È «’ ¿π‘Ȫ ÁΔ «’‘ÛΔ ÍΔÛΔ Á∂
Íπ«÷¡ª Á≈ «’‘Û∂ √øÈ «Úº⁄ ¡Â∂ «’ºÊ∂ ËÓ ÂÏÁΔÒ
’Ú≈«¬¡≈ «◊¡≈ √Δ? Ô’ΔÈÈ ¿π‘ ¡«‹‘≈ ’πfi È‘ƒ
’Á∂ Õ «‹‘Ȫ Á≈ ¡≈◊∂ «Úº ⁄ ËÓ-Í«ÚÂÈ
’Ú≈«¬¡≈ «◊¡≈ ¿π‘ Îπ‡
º Í≈Ê Â∂ fiØ∫ÍÛ-ͺ‡Δ «Úº⁄ «‘‰
Ú≈Ò∂ √È Â∂ ¿π‘ ’⁄≈ ¸◊‰ Á≈ ’øÓ ’Á∂ √ÈÕ Ù≈«¬Á
¿π‘Ȫ ˘ ¡≈͉∂ ¡≈Í ˘ ÚΔ ¡≈͉∂ Íπ«÷¡ª Á≈ Ï‘πÂ≈
È≈ ÍÂ≈ ‘ØÚ∂, «¬‘Ȫ √øÿΔ¡ª ˘ ª ’Δ ÍÂ≈ ‘؉≈ ˛Õ
¿π‘Ȫ ˘ ÈΔÒ∂ ’≈‚ª Á∂ Ï‘≈È∂ ‘∂· «Ò‹≈ ’∂ ËÓÍÃΔÚÂÈ ’Ú≈«¬¡≈Õ
√øÿΔ ’«‘øÁ∂ ‘È «’ «¬‘ ÒØ’ ¡≈Í‰Δ Ó‹Δ È≈Ò
‘Δ ËÓ-ÏÁÒΔ ’ ‘∂ ‘ÈÕ ‹∂’ ¡«‹‘≈ ‘ØÚ∂ ª
‘∂’ «Ú¡’ÂΔ ˘ ¡≈͉≈ ËÓ ¸‰È Á≈ ¡«Ë’≈ ˛
ª ‹∂’ ’Ø¬Δ ËÓ ÍÃΔÚÂÈ ’È≈ ⁄≈‘πøÁ≈ ˛ ª ¿π‘
’ √’Á≈ ˛Õ ¿π√ Ò¬Δ ¡«‹‘∂ √Ó≈◊Ó ⁄≈¿π‰ ÁΔ ’Δ
˜» ˛? ¡«‹‘∂ √Ó≈◊Óª Á≈ ⁄≈«¬¡≈ ‹≈‰≈ ‘Δ «¬√
◊ºÒ ÁΔ Ù≈‘ÁΔ ÌÁ≈ ˛ «’ ¿π‘ ¡≈͉≈ ËÓ ¡≈͉Δ
¡≈˜≈Á «¬º¤≈ È≈Ò È‘ƒ ÏÁÒ ‘∂Õ
¡√Ò «Úº⁄ √øÿΔ «¬‘ Á√≈¿π‰≈ ⁄≈‘πøÁ∂ ‘È «’
¡«‹‘∂ √Ó≈◊Ó ‹◊≈‘-‹◊≈‘ ¡≈ÔØ«‹Â ’’∂ «¬º’
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

¡«‹‘≈ ÍÃÌ≈Ú Ï‰≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂ «’ ʪ-ʪ ÒØ’ ¡≈͉≈
ËÓ ¤º‚ ’∂ «‘øÁ» ËÓ «Úº⁄ ¡≈ ‘∂ ‘ÈÕ «¬√ Â∑ª «‘øÁ»
ËÓ «Úº⁄ Í‰ ÁΔ «¬º’ Ò«‘ Á≈ ÌÓ «√«‹¡≈
‹≈ √’∂Õ «¬√Á≈ ÓøÂÚ «√Î «‘øÁ» ËÓ ÁΔ «◊‰ÂΔ
ÚË≈¿π‰≈ ‘Δ È‘ƒ, ÏÒ«’ «¬√Á≈ ¤π«Í¡≈ Ó’√Á ÿº‡
«◊‰ÂΔ¡ª ˘ Ó≈È«√’ ÂΩ ”Â∂ ÂØÛ‰≈ ¡Â∂ «¬÷Ò≈’Δ
ÂΩ ”Â∂ ’Ó˜Ø ’È≈ ˛Õ ¿π‘Ȫ ˘ ¡«‹‘Δ √«ÊÂΔ «Úº⁄
«Ò‹≈ √πº‡‰≈ ˛ «‹ºÊ∂ ¿π‘ ¡‰‘Ø«¬¡ª Ú◊Δ «˜øÁ◊Δ
«‹¿π‰ Ò¬Δ Ó˜Ï» ‘Ø‰Õ «‹ºÊ∂ ¿π‘ ¡≈Í‰Δ ‘Ø∫Á ‹Â≈
(assert) È≈ √’‰, ¿π‘ ¡≈͉∂ ¡«Ë’≈ª ÁΔ ◊ºÒ È≈
’ √’‰, «¬‘Ø «‹‘∂ ÷ÂÈ≈’ ÓÈ√»Ï∂ ‘È «¬‘Ȫ
√øÿΔ¡ª Á∂Õ

√’≈Δ Ù«‘
‹ÁØ∫ ≈‹-√Ì≈ «Úº⁄ ËÓ-ÏÁÒΔ Á∂ ÓπºÁ∂ ˘ ÒÀ ’∂
’≈Ú≈¬Δ ·ºÍ Í¬Δ √ΔÕ ‹ÁØ∫ ÒØ’-√Ì≈ «Úº⁄ «¬√∂ ÓπºÁ∂
”Â∂ ‘ø◊≈Ó≈ ‘Ø «‘≈ √Δ, ‹ÁØ∫ Í»∂ ÓπÒ’ ¡øÁ ËÓÏÁÒΔ ÓπºÁ∂ ”Â∂ «Âº÷≈ «ÚÚ≈Á «¤«Û¡≈ ‘Ø«¬¡≈ √Δ Âª
¡≈¬∂ «ÁÈ ∂‚Δ˙ Â∂ ÓÈ ÁΔ¡ª Ï≈ª Í≈¿π‰ Ú≈Ò∂, ÍÃË≈È
ÓøÂΔ ÓØÁΔ «¬√ ÓπºÁ∂ ”Â∂ Í»Δ Â∑ª ¸ºÍ √≈ËΔ ÏÀ·∂ √ÈÕ
¿π‘Ȫ Á∂ √«‘ÔØ◊Δ ÓøÂΔ «√Î «¬‘ ’«‘ ‘∂ √È «’
«¬‘Ȫ ËÓ-ÏÁÒΔ Á∂ ÍÃØ◊≈Óª È≈Ò ¿π‘Ȫ Á≈ ’جΔ
√ÏøË È‘ƒ, ’Ø¬Δ ÒÀ‰≈-Á∂‰≈ È‘ƒÕ √ø√ÁΔ Ó≈Ó«Ò¡ª
Ï≈∂ ÓøÂΔ ÚÀ∫’º¬Δ¡≈ È≈«¬‚» ’«‘ ‘∂ √È «’ ‹∂’
«ÚØËΔ «Ë √«‘Ó ‘ØÚ∂ ª √’≈ «¬√ ËÓ-ÍÃΔÚÂÈ
Á∂ ÓπºÁ∂ ”Â∂ «ÏºÒ «Ò¡≈ √’ÁΔ ˛Õ Í √’≈ Á∂ «’√∂ ÚΔ
ÓøÂΔ È∂ «¬‘ È‘ƒ «’‘≈ «’ «¬√ Â∑ª Á∂ ËÓ-ÏÁÒΔ
ÍÃØ◊≈Ó ¡≈ÔØ«‹Â ’È≈ ◊Ò ˛Õ ¡≈◊≈ ËÓ
ÍÃΔÚÂÈ Ó≈ÓÒ∂ ”Â∂ √≈∂ ÂºÊ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¿π‰ Á∂ Ï≈Ú‹»Á
ÚΔ ¿π‘Ȫ È∂ «¬√ ÿ‡È≈ ÁΔ «È÷∂ËΔ È‘ƒ ’ΔÂΔÕ √’≈
Á≈ «¬‘ Úº¬Δ¡≈ «¬‘Ø «‹‘Δ¡ª ÿ‡È≈Úª ˘ Ù«‘ Á∂‰
Ú≈Ò≈ ˛Õ ◊π‹≈ ’ÂÒ∂¡≈Ó (B@@B) Ï≈∂ ¿πÁØ∫ Á∂ ÍÃË≈È
ÓøÂΔ, ¡‡ºÒ «Ï‘≈Δ Ú≈‹Í∂¬Δ È∂ «’‘≈ √Δ «’ Óπº÷ ÓøÂΔ
(È∂∫Á ÓØÁΔ) ˘ ¡≈͉≈ ≈‹ ËÓ «ÈÌ≈¿π‰≈ ⁄≈‘ΔÁ≈
˛ Í ÓØÁΔ È∂ ¿πÁØ∫ ÍÃÚ≈‘ È‘ƒ ’ΔÂΔ √Δ Â∂ ÓØÁΔ ¡º‹ ÚΔ
≈‹ ËÓ ÁΔ ÍÃÚ≈‘ È‘ƒ ’ «‘≈Õ
«‹ºÊØ∫ º’ ËÓ-ÏÁÒΔ Ï≈∂ «ÏºÒ «Ò¡≈¿π‰ ÁΔ
◊ºÒ ˛, «¬√Â∂ Ì≈‹Í≈ √’≈ ÌØ≈ ÚΔ ◊øÌΔ È‘ƒ, ¿π‘
6

‹ÈÚΔ-B@AE

«¬√ √π¡≈Ò ”Â∂ «√Î ÍÀ∫ÂÛ∂Ï≈‹Δ ’ ‘Δ ˛Õ Í«‘Òª
«’‘Û≈ √≈∂ «ÏºÒ ¿π‘ «ÚØËΔ «Ë ÁΔ √«‘ÓÂΔ È≈Ò
«Ò¡≈ ‘Δ ˛Õ ¿π‘ ¡≈͉≈ ¬∂‹ø‚≈ ˺’ ‘Δ ˛Õ ‹∂’
¿π‘ ◊øÌΔ ‘ØÚ∂ ª ¿π‘ «¬√ ÓπºÁ∂ ”Â∂ «ÏºÒ «Ò¡≈ √’ÁΔ
˛Õ ·Δ’ ˛ «’ ≈‹-√Ì≈ «Úº⁄ Ì≈‹Í≈ Á≈ Ï‘πÓ ȑƒ
Í «¬√ È≈Ò √Ì Í≈‡Δ¡ª ÁΔ ‘’Δ’Â √≈‘Ó‰∂ ¡≈
√’ÁΔ ˛Õ Í Ì≈‹Í≈ ¡«‹‘≈ È‘ƒ ’È≈ ⁄≈‘πÁ
ø Δ «’™«’
«¬√ È≈Ò ¿π√ÁΔ ÚΔ ‘’Δ’Â √≈‘Ó‰∂ ¡≈ ‹≈‰Δ √ΔÕ
√øÿ Í«Ú≈ ÁΔ ‰ÈΔÂΔ ˛ «’ √’≈ ¡Â∂
«¬√ÁΔ ≈‹ÈΔÂ’ Í≈‡Δ «Ú’≈√ Á≈ ≈◊ ¡Ò≈ÍÁΔ
‘∂ ¡Â∂ Ï≈’Δ Ù≈÷≈Úª √øÿ Á≈ «Î’»-Î≈ÙΔ ¬∂‹ø‚≈ Ò≈◊»
’ÁΔ¡ª «‘‰ ¡Â∂ √’≈ «¬√ Í≈«√™ ÿ∂√Ò Úº‡Δ
º÷∂Õ

˛Õ «¬‘ ÍÃÏøË «‹√È∂ Ú√Ø∫ Á∂ «¬º’ Úº‚∂ «‘º√∂ ˘ ◊ÀÓÈπº÷Δ ‹ΔÚÈ-‘≈Òª «Úº⁄ √πº«‡¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ Ï≈‘Ó‰Δ
Ú‰-«ÚÚ√Ê≈ ¡Èπ√≈ ‘ºÊƒ «’ ’È Ú≈ÒΔ¡ª
√≈Δ¡ª ‹Ó≈ª Ù»Á √ÈÕ ÏÃ≈‘Ó‰Ú≈Á Ò¬Δ Á«ÒÂ
¡Ú‰ ¡Ê≈ Ú‰ «ÚÚ√Ê≈ ÂØ∫ ÚΔ Ï≈‘ (out
cast) ‘ÈÕ «¬‘ ÏÃ≈‘Ó‰Δ √Ó≈‹ Á≈ «‘º√≈ ‘Δ È‘ƒ √ÈÕ
√øÿ Á∂ √’»Òª «Úº⁄ ¡Ú‰ª ˘ «ÚÙ∂Ù «ÈÙ≈È≈
ω≈¿π‰ ÁΔ ◊ºÒ ’‘Δ ‹ªÁΔ ˛Õ «¬‘ ¡Ú‰ ¡Â∂ Ù»Á
Ú√Ø∫ ÁΔ Ï‘π«◊‰ÂΔ √ÈÕ «¬‘Ȫ Ò¬Δ ÏÃ≈‘Ó‰Δ ¡Ú√Ê≈
È’ ÂØ∫ ÚºË ’πfi È‘ƒ √ΔÕ ‚≈. ¡øÏ∂‚’ Á≈ Óøȉ≈ √Δ
«’ ‹≈Â-Í≈ «‘øÁ» ËÓ Á≈ º ˛, «¬√ ’’∂ √øÿ Á∂
˛μ‚’π¡≈‡ Ú≈Ò∂ Ù«‘ È≈◊Íπ «Úº⁄ ¡≈͉∂ ‘˜≈ª
ÍÀØ’≈ª √Ó∂ ¡øÏ∂‚’ È∂ ÏπºË-ËÓ ¡Í‰≈ «Ò¡≈Õ
¡øÏ∂‚’ √≈Ï ⁄≈‘∂ ‹≈Â-Í≈ Á∂ ¡≈«Ê’ Í«‘¨ ˘
È‘ƒ √Ófi √’∂ Í «‘øÁ» ËÓ ˘ ¿π‘Ȫ È∂ ˜» √‘Δ
√Ó«fi¡≈Õ
«¬‘ Ù»Á Â∂ Á«Ò ‹≈ª ¡Â∂ ¡≈«ÁÚ≈√Δ ‘Δ
√È «‹‘Ȫ È∂ «¬√Ò≈Ó ¡Â∂ «¬√≈¬Δ¡Â ˘ ¡Í‰≈«¬¡≈,
‹Ø «√º÷ ËÓ ÚºÒ ◊¬∂Õ √øÿ «¬‘Ȫ ˘ ÓÈπº÷ È‘ƒ √ÓfiÁ≈Õ
’Ò’ºÂ≈ ÀÒΔ «Úº⁄ ÓØ‘È Ì≈◊Ú «¬‘Ȫ Ï≈∂ ’«‘øÁ≈,
““«¬‘ Ó∂≈ Ó≈Ò ˛Õ”” ¡ÀÈ «¬‘Δ ◊ºÒ ‘À ‹Ø «’ÂΔ ÒØ’ª
˘ «‘øÁ» ËÓ ÂØ∫ Á» ÒÀ ’∂ ◊¬ΔÕ √øÿΔ¡ª Ò¬Δ «¬‘ ËÓ
Á≈ √π¡≈Ò È‘ƒ, «¬‘ Ó≈Ò Úø‚‰ Á≈ √π¡≈Ò ˛Õ ¡√Ò
«Úº⁄ √≈∂ ËÓ-◊π» ËÓ Á∂ Ȫ ”Â∂ «¬‘Ȫ ÒØ’ª ÁΔ
◊πÏ Á≈ ÚÍ≈ ’Á∂ ‘ÈÕ ¿π‘Ȫ ˘ ¤Ø‡∂-¤Ø‡∂ Ò≈Ò⁄
Á∂ ’∂ ¡≈͉≈ “Ó≈Ò” ÚË≈¿π‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’Á∂ ‘ÈÕ Ú√Ø∫
Á≈ √Ì ÂØ∫ Á«Ò «‘º√≈ ËÓ-ÍÃΔÚÂÈ Á≈ «ÚÙ≈-Ú√»
‘ÀÕ
«¬√ ’’∂ ¡«‹‘Δ ËÓ-ÏÁÒΔ Ò«‘ Á≈ «ÚØË
’È≈ È≈ ’∂ÚÒ «Î’»-Î≈ÙΔ ÓÈ√»«Ï¡ª Â∂ Í≈‰Δ Î∂È
Ò¬Δ ˜»Δ ˛ ÏÒ«’ «’ÂΔ ÒØ’ª Á∂ ‹Ó‘»Δ ‘º’ª Á≈
ÚΔ √Ú≈Ò ˛Õ ¡≈Í‰Δ Â«‹-«˜øÁ◊Δ ¡≈Í ¸‰È Á≈
√Ú≈Ò ˛Õ «¬√ ’’∂ √Ó»‘ ‹Ó‘»Δ Ù’ÂΔ¡ª, ÷≈√ ’’∂
«’ÂΔ ÒØ’ª ˘ «¬√ «ÚπºË ‚º‡‰≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ

ÏÃ≈‘Ó‰Δ «Èÿ≈ «‘øÁ»ÂÚ Á≈ ºÂ
√øÿΔ ’«‘øÁ∂ ‘È «’ Óπ√«ÒÓ Â∂ ¡ø◊∂˜ Ù≈√’ª È∂
Â≈’ È≈Ò Ì≈ «Úº⁄ «¬√Ò≈Ó ¡Â∂ «¬√≈¬Δ¡Â ˘
ÎÀÒ≈«¬¡≈Õ Í «¬ºÊØ∫ «‘øÁ» ËÓ ”⁄Ø∫ ‘Δ ÏπºË ËÓ ÍÀÁ≈
‘Ø«¬¡≈ ¡Â∂ Í»∂ Í»ÏΔ ¬∂ÙΔ¡≈ «Úº⁄ ÎÀÒ «◊¡≈Õ Ó≈»ÊÒ
”⁄ ‹ÈÓ ÒÀ ’∂ ¡ºËΔ ÁπÈΔ¡≈ «Úº⁄ ÎÀ«Ò¡≈ «¬Ú∂∫ ‘Δ
«¬√≈¬Δ ËÓ ÚΔ, Í «‘øÁ» ËÓ Áº÷‰Δ ¬∂ÙΔ¡≈ «‹√Á≈
Úº‚≈ «‘º√≈ ’Á∂ «¬√ ÓπÒ’ Á≈ «‘º√≈ √Δ, ÂØ∫ Ï≈‘ «’™
È‘ƒ ÎÀ«Ò¡≈Õ «¬√Á≈ «¬º’ ‹π¡≈Ï ˛ «’ «‘øÁ» ËÓ √Ì
ÂØ∫ Íπ≈‰≈ ˛, «¬√ ’’∂ √Ì ÂØ∫ «‹¡≈Á≈ «Í¤ª‘«÷º⁄»
(reactionary) ˛Õ Ï≈Á «Úº⁄ ÍÀÁ≈ ‘؉ Ú≈Ò∂ ËÓª È∂
¡≈͉∂ ÁΩ «Úº⁄ ¡◊ª‘ÚË» ØÒ ¡Á≈ ’ΔÂ≈ ‘À Â∂ ¿π‘
«¬√ ÓπÒ’ «Úº⁄ ÍÃÌ≈Ú ¤º‚ √’∂Õ «‘øÁ» ËÓ √Ì ÂØ∫
«Í¤ª‘«÷º⁄» ‘؉ ’’∂ «’√∂ Ò¬Δ ÚΔ «÷º⁄ Á≈ ’∂∫Á È‘ƒ
Ï«‰¡≈Õ «¬‘Ȫ √øÿΔ¡ª ’ØÒ «¬√ ◊ºÒ Á≈ ÚΔ ’جΔ
‹π¡≈Ï È‘ƒ «’ «√º÷ ¡Â∂ ‹ÀÈ «‘øÁ» √Ó≈‹ «Úº⁄ ‹ÈÓ ’∂
Úº÷∂ ËÓª Ú‹Ø∫ √Ê≈«Í «’Ú∂∫ ‘Ø ◊¬∂Õ «√º÷Δ ¡√Ò
«Úº⁄ «‘øÁ» ËÓ ÁΔ¡ª «Í¤ª‘«÷º⁄» Â∂ ÏÁÏ» Ó≈ÁΔ¡ª
’Áª-’ΔÓª «ÚπºË ψ≈Ú √ΔÕ «‹Ú∂∫ √»¯Δ ÓºÂ,
«¬√Ò≈Ó Á∂ ’º‡ÛÍπ‰∂ «ÚπºË ψ≈Ú √ΔÕ «¬√Ò≈Ó ˘
¡Ωø◊‹∂Ï ÁΔ ÂÒÚ≈ È≈ÒØ∫ ÚºË √»ÎΔ ’≈«Ú È∂ ÎÀÒ≈«¬¡≈Õ
‘’Δ’Â Âª «¬‘ ˛ «’ «‘øÁ» ’Ø¬Δ ËÓ È‘ƒ ¡√Ò
ËÓ ÏÃ≈‘Ó‰Ú≈Á ˛ ¡Â∂ ‹≈Â-Í≈ÂΔ ÍÃÏøË «¬√Á≈ ºÂ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

hhh
7

‹ÈÚΔ-B@AE

»√Δ ≈Ù‡ÍÂΔ ÁΔ Ì≈ Ô≈Â≈
’ÒÍπ«˜¡ª ÁΔ √ÍÒ≈¬Δ √ÏøËΔ ÚΔ √«‘ÓÂΔ ‘Ø¬Δ ˛Õ
ÍÃÓ≈‰» ¡Â∂ º«÷¡≈ ÷∂Â ÂØ∫ «ÏȪ «‹√ Ó‘ºÂÚÍ»È
÷∂Â «Úº⁄ √ÓfiΩÂ∂ ‘ج∂ ‘È, ¿π‘ Â∂Ò ÷∂Â ˛Õ «¬º’
√ÓfiΩÂ∂ ¡Èπ√≈ »√ ¡Â∂ Ì≈ Á≈ ’πÁÂΔ Â∂Ò Â∂ ◊À√
’«ÓÙÈ Ò ’∂ »√ Á∂ Â∂Ò ÷∂Âª «Úº⁄ ’øÓ ’È◊∂Õ
Â∂Ò ÷∂Â «Úº⁄ ‘Δ «¬º’ √ÓfiΩÂ≈ »√Δ ¬∂‹ø√Δ ¡Â∂ ‡≈‡≈
«Ú⁄’≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ ¬∂√≈ È≈Ò «¬º’ «ÈÚ∂Ù Îø‚ Ò¬Δ
√ÓfiΩÂ≈ ‘Ø«¬¡≈Õ ıÏª ¡Â∂ ‹≈‰’≈Δ Á∂ ¡Á≈È-ÍÃÁ≈È
Ò¬Δ » √ ÁΔ Â≈√ ıÏ ¬∂ ‹ ø √ Δ ¡Â∂ Ì≈ ÁΔ
ÍΔ.‡Δ.¡≈¬Δ. «Ú⁄’≈ √ÓfiΩÂ≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ ÁØÚ∂∫ Á∂Ù
ÚÍ≈ ÚË≈¿π‰ ¡Â∂ ÚÍ≈’ Ìπ◊Â≈È ¡≈Í‰Δ ¡≈͉Δ
’ø√Δ «Úº⁄ ’È Ò¬Δ √ÓfiΩÂ≈ ’È Ò¬Δ ◊ºÒÏ≈Â
⁄Ò≈¿π‰ Ò¬Δ ÚΔ √«‘Ó ‘ج∂ ‘ÈÕ
«¬‘Ȫ √Ì ÂØ∫ «ÏȪ «¬º’ ‘Ø Ï‘π ӑºÂÚÍ»È
√ÓfiΩÂ≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛ «’ ÁØÚ∂∫ Á∂Ù ¡≈Í√Δ «ÁÒ⁄√ÍΔ Ú≈Ò∂
’ΩÓªÂΔ Ó㮧 Á¡ª ”Â∂ ¡≈Í√ «Úº⁄ ¡Á≈È-ÍÃÁ≈È ’È◊∂Õ
Ï‘π-«ËΔ ÎØÓª, «‹Ú∂∫ Ï«’√, ‹Δ-B@ ¡≈«Á’ «Úº⁄
ÚΔ ¡≈Í√ «Úº⁄ √Ò≈‘-ÓÙÚ≈ ’’∂ ⁄ºÒ‰◊∂Õ «¬√
Âª ÁØ‘ª Á∂Ùª ÚºÒØ∫ ’πºÒ AF √ÓfiΩÂ∂ ’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ «¬‘
ÓØÁΔ ÁΔ ¡ÓΔ’≈ Ô≈Â≈ Á∂ ¡ÀÈ ¿πÒ‡ √Δ «‹ºÊ∂ «’
’Ø¬Δ √ÓfiΩÂ≈ √‘ΔÏøÁ È‘ƒ ’ΔÂ≈ «◊¡≈ √ΔÕ
»√Δ ≈Ù‡ÍÂΔ ÁΔ Ì≈ Î∂Δ ¿π√ √Ó∂∫ ‘Ø¬Δ ‹ÁØ∫
√ø√≈ «¬º’ Ï‘π-ËπºÚΔ √ø√≈ ω ¸º«’¡≈ ˛Õ «¬√ √ø√≈
«Úº⁄ √≈Ó≈‹Δ Ù’ÂΔ¡ª «Ú⁄’≈ ÷«‘ Â∂˜ ‘Ø ¸º’Δ ˛Õ
«¬√Á≈ √Ì ÂØ∫ ¿πÌÚª ÍÃ◊‡≈Ú≈ ¡ÓΔ’≈ ¡Â∂ »√
«Ú⁄’≈ ‘Ø «‘≈ ˛Õ «¬√ √Ì Á∂ √øÁÌ «Úº⁄ ¡ÓΔ’Δ
√≈Ó≈‹ ¡≈͉∂ È≈‡Ø √ø◊Δ¡ª Á∂ √«‘ÔØ◊ È≈Ò »√ ˘
ÿ∂È Á∂ ÔÂȪ, ÷≈√ ’’∂ ÎΩ‹Δ Â∂ ¡≈«Ê’ ÿ∂≈ÏøÁΔ
’È «Úº⁄ Òº«◊¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ Ô»ÍΔ Ô»ÈΔ¡È È∂
¡≈͉≈ Í√≈≈ Í»ÏΔ Ô»Í ‹Ø «’√∂ √Ó∂∫ »√Δ ÷∂Ó∂ «Úº⁄
«‘≈ ˛, «Úº⁄ ’È≈ Ùπ» ’ «ÁºÂ≈ ˛Õ ¡ÓΔ’≈ È≈‡Ø
Á≈ «Ú√Ê≈ ’’∂ «¬√˘ »√ ÁΔ¡ª √‘ºÁª º’ «Ò‹≈‰
ÁΔ ’Ø«ÙÙ «Úº⁄ ˛Õ Í»ÏΔ Ô»Í Á∂ ’¬Δ Á∂Ù È≈‡Ø «Úº⁄
Ù≈«ÓÒ ‘Ø ¸º’∂ ‘ÈÕ ‘π‰ ¡ÓΔ’≈ √≈Ï’≈ √ØÚΔ¡Â
◊‰≈‹ª Â∂ ¡˜≈Á ÓπÒ’ ω∂ Á∂Ùª ˘ È≈‡Ø «Úº⁄ Ù≈«ÓÒ
’È Ò¬Δ ÔÂÈÙΔÒ ˛Õ «¬√˘ »√Δ √≈Ó≈‹ ’ÁΔ ÚΔ

«Í¤Ò∂ «Áȃ »√ Á∂ ≈Ù‡ÍÂΔ ÚÒ≈ÁΔÓΔ Í»«ÂÈ
Ì≈ Á∂ √’≈Δ ÁΩ∂ ”Â∂ ¡≈¬∂Õ ÓØÁΔ Á∂ ¡ÓΔ’≈ ÁΩ∂
ÂØ∫ Ï≈¡Á »√Δ ≈Ù‡ÍÂΔ Á≈ «¬‘ ÁΩ≈ Ì≈ Á∂
’ΩÓªÂΔ √Ïø˪ «Úº⁄ Ó‘ºÂÚÍ»È ÿ‡È≈ √ΔÕ ÍÃË≈È
ÓøÂΔ ÓØÁΔ Á∂ ¡ÓΔ’Δ ÁΩ∂ ”⁄ Ì≈Â-¡ÓΔ’≈ √ÏøËΔ
ª ’Ø¬Δ ◊ÂΔÙΔÒÂ≈ Á∂÷‰ ˘ È‘ƒ «ÓÒΔ ¡Ê≈ «’√∂
√øËΔ-√ÓfiΩÂ∂ ”Â∂ √‘Δ È‘ƒ Í≈¬Δ ◊¬ΔÕ Ì≈Â-¡ÓΔ’≈
ÍÃÓ≈‰» √ÓfiΩÂ≈ ‹Ø ÓÈÓØ‘È «√øÿ È∂ ¡≈Í‰Δ √’≈
Ò¬Δ ÷Â≈ ÓπºÒ ÒÀ ’∂ ÚΔ «√∂ ⁄≈«Û∑¡≈ √Δ, Á∂ Ï≈Ú‹»Á
ÍÃÓ≈‰» ÍÁ≈Ê ÁΔ ¡ÓΔ’≈ ÚºÒØ∫ Ì≈ ˘ √ÍÒ≈¬Δ Á∂
≈‘ «Úº⁄ ¡≈¬∂ ¡«Ûº«’¡ª ˘ Á» ’È Ò¬Δ ’Ø¬Δ ⁄≈≈
È‘ƒ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ È∂∫Á ÓØÁΔ Á≈ ÁΩ≈ «√Î ÁØ ◊ºÒª
’≈È ‹≈«‰¡≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ «¬º’ ÓÀ‚Δ√È √»’∂¡ «Úº⁄
‘ج∂ √ø◊Δ √øÓ∂ÒÈ «Úº⁄ ÓØÁΔ ÁΔ ÙÓ»ÒΔ¡Â ¡Â∂ Á»√≈
Ì≈Â-¡ÓΔ’≈ √ªfi∂ «Ï¡≈È «Úº⁄ Áº÷‰Δ ⁄ΔÈ √≈◊
˘ ÒÀ ’∂ ⁄ΔÈ «ÚπºË √∂«Ë «‡ºÍ‰Δ¡ª, ‹Ø «’ √≈Δ¡ª
Ú≈«¬Âª ÁΔ ¿πÒøÿ‰≈ √ΔÕ «¬√ «Íº·Ì»ÓΔ «Úº⁄ »√Δ
≈Ù‡ÍÂΔ Á≈ Ì≈ ÁΩ≈ «¬º’ Ï∂‘ºÁ Ó‘ºÂÚÍ»È
ÿ‡È≈ √ΔÕ «’™«’ «¬‘ ÁΩ≈ ¿π√ √Ó∂∫ ‘Ø «‘≈ √Δ ‹ÁØ∫
»√-¡ÓΔ’≈ √ÏøË ‘≈¬Δ-ÚØÒ‡∂‹ ‰≈¡ fiºÒ ‘∂ ‘È
¡Â∂ «¬º’ Ï‘π ‘Δ È≈˜π’ ÁΩ ”⁄Ø∫ ◊π‹ ‘∂ ‘ÈÕ
ÍÃË≈È ÓøÂΔ È∂∫Á ÓØÁΔ Á∂ ¡ÓΔ’≈ ÁΩ∂ Á∂ ¿πÒ‡
»√Δ ≈Ù‡ÍÂΔ ÁΔ Ì≈ «Úº⁄ ·«‘ ÁΩ≈È Ï‘πÂ
√≈∂ √ÓfiΩÂ∂ √‘ΔÏøÁ ’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ «¬‘Ȫ «Úº⁄ «¬‘ √ÓfiΩÂ≈
ÚΔ Ù≈«ÓÒ √Δ «’ »√ Ì≈ «Úº⁄ ¡≈¿π‰ Ú≈Ò∂ B@
√≈Òª «Úº⁄ AB ÍÃÓ≈‰» ÍÒª‡ Ò≈Ú∂◊≈Õ «¬‘Ȫ «Úº⁄
’πÈ’Ω∫‚ÒÓ «Úº⁄ Ò◊≈«¬¡≈ ‹≈‰ Ú≈Ò≈ Á»√≈ Ô»«È‡
ÚΔ ˛Õ ‚ΔÎÀ∫√ Á∂ ÷∂Â «Úº⁄ Ó‘ºÂÚÍ»È √ÓfiΩ«Â¡ª ”Â∂
Á√Â÷ ’ΔÂ∂ ◊¬∂ ‘ÈÕ «¬º’ √ÓfiΩÂ∂ ¡Èπ√≈ »√ Ì≈Â
«Úº⁄ Í«‘Òª ÒÛ≈’» ‹‘≈˜ ω≈¬∂◊≈ «¬√ Ò¬Δ ¿π‘
Ì≈ «Úº⁄ ’≈÷≈È≈ Ò◊≈¬∂◊≈ «‹√ «Úº⁄ Ì≈ √’≈
ÁΔ ÚΔ «‘º√∂Á≈Δ ‘ØÚ∂◊ΔÕ «¬‘ Í≥‹Úƒ ÍΔÛΔ Á≈ ÒÛ≈’»
‹‘≈˜ ‘ØÚ∂◊≈Õ «¬√ÂØ∫ «ÏȪ »√ ¡Â∂ Ì≈ √ªfi∂ ÂΩ ”Â∂
Ì≈ „؉ Ú≈Ò≈ ‹‘≈˜ «Ú’√ ’È◊∂Õ Ì≈ ‘ √≈Ò
»√ Á∂ ˛ÒΔ’≈͇ ‹ØÛ∂◊≈ ¡Â∂ «¬‘Ȫ ÁΔ «◊‰ÂΔ ‘
√≈Ò D@@ ‘ØÚ∂◊ΔÕ «¬√ÂØ∫ º«÷¡≈ ÷∂Â «Úº⁄ »√ ÚºÒØ∫
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

8

‹ÈÚΔ-B@AE

Ò◊≈ «ÁºÂΔ¡ª ‘ÈÕ Í «¬‘ Í≈ÏøÁΔ¡ª «√Î «¬º’ ÂÎ≈
È‘ƒ ÁØ Ë≈Δ ÂÒÚ≈ ‘ÈÕ «¬√Á≈ Èπ’√≈È »√ ˘ ª ‘Ø
‘Δ «‘≈ ˛, «¬√ÁΔ Ó≈ «Úº⁄ Ô»ÍΔ ’øÍÈΔ¡ª ÚΔ ¡≈
‘Δ¡ª ‘ÈÕ »√ ÁΔ ¡≈«Ê’Â≈ ’≈ÎΔ ‘ºÁ º’ Â∂Ò«ÈÔ≈ ”Â∂ ¡Ë≈« ˛Õ ¡ÓΔ’≈ È∂ ˙Í∂’ «Úº⁄ √≈¿»Á
¡Ï «‹‘∂ ¡≈͉∂ ◊π«◊¡ª ˘ «ÙÙ’∂ ’∂, Â∂Ò ÍÀÁ≈Ú≈
ÚË≈ ’∂ Â∂Ò Ï˜≈ «Úº⁄ ÓøÁ≈ «Ò¡≈¿π‰ Á≈ ’øÓ ’ΔÂ≈
˛Õ «¬√ È≈Ò «‹ºÊ∂ »√ ˘ ¡≈«Ê’ ͺ÷Ø∫ √º‡ Úº‹ ‘Δ ˛
¿πμÊ∂ √≈¿»ÁΔ ¡Ï Á≈ Â∂Ò-Óø‚Δ «Úº⁄ «‘º√≈ ÚË «‘≈
˛Õ √Ì ˘ ÍÂ≈ ˛ «’ »√ ˘ FF ‚≈Ò ÍÃÂΔ ÏÀÒ ÂØ∫ ÿº‡
Â∂Ò Ú≈≈ È‘ƒ ÷ªÁ≈, ¿πË ˙Í∂’ È∂ «’‘≈ ˛ «’ ‹∂’
Â∂Ò ÁΔ ’ΔÓ B@ ‚≈Ò ÍÃÂΔ ÏÀÒ ÚΔ ⁄ÒΔ ‹≈Ú∂ ª
¿π‘ Â∂Ò ÍÀÁ≈Ú≈ «Úº⁄ ’‡ΩÂΔ È‘ƒ ’∂◊≈Õ
‹ÁØ∫ »√ ◊øÌΔ ¡≈«Ê’ ÓπÙ«’Òª «Úº⁄ «ÿ«¡≈
‘Ø«¬¡≈ ˛, ‹ÁØ∫ »√ ͺ¤ÓΔ √≈Ó≈‹ ÚºÒØ∫ Ò≈¬Δ¡ª
¡≈«Ê’ Í≈ÏøÁΔ¡ª Á≈ √≈‘Ó‰≈ ’ «‘≈ ˛, ¿π√ √Ó∂∫
«Úº⁄ Í»«ÂÈ Á∂ Ì≈ ÁΩ∂ √Ó∂∫ «¬‘Ȫ √ÓfiΩ«Â¡ª Á≈
√‘ΔÏøÁ ‘؉≈, »√ Á∂ «ÁzÙ‡Δ’Ø‰ ÂØ∫ Ï‘π ≈‘ ̫¡≈
¡Â∂ Â√ºÒΔÏ÷Ù ¡ÓÒ ˛Õ «¬‘ ¡ÓΔ’≈ ÚºÒØ∫ »√ ÁΔ
¡≈«Ê’ ÿ∂≈ÏøÁΔ ÁΔ¡ª ’Ø«ÙÙª ˘ «¬º’ ˺’≈ ˛, «¬√∂
’’∂ ¡ÓΔ’Δ ‘≈’Ó ¡≈Í‰Δ Ïπ÷Ò≈‘‡ ”Â∂ ’≈Ï» È‘ƒ
Í≈ √’∂ ¡Â∂ ˙Ï≈Ó≈ ÍÃÙ≈√È È∂ «’‘≈ «’ »√ È≈Ò ÚÍ≈
’È ¡Â∂ «¬‘ √ÓfiΩÂ∂ ’È Á≈ √‘Δ Ú’Â È‘ƒ ˛Õ
‘≈Òª«’ ‹Ø ÚΔ ÚÍ≈’ √ÓfiΩÂ∂ ‘ج∂ ¿π‘ ÁØ ÓπÒ’ª, Ì≈Â
¡Â∂ »√ «Ú⁄’≈ ‘ج∂ ‘ÈÕ «¬‘Ȫ È≈Ò ¡ÓΔ’≈ Á≈
’Ø¬Δ Ò≈◊≈-Á∂◊≈ È‘ƒÕ «¬‘ √ÓfiΩÂ∂ «’√∂ ÚΔ Âª
¡ÓΔ’≈ Á∂ ’ΩÓΔ «‘ºÂª «ÚπºË È‘ƒ ‘ÈÕ Í ¡ÓΔ’≈
¡≈͉∂ ¡≈Í ˘ √ø√≈ Á≈ ⁄ΩËΔ √ÓfiÁ≈ ˛Õ ¿π‘ ¡‹∂
√ø√≈ ⁄ΩËΔ ÁΔ Ó≈È«√’Â≈ ”⁄Ø∫ Ï≈‘ È‘ƒ ¡≈ √«’¡≈Õ
«¬√ ’’∂ ’Ø¬Δ Á»√≈ ÓπÒ’ ’Δ ’∂ Â∂ ’Δ È≈ ’∂, «¬√
Ï≈∂ «ÈÁ∂Ù Á∂‰ Á≈ ¿π‘ ¡≈͉≈ ‹ÈÓ «√ºË ¡«Ë’≈
√ÓfiÁ≈ ˛Õ ¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹ √ÓfiÁ≈ ˛ «’ ÁπÈΔ¡≈
Ì «Úº⁄ √Ì ÎÀ√Ò∂ ’È Á≈ ‘º’ ’∂ÚÒ ¿π√∂ ’ØÒ ‘ÀÕ »√
Ì≈ √ÓfiΩ«Â¡ª ”Â∂ ¡ÓΔ’≈ ÁΔ Ïπ÷Ò≈‘‡ ÌΔ «‡ºÍ‰Δ
¿π√Á∂ √≈Ó≈‹Δ ⁄ΩËÚ≈ÁΔ ÿπÓø‚ ÁΔ ÍÃÂΔ’ ˛Õ
¡ÓΔ’≈ Á≈ ÿπÓø‚ ª ˛ ‘Δ, Í Ì≈ÂΔ ‘≈’Ó
«‹‘Û∂ ¡≈͉∂ ¡≈Í ˘ ÍÃÌ»Â≈ √øÍ≥È ’«‘øÁ∂ ‘È, ‹Ø ¡≈͉∂
¡≈Í ˘ √ø√≈ Ù’ÂΔ Ï‰È Á≈ Á≈¡Ú≈ ’Á∂ ‘È, ¿π‘Ȫ
Á≈ Î˜ ωÁ≈ √Δ «’ ¿π‘ ¡ÓΔ’Δ ‘≈’Óª ˘ ’«‘øÁ∂

√ÚΔ’≈ ’È Ò¬Δ «Â¡≈ È‘ƒ «’™«’ »√Δ ‘≈’Ó
√ÓfiÁ∂ ‘È «’ «¬√ È≈Ò ¿π‘Ȫ ÁΔ √≈Ó≈‹Δ ÷«‘ ÁΔ
√Óº Ê ≈ Ï‘π  ’Ó˜Ø  ‘Ø ‹≈Ú∂ ◊ ΔÕ ¡ÓΔ’≈ Úº Ò Ø ∫
‹≈‹Δ¡≈ ˘ È≈‡Ø «Úº⁄ Ù≈«ÓÒ ’È Á∂ ÔÂȪ ’’∂
‹≈‹Δ¡≈ ¡Â∂ »√ «Ú⁄’≈ √ø÷∂Í ‹ø◊ ‘جΔÕ ’πÁÂΔ
‘Δ √Δ, ‹≈‹Δ¡≈ ˘ «Íº¤∂ ‘‡‰≈ «Í¡≈Õ Í «¬√ ‹ø◊
È≈Ò «¬º’ ËπºÚΔ √ø√≈ Á≈ ¡ø ‘Ø «◊¡≈Õ «¬º’ ËπºÚΔ
√ø√≈ «Úº⁄ ‹ø◊ Ò≈¿π‰/‘‡≈¿π‰ Á≈ ¡ÀÒ≈È «√Î
¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹ ‘Δ ’Á≈ √ΔÕ Í »√ ¡Â∂ ‹≈‹Δ¡≈
«Ú⁄’≈ ¡ÓΔ’≈ ÁΔ Ó‹Δ «ÏȪ ‹ø◊ Òº◊Δ ÚΔ ÷ÂÓ
ÚΔ ‘جΔÕ ¡ÓΔ’≈ Á»Ø∫ ÷Û≈ ÁÏ≈’Û∂ Ó≈Á≈ «‘≈ Í
«’√∂ ÚΔ Âª ÁΔ ’Ø¬Δ Á÷Ò¡øÁ≈‹Δ È≈ ’ √«’¡≈Õ
Í ¡ÓΔ’≈ È∂ «¬√ÂØ∫ √Ï’ È‘ƒ «√º«÷¡≈ ¡Â∂ «¬√È∂
È≈‡Ø ˘ √≈Ï’≈ √ØÚΔ¡Â √øÿ «Úº⁄ «Ú√Ê≈È Á∂ ÔÂÈ
È‘ƒ ¤º‚∂, «¬√È∂ Ô»’∂È «Úº⁄ ¸‰∂ ‘ج∂ ≈Ù‡ÍÂΔ Á≈
≈‹ ÍÒ‡≈ ’Ú≈ ’∂ Î≈«Ù√‡ª ÁΔ ÓºÁÁ È≈Ò ¡≈͉∂
«Íº·»¡ª ˘ Ô»’∂È ÁΔ √ºÂ≈ √øÌ≈Ò «ÁºÂΔÕ «¬√Á≈ «√º‡≈
«¬‘ ‘Ø«¬¡≈ «’ «¬«Â‘≈√ «Úº⁄ ÒøÏ≈ √Óª »√ Á≈ «‘º√≈
‘∂ ’ΔÓΔ¡≈ È∂ ¡≈͉∂ ¡≈Í ˘ Ô»’∂È È≈ÒØ∫ ¡Òº◊
’ «Ò¡≈ ¡Â∂ «¬º’ ≈«¬ÙπÓ≈Δ Á∂ ˜Δ¬∂ »√ «Úº⁄ ÓπÛ
Ù≈«ÓÒ ‘؉ Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’ «Ò¡≈Õ ‘π‰ Í»ÏΔ Ô»’∂È
÷≈√ ’’∂ ‚ΩÈÏ≈√ ÷∂Â ’ΔÚ ‘’»Ó ÂØ∫ Ï≈ˆΔ ‘Ø«¬¡≈
˛Õ Ô»’∂È «Úº⁄ «¬º’ «Ì¡≈È’ ÷≈È≈‹ø◊Δ ⁄ºÒ ‘Δ ˛Õ
’¬Δ Ú≈ ÙªÂΔ-√ÓfiΩÂ∂ ª ‘ج∂ Í ÙªÂΔ È‘ƒ ‘جΔÕ
’ΔÚ ‘’»Ó ¡Â∂ ˙Ï≈Ó≈ ÍÃÙ≈√È «¬√Á≈ ÁØÙ »√Δ
‘≈’Óª ”Â∂ √πº‡ ‘∂ ‘È ‹Á«’ Í»«ÂÈ ÍÃÙ≈√È «¬√ Ò¬Δ
˙Ï≈Ó≈ Â∂ Ô»’∂ÈΔ Î≈«Ù√‡ª ˘ «˜øÓ∂Ú≈ ·«‘≈¡ ‘∂
‘ÈÕ ¡º‹ Í»ÏΔ Ô»Í, «¬√ √Ó∂∫ Ô»’∂È √Ì ÂØ∫ «Âº÷Δ
√≈Ó≈‹Δ ÷«‘ Á≈ ¡÷≈Û≈ Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ
ͺ¤ÓΔ √≈Ó≈‹ ‹≈‰Á≈ ˛ «’ »√ ¡≈«Ê’ ͺ÷Ø∫
¿π‘Ȫ «‹øȪ Ӌϻ ȑƒÕ «¬‘ ÚΔ √Ì ˘ ÍÂ≈ ˛ «’
√ØÚΔ¡Â √≈Ó≈‹ ÁΔ √ø√≈ ⁄ΩË Ò¬Δ ‘ÓÒ≈Ú ÈΔÂΔ
¡Â∂ ¡≈«Ê’ ’Ó˜ØΔ «Ú⁄Ò≈ «ÚØË≈Ì≈√ ‘Δ √Δ ‹Ø
√ØÚΔ¡Â Ó‘ªÙ’ÂΔ Á∂ «¬º’ Ó‘ªÙ’ÂΔ Ú‹Ø∫ ÍÂÈ Á≈
’≈È Ï«‰¡≈ √ΔÕ «¬√ ’’∂ ͺ¤ÓΔ √≈Ó≈‹ »√Δ
√≈Ó≈‹ ˘ ¡≈«Ê’ ͺ÷Ø∫ ’Ó˜Ø ’’∂ «Íº¤∂ ‘‡‰ Ò¬Δ
Әϻ ’È ÁΔ ÈΔÂΔ ”Â∂ ⁄ºÒ «‘≈ ˛Õ «¬√È∂ «¬‘ ÁØÙ
Ò≈ ’∂ «’ ’ΔÓΔ¡≈ Á∂ ÿ‡È≈¥Ó ¡Â∂ Í»ÏΔ Ô»’∂È Á∂
«ÚÁØ‘Δ¡ª «Íº¤∂ »√ ˛, »√ «ÚπºË ¡≈«Ê’ Í≈ÏøÁΔ¡ª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

9

‹ÈÚΔ-B@AE

˘ «¬√ «Íº·Ì»ÓΔ «Úº⁄ Á∂«÷¡≈ ‹≈‰≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ
Á»‹≈ Èπ’Â≈ ˛ «’ Ì≈Ú∂∫ ÓÈÓØ‘È «√øÿ È∂ Ì≈¡ÓΔ’≈ ÍÃÓ≈‰» √ÓfiΩÂ≈ ª «√∂ ⁄Û∑≈ «ÁºÂ≈ Í «¬√
Ï≈∂ ’πºfi ÓºÁª ¡ÓΔ’Δ ÍÃÓ≈‰» ÷∂Â ÁΔ¡ª ’øÍÈΔ¡ª ˘
ÓȘ» È‘ƒÕ ¿π‘ «¬‘Ȫ ÓºÁª ˘ ÷ÂÓ ’È Ò¬Δ Ì≈Â
”Â∂ ÁÏ≈¡ Í≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «¬√ ÁÏ≈¡ Ú‹Ø∫ «¬‘ √ÓfiΩÂ≈
‘Ø ‹≈‰ Á∂ Ï≈Ú‹»Á ÚΔ ¿π‘ Ì≈ ˘ ’πfi ÚΔ √ÍÒ≈¬Δ
È‘ƒ ’ ‘Δ¡ªÕ ¡ÓΔ’≈ È≈Ò ÍÃÓ≈‰» √ÓfiΩÂ≈ ‘؉ Á∂
Ï≈Ú‹»Á Ì≈ ¡ÓΔ’≈ «Úº⁄ ÍÃÓ≈‰» ÚÍ≈ Ȫ‘ Á∂
Ï≈Ï ˛Õ «¬√ √«ÊÂΔ «Úº⁄ Ì≈ √’≈ ÏÁÒÚΔ¡ª
Â‹Δ‘ª ”Â∂ ÔÂÈÙΔÒ ˛Õ ¿π ‘ ÏÂ≈ÈΔ¡≈ ¡Â∂
¡≈√‡∂ÒΔ¡≈ È≈Ò Í«‘Òª ‘Δ ÔÂÈÙΔÒ ˛Õ «¬√ √«ÊÂΔ
«Úº⁄ ¡◊Ò∂ B@ √≈Òª «Úº⁄ AB ÍÃÓ≈‰» ÍÒª‡ Ò≈¿π‰ Á≈
»√ È≈Ò √ÓfiΩÂ≈ ¤ºÍ Í≈Û ’∂ «‚º◊‰ Ú≈ÒΔ ◊ºÒ ˛Õ
ÂΔ√∂ Ì≈ Á≈ √È¡ÂΔ ÷∂Â ÓøÁÚ≈Û∂ ÁΔ Ó≈
‘∂· ¡≈«¬¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ «¬√ «Úº⁄Ø∫ ÚΔ ÓÀÈ»ÎÀ’⁄«ø◊
√À’‡ √Ì ÂØ∫ ◊øÌΔ √ø’‡ Á≈ «Ù’≈ ˛Õ √’≈ª Á∂
¡È∂’ª Á≈¡«Ú¡ª ¡Â∂ ¡È∂’ª ÔÂȪ Á∂ Ï≈Ú‹»Á
ÓÀÈ»ÎÀ’⁄«ø◊ ÷∂Â √ø’‡ «Úº⁄Ø∫ È‘ƒ «È’Ò √«’¡≈Õ
ÓØÁΔ Á≈ “Ó∂’ «¬È «¬ø‚Δ¡≈” «¬√ ‘’Δ’Â ÁΔ ÍÀÁ≈Ú≈
˛Õ «¬√ Ò¬Δ ÓØÁΔ «ÚÁ∂Ùª «Úº⁄ «√ºË∂ «ÚÁ∂ÙΔ «ÈÚ∂Ù
Ò¬Δ Ì‡’Á≈ «ÎÁ≈ ˛Õ «¬√ √«ÊÂΔ «Úº⁄ º«÷¡≈ ¡Â∂
ÍÃÓ≈‰» ¿»‹≈ Á∂ ÷∂Â «Úº⁄ »√ ÚºÒØ∫ ÍÃØ‹À’‡ Ò≈¿π‰≈
Ì≈ÂΔ ¡≈«Ê’Â≈ Á∂ ÚΔ «‘ºÂ «Úº⁄ ˛Õ
«√˪’ ÂΩ ”Â∂ √Ófi‰ Ú≈ÒΔ ◊ºÒ ˛ «’ Ì≈ÂΔ
‘≈’Ó √≈Ó≈‹ Á∂ ÁÒ≈Ò (comprador) ‘È «’√∂ «¬º’
√≈Ó≈‹ ÁΔ ’º·ÍπÂÒΔ (puppet) È‘ƒÕ ‹∂’ ¡«‹‘≈
‘ØÚ∂ ª Ì≈ ¿π√ √≈Ó≈‹ ÁΔ ÈÚ-Ï√ÂΔ ‘ØÚ∂◊≈Õ
‹Á«’ ‘’Δ’Â «¬‘ ˛ «’ Ì≈ «¬º’ ¡Ë-‹◊Δ»
¡Ë-Ï√ÂΔ ÓπÒ’ ˛Õ «¬√Á∂ ‘≈’Ó √Óπº⁄∂ √≈Ó≈‹ Á∂
Á≈«¬∂ ”⁄Ø∫ Ï≈‘ È‘ƒ ¡≈ √’Á∂ Í «’√∂ «¬º’ √≈Ó≈‹
È≈Ò Ïºfi∂ ÚΔ È‘ƒÕ «¬‘Δ Ì≈ÂΔ ‘≈’Óª Á≈ ÁÒ≈Ò
«’Á≈ ˛Õ «¬‘Δ ‘’Δ’Â Á≈ ‚≈«¬ÒÀ’«‡’√ ˛Õ ÁÒ≈Òª
Á∂ ¡≈͉∂ «‘º  ÚΔ ‘π ø Á ∂ ‘È Â∂ ¿π ‘ «¬‘Ȫ Ò¬Δ
√≈Ó≈‹Δ¡ª ÁΔ¡ª «ÚØËÂ≈¬Δ¡ª Á≈ «¬√Â∂Ó≈Ò ÚΔ
’Á∂ ‘ÈÕ Ì≈ÂΔ ‘≈’Ó «¬‘Δ ’πfi ’ ‘∂ ‘ÈÕ Í
«’™«’ √≈Ó≈‹Δ ‹◊ «Úº⁄ ¡ÓΔ’≈ √Ì ÂØ∫ ‘≈ÚΔ
Íπ‹ΔÙÈ ”Â∂ ˛ «¬√ ’’∂ ¿π‘ ≈‹ÈΔÂ’ ÂΩ ”Â∂ ¿π√Á∂
«Íº¤Òº◊» ω’∂ ‘Δ ⁄ºÒÁ∂ ‘ÈÕ

«’ ¿π‘ ’Ω‰ ‘πøÁ∂ ‘È ¿π‘Ȫ ˘ «ÈÁ∂Ù Á∂‰ Ú≈Ò∂? ¿π‘
¡≈͉∂ ’øÓ È≈Ò ’øÓ º÷‰ ¡Â∂ √≈‚∂ Ó≈Ó«Ò¡ª «Úº⁄
‡ø◊ È≈ ¡Û≈¿π‰Õ Í È∂∫Á ÓØÁΔ ÁΔ √’≈ È∂ ¡«‹‘≈
È‘ƒ ’ΔÂ≈Õ ¿π√È∂ ¡ÓΔ’≈ ÁΔ «‡ºÍ‰Δ ”Â∂ ’Ø¬Δ ÍÃÂΔ’Ó
ÍÃ◊‡ È‘ƒ ’ΔÂ≈Õ ¿π√È∂ ◊«‘Δ ¸ºÍ Úº‡ Ò¬Δ ˛Õ «¬‘
Á√≈™Á≈ ˛ «’ ÓØÁΔ √’≈, ¡ÓΔ’Δ √ø√≈ ⁄ΩËΔ
ÁΔ «Íº¤Òº◊» ω ’∂ «Ú⁄È≈ ⁄≈‘πøÁΔ ˛Õ
Í «¬ºÊ∂ «¬‘ √Ú≈Ò ÍÀÁ≈ ‘πøÁ≈ ˛ «’ ÓØÁΔ √’≈
‹∂’ ¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹ ÁΔ «Í¤Òº◊» ω’∂ «Ú⁄È≈
⁄≈‘πøÁΔ ˛ ª ¿π√È∂ Í»«ÂÈ ÁΔ Ì≈ Ô≈Â≈ √Ó∂∫ «¬‘
√ÓfiΩÂ∂ ’ΔÂ∂ ‘Δ «’™Õ ¡≈«Ê’-≈‹ÈΔÂ’ ‘’Δ’Âª
’Ø¬Δ ÁØ Á»‰Δ ⁄≈ Á≈ «√ËÛ≈ Í‘≈Û≈ È‘ƒ ˛Õ ’Ø¬Δ ÚΔ
√’≈ ¿π‘Ȫ ‘’Δ’Âª Á∂ ¡øÁ ‘Δ «Ú⁄ √’ÁΔ ˛,
¿π‘Ȫ ˘ ¤ÛºÍ≈ Ó≈ ’∂ ¿πÒÿ
ø È‘ƒ √’ÁΔÕ ¿π‘ ‘’Δ’Âª
’Δ ‘È? «¬‘Ȫ ˘ √Ófi‰≈ ˜»Δ ˛Õ
AIDG ÁΔ √º  ≈ ÏÁÒΔ ¿π Í ø  Ì≈ ÁΔ
√Ó≈¬∂Á≈ ‹Ó≈ ϑπ ’Ó˜Ø √Δ Â∂ ¿π‘ √È¡ÂΔ’È
Ò¬Δ ¡Ë≈-„ª⁄≈ (infrastructure) ¿π√≈È ÁΔ
√«ÊÂΔ «Úº⁄ È‘ƒ √Δ Âª È«‘» √’≈ È∂ √’≈Δ ÷∂Â
«Úº⁄ ¡Ë≈-„ª⁄∂ ÁΔ ¿π√≈Δ Á≈ ≈‘ «Ò¡≈Õ √º·«Ú¡ª
«Úº⁄ ¡ÓΔ’≈ È∂ √’≈Δ ÷∂Â «Úº⁄ «ÈÚ∂Ù ’È ÂØ∫
«¬È’≈ ’ «ÁºÂ≈ ª √ØÚΔ¡Â √øÿ «¬√ «ÈÚ∂Ù Ò¬Δ
¡º◊∂ ¡≈«¬¡≈Õ ¿π√ √Ó∂∫ ¡ÓΔ’≈ ¡≈Í‰Δ ÔπºËÈΔÂΔ
«‘ Í≈«’√Â≈È ˘ »√ ¡Â∂ ⁄ΔÈ «ÚπºË ¡º‚∂ Ú‹Ø∫
Ú «‘≈ √ΔÕ «¬√ ’’∂ AIFE ÁΔ Ì≈Â-Í≈«’ ‹ø◊
«Úº⁄ ¡ÓΔ’≈ Í≈«’√Â≈È È≈Ò ÷«Û¡≈ ª √ØÚΔ¡Â
√øÿ È∂ Ì≈ Á≈ √≈Ê «ÁºÂ≈Õ √øÔ’
π  ≈Ù‡ ÁΔ √π«º ÷¡≈
’Ω∫√Ò «Úº⁄ ÚΔ »√ Ì≈ Á∂ «‘ºÂ «Úº⁄ ÚΔ‡Ø Á≈
«¬√Â∂Ó≈Ò ’Á≈ «‘≈ ˛Õ «¬√ √«ÊÂΔ «Úº⁄ «¬øÁ≈
◊ªËΔ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ Ì≈ÂΔ ‘≈’Ó √ØÚΔ¡Â √øÿ Á∂
‘Ø È∂Û∂ ‘Ø ◊¬∂Õ AIGA «Úº⁄ «¬øÁ≈ ◊ªËΔ È∂ √ØÚΔ¡Â
√øÿ È≈Ò “«ÓºÂÂ≈ ¡Â∂ ¡≈Í√Δ √«‘ÔØ◊ ÁΔ √øËΔ” ’
Ò¬ΔÕ «¬√ «‘ ÁØ‘ª Á∂Ùª «Úº⁄Ø∫ «’√∂ Á∂Ù «ÚπºË ‹ø◊
˘ Á»√≈ Á∂Ù ¡≈͉∂ «ÚπºË ‹ø◊ Ú‹Ø∫ ÒÚ∂◊≈Õ «¬√ Âª
Ì≈ ͻΔ Âª √ØÚΔ¡Â √≈Ó≈‹ Á∂ ÷∂Ó∂ «Úº⁄ ⁄Ò≈
«◊¡≈Õ ¡º‹ ÚΔ Ì≈ÂΔ ÎΩ‹ ’ØÒ ‹ø◊Δ √≈‹Ø-√Ó≈È »√
Á≈ ˛Õ ÷≈√ ÂΩ ”Â∂ Ïπ«È¡≈ÁΔ √Ó≈È ‡À∫’ ¡Â∂ ‘Ú≈¬Δ
‹‘≈˜ »√Δ ‘ÈÕ «¬‘Ȫ ÁΔ ÓπøÓ ¡Â∂ ’ÒÍπ«˜¡ª
Ò¬Δ »√ ”Â∂ «ÈÌ ˛Õ º«÷¡≈ ÷∂Â «Úº⁄ ‘ج∂ √ÓfiΩ«Â¡ª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

hh

10

‹ÈÚΔ-B@AE

fi≈÷ø‚, ‹øÓ-» ’ÙÓΔ «ÚË≈È √Ì≈ ⁄؉ª - «¬º’ «‡ºÍ‰Δ
√’≈ ÚºÒØ∫ ÒØ’ª ÁΔ¡ª ÓπÙ«’Òª ‘ºÒ ’È «Úº⁄
¡√¯Ò «‘‰ ’’∂ ÒØ’ª ”⁄ ÎÀÒΔ Ï∂⁄ÀÈΔ Á≈ Ì≈‹Í≈ È∂
ÌÍ» Ò≈‘≈ «Ò¡≈Õ ¿π√˘ ’ª◊√ ÁΔ ¡øÁ»ÈΔ ËÛ∂ÏøÁΔ,
«ÚØËΔ «Ë Á≈ ¡Òº◊-¡Òº◊ ÷≈√ ’’∂ fi≈÷ø‚ Óπ’ÂΔ
ÓØ⁄≈ Â∂ ’ª◊√ Á∂ ¡Òº◊-¡Òº◊ ⁄؉ ÒÛÈ Á≈ ÚΔ
Ò≈Ì ‘Ø«¬¡≈Õ
Á»√≈ Ì≈‹Í≈ È∂ ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª ÁΩ≈È ¡Í‰≈¬Δ
‹≈ ¡Ë≈« Ó≈¬Δ’Ø ÓÀÈ∂‹ÓÀ∫‡ ÁΔ ÈΔÂΔ ˘ «¬ºÊ∂ ÚΔ
√ÎÒÂ≈ Í»Ú’ Ú«Â¡≈Õ ¿π√È∂ Á«Ò ‹≈Â-√Ó»‘
«Úº⁄Ø∫ «¬º’ ‹≈ ӑ≈ÂØ ‹≈ ”Â∂ ‡∂’ º÷«Á¡ª ¡≈Ò
fi≈÷ø‚ √‡»‚À∫‡√ Ô»ÈΔ¡È È≈Ò ◊·‹ØÛ ’ΔÂ≈Õ ¿πμ⁄‹≈ÂΔ¡ª ”⁄ ¡≈͉∂ √Ó≈«‹’ ¡Ë≈ ¡Â∂ «¬√ ◊·‹ØÛ
√‘≈∂ Ì≈‹Í≈ √»Ï∂ ”⁄ CA.C% Ú؇ ÒÀ ’∂ CG √Δ‡ª «‹ºÂ
’∂ √Ì ÂØ∫ Úº‚Δ Í≈‡Δ Ú‹Ø∫ ¿πμÌ ’∂ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¬ΔÕ
ÂΔ√≈ Ì≈‹Í≈ È∂ ¡≈«ÁÚ≈√Δ¡ª «Ú⁄ÒΔ Ï∂⁄ÀÈΔ
˘ Ú‰ Ò¬Δ ÌÍ» ÔÂÈ ’ΔÂ∂Õ È«øÁ ÓØÁΔ È∂
¡≈«ÁÚ≈√Δ¡ª Á∂ ¿π‹≈Û∂ Â∂ ¡«Ë’≈ª Á≈ ÓπºÁ≈ ¸º«’¡≈Õ
¿π√È∂ ¿π‹≈Û≈ Ø’‰ Â∂ ¡≈«ÁÚ≈√Δ¡ª Á∂ ¡«Ë’≈ª ÁΔ
≈÷Δ Á≈ Ú≈¡Á≈ ’ΔÂ≈Õ ⁄ΩÊ≈ Ì≈‹Í≈ È∂ ’∂∫Á Â∂ √»Ï∂
«Úº⁄ «¬º’Ø Í≈‡Δ ÁΔ √’≈ ω≈ ’∂ «Ú’≈√ ’È Á∂
ÓπºÁ∂ ˘ ˜Ø-ÙØ È≈Ò ¿πÌ≈«¡≈Õ fi≈÷ø‚ ”⁄ ◊ΔÏΔ
’≈È Â∂ π˜◊≈ ÁΔ ¡‰‘Ø∫Á ’≈È √»Ï∂ Á∂ ÒØ’ ‘ØȪ
√»«Ï¡ª ”⁄ ’øÓ ÒºÌ‰ Ò¬Δ Ó˜Ï» ‘È, ÓØÁΔ È∂ ¿πÈ∑ª ˘
“Ó∂’ «¬È «¬ø‚Δ¡≈” Óπ«‘øÓ Á∂ ÌÓ-‹≈Ò «Úº⁄ Î√≈ ’∂
fi≈÷ø‚ ”⁄ ‘Δ π‹◊≈ ÍÀÁ≈ ’È Á∂ √Ï‹Ï≈ˆ «Á÷≈¬∂
«‹√ ’≈È Ì≈‹Í≈ ˘ ¡≈«ÁÚ≈√Δ ÷∂Âª ”⁄ ÷≈√ ’’∂
fi≈÷ø‚ Óπ’ÂΔ ÓØ⁄≈ Á∂ ◊Û∑ √øÊ≈Ò Í◊È≈ (ÁπÓ’≈)
«Úº⁄ «‹ºÂ ÍÃ≈Í ‘جΔÕ
‘≈Òª«’ fi≈÷ø‚ Óπ’ÂΔ ÓØ⁄≈ ÚΔ ¡≈Í‰Δ Ú؇ Â∂
√Δ‡ª ÁΔ «◊‰ÂΔ «Í¤ÒΔ «ÚË≈È √Ì≈ ⁄؉ª È≈ÒØ∫ ÚË≈¿π‰
«Úº⁄ √¯Ò «‘≈ Â∂ Óπº÷ «ÚØËΔ «Ë Ú‹Ø∫ ¿πÌ«¡≈ Í
¿π√ «ÚπºË √Ê≈ÍÂΔ «ÚØËΔ πfi≈È Â∂ √Ø∂È Í«Ú≈ Á∂
«Ú¡≈Í’ «ÌzÙ‡≈⁄≈ Á∂ «’º«√¡ª ’≈È ¿π‘ √»Ï∂ ”⁄
√’≈ ω≈¿π‰ Á∂ Á≈¡Ú∂ ˘ √¯Ò È‘ƒ ’ √«’¡≈Õ
’ª◊√ Á≈ √»Ï∂ ”⁄ √Ì ÂØ∫ ÚºË Ïπ≈ ‘≈Ò ‘Ø«¬¡≈
Â∂ ¿π‘ A@% Ú؇ ‘Δ ÒÀ √’ΔÕ F √Δ‡ª «‹ºÂ‰ Á∂ Ï≈Ú‹»Á

‹øÓ» ’ÙÓΔ Â∂ fi≈÷ø‚, ÁØÚª √»«Ï¡ª «Úº⁄ Í≥‹ ◊∂Ûª
Á∂ ÒøÓ∂ ÚØ«‡ø◊ ¡ÓÒ Ó◊Ø∫ BC Á√øÏ ˘ ÈÂΔ‹∂ √≈‘Ó‰∂
¡≈ ◊¬∂ ‘ÈÕ «‹ºÊ∂ ‹øÓ» ’ÙÓΔ «Úº⁄ «ÂzÙ’
ø » «ÚË≈È-√Ì≈
‘Ø∫Á «Úº⁄ ¡≈¬Δ Â∂ «√¡≈√Δ Í≈‡Δ¡ª «Úº⁄ √’≈ ω≈¿π‰
Ò¬Δ ÍÁ∂ Á∂ «Íº¤∂ ‹ØÛ-ÂØÛ ÁΔ ÷∂‚ ÷∂‚Δ ‹≈ ‘Δ ˛, ¿πμÊ∂
fi≈÷ø‚ «Úº⁄ Ì≈‹Í≈ Â∂ ¡≈Ò-fi≈÷ø‚ √‡»‚∫À ‡√ Ô»ÈΔ¡È
Á≈ ◊·‹ØÛ HA «Úº⁄∫Ø DB √Δ‡ª «‹ºÂ ’∂ Ï‘πÓ ÒÀ‰ ”⁄
’≈ÓÔ≈Ï «‘≈Õ ÁØÚª √»«Ï¡ª ÁΔ¡ª ⁄؉ª Á≈ ¡≈͉≈¡≈͉≈ Ó‘ºÂÚ ˛ Í «Î ÚΔ ‹øÓ» ’ÙÓΔ ÁΔ¡ª ⁄؉ª
«√¡≈√Δ Íº÷∫Ø ÷≈√ ’’∂ «ÁÒ⁄√Í ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «¬ºÊ∂ ¡√ƒ
«¬È∑ª Ï≈∂ √ø÷Í
∂ ⁄⁄≈ ’ª◊∂Õ
ÌÍ» ’πÁÂΔ √Ãت È≈Ò Ó≈Ò≈Ó≈Ò fi≈÷ø‚ ”⁄
Á∂Ù ÁΔ √Ì ÂØ∫ ◊ΔÏ Â∂ «Í¤ÛΔ ‘Ø¬Δ ‹ÈÂ≈ Ú√ÁΔ ˛,
«¬‘ √»Ï≈ B@@@ ”⁄ «Ï‘≈ È≈ÒØ∫ Úº÷ ’’∂ ‘Ø∫Á «Úº⁄
¡≈«¬¡≈ √ΔÕ B ’ØÛ Ú؇ª ÁΔ «◊‰ÂΔ Ú≈Ò∂ √»Ï∂ ”⁄
HA √Δ‡ª Â∂ ⁄؉ ‘Ø¬Δ ‹ÁØ∫«’ A ÓÀ∫Ï È≈Ó‹Á ’ΔÂ≈
‹ªÁ≈ ˛Õ «¬‘ HA √Δ‡ª √»Ï∂ Á∂ Í≥‹ «¬Ò≈«’¡ª ’Ø‘Ò≈È,
Áº÷‰Δ ¤Ø‡≈ È≈◊Í, ¿πμÂΔ ¤Ø‡≈ È≈◊Íπ, √øÊ≈Ò
Í◊È≈ (ÁπÓ’≈) Â∂ ÍÒ≈Ó» «Úº⁄ ÎÀÒΔ¡ª ‘Ø¬Δ¡ª ‘ÈÕ
fi≈÷ø‚ ¡≈«ÁÚ≈√Δ Ú√Ø∫ ÁΔ Ï‘πÒÂ≈ Ú≈Ò≈ √»Ï≈ ˛ Â∂
«ÂøÈ «¬Ò≈’∂ ª ÷≈√ ÂΩ ”Â∂ ¡≈«ÁÚ≈√Δ ÷∂Â Ú‹Ø∫
‹≈‰∂ ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ «¬‘ «¬Ò≈’∂ Á∂Ù Á∂ ¡√≈Ú∂∫ «Ú’≈√ Á∂
⁄«ºÂ ÁΔ Íú÷ ¿πÁ≈‘È ‘È Â∂ «Ú’≈√ ͺ÷Ø∫ √Ì ÂØ∫
ͤÛ∂ ‘ج∂ Â∂ √≈Í∂ «¬Ò≈’∂ ‘ÈÕ ¡≈Í‰Δ ‘Ø∫Á ÂØ∫ ÒÀ ’∂
‘π‰ º’ «¬‘ √»Ï≈ «Ú¡≈Í’ «ÌzÙ‡≈⁄≈, ’≈ÍØ∂‡ ÚºÒØ∫
’πÁÂΔ √Ãت ÁΔ ¡øÈ∑Δ ´º‡-÷√πº‡, ◊ΔÏΔ, ͤÛ∂͉
¡Â∂ ¡≈«ÁÚ≈√Δ ÒØ’ª Á∂ ¿π‹≈Û∂ Â∂ ¿πÈ∑ª ¿πμÍ ¡Í∂ÙÈ
◊ΔÈ ‘ø‡ ’≈È ‘Ø ‘∂ ˜Ï ’’∂ √π÷Δ¡ª «Úº⁄ «‘≈
˛Õ «¬√ Ú≈ ÁΔ¡ª ⁄؉ª «Úº⁄ ÚΔ ’≈ÍØ∂‡ ÚºÒØ∫ ’πÁÂΔ
√Ãت Á∂ ÷‰È ’≈È ¡≈«ÁÚ≈√Δ¡ª Á≈ ‘Ø «‘≈ ¿π‹≈Û≈,
¿πÈ∑ª ÁΔ ÏÁ‘≈Ò «˜øÁ◊Δ, π˜◊≈ ÷≈Â √»Ï≈ Ú≈√Δ¡ª
Á≈ Á»√∂ √»«Ï¡ª ÚºÒ ÍÃÚ≈√ ¡Â∂ «√¡≈√ÂÁ≈Ȫ Á≈
«Ú¡≈Í’ «ÌzÙ‡≈⁄≈ ¡≈«Á ̺÷Ú∂∫ ⁄؉ ÓπºÁ∂ √ÈÕ ¡≈͉Δ
‘Ø∫Á ÂØ∫ ÒÀ ’∂ √»Ï∂ ”⁄ ‘π‰ º’ ≈‹√Δ ¡√«ÊÂ≈ ‘Δ ˛,
«¬‘ ÚΔ «¬º’ ⁄؉ ÓπºÁ≈ √ΔÕ Ì≈‹Í≈ ÁΔ √¯ÒÂ≈ Á∂ ’πfi
’≈È ‘È «‹Ú∂∫ fi≈÷ø‚ Óπ’ÂΔ ÓØ⁄∂ ÁΔ ÿº‡ «◊‰ÂΔ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

11

‹ÈÚΔ-B@AE

Ó∑≈ ÁΔ «˜øÁ◊Δ È≈Ò ‹πÛ∂ Óπº«Á¡ª Á≈ ‘ºÒ ’È «Úº⁄
¡√¯Ò «‘‰ ’≈È ¿πÈ∑ª «ÚπºË ÒØ’-ÓȪ «Úº⁄
«Ú¡≈Í’ ◊πº√≈ √ΔÕ ¿πÍØ∫ ‘Δ √‘Δ ’√ «¬√ Ú≈ Ú≈ÁΔ
«Úº⁄ ¡≈¬∂ «Ì¡≈È’ ‘Û∑ª ÁΩ≈È ¿πÓ ¡ÏÁπºÒ≈ √’≈
ÁΔ Ï∂ÍÃÚ≈‘Δ Ú≈ÒΔ ’≈‹ÙÀÒΔ ’≈È ÒØ’ª Á∂ ‘ج∂ ‹≈ÈΔÓ≈ÒΔ Èπ’√≈È È∂ Í»Δ ’ «ÁºÂΔ «√º‡∂ Ú‹Ø∫ ÈÀÙÈÒ
’≈ÈÎø√ «ÚπºË √Ê≈ÍÂΔ «ÚØËΔ πfi≈È √ΔÕ ’ª◊√ È∂
⁄؉ª ÂØ∫ ¡ÀÈ Í«‘Òª ◊º·‹ØÛ ÂØÛ ’∂ ¡≈͉∂-¡≈Í ˘
«¬√ πfi≈È ÂØ∫ Ï⁄≈¿π‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ Í ÒØ’ª È∂
«¬√˘ ÍÃÚ≈È È‘ƒ ’ΔÂ≈Õ «√º‡∂ Ú‹Ø∫ ÈÀÙÈÒ ’≈ÈÎø√
AE Â∂ ’ª◊√ AB √Δ‡ª º’ «√Ó‡ ◊¬ΔÕ
Ì≈‹Í≈ È∂ «Ú’≈√ Á∂ ÓπºÁ∂ Á∂ È≈Ò-È≈Ò «Î’»ËπºÚΔ’È Â∂ ‡∂’ º÷ ’∂ ⁄؉ ÒÛΔÕ Ì≈‹Í≈ Ë≈≈ CG@
˘ ÷ÂÓ ’È Á∂ ͺ÷ «Úº⁄ ˛Õ Í≥‹ ◊∂Ûª ÁΔ ÚØ«‡ø◊
ÁΩ≈È Í«‘Ò∂ ◊∂Ûª ÁΩ≈È ’ÙÓΔ Ú≈ÁΔ ”⁄ Ì≈‹Í≈ È∂
Ì≈Ú∂∫ Ë≈≈ CG@ √Ó∂ «Î’» Í‘πø⁄ ÁΔ √π ÈÓ º÷ ’∂
«Ú’≈√ Á∂ ÓπºÁ∂ ”Â∂ ’∂∫Á« ’ΔÂ≈ ÍÃø» ‹øÓ» ÷∂Â ÁΔ
ÚØ«‡ø◊ ÁΩ≈È ¡≈͉∂ «ÓÙÈ DD ˘ Í»≈ ’È Ò¬Δ ¿π√È∂
’ÙÓΔΔ Í≥«‚ª ÁΔ «‘‹ Á∂ Óπº«Á¡ª √Ó∂ «Î’»
ͺÂ∂ ˘ ÷πºÒ ’∂ Ú«Â¡≈Õ Ì≈‹Í≈ Á∂ Ë≈≈ CG@ ˘ ÷ÂÓ
’È Á∂ √‡À∫‚ ¡Â∂ ’∂∫Á ”⁄ √ºÂ≈ ”Â∂ ’≈Ï‹ ‘؉ Ó◊Ø∫
‹È√øÿ ÚºÒØ∫ «◊‰∂-«ÓÊ∂ »Í ”⁄ «‘øÁ»ÂÚΔ «Ú⁄≈Ë≈≈
˘ ÎÀÒ≈¬∂ ‹≈‰ ¡Â∂ ⁄؉ª ÂØ∫ ¡ÀÈ Í«‘Òª ¡≈◊≈ «Ú÷∂
ËÓ-Í«ÚÂÈ ÁΔ ÿ‡È≈ È∂ ’ÙÓΔΔ ¡Ú≈Ó ”⁄
Ì≈‹Í≈ ÍÃÂΔ Ùº’ ÁΔ Ì≈ÚÈ≈ ˘ ‘Ø Ӌϻ ’ΔÂ≈Õ «‹√
’≈È ’ÙÓΔ Ú≈ÁΔ «Úº⁄ Ì≈‹Í≈ Á∂ ÚËÁ∂ ’ÁÓª ˘
Ø’‰ Ò¬Δ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ ÒØ’ª È∂ Ú؇ª Í≈¬Δ¡ªÕ
√»Ï∂ ”⁄ ÚºË ÚØ«‡ø◊ ‘؉ Á≈ «¬‘ ÚΔ «¬º’ ’≈È ˛Õ
Ì≈‹Í≈ ÚºÒØ∫ ¡Í‰≈¬Δ Í‘πø⁄ Á∂ «√º‡∂ Ú‹Ø∫ ‹øÓ»-’ÙÓΔ
«÷ºÂ≈ ÁØ «‘º«√¡ª «Úº⁄ Úø«‚¡≈ «◊¡≈, «‹ºÊ∂ ’ÙÓΔΔ
ÒØ’ª È∂ Ì≈‹Í≈ ˘ È’≈ «ÁºÂ≈ ¿πμÊ∂ «‘øÁ»-Ï‘π«◊‰ÂΔ
Ú≈Ò∂ ‹øÓ» ÷∂Â È∂ ¿π√˘ CG ”⁄Ø∫ BE √Δ‡ª «‹Â≈ «ÁºÂΔ¡ª
Â∂ ¿π‘ Á»‹∂ ÈøÏ ÁΔ Í≈‡Δ ω ’∂ ¿πμÌΔ ˛Õ
ÈÀÙÈÒ ’≈ÈÎø√ «ÚπºË √Ê≈ÍÂΔ «ÚØËΔ πfi≈È
Â∂ Ì≈‹Í≈ ÍÃÂΔ Ùº’ Á∂ ⁄ºÒ«Á¡ª, ÓπÎÂΔ Óπ‘øÓÁ √¬Δ¡Á
Â∂ ¿π√ÁΔ ËΔ Ó«‘Ï»Ï≈ ÁΔ ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. È∂ «¬√ √«ÊÂΔ Á≈
ÌÍ» Ò≈‘≈ «Ò¡≈Õ ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. ¡≈◊»¡ª È∂ ’ÙÓΔ Ú≈ÁΔ
”⁄ Ì≈‹Í≈ ˘ Ø’‰ Ú≈ÒΔ Â≈’ ڋØ∫ ¡≈͉∂ ¡≈Í ˘

ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª ÂØ∫ Ùπ» ‘Ø«¬¡≈ ¿π√Á≈ ÍÂÈ fi≈÷ø‚
«Úº⁄ ÚΔ ‹≈Δ «‘≈Õ
«‹ºÊØ∫ º’ ‹øÓ»-’ÙÓΔ «ÚË≈È-√Ì≈ ÁΔ¡ª ⁄؉ª
Á≈ √Ú≈Ò ˛ «¬‘ ’≈ÎΔ «ÁÒ⁄√Í ‘Δ¡ª ‘ÈÕ ÷≈√
’’∂ HG ÓÀ∫ÏΔ √ÁÈ ”⁄ «ÓÙÈ DD ÒÀ ’∂ ÂπΔ Ì≈‹Í≈
È∂ «¬√ Ú≈ ’ª◊√ Óπ’ Ì≈ Á∂ ¡≈͉∂ È≈¡∂ ˘
¡ÓÒΔ ‹≈Ó≈ Í«‘È≈¿π‰ Ò¬Δ ’ÙÓΔ Ú≈ÁΔ ”⁄ Í«‘ÒΔ
Ú≈ ◊øÌΔÂ≈ È≈Ò ⁄؉ Óπ«‘øÓ ⁄Ò≈ ’∂ √’≈ ω≈¿π‰
ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔÕ ¿π√È∂ ’ÙÓΔ Ú≈ÁΔ ÁΔ¡ª DF √Δ‡ª
«Úº⁄Ø∫ CF √Δ‡ª ”Â∂ ¡≈͉∂ ¿πÓΔÁÚ≈ ¿πÂ≈∂Õ Ì≈‹Í≈ È∂
ÈÓ-ͺ÷Δ ‘πΔ¡Â ¡≈◊»¡ª È≈Ò ◊ø„-ÂπºÍ ’È Á∂
ÔÂÈ ÚΔ ‹ØÁ≈ „ø◊ È≈Ò ’ΔÂ∂Õ ÍΔÍÒ˜ ’≈ÈÎø√
Á∂ √ºÔ≈Á ÒØÈ È≈Ò ÓØÁΔ È∂ ÓπÒ≈’≈ ÚΔ ’ΔÂΔÕ Í
«¬√ √Ì Á∂ Ï≈Ú‹»Á ’ÙÓΔ Ú≈ÁΔ «Úº⁄ Ì≈‹Í≈ ÏπΔ
Â∑ª ‘≈ ◊¬ΔÕ ¿π√Á∂ CF «Úº⁄Ø∫ CE ¿πÓΔÁÚ≈ª ÁΔ¡ª
‹Ó≈Ȫ ‹Ï ‘Ø ◊¬Δ¡ªÕ Ì≈‹Í≈ «√Î ‹øÓ» «÷ºÂ∂ ÁΔ¡ª
CG «Úº⁄Ø∫ BE √Δ‡ª «‹ºÂ ’∂ «¬√ «÷ºÂ∂ ”⁄ ‘Δ ¡≈͉≈
fiø‚≈ fiπÒ≈ √’Δ, ÒºÁ≈÷ «÷ºÂ∂ ”⁄Ø∫ ÚΔ ¿π√˘ ‘≈ Á≈
√≈‘Ó‰≈ ’È≈ «Í¡≈Õ
‹øÓ» ’ÙÓΔ «Úº⁄ ’ÙÓΔΔ ÒØ’ ¡≈͉∂ √ÚÀ-«È‰∂
Á∂ ¡«Ë’≈ Ò¬Δ ‹»fi ‘∂ ‘ÈÕ √»Ï∂ ˘ √ø«ÚË≈È ÁΔ Ë≈≈
CG@ «‘ «ÚÙ∂Ù Á‹≈ «Ó«Ò¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛ Í «¬‘
«ÚÙ∂Ù Á‹≈ √‘Δ ¡ʪ «Úº⁄ ¿πμÊ∂ ’Á∂ ÚΔ Ò≈◊» È‘ƒ
‘Ø«¬¡≈Õ Ì≈ ÁΔ¡ª ‘≈’Ó-‹Ó≈ª È∂ ’ÙÓΔ √Óº«√¡≈
˘ ÒØ’ª ÁΔ¡ª ‹Ó‘»Δ Ì≈ÚÈ≈Úª ÓπÂ≈Ï’ ‘ºÒ ’È ÁΔ
ʪ ‘Ó∂Ù≈ ¡ÓÈ-’≈˘È Á∂ ȘΔ¬∂ ÂØ∫ «ÓÒ‡Δ ‘ºÒ
’È ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ «‹√ ’≈È ’ÙÓΔΔ ‹ÈÂ≈ «Úº⁄
Ì≈ÂΔ ‘π’Ó≈Ȫ ÍÃÂΔ ¡Ò«‘Á◊Δ ÁΔ Ì≈ÚÈ≈ ÿ ’ΔÂΔ
‘Ø¬Δ ˛Õ È≈ÒØ-È≈Ò ÎΩ‹ Â∂ ÈΔÓ ÎΩ‹Δ ÏÒª ÚºÒØ∫ ÒØ’ª ”Â∂
’ΔÂ∂ ‹≈ ‘∂ ‹Ï «ÚπºË ˙Ê∂ ÒØ’ª ”⁄ «Ú¡≈Í’ Ø‘Ø√ ˛Õ Ó¤ÒΔ Â∂ ÏÁ◊≈Ó Á∂ Î‹Δ Óπ’≈Ï«Ò¡ª «Úº⁄
Ó≈∂ ◊¬∂ Ï∂ÁØÙ∂ ’ÙÓΔΔ¡ª ’≈È ÎΩ‹ ˘ Ú≈Í√ ÏπÒ≈¿π‰
Â∂ ¡Î√Í≈ Ú◊∂ ’≈˘Èª ˘ Ú≈Í√ ÒÀ‰ ÁΔ ¡≈Ú≈˜
¿πμ· ‘Δ ˛, «¬È∑ª ⁄؉ª «Úº⁄ «¬‘ «¬º’ Ì÷Úª ÓπºÁ≈ √ΔÕ
«¬√ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ «Ú’≈√, Ï∂π˜◊≈Δ, «√º«÷¡≈, «Ï‹ÒΔ
¡Â∂ Í≈‰Δ Á∂ √Ú≈Ò ÚΔ Ì÷Ú∂∫ ⁄؉ ÓπºÁ∂ √ÈÕ
ÈÀÙÈÒ ’≈ÈÎø√ Â∂ ’ª◊√ ÁΔ ◊·‹ØÛ ‘’»ÓÂ
ÚºÒØ∫ ¤∂ √≈Òª Á∂ ≈‹ ÁΩ≈È ÎΩ‹Δ ‹Ï Â∂ ÒØ’ª ÁΔ Ø‹«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

12

‹ÈÚΔ-B@AE

ω≈ √’Δ ˛, «¬√∂ Â∑ª ’ÙÓΔΔ ¡Ú≈Ó È∂ ¿π√Á∂ ÿº‡«◊‰ÂΔ¡ª «ÚØËΔ πı ’≈È ¿π√˘ È’≈ «ÁºÂ≈ ˛Õ
È«øÁ ÓØÁΔ Á∂√Δ-«ÚÁ∂ÙΔ ’≈ÍØ∂‡ Á≈ ÚÎ≈Á≈ ÁÒ≈Ò
˛ Â∂ ¿π√Á∂ «‘ºÂª ¡Èπ√≈ Á∂Ù Á∂ ’πÁÂΔ √Ãت ÁΔ ¡øÈ∑Δ
´º‡-÷√πº‡ Á≈ Ò≈«¬√À∫√ ’≈ÍØ∂‡ ˘ Á∂Ú∂◊≈Õ «√º‡∂ Ú‹Ø∫
¡≈«ÁÚ≈√Δ ÒØ’ª Á≈ ¿π‹≈Û≈ ‘ØÚ∂◊≈ Â∂ ¿πÈ∑ª Á∂ ¡«Ë’≈ª
”Â∂ ‚≈’≈ Úº‹◊
∂ ≈Õ ¡≈͉∂ ¡«Ë’≈ª Â∂ ‹Ó‘»Δ Ì≈ÚÈ≈Úª
Ò¬Δ ‹»fi ‘∂ ¡≈«ÁÚ≈√Δ Â∂ ’ÙÓΔΔ ¡Ú≈Ó ”Â∂ ‹Ï
Á≈ ’π‘≈Û≈ ‘Ø Â∂˜ ‘ØÚ∂◊≈Õ «¬È’Ò≈ÏΔ Á∂Ù Ì◊Â
Â≈’ª ˘ «¬√ «ÚπºË √ªfi≈ Óπ‘≈‹ ω≈ ’∂ «’ÂΔ ÒØ’ª,
¡≈«ÁÚ≈√Δ¡ª Á∂ √øÿÙª ˘ Â∂˜ ’’∂ «¬È’Ò≈ÏΔ‹Ó‘»Δ ÏÁÒ Ú‹Ø∫ ¿πÌÈ≈ ÍÚ∂◊≈Õ

Í∂Ù ’ΔÂ≈Õ «√º‡∂ Ú‹Ø∫ ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. CB.B% Ú؇ª ÒÀ ’∂ BH
√Δ‡ª «‹ºÂ ’∂ √»Ï∂ ÁΔ √Ì ÂØ∫ Úº‚Δ «Ë Ú‹Ø∫ ¿πμÌÈ
«Úº⁄ ’≈ÓÔ≈Ï ‘ΔÕ ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. ˘ BH «Úº⁄Ø∫ BE √Δ‡ª
’ÙÓΔ Ú≈ÁΔ «Úº⁄Ø∫ «ÓÒΔ¡ªÕ Í «¬√Á∂ Ï≈Ú‹»Á ¿π‘
√Ë≈È Ï‘πÓ ÂØ∫ ’≈ÎΔ «Íº¤∂ «‘ ◊¬ΔÕ ’ª◊√ È∂
ÒºÁ≈÷ ÷∂Â ÁΔ¡ª ⁄≈∂ √Δ‡ª «‹ºÂ ’∂ ÒºÁ≈÷ ”⁄ ¡≈͉Δ
«‹ºÂ Á≈ ‚ø’≈ Ú‹≈«¬¡≈ ˛Õ √Δ.ÍΔ.¡ÀμÓ. Á≈ ¿πÓΔÁÚ≈
’πÒ◊≈Ó ÁΔ ¡≈Í‰Δ √Δ‡ ÓπÛ «‹ºÂ‰ «Úº⁄ √¯Ò «‘≈Õ
ÍΔÍÒ‹ ’≈ÈÎø√ Á∂ √ºÔ≈Á ÒØÈ √Ó∂ ÁØ ¿πÓΔÁÚ≈
√¯Ò ‘ج∂ ‘ÈÕ
«¬√ «ÂzÙø’» «ÚË≈È √Ì≈ ÁΔ √«ÊÂΔ ”⁄ √’≈
ω≈¿π‰ Ò¬Δ ‹ØÛ-ÂØÛ ÁΔ ÷∂‚ ‹≈Δ ˛Õ ’ª◊√ Óπ’Â
Ì≈ ¡Â∂ ’ΩÓΔ «ÁzÙ Â∂ ‘∂’ √»Ï∂ ”⁄ ¡≈Í‰Δ ‘Ø∫Á
ω≈¿π‰ ÷≈Â Ì≈‹Í≈ ‹ØÛ-ÂØÛ ÁΔ ÷∂‚ «Úº⁄ √Ì ÂØ∫
Ó»‘∂ ˛Õ ‹øÓ»-’ÙÓΔ «Úº⁄ «’√ ÁΔ √’≈ ω∂◊Δ «¬‘
ª Ì«Úº÷ «Úº⁄ √≈‘Ó‰∂ ¡≈ ‹≈Ú∂◊≈ Í ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. ÚΔ
Á»√Δ¡ª Í≈ÒΔÓ≈ÈΔ Í≈‡Δ¡ª Úª◊ ÓΩ’≈ÍÃ√ÂΔ Íº÷Ø∫
«’√∂ ÂØ∫ ÿº‡ È‘ƒÕ «¬√ Ò¬Δ Ì≈‹Í≈ Á∂ «ÚØË ”⁄Ø∫ Ú؇ª
ÒÀ ’∂ ¡º◊∂ ¡≈¿π‰ Á∂ Ï≈Ú‹»Á ‹∂’ ¿π‘ Ì≈‹Í≈ È≈Ò
«ÓÒ ’∂ √’≈ ω≈ ÒÚ∂ ª ’Ø¬Δ ˛≈ÈΔ È‘ƒ ‘ØÚ∂◊ΔÕ
ÏπÔ»¡≈ Í≈ÒΔÓ≈ÈΔ Í≈‡Δ¡ª Á≈ «¬‘Δ «’Á≈ ˛Õ
Í «¬‘ ’ÁÓ ¿π√ Ò¬Δ ÿ≈Â’ ˜» √≈Ï ‘ØÚ∂◊≈Õ
ÁØÚª √»«Ï¡ª ÁΔ¡ª ⁄؉ª Á∂ «√º«‡¡ª Ú‹Ø∫ «’‘≈
‹≈ √’Á≈ ˛ «’ ’ª◊√ Á≈ ÍÂÈ ‹≈Δ ˛Õ ¿π‘ ÁØ‘ª
√»«Ï¡ª «Úº⁄ ⁄ΩÊ∂ ÈøÏ ÁΔ Í≈‡Δ ω’∂ «‘ ◊¬Δ ˛Õ
÷∂ÂΔ Í≈‡Δ¡ª «‹È∑ª È∂ ’ª◊√ È≈Ò ◊·‹ØÛ √’≈
⁄Ò≈¬Δ ‹ª «ÓÒ ’∂ ⁄؉ª ÒÛΔ¡ª, ¿π‘ ÚΔ Èπ’√≈È «Úº⁄
◊¬Δ¡ª ‘ÈÕ Ì≈‹Í≈ ’≈ÍØ∂‡ Í»ø‹Δ, ’≈ÍØ∂‡ ÓΔ‚Δ¡≈
Á∂ Ë»Ó-ËÛº’∂ Á∂ «√ ”Â∂ ¡Â∂ «Î’»-ËπºÚΔ’È Â∂ ‹≈Â
¡Ë≈« Ó≈¬Δ’Ø ÓÀÈ∂‹ÓÀ∫‡ Á∂ ¡≈͉∂ Î≈Ó»Ò∂ Á∂ «√
”Â∂ √¯ÒÂ≈ Á≈ √Ú≈Á ⁄º÷ ‘Δ ˛Õ ÁØÚª √»«Ï¡ª «Úº⁄
¿π√ÁΔ √ÎÒÂ≈ Ó◊Ø∫ Ì≈‹Í≈ ÚºÒØ∫ ÓØÁΔ ÁΔ¡ª ÈΔÂΔ¡ª
ÍÃÂΔ ÒØ’ª Á∂ «ÚÙÚ≈Ù Á≈, ÓØÁΔ Ò«‘ Á≈ Íπ≈‰≈ ≈◊
ÓπÛ ¡Ò≈«Í¡≈ ˛Õ Í fi≈÷ø‚ ”⁄ ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª ÁΩ≈È
Ì≈‹Í≈ F@ «ÚË≈È √Ì≈ √Δ‡ª ”Â∂ ¡º◊∂ «‘ ’∂ AD «Úº⁄Ø∫
AB ÒØ’ √Ì≈ √Δ‡ª «‹ºÂ ◊¬Δ √Δ Â∂ ‹Ø B √Δ‡ª ‘≈Δ¡ª
ÚΔ ¿πμÊ∂ ÚΔ ¿π‘ Á»‹∂ ÈøÏ ”Â∂ ‘Δ √ΔÕ F Ó‘ΔÈ∂ ÏΔ‰
Ó◊Ø∫ ¿π‘ CG √Δ‡ª ”Â∂ «√Ó‡ ◊¬Δ ˛ Â∂ ◊·‹ØÛ √’≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

hh
’≈. ’∂Ù ’πÓ≈ ÷ºÂΔÚ≈Ò ÁΔ Ï√Δ
ÓΩ’∂ √Ó≈◊Ó
¤Ø‡Δ «’√≈ÈΔ È≈Ò √ÏøË º÷‰ Ú≈Ò∂ ’≈Ó∂‚
’∂Ù ’πÓ≈ ÷ºÂΔÚ≈Ò ¡≈«Ê’ Âø◊Δ¡ª-ÂπÙΔ¡ª
È≈Ò ÿπ Ò Á∂ ‘Ø ¬ ∂ ÚΔ «’√≈Ȫ-Ó˜Á»  ª ÁΔ¡ª
√Óº«√¡≈Úª ˘ ÒÀ ’∂ Ò◊≈Â≈ √øÿÙ Á∂ «Úº⁄ ‘∂Õ
«’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È ÁΔ «˜Ò∑≈ «¬’≈¬Δ «Úº⁄
’øÓ ’È ÁΩ≈È ¿πÈ∑ª ¡È∂’ª ÿØÒª «Úº⁄ ÙÓ»ÒΔ¡Â
’ΔÂΔÕ ¡≈͉∂ «Í≥‚ª «Úº⁄ ¿πÈ∑ª «’√≈Ȫ-Ó˜Á»ª
«Úº⁄ ’≈ÎΔ ’øÓ ’ΔÂ≈ √ΔÕ «¬√ Ò¬Δ ¿π‘ ’≈ÎΔ √Óª
«Í≥‚ Á∂ √Í≥⁄ ÚΔ ‘∂Õ ¿π‘ ¡÷Δ º’ ÒØ’ª ˘
Ò≈ÓÏøÁ ’È Á∂ Ò¬Δ «¬Ò≈’∂ «Úº⁄ ’Ø«ÙÙª ’Á∂
‘∂Õ ¡º‹ ¿πÈ∑ª ˘ √≈‚∂ ÂØ∫ «Ú¤«Û¡ª B √≈Ò ‘Ø ◊¬∂
‘ÈÕ ¿πÈ∑ª Á∂ ’ΔÂ∂ ’øÓª ˘ Ô≈Á ’È Ò¬Δ ÓÈ≈¬Δ
◊¬Δ Ï√Δ ÁΩ≈È ¿πÈ∑ª Á∂ ¡Ë»∂ «‘ ◊¬∂ ’≈‹ª ˘
Í»≈ ’È ¡Â∂ ÒØ’ ÿØÒ ˘ ¡º◊∂ ÂØÈ Á≈ ÎÀ√Ò≈
’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ Ï√Δ ˘ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È
Á∂ √»Ï≈ ÓΔ ÍÃË≈È «ÈÌÀ «√øÿ „πº‚Δ’∂, ÁÙÈ
’πøÈª, ÁÙÈ ‡≈‘ÒΔ¡≈‰≈ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
ÍΔ.¡Àμ√.Ô». Á∂ «˜Ò∑≈ ¡≈◊» Ùø’ ÏÁ≈, ÈΩ‹Ú≈È
Ì≈ √Ì≈ Á∂ √»Ï≈ ‹ÈÒ √’ºÂ Ìπ«Í≥Á ÒΩ∫◊Ú
Ø ≈Ò,
Ì≈ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È ‚’Ω∫Á≈ Á∂ Ó«‘øÁ «√øÿ
«Á¡≈ÒÍπ≈, Ó˜Á» Óπ’ÂΔ ÓØ⁄≈ Á∂ ‹◊Â≈ «√øÿ
È∂ Ù˪‹ÒΔ Ì∂‡ ’ΔÂΔÕ
13

‹ÈÚΔ-B@AE

¡ÓΔ’≈ : ¡ÎΔ’Δ ¡ÓΔ’Δ¡ª Á∂ «÷Ò≈¯ È√ÒΔ «‘ø√≈ Á∂ «ÚπºË ÒØ’ √øÿÙ
¡ÓΔ’≈ «Úº⁄ ¡ÎΔ’Δ-¡ÓΔ’Èª Á∂ «÷Ò≈¯
È√ÒΔ «ÚÂ’∂ È∂ Í»∂ ¡ÓΔ’≈ ˘ fiø‹ØÛ ’∂ º÷ «ÁºÂ≈ ˛
¡ÓΔ’≈ Á∂ √≈∂ Ù«‘ª «Úº⁄ «ÚÙ≈Ò ÍÃÁÙÈ ‘Ø ‘∂
‘ÈÕ ¡ÓΔ’≈ Á∂ «Ó√ØΔ √»Ï∂ ÁΔ √∂∫‡ Ò»¬Δ ’≈™‡Δ Á∂
Î◊»√È Ù«‘ «Úº⁄ «¬º’ ◊Ø∂ ÍπÒΔ√ ¡Î√ È∂ AH
√≈Òª «È‘ºÊ∂ ’≈Ò∂ ¡ÓΔ’Δ Ó≈¬Δ’Ò Ï≈¿»È Á∂ √Δ
”Â∂ F ◊ØÒΔ¡ª Ó≈ ’∂ ¿π√Á≈ ’ÂÒ ’ «ÁºÂ≈Õ Ó≈¬Δ’Ò
Ï≈¿»È Á∂ ‘º«Â¡≈∂ ÍπÒΔ√ ¡Î√ «÷Ò≈¯ «‹¿»Δ ÚºÒØ∫
Óπ’ºÁÓ≈ È≈ ⁄Ò≈¿π‰ Á∂ ÎÀ√Ò∂ È∂ ’≈Ò∂ ¡ÎΔ’Δ¡ÓΔ’Èª Á∂ «÷Ò≈¯ Ï∂«¬È√≈ÎΔ Â∂ ͺ÷Í≈ ÁΔ Â≈˜≈
¿πÁ≈‘È Í∂Ù ’ΔÂΔÕ Î◊»√È Ù«‘ «Úº⁄ ’¬Δ «ÁÈ
‹πfi≈» ÍÃÁÙÈ ‹≈Δ ‘∂ ¡Â∂ ¡ÓΔ’≈ Á∂ √≈∂ Ù«‘ª
«Úº⁄ ‘ج∂ ÍÃÁÙȪ «Úº⁄ «¬√ È√ÒΔ «ÚÂ’∂ «÷Ò≈¯
ÒØ’ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ √Û’ª ”Â∂ ¿πμÂ∂Õ
Ó≈¬Δ’Ò Ï≈¿»È ÁΔ ‘º«Â¡≈ ¡ÓΔ’≈ Ò¬Δ ’جΔ
¡‰‘Ø‰Δ ◊ºÒ È‘ƒ ˛Õ √≈Ò B@AB «Úº⁄ AG √≈Ò≈ ‡Δ.
Ó≈«‡È (’≈Ò≈ ¡ÓΔ’Δ) ÁΔ «‹ÓÓÀ È È≈Ó Á∂
«Ú¡’ÂΔ ÚºÒØ∫ ’ÂÒ ¡Â∂ ÍπÒΔ√ Áπ¡≈≈ ’∂√ Á‹
’È ÂØ∫ «¬È’≈ ’È Â∂ ÚΔ ¡ÓΔ’≈ «Úº⁄ ’≈Ò∂
¡ÓΔ’Δ¡ª ÁΔ √«ÊÂΔ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¬Δ √ΔÕ ÒØ’ √øÿÙ
Á∂ ⁄ºÒÁ∂ «‹Ó ÓÀÈ ”Â∂ ’∂√ Á‹ ’È≈ «Í¡≈ Í
¡≈ÂÓº«÷¡≈ Á∂ ¡«Ë’≈ «‘ ÏΔ ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ
«‹’ÔØ◊ ˛ «’ Ó≈«‡È «È‘ºÊ≈ √ΔÕ Í«‘Òª Ø‚ÈΔ
«’ø◊ ÁΔ ÿ‡È≈ È∂ ÚΔ Í»∂ ¡ÓΔ’≈ ˘ «‘Ò≈ «ÁºÂ≈ √ΔÕ
AIIA «Úº⁄ Ø‚ÈΔ «’ø◊ ÁΔ Í≥‹ ÍπÒΔ√ ÓπÒ≈˜Óª È∂
˜≈ÒÓ≈È≈ ÂΔ’∂ È≈Ò ’πº‡Ó≈ ’ΔÂΔ √ΔÕ «¬√ ÿ‡È≈
˘ Á∂÷‰ Ú≈Ò∂ «¬º’ «Ú¡’ÂΔ È∂ ÚΔ‚Δ˙ ω≈ Ò¬Δ √ΔÕ
«¬‘Ȫ ÍπÒΔ√ ÓπÒ≈˜Óª ”Â∂ Óπ’Á
º Ó≈ ⁄º«Ò¡≈ Í ¡Á≈ÒÂ
È∂ ¿πÈ∑ª ˘ ÏΔ ’ «ÁºÂ≈Õ «¬√Á∂ «÷Ò≈Î Í»∂ ¡ÓΔ’≈
«Úº⁄ «ÚØË ÍÃÁÙÈ ‘ج∂ «‹√ «Úº⁄ EC ÒØ’ª ÁΔ ‹≈È
⁄ÒΔ ◊¬Δ Â∂ B@@@ ÂØ∫ ¿πμÍ ÒØ’ ‹÷ÓΔ ‘Ø ◊¬∂ √È
¡Â∂ «¬√ «Úº⁄ ÎΩ‹ ˘ ÚΔ ÏπÒ≈¿π‰≈ ÍÀ «◊¡≈ √ΔÕ «¬È∑ª
ÿ‡È≈Úª ÁΔ Ò◊≈Â≈Â≈ ¡ÓΔ’≈ «Úº⁄ ¡ÎΔ’Δ¡ÓΔ’Δ ÒØ’ª ÁΔ ‘≈Ò ÁΔ √º⁄≈¬Δ «Ï¡≈È ’ÁΔ ˛Õ
ÁπÈΔ¡≈ Ì «Úº⁄ ÓÈπº÷Δ ¡«Ë’≈ª Á≈ «„ø‚Ø≈ «Íº‡‰
Ú≈Ò∂ ¡Â∂ ‘Ø Á∂Ùª ”Â∂ ÎΩ‹Δ Á÷Ò¡øÁ≈‹Δ ’È Ú≈Ò∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹Ú≈ÁΔ ‘≈’Ó ¡≈͉∂ Á∂Ù Á∂ ÿº‡«◊‰ÂΔ
’≈«Ò¡ª Á∂ ÓÈπº÷Δ ¡«Ë’≈ª ˘ ÎΩ‹Δ Ï»‡ª ʺÒ∂ ’π⁄ÒÁ∂
‘ÈÕ Ï≈¿»È Á∂ Ó≈ÓÒ∂ «Úº⁄ ÎÀ√Ò∂ Á∂ ÍÃÌ≈Ú È≈Ò
È«‹º·‰ Ò¬Δ «Ó√ØΔ Á∂ ◊ÚÈ È∂ Í«‘Òª ‘Δ Ù«‘
«Úº⁄ ÎΩ‹ ÏπÒ≈ Ò¬Δ √ΔÕ
¡ÓΔ’Δ √Ó≈‹ Á∂ ◊Ø«¡ª ÚºÒØ∫ ’≈Ò∂ ¡ÓΔ’Δ¡ª
˘ ¡Í≈ËΔ, ÈÙ∂ÛΔ Â∂ ’≈˘È ÂØÛ‰ Ú≈«Ò¡ª Á∂ »Í
«Úº⁄ Í∂Ù ’ΔÂ≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ ¿πÈ∑ª «Úº⁄Ø∫ ¡ÈÍÛ∑Â≈,
Ï∂π˜◊≈Δ, ◊ΔÏΔ ¡Â∂ ÏÁ‘≈ÒΔ Á» ’È Á∂ Ò¬Δ
√’≈ ÚºÒØ∫ Á÷Ò Á∂‰ ÁΔ Ï‹≈¬∂ «¬√˘ ¿πÈ∑ª «÷Ò≈¯
ͺ÷Í≈Â, ÁÓÈ ¡Â∂ «‘ø√≈ Á≈ ’≈È Áº«√¡≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ
¡ÓΔ’Δ √Ó≈‹ «Úº⁄ ÏÁÒΔ¡ª ‘≈Òª È∂ ¿πÈ∑ª ÁΔ
√«ÊÂΔ ˘ ‘Ø ÏÁÂ ’ΔÂ≈ ˛Õ
«¬‘ ¡ÓΔ’Δ √Ó≈‹ ÁΔ È√ÒÚ≈ÁΔ Í‘πø⁄ Á≈
ÈÂΔ‹≈ ˛ «’ «‹ºÊ∂ ¡ÓΔ’Δ ÎΩ‹ «Úº⁄ ¡ÎΔ’Δ¡ÓΔ’Δ¡ª ÁΔ «◊‰ÂΔ ¡Ï≈ÁΔ Á∂ «‘√≈Ï È≈Ò ¿πÈ∑ª Á∂
¡ÈπÍ≈ ÂØ∫ ÚºË ˛, ¿πμÊ∂ ‘Δ ÍπÒΔ√ «Úº⁄ «¬‘ «◊‰ÂΔ
¡Ï≈ÁΔ Á∂ «‘√≈Ï È≈Ò ÿº‡ ˛Õ Î◊»√È Ù«‘ «Úº⁄
’≈Ò∂ ¡ÓΔ’Δ¡ª ÁΔ ¡Ï≈ÁΔ ’πºÒ ¡Ï≈ÁΔ Á≈ ÁØ «Â‘≈¬Δ
ÂØ∫ ÚºË ˛ Í ÍπÒΔ√ «Úº⁄ ’≈Ò∂ ¡ÓΔ’Δ ÍπÒ√ ÓπÒ≈˜Ó
’≈ÎΔ ÿº‡ ‘ÈÕ ◊Ø∂ ¡ÓΔ’Δ ÍπÒ√ ÎØ√ Á≈ Úº‚≈ «‘º√≈
‘ÈÕ ¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹ ’≈Ò∂ ¡ÓΔ’Δ¡ª Á≈ «¬√Â∂Ó≈Ò
ÂΔ‹Δ ÁπÈΔ¡ª Á∂ Á∂Ùª ÁΔ ‹ÈÂ≈ Á∂ «÷Ò≈¯ ’Á≈ ˛ Í
¡ÓΔ’≈ Á∂ «Úº⁄ ¿πÈ∑ª ˘ ÍπÒ√ «Úº⁄ ÌÂΔ È‘ƒ ’Á≈Õ
¡ÓΔ’Δ √Ó≈‹ «Úº⁄ È√ÒΔ Ì∂ÁÌ≈Ú, Úø‚ ¡Â∂
’≈Ò∂ ¡ÓΔ’Èª Á∂ «÷Ò≈Î «‘ø√≈ ’≈ÎΔ ◊«‘Δ Â∂
√ø√Ê≈◊ ˛Õ «Òø’È Áπ¡≈≈ ◊πÒ≈ÓΔ ÷ÂÓ ’È Á∂
AE@ √≈Òª Ï≈¡Á ÚΔ ’≈Ò∂ ¡ÓΔ’Δ Á»‹∂ Á‹∂ ÁΔ
«˜øÁ◊Δ ‹Δ¡ ‘∂ ‘È Â∂ Á»‹∂ Á‹∂ Á∂ ÓÈπº÷Δ ¡«Ë’≈
º÷Á∂ ‘ÈÕ ¬∂È∂ ÒøÓ∂ √Ó∂∫ Ï≈¡Á ÚΔ ¡ÓΔ’≈ Á≈ Í»‹
ø ΔÚ≈ÁΔ
√Ó≈‹ È√ÒΔ È≈-Ï≈ÏΔ Â∂ ˜πÒÓ ˘ ÷ÂÓ È‘ƒ ’
√«’¡≈Õ ¡ÓΔ’Δ √Ó≈‹ ÁΔ «¬√ ¡√Ò ‘≈Ò È≈Ò
¿πÈ∑ª ÒØ’ª ÁΔ ¡º÷ ÷πºÒ∑‰Δ ⁄≈‘ΔÁΔ ˛ ‹Ø √Ó≈«‹’
«¬È√≈Î Ò¬Δ ¡ÓΔ’≈ ˘ ¡≈͉≈ ¡≈ÁÙ ÓøÈÁ∂ ‘ÈÕ
Ï≈¿»È Á∂ Ó≈ÓÒ∂ Â∂ ÁØÙΔ ÍπÒΔ√ ¡«Ë’≈Δ ”Â∂ Óπ’ºÁÓ≈
È≈ ⁄Ò≈¿π‰ Á≈ ÎÀ√Ò≈ ¡ÓΔ’Δ «È¡ª-ÍÉ≈ÒΔ «Úº⁄
14

‹ÈÚΔ-B@AE

«Ú¡≈Í’ ͺË Â∂ ÎÀÒ∂ È√ÒÚ≈Á ˘ ÍÃ◊‡ ’Á≈ ˛Õ
¡ÓΔ’Δ «È¡ª-ÍÉ≈ÒΔ ◊ØΔ-ÍÃÌ≈Ú≈Ú≈ÁΔ ÍÉ≈ÒΔ Á≈
«‘º√≈ ˛Õ
Ó≈¬Δ’Ò Ï≈¿»È (¿π√ÂØ∫ Í«‘Òª Ó≈«‡È) ÁΔ
‘º«Â¡≈ Á∂ √Ó∂∫ ¡ÓΔ’≈ Á≈ ≈Ù‡ÍÂΔ «¬º’ ¡ÎΔ’Δ
¡ÓΔ’Δ ˛Õ «¬‘ ‘≈Ò ˛≈ÈΔ‹È’ Òº◊ √’ÁΔ ˛ Í
«¬‘ ‘≈’Ó ‹Ó≈ª ÁΔ √Ø⁄Δ √ÓfiΔ ÈΔÂΔ Á≈ ÈÂΔ‹≈ ˛Õ
«‹√ «‘ «ÚÂ’∂ Á≈ «Ù’≈ √Ó≈«‹’ Ú◊ª È≈Ò
«ÚÂ’≈ ¡Â∂ ‘∂·ÒΔ √«ÊÂΔ Ï‰≈ ’∂ ¿π√ «Úº⁄Ø∫ «¬º’
’ΔÓΔ Ò∂¡ «Ú’√ ’’∂ ¿π√˘ √ºÂ≈ «Úº⁄ «‘º√∂Á≈Δ
«ÁºÂΔ ‹ªÁΔ ˛Õ «¬√ ’ΔÓΔ Ò∂¡ Á≈ «Ú’≈√ ¿π√ √Ó≈‹
Á∂ ‘≈Ò ˘ √πË≈È ¡Â∂ Ï≈ÏΔ Ò¬Δ È‘ƒ ÏÒ«’
¿πÈ∑ª ˘ ÁÏ≈¬Δ º÷‰ Ò¬Δ ’ΔÂ≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ «¬È∑ª Ú◊ª
Á∂ Óπº·Δ Ì «‘º«√¡ª ˘ √ºÂ≈ «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ’’∂ «¬È∑ª Á≈
«¬√Â∂Ó≈Ò √«ÊÂΔ ˘ ¿π√∂ Â∑ª ω≈’∂ º÷‰ Ò¬Δ ’ΔÂ≈
‹ªÁ≈ ˛Õ Ó≈‡ΔÈ Á∂ ’ÂÒ ÂØ∫ Ï≈¡Á ˙Ï≈Ó≈ È∂ «’‘≈

«’ ‹∂’ ¿π√Á≈ ’Ø¬Δ ÍπºÂ ‘πøÁ≈ ª ¿π‘ Ó≈‡ΔÈ ÁΔ
¿πÓ Á≈ ‘πøÁ≈Õ ≈Ù‡ÍÂΔ ‘؉ Á∂ Ï≈Ú‹»Á ÚΔ ˙Ï≈Ó≈
Ï≈¿»È Â∂ Ó≈‡ΔÈ ˘ «¬È√≈¯ Áπ¡≈¿π‰ ÁΔ «¬º¤≈ È‘ƒ
º÷Á≈Õ ˙Ï≈Ó≈ Á≈ ≈Ù‡ÍÂΔ Ï‰È≈ «√¯ ‘≈’Óª ÁΔ
’ΔÓΔ ‹Ó≈ ˘ ÷πÙ ’È ÁΔ ÈΔÂΔ Á≈ ÈÂΔ‹≈ ˛Õ
«¬√Á∂ Ï≈Ï ¡√ƒ Ì≈ «Úº⁄ ÚΔ Á∂÷ √’Á∂ ‘ª
«’ ‘≈’Ó ‹Ó≈ª È∂ ‹≈ÂΔ Á≈Ï∂ Â∂ ˜πÒÓ ˘ ÷ÂÓ ’È
ÁΔ Ï‹≈¬∂ Á«Òª Â∂ ‘Ø ͤÛΔ¡ª ‹≈ª «Úº⁄ ’ΔÓΔ
Ò∂¡ ÍÀÁ≈ ’ ¿πÈ∑ª ˘ √ºÂ≈ ÍÃÏøË «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ’È ÁΔ
ÈΔÂΔ Â∂ ¡ÓÒ ’ΔÂ≈ ˛ ¡Â∂ «¬√ ˘ Á«Òª Â∂ ¿πÈ∑ª
Ú◊∂ «ÚÙ≈Ò ‹È√Ó» ‘ ˘ Á≈Ï∂ «Úº ⁄ º ÷ ‰ Ò¬Δ
«¬√Â∂Ó≈Ò ’ΔÂ≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ ‘≈’Ó ‹Ó≈ª Á∂ √πË≈ ‘≈ÒÂ
˘ «‹™ ÁΔ «Â™ ω≈¬Δ º÷‰ Ò¬Δ ‘πøÁ∂ ‘ÈÕ «¬√
‘≈Ò Á≈ «¬º’ ‘Δ √Ï’ ˛ «’ √Ó≈‹ «Úº⁄ ¡√Ò
Ï≈ÏÂ≈ Ò¬Δ «¬È’Ò≈ÏΔ ÂÏÁΔÒΔ ˜»Δ ‘À, ‹Ø È≈Ï≈ÏÂ≈ Â∂ Á≈Ï∂ Á∂ ¡Ë≈ ˘ ÷ÂÓ ’∂Õ

«ÚºÂΔ √ø’‡, «√¡≈√Δ Ò≈«¡ª «Úº⁄ ÏΔ«Â¡≈ Í≥‹≈Ï Á∂ «÷‚≈Δ¡ª Á≈ Ú∑≈
÷∂‚ «ÚÌ≈◊ ¡≈Í‰Δ ÷∂‚ ÈΔÂΔ Ò≈◊» ’È «Úº⁄ Î≈‚Δ
‘ √≈Ò ÈÚ∂∫ √≈Ò Á≈ √»‹ «Ú¡’ÂΔ ¡øÁ ÈÚΔ¡ª
¿πÓø◊ª Â∂ Âø◊ª ÒÀ ’∂ ¿πÁÀ ‘πøÁ≈ ˛Õ √≈Ò B@AD ÚΔ
Í≥‹≈Ï Á∂ «÷‚≈Δ¡ª Á∂ √πÍ«È¡ª ÁΔ Í»ÂΔ È‘ƒ ’
√«’¡≈Õ ¿π‘Δ ÿ‡∂-«Í√∂ «√¡≈√Δ Ò≈∂ Ò≈¿» Ì≈Ù‰ √π‰Á∂
«÷‚≈Δ «√¡≈√Δ ÒØ’ª Á∂ ◊Ø‚Δ ‘ºÊ Ò≈™Á∂ ‘∂Õ ¡’≈ÒΔÌ≈‹Í≈ √’≈ ÚºÒØ∫ B@A@ «Úº⁄ ω≈¬Δ ÷∂‚ ÈΔÂΔ ÷∂‚
«ÚÌ≈◊ Í≥‹≈Ï ÁΔ ÚÀμÏ√≈¬Δ‡ ”Â∂ «÷‚≈Δ¡ª Á≈ Ó»‘
ø «⁄Û≈
‘Δ ˛Õ «¬√ Í≈«Ò√Δ ¡ËΔÈ C% «÷‚≈Δ¡ª ˘ ÔØ◊Â≈
¡Èπ√≈ ÈΩ’Δ¡ª Á∂‰≈, «˜Ò∑≈ ͺË ”Â∂ ¡øÂ≈Ù‡Δ
ͺË Á∂ ÓÀ‚Ò «‹ºÂ‰ Ú≈Ò∂ «÷‚≈Δ¡ª ˘ È◊Á «¬È≈Ó,
÷∂‚ ¡À√Ø√Δ¬∂ÙȪ ˘ ÷∂‚ª ’Ú≈¿π‰ Ò¬Δ È◊Á ¡≈«Ê’
√‘≈«¬Â≈ Á∂‰≈, ’Ø⁄ª/÷∂‚ ¡«Ë¡≈Í’ª ÁΔ ÌÂΔ ’È≈,
«÷‚≈Δ¡ª Á≈ GE% Ϻ√ «’≈«¬¡≈ Óπ¡≈Î, Ù‘ΔÁ Ì◊Â
«√øÿ Ô≈Á◊≈Δ Í≥‹≈Ï ÷∂‚ª ‘ √≈Ò ’Ú≈’∂ A@ ÷∂‚ª Á∂
A@@ «÷Â≈Δ¡ª ˘ ωÁΔ Á‹≈ÏøÁΔ ÓπÂ≈«Ï’ ¿πÂÙ≈‘
ÚË’ «¬È≈Ó Á∂‰∂, ‘ √≈Ò AG ¡øÂ-≈Ù‡Δ
«÷‚≈Δ¡ª ˘ Ó‘≈≈‹≈ ‰‹Δ «√øÿ ¡ÀÚ≈‚ Á∂‰≈,
’≈ÓÈÚÀÒÊ, ¬∂ÙΔ¡È, ¿πÒøÍΔ¡È «÷‚≈Δ¡ª ˘ ÍπÒΔ√
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«ÚÌ≈◊ «Úº⁄ «√ºË∂ ‚Δ.¡Àμ√.ÍΔ. ÌÂΔ ’È≈, E@@@
«÷‚≈Δ¡ª ÁΔ ⁄؉ ’’∂ ¿π‘Ȫ ˘ ؘ≈È≈ A@@ πͬ∂ ÁΔ
÷≈Ë-÷π≈’ Ò¬Δ ≈ÙΔ ‹≈Δ ’È≈ √ΔÕ
Á∂√Δ Ù≈Ï ÁΔ¡ª ÏØÂÒª ÁΔ «Ú’Δ ÂØ∫ ‘ √≈Ò
AE@ ’ØÛ πͬ∂ √Àμ√ Á∂ »Í «Úº⁄ ’Ó≈¬Δ ’È Á∂ Ï≈Ú‹»Á
ÚΔ «÷‚≈Δ¡ª Ò¬Δ ÷˜≈È∂ Á≈ Ó»ø‘ ÷ØÒ‰ ÂØ∫ Íø‹≈Ï
√’≈ È∂ ◊π∂‹ ’ΔÂ≈ ˛Õ B@AD Á≈ Ò∂÷≈-‹Ø÷≈ ’Á∂
‘ج∂ Í≥‹≈Ï Á∂ «÷‚≈Δ ÿØ «È≈Ù≈ Á∂ ¡≈ÒÓ «Úº⁄ ‘ÈÕ
Ì≈Ú∂∫ «‚Í‡Δ Óπº÷ ÓøÂΔ √. √π÷ÏΔ «√øÿ Ï≈ÁÒ ÚºÒØ∫
ABE «÷‚≈Δ¡ª ÁΔ ÌÂΔ ’È Á≈ ¡ÀÒ≈È, Í≥‹≈Ï ÷∂‚
«Ú’≈√ ¡Ê≈«‡Δ ω≈’∂ ÓØ‘≈ÒΔ, ‹ÒøË, Ï«·ø‚≈ «Ú÷∂
«ÚÙ∂Ù √’»Ò ÷Ø‘Ò‰ ¡Â∂ «ÚÙÚ ’Ϻ‚Δ ’ºÍ ’Ú≈’∂
‘Δ Í≥‹≈Ï √’≈ ‹º√ ÷º‡‰≈ ⁄≈‘πøÁΔ ˛Õ
◊Ò≈√◊Ø B@AD Á∂ ÓÀ‚Ò «Ú‹∂Â≈ ÈÚ‹Ø ⁄≈È≈,
≈‹Úø ’Ω ˘ ÷∂‚ ÈΔÂΔ ¡Èπ√≈ ‚Δ.¡Àμ√.ÍΔ. ÁΔ ÈΩ’Δ
Á∂‰ Á≈ ¡ÀÒ≈È Ò≈ÒÎΔÂ≈ Ù≈‘Δ Á≈ «Ù’≈ ‘Ø «◊¡≈Õ
Í≥‹≈Ï √’≈ ÁΔ «÷‚≈Δ¡ª ÍÃÂΔ ¿πÁ≈√ΔÈÂ≈ Á∂
Ì«Úº÷Ó¬Δ ÈÂΔ‹∂ ’Δ ‘؉◊∂? Í C@ ‹ÈÚΔ B@AE ÂØ∫
15

‹ÈÚΔ-B@AE

Ùπ» ‘Ø ‘Δ¡ª ÈÀÙÈÒ ◊∂Ó‹ «Úº⁄, ª⁄Δ (fi≈÷ø‚) B@AA
Á∂ ÈΩÚ∂∫ √Ê≈È ÂØ∫ Í≥‹≈Ï ‘Ø «’ºÊ∂ º’ ´Û’Á≈ ˛? «¬√
Ï≈∂ Í≥‹≈Ï Á∂ ÷∂‚-ÁÙ’ª «Úº⁄ ⁄⁄≈ ‘π‰ ÂØ∫ Ùπ» ‘Ø
◊¬Δ ˛Õ «’™«’ Í≥‹≈Ï √’≈ ÚºÒØ∫ B@AA Á∂ ÈÀÙÈÒ
◊∂Ó‹ «Ú‹∂Â≈ «÷‚≈Δ¡ª ˘ È◊Á «¬È≈Ó Á∂‰ ÁΔ Ï‹≈¬∂

«√¡≈√Δ ⁄≈Ù‰Δ «Úº⁄ ‚πÏØ¬Δ¡ª «Óº·Δ¡ª ◊ØÒΔ¡ª Á∂ ’∂
√øÂπÙ‡ ’Ú≈¿π‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ ˛Õ «¬√ Ò¬Δ B@AD
Ú∑≈ Í≥‹≈Ï Á∂ ÷∂‚ «¬«Â‘≈√ «Úº⁄ «È≈Ù≈ ÁΔ¡ª ÍÀÛ∑ª
¤º‚‰ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ’Ø¬Δ √ÈÓ≈ÈÔØ◊, ◊π‰≈ÂÓ’ ÍÃ≈ÍÂΔ
«◊‰≈¿π‰ «Úº⁄ È≈’≈Ó «‘≈Õ

Í≥‹≈Ï ÁΔ √’»ÒΔ «Ú«Á¡≈ ¡≈«÷Δ √≈‘ª ”Â∂
Í≥‹≈Ï ÁΔ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ √’≈ ÚÀ√∂ ª ‘
÷∂Â «Úº⁄ «È’≥ÓΔ √≈«Ï ‘Ø¬Δ ‘ÀÕ Í «’¿∞∫«’ ÒØ’ª Á∂
Ϻ«⁄¡ª ˘ ÿº‡Ø-ÿº‡ ÓπΠ¡Â∂ ÚËΔ¡≈ «√º«÷¡≈ Á∂‰≈
«’√∂ ÚΔ √’≈ Á≈ Óπ„
º Ò≈ Î˜ ‘ÀÕ «‹√ «Úº⁄ ¡’≈ÒΔ¡ª
È∂ Ó≈Û∑Δ ’≈◊∞˜≈Δ Á∂ «Í¤Ò∂ √≈∂ «’≈‚ª ˘ Ó≈Â
Í≈ «ÁºÂΔ ‘ÀÕ Í≥‹≈Ï ÁΔ √’»ÒΔ, ’≈Ò‹ª, Ô»ÈΔÚ«√‡Δ¡ª
«Úº⁄ ÍÛ∑≈¬Δ ¡≈√-Í≈√ Á∂ ’¬Δ ≈‹ª ÂØ∫ Ó«‘≥◊Δ ‘À ¡Â∂
Ò∞º‡ ÚΔ «¬‘Ȫ ≈‹ª ÂØ∫ ’¬Δ ◊∞‰≈ ÚºË ‘Ø ‘Δ ‘ÀÕ
Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ¡’≈ÒΔ ÎØ’Δ Ú≈‘-Ú≈‘ ÷º‡‰ «Úº⁄
‘Δ «Ú¡√ ‘È Í Á»√∂ Í≈√∂ √’≈ Á≈ √’»ÒΔ
«√º«÷¡≈ ÚºÒ ’Ø¬Δ «Ë¡≈È È‘Δ∫ ‘ÀÕ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ √’≈Δ
ÈΩ’Δ ÒÀ‰ Ò¬Δ Âª ÏΔ.¡Àμ‚., ¬Δ.‡Δ.‡Δ., ¡ÀμÓ.¬∂. ’ΔÂ∂
¡«Ë¡≈Í’ª ÁΔ¡ª ÒßÏΔ¡ª-ÒßÏΔ¡ª ’Â≈ª Òº◊Δ¡ª
«‘≥ÁΔ¡ª ‘È Í Ï‘∞Â∂ √’»Òª ÁΔ¡ª √À∫’Û∂ ¡√≈ÓΔ¡ª
÷≈ÒΔ Í¬Δ¡ª ‘ÈÕ Í≥‹≈Ï Á∂ ’¬Δ √’»Ò «Íz≥√ΔÍÒª,
‘Àμ‚Ó≈√‡ª ÂØ∫ «ÚÚ∂ ‘ÈÕ √’»Òª «Úº⁄ «¬º’ ⁄ÍÛ≈√Δ
º’ ÷πÁ º÷‰ ÁΔ √’≈Δ √’»Òª ÁΔ ‘À√Δ¡Â È‘Δ∫
‘Δ ‘ÀÕ «¬√ «Úº⁄ «Íz≥√ΔÍÒ˜ ¡≈ÚÁ∂-¡≈Í ˘ Ï‘∞Â
Ï∂Úº√ Ó«‘√»√ ’Á∂ ‘ÈÕ √’≈ ÁΔ Ï∂π÷Δ ’≈È √’»Òª
˘ «Í≥‚ª ÁΔ¡ª Í≥⁄≈«¬Âª ÁΔ ÓÁÁ Ò¬Δ ¡≈√ª Ò◊≈ ’∂
º÷‰Δ¡ª ÍÀ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ ‘≈Ò «¬‘ Ï‰Δ ‘Ø¬Δ ‘À «’
√’»Òª Á≈ Í«Û∑¡≈-«Ò«÷¡≈ √‡≈Î «Í≥‚ª ÁΔ¡ª ¡ÈÍÛ∑
Í≥⁄≈«¬Âª ÂØ∫ √∂Ë ÒÀ «‘≈ ‘ÀÕ Í≥‹≈Ï √’≈ ÁΔ ’≥◊≈ÒΔ
«Íº¤∂ «‹‘∂ ÚΔ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¬Δ √Δ, ‹ÁØ∫ «¬‘ √’ΔÓ ⁄Ò≈¬Δ
◊¬Δ √Δ «’ ’Ø¬Δ ÚΔ Á≈ÈΔ √º‹‰ ¡≈«Ê’ √‘≈«¬Â≈ Á∂
’∂ «’√∂ ÚΔ √’≈Δ √’»Ò Á≈ È≈Ó ¡≈͉∂ È≈Ó ”Â∂
º÷Ú≈ √’Á≈ ‘ÀÕ ÒØ’ª È∂ ¡’≈ÒΔ¡ª ÁΔ «¬√ ÿ‡Δ¡ª
‘’ Á≈ ÚΔ «ÚØË ’ΔÂ≈ √ΔÕ Í≥⁄≈«¬Âª ¡≈√∂ √’»Ò
⁄ºÒ‰ ’≈È √’»Òª Á∂ ÍzÏ≥ËÈ «Úº⁄ «¬‘Ȫ ÁΔ Á÷Ò¡≥Á≈‹Δ ÚΔ Ï‘∞Â ÚºË ◊¬Δ ‘ÀÕ Í≥⁄≈«¬Âª È∂ ÎÓ≈È
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

‹≈Δ ’ «ÁºÂ≈ ‘À «’ √’»Òª «Úº⁄ Íz≈¬ΔÚ∂‡ ¡«Ë¡≈Í’
º÷∂ ‹≈‰◊∂, «‹√ Á≈ ¡≈«Ê’ ÏØfi Í≥⁄≈«¬Âª, √’≈
ÁΔ Êª Â∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ”Â∂ Í≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ Í≥⁄≈«¬Âª
«Úº⁄ ⁄ΩËΔ¡ª Á≈ ÁÏ-ÁÏ≈ Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ‘ÀÕ «¬‘Ȫ
È∂ ‘Δ «Í≥‚ ͺË ÁΔ¡ª ’Ó∂‡Δ¡ª ω≈¬Δ¡≈ ‘Ø¬Δ¡ª ‘È,
«¬‘Ȫ ’Ó∂‡Δ¡ª «Úº⁄ ¡≈Ó «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á∂ Ó≈Í∂
Ù≈«ÓÒ È‘Δ∫ ’ΔÂ∂ ‹ªÁ∂, «‹≥È∑ª ÁΔ ¡≈«Ê’ ‘≈Ò Á≈
«÷¡≈Ò ’ΔÂ∂ Ï◊À «¬‘ ’Ó∂‡Δ¡ª Ϻ«⁄¡ª ÁΔ¡ª ÎΔ√ª
«Úº⁄ Ú≈Ë≈ ’ «Á≥ÁΔ ‘ÀÕ «¬√∂ Ï‘≈È∂ È≈Ò Á«ÒÂ
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ ÚΔ ÎΔ√ª Ì≈¬Δ¡ª ‹ªÁΔ¡ª ‘ÈÕ
Í≥⁄≈«¬Âª ÁΔ Á÷Ò ¡≥Á≈˜Δ ’≈È «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á∂
√≥ÿÙ ˘ Ø’‰ ÁΔ ÚΔ Í»Δ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ ‹ªÁΔ ‘ÀÕ
«¬‘ ÚÂ≈≈ √»Ï≈ ͺËΔ ‘ÀÕ ’∞fi ’∞ «Í≥‚ª Á∂ √’»Òª
ÁΔ ‘≈Ò ÂØ∫ ’≈ÎΔ ‘ºÁ º’ «¬√ Á≈ fiÒ’≈≈ ÍÀ∫Á≈
«Á÷≈¬Δ Á∂ √’Á≈ ‘ÀÕ √’≈Δ √’»Ò «√Î È≈Ó Á∂
√’≈Δ ‘ÈÕ ÎΔ√ª Ò◊Ì◊ Íz≈¬ΔÚ∂‡ √’»Òª Á∂ Ï≈Ï
Í‘∞≥⁄ÁΔ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ ÓØ◊≈ «˜Ò∑∂ Á∂ «Í≥‚ √Ó≈Ò√
Á∂ √’≈Δ √ΔÈΔ¡ √À’≥‚Δ √’»Ò «Úº⁄ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª
ÂØ∫ AA@@ πͬ∂ Á≈÷Ò≈ ÎΔ√ Ì≈¬Δ ◊¬Δ ‘ÀÕ «¬‘ ÎΔ√ª
Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ ÚΔ Ò¬Δ¡ª ‹ªÁΔ¡ª ‘ÈÕ
E@@ πͬ∂ ’≥«Í¿±‡ ÎΔ√ ‘ÀÕ ‘ Ó‘ΔÈ∂ Ï≈¡Á A@@
πͬ∂ ¡Â∂ ÍzΔ«÷¡≈ Á∂ ‡≈¬ΔÓ AA@@ πͬ∂ ÍzΔ«÷¡≈ ÎΔ√
Á∂ È≈Ó ”Â∂ Ì≈¬Δ ‹ªÁΔ ‘À Õ ‘≈Òª«’ Á«ÒÂ
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ «¬‘ √≈Δ ÎΔ√ Óπ¡≈Î ‘À Í «Î ÚΔ
ÎΔ√ Ò¬Δ ‹≈ ‘Δ ‘ÀÕ «¬√ Ú≈ √π‰È «Úº⁄ ¡≈«¬¡≈ «’
Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ ¡◊Ò∂ ¤∂ Ó‘Δ«È¡ª ÁΔ ÎΔ√
¡◊∂Â∂ ‘Δ Ì≈ Ò¬Δ ◊¬Δ ‘ÀÕ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ «¬√
«÷Ò≈Î √≥ÿÙ ’ΔÂ≈ ª √’»ˇ Á∂ ¡«Ë¡≈Í’ª ÷≈√
’’∂ ÓÀ‚Ó ‘ÍzΔ ’Ω È∂ Í»≈ ‹Ø Ò≈ «ÁºÂ≈ «’
«Ú«Á¡≈ÊΔ √≥ÿÙ Á≈ √≈Ê È≈ Á∂‰Õ ÓÀ‚Ó ‘ÍzΔÂ
16

‹ÈÚΔ-B@AE

’Ω «Î‹Δ’Ò Á∂ ¡«Ë¡≈Í’ ‘È Í ¿∞‘Ȫ ÁΔ ÏØÒΔ
«Í≥ ‚ ª ÁΔ¡ª ¡ÈÍÛ∑ ÏΔÏΔ¡ª È≈ÒØ ∫ ÚΔ ÌÀ Û Δ ‘À Õ
«Ú«Á¡≈ÊΔ ¡≈◊»¡ª ˘ ‘ ؘ «¬‘ ÓÀ‚Ó ˜ÒΔÒ ’ÁΔ
‘À, È≈Ó ’º‡‰ ÁΔ¡ª ËÓ’Δ¡ª «Á≥ÁΔ ‘ÀÕ «¬‘Δ ÓÀ‚Ó ‘À
«‹√ È∂ Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ «¬√ Ú≈ ¡◊∂ÂΔ
ÎΔ√ Ì≈¬Δ ‘À Õ √’≈Δ √ΔÈΔ¡ √À ’ ≥ ‚ Δ √’» Ò
≈«‹¡≈‰≈ «Úº⁄ ÚΔ Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ AE@
πͬ∂ ‘ Ó‘ΔÈ∂ Ï≈¡Á ÎΔ√ Ì≈¬Δ ‹ªÁΔ ‘ÀÕ Á≈÷Ò≈,
ÍzΔ«÷¡≈ ÎΔ√ ¡Â∂ ’¬Δ Â∑ª Á∂ Î≥‚ «¬√ ÂØ∫ Úº÷∂ ‘ÈÕ
«¬√ √’»Ò Á∂ √≥ÿÙÙΔÒ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ ÚΔ √’»Ò
Á∂ «Íz≥√ΔÍÒ È∂ √Í≥⁄ ˘ ÏπÒ≈ ’∂ ÁÏ’≈«¬¡≈Õ
√’≈Δ √ΔÈΔ¡ √À’≥‚Δ √’»Ò ‹Δ.‡Δ.ÏΔ. ◊Û∑
Ø‚∂ «Úº⁄ Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª √Ó∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª
ÂØ∫ B@@@ ÂØ∫ BH@@ º’ Á≈÷Ò≈, ÍzΔ«÷¡≈, Ó‘ΔÈ≈Ú≈
ÎΔ√, ÍΔ.‡Δ.¬∂. Î≥‚ Ì≈¬∂ ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ Ó’ÀÈΔ’Ò Á∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ B@@ πͬ∂ ÍzΔ«÷¡≈ ÎΔ√ ¡Òº◊ Ì≈¬Δ
‹ªÁΔ ‘ÀÕ Í «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ ‘ ؘ ‚≈¬ΔÚª
È≈Ò ÒÛ∑ ’∂ √’»Ò ¡≈¿∞‰≈ ÍÀ∫Á≈ ‘ÀÕ ‹Δ.‡Δ. Ø‚ ‘؉ Á∂
Ï≈Ú‹»Á «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á∂ Ϻ√ ¿∞‚Δ’‰ Ò¬Δ ’Ø¬Δ Ïº√
√‡≈Í È‘Δ∫ ‘ÀÕ √’≈Δ ‘≈¬Δ √’»ˇ ⁄≥ȱÚ≈Ò≈ «Úº⁄
Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ E@@ πͬ∂ Á≈÷Ò≈ ÎΔ√, D@
πͬ∂ Ó‘ΔÈ∂ Ï≈¡Á ¡Â∂ I@ πͬ∂ ’≥«Í¿±‡ ÎΔ√ «Â≥È
Ó‘Δ«È¡ª Ï≈¡Á Ì≈¬Δ ‹ªÁΔ ‘ÀÕ
√’≈Δ √ΔÈΔ¡ √À’≥‚Δ √’»Ò Ó≈Û∑Δ Óπ√ÂÎ≈
’ØÒ C@ «’ºÒ∂ ‹ÓΔÈ ‘ÀÕ «¬√ «Úº⁄Ø∫ ’¬Δ «’ºÒ∂ ◊¿±Ù≈Ò≈
’ØÒ ‘À, ’∞fi ‹ÓΔÈ «Í≥‚ Á∂ √≈Ï’≈ √Í≥⁄ ’ØÒ ·∂’∂ ”Â∂
‘ÀÕ ‹ÓΔÈ ÁΔ ¡≈ÓÁÈ Á≈ «’√∂ ˘ ’Ø¬Δ «‘√≈Ï-«’Â≈Ï
È‘Δ∫ «ÁºÂ≈ ‹ªÁ≈Õ ÚÀ√∂ ª √’≈ Á≈ Î˜ ωÁ≈ ‘À
«’ √’»Ò ÁΔ¡ª √≈Δ¡ª ÒØÛ∑ª Í»Δ¡ª ’∂Õ Í ‹∞ √Ø«⁄¡≈
‹≈Ú∂ «¬≥È∑Δ ‹ÓΔÈ ‘؉ Á∂ Ï≈Ú‹»Á ’Ø¬Δ ÎΔ√ È‘Δ∫ Ò¬Δ
‹≈‰Δ ⁄≈‘ΔÁΔÕ Í «◊¡≈ÚΔ∫ ¡Â∂ Ï≈ÚΔ∫ Á∂ Á«ÒÂ
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ AAE@ πͬ∂ Á≈÷Ò≈ ÎΔ√ Ò¬Δ ‹ªÁΔ
‘ÀÕ FE@ πͬ∂ ¤∂ Ó‘Δ«È¡ª ÁΔ «¬’º·Δ ÎΔ√ Ì≈ Ò¬Δ
‹ªÁΔ ‘ÀÕ B@-E@ πͬ∂ Ó‘ΔÈ∂ ÁΔ ÎΔ√ Ì≈¬Δ ‹ªÁΔ ‘ÀÕ
¤∂ÚΔ∫ ÂØ∫ Á√ÚΔ∫ ‹Ó≈ Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ DE@ πͬ∂
¤∂ Ó‘Δ«È¡ª ÁΔ ’≥«Í¿±‡ ÎΔ√ Ì≈¬Δ ‹ªÁΔ ‘ÀÕ Í
’≥«Í¿±‡ «√Î È≈Ó Á∂ ‘ÈÕ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ «√Î
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

◊∂Óª «÷‚≈ ’∂ ÿª ˘ ÂØ «ÁºÂ≈ ‹ªÁ≈ ‘ÀÕ
«¬√ √’»Ò «Úº⁄ ¡«Ë¡≈Í’ª ÁΔ¡ª CC ÍØ√‡ª
÷≈ÒΔ Í¬Δ¡ª ‘ÈÕ √’»ˇ «Úº⁄ D-E ¡«Ë¡≈Í’ ‘Δ Íº’∂
‘ÈÕ F ¡«Ë¡≈Í’ Í≥⁄≈«¬Â ÁΔ Ó˜Δ È≈Ò Íz≈¬ΔÚ∂‡
º÷∂ ◊¬∂ ‘ÈÕ «¬‘Ȫ ˘ ÂÈ÷≈‘ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ ÍÀ√∂
«¬’º·∂ ’’∂ «ÁºÂΔ ‹ªÁΔ ‘ÀÕ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ «¬ºÊ∂ ÚΔ
«¬√ ◊ºÒ Á≈ «ÚØË ’ΔÂ≈Õ √’»Ò ÁΔ «¬º’ ÓÀ‚Ó √≥ÂØÙ
‹ØÙΔ È∂ ’¬Δ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ «¬√∂ ’’∂ «ÈÙ≈È≈
ω≈«¬¡≈Õ Í≥⁄≈«¬Â È∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ
’ ‘∂ ’¬Δ «Ú«Á¡≈ÊΔ ¡≈◊»¡ª Á≈ È≈Ó ’º‡ Á∂‰ ÁΔ
ËÓ’Δ «ÁºÂΔ ¡Â∂ «’¿∞∫‹π «¬‘ «Ú«Á¡≈ÊΔ Á«ÒÂ
Í«Ú≈ª «Úº⁄Ø∫ ‘È «¬√ Ò¬Δ «¬‘Ȫ Í«Ú≈ª ˘ ÚΔ
ËÓ’≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ «¬‘Δ ‘≈Ò «ÎؘÍπ «˜Ò∑∂ Á∂
√’≈Δ √ΔÈΔ¡ √À’≥‚Δ √’»Ò ÓπºÁ’Δ ¡Â∂ ‘≈¬Δ √’»Ò
«◊ºÒ «Í≥‚ ÁΔ ‘ÀÕ ‘≈¬Δ √’»Ò «Úº⁄ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫
ÍÀ√∂ «¬’º·∂ ’’∂ Íz≈¬ΔÚ∂‡ ¡«Ë¡≈Í’ º÷∂ ◊¬∂ ‘ÈÕ
Í≥‹≈Ï √’≈ È∂ ‚Øª ÷πÒ
º Δ¡ª ¤º‚Δ¡ª ‘Ø¬Δ¡ª ‘ÈÕ
¡«‹‘∂ Ó≈‘ΩÒ «Úº⁄ ‹ÁØ∫ √’≈ Á≈ √’»Òª Â∂ ’Ø¬Δ ’≥‡ØÒ
È‘Δ∫ ‘À, √’»Ò ¡≈ÚÁΔ Ó˜Δ È≈Ò ÎΔ√ª, Î≥‚ Ì≈ √’Á∂
‘È, ˺’∂ È≈Ò Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ ÎΔ√ª ÒÀ √’Á∂
‘ÈÕ Âª «¬‘ Í»Δ √≥Ì≈ÚÈ≈ ‘À «’ «¬√ «Úº⁄ Òº÷ª πͬ∂ Á∂
ÿÍÒ∂ ’ΔÂ∂ ‹ªÁ∂ ‘Ø‰Õ ’¬Δ Ê≈¬Δ∫ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫
D@-E@ πͬ∂ Ó‘ΔÈ∂ Ï≈¡Á Ì≈ Ò¬∂ ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ «¬‘Ȫ
ÎΔ√ª, Î≥‚ª Á≈ ’Ø¬Δ ¡≈«‚‡ È‘Δ∫ ’ΔÂ≈ ‹ªÁ≈, «¬‘ ÍÀ√∂
«’√ ÷≈Â∂ Í≈¬∂ ‹ªÁ∂ ‘È, ’∞fi È‘Δ∫ ÍÂ≈Õ
«¬‘ √Ì ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ √’≈ ÁΔ ¡‰◊«‘ÒΔ
’’∂ ‘Ø «‘≈ ‘ÀÕ √’≈ «Èº‹Δ’È ÁΔ ÈΔÂΔ Â«‘Â
√’≈Δ √’»Òª Á≈ ÌØ◊ Í≈¿π‰Δ ⁄≈‘πøÁΔ ˛Õ «Ó¡≈Δ,
¿∞μ⁄ Í≈¬∂ ÁΔ «√º«÷¡≈ Á∂‰Δ ª Ï‘∞ Á» ÁΔ ◊ºÒ ‘À
Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ª Ϻ«⁄¡ª ÂØ∫ √’»Ò ͺË ÁΔ «√º«÷¡≈ ÚΔ
÷Ø ‘ Δ ‹≈ ‘Δ ‘À Õ ‘≈Ò≈ «¬‘ Ó≥ ◊ ’Á∂ ‘È «’
«Ú«Á¡≈ÊΔ ¡Â∂ ¿∞‘Ȫ Á∂ Ó≈Í∂ Ò ’∂ ¡≈Ú≈˜ ÏπÒßÁ
’ÈÕ ¿∞‘ Ó≥◊ ’È «’ √’≈Δ √’»Òª Á≈ Í»≈ ÍzÏ≥Ë
√’≈ ¡≈ÚÁ∂ ‘ºÊ ÒÚ∂, √’»Òª ˘ ωÁΔ ◊zª‡ Ì∂‹Δ
‹≈Ú∂, ¡«Ë¡≈Í’ª ÁΔ¡ª ÷≈ÒΔ Í¬Δ¡ª ¡√≈ÓΔ¡ª ͺ’Δ
ÌÂΔ ’’∂ ÌΔ¡ª ‹≈‰, Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫
ÎΔ√ª Ì≈¿∞‰Δ¡ª Ï≥Á ’ΔÂΔ¡ª ‹≈‰Õ

hh

17

‹ÈÚΔ-B@AE

........................... √øÿÙ/√◊ÓΔ¡ª...........................
«¯’≈ÍÃ√ÂΔ «ÚØËΔ «ÁÚ√ ÓΩ’∂
√Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. (¡ÀμÓ-¡ÀμÒ) «È¿» ‚ÀÓØ’∂√Δ ÚºÒØ∫ Ø√ ÍÃÁÙÈ
F Á√øÏ AIIB ˘ ¡≈.¡Àμ√.¡Àμ√.-Ì≈‹Í≈ Á∂
‹º«Ê¡ª È∂ ’∂∫Á ÁΔ ’ª◊√ √’≈ Á∂ √«‘ÔØ◊ È≈Ò
Ï≈ÏΔ Ó√«‹Á ˘ „≈‘ «ÁºÂ≈ √ΔÕ «¬√ «Î’» ’≈Ú≈¬Δ
«ÚπºË ¡≈͉≈ «ÚØË Á‹ ’≈¿π‰ Ò¬Δ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¬∂
Óπ√«ÒÓ Ì≈¬Δ⁄≈∂ ˘ ÍπÒΔ√ È∂ ◊ØÒΔ¡ª Ó≈ ’∂ Ó≈
«ÁºÂ≈ ¡Â∂ Úº‚Δ ÍºË ”Â∂ «◊‰Δ-«ÓÊΔ √≈«‹Ù «‘Â
Áø◊∂ ’Ú≈ ’∂ ¿π‘Ȫ ˘ ’ÂÒ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬‘ «ÁÈ
Ì≈ Á∂ ÒØ’ª ˘ «‘øÁ» «Î’≈ÍÃ√ Â≈’ª ÚºÒØ∫ ÒØ’ª
ÁΔ ¬∂’Â≈ ˘ Â≈-Â≈ ’È ÁΔ Ô≈Á Áπ¡≈™Á≈ ˛Õ
«¬‘ «ÁÈ Ì≈ Á∂ ‘≈’Óª ÚºÒØ∫ ¡≈Í‰Δ¡ª ÒØ’ «ÚØËΔ
¡≈«Ê’ ÈΔÂΔ¡ª ˘ ¡º◊∂ ÚË≈¿π‰ Á∂ Ò¬Δ «Î’≈ÍÃ√ÂΔ
˘ ‘«Ê¡≈ Á∂ »Í ”⁄ Ú‰ Á≈ ÍÃÂΔ’ ˛Õ √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ.
(¡ÀμÓ-¡ÀμÒ) «È¿» ‚ÀÓØ’∂√Δ ÚºÒØ∫ ¿πÁØ∫ ÂØ∫ ÒÀ ’∂ ‘π‰ º’
F Á√øÏ ˘ «Î’≈ÍÃ√ÂΔ «ÚØËΔ «ÁÈ Ú‹Ø∫ ÓÈ≈«¬¡≈
‹ªÁ≈ ˛Õ «¬√ Ú≈ ÚΔ Í≈‡Δ ÚºÒØ∫ F Á√øÏ ˘ «¬‘
«ÁÈ ÓÈ≈¿π‰ Á≈ √ºÁ≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ Ó¬Δ B@AD «Úº⁄
’∂∫Á «Úº⁄ Ì≈‹Í≈ ÁΔ Ï‘πÓ √’≈ Ï‰È È≈Ò Í«‘ÒΔ
Ú≈ ¡≈.¡Àμ√.¡Àμ√. Â∂ ¿π√Á∂ √ø◊·Èª Á≈ ’∂∫Á ÁΔ
√ºÂ≈ ”Â∂ ’Ï‹≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ «√º‡∂ Ú‹Ø∫ Á∂Ù «Úº⁄ «‘øÁ»ÂÚΔ
«Ú⁄≈Ë≈≈ «‘ «Î’»-ËπºÚΔ’È ÁΔ Óπ«‘øÓ ⁄Ò≈¬Δ
‹≈ ‘Δ ˛Õ «‹√ ’≈È ¿πμÂ-ÍÃÁ∂Ù, «ÁºÒΔ, «Ï‘≈
¡≈«Á ≈‹ª «Úº⁄ ¤Ø‡Δ¡ª-¤Ø‡Δ¡ª ÿ‡È≈Úª ˘ «Î’»
Áø«◊¡ª Á≈ »Í «ÁºÂ≈ «◊¡≈ ˛Õ ËÓ-ÍÃΔÚÂÈ Á∂ Ȫ
‘∂· ÿº‡ «◊‰ÂΔ¡ª «ÚπºË √≈«‹Ùª ⁄Δ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª
‘ÈÕ «Úº«Á¡≈ Á∂ Ì◊Úª’È ÁΔ¡ª ◊Ø∫Áª ◊πøÁΔ¡ª ‹≈
‘Δ¡ª ‘È, ‹Ø«ÂÙ Â∂ ÚÀ«Á’ ◊«‰Â ˘ «√Ò∂Ï√ Á≈
«‘º√≈ ω≈¿π‰ ÁΔ ÈΔÂΔ ¡÷«Â¡≈ ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ ˛Õ
«¬√ ≈‹√Δ ÍÃ√ø◊ «Úº⁄ Í≈‡Δ Á≈ «¬‘ √ºÁ≈ ‘Ø ÚΔ

Ó‘ºÂÚ ¡÷«Â¡≈ ’ ‹ªÁ≈ ˛Õ Í≈‡Δ Á∂ «¬√ √ºÁ∂
«‘ ÈÚªÙ«‘, ’Í»ÊÒ≈, ‹ÒøË, √πÈ≈Ó, ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò
Â∂ Ó√»¡≈‰≈ √≈«‘Ï ¡≈«Á Ê≈Úª ”Â∂ «Î’≈ÍÃ√ÂΔ
«ÚØËΔ ÀÒΔ¡ª Â∂ ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ
ÈÚªÙ«‘ «Ú÷∂ ÀÒΔ ˘ ’πÒ«Ú≥Á «√øÿ ÚÛÀ⁄,
‹√ÚΔ ÁΔÍ, ¡ÚÂ≈ «√øÿ Â≈Δ ¡Â∂ «’√≈È ¡≈◊»
√π«≥Á «√øÿ ÏÀ∫√ È∂ √øÏØËÈ ’Á∂ ‘ج∂ «‘≥Á» Î≈ÙΔÚ≈Á
¡Â∂ ‘ Âª Á∂ Ë≈«Ó’ ’º‡ÛÚ≈Á «÷Ò≈Î «¬’‹πº‡ ‘Ø
’∂ √øÿÙ ’È Á≈ √ºÁ≈ «ÁºÂ≈Õ
’Í»  ÊÒ∂ Ù«‘ Á∂ Ù≈Ò≈Ó≈ Ï≈ˆ «Úº ⁄
«Î’≈ÍÃ√ÂΔ «ÚπºË ÌÚƒ ÀÒΔ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ «‹√ ˘
Í≈‡Δ ¡≈◊» ÏÒ«ÚøÁ «√øÿ ÌπºÒ ¡Â∂ ÏÒ«ÚøÁ «√øÿ
Ï≈‹Ú≈ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ «ÈÓÒ «√øÿ Ù∂Íπ √ºË≈, ‘ø√≈ «√øÿ
Óπø‚Δ, ‰‹Δ «√øÿ Á∂√Ò È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
‹ÒøË «˜Ò∑∂ Á∂ Í≈‡Δ ’≈’πøȪ, ‘ÓÁÁª ¡Â∂
‘Ø «Ó‘ÈÂΔ ÒØ’ª È∂ ‹ÒøË Ù«‘ «Úº⁄ ÒØ’ª ˘ ‹≈◊»’
’È ¡Â∂ Ò≈ÓÏøÁ ’È Ò¬Δ Ø‘ ÌÍ» ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ≈Õ
«¬‘ ÍÃÁÙÈ’≈Δ √Ê≈È’ Á∂Ù Ì◊ Ô≈Á◊≈ ‘≈Ò
Á∂ «Ú‘Û∂ ¡øÁ «¬’º·∂ ‘ج∂ «‹ºÊØ∫ ÌÚƒ ÀÒΔ ’È ¿πÍøÂ
’øÍÈΔ Ï≈ˆ º’ ’ΔÂ∂ ◊¬∂ ÍÃÁÙÈ «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘ج∂Õ
«¬√ ÓΩ’∂ √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. (¡ÀμÓ-¡ÀμÒ) «È¿» ‚ÀÓØ’∂√Δ
Á∂ √»Ï≈ ¡≈◊» ’≈Ó∂‚ ¡‹Ó∂ «√øÿ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ Í≈‡Δ
¡≈◊» √≈ÊΔ ‹√«ÚøÁ «√øÿ ÌØ◊Ò, Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È
Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È Â√∂Ó ÍΔ‡ ¡Â∂ ‘ø√ ≈‹ ͺÏÚª È∂
√øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
Ó√»¡≈‰≈ √≈«‘Ï, √πÈ≈Ó ¡Â∂ ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò «Ú÷∂
ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Â∂ ÍΔ.¡Àμ√.Ô». Á∂ ’≈’πøȪ È∂
«Î’≈ÍÃ√ÂΔ Á∂ ÍπÂÒ∂ λ’∂Õ

«’Â-’≈˘Èª ”⁄ √Ø˪ «ÚπºË «¬Î‡» ÚºÒØ∫ ÍÃÁÙÈ
«¬ø‚Δ¡È ÎÀ‚∂ÙÈ ¡≈Î ‡∂‚ Ô»ÈΔ¡È˜ («¬Î‡»)
√Ó∂ ’πμfi ‡∂‚ Ô»ÈΔ¡Èª È∂ ’∂∫Á ¡Â∂ ≈‹ √’≈ª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ÚºÒ∫Ø «’ ’≈˘È «Úº⁄ ’ΔÂΔ¡ª ¡Â∂ ’ΔÂΔ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª
√Ø˪ «÷Ò≈¯ Á∂Ù «Ú¡≈ÍΔ ‘ÛÂ≈Ò Á∂ √ºÁ∂ Â∂ Í≥‹≈Ï ¡øÁ
18

‹ÈÚΔ-B@AE

«¬Î‡» È≈Ò √ÏøË ‹Ê∂ÏøÁΔ¡ª È∂ E Á√øÏ ˘ √»Ï∂ Á∂
’¬Δ «‘μ«√¡ª ØÍÛ, ◊πÁ≈√Íπ, Óπ’Â√, ÓÒ؇,
ÈÚªÙ«‘ ¡Â∂ Í«‡¡≈Ò≈ ¡≈«Á Ê≈Úª ”Â∂ ‘ÛÂ≈Ò ’ΔÂΔÕ
‘ÛÂ≈Ò ”⁄ ̺·≈ Ú’˜ Ô»ÈΔ¡È, ¿π√≈Δ «Ó√ÂΔ
Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È, ∂‘ÛΔ Ú’˜ Ô»ÈΔ¡È, ◊À√ ¬∂‹ø√Δ
Ú’˜ Ô»ÈΔ¡È È∂ «‘º√≈ «Ò¡≈Õ
Úº÷-Úº÷ Ê≈Úª ”Â∂ ‘Ø¬Δ¡ª ÀÒΔ¡ª ˘ √øÏØËÈ ’Á∂
‘ج∂ «¬Î‡» ¡≈◊»¡ª È∂ «’‘≈ «’ ÓØÁΔ √’≈ ÏÛΔ Â∂˜Δ
È≈Ò «’ ’≈˘Èª «Úº⁄ √Ø˪ ’’∂ «¬È∑ª ˘ Ó≈Ò’ª
ͺ÷Δ Ï‰≈ ‘Δ ‘À ‹Ø «’ √Óπμ⁄Δ Ó˜Á» ‹Ó≈ Á∂ ¿∞μÂ∂
«¬«Â‘≈√’ Â∂ Ï‘π ں‚≈ ‘ÓÒ≈ ˛Õ ÏπÒ≈«¡ª È∂ «’‘≈
«’ ÓÈÓØ‘È «√øÿ √’≈ ÚÒØ∫ Á∂√Δ-«ÚÁ∂ÙΔ ’≈ÍØ∂‡
ÿ≈«‰¡ª ͺ÷Δ ¡≈«Ê’ ÈΔÂΔ¡ª ˘ ÓØÁΔ √’≈ ÏÛΔ
Â∂˜Δ ¡Â∂ ‹≈Ï≈È≈ „ø◊ È≈Ò Ò≈◊» ’ ‘Δ ˛Õ «’Â
’≈˘Èª «Úº⁄ √Ø˪ ˘ Ì≈‹Í≈ ÁΔ ≈‹√Ê≈È √’≈ È∂
ÏÛΔ ÎπÂΔ È≈Ò Ò≈◊» ÚΔ ’ «ÁºÂ≈ ˛Õ Ì≈‹Í≈ √’≈
È∂ √È¡ÂΔ fi◊Û≈ ’≈˘È, ÎÀ’‡Δ ¡À’‡, ·∂’Á
∂ ≈Δ Ò∂Ï
’≈˘È «Ú⁄ √Ø˪ ’’∂ Ó˜Á» Ú◊ È≈Ò ËØ÷≈ ’ΔÂ≈
˛Õ «¬È∑ª √Ø˪ ÓπÂ≈«Ï’ C@@ ÂØ∫ ÿº‡ Ó˜Á»ª Ú≈Ò∂
¿πÁÔØ◊ «Úº⁄ Ï‘π √≈∂ Ò∂Ï ’≈˘È Ò≈◊» È‘Δ ‘؉◊∂Õ

Ó≈Ò’ ¡Í‰Δ Ó˜Δ È≈Ò Ó˜Á»ª ˘ º÷ Â∂ ’º„ √’Á∂
‘È Â∂ ÎÀ’‡Δ ÏøÁ ’ √’Á∂ ‘ÈÕ ÏπÒ≈«¡ª «’‘≈ «’
Á∂Ù ÁΔ Ó˜Á» ‹Ó≈ ¡Í‰∂ ¿∞μÂ∂ ‘Ø ‘∂ «¬√ ÿ≈Â’
‘ÓÒ∂ Á∂ «ÚπºË «¬’ ‹πº‡ ‘Ø ‘Δ ˛Õ ÏπÒ≈«¡ª È∂ Ó˜Á»ª
˘ √ºÁ≈ «ÁºÂ≈ «’ «Âº÷∂ √øÿÙª «Úº⁄ ÚºË ÂØ∫ ÚºË
ÙÓ»ÒΔ¡Â ’ΔÂΔ ‹≈Ú∂Õ
ÈÚªÙ«‘ «Ú÷∂ ‘ÛÂ≈ÒΔ Ó˜Á»ª ˘ «¬Î‡» Á∂ √»Ï≈
ÍÃË≈È ’πÒ«ÚøÁ «√øÿ ÚÛÀ⁄, √»Ï≈ ÓΔ ÍÃË≈È ¡ÚÂ≈
«√øÿ Â≈Δ, ◊π«Á¡≈Ò º’Û, «ÈÓÒ ‹ø‚Δ, ‘∂ Ò≈Ò,
ÍÃÚΔÈ ’πÓ≈, √º«Â¡≈ È≈«¬‰ ¡Â∂ ≈‹È≈Ê Ó‘≈ÂØ È∂
√øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
◊πÁ≈√Íπ «Ú÷∂ ‘ÛÂ≈ÒΔ Ó˜Á»ª ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ
√ØÈ≈ Ó√Δ‘, Î»Ò ⁄øÁ ¡≈«Á ¡≈◊»¡ª È∂ ’ΔÂΔÕ
Í«‡¡≈Ò≈ ”⁄ E ◊À√ ¬∂‹ø√Δ¡ª Á∂ Ú’ª ÚºÒØ∫
‘ÛÂ≈Ò ’’∂ ’ΔÂ∂ ¡ÊΔ Î»’ ÍÃÁÙÈ ˘ ’ÙÓΔ «√øÿ
«ÏºÒ≈, ‹√Í≈Ò «√øÿ, ‘«ÚøÁ «√øÿ, √π‹Δ ¡Â∂
¡À‚ÚØ’∂‡ ≈‹ΔÚ ÒØ‘‡ÏºËΔ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
ÓÒ؇ «Ú÷∂ «¬Î‡» Á∂ ‹ÈÒ √’ºÂ ≈‹ «√øÿ
ÓÒ؇ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ¿π√≈Δ «Ó√ÂΔ Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Á∂
¡≈◊»¡ª È∂ ÚΔ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ

÷øÈ≈ ⁄Ó≈≈ Á∂ Óπ˜≈∂ «’√≈Ȫ Ù‘ΔÁ ÏÒ«ÚøÁ «√øÿ ¡Â∂ Ù‘ΔÁ ’ÙÓΔ «√øÿ ÁΔ
Í≥‹Úƒ Ï√Δ ÓΩ’∂ ’≈ÈÎø√
C ÈÚøÏ B@@I ˘ ÙÃØÓ‰Δ ’Ó∂‡Δ Á∂ ÓπÒ≈˜Óª ¡Â∂
¿π√ÁΔ ‘«Ê¡≈ÏøÁ ‡≈√’ ÎØ√ ÚºÒØ∫ ◊À-’≈˘ÈΔ ¡Â∂
˺’∂ È≈Ò ÷øÈ≈ ⁄Ó≈≈ «Í≥‚ Á∂ Óπ˜≈∂ «’√≈Ȫ ÁΔ¡ª
˜ÓΔȪ ¿πμÂ∂ ’Ϙ≈ ’È Á∂ ‘ÓÒ∂ Á≈ ‹ÈÂ’ «ÚØË
’ ‘∂ Óπ˜≈∂ «’√≈Ȫ ¿πμÂ∂ «√ºËΔ¡ª ◊ØÒΔ¡ª ⁄Ò≈ ’∂
ÁØ «’√≈È Ù‘ΔÁ ’ «ÁºÂ∂ ◊¬∂ √È Â∂ Á‹Èª ÒØ’
‹÷ÓΔ ‘Ø ◊¬∂ √ÈÕ G Á√øÏ ˘ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È
ÚºÒ∫Ø Ù‘ΔÁ «’√≈È ÏÒ«ÚøÁ «√øÿ Â∂ Ù‘ΔÁ √≈ÊΔ ’ÙÓΔ
«√øÿ ÁΔ Ô≈Á «Úº⁄ «ÚÙ≈Ò ’≈ÈÎø√ ¡≈ÔØ«‹Â ’ΔÂΔ
◊¬ΔÕ «¬√ «Úº⁄ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ «’√≈Ȫ ¡Â∂ Ó˜Á»ª
È∂ ÙÓ»ÒΔ¡Â ’ΔÂΔÕ «¬√ ’≈ÈÎø√ ÁΔ √‡∂‹ ÁΔ ’≈Ú≈¬Δ
ÙÃΔ ¡È»Í «√øÿ ÷øÈ≈ ⁄Ó≈≈, «ÈÓÒ «√øÿ «’Ò≈ Ⱥʻ
«√øÿ ¡Â∂ Óπ÷«Â¡≈ «√øÿ √«‘ø√≈ ”Â∂ ¡Ë≈« ÍÃË≈È◊Δ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Óø‚Ò ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ Ùπ» ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ
’≈ÈÎø√ ˘ √øÏØËÈ ’Á∂ ‘ج∂ «’ÂΔ «’√≈È
Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈ ÓΔ ÍÃË≈È √≈ÊΔ Á≈Â≈ «√øÿ ¡Â∂
‹ÈÒ √’ºÂ √«ÂÏΔ «√øÿ √πÒÂ≈ÈΔ È∂ «’‘≈ «’
÷øÈ≈ ⁄Ó≈≈ Á∂ ÷»ÈΔ-’ª‚ Ò¬Δ Í≥‹≈Ï √’≈ ¡Â∂ ÙÃÓ
Ø ‰Δ
◊πÁπ¡≈≈ ÍÃÏøË’ ’Ó∂‡Δ Óπº÷ «˜øÓ∂Ú≈ ‘È, «‹È∑ª ÁΔ
√ÍÃ√ÂΔ ‘∂· ‘Ò’∂ Á∂ «ÌzÙ‡ «√¡≈√ÂÁ≈È ¡Â∂ Ì»Ó≈ÎΔ¡≈ Óπ˜≈∂ «’√≈Ȫ Á≈ ¿π‹≈Û≈ ’’∂ ÷πÁ «¬È∑ª
˜ÓΔȪ ”Â∂ ’Ϙ≈ ’È≈ ⁄≈‘πøÁ∂ ‘ÈÕ Óπ˜≈∂ «’√≈È
Ò◊≈Â≈ Ò◊≈È Ì ‘∂ ‘È Í ÙÃØÓ‰Δ ’Ó∂‡Δ Á∂
¡«Ë’≈Δ ÓÈÓ‹Δ È≈Ò Óπ˜≈∂ «’√≈Ȫ ÂØ∫ Ì≈Δ Ò◊≈È
Ú√»Ò‰≈ ⁄≈‘πøÁ∂ ‘È Âª «’ ¿π‘ Óπ˜≈∂ Ì≈Δ Ò◊≈È
Á∂‰ ÂØ∫ ¡√ÓºÊ ‘Ø ’∂ ˜ÓΔȪ ¤º‚‰ Ò¬Δ Ó˜Ï» ‘Ø
19

‹ÈÚΔ-B@AE

‹≈‰Õ ¿πÈ∑ª «’‘≈ «’ Óπ˜≈∂ «’√≈È ’≈˘È ÓπÂ≈«Ï’
Ò◊≈È «Úº⁄ Ú≈Ë≈ ’È Ò¬Δ «Â¡≈ ‘È Í ÙÃØÓ‰Δ
’Ó∂‡Δ √’≈ ÁΔ «ÓÒΔÌπ◊ È≈Ò Ó≈Ò «’≈‚ «Úº⁄
’≈ÙÂ’≈ Á≈ ÷≈È≈ ÷ÂÓ ’ ‘Δ ˛ ª ‹Ø Ó≈Ò «’≈‚
«Úº⁄ ¿πȪ ˘ ◊À-’≈ÙÂ’≈ Á√≈ ’∂ ¿πȪ ÁΔ Ï∂Á÷ÒΔ
Á≈ ’≈˘ÈΔ ¡≈Ë≈ «Â¡≈ ’ΔÂ≈ ‹≈ √’∂Õ Í ‹ºÊ∂ÏøÁΔ
ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ Óπ˜≈∂ «’√≈È ¿πȪ Á∂ ÓÈ√»«Ï¡ª ˘
’Á∂ ÚΔ √¯Ò È‘ƒ ‘؉ Á∂‰◊∂Õ
¡≈◊»¡ª È∂ «’‘≈ «’ Ì≈Ú∂∫ ’∂∫Á «Úº⁄ ÏΔ.‹∂.ÍΔ.
ÁΔ È«øÁ ÓØÁΔ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ √’≈ ω ◊¬Δ ˛
Í «¬√Á∂ ¡≈¿π‰ È≈Ò ÚΔ «’√≈Ȫ-Ó˜Á»ª Á∂ Áπº÷ªÁÁª Á≈ ¡ø ȑƒ ‘ØÚ∂◊≈ √◊Ø∫ ¡≈¿π‰ Ú≈Ò∂ √Ó∂∫ «Úº⁄
‘Ø ÚΔ Ó≈Û≈ ‘Ù ‘ØÚ∂◊≈ «’™«’ «¬‘ √’≈ ÚΔ
Í«‘ÒΔ Ô».ÍΔ.¬∂. √’≈ Úª◊ √≈Ó≈‹Δ Á∂Ùª ÚºÒØ∫
«ÈÁ∂«Ù ÈÚΔ¡ª ¡≈«Ê’ ÈΔÂΔ¡ª ˘ Ï‘π ’≈‘ÒΔ
È≈Ò Ò≈◊» ’È Á≈ ÔÂÈ ’ ‘Δ ˛Õ ˜ÓΔÈ ¡À’Ú≈«¬
’È Ú≈Ò∂ ’≈˘Èª «Úº⁄ √Ø˪ ’ ‘Δ ˛ Â∂ ÒØ’ª ÚºÒØ∫
’ΔÂ∂ ‹≈ ‘∂ «ÚØË ˘ ’π⁄Ò‰ Ò¬Δ Úº÷-Úº÷ È≈Úª ʺÒ∂
’≈Ò∂ ’≈˘È ω≈¬∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ «’√≈Ȫ ¡Â∂ Ó˜Á»ª
˘ «ÓÒÁΔ¡ª √Ï«√‚Δ¡ª Â∂ «¡≈«¬Âª «Úº⁄ Ì≈Δ
’‡ΩÂΔ¡ª ’ΔÂΔ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª ‘È, ‚Δ˜Ò Â∂ ÷≈Áª ˘

‚Δ-’ø‡ØÒ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ˛ Â∂ √’≈ «‹‰√ª Á∂ Ì≈¡
«ÓºÊ‰ Â∂ ÷ΔÁ‰ ÁΔ «˜øÓ∂Ú≈Δ ÂØ∫ Óπ’ ‘Ø ‘Δ ˛Õ
«’√≈Ȫ «√ ’‹≈ Ò◊≈Â≈ ÚºË «‘≈ ˛ Â∂ «’√≈È
÷πÁ’πÙΔ¡ª ’ «‘≈ ˛Õ Ì≈ÂΔ ‘≈’Óª ÚºÒØ∫ Ò≈◊»
’ΔÂΔ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª ÈΔÂΔ¡ª ’≈È Á∂√Δ Â∂ «ÚÁ∂ÙΔ
’øÍÈΔ¡ª Â∂ ’≈ÍØ∂‡ ‹◊ ÷πÙ‘≈Ò Â∂ Ó≈Ò≈Ó≈Ò ‘Ø
«‘≈ ˛ ‹Á«’ «’ÂΔ ÒØ ’ ◊ΔÏΔ, Ï∂  π ˜ ◊≈Δ,
Ó«‘ø◊≈¬Δ, «ÌzÙ‡≈⁄≈, È«Ù¡ª ÁΔ ÁÒÁÒ Â∂ ’˜Á≈Δ
Á∂ Óº’Û‹≈Ò «Úº⁄ Î√ ’∂ ’ø◊≈Ò ‘Ø «‘≈ ˛Õ
’≈ÈÎø√ «Úº⁄ Óø◊ ’ΔÂΔ ◊¬Δ «’ ¡≈Ï≈Á’≈
¡Â∂ Óπ˜≈∂ «’√≈Ȫ ˘ ˜ÓΔÈ Á∂ Ó≈Ò’Δ ‘º’ «ÁºÂ∂ ‹≈‰,
‹ÓªÏøÁΔ «Úº⁄Ø∫ ’≈ÙÂ’≈ Ú≈Ò≈ ÏøÁ ’ΔÂ≈ ÷≈È≈ ÓπÛ
⁄≈¨ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂, ˜ÓΔÈ ÁΔ Ó≈Ò’Δ ÁΔ ‘ºÁÏøÁΔ ÿ‡≈
’∂ Ú≈Ë» ˜ÓΔÈ Ï∂˜ÓΔÈ∂ «’√≈Ȫ «Úº⁄ Úø‚Δ ‹≈Ú∂Õ Í«‘Òª
AG ¬∂’Û ÂØ∫ ÚºË √ÍÒº√ ’≈ «ÁºÂΔ ‹≈ ¸º’Δ ˜ÓΔÈ
¿πμÂ∂ «’√≈Ȫ Á≈ ’Ï‹≈ ’Ú≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂Õ
’≈ÈÎø√ ˘ ‘ØȪ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ «’ÂΔ «’√≈È
Ô»ÈΔ¡È Á∂ «˜Ò∑≈ ÍÃË≈È ÂÒØ’ «√øÿ Ï«‘≈ÓÍπ, ËÈÚøÂ
«√øÿ ÷Â≈¬∂ ’Òª, Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Á∂ ¡≈◊» ≈‹
’πÓ≈ Í≥‚Ø Δ, «Ú‹∂ ’πÓ≈ √Ø‘Ò, Ë«ÓøÁ ¡‹È≈Ò≈ ¡Â∂
«¬Î‡» ¡≈◊» ’≈Ó∂‚ Ó∂Ù ≈‰≈ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ

’πºÒ «‘øÁ «’√≈È Ó˜Á» √Ì≈ Á∂ √ºÁ∂ ”Â∂ Ø√ ÍÃÁÙÈ
È»Ó«‘Ò : Ô»ÈΔ¡È Á∂ √ºÁ∂ ”Â∂ ¿π’ Óø◊ª ˘ ÒÀ

Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· «Âº÷∂
Ì»ÓΔ √πË≈ ’’∂ Ú≈Ë» ˜ÓΔȪ Á«Òª Â∂ Ï∂˜ÓΔÈ∂ ÒØ’ª
«Úº⁄ Úø‚‰, Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔȪ ”⁄Ø∫ ωÁ∂ ÂΔ‹∂ «‘º√∂ Á≈
‘º’ Á«Òª ˘ Á∂‰, ’øÍÈΔ¡ª ˘ ˜ÓΔȪ Á∂‰ ÁΔ Ï‹≈«¬
ÒØÛÚøÁ «’ÂΔ¡ª ˘ «‘≈«¬ÙΔ, „∂ª Ò¬Δ ÍÒ≈‡ ¡Ò≈‡
’≈¿π‰, ÓÈ∂◊≈ Á≈ π˜◊≈ Áπ¡≈¿π‰, ÍÒ≈‡ª Â∂
È∂◊≈ Á∂ ÓÂ∂ Í≈¿π‰ Ò¬Δ ¡≈Ó ¡‹Ò≈√ ÏπÒ≈¿π‰ ÂØ∫
«¬È’≈Δ Í≥⁄≈«¬Âª «ÚπºË ’≈Ú≈¬Δ ’Ú≈¿π‰ ¡Â∂
Í∂∫‚» ËÈ≈„ª ¡Â∂ «√¡≈√Δ ¡≈’≈Úª ˘ ÷πÙ ’È Ò¬Δ
Ó˜Á»ª ˘ ¡≈◊» «‘ ’È Ò¬Δ Í∂∫‚» Ó˜Á» ¡≈◊»¡ª
¡Â∂ Á«Òª «ÚπºË ∂ÒÚ∂ Ê≈‰≈ È’ØÁ, Ó«‘ÂÍπ,
Ó’√»Áª, ’Â≈Íπ ÍπÒΔ√ «˜Ò∑≈ ‹ÒøË «Á‘≈ÂΔ «Ú÷∂
Á‹ ’∂√ ºÁ ’È ÁΔ Óø◊ ˘ ÒÀ ’∂ Ø√ ËÈ∂-ÍÃÁÙÈ
’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

’∂ ¡Â∂ √Ø¬Δ ◊À√ ’ΔÓª IE@ πͬ∂ ÍÃÂΔ «√Òø‚ º’
Ú≈Ë≈ ’È ¡Â∂ √Ï«√‚Δ ÏÀ∫’ª ≈‘ƒ Á∂‰ Á∂ «Âº÷∂ «ÚØË
Ú‹Ø∫ A Á√øÏ ˘ È»Ó«‘Ò «Ú÷∂ Ì≈ ◊À√ ¬∂‹ø√Δ Á∂
√≈‘Ó‰∂ «¬Ò≈’∂ Ì ÂØ∫ B@@ ÂØ∫ ÚºË Í∂∫‚» Ó˜Á»ª È∂ Ø√
ÀÒΔ ’È ¿πÍø ٫‘ ”⁄ Ø√ ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ≈ ¡Â∂
«‘√ΔÒ Á¯Â «Ú÷∂ Ø’ª Á∂ Ï≈Ú‹»Á ËÈ≈ «ÁºÂ≈, ‹Ø
«‘√ΔÒÁ≈ ÚºÒØ∫ ÓΩ’∂ ”Â∂ Íπº‹ ’∂ ÍÃÁÙÈ’≈Δ¡ª ÂØ∫
Óø◊ ͺÂ ÒÀ‰ ¿πÍø ÷ÂÓ ‘Ø«¬¡≈Õ
Ø√ ËÈ∂ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï
Á∂ ÍÃË≈È Â√∂Ó ÍΔ‡, «˜Ò∑≈ ÍÃË≈È ‘ø√ ≈‹ ͺÏÚª,
√’ºÂ ’ÙÓΔ «√øÿ ÿπº◊ÙØ, Ì≈ÂΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ «’ÂΔ
«’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ √øÂØ÷ «√øÿ º◊Û, «¬Ò≈’≈ ¡≈◊»
√øÂØ÷ «√øÿ √øË» ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ Ó˜Á» ¡≈◊» ÏΔÏΔ √π÷«ÚøÁ
20

‹ÈÚΔ-B@AE

’Ω, ÍÓ≈ Ò≈Ò ’À∫Ê, ≈Ó «’ÙÈ √‘≈ÒΔ ¡≈«Á È∂
’ΔÂΔÕ
’Â≈Íπ : F@ ÂØ∫ ÚºË «Í≥‚ª «Úº⁄ ÍÃ⁄≈ Óπ«‘øÓ
⁄Ò≈ ’∂ D Á√øÏ ˘ ’Â≈Íπ «Ú÷∂ ’ΔÂ∂ ‹≈‰ Ú≈Ò∂
Ø√ ËÈ∂-ÍÃÁÙÈ ”⁄ «Ù’ ’È Á≈ «’ÂΔ ÒØ’ª
˘ ‘Ø’≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ «Â¡≈Δ Â∂ ÍÃ⁄≈ Á≈ ¡√ «¬‘
‘Ø«¬¡≈ «’ ¡’≈ÒΔ ¡≈◊»¡ª È∂ ÍÃØ◊≈Ó ˘ «√¡≈√Δ Ú≈
√Ó«fi¡≈ Â∂ «¬√˘ Â≈ÍΔ‚Ø ’È Ò¬Δ Ï≈Ï ¡ÀÒ≈È
’Ú≈ ’∂ Á«Òª Â∂ Ï∂˜ÓΔÈ∂ ÒØ’ª ˘ ËÈ∂ ”⁄ ‹≈‰ ÂØ∫
Ø’‰ Ò¬Δ D Á√øÏ ˘ «¬Ò≈’∂ Ì Á∂ «¬‘Ȫ ÒØ’ª ˘
Á≈‰≈ Óø‚Δ ’Â≈Íπ Íπº‹ ’∂ ÈΔÒ∂ ’≈‚ª ÁΔ ’‰’
ÒÀ‰ Ò¬Δ √ºÁ≈ «ÁºÂ≈Õ «¬√Á∂ Ï≈Ú‹»Á C@@ ÂØ∫ ÚºË ÓÁ¡Ωª È∂ Ô»ÈΔ¡È ÚºÒØ∫ ◊π» ÚΔÁ≈√ ◊πÁπ¡≈≈
¡≈Δ¡≈ È◊ √≈‘Ó‰∂ ÀÒΔ ”⁄ «Ù’ ’ΔÂΔ ¡Â∂
Ù«‘ «Úº⁄ Ø√ ÌÍ» ÍÃÌ≈ÚÙ≈ÒΔ ÍÃÁÙÈ ’’∂
«‘√ΔÒ Á¯Â Á≈ «ÿ≈¿π ’ΔÂ≈ ¡Â∂ ¿π’ Óø◊ª Á∂
È≈Ò «¬Ò≈’∂ Á∂ «Í≥‚ ¯«Â‘˜Ò≈Ò ÁΔ Í≥⁄≈«¬Â «ÚπºË
¡≈Ó ¡‹Ò≈√ ÏπÒ≈ ’∂ «‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡ Â∂ È∂◊≈ Á∂
‹≈Ï ’≈‚ ‹≈Δ È≈ ’È ÏÁÒ∂ ¡Àμ√.√Δ./¡Àμ√.‡Δ.
«‘ Í⁄≈ Á‹ ’È ÁΔ Óø◊ ’ΔÂΔÕ Óø◊ª √ÏøËΔ
Óø◊ ͺÂ ËÈ≈’≈Δ¡ª ”⁄ ¡≈ ’∂ «‘√ΔÒÁ≈ È∂ «Ò¡≈
ª ‹≈ ’∂ «ÿ≈˙ ÷ÂÓ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ ¡’≈ÒΔ ¡≈◊»¡ª

ÚºÒØ∫ ¡ÀμÓ.¡ÀμÒ.¬∂. ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ”⁄ Úø‚Δ ’‰’ ˘ È◊
’Ω∫√Ò Ò¬Δ ⁄؉ √‡ø‡ ’«‘ø«Á¡ª ÒØ’ª È∂ È’≈ «ÁºÂ≈Õ
Ø√ ËÈ∂ ˘ Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈¬Δ Â∂ «˜Ò∑≈ ¡≈◊»¡ª
ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ’∂.¡Àμ√.¡‡Ú≈Ò, ÏÒ«ÚøÁ ’Ω «Á¡≈ÒÍπ,
‹√«ÚøÁ «√øÿ Óπ√ÂÎ≈ÍπΔ, ÏÒÏΔ «√øÿ ËΔÍπ,
Ì≈ÂΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ ÚΔ ’πÓ≈
¡Â∂ «¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ ÁΔ ‹√ÚΔ ‹º√Δ ¡≈«Á È∂
√øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
Ó«‘ÂÍπ : √ºÁ∂ «‘ ’πºÒ «‘øÁ «’√≈È Ó˜Á»
√Ì≈ ÁΔ «¬’≈¬Δ Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï ¡Â∂ «’ÂΔ
«’√≈È Ô»ÈΔ¡È ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· C@@ ÂØ∫ ¿πμÍ
«’ÂΔ¡ª È∂ «Ï‹ÒΔ ÏØ‚ Á¯Â Ó«‘ÂÍπ «Ú÷∂ AI
Á√øÏ ˘ «¬’º·∂ ‘Ø ’∂ Ù«‘ «Úº⁄ «ÚÙ≈Ò ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ≈
¡Â∂ «‘√ΔÒ Á¯Âª ¡º◊∂ Ø√ ËÈ≈ Á∂ ’∂ Ó˜Á»«’√≈È Óø◊ª Á≈ ‘ºÒ ’È ÁΔ Óø◊ ’ΔÂΔÕ
«¬√ ËÈ∂-ÍÃÁÙÈ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ √»Ï≈ ¡Â∂ «˜Ò∑≈
¡≈◊»¡ª ÂØ∫ «ÏÈ∑ª «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ «¬Ò≈’≈
¡≈◊»¡ª «ÁÒÏ≈◊ ⁄øÁΔ, «‹øÁ Óø‚, Í∂∫‚» Ó˜Á»
Ô»ÈΔ¡È Íø‹≈Ï Á∂ «¬Ò≈’≈ ÍÃË≈È «Ú‹∂ Ï≈·, «√’øÁ,
ÍÃ’≈Ù ⁄øÁ Ï≈ÒØ’Δ, Ì≈ÂΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈Â
√Ì≈ Á∂ ’ÙÓΔ Óø«‚¡≈Ò≈, ‹◊ÁΔÍ «√ºË», «¬√ÂΔ
‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ ÁΔ ¡ÈΔÂ≈ √øË» ¡≈«Á È∂ ’ΔÂΔÕ

‹Ê∂Ï≥ÁΔ¡ª È∂ A@ Á√≥Ï ˘ ÓÈ≈«¬¡≈ ÓÈ∞º÷Δ ¡«Ë’≈ª «ÚØËΔ «ÁÚ√
¡◊Ú≈ ’ª‚ «ÚØËΔ ¡À’ÙÈ ’Ó∂‡Δ Á∂ √ºÁ∂ ”Â∂
Ó≈ÒÚ∂ ÁΔ¡ª ’¬Δ «’√≈È, Ó˜Á», «Ú«Á¡≈ÊΔ,
ÈΩ‹Ú≈È, ÓπÒ≈˜Ó, ¡«Ë¡≈Í’ ‹ºÊ∂Ï≥ÁΔ¡ª È∂ ¯ΔÁ’؇
«˜Ò∑∂ «Úº⁄Ø∫ ¡◊Ú≈ ‘ج∂ Ϻ«⁄¡ª ˘ Һ̉ «Úº⁄ Íπ«Ò√ Á∂
È≈’≈Ó «‘‰ ”Â∂ A@ Á√≥Ï ˘ ÓÈ∞º÷Δ ¡«Ë’≈ «ÁÚ√
˘ ÓÈ∞º÷Δ ¡«Ë’≈ª «ÚØËΔ «ÁÚ√ Ú‹Ø∫ ÓÈ≈«¬¡≈Õ √Ó»‘
‹ºÊ∂Ï≥ÁΔ¡ª È∂ ÿºÒ-’Òª Ê≈‰∂ «Úº⁄ Íπ«Ò√ ÚºÒØ∫ √≈Δ
≈ ÍΔ.¡À√.Ô» Á∂ √»Ï≈ √’ºÂ ¡Â∂ ¡◊Ú≈ ’ª‚ «ÚØËΔ
¡À’ÙÈ ’Ó∂‡Δ Á∂ ÓÀ∫Ï «‹≥Á «√≥ÿ ”Â∂ ÂÙÁºÁ ’È
ÁΔ ’Û∂ ÙÏÁª «Úº⁄ «È÷∂ËΔ ’Á∂ ‘ج∂ Âπø «‘≈¡
’È ÁΔ Óø◊ ’ΔÂΔÕ
¡◊Ú≈ ’ª‚ «ÚØËΔ ¡À’ÙÈ ’Ó∂‡Δ Á∂ Ù≥ÿÙ ÁΔ
◊»≥‹ ‘∞‰ √πÍΔÓ ’Ø‡ «Úº⁄ ÚΔ ÍÀ‰Δ Ù∞» ‘Ø ◊¬Δ ‘ÀÕ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«¬√∂ √≥ÿÙ √Á’≈ Í«‘Òª Í≥‹≈Ï ¡Â∂ ‘«¡≈‰≈
‘≈¬Δ’Ø‡ È∂ Í≥‹≈Ï √’≈ ˘ ≈‹ Ì «Úº⁄ ¡◊Ú≈
‘ج∂ ÒØ’ª ÁΔ «ÍØ‡ Ì∂‹‰ Ò¬Δ ÂÒÏ ’ΔÂ≈ √Δ ¡Â∂
‘∞‰ Á∂Ù ÁΔ √πÍΔÓ ’Ø‡ È∂ Í≥‹≈Ï √’≈ ¡Â∂ Í≥‹≈Ï
Íπ « Ò√ ÁΔ ¡◊Ú≈ Ó≈Ó«Ò¡≈ «Úº ⁄ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¬Δ
ÈÒ≈«¬’Δ ’≈È Â’ÛΔ fi≈Û-fi≥Ï ’ΔÂΔ ‘ÀÕ ¿∞‘Δ
√π÷ÏΔ Ï≈ÁÒ «‹√ È∂ «ÚË≈È √Ì≈ «Úº⁄ ÏØÒ«Á¡ª
«¬‘ «’‘≈ √Δ «’ ◊∞≥Ó ‘ج∂ ÒØ’ Í≈◊Ò ‹ª ÈÙ∂ÛΔ ‘È
‹Ø «’Ë∂ ⁄Ò∂ ◊¬∂, ÊØÛ∂ √Ó∂∫ Ï≈¡Á ÷πÁ Ú≈«Í√ ¡≈
‹≈‰◊∂, √πÍΔÓ ’ØØ‡ Áπ¡≈≈ ◊≥ÌΔÂ≈ «Ú÷≈¿∞‰ ÂØ∫
Ï≈¡Á ‘∞‰ ¿∞√˘ Ó»≥‘ ¤∞Í≈¿∞‰ Ò¬Δ Êª È‘Δ∫ ÒºÌ ‘ΔÕ
¡◊Ú≈ ‘ج∂ Ϻ«⁄¡ª Á∂ Ó≈Í∂ «Í¤Ò∂ E-F Ó‘Δ«È¡ª ÂØ∫
Ò◊≈Â≈ √≥ÿÙ ’ ‘∂ ‘È, «˜Ò∑≈ Íπ«Ò√ È∂ Ó≈«Í¡ª
21

‹ÈÚΔ-B@AE

Á≈ √≈Ê Á∂‰ ÁΔ Ï‹≈¬∂, ¯ΔÁ’؇ «˜Ò∑≈ Óπ’øÓÒ Ï≥Á
‘؉ Á∂ ÁΩ≈È Ó≈«Í¡ª ”Â∂ Ò≈·Δ⁄≈‹ ’’∂ Ê≈«‰¡ª
¡≥Á Ï≥Á º«÷¡≈Õ
‘∞‰ ¡◊Ú≈ Á∂ «¬‘Ȫ Ó≈Ó«Ò¡ª Á≈ Úº‚≈ √º⁄
√≈‘Ó‰∂ ¡≈«¬¡≈ ‘ÀÕ ‹∂’ √‘Δ ’≈Ú≈¬Δ ’ΔÂΔ ‹ªÁΔ
‘À ª Ì≈‹Í≈ Á∂ ≈‹ √Ì≈ ÓÀ∫Ï ¡ÀÈ.’∂. «√È‘≈ Á≈
È≈Ó «Úº⁄ ¡≈ √’Á≈ ‘ÀÕ «’¿∞∫«’ ÓÈØ‹ ’Í» Á∂ ¡◊Ú≈
‘؉ ÂØ∫ «¬‘ √≥ÿÙ Ù∞» ‘Ø«¬¡≈ √ΔÕ ÓÈØ‹ ’Í» «‹√
¡≈¬Δ.¡À√.¡≈¬Δ. ÍzØ√Δ˜ ’≥ÍÈΔ «Úº⁄ ’≥Ó ’Á≈ √Δ,
¿∞‘ ’≥ÍÈΔ Ì≈‹Í≈ Á∂ ≈‹ √Ì≈ ÓÀ∫Ï ¡ÀÈ.’∂. «√È‘≈
ÁΔ ‘ÀÕ «¬‘ ’≥ÍÈΔ ¬∂.‡Δ.¡ÀÓ. «Úº⁄ ÍÀ√∂ Í≈¿∞‰ Á≈ ’≥Ó
’ÁΔ ‘ÀÕ ÓÈØ‹ ’Í» Á∂ ¡◊Ú≈ ‘؉ ÂØ∫ Ï≈¡Á «Â≥È
¬∂.‡Δ.¡ÀÓ. «Úº⁄ ⁄ØΔ¡ª ‘Ø¬Δ¡ª √ÈÕ ÓÈØ‹ ’Í» Á∂
Í«Ú≈ ÚºÒØ∫ √»«⁄ ’È ”Â∂ ÚΔ ¿∞√Á∂ ÏØ√ È∂ ’Ø¬Δ ◊Ω
È‘Δ∫ ’ΔÂΔÕ ÓÈØ‹ ’Í» Á≈ Í«Ú≈ ‘Δ ¤∂ Ó‘Δ«È¡ª ÂØ∫
’ØÂÚ≈ÒΔ Ê≈‰∂ Á∂ Ï≈‘ Ò◊≈Â≈ ͺ’∂ ËÈ∂ ”Â∂ ÏÀ·≈
‘ÀÕ Íπ«Ò√ «¬√ Í«Ú≈ ˘ ‘Δ √Ì ÂØ∫ «‹¡≈Á≈ Â≥◊Íz∂Ù≈È ’ ‘Δ ‘ÀÕ ÓÈØ‹ ’Í» ÁΔ ÌÀ‰ ÍØÒΔ‡À’«È’
’≈Ò‹ Ø‚∂ ÒÀ’⁄≈ √ΔÕ Ì≈‹Í≈ Á≈ Í≥‹≈Ï ÍzË≈È
«ÎؘÍπ Á≈ «‘‰ Ú≈Ò≈ ‘À «¬√ Ò¬Δ «ÎؘÍπ ÂØ∫
ÍØÒΔ‡À’«È’ ’≈Ò‹ ÈÚª «Íz≥√ΔÍÒ Ì∂«‹¡≈ «◊¡≈ «‹√
È∂ ÓÈØ‹ ’Í» ÁΔ ÌÀ‰ ˘ ÈΩ’Δ ÂØ∫ ’º„ «ÁºÂ≈Õ «¬√ ÂØ∫
«¬Ò≈Ú≈ Íπ«Ò√ È∂ ¿∞√ ’ØÒ ’≥«Í¿±‡ «√º÷‰ ¡≈¿∞∫Á∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ ‚≈-ËÓ’≈ ’∂ ‘‡≈ «ÁºÂ≈Õ «¬‘ √Ì
’∞fi Í«Ú≈ Á∂ ‘Ω√Ò∂ Í√ ’È Ò¬Δ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈
‘ÀÕ
¡≈¬Δ.¡À√.¡≈¬Δ. ÍzØ√Δ˜ ’≥ÍÈΔ ÁΔ Á∂Ù Á∂ ’¬Δ
Úº‚∂ ’≈ÍØ∂‡ ÿ≈«‰¡ª È≈Ò È∂∂ÛÂ≈ ‘ÀÕ √≈‚∂ Á∂Ù
√Ó∂ ͻ∂ √≥√≈ «Úº⁄ ’¬Δ ’≈ÍØ∂‡ ÿ≈‰∂ ¡≥◊
Â√’Δ Á≈ Ë≥Á≈ ÚΔ ⁄Ò≈¿∞∫Á∂ ‘ÈÕ «¬√ Ò¬Δ «¬√ ÂØ∫
«¬È’≈ È‘Δ∫ ’ΔÂ≈ ‹≈ √’Á≈ «’ «¬‘ ’≥ÍÈΔ ¡≥◊
Â√’Δ Á≈ Ë≥Á≈ ’È Ú≈Ò∂ ’≈ÍØ∂‡ È≈Ò ’≈ØÏ≈
È≈ ’ÁΔ ‘ØÚ∂? ‘∞‰ √πÍΔÓ ’Ø‡ ÚºÒØ∫ «÷⁄≈¬Δ ‘؉
’’∂ ’¬Δ «˜«Ò∑¡ª «Úº⁄ ’∞fi ’∞ ¡◊Ú≈ ¡Â∂ ◊∞≥ÓÙ∞Á≈
‘؉ Á∂ Ó≈ÓÒ∂ Á‹ ’ΔÂ∂ ◊¬∂ ‘ÈÕ Í «’√∂ ÁΔ ‘≈Ò∂
º’ ÿ Ú≈Í√Δ È‘Δ∫ ‘جΔÕ ‹∂’ Íπ«Ò√ Ó≈ÓÒ∂ Á‹
’ ÒÀ∫ÁΔ Âª ’≈Ú≈¬Δ ’ÈΔ ÍÀ‰Δ √Δ «¬√ ’’∂ Ï‘∞Â∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Ó≈ÓÒ∂ Á‹ È‘Δ∫ ’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ «˜Ò∑≈ Íz√≈ÙÈ È∂ «¬√
’’∂ ‘Δ ‘∞‰ √≥ÿÙ ˘ Â≈ÍΔ‚Ø ’È ÁΔ¡ª ’Ø«ÙÙª
’ÈΔ¡ª Ù∞» ’ «ÁºÂΔ¡ª ‘ÈÕ Íπ«Ò√ ¡À’ÙÈ ’Ó∂‡Δ
Á∂ ÓÀ∫Ï ’∞ÒÁΔÍ ÙÓ≈ ¡Â∂ «‹≥Á «√≥ÿ ˘ fi»·∂ ’∂√ª
«Úº⁄ ¿∞Òfi≈¿∞‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ ⁄πº’Δ ‘À, «¬√∂ ’’∂
ÿºÒ-’Òª Ê≈‰∂ fi»·≈ Óπ’ºÁÓ≈ Á‹ ’’∂ Íπ«Ò√
«‹≥Á «√≥ÿ ˘ ‹∂Ò∑ ÚΔ Ì∂‹ ⁄πº’Δ ‘ÀÕ «¬√ ÂØ∫ Íπ«Ò√
ÁΔ ÈΔ¡Â √≈Î «Á÷≈¬Δ «Á≥ÁΔ ‘ÀÕ
A@ Á√≥Ï ˘ «¬’ºÂ ‘Ø¬Δ¡ª ‹ºÊ∂Ï≥ÁΔ¡ª Á∂
ÏπÒ≈«¡ª È∂ √≥ÏË
Ø È ’«Á¡ª Áº«√¡≈ «’ Ì≈ Á∂ ‘≈’Ó
ÓÈ∞º÷Δ ¡«Ë’≈ª ÁΔ ≈÷Δ ’È Á∂ „Ω∫◊ ⁄Á∂ ‘È,
Ô».¡ÀÈ.˙. ¡Â∂ ‹È∂Ú≈ ¡ÀÒ≈ÈÈ≈Ó∂ «Ú⁄ Á√Â÷ ’È≈
‘≈ÊΔ Á∂ Á≥Á Ú≈ÒΔ ◊ºÒ ‘À, «‹‘Û∂ «Ú÷≈¿∞‰ ˘ ’∞fi ‘Ø
¡Â∂ ÷≈‰ ˘ ’∞fi ‘Ø ‘∞≥Á∂ ‘ÈÕ C@ Ϻ«⁄¡ª Á≈ «ÁÈ«Á‘≈Û∂ ¡◊Ú≈ ‘Ø ‹≈‰≈ ¡Â∂ Ó≈«Í¡ª Á≈ «¬È√≈Î Ò¬Δ
Á-Á ÁΔ¡ª ·Ø’ª ÷≈‰ Ú≈√Â∂ Ó‹Ï» ‘؉≈ «¬‘
ÓÈ∞º÷Δ ¡«Ë’≈ª ÁΔ √Ì ÂØ∫ Úº‚Δ ¿∞Òßÿ‰≈ ‘ÀÕ Ì≈ Á∂
ÒØ’ Ì≈ ÁΔ ÎΩ‹ ‘ºÊØ∫ ‘Δ Ó≈∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ Á∂Ù Ì
«Úº⁄ ‘ ؘ ¡Ω√ÂÈ ⁄≈ ÂØ∫ ÚºË ÓΩª Ê≈«‰¡ª «Úº⁄ ‘Ø
‹ªÁΔ¡≈ ‘ÈÕ Á∂Ù ÁΔ «Â‘≈Û ‹∂Ò∑ «Úº⁄ ÒÂ≈Û∂ ‹≈ ‘∂
ÒØ’ª ÁΔ ¡≈Ú≈˜ Ï‰È Ú≈Ò∂ «ÈÁØÙ ÒØ’ √Û∑ ‘∂ ‘ÈÕ
ÒØ’ Ò«‘ ˘ ¡≈◊» «‘ ’È Ò¬Δ ¡≈◊»¡ª ˘ fi»·∂
Óπ’ºÁ«Ó¡ª ”⁄ ¿∞Òfi≈«¬¡≈ ‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ «Î A@ Á√≥Ï
˘ «’√ ‘≈Ò «Úº ⁄ ÓÈ∞ º ÷ Δ ¡«Ë’≈ «ÁÚ√ Ú‹Ø ∫
ÓÈ≈«¬¡≈ ‹≈ √’Á≈ ‘ÀÕ ÒØ’ª ˘ «¬√ ¡‰-ÓÈ∞÷
º Δ ÚÂ≈∂
ÁΔ ‹Û∑ «¬√ Ò∞º‡ ”Â∂ ¡Ë≈« ÍzÏ≥Ë «÷Ò≈Î «¬º’ Ï≈ÏΔ
Ú≈Ò≈ ÍzÏ≥Ë «√‹‰ Ò¬Δ ‹»fi‰ Ú≈√Â∂ ¡º◊∂ ¡≈¿∞‰≈
⁄≈‘ΔÁ≈ ‘À «‹√ «Úº⁄ ¡√Ò «Úº⁄ ÓÈ∞º÷Δ ¡«Ë’≈ª ÁΔ
≈÷Δ ‘ØÚ∂◊ΔÕ
«¬√ ÓΩ’∂ Í≥‹≈Ï √‡»‚À∫‡√ Ô»ÈΔ¡È, ÈΩ‹Ú≈È
Ì≈ √Ì≈, «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È, Í∂∫‚± Ó˜Á»
Ô»ÈΔ¡È, Ì≈ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È ¬∂’Â≈ (¿∞◊≈‘ª),
Í≥‹≈Ï ÷∂ ӘÁ» Ô»ÈΔ¡È, Ì≈ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È
’zªÂΔ’≈Δ, Í∂∫‚± Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È ’zªÂΔ’≈Δ, «Á‘≈ÂΔ
Ó˜Á» √Ì≈, Ì≈ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È «√ºË»Íπ, √Î≈¬Δ
√∂ Ú ’ ’Ó⁄≈Δ Ô» È Δ¡È, Ï∂  π ˜ ◊≈ Ò≈«¬ÈÓÀ È
Ô»ÈΔ¡È ¡≈«Á ‹Ê∂Ï≥ÁΔ¡ª Ù≈«ÓÒ ‘Ø¬Δ¡ªÕ
22

‹ÈÚΔ-B@AE

ÒØ’ª È≈Ò ’ØÛª πͬ∂ ÁΔ ·º◊Δ Ó≈È Ú≈Ò∂ Íz∂Ó Í≈Ò ⁄ΩËΔ ÁΔ «◊zÎÂ≈Δ Ò¬Δ Íº’≈ ËÈ≈
ÓØ◊∂ «˜Ò∑∂ Á∂ «Í≥‚ ÿºÒ ’Òª Á∂ ≈ÙÈ «‚ºÍ»
‘ØÒ‚ ÍÃ∂ÓÍ≈Ò, ¿π√ÁΔ ÍÂÈΔ ÚΔÈ≈ ≈‰Δ, ÍπºÂ
«Úº’Δ ÚºÒØ∫ ÒØ’ª ÂØ∫ ÏØÒΔ Ú≈ÒΔ¡ª ’Ó∂‡Δ¡ª ÍÚ≈¿π‰
Á∂ È≈Ó Â∂ Ó≈Δ ◊¬Δ ·º◊Δ «ÚπºË ⁄ºÒ ‘∂ ͺ’∂ ËÈ∂
ÁΩ≈È A Á√≥Ï ˘ Ê≈‰∂ Á∂ Ï≈‘ BE@-C@@ ÁΔ
«◊‰ÂΔ «Úº⁄ «¬’º·∂ ‘Ø ’∂ ¡À√.¡À√.ÍΔ. ÁÎÂ º’
Ó≈⁄ ’ΔÂ≈ ‹≈‰ Òº◊≈ ª Íπ∞«Ò√ È∂ Ò≈·Δ⁄≈‹
’’∂ «◊zÎÂ≈Δ¡ª ’ÈΔ¡ª Ù∞» ’ «ÁºÂΔ¡ªÕ √≈Δ
≈ E@ ÂØ∫ ÚºË Ï≥«Á¡ª ˘ Ê≈‰∂ ¡≥Á º«÷¡≈Õ ÿºÒ’Òª Ê≈‰∂ Á∂ ¡À√.¡À⁄.¿∞. ’∞Ò«‹≥Á «√≥ÿ, ¿∞√Á∂
Δ‚, Óπ È ÙΔ ◊∞  «Ï≥ Á  «√≥ ÿ È∂ ÁØ «Ú«Á¡≈ÊΔ
¡≈◊»¡ª ˘ ¡Òº◊ Ê≈‰∂ ¡≥Á º÷ ’∂ ÏπΔ Â∑ª ’∞º‡Ó≈
’’∂ ‹÷ÓΔ ’ΔÂ≈Õ Íπ«Ò√ «¬‘Ȫ Ï≈∂ ’∞ºfi Áº√ È‘Δ∫
‘Δ √ΔÕ ‹ÁØ∫ «¬‘Ȫ Á≈ ÍÂ≈ ’È Ò¬Δ ÍΔ.¡À√.Ô».
Á∂ ‹ÈÒ √’ºÂ «‹≥Á «√≥ÿ √Ó∂ D@-E@ Ï≥Á∂
◊¬∂ ª Íπ«Ò√ È∂ ¿∞‘Ȫ ˘ ÚΔ «◊zÎÂ≈ ’’∂ ÚÁΔ
Í≈ÛÈ Á≈ fi»·≈ Óπ’ºÁÓ≈ Á‹ ’’∂ «‹≥Á «√≥ÿ

¡Â∂ ȤºÂ «√≥ÿ ˘ ‹∂∂Ò∑ Ì∂‹ «ÁºÂ≈Õ ¡◊Ò∂ «ÁÈ
«’√≈Ȫ-Ó˜Á»ª Â∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÚºÒØ∫ ÓØ◊∂ «˜Ò∑≈
ÍÃÏøË’Δ ’øÍÒÀ’√ «Úº⁄ ËÈ≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ «¤ºÊ∂ ͬ∂
Íà ٠≈√È È∂ «◊à ΠÂ≈ ’ΔÂ∂ «’√≈Ȫ-Ó˜Á»  ª ˘
¡≈◊»¡ª √Ó∂ «‘≈¡ ’ «ÁºÂ≈ Â∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ ¡≈◊»
«‹øÁ «√øÿ Â∂ ȤºÂ «√øÿ ˘ Í»∂ Á√ «ÁÈ ‹∂Ò∑
º ÷ ‰ ÂØ ∫ Ï≈¡Á «‘≈¡ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ ËÈ∂ ÁΔ
¡◊Ú≈¬Δ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈ ÍzË≈È
«ÈÌÀ «√≥ÿ „∞º‚Δ’∂, «˜Ò∑≈ ÍzË≈È Á«Ú≥Á «√≥ÿ ÿ≈ÒΔ,
«˜Ò∑≈ √’ºÂ «¤≥Á «√≥ÿ fi≥«‚¡≈‰≈, «˜Ò∑≈ ¡≈◊»
ÓØ‘È «√≥ÿ ‚≈Ò≈, ‘Á∂Ú «√≥ÿ ȺʻÚ≈Ò≈, «◊¡≈ÈΔ
«¤≥Á «√≥ÿ, Í∂∫‚± Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Á∂ «˜Ò∑≈ ÍzË≈È
ÏÒÁ∂Ú «√≥ÿ «√≥ÿªÚ≈Ò≈, «˜Ò∑≈ √’ºÂ ÁÒ‹Δ «√≥ÿ
Ø‚∂, «˜Ò∑≈ ¡≈◊» ‘Ï≥√ «√≥ÿ Ø‚∂, ◊∞⁄È «√≥ÿ
Ó«‘‰≈, «¤≥ Á  «√≥ ÿ √≈λ Ú ≈Ò≈, «Í≥ ‚ «ÈÚ≈√Δ
Í«Ó≥Á «√≥ÿ «◊ºÒ ¡≈«Á È∂ ’ΔÂΔÕ ËÈ∂ «Úº⁄ Í≥‹≈Ï
√‡»‚À∫‡√ Ô»ÈΔ¡È È∂ ÚΔ ÙÓ»ÒΔ¡Â ’ΔÂΔÕ

ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ È∂ λ’∂ ’Àϫȇ ÓøÂΔ «Ï’Ó Ó‹Δ·Δ¬∂ Á∂ ÍπÂÒ∂
Í≥‹≈Ï ”⁄ È«Ù¡ª Á≈ ÓπºÁ≈ ’≈ÎΔ Ì÷Úª ÓπºÁ≈
Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ ÈÙ≈ √Óº◊Ò-«√¡≈√ÂÁ≈È ¡Â∂
ÍπÒΔ√ ◊·‹ØÛ ÚºÒØ∫ «ÓÒ ’∂ ÎÀÒ≈¬∂ ‹≈ ‘∂ È«Ù¡ª Á∂
’≈ØÏ≈ «ÚπºË ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ ’≈ÎΔ √Ó∂∫ ÂØ∫
√øÿÙÙΔÒ ˛Õ ÏΔÂ∂ √Ó∂∫ «Úº⁄ «¬√ ËøÁ∂ ˘ ¡’≈ÒΔÌ≈‹Í≈ ¡Â∂ ’ª◊√ Á∂ Úº‚∂-Úº‚∂ ¡≈◊»¡ª ÚºÒØ∫ «ÓÒ
‘Δ √ÍÃ√ÂΔ ⁄⁄≈ «Úº⁄ ‘Δ ˛Õ ‹◊ÁΔÙ ÌØÒ∂ ÁΔ
«◊ÃÎÂ≈Δ Ó◊Ø∫ «¬√ À’‡ «Úº⁄ Í≥‹≈Ï Á∂ ’Àϫȇ
ÓøÂΔ «Ï’Ó «√øÿ Ó‹Δ·Δ¡≈ Á≈ Ȫ ÍÃÓπº÷ ÂΩ ”Â∂
¿πμÌ ’∂ √≈‘Ó‰∂ ¡≈«¬¡≈ ˛Õ Ô»Ê ¡’≈ÒΔ ÁÒ Á∂
’¬Δ ¡≈◊»¡ª ÁΔ «◊ÃÎÂ≈Δ ¡Â∂ √≈Ï’≈ ‹∂Ò∑ ÓøÂΔ
√ÚÈ «√øÿ «ÎÒΩ Á∂ ÍπºÂ ÁÓÈÚΔ «√øÿ «ÎÒΩ Á≈
Ȫ ÈÙ∂ Á∂ ’≈ØÏ≈ «Úº⁄ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¿π‰ ”Â∂ ’≈ÎΔ
‘ø◊≈Ó≈ ‘Ø«¬¡≈ √ΔÕ Í≥‹≈Ï √’≈ È∂ ‹◊ÁΔÙ ÌØÒ≈
‚º◊ ’ª‚ ÁΔ √Δ.ÏΔ.¡≈¬Δ. ‹ª⁄ ÂØ∫ ‘Ó∂Ù≈ ‘Δ ‡≈Ò≈
Úº‡‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ ˛Õ √≈Ï’≈ ‚Δ.‹Δ.ÍΔ. ÙÙΔ’ªÂ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ÁΔ ◊πÍ «ÍØ‡ ˘ ÚΔ ‹ÈÂ’ È‘ƒ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ
Ï≈ÁÒ Í«Ú≈ ÚºÒØ∫ ‘ Ú≈ «Ï’Ó «√øÿ Ó‹Δ·Δ¬∂
˘ Ï⁄≈¿π‰ ÁΔ¡ª ’Ø«ÙÙª ‘πøÁΔ¡ª ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «‹Ú∂∫
«’‘≈ ‹ªÁ≈ ˛ «’ ¡º◊ Ï◊À Ë»ø¡ª È‘ƒ ‘πøÁ≈ ¿π√∂ Â∑ª
Ú≈-Ú≈ Ó‹Δ·Δ¬∂ Á≈ Ȫ ¡≈¿π‰≈ ÚΔ √≈Ï ’Á≈
˛ «’ ‹◊ÁΔÙ ÌØÒ≈ ¡Â∂ ‹◊‹Δ ⁄«‘Ò Á≈ «ÍÂ≈
Ó‹Δ·Δ¬∂ Ï≈∂ √‘Δ ’«‘ ‘∂ ‘ÈÕ «¬√∂ ’ÛΔ Â«‘ ‘π‰
«¬ÈÎØ√ÓÀ∫‡ ‚≈«¬À’‡Ø∂‡ È∂ ÚΔ Ó‹Δ·Δ¬∂ ˘ Íπº¤«◊º¤
Ò¬Δ √øÓÈ Ì∂‹∂ ‘ÈÕ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ È∂ ¬Δ.‚Δ. Á∂
«¬√ ’ÁÓ «Íº ¤ Ø ∫ Ó‹Δ·Δ¬∂ ˘ Óø  Δ Óø ‚ Ò «Úº ⁄ Ø ∫
Ï÷≈√ ’’∂ «◊ÃÎÂ≈ ’È ÁΔ Óø◊ ’ΔÂΔ ˛Õ «¬√
Óø◊ ˘ ÒÀ’∂ √Ì≈ ÚºÒØ∫ Úº÷-Úº÷ Ê≈Úª ”Â∂ Ó‹Δ·Δ¬∂ Á∂
ÍπÂÒ∂ λ’ ’∂ Ø√ ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ
‹ÒøË : ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ ÁΔ «˜Ò∑≈ ’Ó∂‡Δ
‹ÒøË ÚºÒ∫Ø ¬Δ.‚Δ. ÚºÒ∫Ø ’Àϫȇ ÓøÂΔ «Ï’Ó Ó‹Δ·Δ¬∂
˘ ÈÙ≈ À’‡ ’∂√ ”⁄ √øÓÈ Ì∂‹‰ ”Â∂ ÓøÂΔ Óø‚Ò ”⁄Ø∫
23

‹ÈÚΔ-B@AE

Ï÷≈√ ’’∂ «◊ÃÎÂ≈ ’È, ‹◊ÁΔÙ ÌØÒ≈ ’ª‚ ÁΔ
‹ª⁄ √Δ.ÏΔ.¡≈¬Δ. ÂØ∫ ’≈¿π‰, √≈Ï’≈ ‚Δ.‹Δ.ÍΔ. ÙÃΔ
ÙÙΔ’ªÂ ÁΔ «ÍØ‡ ‹ÈÂ’ ’È ¡Â∂ Ó‹Δ·Δ¬∂ ÁΔ
ÂÒÚø‚Δ ⁄ΩËΔ¡ª Î∂Δ Á≈ «ÚØË ’È Ú≈Ò∂ ÈΩ‹Ú≈È
Ì≈ √Ì≈ Á∂ ¡≈◊»¡ª-’≈’πøȪ «ÚπºË Á‹ ’∂√ Ú≈Í√
’È ¡≈«Á ÁΔ Óø◊ ˘ ÒÀ ’∂ BG Á√øÏ ˘ Á∂Ù Ì◊Â
Ô≈Á◊≈ ‘≈Ò ‹ÒøË Á∂ «Ú‘Û∂ ”⁄ ÀÒΔ ’È ¿πÍøÂ
Ù«‘ ”⁄ Ø√ Óπ‹≈‘≈ ’ΔÂ≈ ¡Â∂ ‹ÒøË Á∂ ÏΔ.¡ÀμÓ.√Δ.
⁄Ω’ «Ú÷∂ «Ï’Ó Ó‹Δ·Δ¬∂ Á≈ ÍπÂÒ≈ λ’ ’∂ ˜ØÁ≈
È≈¡∂Ï≈‹Δ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ
«¬√ √Ó∂∫ ‘ØȪ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈

¿πÍø ÀÒΔ ’ΔÂΔ ◊¬Δ Â∂ Ó‹Δ·Δ¬∂ Á≈ ÍπÂÒ≈ λ«’¡≈
«◊¡≈Õ ÀÒΔ ˘ √Ì≈ Á∂ ¡≈◊» Ìπ«Í≥Á «√øÿ ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò È∂
√øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
◊Û∑Ùø’ : «Ú÷∂ «¬’ºÂ ‘ج∂ √Ì≈ Á∂ ’≈’πøȪ È∂
«Ï’Ó Ó‹Δ·Δ¬∂ ˘ «◊ÃÎÂ≈ ’È ÁΔ Óø◊ ’Á∂ ‘ج∂
¿π√Á≈ ÍπÂÒ≈ λ«’¡≈Õ «¬’º· ˘ √Ì≈ Á∂ ¡≈◊»¡ª
’πÒ«ÚøÁ «√øÿ ⁄≈‘Ò, ™’≈ «√øÿ ¿π√Ó≈ÈÍπ Â∂
ÍΔ.¡Àμ√.Ô». ¡≈◊» √≈«‘Ò ÚÛÀ⁄ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
ÂÈÂ≈È Â∂ ‹ø«‚¡≈Ò≈ ◊π» «Ú÷∂ ÚΔ ÈΩ‹Ú≈È
Ì≈ √Ì≈ Á∂ ’≈’πøȪ È∂ Ó‹Δ·Δ¬∂ Á∂ ÍπÂÒ∂ λ’ ’∂
ÈÙ≈ √Óº◊«Òø◊ Á∂ ËøÁ∂ ”⁄ ¿π√ÁΔ «◊ÃÎÂ≈Δ ÁΔ Óø◊
’ΔÂΔÕ Ø√ ÍÃÁÙÈ ˘ ¡ø«ÓÃÂÍ≈Ò «√øÿ ·º·Δ¡ª ÂØ∫
«¬Ò≈Ú≈ «‹øÁ «√øÿ ÓfiÀÒ È∂ ÚΔ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
Óπ’Â√ ‚Δ.√Δ Á¯Â √≈‘Ó‰∂ ËÈ≈ Á∂‰ Ó◊Ø∫
Ó‹Δ·Δ¬∂ Á≈ ÍπÂÒ≈ λ«’¡≈ «◊¡≈Õ ËÈ∂ ˘ Óø◊≈
¡≈˜≈Á, ◊π  ª«Áº  ≈ fiÏ∂ Ò Ú≈ÒΔ, ’π Ò ÁΔÍ «√ø ÿ
fiÏ∂ÒÚ≈ÒΔ, ◊∞ÈÀÏ «√≥ÿ ’؇ÒΔ √≥ÿ, ‹√’È «√≥ÿ
‚Ø‘’ Â∂ ‹º◊≈ «√≥ÿ ‚Ø‘’ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
¯ΔÁ’؇ «˜Ò∑∂ Á∂ «Í≥‚ ÁΔÍ «√øÿ Ú≈Ò≈ «Ú÷∂
ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ ’≈’πøȪ È∂ «Í≥‚ Á∂ ¡º‚∂ ”Â∂
«Ï’Ó «√øÿ Ó‹Δ·Δ¬∂ Á≈ ÍπÂÒ≈ λ’ ’∂ Ø√ ÍÃÁÙÈ
’ΔÂ≈Õ «¬√ √Ó∂∫ ‹ø◊Δ «√øÿ, Ò÷ÚΔ «√≥ÿ Òº÷≈, Ï∂¡≥Â
«√≥ÿ, ÈΩ«È‘≈Ò «√≥ÿ, ◊∞ÍzΔ ¡«‘Ò ¡≈«Á ‘≈˜ √ÈÕ
ÓØ◊≈ Á∂ Ó∂È ⁄Ω’ «Úº⁄ ÍπÂÒ≈ λ’ ’∂ Ó‹Δ·Δ¬∂ ÁΔ
«◊ÃÎÂ≈Δ Óø◊Δ ◊¬ΔÕ «¬√ ÓΩ’∂ ◊∞ÓΔ √ÀÁ∂’∂, √ÂÈ≈Ó
«√≥ÿ ÚÀØ’∂ ¡≈«Á ‘≈˜ √ÈÕ

Á∂ ¡≈◊»¡ª ’ÙÓΔ Óø«‚¡≈Ò≈, ÚΔ ’πÓ≈ ¡Â∂ ‹√ÚΔ
◊Ø≈ ¡≈«Á È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ

√Ó≈‰≈ : Ù«‘ Á∂ ¡øÏ∂‚’ ⁄Ω’ «Ú÷∂ E@ Á∂
Òº◊̺◊ «¬’ºÂ ‘ج∂ √Ì≈ Á∂ ’≈’πøȪ È∂ «Ï’Ó‹ΔÂ
«√øÿ Ó‹Δ·Δ¬∂ Á≈ ÍπÂÒ≈ λ«’¡≈Õ «¬’º· ˘ √Ì≈ Á∂
¡≈◊» ¡ ª «Óø Á  «√ø ÿ Í«‡¡≈Ò≈, ÓÈ‹ΔÂ
◊π«Á¡≈ÒÍπ≈, ’πÒÏΔ «√øÿ ‡Ø‚Íπ, √Ï‹ΔÂ
‹ΩÛ∂Ó≈‹≈ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ¡«Ë¡≈Í’ ¡≈◊» ¡«ÂøÁÍ≈Ò
ÙÓ≈, «Óº·» ÷ª Â∂ ÍΔ.¡Àμ√.Ô». ¡≈◊» «¥ÙÈ √Ó≈‰≈ È∂
ÚΔ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
÷ÈΩΔ : ’√Ï∂ Á∂ Ϙ≈ª ”⁄ Ó≈⁄ ’È Ó◊Ø∫
Óπº÷ ⁄Ω’ ”⁄ Ó‹Δ·Δ¬∂ Á≈ ÍπÂÒ≈ λ«’¡≈ «◊¡≈Õ «¬’º·
˘ √Ì≈ Á∂ ¡≈◊»¡ª ¡’ÙÀ ÷ÈΩΔ, ÓÈÁΔÍ ÷ÈΩΔ, √ÂÈ≈Ó
⁄º·≈ ¡Â∂ √Ø˘ Ï∂ÁΔ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò : ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò Á∂ Ϙ≈ª «Úº⁄ Ó≈⁄ ’È

ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ √≥ÿÙ √Á’≈ «Í≥‚ Á∂ ÒØ’ª ˘ «Ó«Ò¡≈ Í≈‰Δ
Ï«·ß‚≈ «˜Ò∑∂ Á∂ «Í≥‚ ⁄º’ ≈Ó «√≥ÿ Ú≈Ò≈ Á∂ Ú≈‡
Ú’√ Á≈ ’∞ È À ’ ÙÈ «Í¤Ò∂ «ÁÈΔ∫ Í≈Ú’≈Ó Á∂
¡«Ë’≈Δ¡ª È∂ ’º‡ «ÁºÂ≈ √ΔÕ «Í≥‚ Á∂ √Ó»‘ ÒØ’ ÍΔ‰,
È‘≈¿∞‰ ¡≈«Á Ò¬Δ «¬√ Í≈‰Δ ÁΔ ÚÂØ∫ ’Á∂ √ÈÕ
ÒØ’ ‹ÁØ∫ ÍΔ‰ Ú≈Ò∂ Í≈‰Δ ÂØ∫ ÚΔ ¡Ú≈‹≈ ‘Ø ◊¬∂ ª
«Í≥‚ ÁΔ Í≥⁄≈«¬Â ÚΔ ‘ºÊ ÷Û∂ ’ ◊¬ΔÕ ÒØ’ª È∂ ’¬Δ
Ú≈ ¡«Ë’≈Δ¡ª ’ØÒ ‹≈ ’∂ ÂÒ∂-«Ó≥Ȫ ’º„∂ Í
«’√∂ È∂ ’Ø¬Δ ◊ºÒ È≈ √π‰ΔÕ «Í≥‚ Á∂ ÒØ’ √Ó∂∫-√Ó∂∫ ”Â∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Í≈‰Δ Á≈ «ÏºÒ ÚΔ Â≈Á∂ ‘∂Õ Í ‹Ò √ÍÒ≈¬Δ «ÚÌ≈◊
Á∂ ¡«Ë’≈Δ¡ª È∂ «¬√ «Úº ⁄ Í»  Δ ÈÒ≈«¬’Δ
«Ú÷≈¿∞∫«Á¡ª F@@,@@@ Á∂ ’ΔÏ «ÏºÒ Í≈Ú ’≈Ó. ˘
‹Ó∑ª È‘Δ∫ ’Ú≈«¬¡≈Õ «¬√ Á≈ ÷«Ó¡≈˜≈ «Í≥‚ Á∂
ÒØÛÚ≥Á ◊ΔÏ ÒØ’ª ˘ Ì∞◊‰≈ «Í¡≈Õ ‹ÁØ∫ «¬‘ Ó≈ÓÒ≈
ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ «Ë¡≈È «Úº⁄ ¡≈«¬¡≈ ª √Ì≈
È∂ «Í≥‚ «Úº⁄ «¬√ Ó√Ò∂ ”Â∂ ÀÒΔ ’’∂ Íz√≈ÙÈ ÂØ∫
√Óº«√¡≈ Á≈ ‘ºÒ ’º„‰ ÁΔ Ó≥◊ ’ΔÂΔ ¡Â∂ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈
24

‹ÈÚΔ-B@AE

«’ ‹∂’ ÁØ «ÁȪ Á∂ ¡≥Á-¡≥Á Íz√≈ÙÈ È∂ √Óº«√¡≈
Á≈ ’Ø¬Δ ‘ºÒ È≈ ’ΔÂ≈ ª «Í≥‚ Á∂ ÒØ’ ÷πÁ Ú≈‡ Ú’√
Á≈ ’º«‡¡≈ ’∞ÈÀ’ÙÈ ‹ØÛ‰◊∂Õ ÀÒΔ «Úº⁄ G@ Á∂ ’ΔÏ
ÒØ’ Ù≈«ÓÒ ‘ج∂Õ Í Í≈Ú’≈Ó Á∂ ¡«Ë’≈Δ¡ª È∂ ÁØ
«ÁÈ ÂØ∫ Í«‘Òª ‘Δ ¡≈ ’∂ ÷πÁ Ú≈‡ Ú’√ Á≈ ’∞ÈÀ’ÙÈ
‹ØÛ «ÁºÂ≈Õ «¬√ Â∑ª ÒØ’ª ÚºÒØ∫ «Ú÷≈¬∂ ◊¬∂ ¬∂’∂ ’≈È
ÒØ’ª ÁΔ «‹ºÂ ‘جΔÕ «¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈
È∂ «Í≥‚ «Úº⁄ ‹∂± ÀÒΔ ’’∂ «Í≥‚ «¬’≈¬Δ Á≈ ¡ÀÒ≈È

’ΔÂ≈Õ «¬√ ÀÒΔ «Úº⁄ H@ ÒØ’ª È∂ ÙÓ»ÒΔ¡Â ’ΔÂΔÕ
ÁØ◊≈ «√≥ÿ ˘ «Í≥‚ «¬’≈¬Δ Á≈ ÍzË≈È, ‹√«Ú≥Á «√≥ÿ
˘ √’ºÂ, ‹◊√Δ «√≥ÿ ˘ ÷‹≈È⁄Δ, ≈‹≈ «√≥ÿ ˘
√ΔÈΔ¡ ÓΔ ÍzË≈È ⁄π«‰¡≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÓΩ’∂ ‘ØȪ
ÂØ ∫ «¬Ò≈Ú≈ ÈΩ ‹ Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ ‹Ø È Ò ¡≈◊»
¡Ó‹Δ «√≥ÿ ‘ÈΔ, ÏØÏΔ «√≥ÿ, ‚≈: Ï»‡≈ «√≥ÿ √≥Ë»,
ÒÚÍzΔ «√≥ÿ, ‘Δ≈ «√≥ÿ ÓÀ∫Ï, ÓÈÍzΔ Ó≥ȱ, ‚≈:
‘«‹≥Á «√≥ÿ ÚΔ ‘≈˜ √ÈÕ

¡Àμ√.¡Àμ√.¬∂./Ó√≈ ¡«Ë¡≈Í’ Ô»ÈΔ¡È ÚºÒØ∫ √»Ï≈ ͺËΔ ’ÈÚÀÈÙÈ
¡Àμ√.¡Àμ√.¬∂./Ó√≈ ¡«Ë¡≈Í’ Ô»ÈΔ¡È ÚºÒØ∫
¡≈Í‰Δ¡ª √∂Ú≈Úª À◊»Ò ’Ú≈¿π‰ ÁΔ Óø◊ ˘ ÒÀ ’∂
BA Á√øÏ ˘ ØÍÛ Á∂ ‰‹Δ «√øÿ Í≈’ «Úº⁄ «ÚÙ≈Ò
√»Ï≈ ͺËΔ ’ÈÚÀÈÙÈ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ «¬‘ ’ÈÚÀÈÙÈ
Á≈¿πÁ ¡≈ÒÓ, «ÓøÁ «√øÿ, ¡«ÂøÁÍ≈Ò «√øÿ,
«ÍÃÂÍ≈Ò «√øÿ, √Ï‹Δ «√øÿ, ÍπÈΔ ◊Ø«¬Ò ¡Â∂
¡ÓÁΔÍ √øË» ¡Ë≈« ÍÃË≈È◊Δ Óø‚Ò ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ
«Úº⁄ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ
«¬√ ÓΩ’∂ ”Â∂ Í≥‹≈Ï Ì ÂØ∫ Íπº‹∂ √À∫’Û∂ ¡«Ë¡≈Í’ª
Á∂ «¬’º· ˘ √øÏØËÈ ’«Á¡ª ‹ºÊ∂ÏøÁΔ Á∂ ¡≈◊»¡ª
≈ÓÌ‹È ⁄ΩËΔ ¡Â∂ √ÏÁΔÍ «√øÿ È∂ «’‘≈ «’
¡ÀÓ.¡Àμ⁄.¡≈.‚Δ. Á∂ «ÈÁ∂Ùª ¡Èπ√≈ √Ú «√º«÷¡≈
¡«Ì¡≈È ¡Â∂ ≈Ù‡Δ Ó≈Ë«Ó’ «√º«÷¡≈ ¡«Ì¡≈È
¡ËΔÈ «’√∂ ÚΔ ¡«Ë¡≈Í’ ÁΔ ÌÂΔ È‘ƒ ’ΔÂΔ ‹≈
√’ÁΔ Í Í≥‹≈Ï √’≈ È∂ «¬È∑ª «ÈÁ∂Ùª ÁΔ ¿πÒøÿ‰≈
’«Á¡ª Òº◊̺◊ AB@@@ ¡«Ë¡≈Í’ª ÁΔ ÌÂΔ
¡Àμ√.¡Àμ√.¬∂. √π√≈«¬‡Δ ¡ËΔÈ ’ΔÂΔ ˛ «‹√ ’≈È «¬È∑ª

¡«Ë¡≈Í’ª ˘ ÈΩ’Δ Á∂ G √≈Ò ÏΔ ‹≈‰ Á∂ Ï≈Á ÚΔ
À◊»Ò È‘ƒ ’ΔÂ≈ «◊¡≈ ‹Á«’ Í≥‹≈Ï Á∂ «√º«÷¡≈
«ÚÌ≈◊ «Úº⁄ ¡«Ë¡≈Í’ª ˘ C √≈Ò Ï≈¡Á À◊»Ò
’È ÁΔ ÈΔÂΔ ÓΩ‹»Á ˛Õ
¡«Ë¡≈Í’ ¡≈◊»¡ª ‘ÁΔÍ ‡Ø‚Íπ ¡Â∂ ◊πÍÃΔÂ
«ÍÙΩΔ¡≈ È∂ «’‘≈ «’ «¬º’ Í≈√∂ Í≥‹≈Ï √’≈ È∂ ‘˜≈ª
¡«Ë¡≈Í’ª ÁΔ¡ª ÂÈ÷≈‘ª «Í¤Ò∂ D Ó‘ΔÈ∂ ÂØ∫ Ø’Δ¡ª
‘Ø¬Δ¡ª ‘È Â∂ Á»‹∂ Í≈√∂ «√º«÷¡≈ ÓøÂΔ ÁÒ‹Δ «√øÿ
⁄ΔÓ≈ ¡«Ë¡≈Í’ª ˘ “Óø◊Â∂ ¡Â∂ «Ú‘ÒÛ” ¡≈÷ ’∂
‹ÒΔÒ ’ ‘∂ ‘È «‹√˘ «’√∂ ÚΔ ’ΔÓ ”Â∂ ÏÁ≈ÙÂ
È‘ƒ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ
¡«Ë¡≈Í’ ¡≈◊» ¡ ª È∂ ¡≈«÷¡≈ «’ √Ó» ‘
¡«Ë¡≈Í’ª ˘ À◊»Ò ’Ú≈¿π‰, ¡«Ë¡≈Í’ª ¿πμÂ∂
Ï«·ø ‚ ≈ «Ú÷∂ Á‹ fi» · ∂ ’∂ √ º Á ’Ú≈¿π ‰ ,
¡«Ë¡≈Í’≈Úª Ò¬Δ ¤∂ Ó‘ΔÈ∂ ÁΔ ÍÃ√»Â≈ ¤πº‡Δ Ò≈◊»
’Ú≈¿π‰ ¡Â∂ π’Δ¡ª ÂÈ÷≈‘ª ‹≈Δ ’Ú≈¿π‰ Ò¬Δ
¡≈¿π‰ Ú≈Ò∂ «ÁȪ «Úº⁄ √øÿÙ ‘Ø Â∂˜ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ

«¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ ÚºÒØ∫ È√ª ÁΔ √πº«÷¡≈ ˘ ÒÀ ’∂ ’ΔÂ≈ «◊¡≈ ÍÃÁÙÈ
AI Á√øÏ ˘ «¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ ÚºÒØ∫ Ó≈Â≈
’ΩÙ«º Ò¡≈ ‘√ÍÂ≈Ò «Ú⁄Ò∂ È√ª Á∂ ‘Ø√‡Ò ¡º◊∂ Ù≈ÂΔ
¡È√ª ÚºÒØ∫ È√ª ˘ Âø◊ ’È Â∂ ‘Ø√‡Ò ¡º◊∂
Ù≈ÂΔ¡ª Áπ¡≈≈ ’ΔÂΔ ‹ªÁΔ ‘πÒ
º ÛÏ≈‹Δ «÷Ò≈¯ ‘Ø√‡Ò
’ØÒ Ø√ ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈, «‹√ «Úº⁄ È√ª Úº‚Δ
«◊‰ÂΔ «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘Ø¬Δ¡ªÕ «‹’ÔØ◊ ˛ «’ ‘Ø√‡Ò
ÁΔ¡ª ÒÛ’Δ¡ª ˘ ’¬Δ «ÁȪ ÂØ∫ √Ê≈È’ ÒÛ«’¡ª
ÚºÒØ∫ Âø◊ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ˛ Â∂ ‘√ÍÂ≈Ò ÍÃÙ≈√È È∂ «¬√
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ÚºÒ ’Ø¬Δ «Ë¡≈È È‘ƒ «ÁºÂ≈Õ «¬’º· ˘ ¡ÓÈÁΔÍ ’Ω
«Á˙Ò Â∂ ÍÃÁΔÍ ’Ω ¿»Ë≈ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
BB Á√ø Ï  ˘ ‡Δ.¡À μ √.Ô» . «‘≈ÚÒ Á√Â≈,
‚ÀÓØ’∂«‡’ Ò≈«¬‹ ¡À√Ø√Δ¬∂ÙÈ Í≥‹≈Ï ¡Â∂ «¬√ÂΔ
‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ Á≈ ÚÎÁ ‘√ÍÂ≈Ò Á∂ ÍÃÙ≈√È ˘ «Ó«Ò¡≈
Â∂ «¬√ √Óº«√¡≈ Á≈ ‘ºÒ ’È ÁΔ ◊ºÒ ’‘ΔÕ ÍÃÙ≈√È È∂
√πº«÷¡≈ Á∂ Íπ÷Â≈ «¬ø˜≈Ó ’È ÁΔ¡ª Óø◊ª ÓøÈ
Ò¬Δ¡ª ‘ÈÕ
25

‹ÈÚΔ-B@AE

«ÈÌÀ «ÁÚ√ ÓΩ’∂ Ø√ ÍÃÁÙÈ

¤ºÒ≈

AF Á√øÏ B@AB ˘ «ÁºÒΔ «Ú÷∂ ÍÀ≈-ÓÀ‚Δ’Ò ÁΔ
«Ú«Á¡≈ʉ Á≈«ÓÈΔ È≈Ò ‘ج∂ ÏÒ≈Â’≈ Â∂ «‘ø√≈ È∂
Í»∂ Á∂Ù ˘ «‘Ò≈ «ÁºÂ≈ √ΔÕ «¬√ ÿ‡È≈ «ÚπºË «ÁºÒΔ
√Ó∂ ͻ∂ Á∂Ù «Úº⁄ ¡Ωª Â∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Â∂ ‘Ø
Ú◊ª È∂ √øÿÙ ’ΔÂ≈ √ΔÕ «¬√ √øÿÙ È∂ ¡Ωª «ÚπºË
«Òø◊’ «‘ø√≈ Á∂ √Ú≈Ò ˘ ’ΩÓΔ ÍºË ”Â∂ Ì÷Úƒ Ï«‘√ Á≈
ÓπºÁ≈ ω≈ «ÁºÂ≈ √ΔÕ Úº‚Δ ÍºË ”Â∂ ¿πμÌ∂ √øÿÙª ’≈È,
√’≈ ˘ ÚÓ≈ ’«ÓÙÈ «Ï·≈¿π‰≈ «Í¡≈ √ΔÕ ÍÃø»
√’≈ È∂ ÚÓ≈ ’«ÓÙÈ ÚºÒ∫Ø ’ΔÂΔ¡ª ◊¬Δ¡ª «√Î≈«Ùª
˘ Á«’È≈ ’ «ÁºÂ≈Õ ¡º‹ ÚΔ ¡Ωª «ÚπºË √≈‚∂
√Ó≈‹ «Úº⁄ «Ú¡≈Í’ ͺË ”Â∂ «Òø◊’ «‘ø√≈ ‘Ø ‘Δ ˛Õ
ÿ∂Ò» «‘ø√≈ Â∂ ’øÓ’≈‹Δ Ê≈Úª ”Â∂ ¤∂Û¤≈Û √Ì «Òø◊’«‘ø√≈ Á∂ Úº÷-Úº÷ »Í ‘ÈÕ «Î’» Áø«◊¡ª Ú∂Ò∂ ÚΔ ¡Ωª
«ÚπºË «Ì¡≈È’ «Òø◊’ «‘ø√≈ ‘πøÁΔ ˛Õ Á«ÒÂ-¡Ωª
È≈Ò ¤∂Û¤≈Û Á∂ Ï‘π √≈∂ Ó≈ÓÒ∂ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¿π‰ Á∂
Ï≈Ú‹»Á ¿πÈ∑ª ”Â∂ ’≈Ú≈¬Δ È‘ƒ ‘πøÁΔÕ ÎΩ‹ ÚºÒØ∫ ’ÙÓΔ
Â∂ ¿πμÂΔ-Í»ÏΔ ≈‹ª «Úº⁄ ÏÒ≈Â’≈ ¡≈Ó ◊ºÒ ˛ Í
¡Î√Í≈ Á∂ ⁄ºÒ«Á¡ª ’Ø¬Δ Ó≈ÓÒ≈ Á‹ È‘ƒ ‘πøÁ≈Õ «‹√
’≈È «¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ È∂ AF Á√øÏ ˘ “«ÈÌÀ
«ÁÚ√” Á∂ »Í ”⁄ ÓÈ≈«¬¡≈ Â∂ ¡Ωª «ÚπºË ‹≈Δ «‘ø√≈
˘ ÈºÊ Í≈¿π‰ ÁΔ Óø◊ ’Á∂ ‘ج∂ ¡Ωª ˘ ⁄∂ÂÈ ’ΔÂ≈Õ
ÈÚªÙ«‘ : «˜Ò∑≈ «¬’≈¬Δ ÚºÒØ∫ ¡Ωª «ÚπºË ÚË
‘Δ «‘ø√≈ «ÚπºË ◊ØÙ‡Δ ’ΔÂΔ ◊¬Δ «‹√ «Úº⁄ Óø⁄ Á∂
√»Ï≈¬Δ ÍÃË≈È ÏΔÏΔ ◊πÏ÷Ù ’Ω √øÿ≈, ÏÒÚΔ ’Ω
¿πÛ≈ÍÛ ¡Â∂ π«Í≥ÁÍ≈Ò ’Ω Áπ◊≈Íπ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
Í«‡¡≈Ò≈ : √»Ï≈¬Δ √ºÁ∂ ”Â∂ Í«‡¡≈Ò≈ «˜Ò∑≈ «¬’≈¬Δ
ÚºÒØ∫ “«ÈÌÀ «ÁÚ√” ÓΩ’∂ È«‘» Í≈’ «Ú÷∂ ¡Ωª ”Â∂
«‘ø√≈ «÷Ò≈¯ Ø√ ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ Óø⁄ ÚºÒØ∫ Á≈«ÓÈΔ
˘ √º⁄Δ Ù˪‹ÒΔ Ú‹Ø∫ ¡Ωª ˘ «¬º’Óπº· ‘؉ Á≈ √ºÁ≈
«ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ ÀÒΔ ˘ ¡ÓÈÁΔÍ ’Ω «Á˙Ò, ÍÃÁΔÍ ’Ω
¿»Ë≈, √π÷«‹øÁ ’Ω, ’ÓÒ∂Ù Ò«‘Ò Â∂ √πÓÈ Í«‡¡≈Ò≈
È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
‹ÒøË : AF Á√øÏ ˘ «˜Ò∑≈ «¬’≈¬Δ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ
‘∂· ¡Ωª «ÚπºË ÚË ‘Δ «‘ø√≈ «÷Ò≈¯ √Ê≈È’ Á∂Ù
Ì◊ Ô≈Á◊≈ ‘≈Ò ÂØ∫ ÍÃÀ√ ’ÒºÏ Âº’ ÓØÓϺÂΔ Ó≈⁄
’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÓΩ’∂ ¡ÈΔÂ≈ √øË», ‹√ÚΔ ‹º√Δ ÂØ∫
«¬Ò≈Ú≈ «ÈÓÒ‹Δ ’Ω ¡Â∂ ÁÒ‹Δ ’Ω ÍÃÂ≈ÍÍπ≈
¡≈«Á Ù≈«ÓÒ √ÈÕ

¡≈Ú≈Ó ø◊Óø⁄ Á∂ ‚≈«¬À’‡ ˛ÍΔ Ì◊Â≈ ÁΔ
¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· ’∂ÚÒ ¥ªÂΔ È∂ ¡≈Í‰Δ «Ò÷Δ ⁄È≈ ¤ºÒ≈
˘ ◊≈«¬¡≈ ˛Õ ◊Δ ˘ √ø◊Δ √øÁΔÍ ÌÁΩÛ È∂ «ÁºÂ≈ ˛Õ
ÏÁÒÚ∂∫ √º«Ì¡≈⁄≈ Á∂ ¿πÍ≈Ò∂ Ú‹Ø∫ ¡≈Ú≈Ó ø◊Óø⁄ Á∂
’≈’πøȪ Á≈ «¬‘ ¿πÍ≈Ò≈ ÚË≈¬Δ Á≈ ‘º’Á≈ ˛Õ «¬ºÊ∂
¡√ƒ «¬√ ¤ºÒ∂ ˘ Âπ‘≈‚∂ È≈Ò √ªfi≈ ’ ‘∂ ‘ª - √øÍ≈Á’

«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

¤ºÒ≈ ÷∂ª Á≈ ≈‹≈, «√ ”Â∂ ¡≥ÈÁ≈Â≈ Á≈ Â≈‹ ¡≈
≈ «ÁÈ Úº‡ª ”Â∂ «ÂÒ’∂, ÏÀ·≈ Ó≥‚Δ¡ª ”⁄ «ÚÒ’∂
¤ºÒ∂ Á∂ ÁØ È∂ ¤ºÒΔ¡ª, ÿØ∫ «’Ú∂∫ ÂØ∂ ’ºÒΔ¡ª
≈‘ª Ï≈˜ª È∂ ÓºÒΔ¡ª
Ó≈ÛΔ¡ª ¡≈¿∞∫ÁΔ¡ª ıÏª, ÏÛΔ ¡ºÂ ⁄º’Δ ˜Ïª
¤ºÒ∂ Á∂ «¬º’ ‘À ¤ºÒ≈, ¿∞‘ ÍÛ∑-ÍÛ∑ ‘Ø «◊¡≈ fiºÒ≈
«Î ÚΔ ÷≈ÒΔ ÍºÒ≈
¤ºÒ∂ È∂ ¤º‚ Â∂ ÿ È∂, Ò≈¿∞∫Á≈ «ÎÁ≈ ËÈ∂
¤ºÒ≈ ÁπºË ÁΔ¡ª ÈÁΔ¡ª, ¤ºÒ≈ ◊≥È∂ ÁΔ¡ª ÌΔ¡ª
¤ºÒ≈ ’‰’ª ÁΔ „∂Δ, ¤ºÒ≈ fiØÈ∂ ÁΔ ÏØΔ
¤ºÒ≈ »≥ ÁΔ¡ª Í≥‚ª, ‘Ø¬Δ¡ª ’≈‰Δ¡ª Ú≥‚ª
¤ºÒ∂ Á∂ ’∞fi È≈ ͺÒ∂, Ù≈‘ª Á∂ Ì ◊¬∂ ◊ºÒ∂
«¬º’ ¤ºÒ≈ ’≥ÓΔ¡ª Á≈ «Ú‘Û≈, «¬ºÊ∂ ¡≈¿∞∫Á≈ «’‘Û≈
Í≥‹Δ √≈ÒΔ∫ Úº‹Á≈ ◊∂Û≈
ÓπÛ ’∂ ’Ø¬Δ È≈ ¡≈Ú∂, ¤ºÒ≈ ”‚Δ’Δ ‹≈Ú∂
¤ºÒ≈ «’Ù≈ ⁄Ò≈¿∞∫Á≈, ‘ ÍÒ Ó-Ó «‹¿∞∫Á≈
Ó√ª ‘Δ Ø‡Δ ’Ó≈¿∞∫Á≈
¤ºÒ∂ Á∂ Ø∫Á∂ «È¡≈‰∂, √Ω∫ ◊¬∂ Ì∞º÷‰ Ì≈‰∂
¤ºÒ≈ √Û’ª ”Â∂ ∞ÒÁ≈, ¤ºÒ≈ Ì∞º÷ È≈ ÿ∞ÒÁ≈
¤ºÒ≈ ÍπÒª ‘∂· «‘≥Á≈, Îπ‡ Í≈Ê ”Â∂ √Ω∫Á≈
¤ºÒ≈ ÒΔª ÒΔª, ‘ ÍÒ ’Ω∫√∂ Ò’Δª
¤≈‰∂ ◊ÒΔ¡ª Á≈ ∂Â≈, ¤ºÒ∂ ˘ Ú‰ È∂Â≈
¤ºÒ∂ ˘ ÍÛ∑È≈ ÍÀ‰≈, ¤ºÒ∂ ˘ ÷ÛÈ≈ ÍÀ‰≈
¤ºÒ∂ ˘ ¡ÛÈ≈ ÍÀ‰≈, ¤ºÒ∂ ˘ ÒÛÈ≈ ÍÀ‰≈
ÒÛ∂ «ÏÈ ’∞fi ÈΔ Ï‰È≈, ‘ΔÒ≈ ÍÀ‰≈ ’È≈
ÚΔ‚Δ˙ :- ⁄È‹Δ «√≥ÿ
Youtube Link :- Watch”Real Chhalla “ On
Youtube-Real Chhalla
26

‹ÈÚΔ-B@AE

«¬√ «⁄º·Δ «Úº⁄ «¬º’ ‘Ø ◊ºÒ ◊Ω ’ÈÔØ◊ ˛ ‹Ø
√øÿ ÁΔ ÓΩ‹»Á≈ ≈‹ÈΔÂΔ «Úº⁄ ÚΔ «Á÷≈¬Δ «ÁøÁΔ ˛,
¿π‘ ˛ Á«Òª ˘ ÓØ‘≈ ω≈ ’∂ ÿº‡ «◊‰ÂΔ¡ª «÷Ò≈Î
Óπ«‘øÓ «Úº„‰≈Õ «Í¤Ò∂ ’πfi Ó‘Δ«È¡ª «Úº⁄ ‘Δ «¬’ºÒ∂
¿πμÂ ÍÃÁ∂Ù «Úº⁄ F@@ ÂØ∫ ¿πμÍ «Èº’∂-Úº‚∂ «Î’» Áø◊∂
‘Ø ¸º’∂ ‘ÈÕ «‹√ «Úº⁄ «‹¡≈Á≈Â Áø◊∂ Á«Òª ¡Â∂
Óπ√ÒÓ≈Ȫ «Ú⁄’≈ ‘ج∂Õ «¬‘ Áø◊∂ ÓøÁ Ó√«‹Á Â∂
√ÍΔ’ª ÂØ∫ ÒÀ ’∂ ˜ÓΔÈ ÁΔ ÒÛ≈¬Δ Ú◊∂ Ó≈Ó»ÒΔ
fi◊«Û¡ª ˘ ‘Ú≈ Á∂ ’∂ ’Ú≈¬∂ ◊¬∂Õ «¬‘Ȫ Áø«◊¡ª
«Úº⁄ Ì≈‹Í≈ Á∂ √Ê≈È’ ¡≈◊»¡ª ÁΔ √ͺه Ì»«Ó’≈
‘ΔÕ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ÚΔ ÷≈√ ÂΩ ”Â∂ √ø◊» «˜Ò∑∂ «Úº⁄
Á«Ò ¡≈͉∂ «‘º√∂ ÁΔ Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔÈ ÒÀ‰ Ò¬Δ √øÿÙ
’ ‘∂ √È Âª «‹ºÊ∂ ‘Ø √Ó≈¬∂Á≈Δ Íº÷Δ Í≈‡Δ¡ª
«√Î ‘≈‹Δ ÒÚ≈¿π‰ º’ √ΔÓ √È, ¿πμÊ∂ Ì≈‹Í≈ È∂
√øÿÙ ˘ ¡≈͉∂ ‘º’ «Úº⁄ ’È Ò¬Δ Í»≈ ‹Ø Ò≈«¬¡≈Õ
¿π‘Ȫ «¬√˘ Ó˜Á»ª Â∂ ¤Ø‡∂ «’√≈Ȫ Á≈ Í∂∫‚» ⁄ΩËΔ¡ª
«÷Ò≈¯ √øÿÙ ÁΔ Ï‹≈¬∂ «Ú‘Û∂ Ú≈Ò∂ Â∂ ‹º‡ª «Ú⁄ÒΔ
«Î’» ÒÛ≈¬Δ Á≈ »Í Á∂‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔÕ
ÓΩ‹»Á≈ √ø’‡ Á∂ ÁΩ «Úº⁄ ‹ÁØ∫ «‘øÁØ√Â≈È ÁΔ
Ï‘π«◊‰ÂΔ ¡Ï≈ÁΔ ◊ΔÏΔ-Ìπº÷ÓΔ ÁΔ √Â≈¬Δ «¬√
Ò؇»-ÍÃÏøË «÷Ò≈¯ √øÿÙ Á∂ ≈‘ Âπ Í¬Δ ˛, ¡«‹‘∂
√Ó∂∫ «Î’» ËπÚΔ’È ÁΔ¡ª ’Ø«ÙÙª ¿π‘Ȫ ÁΔ ‹Ó≈ÂΔ
⁄∂ÂÈ≈ ˘ ÷πø„≈ ’È ÁΔ¡ª ‘Δ ⁄≈Òª ‘ÈÕ Ï∂Ùº’ ¡≈¿π‰
Ú≈Ò≈ Ì«Úº÷ ÷«¡ª Ì«¡≈ ˛ Í ¿πμÊ∂ ‘Δ ÂÏÁΔÒΔ
ÁΔ¡ª Ï‘π √≈Δ¡ª √øÌ≈ÚÈ≈Úª ÚΔ «¬√ «ÁÙ≈ «Úº⁄
¤πÍΔ¡ª ‘Ø¬Δ¡ª ‘ÈÕ «¬√ Ò¬Δ √≈Δ¡ª ÒØ’-ͺ÷Δ
Â≈’ª ˘ «¬’º·∂ ‘Ø ’∂ Ò؇» √Ó≈¬∂Á≈Δ Á∂ È≈Ò-È≈Ò
«¬√ √øÿΔ Ó≈’≈ Î≈ÙΔÚ≈Á ˘ ÚΔ ‚ø»ÿ∂ ‡Ø¬∂ «Úº⁄ ÁºÏ‰
ÁΔ¡ª «Â¡≈Δ¡ª «Úº⁄ Òº◊ ‹≈‰≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ
π«Í≥Á «√øÿ ⁄Ω∫Á≈

Í≈·’ ‘πø◊≈≈
(Í∂Í ”⁄ ¤≈ÍΔ ◊¬Δ √øÿ ÁΔ ◊πÍ «⁄º·Δ ÍÃÂΔ
√≈‚∂ ’¬Δ Í≈·’ª È∂ ‘πø◊≈≈ «ÁºÂ≈ ˛Õ «¬È∑ª ÷ÂÈ≈’
ÓÈ√»«Ï¡ª ÍÃÂΔ √≈‚∂ «¬º’ Í≈·’ Á∂ ‘πø◊≈∂ ˘ ¡√ƒ √Ì
È≈Ò √ªfi≈ ’ ‘∂ ‘ª -√øÍ≈Á’)
ÓÀ◊˜ΔÈ Á≈ Á√øÏ Ó‘ΔÈ∂ Á≈ ¡ø’ Í«Û∑¡≈Õ ÓΩ‹»Á≈
≈‹ÈΔ«Â’ ¡≈«Ê’ ‘≈Ò Ï≈∂ ‹≈‰’≈Δ ÌÍ»
√Óº◊Δ √ΔÕ Í √Ì ÂØ∫ ◊øÌΔ «Ò÷ «‹√ È∂ Ì«Úº÷ «Úº⁄
√≈‚∂ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¿π‰ Ú≈Ò∂ ÷Â∂ Á≈ ¡«‘√≈√ ’Ú≈«¬¡≈,
¿π‘ √Δ √øÿ Á∂ ÓÈ√»«Ï¡ª ˘ Èø«◊¡ª ’ÁΔ ¿π√ÁΔ ◊πÍÂ
«⁄º·ΔÕ Ï∂Ùº’ ≈Ù‡Δ √ÚÀÓ √∂Ú’ √øÿ Ùπ» ÂØ∫ ‘Δ ¡≈͉∂
«‘øÁÂ
» ÚΔ ¡‹ø‚∂ ¡ËΔÈ ÿº‡ «◊‰ÂΔ «Î«’¡ª ÍÃÂΔ ˜«‘
¿π◊ÒÁ≈ «‘≈ ˛ Í ‘π‰ √øÿ Á∂ ≈‹ÈΔ«Â’ «Úø◊ Ì≈‹Í≈
Á∂ √ºÂ≈ «Úº⁄ ¡≈ ‹≈‰ Ï≈¡Á ¡Â∂ È«øÁ ÓØÁΔ Ú◊≈
Î≈ÙΔÚ≈ÁΔ «⁄‘≈ ÍÃË≈È ÓøÂΔ Ï‰ ‹≈‰ ”Â∂ √øÿ È∂
¡≈͉∂ ¡‹ø‚∂ ˘ Â∂‹Δ È≈Ò ÎÀÒ≈¿π‰≈ Ùπ» ’ «ÁºÂ≈ ˛Õ
«¬‘Δ ’≈È ˛ «’ ¡º‹ ‘ ؘ Í»∂ «‘øÁØ√Â≈È «Úº⁄
B@,@@@ ÂØ∫ ÚΔ ÚºË Ê≈Úª ”Â∂ √øÿ ÁΔ¡ª ÓΔ«‡ø◊ª ‘πøÁΔ¡ª
‘ÈÕ «‹ºÊ∂ Í«‘Òª √øÿ Ù«‘ª ”Â∂ ’∂∫Á √Δ, ‘π‰ «¬√ È∂
¡≈͉≈ πı «Í≥‚ª ÚºÒ ÓØ«Û¡≈ ˛Õ Ϻ«⁄¡ª ˘ ¡≈͉Δ
Ó≈ ‘∂· ÒÀ‰ Ò¬Δ √øÿ ÚºÒØ∫ EDCFF √’»Ò ⁄Ò≈¬∂ ‹≈ ‘∂
‘È, «‹√ «Úº⁄ AEBFGCH «Ú«Á¡≈ÊΔ ÍÛ∑Á∂ ‘ÈÕ
«¬‘Ȫ √’»Òª «Úº⁄Ø∫ «‹¡≈Á≈Â «Úº⁄ «¬º’ ¡«Ë¡≈Í’
‘πøÁ≈ ˛ ‹Ø √øÿ ÁΔ «Î’» «Ú⁄≈Ë≈≈ È≈Ò Í»Δ Â∑ª ÒÀ√
‘πøÁ≈ ˛Õ Ì≈‹Í≈ ÚºÒØ∫ ÚΔ «√Ò∂Ï√ √Øˉ ÁΔ¡ª «Â¡≈Δ¡ª
⁄ºÒ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «√º«÷¡≈ ÓøÂΔ √«ÓÃÂΔ «¬≈ÈΔ È∂
«√º«÷¡≈ ˘ ÚË∂∂ Ì≈ÂΔ, ÚË∂∂ ’ΩÓΔ Â∂ ÚË∂∂ ¡«Ë¡≈ÂÓ’
ω≈¿π‰ ÁΔ ◊ºÒ ’‘Δ ˛Õ ÓÂÒÏ «’ ‘π‰ «√º«÷¡≈ Á≈
ÚË∂∂ Ì◊Úª’È ’’∂ «Ó«Ê‘≈√ «Úº⁄Ø∫ ¿»Ò-‹¨Ò
’‘≈‰Δ¡ª ÍÛ∑≈¬Δ¡ª ‹≈‰◊Δ¡ªÕ

Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ Ì≈¬Δ¡ª ÎΔ√ª √øÿÙ Á∂ ˜Ø Ú≈Í√ ’Ú≈¬Δ¡ª
Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ Í»Δ ÎΔ√ ÍØ√‡ ÓÀ«‡Ã’ √’≈Ò«ÙÍ √’ΔÓ ¡ËΔÈ AIIH ÂØ∫ Óπ¡≈¯ ˛Õ Í ≈‹ Á∂
√≈∂ √’»Òª/’≈Ò‹ª «Úº⁄ Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ Í»Δ ÎΔ√ Ì≈¬Δ ‹≈ ‘Δ ˛Õ ¡«‹‘≈ ‘Δ «˜Ò∑≈ «√÷Ò≈¬Δ
√ø√Ê≈ √ø◊» Á∂ ¡Àμ√.√Δ. «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ Í»Δ ÎΔ√ Ì≈¬Δ ‹≈ ‘Δ √ΔÕ «‹√Á∂ Ò¬Δ Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂
ÍΔ.¡Àμ√.Ô». ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ √øÿÙ ’ΔÂ≈Õ ÍΔ.¡Àμ√.Ô». ÚºÒØ∫ «˜Ò∑≈ ¡≈◊» Ùø’ ÏÁ≈ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄
«√÷Ò≈¬Δ √ø√Ê≈ (‚≈¬Δ‡) «Ú÷∂ ÀÒΔ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ ’πfi «ÁȪ Ï≈¡Á «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á∂ √øÿÙ √Á’≈ ‚≈¬Δ‡ ÁΔ
«ÍÃø√ΔÍÒ È∂ Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ A Òº÷ Á∂ ’ΔÏ ÎΔ√ Ú≈«Í√ ’ «ÁºÂΔÕ «‹È∑ª «Úº⁄Ø∫ ’πfi «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ
¡‹∂ ÎΔ√ Ú≈«Í√ È‘ƒ ’ΔÂΔ, «‹√ ˘ ÒÀ ’∂ √øÿÙ ¡‹∂ ‹≈Δ ˛Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

27

‹ÈÚΔ-B@AE

Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈
√‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
G. ÁÒ«‹øÁ «√øÿ «Í≥‚ ‹◊Á∂Ú ’Òª (¡ø«ÓÃÂ√)
È∂ ¡≈͉∂ √ÍπºÂ ÁΔ Ù≈ÁΔ ÓΩ’∂ ‹ÈÂ’ ’≈‹ª Ò¬Δ
E@@ π. ¡Â∂ ¡Á≈≈ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ Ò¬Δ A@@@
π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª
«Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
H. ÁÏ≈≈ «√øÿ ÈÚª «Í≥‚ (¡ø«ÓÃÂ√) È∂ ¡≈͉∂
√ÍπºÂ ȤºÂ «√øÿ Á∂ «Ú¡≈‘ ÁΔ ÷πÙΔ ÓΩ’∂ A@@@ π.
√‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄
Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
I. «¬È’Ò≈ÏΔ ‹Ó‘»Δ Ò«‘ Á∂ Ϙπ◊ ÿπÒ≈‡Δ¬∂
’≈Ó∂‚ ◊øËÚ √∂È ‹Δ (È»Ó«‘Ò) ÚºÒØ∫ ¡Á≈≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ ˘ A@@@ πͬ∂ √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ
◊¬ΔÕ ¡Á≈≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
A@. «¬È’Ò≈ÏΔ ‹Ó‘»Δ Ò«‘ Á∂ ‘ÓÁÁ
◊πÁ∂Ú «√øÿ Ù∂Íπ ÚºÒØ∫ B@@@ πͬ∂ √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ
◊¬ΔÕ ¡Á≈≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
AA. «’√≈È ¡≈◊» √ÓÙ∂ «√øÿ ÷Ø÷Ú≈Ò «˜Ò∑≈
◊πÁ≈√Íπ È∂ ¡≈Í‰Δ Ï∂‡Δ ’πÒÁΔÍ ’Ω Á≈ «Ú¡≈‘
√. Ô≈Á«ÚøÁ «√øÿ (Ó’ÀÈΔ’Ò «¬ø‹ΔÈΔ¡) È≈Ò ’È
ÁΔ ÷πÙΔ «Úº⁄ ¡Á≈≈ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ ˘ E@@
πͬ∂ √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª
«Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
AB. «’√≈È ¡≈◊» √≈Ë≈ «√øÿ „ÀÍ¬Δ (’≈ÁΔ¡ª)
ÁΔ ¡ø«ÂÓ ¡Á≈√ ÓΩ’∂ ¿πÈ∑ª Á∂ Í«Ú≈ ÚºÒØ∫ ¡Á≈≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ ˘ E@@ πͬ∂ √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ
˛Õ

√‘≈«¬Â≈
A. ’πÒ«ÚøÁ «√øÿ „≈‚Δ¡ª Ú≈√Δ «Í≥‚ Óø◊»Ú≈Ò
(ÈÚªÙ«‘) È∂ ¡≈͉∂ ÒÛ’∂ Á∂ «Ú¡≈‘ ÁΔ ÷πÙΔ «Ú⁄
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ ˘ «¬’ ‘˜≈ (A@@@.) πͬ∂
√‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄
Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
B. «¬√ÂΔ ‹≈◊ÃÂΔ Óø⁄ Í≥‹≈Ï Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È
ÏΔÏΔ ◊πÏ÷Ù ’Ω √øÿ≈ È∂ ¡≈Í‰Δ Ï∂‡Δ ÈÚÁΔÍ ’Ω
ÍÂÈΔ Â«‹øÁ‹Δ «√øÿ ⁄ø‚Δ◊Û∑ Á∂ ÿ ÍπμÂΔ Á∂
‹ÈÓ ‘؉ ÁΔ ÷πÙΔ «Ú⁄ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ ˘ E@@
(Í≥‹ √Ω πͬ∂) √‘≈«¬Â≈ «ÁμÂΔ ˛Õ ¡Á≈≈ Í«Ú≈
ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ
ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
C. «¬√ÂΔ ‹≈◊ÃÂΔ Óø⁄ ÁΔ «˜Ò∑≈ ’Ó∂‡Δ Ù‘ΔÁ
Ì◊ «√øÿ È◊ Á∂ ÓÀ∫Ï √πÁ∂Ù ’πÓ≈Δ Ú≈√Δ Ó≈«‘Ò◊«‘Òª È∂ ¡≈Í‰Δ ÌÂΔ‹Δ ÙÓΔ ÙÓ≈ Á∂ «Ú¡≈‘ ÁΔ
÷πÙΔ «Ú⁄ «¬’ A@@@ («¬’ ‘˜≈ πͬ∂) «¬È’Ò≈ÏΔ
√≈‚≈ ≈‘ ˘ √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª
÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ
ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
D. ’πºÒ «‘øÁ «’√≈È Ó˜Á» √Ì≈ Á∂ ’ΩÓΔ ÍÃË≈È
√≈ÊΔ ‘Á∂Ú «√øÿ √øË» Á∂ Ï∂‡∂ Í«ÓøÁ «√øÿ Á∂ «Ú¡≈‘
ÁΔ ÷πÙΔ «Úº⁄ ¿πÈ∑ª Á∂ Í«Ú≈ ÚºÒØ∫ ‹ÈÂ’ ’≈‹ª
Ò¬Δ A@,@@@ π. ¡Â∂ ¡Á≈≈ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘
Ò¬Δ E@@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ Í«Ú≈
ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ
ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
E. √. «ÁÒÏ≈◊ «√øÿ ⁄≈‘Ò È∂ ¡≈͉∂ √ÍπºÂ
¡ø«ÓÃÂÍ≈Ò «√øÿ ¡Àμ√.‚Δ.˙. ÁΔ ÒÀ’⁄≈ ¡ÈÓØÒ
È≈Ò Ù≈ÁΔ ÁΔ ÷πÙΔ ÓΩ’∂ A@@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ
¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πÁ
ø ≈ ‘Ø«¬¡≈
√‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
F. √. «ÁÒÏ≈◊ «√øÿ √’≈Δ¡≈ È∂ ¡≈͉∂
√ÍπºÂ ÍÓÍ≈Ò «√øÿ √’≈Δ¡≈ ÁΔ ÙÈ‹Δ ’Ω
È≈Ò Ù≈ÁΔ ÓΩ’∂ A@@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ÙØ’ √Ó≈⁄≈
ˆÁΔ Ï≈Ï≈ ‘È≈Ó «√øÿ Á∂ ÍØÂ∂ Ù‘ΔÁ
’≈Ó∂‚ Â∂‹≈ «√øÿ ’≈Ò≈√ø«ÿ¡ª (’Í»ÊÒ≈) ÁΔ
√πÍÂÈΔ ÏΔÏΔ √ÚÈ ’Ω «Í¤Ò∂ «Áȃ √ÁΔÚΔ
«Ú¤ØÛ≈ Á∂ ◊¬∂Õ ¡Á≈≈ «¬√ Áπ÷
º ÁΔ ÿÛΔ ÓΩ’∂ Í«Ú≈
È≈Ò ‘ÓÁÁΔ Á≈ «¬‹‘≈ ’Á≈ ˛Õ
28

‹ÈÚΔ-B@AE