You are on page 1of 12

Punim Seminarik

TEMA : NDIKIMI I BIZNESIT


NDRKOMBTAR N
KOSOV.
Bekim Syla PHD (Cand)

HYRJE
Prderisa zhvillimi i ekonomis n Kosov sht dinamik dhe duke pasur

parasysh q bizneset si ato publik po ashtu edhe ato private jan ende n
konsolidim e sipr (n veanti Ndrmarrjet e Vogla dhe t Mesme),
ather sht e nevojshme q n t ardhmen t inkorporohet aftsia e
absorbimit t reformave ekonomike pr t mundsuar progresin n vazhdimsi.
Prkundr t gjitha barrierave me t cilat ballafaqohen ndrmarrsit kosovar,
ekziston nj bindje se gjrat do t bhen m mir dhe se tregjet e eksportit do t
rriten. Mirpo, sipas ktyre faktorve pr eksport, duhet t ndrrmirren masa t
politiks ekonomike, n mnyr q t prmirsohet rrethina dhe t
prmirsohen kushtet pr eksport t mir.
Me qllim t prmirsimit t aftsis konkurruese me mime, firmat duhet ti
prmirsojn operacionet e brendshme dhe ti advokojn ndryshimet n
politikn ekonomike. Prparsit konkurruese n kualitetin e puns dhe n
shpenzime duhet t prkrahen nga masat, t cilat ulin shpenzimet pr inputet e
prodhimit, lndn e par, energjin dhe shpenzimet e transaksioneve.

Problemet e Eksporteve Kosovare


Kompanit vendore sot jan pre e masave mbrojtse t shteve t huaja q i

aplikojn pr ti mbrojtur produktet e tyre siq sht rasti i vendosjes s mimit t


patates nga Shqipria, dhe tregun e tyre t brendshm gj e cila i ndal rrugn
eksporteve kosovare, t cilat prpiqen t jen konkurent edhe n tregun e jashtm
njlloj sikur kompanit tjera q jan konkurente n tregun Kosovar.
Duhet permendur siq sht masa mbrojtse q iu b produktit t imentos nga MTI
ndaj imentos vendore, duke i vendosur tarif doganore asaj q vjen nga
Shqipria n mas deri n 35%, por q n kufirin me Maqedonin shkaktoi vendosje
t tarifs doganore ndaj produktit t ujit dhe gypave t salduar, ku tarifa pr
ujin ishte 40%, ndrsa pr gypat e salduar 15%, nga Qeveria e Maqedonis.
Probleme tjera t eksportit jan edhe pakoja fiskale, mungesa e paras
s gatshme n tregun kosovar, procedurat jo adekuate pr eksport t
prodhimeve vendore, jan vetm disa nga problemet, me t cilat
ballafaqohen subjektet afariste n vend.
Problemi q duhet t zgjidhet urgjentisht sht pakoja e re masave pr lirimin nga
tatimi i lnds s par, ato q nuk prodhohen n Kosov.

Embargot dhe Barrierat (Tarifore dhe Jo Tarifore)


Ne, deri m tani kemi investuar n kualitet, tani e tutje jemi t prgatitur pr tregjet

e Bashkimit Evropian. Me Zvicrn nuk kemi pasur problem, me Maqedonin


procedurat jan burokratike, nuk ka lehtsime m t shpejta doganore. Pritja sht
nj penges, e cila ndikon n zhvillimin e veprimtaris s korporats.
Republika e Kosovs, n sektorin e Eksportit, e sidomos barrierat t cilat vihen nga
shtete t ndryshme, jo m larg se fqinje dhe ndikimi politik e historik i Pavarsis s
Kosovs, por gjithashtu edhe interesat shtetrore, sht nj element shtyrs q do
t duhet me konstruktivitet t prpilohet nj raport.
Me termin ekonomik embargo, q n biznesin ndrkombtar njihet si bllokad e
produkteve, e q pr Republikn e Kosovs nnkupton ndalim t eksporit t
produkteve vendore ne shtetin fqinj Srbin, kurse pr Srbin nnkuptonte ndalim
t importimit t produkteve kosovare n shtetin serb.
Nj gj tjetr q na bn t dmtuar nga importi, jan masat mbrojtse t Qeverive t
huaja q i aplikojn n eksportin e produkteve t tyre, dhe shembulli m i fundit
vjen nga Qeveria e Shqipris e cila nuk i lejoi disa bujq t cilt m hert kmbenin
grurin e tyre me miell me nj kompani kosovare .

CEFTA
Nn-komisioni pr barrierat teknike n tregti dhe barrierat jo-tarifore.

Objektivi i tij sht t identifikoj, shqyrtoj dhe propozoj masa pr


eliminimin e barrierave teknike t tregtis dhe barrierat jo-tarifore ndrmjet
Palve(CEFTA), mirpo ky nn-komision nuk i ka arritur ti eliminoj kto
barriera, kshtu na bn t besojm se si antare e CEFTA-s, Republika e
Kosovs asgj nuk po prfiton. Problemet me CEFTA-n jan t asaj natyre
q edhe pse Kosova sht antare e plot, kurse marrveshja nuk ka gjetur
zbatim.
Kosova nuk sht e antarsuar me t drejta t barabarta si shtetet e tjera
antare t saj. S pari nuk ka figuruar si shtet, mirpo si UNMIK/Kosovo
dhe pa simbole shtetrore, dhe sipas CEFTA-s personi kontaktues pr
UNMIK/Kosovo ishte Kris Litiere q e prfaqson UNMIK-un.
CEFTA sht nj organizat e cila i ka nenet e saj, mirpo pr
Kosovn, nuk vlejn, dhe per t gjitha mosmarrveshjet q ka
Kosova, duhet t ndrhyj BE-ja.

Bilanci Tregtar
Bilanci tregtar q nga

prfundimi i lufts e
deri m sod mbetet
problem kryesor i
ekonomis vendore,
dhe deri m sod Kosova
nuk ka arritur ti
zvendsoj produktetet
e importuara nga vende
t ndryshme, e m s
shumti ndaj atyre
srbe.

Tabela 1: Qarkullimi i mallrave n tregtin e jashtme (Burimi: ASK,2012)

Statistikat e bilancit Tregtar.

Burimi: Enti i Statistikave t Kosovs, 2013.

Marrveshja mbi tregtin e lir Kosov-Srbi


Problemet me t cila ballafaqohej Republiks e Kosovs, arritn t ndodhin

deri n arritjen e marrveshjeve gojore ndrmjet Srbis dhe Kosovs,


marrveshje kto t pa nnshkruara nga palt gj q i bn kto marrveshje jo
t besushme dhe afatshkurt, ku ndrmjet ktyre dy shteteve gjat bisedimeve
t sponzorizuara nga BE-s Republika e Srbis me presion t Bashkimit
Europian, dhe Shteteve t Bashkuara t Ameriks, arriti ti pranoj vulat
doganore t Kosovs, dhe lejoi eksportet nga Republika e Kosovs.
Prej dats 20 korrik deri m datn 20 tetor importi prej Serbis ka arritur
vlern prej 35.4 milion euro. Kurse, nse flasim n tema t peshs, jan
importuar rreth 123 milion kilogram. Sa i prket eksportit, eksporti i
Kosovs sht shum m i ult n krahasim me importin dhe nuk e kalon
vlern prej 300 mij euro, thot Stavilevci.(zdhnsi i Doganave t Kosovs).

Figura 4: Totali i importit dhe


eksportit pr Korrik 2011-2012
(ASK, 2012)

Menaxhimi i Kufijve.
Problemi i menaxhimit t kufijve sht nj tjetr

problem q ndrlidhet me eksportet dhe lirin e lvizjes


s njerzve dhe qarkullimit t mallrave q do t
krijonte pengesa t mdha si n Intergrimet
Europiane, pasiq menaxhimi i kufijve sht njri ndr
kushtet kryesore pr integrim n BE.
Doganat e Kosovs vitin e kaluar i kan mbledhur
830milion, dhe deri n fund t ktij viti ata do t
mbledhin 860milion,pa pikat kufitare 1 dhe 31, pika
te cilat jane te bllokuara nga struktura ilegale srbe,
dhe pika neper te cilat depertojn mallrat ilegale srbe.

PRFUNDIM.
Shum shtete si ato fqinje si ato me ndikim m t gjr q nuk i kemi as n regjionin ton e

njashtu edhe shtete t tjera q nuk arritm ti marrim si shembull n kt punim, t gjitha
kto shtete siq u theksua n punim, jan duke prfituar nga eksporti i t mirave t tyre e q
po ndikojn n rritjen e GDP-s, por nse ne si qytetar kemi arritur ta shohim se n Kosov
kemi produkte t shumta siq jan ato Kineze, ather me t drejt konkludojm se ndikimi
Kinez n Kosov ngushton fushn e operimit t ndrmarrjeve Kosovare, sepse jo rastsisht
thuhet nse ke shpenzuar n nj produkt jo vendor ke shkurtuar jetn e dy punonjsve
Kosovar, apo ke po aq m pak para pr t shpenzuar n produktet vendore.
Mundet t thuhet se ne kemi qshtje shum m t rndsishme siq jan krijimi i
mardhnieve sa m t mira me shtetin fqinj Serbin, dhe t integrohemi n Evrop, mirpo
edhe Izraeli sht nj shtet i rrethuar kryesisht nga shtete arabe t cilat i kan vendosur
embargo dhe nuk mundet t eksportoj n asnjrin shtet fqinj, dhe ka arritur ta harroj
eksportimin e mallrave n kto shtete dhe t fokusohet n shrbime, dhe kjo e bn nj shtet
shum t fuqishm n bot, dhe nse shtetet arabe kan arritur t pasurohen nga burimi i
tyre kryesor q sht nafta, ather Izraeli ka arritur ti prdor burimet e tyre kryesore q pr
ta jan burimet njerzore, t rinjt Izraelit provojn t hapin kompani t reja, dhe t
gjithmon provojn deri sa t arrijn suksesin, e gjitha kjo ndodh duke e pare q jan shtet i
izoluar.

VAZHDIM
Pr fund pr t shmangur ndikimin q do kishte kultura tregtare

nderkombtare pr popullin e Kosovs, nj shtet laik me shumic


muslimane q paraqiten si liberal, nj shtet si Kosova q nga emigrimet
njeh shum kultura botrore, dhe nj vend i kolonizuar nga kultura t
ndryshme, me njohje t shum gjuhve botrore t mundemi ti zhvillojm
resurset tona burimore. Le t mos mendohemi m shum pr problemet
sociale, ti shfytzojm kafenet pr shkmbime idesh, dhe le t veprojm
menjher e t bhemi nj shtet ekonomikisht i pasur!
Nse ne kemi ndgjuar pr krizn globale, ather kemi ndgjuar edhe pr
njerzit q jan t gatshm t paguajn pr at q ju plqen. Bota sht treg i
madh, teknologjia na ka br ti shohim gjrat m afr, nse ne dalim dhe
mendojm jasht mentalitetit Kosovar ne besojm se gjithmon egziston
diqka q njerzit, kompanit, institucionet e dshirojn dhe i u mungon,
ather le t prpiqemi t gjejm at q u mungon dhe ta shesim si
kmbim!

PYETJE?

JU
FALEMINDERIT