You are on page 1of 3

Elektrik retmenlii 3.

Snf

G Elektronii Laboratuar

DENEY NO: 1
DENEY ADI: TRSTR Z ERSNN ELDE EDLMES
Teorik Bilgi
Tristrler en ok kullanlan yar iletken anahtar elemanlardan biridir. ekil 1de tristr sembol ve
test devresi grlmektedir. Basit olarak tristr kontrol edilebilen bir diyota benzetilebilir.

ekil 1. Tristr sembol ve test devresi.


Tristrler KONTROLL ve kontrolsuz olarak eitli ekillerde iletime geebilir. Tristrn anatkatot arasna uygulanan gerilim ile anot akm arasndaki iletim karakteristii yada z erisi ekil
2de grlmektedir.

ekil 2. Tristrn iletim karakteristik erisi.


Tristrn karakteristik erisi triyakn karakteristik erisi ile hemen hemen ayndr. Tek fark
tristrn sadece tek ynde almasdr. Negatif blgede ise (gerilimin ve akm eksi olduu
blmde) tristr hi iletime gemeyecektir. Sadece sznt akm geecektir. Gerilim VK seviyesine
yani krlma gerilimine ulatnda ise tristr yanacak ve devaml iletimde kalacaktr. Bu durumda

-1-

Elektrik retmenlii 3. Snf

G Elektronii Laboratuar

tristr artk kullanlamaz. Bu nedenle bu durum istenmez. Bunun olmamas iin gerilim seviyesinin
tristrn dayanabilecei gerilim seviyesinin stne kmamas gerekir.
Burada kap akm parametre olarak seilmitir. Sabit bir kap akm iin tristrn tetiklenecei
anot-katot gerilimi belirlidir. Bu deer scaklktan ok fazla etkilenir. Kap akm arttrldka tristr
daha kolay iletime geer. Belirli bir deerden sonra tristr diyot gibi davranr ve anot gerilimi
pozitif olur olmaz iletime geer.
Tristrn iletime girebilmesi iin geen akmn kilitleme akmndan byk olmas gerekir. Bir kez
iletime giren tristr tetikleme darbesi kesilse bile iletimde kalr. Tristrden geen akm tutma
akmnn altna dtnde ise tristr kesime girer. Normal olarak kilitleme akm, tutma akmndan
daha byktr. Anahtar davran asndan bu akmlarn ok nemi yoktur ve genellikle anma
srekli akm deerinin % 1 civarndadr.
Tristr Karakteristiinin Osilaskop Yardmyla ncelenmesi
Bilindii gibi osilaskop cihaz iki nokta arasndaki potansiyel farkn gsterebilir ve elektriksel
iaretleri zamann fonksiyonu olarak incelememize olanak salar. ki kanall bir osilaskop CH1 ve
CH2 kanallarna uygulanan gerilimleri Time/div komutuna bal zamann fonksiyonu olarak ekrana
izer. Bundan baka osilaskobun birde X-Y konumu dediimiz bir konumu daha vardr. Bu
durumda osilaskop n CH1 (X) giriine uygulanan sinyale gre X ekseni zerinde, CH2 (Y)
giriine uygulanan sinyale gre de Y ekseni zerinde sapar. Bu zellik sayesinde, tristr, triyak,
diyak vs gibi pek ok elemann z erileri osilaskopta gzlenebilir.
ekil 3de grlen devre kurularak, osilaskop X-Y konumuna alnrsa, 1. kanalda VA-K gerilimi, 2.
Kanalda Ia.Ry gerilimi gzlenecektir. Uygulanan gerilim alternatif olduundan osilaskop n hem
orjinin sana hem de soluna saptrlacaktr. Kap akm yeterince yksek deilse tristr kesimde
olduundan, sadece yatay eksen boyunca bir izgi gzlenir. Bu izginin boyu uygulanan gerilimin
maksimum deerinin iki katdr. Kap akm belirli bir deere ykseltildiinde tristr iletime
girmeye balar. Bu durumda tetiklemenin olutuu noktadan itibaren dey eksende de bir iaret
oluur. Kap akm arttrldka tetiklemenin olutuu anot gerilimi der. Tristr tek ynl
olduundan sadece pozitif anot gerilimleri iin iletime geme sz konusudur.

-2-

Elektrik retmenlii 3. Snf

G Elektronii Laboratuar

ekil 3. Tristrn iletime geme durumunu inceleme devresi.


Deneyde Kullanlan Elemanlar
BT151 Tristr
22 Ohm diren
100 Ohm diren
1 K Potansiyometre
Deneyin Yapl
1. Uygun elemanlar kullanarak ekil 3deki devreyi kurunuz.
2. Kaynak gerilimini 10 V (tepeden tepeye) ayarlaynz.
3. Kap akmn yava yava arttrnz. Tetiklemenin ilk balad akm kaydediniz.
4. Farkl kap akmlar iin iletimin olutuu anot gerilimlerini bir tablo halinde kaydediniz.
5. Osilaskobu zaman tarama konumuna alnz. Gzlediiniz dalga ekillerini lekli olarak iziniz.
Raporda stenenler
1. Aldnz deerlere gre tristr iin iletim karakteristik erisini lekli olarak iziniz.
2. Ayn devreyi Electronics Workbench gibi bir simlasyon programnda kurarak ayn lmleri
yapnz. Sonular karlatrp yorumlaynz.
Sorular
1. Tristr kullanm alanlarn aratrarak rnekler veriniz.?
2. Farkl tipte tristr eitleri nelerdir. Aratrnz?
BT151 Tristr bacak tanmlamalar

-3-