˙Ï≈Ó≈ ÁΔ Ì≈ Î∂Δ

Á∂Ù ˘ ¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹ Á∂ Í≈«Ú¡ª È≈Ò ÈÛ‰ ÁΔ ⁄≈Ò
√ø√≈ ͺË ”Â∂ «Í¤Ò∂ √Ó∂∫ «Úº⁄ ÁØ Ó‘ºÂÚÍ»È
ÂÏÁΔÒΔ¡ª ‘Ø¬Δ¡ª ‘ÈÕ «¬º’ ª √ø√≈ √Ó≈¬∂Á≈Δ
¡Â∂ √≈Ó≈‹Δ ÍÃÏøË ¡≈«Ê’ √ø’‡ «Úº⁄ Ϋ√¡≈ ‘Ø«¬¡≈
˛, ¡Â∂ Á»‹≈ √ø√≈ «¬º’ ËπºÚΔ («¬’ºÒ≈ ¡ÓΔ’È
√≈Ó≈‹) ÂØ∫ Ï‘π-ËπºÚΔ Ï‰ «◊¡≈ ˛Õ ‘π‰ «¬’ºÒ≈
¡ÓΔ’≈ ‘Δ √ø√≈ ⁄ΩËΔ È‘ƒ «‘≈Õ ¡≈«Ê’ ÷∂Â
«Úº⁄ ⁄ΔÈ ÁΔ ⁄Û∑Â, ÎΩ‹Δ ÍÀ∫ÂÛ∂ ÂØ∫ »√ Á≈ ‘ÓÒ≈Ú
πı ¡Â∂ Ô»ÍΔÈ √≈Ó≈‹Δ¡ª ÁΔ Ô»ÍΔ¡È Ô»ÈΔ¡È
Á≈ «¬º’ «Ë Ú‹Ø∫ ¿πÌÈ È≈Ò √≈Ó≈‹Δ¡ª Á≈ ¡≈Í√Δ
÷«‘ Ì∂Û ÚË «‘≈ ˛Õ «‹ºÊ∂ √≈Ó≈‹Δ¬∂ ¡≈͉∂ ¡≈«Ê’
ÓøÁÚ≈Û∂ Á≈ ÏØfi ͤÛ∂ Á∂Ùª ”Â∂ √πº‡ ‘∂ ‘È, ¿πμÊ∂ «¬‘Ȫ
Á∂Ùª Á∂ ÁÒ≈Ò √Ó≈¬∂Á≈ Úº÷-Úº÷ √≈Ó≈‹Δ¡ª ’ØÒØ∫
«¡≈«¬Âª ÒÀ‰ Ò¬Δ ‘ºÊ-ÍÀ Ó≈ ‘∂ ‘ÈÕ
Ì≈ «Úº⁄ ÓØÁΔ √’≈ Á∂ ‘Ø∫Á «Úº⁄ ¡≈¿π‰ ÂØ∫
Ï≈¡Á «‹ºÊ∂ ÍÃË≈È ÓøÂΔ È∂ Úº÷-Úº÷ √≈Ó≈‹Δ Á∂Ùª Á∂
ÁΩ∂ ’ΔÂ∂ ‘È ¿πμÊ∂ ¿π‘Ȫ √≈Ó≈‹Δ Á∂Ùª Á∂ È∂Â≈Úª È∂
ÚΔ Ì≈ Á∂ ÁΩ∂ ’ΔÂ∂ ‘ÈÕ Ì≈ Á∂ ÁÒ≈Ò ‘≈’Ó ‹∂
¡ÓΔ’≈, »√ ¡Â∂ ÈÚ∂∫ ω∂ √Ó≈«‹’ √≈Ó≈‹ ⁄ΔÈ
È≈Ò ÁπÚºÒ∂ √ÓfiΩÂ∂ ’’∂ ’πfi «¡≈«¬Âª ÒÀ‰Δ¡ª ⁄≈‘πøÁ∂
‘È Âª ÓØÛÚ∂∫ »Í «Úº⁄ «¬‘ Òπ‡∂ ∂ ÚΔ Ì≈ ’ØÒ∫Ø «˜¡≈Á≈
Ò≈Ì ÒÀ ’∂ Á∂ Ù ÁΔ ¡≈«Ê’, ≈‹ÈΔ«Â’ ¡Â∂
√º«Ì¡≈⁄≈’ ÷∂Â ”⁄ ¡≈Í‰Δ ÿπ√ÍÀ· ÚË≈¿π‰◊∂Õ
˙Ï≈Ó≈ ÁΔ Ì≈ Î∂Δ ÚΔ «¬√∂ √≈Ó≈‹Δ ÈΔÂΔ¡ª
«‘ ‘Δ ‘Ø¬Δ ˛Õ «¬√ Î∂Δ Á≈ ¿πÁ∂Ù ◊À-ÍÃÓ≈‰» √ÓfiΩÂ∂
˘ Ò≈◊» ’È≈, ÁπÚºÒ∂ º«÷¡≈ √ÓfiΩÂ∂ ˘ A@ √≈Òª Ò¬Δ
‘Ø È«Ú¡≈¿π‰≈, Ì≈ «Úº⁄ ¡≈Ëπ«È’ ‹Àμ‡ ‹‘≈˜
«Ú’√ ’È ÁΔ¡ª √øÌ≈ÚÈ≈Úª ÂÒ≈Ù ’È, ¡ºÂÚ≈Á
Á∂ ÓπºÁ∂ ”Â∂ √«‘ÔØ◊ ’È, Ú≈Â≈Ú‰ Ï⁄≈¿π‰, ÁπÚºÒ≈
ÚÍ≈ F@ ¡Ï ÂØ∫ ÚË≈’∂ A@@ ¡Ï Âº’ «Ò‹≈‰ ¡Â∂
¡ÓΔ’≈ ÚºÒØ∫ √øÔπ’ ≈Ù‡ √øÿ «Úº⁄ Ì≈ ҬΔ
√Ê≈¬Δ √Δ‡ Á∂ Ó≈ÓÒ∂ ”Â∂ ‘Ó≈«¬Â Á∂‰ Á∂ Ó‘ºÂÚÍ»È
¡«‘Á ÚΔ ÁØ‘ª ÓπÒ’ª «Úº⁄ ‘ج∂ ‘ÈÕ
«‹ºÊØ∫ º’ ÍÃÓ≈‰» √øËΔ Á≈ √π¡≈Ò ˛, ¿π√˘ ¡‹∂
¡øÂÓ È‘ƒ Óøȉ≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ «’™«’ ¡‹∂ ¡ÓΔ’È
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ÍÃÓ≈‰» ’øÍÈΔ¡ª È∂ Í»≈ «Ú⁄≈ ’∂ ‘Δ ¡øÂÓ «È‰≈
ÒÀ‰≈ ˛Õ Í≥û ˙Ï≈Ó≈ Î∂Δ È∂ «¬‘Ȫ ’øÍÈΔ¡ª Ò¬Δ «¬º’
Î≈«¬Á∂ÓøÁ ◊ºÒ Ì≈ ˘ ÓÈ≈ Ò¬Δ ‘À «’ ÍÃÓ≈‰»
‘≈Á«√¡ª Á∂ √ÏøË «Úº⁄ «‹‘ÛΔ ◊ºÒ ÓÈÓØ‘È «√øÿ ÁΔ
√’≈ È∂ È‘ƒ √Δ ÓøÈΔ, ¿π‘ ÓØÁΔ ÁΔ √’≈ È∂ ÓøÈ
Ò¬Δ ˛ ¡Â∂ B@A@ «Úº⁄ «¬‘Ȫ ‘≈Á«√¡ª √ÏøËΔ Ï‰≈¬∂
’≈˘È ˘ ¡º÷Ø∫-ÍØ÷∂ ’’∂ ¡ÓΔ’≈ ˘ «˜øÓ∂Ú≈Δ ÂØ∫
Î≈◊ ’ «ÁºÂ≈ ˛Õ È≈Ò ‘Δ ÓØÁΔ ÁΔ √’≈ ¡ÓΔ’È
√≈Ó≈‹ ¡º◊∂ «¬øÈΔ «ÒÎΔ ˛ «’ Óπ¡≈Ú‹∂ Ò¬Δ Ï‰≈¬∂
‹≈ ‘∂ AE@@ ’ØÛ Á∂ Ó≈Ó»ÒΔ ÏΔÓ≈ Í»Ò Â«‘ ¡ºË≈
ËÈ Ô≈«È GE@ ’ØÛ πͬ∂ ⁄≈ Ì≈ÂΔ ÏΔÓ≈ ’øÍÈΔ¡ª
ÚºÒØ∫ Í≈¬∂ ‹≈‰ Á≈ ÒØ’-«ÚØËΔ ÎÀ√Ò≈ ÚΔ ’ «Ò¡≈ ˛Õ
™fi ÚΔ ÍÃÓ≈‰» ‘≈Á«√¡ª ÷≈√ ’’∂ ‹Í≈È Á∂ λ’πÙΔÓ≈
‘≈Á√∂ ÂØ∫ Ï≈¡Á ÍÃÓ≈‰» ÍÃØ◊≈Ó √ø√≈ Ì «Úº⁄ «ÚÚ≈Áª
Á∂ ÿ∂∂ «Úº⁄ ˛Õ ¡ÓΔ’≈ È∂ ¡≈Í Âª «Í¤Ò∂ AE √≈Òª
«Úº⁄ ’Ø¬Δ ÍÃÓ≈‰» ÍÒª‡ È‘ƒ Ò◊≈«¬¡≈ ¡Â∂ Í«‘Òª
⁄ºÒ ‘∂ ÍÃÓ≈‰» ÍÒª‡ª ˘ ÿ‡≈¿π‰ Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’ «Ò¡≈
˛Õ Îª√ ÁΔ¡ª ÍÃÓ≈‰» ’øÍÈΔ¡ª ˘ ÿ≈‡≈ ÍÀ‰ È≈Ò
«¬‘ ◊ºÒ √≈¯ ‘Ø ◊¬Δ ˛ «’ ÍÃÓ≈‰» ¿»‹≈ √√ÂΔ È‘ƒ
ÏÒ«’ Ó«‘ø◊Δ ÍÀ∫ÁΔ ˛Õ «Î ÚΔ ¡ÓΔ’≈ Ì≈ ˘ ÍÃÓ≈‰»
¿»‹≈ Ú∂⁄’∂ «¬√˘ “√Úº¤ ¿»‹≈” Ú‹Ø∫ Ú«‚¡≈ «‘≈
˛Õ
«’™«’ √ø√≈ ⁄ΩË ÁΔ ÒÛ≈¬Δ «Úº⁄ »√-⁄ΔÈ
È≈Ò ÷«‘Ï≈˜Δ ”⁄ ¡ÓΔ’≈ Ì≈ ˘ ¡≈͉∂ ◊πº‡ ”⁄
º÷‰≈ ⁄≈‘πøÁ≈ ˛ ¡Â∂ »√-⁄ΔÈ Á∂ ‘≈’Ó ÁΔ¡ª Î∂Δ¡ª
Á∂ ÍÃÌ≈Ú ˘ ÷≈‹ ’’∂ ¿π‘ Ì≈ ˘ ⁄ΔÈ «ÚπºË ÷Û≈
’È≈ ⁄≈‘πøÁ≈ ˛Õ ¡Î◊≈«È√Â≈È ¡Â∂ «¬≈’ «Úº⁄
‘Ø¬Δ¡ª ‘≈ª ÂØ∫ Ï≈¡Á ¬∂ÙΔ¡≈ ”⁄ ¡≈͉≈ ÁÏÁÏ≈
ω≈¿π‰ Ò¬Δ Ì≈ ‰ÈΔÂ’ Ì≈¬ΔÚ≈Ò Ï‰≈¿π‰≈
⁄≈‘πøÁ≈ ˛Õ ¡ÓΔ’È ’øÍÈΔ¡ª Ì≈ÂΔ º«÷¡≈ Á≈ √≈‹Ø√Ó≈È Ï‰≈¿π‰ Ò¬Δ «√ºË∂ «ÚÁ∂ÙΔ «ÈÚ∂Ù ˘ ÚË≈¿π‰≈
⁄≈‘πøÁΔ¡ª ‘È, «‹ºÊØ∫ º’ √øÔπ’ ≈Ù‡ «Úº⁄ Ì≈Â
ÁΔ √Ê≈¬Δ √Δ‡ Ò¬Δ ‘Ó≈«¬Â Á≈ √π¡≈Ò ˛, «¬‘ Ò≈≈
¡ÓΔ’≈ Í«‘Òª ÚΔ
rrrrr
1

ÎÚΔ-B@AE

Í≥‹≈Ï Á≈ ÚÂÓ≈È «√¡≈√Δ Óπ‘ªÁ≈
Í≥‹≈Ï ÁΔ ≈‹ÈΔÂΔ «Úº⁄ ’≈ÎΔ ‘Ò⁄Ò ˛, ’≈ÎΔ
¿πμÊÒ-ÍπºÊÒ Óº⁄Δ ‘Ø¬Δ ˛Õ Ì≈Ú∂∫ Í≥‹≈Ï «ÚË≈È √Ì≈
ÁΔ¡ª ⁄؉ª B@AG «Úº⁄ ‘Ø‰Δ¡ª ‘È ¡Â∂ «¬√ «Úº⁄ Í»∂
ÁØ √≈Ò Í¬∂ ‘È Í Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ⁄؉ª Ú≈Ò≈ Ó≈‘ΩÒ
Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ‘ÀÕ √≈Δ¡ª Í≈ÒΔÓ≈ÈΔ Í≈‡Δ¡ª «¬√
Â∑ª «Ú⁄ ‘Δ¡ª ‘È «‹Ú∂∫ ¿π‘ ‘π‰ ‘Δ ⁄؉ª «Úº⁄
’πºÁ‰ ‹≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ ≈‹ÈΔÂΔ «Úº⁄ ÈÚ∂∫ √ÓΔ’È
¿πμÌÈ ÁΔ ¡≈‘‡ √π‰≈¬Δ Á∂ ‘Δ ˛Õ «¬º’ ¡‹ΔÏ
¿πÂ√π’Â≈, «¬º’ ¡‹ΔÏ ’Ω‘»Ò «Î˜≈ «Úº⁄ ◊»ø‹ «‘≈
˛Õ «¬√È∂ Í≥ ‹ ≈Ï ÁΔ ≈‹ÈΔÂ’ √«ÊÂΔ ˘ ’≈ÎΔ
«ÁÒ⁄√Í Ï‰≈ «ÁºÂ≈ ˛Õ ÓΩ√Ó ÁΔ ‹Ó≈™ÁΔ ·ø„ Á∂
Ï≈Ú‹»Á ≈‹ÈΔÂ’ Ó≈‘ΩÒ ◊Ó≈«¬¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ ‘ºÊÒΔ
«Ò÷ «Úº⁄ ¡√ƒ Í≥‹≈Ï ÁΔ ≈‹ÈΔÂΔ Á∂ ¿πμÌ ‘∂
È’Ùª Ï≈∂ ’πfi ⁄⁄≈ ’ª◊∂Õ
Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ¡’≈ÒΔ ÁÒ-Ì≈‹Í≈ ÁΔ √ªfiΔ √’≈
Ò◊≈Â≈ Á»‹Δ Ú≈ √ºÂ≈ «Úº⁄ ¡≈¬Δ ˛Õ AIGG «Úº⁄
¡ÀÓ‹À∫√Δ ¿πÍø ‘Ø¬Δ¡ª ⁄؉ª «Úº⁄ ’∂∫Á ÁΔ ’ª◊√
ÁΔ ‘≈ ÂØ∫ Ï≈¡Á «¬‘ Ò◊≈Â≈ ÚÂ≈≈ ω «◊¡≈
√Δ «’ «¬º’ Ú≈Δ ’ª◊√ ÁΔ √’≈ ωÁΔ √Δ ¡Â∂
¡◊ÒΔ Ú≈Δ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ ◊º·‹ØÛ ÁΔ √’≈ ωÁΔ
√ΔÕ Í B@AB ÁΔ¡ª «ÚË≈È √Ì≈ ÁΔ¡ª ⁄؉ª «Úº⁄
«¬‘ ≈‹ÈΔÂ’ ÚÂ≈≈ Ìø◊ ‘Ø «◊¡≈Õ ‹ÁØ∫ Ò◊≈Â≈
Á»√Δ Ú≈Δ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ ◊·‹ØÛ ÁΔ √’≈ È∂
Í≥‹≈Ï ÁΔ √ºÂ≈ √øÌ≈Ò Ò¬ΔÕ B@@G ÁΔ¡ª «ÚË≈È √Ì≈
⁄؉ª ÂØ∫ ¿πÍø ÚΔ ‹≈ÍÁ≈ √Δ «’ «¬‘ ÚÂ≈≈ ‹≈Δ
‘∂◊≈ ‹ÁØ∫ B@@I ÁΔ¡ª ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª «Úº⁄ ’ª◊√
È∂ AC «Úº⁄Ø∫ I ÒØ’ √Ì≈ √Δ‡ª ”Â∂ √¯ÒÂ≈ ‘≈«√Ò ’ΔÂΔ
‹Á«’ ¡’≈ÒΔ ÁÒ ˘ «√Î «ÂøÈ ¡Â∂ Ì≈‹Í≈ ˘ ’∂ÚÒ
«¬º’ ÒØ’ √Ì≈ √Δ‡ Â∂ ’≈ÓÔ≈ÏΔ ‘≈√Ò ‘Ø¬Δ √ΔÕ Í

B@AB ÁΔ¡ª «ÚË≈È √Ì≈ ⁄؉ª «Úº⁄ «¬‘ πfi≈È ‹≈Δ
È≈ «‘ √«’¡≈ («¬√Á∂ ’≈Ȫ ÁΔ ◊ºÒ Ï≈¡Á ”⁄ ’ª◊∂)
¡Â∂ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ ◊º·‹ØÛ √ºÂ≈ «Úº⁄ ¡≈ «◊¡≈Õ
¡’≈ÒΔ ÁÒ ¡Â∂ Ì≈ÂΔ ‹ÈÂ≈ Í≈‡Δ ÁΔ
≈‹ÈΔÂΔ Á≈ ’∂∫Á «ÏøÁ» ’ª◊√ «ÚØË «‘≈ ˛Õ «¬√
’’∂ √»Ï∂ ”⁄ «¬‘Ȫ ÁØ‘ª Í≈‡Δ¡ª Á≈ ◊·‹ØÛ Ï‘πÂ
Íπ≈‰≈ ˛Õ AIFG «Úº⁄ √»Ï∂ «Úº⁄ ‹ÁØ∫ Í«‘ÒΔ Ú≈Δ √ªfi∂
ÓØ  ⁄∂ ÁΔ ◊À  -’ª◊√Δ √’≈ Ï‰Δ Âª «¬√ÁΔ
¡◊Ú≈¬Δ ¡’≈ÒΔ ÁÒ Á∂ ‘ºÊ ”⁄ √Δ ¡Â∂ «¬√ «Úº⁄
‹È√øÿ, ‹Ø Ï≈¡Á «Úº⁄ Ì≈ÂΔ ‹ÈÂ≈ Í≈‡Δ ωΔ, ÚΔ
Ù≈«ÓÒ √ΔÕ «¬√ÂØ∫ Ï≈¡Á ‹ÁØ∫ ÚΔ Ï≈ÁÒ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ
«Úº⁄ ◊À-’ª◊√Δ √’≈ Ï‰Δ Âª Ì≈‹Í≈ ¿π√ «Úº⁄
Ù≈«ÓÒ √ΔÕ «¬√ √πÂ∂ «√ºË ‘Δ ÓøÈ «Ò¡≈ «◊¡≈ √Δ «’
«¬√ ◊·‹ØÛ «Úº⁄ ¡’≈ÒΔ ÁÒ ÍÃÓπº÷ «Ì¡≈Ò ‘À ¡Â∂
Ì≈‹Í≈ ÁØÓ-Á‹∂ ÁΔ «Ì¡≈Ò ˛ ¡Â∂ Óπº÷ ÓøÂΔ ¡’≈ÒΔ
ÁÒ Á≈ ‘ØÚ∂◊≈Õ «¬√ ’’∂ Ì≈‹Í≈ «¬√ ◊·‹ØÛ «Úº⁄ ‹Ø
«‘º√≈ «ÓÒ «◊¡≈, ¿π√ È≈Ò ‘Δ √øÂπÙ‡Δ ’’∂ ⁄ÒÁΔ
‘Δ ˛Õ «¬√È∂ ’ÁΔ ÚΔ ÷πºÒ ’∂ ÚË∂∂ «‘º√∂Á≈Δ ÁΔ Óø◊
È‘ƒ ’ΔÂΔÕ ‘ª ’ÁΔ-’Á≈¬ƒ ¡√øÂπÙ‡Δ Á∂ ⁄⁄∂ ˜»
√π‰È ˘ «ÓÒÁ∂ ‘∂ ‘È Í ’ÁΔ ÚΔ Ì≈‹Í≈ È∂ ÷πºÒ ’∂
¡Â∂ ¡«Ë’≈ »Í «Úº⁄ ¡√øÂπÙ‡Δ ˜≈«‘ È‘ƒ ’ΔÂΔÕ
‘ª, ‹ÁØ∫ √π÷ÏΔ Ï≈ÁÒ ˘ √ºÂ≈ «Ú≈√ √Ω∫͉ Á∂ ¡ÓÒ
«Úº⁄ ¿πÍ Óπº÷ ÓøÂΔ Ï‰≈«¬¡≈ «◊¡≈ ª ˜» ’πfi
¡√øÂØÙ ÁΔ¡ª √πª ¿πμÌΔ¡ª √È «’ ◊·‹ØÛ «Úº⁄ Óπº÷
ÓøÂΔ ¡Â∂ ¿πÍ Óπº÷ ÓøÂΔ Á∂ ¡‘πÁ∂ «¬º’Ø Í≈‡Δ ’ØÒ
È‘ƒ ‘؉∂ ⁄≈‘ΔÁ∂ ¡Â∂ ¿πÍ Óπº÷ ÓøÂΔ Ì≈‹Í≈ Á≈ ‘؉≈
⁄≈‘ΔÁ≈ ˛ Í «¬√È∂ ’ÁΔ ÚΔ √ø’‡ Á≈ »Í È‘ƒ Ë≈«¡≈Õ
Úº‚∂ Ï≈ÁÒ È∂ ÚΔ ÁØ‘ª Í≈‡Δ¡ª ÁΔ Â≈ÒÓ∂Ò ’Ó∂‡Δ
ω≈ ’∂ ¡√øÂØÙ ÁΔ¡ª √πª ˘ ÈÓ ’È Á≈ ÔÂÈ

rrrrr

¿πÊ∂ Í≈«’√Â≈È ˘ ¡≈«Ê’ √‘≈«¬Â≈ ¡Â∂ ÎΩ‹Δ √≈‹Ø√Ó≈È ÚΔ «ÁøÁ≈ ˛Õ ˙Ï≈Ó≈ È∂ «‹ºÊ∂ ÓØÁΔ ÁΔ¡ª Â≈ΔΪ
Á∂ ÍπÒ ÏøÈ∂ ‘È ¿πÊ∂ ËÓ-«Èͺ÷Â≈ Á≈ È≈¡≈ Ò≈ ’∂
¡≈.¡Àμ√.¡Àμ√. Á∂ ‡≈«¬ª ÁΔ ’πfi ‘Ú≈ ÚΔ ÷≈«‹ ’ΔÂΔ
˛Õ «¬√ Ò¬Δ ˙Ï≈Ó≈ Î∂Δ Ì≈ ˘ ¡ÓΔ’È √≈Ó≈‹
Á∂ Í≈«Ú¡ª È≈Ò ‘Ø ÈÛ‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ‘Δ ˛Õ

‹≈‹ ÏπÙ Ú∂Ò∂ Ò≈ ¸º’≈ ‘À
Í ¿πμ· Á≈ ÏπºÒ ¡‹∂ º’ «‚º«◊¡≈ È‘ƒÕ ⁄ΔÈ «¬º’
¿πμÌ ¸º’Δ ¡≈«Ê’ Ù’ÂΔ ˛Õ Ì≈ Á≈ ⁄ΔÈ È≈Ò
ÚÍ≈ ÚË «‘≈ ˛Õ ˙Ï≈Ó≈ ÁΔ Î∂Δ «¬√ ˘ Ø’‰ Ò¬Δ
˛, ¡ºÂÚ≈Á ˘ Ø’‰ Á∂ Ȫ ʺÒ∂ «‹ºÊ∂ ¿π‘ Í≈«’√Â≈È
˘ ÿπ’Δ Ó≈’∂ Ì≈ ˘ ÷πÙ ’È Á≈ ÔÂÈ ’Á≈ ˛,

«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

hh

2

ÎÚΔ-B@AE

’ΔÂ≈Õ ’πºÒ «ÓÒ≈ ’∂ √ΔÈΔ¡ «Ì¡≈Ò ¡Â∂ ‹»ÈΔ¡
«Ì¡≈Ò Á∂ ÂΩ Â∂ «¬‘ «ÙÂ≈ ·Δ’-·≈’ ⁄ÒÁ≈ «‘≈
˛Õ Í B@AD ÁΔ¡ª ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª ÂØ∫ Ï≈¡Á «¬√
◊·‹ØÛ Â∂ ≈‹ÈΔÂ’ √ø’‡ Á∂ ϺÁÒ Óø‚≈¿π‰ Òº◊∂
‘ÈÕ
ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª ÂØ∫ Ï≈¡Á Á∂Ù ¡øÁ «¬º’ ÈÚƒ
≈‹ÈΔÂ’ √«ÊÂΔ ÍÀÁ≈ ‘Ø¬Δ ˛ ¡Â∂ ¿π√Á≈ ÍÃÌ≈Ú Í≥‹≈Ï
ÁΔ ≈‹ÈΔÂΔ ”Â∂ ‘؉≈ ÚΔ Ò≈˜ÓΔ ˛Õ ≈Ù‡Δ √Ø«¬Ó
√∂Ú’ √øÿ Á≈ ≈‹ÈΔ«Â’ «Úø◊, Ì≈ÂΔ ‹ÈÂ≈ Í≈‡Δ
’¬Δ √»«Ï¡ª «Úº⁄ ≈‹ ’ÁΔ ‘Δ ˛ ¡Â∂ ’¬Δ √»«Ï¡ª
«Úº⁄ ≈‹ ’ ‘Δ ˛Õ «¬‘ ’∂∫Á «Úº⁄ ÚΔ √ºÂ≈ «Úº⁄‘Δ
˛Õ Í ’∂∫Á «Úº⁄ «¬‘ ‘Ó∂Ù≈ «’√∂ ◊º·‹ØÛ Á∂ «‘º√∂ Ú‹Ø∫
‘Δ ˛Õ ȺÏ∂«Ú¡ª º’ «¬‘ ◊·‹ØÛ «Úº⁄ Á»‹∂ Á‹∂ ÁΔ
«Ì¡≈Ò ‘Δ ¡Â∂ ȺÏ∂«Ú¡ª Á∂ ¡ø ÂØ∫ «¬‘ ◊º·‹ØÛ
«Úº⁄ ÍÃÓπº÷ «Ì¡≈Ò ‘Δ ˛Õ «¬√ ’’∂ «¬‘ ◊º·‹ØÛ
ÁΔ¡ª √ΔÓ≈Úª «Úº⁄ ϺfiΔ ‘Ø¬Δ √ΔÕ B@AD ÁΔ¡ª ÒØ’
√Ì≈ ⁄؉ª «Úº⁄ «¬‘ Í«‘ÒΔ Ú≈ ¡≈͉∂ ÏÒÏ»Â∂ √ºÂ≈
«Úº⁄ ¡≈¬Δ ˛Õ Ì≈ÂΔ ‹ÈÂ≈ Í≈‡Δ È∂ ÒØ’ √Ì≈ «Úº⁄
Í«‘ÒΔ Ú≈Δ ¡≈͉∂ ÂΩ ”Â∂ Ï‘πӺ ‘≈√Ò ’ΔÂ≈ ˛Õ
Ì≈Ú∂∫ «¬√È∂ ’ΩÓΔ ‹Ó‘»Δ ◊·‹ØÛ ˘ ÷ÂÓ È‘ƒ ’ΔÂ≈
Í «¬‘ «Ì¡≈Òª ”Â∂ «ÈÌ È‘ƒ ˛Õ «¬√È∂ Ì≈¬ΔÚ≈Ò
Í≈‡Δ¡ª ÁΔ ’∂∫ÁΔ ÓøÂΔ Óø‚Ò «Úº⁄ ÙÓ»ÒΔ¡Â
È≈Ó≈Â º÷Δ ˛ ¡Â∂ ¿π‘Ȫ ˘ ◊À-Ó‘ºÂÚÍ»È Ó«‘’Ó∂
«ÁºÂ∂ ◊¬∂ ‘ÈÕ «¬√ Âª √øÿ Ò¬Δ √ºÂ≈ ÁΔ ≈‹ÈΔ«Â’
«¬˜≈∂Á≈Δ Ò¬Δ ≈‘ √≈¯ ‘Ø «◊¡≈Õ
¿πμË Ì≈Ú∂∫ ÓÈÓØ‘È «√øÿ Á∂√Δ ¡Â∂ ’ΩÓªÂΔ
√Ó≈¬∂ ÁΔ Í«‘ÒΔ Í√øÁ √ΔÕ ¿π√È∂ ¡≈Í‰Δ¡ª ÈΔÂΔ¡ª
«¬‘Ȫ Á∂ «ÁÙ≈-«ÈÁ∂Ùª ¡Èπ√≈ ÿÛΔ¡ª √È Í ÒØ’ª
Á∂ «ÚØË, ’πÒΔÙÈ √’≈ ÁΔ¡ª √ΔÓ≈Úª ¡Â∂ ’ª◊√
ÁΔ ¡øÁ»ÈΔ ËÛ∂ÏøÁΔ ’≈È «¬‘Ȫ ˘ Ò≈◊» È‘ƒ ’
√«’¡≈ √ΔÕ «¬√ ’’∂ Á∂√Δ-«ÚÁ∂ÙΔ ’≈ÍØ∂‡ ˘ ’ª◊√
ÂØ∫ Ï≈‘ ¿π√Á∂ ÏÁÒ ÁΔ ˜» √Δ Â∂ ¿π‘Ȫ ˘ ÓÈÓØ‘È
«√øÿ Á≈ ÏÁÒ ÓØÁΔ Á∂ »Í «Úº⁄ Ș ¡≈«¬¡≈Õ «’™«’
ÓØÁΔ È∂ ¿π‘Ȫ ‘Δ ÈΔÂΔ¡ª ˘ ◊π‹≈ Á∂ Óπº÷-ÓøÂΔ
Ú‹Ø∫ ◊π‹≈ «Úº⁄ ÚË∂∂ ⁄ø◊∂∂ „ø◊ È≈Ò Ò≈◊» ’ΔÂ≈
√ΔÕ «¬√ ’’∂ ¿π‘Ȫ È∂ √ºÂ≈ ÁΔ ÁΩÛ «Úº⁄ ¡≈͉≈
ÿØÛ≈ ÓÈÓØ‘È «√øÿ ÁΔ Êª Â∂ ÓØÁΔ ˘ ω≈«¬¡≈Õ «¬√ÂØ∫
«ÏȪ «¬º’ ‘Ø ÎÀ’‡ ÚΔ √Δ, «’™«’ ÓØÁΔ «Íº¤∂ √øÿ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ÁΔ «ÚÙ≈Ò ‹ºÊ∂ÏøÁ’ ÓÙΔÈ √Δ ¡Â∂ √øÿ ÁΔ ¡≈͉Δ
«Ú⁄≈Ë≈≈ ¡≈Í≈Ù≈‘Δ Ú≈ÒΔ ˛Õ «¬√ ’’∂ √øÿ ÓØÁΔ
˘ ◊π‹≈ ”⁄Ø∫ ¸º’ ’∂ «Ò¡≈«¬¡≈, ¿π√˘ ’ΩÓΔ Óø⁄ ”Â∂
«Ò¡ªÁ≈ ¡Â∂ ¿π√Á∂ «ÚØË ¡Â∂ √øÌ≈«Ú «ÚØË ˘ ÷ÂÓ
’ «ÁºÂ≈Õ √øÿ ˘ √≈¯ √Δ «’ ¡‚Ú≈ÈΔ, ‹ØÙΔ «‹‘∂ ÷πø„
ÓØÁΔ ˘ ⁄ºÒ‰ È‘ƒ Á∂‰◊∂, «¬√ ’’∂ ¿π‘Ȫ ˘ ÷πº‚∂
Ò≈¬ΔÈ Ò◊≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ ¡Â∂ ‹√Úø «√øÿ «‹«‘¡ª
˘ Í≈‡Δ «Úº⁄Ø∫ Ï≈‘ ’º„ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ «‹‘Û∂ ¡≈◊»
ÓØÁΔ È≈Ò «ÓÒ ◊¬∂ ¡Â∂ ÓØÁΔ ˘ ¡≈◊» ÓøÈ «Ò¡≈, ¿π‘
«‡’ ◊¬∂ ‘ÈÕ «‹‘Ȫ È∂ È‘ƒ Óø«È¡≈, ¿π‘ ’º„ «ÁºÂ∂
◊¬∂, ÷»ø‹∂ Ò≈ «ÁºÂ∂ ◊¬∂ ¡Â∂ ‹∂ È‘ƒ ÚΔ Ò≈¬∂ ª ÚΔ
¡«‹‘Δ √«ÊÂΔ «Úº⁄ √πº‡ «ÁºÂ∂ ◊¬∂ «’ «’Â∂ Û’Á∂ ‘Δ
È‘ƒÕ «¬√ÁΔ ¿πÁ≈‘‰ ÙπÙÓ≈ √Ú≈‹ ˛, ‹Ø Ì≈Ú∂∫ «ÚÁ∂Ù
ÓøÂΔ ˛ Í ¿π√Á≈ √≈≈ ’øÓ ÓØÁΔ ‘Δ ’Δ ‹≈ «‘≈ ˛
Â∂ ÙπÙÓ≈ «¬º’ Ȫ-Ó≈Â ÁΔ «ÚÁ∂Ù-ÓøÂΔ Ï‰’∂ «‘
◊¬Δ ˛Õ «¬√Á∂ Ï≈Ú‹»Á «’ ÓØÁΔ Á∂ Ò·À‰ ¡«Ó Ù≈‘
”Â∂ fi»·∂ Óπ’≈ÏÒ∂ √ÏøËΔ Óπ’ºÁÓ≈ ⁄ºÒ «‘≈ √Δ ¡Â∂ √πÍΔÓ
’Ø‡ È∂ ¿π√˘ ‹»‘-ÏÁ (◊π‹≈ «Úº⁄ ÚÛÈ ”Â∂
Í≈ÏøÁΔ) ’ΔÂ≈ ‘Ø«¬¡≈ √Δ, ˘ «Ò¡≈ ’∂ Ì≈‹Í≈ Á≈ ’ΩÓΔ
ÍÃË≈È Ï‰≈ «ÁºÂ≈ ˛Õ «‹Ú∂∫ «¬º’ √Ó∂∫ ’ª◊√ ÍÃË≈È
⁄øÁ ’ªÂ Ï»¡≈ È∂ «’‘≈ √Δ «’, ““«¬øÁ≈ ‘Δ Ì≈ ˛
¡Â∂ Ì≈ «¬øÁ≈ ˛””Õ «¬‘Ø «‹‘Δ √«ÊÂΔ Ì≈‹Í≈ «Úº⁄
Ï‰Δ ‹≈ÍÁΔ ˛ «’, ““ÓØÁΔ ‘Δ Ì≈‹Í≈ ˛ ¡Â∂ Ì≈‹Í≈
ÓØÁΔ ˛Õ””
«¬√ √≈Δ «Ú¡≈«÷¡≈ ÂØ∫ ¡√ƒ ÁØ «√º«‡¡ª ”Â∂ Í‘πø⁄
√’Á∂ ‘ªÕ «¬º’ «’ ÓΩ‹»Á≈ ’∂∫Á ”⁄ ÓØÁΔ √’≈ ÁØ
ÊÓ«Ò¡ª ”Â∂ ÷ÛΔ ˛Õ «¬º’ ˛ ≈Ù‡Δ √Ø«¬Ó √∂Ú’ √øÿ
¡Â∂ Á»√≈ ˛ Á∂√Δ-«ÚÁ∂ÙΔ ’≈ÍØ∂‡Õ Í«‘Ò∂ È∂ ÓØÁΔ ˘
Ì≈‹Í≈ Á≈ ¸‰ΩÂΔ-«‘ ÒΔ‚ ω≈«¬¡≈ ¡Â∂ Á»√∂
È∂ ¡≈͉∂ ÓΔ‚Δ¡≈ ≈‘ƒ ÓØÁΔ ÁΔ ¿π‚≈¬Δ Ë»Û, ÍÀ√∂ Á∂
¡øÈ∂÷⁄ ¡Â∂ √øÿÁΔ ’≈‚-Ù’ÂΔ Á∂ √«‘ÔØ◊ È≈Ò
ÓØÁΔ ˘ Ï‘πӺ Áπ¡≈ ’∂ ÍÃË≈È ÓøÂΔ Ï‰≈«¬¡≈Õ Á»√≈,
Í≈‡Δ Á∂ ¡øÁ ¡Â∂ Á∂Ù Á∂ ¡øÁ ÓØÁΔ ÁΔ √ºÂ≈ ÁΔ
«¬˜≈∂Á≈Δ ‘Ø ◊¬Δ ˛Õ Í≈‡Δ ¡øÁ ¿π√˘ ’Ø¬Δ ¸‰ΩÂΔ
È‘ƒ ¡Â∂ Á∂Ù «Úº⁄ È≈ ‘Δ Ì≈¬ΔÚ≈Òª ÚºÒØ∫ Â∂ È≈ ‘Δ
«ÚØËΔ «Ë ÚºÒØ∫ ¿π√˘ ’Ø¬Δ ¸‰ΩÂΔ ˛Õ ’ª◊√ È∂ ‘π‰
º’ Á∂ «¬«Â‘≈√ «Úº⁄ ÒØ’-√Ì≈ «Úº⁄ √Ì ÂØ∫ ÿº‡ √Δ‡ª
ÍÃ≈Í ’ΔÂΔ¡ª ‘È ¡Â∂ «¬‘ DD √Δ‡ª ”Â∂ «√Ó‡ ’∂
3

ÎÚΔ-B@AE

«ÚØËΔ «Ë Á∂ È∂Â≈ Á≈ ¡‘πÁ≈ ‘≈√Ò ’ÈØ∫ ÚΔ «‘
◊¬Δ ˛Õ Í«‘Òª ‹∂’ ’ª◊√ ‘≈ÁΔ ÚΔ √Δ Âª «¬√ÁΔ
ÓπÛ-Ú≈Í√Δ, ÂÒÚ≈ Úª◊»ø Ò‡’ÁΔ «‘øÁΔ √ΔÕ Í
‘π‰ «‹√ Âª ’ª◊√ ‘≈Δ ¡Â∂ ‘≈ ‘Δ ˛, Òº◊Á≈
«¬‘ ’ª◊√ ÁΔ ‰ÈΔÂ’ ‘≈ ˛Õ «¬√ √«ÊÂΔ «Úº⁄
ÓØÁΔ «¬º’ “‹Ó‘»Δ” ÍÃË≈È ÓøÂΔ È‘ƒ, «¬º’ ¡≈Í≈Ù≈‘
(auto crat) Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ
Í≈‡Δ Á∂ ¡øÁ ¡Â∂ ’∂∫ÁΔ √’≈ «Úº⁄ √ºÂ≈ ÁΔ
«¬˜≈∂Á≈Δ √Ê≈«Í ’È ÂØ∫ Ï≈¡Á ÓØÁΔ √»«Ï¡ª «Úº⁄
√ºÂ≈ ÁΔ «¬˜≈∂Á≈Δ √Ê≈«Í ’È Âπ«¡≈ ˛Õ «‹‘Ȫ
√»«Ï¡ª «Úº⁄ «¬√ÁΔ¡ª √ªfiΔ¡ª √’≈ª ‘È, ¿πÊ∂ «¬‘
ÍÃÓπº÷ Ì≈¬ΔÚ≈Ò Á∂ √Ê≈È ¡ÛÁ≈ ˛ ‹∂’ È‘ƒ ª «¬‘
«¬’ºÒ∂ ⁄ºÒ‰ Á∂ ≈‘ ”Â∂ ÂπÁ≈ ˛Õ Ó‘ª≈Ù‡ «Úº⁄
«Í¤Ò∂ BE √≈Òª ÂØ∫ «ÙÚ √ÀÈ≈ ÍÃÓπº÷ ¡Â∂ Ì≈‹Í≈ ÁØÓ
Á‹∂ ÁΔ «Ì¡≈Ò √ΔÕ Í «¬‘Ȫ √»Ï≈¬Δ ⁄؉ª «Úº⁄
Ì≈‹Í≈ È∂ ÍÃÓπº÷Â≈ Á≈ Á≈¡Ú≈ ’ΔÂ≈Õ ‹∂’ «ÙÚ √ÀÈ≈
È∂ È‘ƒ Óø«È¡≈ ª Ì≈‹Í≈ È∂ ◊·‹ØÛ ÂØÛ ’∂ «¬’º«Ò¡ª
⁄؉ ÒÛΔ ¡Â∂ «ÙÚ √ÀÈ≈ ˘ ÁØÓ Á‹∂ ÁΔ √«ÊÂΔ
√ÚΔ’≈È Ò¬Δ Ó˜Ï» ’ «ÁºÂ≈Õ ‹øÓ» ’ÙÓΔ «Úº⁄
ÚΔ ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. È≈Ò «¬√Á≈ ◊ÂΔØË Ï‰È Á≈ Óπº÷ ’≈È
Óπº÷ ÓøÂΔ Ò¬Δ Á≈¡Ú∂Á≈Δ √Δ ¡Â∂ Ì≈‹Í≈ «¬‘
Á≈¡Ú∂Á≈Δ ¤º‚‰ Ò¬Δ «Â¡≈ È‘ƒ √ΔÕ
Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ÚΔ ‘π‰ º’ ÁØÓ Á‹∂ ÁΔ √«ÊÂΔ
√ÚΔ’≈ ’Δ ÏÀ·Δ Ì≈‹Í≈ ÍÃÓπº÷Â≈ Ò¬Δ ¡‘πÒ ‘Δ ˛Õ
Á»√∂ Ï≈ÁÒ ’πÈÏ≈ ‹∂ÂÒΔ ˘ ¡ø«ÓÃÂ√ «¬‘ ’«‘ ’∂
«Ò¡≈«¬¡≈ √Δ «’ ¿π‘ «√Î ’≈◊˜ Á≈ıÒ ’ Á∂Ú∂,
¿π√˘ √Δ‡ «‹ºÂ ’∂ Á∂ «ÁºÂΔ ‹≈Ú∂◊ΔÕ Í ¿π‘ √Δ‡ ‘≈
«◊¡≈Õ ÓØÁΔ √’≈ ”⁄ Á»√∂ ÈøÏ ÁΔ Íπ‹ΔÙÈ Ú≈Ò∂
¡≈◊» Á∂ ‘≈ ‹≈‰ ÁΔ √º‡ Ì≈‹Í≈ ˘ ‘˜Ó È‘ƒ ‘جΔÕ
Ì≈‹Í≈ ˘ «¬‘ ÚΔ Òº◊Á≈ ˛ «’ ÈÙ∂, ∂Â, Ï‹Δ ¡Â∂
‘Ø Óπº«Á¡ª ˘ ÒÀ ’∂ ÒØ’Δ ¡’≈ÒΔ ÁÒ Á∂ «ÚπºË ‘ÈÕ
«¬√ ’’∂ Ì≈‹Í≈ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ÍÃÓπº÷Â≈ ‘≈√Ò ’È ‹ª
«¬’º«Ò¡ª ⁄؉ª ÒÛÈ ÁΔ «Â¡≈Δ ’È Òº◊Δ ˛Õ
‘«¡≈‰≈ ÁΔ¡ª ⁄؉ª «Úº⁄ Ï≈ÁÒª ÚºÒØ∫ ⁄Ω‡≈«Ò¡ª ÁΔ
‘Ó≈«¬Â È∂ ÏÒÁΔ ”Â∂ ‘Ø Â∂Ò Í≈ «ÁºÂ≈Õ Ì≈‹Í≈ ÚºÒØ∫
‘«√Ó Á∂ Óπ’≈ÏÒ∂ «Ú‹∂ √ªÍÒ≈ ˘ ’∂∫ÁΔ ÓøÂΔ
ω≈¿π‰≈ «¬√∂ Á≈ «‘º√≈ ˛Õ «¬√∂ «‘ «¬ÈÎØ√ÓÀ∫‡
‚≈«¬À’‡Ø∂‡ ÚºÒØ∫ Ó‹Δ·Δ¬∂ ÂØ∫ Íπº¤«◊º¤ ’ΔÂΔ ◊¬Δ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

¡Â∂ ⁄≈ ‘Ø ÓøÂΔ¡ª Á∂ È≈Ó ¡≈¿π‰ ÁΔ¡ª ıÏª
ÒΔ’ ’ΔÂΔ¡ª ◊¬Δ¡ªÕ Ì≈‹Í≈ È∂ ÈÙ∂ Á∂ ÓπºÁ∂ ”Â∂ ‹Ø ºÂ
«Úº⁄ ¡’≈ÒΔ¡ª «ÚπºË √Δ, Óπ«‘øÓ ¤∂ÛÈ ÁΔ ÔØ‹È≈
ω≈¬Δ, «‹√ÁΔ Ùπ»¡≈ ¡ø«ÓÃÂ√ «Úº⁄ ÀÒΔ ’’∂,
«‹√ «Úº⁄ Ì≈‹Í≈ Á∂ ’ΩÓΔ ÍÃË≈È ¡«Ó Ù≈‘ È∂ ÚΔ
Ù≈ÓÒ ‘؉≈ √Δ,’ÈΔ √ΔÕ Ì≈‹Í≈ ÒΔ‚ ¡’≈ÒΔ¡ª Á∂
ÍÃØ◊≈Óª ÂØ∫ Á» ‘∂Õ «¬√ÂØ∫ ÏΩ÷Ò≈ ’∂ Ï≈ÁÒª È∂ Ï≈‚
”Â∂ ËÈ∂ «ÁºÂ∂Õ Ì≈‹Í≈-¡’≈ÒΔ¡ª Á∂ ¡øÂ «ÚØË ÷πºÒ
’∂ √≈‘Ó‰∂ ¡≈ ◊¬∂Õ
Í «¬√∂ √Ó∂∫ «ÁºÒΔ ÁΔ¡ª ⁄؉ª ¡≈ ◊¬Δ¡ªÕ «ÁºÒΔ
«Úº⁄ Óπ’≈ÏÒ≈ Ì≈‹Í≈ ÁΔ ¿πÓΔÁ ÂØ∫ «’Â∂ ÚË∂∂ √÷Â
√≈«Ï ‘Ø «‘≈ ˛Õ Ì≈‹Í≈ È∂ «ÁºÒΔ «ÚË≈È √Ì≈ «‹ºÂ‰
˘ Úº’≈ Á≈ √π¡≈Ò Ï‰≈ «Ò¡≈ ˛ «’™«’ ‹∂’ Ì≈‹Í≈
«ÁºÒΔ «Úº⁄ ‘≈ ‹ªÁΔ ˛ ª ÓØÁΔ Ò«‘ Á≈ Ìπ’≈È≈ ·
‹≈Ú∂◊≈Õ «ÁºÒΔ «Úº⁄ «√º÷ Ú؇ ’≈ÎΔ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ
«Úº⁄ ‘È, «¬√ ’’∂ ¡’≈ÒΔ ÁÒ «¬ºÊ∂ Ì≈‹Í≈ Ò¬Δ
’≈ÎΔ Ó‘ºÂÚÍ»È ˛Õ «¬√ Ò¬Δ Ú’ÂΔ ÂΩ ”Â∂ Ì≈‹Í≈
È∂ ¡’≈ÒΔ¡ª ˘ ͫ¡≈¿π‰≈ Ùπ» ’ «ÁºÂ≈ ˛Õ «¬√
Ò¬Δ ¬Δ.‚Δ. ¡«Ë’≈Δ «Èø‹È «√øÿ, ‹Ø ‚º◊ ’∂√ «Úº⁄
Ó‹Δ·Δ¬∂ ¡Â∂ ‘Øª ÂØ∫ Íπ¤
º «◊º¤ ’ «‘≈ √Δ, Á≈ ÂÏ≈ÁÒ≈
’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ ˛Õ Ì≈‹Í≈ È∂ ¡≈Í‰Δ ÈÙ≈-«ÚØËΔ
Óπ«‘øÓ ¡Â∂ ¡ø«ÓÃÂ√ ÀÒΔ ÓπÒÂÚΔ ’ «ÁºÂΔ ˛ ¡Â∂
’ÓÒ ÙÓ≈ Óπ’Â√ Ó≈ÿΔ Ó∂Ò∂ ”Â∂ ¡’≈ÒΔ ’≈ÈÎø√
«Úº⁄ ‘≈˜ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ ÁØÚª Í≈‡Δ¡ª «Ú⁄’≈ «¬‘
‹ø◊ÏøÁΔ Ú’ÂΔ ˛Õ «¬‘ «√º‡≈ ’º„‰≈ «’ «¬√ ◊·‹ØÛ
«Úº⁄ √Ì ’πfi ·Δ’-·≈’ ˛, ’≈‘Ò≈͉ ‘ØÚ∂◊≈Õ ¡‹∂
«ÚË≈È √Ì≈ ⁄؉ª «Úº⁄ ÁØ √≈Ò Í¬∂ È∂ Â∂ ¿πÁØ∫ º’
Ï‘π ’πfi ‘Ø √’Á≈ ˛Õ
™fi «¬√Á≈ ’≈ÎΔ ’πfi «ÁºÒΔ ⁄؉ª Á∂ ÈÂΔ«‹¡ª
”Â∂ ÚΔ «ÈÌ ’Á≈ ˛Õ ‹∂’ Ì≈‹Í≈ «ÁºÒΔ «ÚË≈È
√Ì≈ ⁄؉ª «Úº⁄ Í»È Ï‘πÓ ‘≈√Ò ’ ÒÀ∫ÁΔ ˛ ª
«˜¡≈Á≈ √øÌÚ ˛ «’ Ì≈‹Í≈ ¡’≈ÒΔ ÁÒ ÍÃÂΔ ¡≈͉≈
‘ÓÒ≈Ú πı Á∂-√Ú∂ ÓπÛ-√π‹Δ ’ ÒÚ∂◊ΔÕ «¬√
√«ÊÂΔ «Úº⁄ «˜¡≈Á≈ √øÌ≈ÚÈ≈ ˛ «’ B@AG ÁΔ¡ª ⁄؉ª
ÂØ∫ Í«‘Òª «¬‘ ◊·‹ØÛ ‡πº‡ ‹≈Ú∂◊≈ ¡Â∂ Ì≈ÂΔ ‹ÈÂ≈
Í≈‡Δ «¬’º«Ò¡ª ⁄؉ ÒÛÈ ˘ Â‹Δ‘ Á∂Ú∂◊ΔÕ Í
‹∂’ «ÁºÒΔ «ÚË≈È √Ì≈ ÁΔ¡ª ⁄؉ª Ì≈‹Í≈ ‘≈ ‹ªÁΔ
˛ ª ÚΔ Ì≈‹Í≈ «¬√ ◊·‹ØÛ «Úº⁄ ÍÃÓπº÷Â≈ ‘≈«√Ò
4

ÎÚΔ-B@AE

’È Á≈ ÔÂÈ ˜» ’∂◊ΔÕ
‘≈’Ó ◊·‹ØÛ ÂØ∫ «ÏȪ Úº‚Δ «Ë ’ª◊√ ˛Õ ÁØ
Ú≈Δ «¬√ÁΔ¡ª ¡≈√ª ”Â∂ Í≈‰Δ «Î«¡≈ ˛Õ B@@I ÁΔ¡ª
ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª «Úº⁄ AC «Úº⁄Ø∫ I √Δ‡ª ‘≈√Ò ’È ÂØ∫
Ï≈¡Á ’ª◊√ ˘ ¡≈√ √Δ «’ B@AB «Úº⁄ «¬√ÁΔ
√’≈ ¡≈ ‹≈Ú∂◊ΔÕ Í «¬√ÁΔ¡ª ¡≈√ª ”Â∂ Í≈‰Δ «Î
«◊¡≈Õ «¬√ÁΔ Ú‹≈‘ √Δ «’ ’ª◊√ ÁΔ Ú≈◊‚Ø «¬º’
¡«‹‘∂ ÏøÁ∂ Á∂ ‘ºÊ «Úº⁄ √Δ ‹Ø «¬º’ ‹◊Δ» √πÌ≈¡ Ú≈Ò≈
≈‹≈ ‘؉ Á∂ È≈Ò-È≈Ò «¬º’ ÎΩ‹Δ ÚΔ √ΔÕ ‹Ø B@@I
ÁΔ¡ª ÒØ’ √Ì≈ ÁΔ¡ª ⁄؉ª Â∂ ÈÂΔ«‹¡ª ¡Â∂ ‘ ⁄؉
√Ó∂∫ √ºÂ≈ ”⁄ Í≈‡Δ ÏÁÒ‰ Á∂ ÚÂ≈∂ Á∂ «√ ”Â∂
¡≈’«Û¡≈ ÏÀ·≈ «‘≈Õ «¬√È∂ ’ª◊√ Á∂ ¡øÁ»ÈΔ ’Ò∂Ù
˘ ¡‰◊Ω«Ò¡≈ ’ΔÂ≈ ¡Â∂ Ï≈ˆΔ¡ª ˘ ͫ¡≈¿π‰ Á≈
’Ø¬Δ ÔÂÈ È≈ ’ΔÂ≈Õ «¬‘ ¿πÒ‡≈ ÷»ø‚≈ ÎÛ ’∂ √Ï’
«√÷≈¿π‰ Á∂ ◊ÍΩÛ ’πº‡Á≈ «‘≈Õ «√º‡≈ «¬‘ ‘Ø«¬¡≈ «’
B@AB ÁΔ¡ª ⁄؉ª «Úº⁄ ’ª◊√ ÁΔ¡ª ¡≈√ª ”Â∂ Í≈‰Δ
«Î «◊¡≈Õ B@AD ÁΔ¡ª ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª «Úº⁄ ¡’≈ÒΔ
√’≈ «ÚπºË ÒØ’ª Á∂ Ω∫¡ ˘ Á∂÷«Á¡ª ’ª◊√ ˘
Ò≈Ì «ÓÒ‰ ÁΔ ¡≈√ √ΔÕ Í «¬√ Ú≈Δ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ
Í≈‡Δ È∂ ’ª◊√ ÁΔ¡ª Ï∂ÛΔ¡ª «Úº⁄ Úº‡∂ Í≈ «ÁºÂ∂Õ
«‹‘ÛΔ BD% Ú؇ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ ÒÀ ◊¬Δ ‹∂’
«¬‘ Í≈‡Δ È≈ ‘πøÁΔ Âª ‘≈’Ó ◊·‹ØÛ Á≈ Ù≈«¬Á «¬º’
¡ºË ¿πÓΔÁÚ≈ ‘Δ «‹ºÂÁ≈Õ
‘π‰ ÚΔ ’ª◊√ ¡≈Í‰Δ Ï∂ÛΔ ¡≈Í ‘Δ ‚Øω ”Â∂
Âπ Ò Δ ‘Ø ¬ Δ ˛Õ ‘≈¬Δ’Óª‚ ÁΔ¡ª √ÓfiΩ Â Δ¡ª ¡Â∂
‚≈«Ú¡ª Á∂ Ï≈Ú‹»Á ’ª◊√ ÁΔ ËÛ∂ÏÁ
ø Δ ¡Â∂ ÷«‘Ï≈‹Δ
÷ÂÓ ‘؉ Á≈ Ȫ È‘ƒ ÒÀ ‘ΔÕ ‘≈¬Δ’Óª‚ ÁΔ Ó≈ÈÂ≈ ˛
«’ ÁØ ⁄؉ª ’ÀÍ‡È ¡Ó«øÁ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ”⁄ ’ª◊√
‘≈Δ ˛ «¬√ ’’∂ B@AG ÁΔ¡ª ⁄؉ª «’√∂ ‘Ø (Ï≈‹Ú≈)
ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ”⁄ ÒÛΔ¡ª ‹≈‰ Í ’ÀÍ‡È «’√∂ ‘Ø ˘
¡≈◊» Óøȉ Ò¬Δ «Â¡≈ ‘Δ È‘ƒÕ ¿π‘ Ù∂¡≈Ó Ï≈‹Ú∂
«ÚπºË Óπ«‘øÓ ⁄Ò≈ «‘≈ ˛Õ ¡≈͉∂ ◊πº‡ ÁΔ Â≈’Â
«Ú÷≈¿π‰ Ò¬Δ ¿π‘È∂ ÓØÂΔ Ó«‘Ò «Úº⁄ Òø⁄ «ÁºÂ≈Õ «‹√
«Úº⁄ CE «ÚË≈«¬’ Ù≈ÓÒ ‘ج∂ Áº√∂ ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ ¡≈͉≈
‹ÈÂ’ ¡Ë≈ «Á÷≈¿π‰ Ò¬Δ ¡ø«ÓÃÂ√ «Úº⁄ ÀÒΔ ’
«‘≈ ˛ ¡Â∂ È≈Ò ‘Δ ‘≈¬Δ’Óª‚ ”Â∂ ÁÏ≈¡ Í≈¿π‰
Ò¬Δ Ì≈‹Í≈ «Úº⁄ ‹≈‰ ÁΔ¡ª ¡ÎÚ≈‘ª ÎÀÒ≈¡ «‘≈
˛Õ «¬√ √«ÊÂΔ «Úº⁄ ’ª◊√ Á≈ ÓπÛ √ºÂ≈ «Úº⁄ Í‰≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

√øÌÚ «‹‘≈ È‘ƒ Òº◊Á≈Õ
«Í¤ÒΔ¡ª ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª «Úº⁄ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ
Í≈‡Δ (¡≈Í) √≈∂ Á∂Ù «Úº⁄ ÏπΔ Âª ‘≈ ◊¬Δ Í
Í≥‹≈Ï «Úº⁄ «¬‘ ⁄≈ √Δ‡ª ”Â∂ «‹ºÂ ◊¬Δ ¡Â∂ BD%
Ú؇ª ÒÀ ◊¬ΔÕ «¬‘Ȫ ÈÂΔ«‹¡ª ÂØ∫ Ï≈¡Á «¬√ Í≈‡Δ
Á∂ ¡≈◊»¡ª ˘ «¬√ Âª ‹≈«Í¡≈ «’ B@AG «Úº⁄ «¬√
Í≈‡Δ ÁΔ √’≈ ω ‹≈Ú∂◊ΔÕ ’¬Δ ¿πÂÙ≈‘Δ √ÓºÊ’
Ì◊Úø Ó≈È ˘ Ì«Úº÷Δ Óπº÷ ÓøÂΔ Ú‹Ø∫ ¿πÌ≈È Òº◊∂Õ
Í Í«‡¡≈Ò∂ ¡Â∂ ÂÒÚø‚Δ √≈ÏØ ÁΔ¡ª «ÚË≈È √Ì≈
√Δ‡ª ÁΔ¡ª «‹ÓÈΔ ⁄؉ª «Úº⁄ «¬√Á≈ Ïπ≈ ‘≈Ò ‘Ø
«◊¡≈Õ «¬√ ‘≈ È≈Ò «¬√Á∂ ¡≈◊»¡ª Á≈ «‹ºÂ Á≈ Ì»Â
¿πμ«¡≈ ˛ Â∂ «¬‘ Í≈‡Δ ¡≈͉∂ ¡≈Í ˘ ‹ºÊ∂ÏøÁ ’È
ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ ‘Δ ˛Õ «ÚË≈È √Ì≈ ⁄؉ª «Úº⁄ «¬‘
◊À-ÍÃ√ø«◊’ ‘Ø ‹≈Ú∂◊Δ ‹ª ’Ø¬Δ ⁄ø◊Δ ’≈◊π‹≈Δ «Á÷≈
Í≈¬∂◊Δ, «¬‘ ÁØ ◊ºÒª ”Â∂ «ÈÌ ’Á≈ ˛Õ «¬º’, «ÁºÒΔ
⁄؉ª Á∂ ÈÂΔ‹∂ ’Δ ¡≈™Á∂ ‘È? ¡Â∂ Á»√∂, ’Δ ¡’≈ÒΔ
¡Â∂ Ì≈‹Í≈ Ò ’∂ ⁄؉ ÒÛÁ∂ ‘È ‹ª «¬’ºÒ∂-«¬’ºÒ∂
ÒÛÁ∂ ‘ÈÕ ‹∂’ «ÁºÒΔ «Úº⁄ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ «‹ºÂ
‹ªÁΔ ˛ ª «¬√ È≈Ò Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ÚΔ «¬√ Í≈‡Δ Á∂
√ÓºÊ’ª ˘ ¿πÂÙ≈‘ «ÓÒ∂◊≈ Í ‹∂’ «¬‘ «ÁºÒΔ «Úº⁄
⁄؉ ‘≈ ‹ªÁΔ ˛, «‹ºÊ∂ «¬√ Í≈‡Δ ÁΔ √≈Δ ÒΔ‚«ÙÍ
⁄؉ ÒÛ ‘Δ ˛ ¡Â∂ «‹ºÊ∂ «¬√ Í≈‡Δ Á≈ Í»≈ ˜Ø
Òº«◊¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛, ª «¬√ Í≈‡Δ Á∂ Ì«Úº÷ ”Â∂
√Ú≈ÒΔ¡≈ «⁄øÈ∑ Òº◊ ‹≈Ú∂◊≈Õ Á»√∂, ‹∂’ ¡’≈ÒΔÌ≈‹Í≈ «ÓÒ’∂ ⁄؉ ÒÛÁ∂ ‘È Âª √Ê≈ÍÂΔ «ÚØËΔ ‘Ú≈
Á≈ «¬√˘ Ò≈Ì «ÓÒ √’Á≈ ˛Õ «¬‘ «¬√ ’’∂ ÚΔ √øÌÚ
˛ «’ ’ª◊√ ÏπΔ Âª Í≈‡Ø-Ë≈Û ÁΔ √«ÊÂΔ «Úº⁄ ˛Õ
Í ‹∂’ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ ◊·‹ØÛ ‡πº‡ ‹ªÁ≈ ˛ ¡Â∂
«¬‘ «¬’ºÒ∂-«¬’ºÒ∂ ⁄؉ ÓÀÁ≈È «Úº⁄ ‹ªÁ∂ ‘È Âª
√Ê≈ÍÂΔ «ÚØË ¡’≈ÒΔ ÁÒ Á∂ «ÚπºË ⁄Ò≈ ‹≈Ú∂◊≈
¡Â∂ «¬ÙÁ≈ Ò≈‘≈ Íú÷ ÂΩ ”Â∂ Ì≈‹Í≈ ˘ «ÓÒ √’Á≈
˛Õ ¿π√ √«ÊÂΔ «Úº⁄ “¡≈Í” Á∂ ͺÒ∂ Ï‘π ’πfi ÍÀ‰ Ú≈Ò≈
È‘ƒÕ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ Á≈ ’Δ Ï‰∂◊≈,
¿π‘ «¬‘Ȫ ÁØ ÎÀ’‡ª ”Â∂ «ÈÌ ’∂◊≈Õ
«¬√ÂØ∫ «ÏȪ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ’«Ó¿»«È√‡ ’‘≈¿π‰
Ú≈ÒΔ¡ª ⁄≈ Í≈ÒΔÓ≈ÈΔ Í≈‡Δ¡ª È∂ ÚΔ «¬º’ √ªfi≈
Îø‡ ω≈«¬¡≈ ˛Õ ⁄≈‘∂ ¿π‘ «¬√˘ ÿØÒª Á≈ ÍÒÀ‡Î≈Ó
Áº√Á∂ ‘È Í ¡√Ò «Úº⁄ «¬‘ «¬º’ Í≈ÒΔÓ≈ÈΔ ⁄؉5

ÎÚΔ-B@AE

Îø‡ ˛Õ «¬√ÁΔ¡ª «Ì¡≈Ò ÁØ Óπº÷ Í≈‡Δ¡ª È∂ Í«‘Òª
ÓÈÍÃΔ Ï≈ÁÒ ÁΔ Í≥‹≈Ï ÍΔÍÒ˜ Í≈‡Δ ¡Â∂ ¡’≈ÒΔ
ÁÒ Á∂ ÏÈ≈Ò≈ ËÛ∂ È≈Ò √ªfi≈ ÓØ⁄≈ ω≈«¬¡≈ √ΔÕ
Í ¿π‘ ÁØÚ∂∫ Í≈‡Δ¡ª ’ª◊√ È≈Ò ‹≈ ÒΔ¡ª ª
«¬‘Ȫ Ï∂⁄≈«¡ª ˘ ÷ºÏ∂ Îø‡ ÁΔ Ô≈Á ¡≈ ◊¬ΔÕ
¡√Ò «Úº⁄ «Í¤ÒΔ¡ª ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª «Úº⁄ “÷ºÏ∂
Îø‡” ˘ ‘Ø¬Δ Òº’ ÂØÛÚƒ ‘≈ ÂØ∫ Ï≈¡Á ’πfi ÒØ’ª È∂
«¬√˘ «ÁÒ ”Â∂ Ò≈ «Ò¡≈ ¡Â∂ «¬º’ Ï«‘√ Ùπ» ‘Ø ◊¬Δ
«’ “÷ºÏΔ «Ë ‘≈ÙΔ¬∂ ”Â∂ «’™?” «¬√Á≈ ÂØÛ≈ «¬√ ”Â∂
fi≈«Û¡≈ «◊¡≈ «’ “÷ºÏΔ¡ª” Í≈‡Δ¡ª ˘ Ò ’∂ ⁄؉ª
ÒÛÈΔ¡ª ⁄≈‘ΔÁΔ¡ª ‘ÈÕ Í ’Δ «¬‘ “÷ºÏ≈ Îø‡” ⁄؉ª
«Úº⁄ ’Ø¬Δ ‹ÒÚ≈ «Á÷≈ √’∂◊≈ ‹ª È‘ƒ? √≈‚≈ √ͺه
¿πμÂ ˛ «’ È‘ƒÕ
Á»√Δ √ø√≈ ‹ø◊ ¿πÍø ÁΔ √«ÊÂΔ «Úº⁄ Á∂Ù
«Úº⁄ Â∂Òø◊≈È≈, «ÂÌ≈◊≈, ÍÀÍ√» ¡Â∂ Ó≈Ò≈Ï≈ ¡≈«Á
÷≈Û’» «’√≈È √øÿÙ ‘ج∂Õ Ó˜Á» ‹Ó≈ È∂ ¡≈Ó
‘ÛÂ≈Ò ’ΔÂΔ ¡Â∂ È∂ÚΔ «Úº⁄ ψ≈Ú ‘جΔÕ «¬‘Ȫ
√øÿÙª Á∂ «√º‡∂ Ú‹Ø∫ Í≈ÒΔÓÀ∫‡ «Úº⁄ ’«Ó¿»«È√‡ Óπº÷
«ÚØËΔ «Ë ω∂Õ «¬‘Ȫ √øÿÙª ¡Â∂ √Ó≈‹Ú≈ÁΔ ’À∫Í
ÁΔ ‘Ø∫Á ’≈È Á∂Ù ÁΔ ÏπÔ»¡≈ «√¡≈√ È∂ “÷ºÏ≈”
Óπ ‘ ªÁ≈ ¡Í‰≈ «Ò¡≈Õ ⁄≈‘ΔÁ≈ ª «¬‘ √Δ «’
’«Ó¿»«È√‡ ¿π‘Ȫ ÿØÒª ˘ ¡º◊∂ ÚË≈™Á∂ ¡Â∂ ÷ºÏ∂
Óπ‘ªÁ∂ «Íº¤∂ ¤πÍΔ ÏπÔ»¡≈ «√¡≈√ ÁΔ ‘’Δ’Â ˘
Èø«◊¡ª ’Á∂, Í ’«Ó¿»«È√‡, ÏπÔ»¡≈ «√¡≈√ ÁΔ
Í»¤ ω ◊¬∂Õ √ºÂ«Ú¡ª Á∂ ¡ºË «Úº⁄ ÏπÔ»¡≈ «√¡≈√Â
È∂ ¡≈͉≈ ø◊ «Á÷≈«¬¡≈ Â∂ ÷ºÏ≈ Óπ‘ªÁ≈ Ò≈‘ ’∂ √º‹∂
ÓØÛ≈ ’º«‡¡≈ ¡Â∂ ¡ÀÓ‹À∫√Δ Ò≈ «ÁºÂΔÕ √º‹Δ Í≈‡Δ È∂
«¬√ÁΔ ‘Ó≈«¬Â ’ΔÂΔ ¡Â∂ “÷ºÏΔ” È∂ Ì≈Ú∂∫ «ÚØË ‹ºÊ∂ÏøÁ
È‘ƒ ’ΔÂ≈ Í ‘Ó≈«¬Â È‘ƒ ’ΔÂΔÕ «¬√Á≈ ÎÒ «¬‘Ȫ
˘ «Ó«Ò¡≈ Â∂ Ïø◊≈Ò, ’∂Ò≈, «ÂzÍπ≈ «Úº⁄ «¬‘Ȫ ÁΔ¡ª
√’≈ª Ï‰Δ¡ªÕ Í «√¡≈√ √º‹∂ ÚºÒ ÂπÁΔ ◊¬Δ Â∂
¿π‘ ¿π√Á∂ È≈Ò Òº◊∂ ‘∂Õ «¬ºÊØ∫ º’ «’ AIIA «Úº⁄
Ï‰Δ «ÚÙÚΔ’È, ¿πÁ≈Δ’È Â∂ «Èº‹Δ’È Ò≈◊» ’È
Ú≈ÒΔ ÿº‡ «◊‰ÂΔ √’≈ «¬‘Ȫ Á∂ ÓØ«„¡ª ”Â∂ «‡’Δ
‘ΔÕ «¬ºÊØ∫ º’ ¿π√ «√¡≈√ È≈Ò ÂπÁ∂ «¬‘ «√ø◊» Â∂
ÈøÁΔ◊≈Ó Ï‰≈ ’∂ ¡º◊∂ «È’Ò ◊¬∂Õ ‹ÁØ∫ «¬‘Ȫ È∂
«Íº¤∂ ‘‡‰ Á≈ √Ø«⁄¡≈ Ï‘π Á∂ ‘Ø ¸º’Δ √ΔÕ
‘π‰ ’«Ó¿»«È√‡ Í≈ÒΔÓ≈ÈΔ ÏÁÒ È‘ƒ ω √’Á∂Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

‹Ø ¡«‹‘≈ √Ø⁄Á∂ ‘È, «¬‘ ¿π‘Ȫ ÁΔ ÷≈Ó-«÷¡≈ÒΔ ˛Õ
’«Ó¿»«È√‡ ◊À-Í≈ÒΔÓ≈ÈΔ ¡Â∂ √øÿÙª ≈‘ƒ ÏÁÒ
Ú‹Ø∫ ¿πμÌ √’Á∂ ‘ÈÕ «¬È’Ò≈ÏΔ ’«Ó¿»«È√‡ª ˘ «¬√∂
«ÁÙ≈ «Úº⁄ ˜Ø Ò◊≈¿π‰≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ

hh

√‘≈«¬Â≈
Ò÷ÚΔ «√øÿ ÍπºÂ √≈Ë» «√øÿ Ú≈√Δ ¿π‡≈Ò «˜Ò∑≈
Ù.Ì.√. È◊ È∂ ¡≈͉∂ Ï∂‡∂ ÓÈÁΔÍ «√øÿ Á∂ «Ú¡≈‘
ÓΩ’∂ ¡Á≈≈ «¬È. √≈‚≈ ≈‘ ˘ AA@@/- π. √‘≈«¬Â≈
Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈ÓÒ
‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
Ó≈. ÍÓ‹Δ Á∂‘Ò Ú≈√Δ ◊πÒÍπ «˜Ò∑≈ Ù.Ì.√.
È◊ È∂ ¡≈͉∂ Ï∂‡∂ ÈÚÁΔÍ «√øÿ Á∂‘Ò Á∂ «Ú¡≈‘
ÓΩ’∂ ¡Á≈≈ «¬È. √≈‚≈ ≈‘ ˘ AA@@/- π. ¡Â∂ «¬Î‡»
˘ E@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª
÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ
ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
√Ú◊Δ ’≈Ó∂‚ √π∂Ù ’πÒ ÁΔ √πÍÂÈΔ ÙÃΔÓÂΔ
√øÂØÙ ’πÒ «Í≥‚ Ó≈«‘Ò ◊«‘Òª «˜Ò∑≈ Ù.Ì.√. È◊
È∂ ¡≈͉∂ Ï∂‡∂ ÓØ«‘ ’πÒ Á∂ «Ú¡≈‘ ÓΩ’∂ ¡Á≈≈
«¬È. √≈‚≈ ≈‘ ˘ A@@@/- π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ
¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈
√‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
◊πÁΔÍ «√øÿ Ú≈√Δ √∂÷≈ (´«Ë¡≈‰≈) ÚºÒØ∫ ¡≈͉∂
Ï∂‡∂ ÁÓÈÍÃΔ «√øÿ Á∂ ‹ÈÓ ÁΔ ÷πÙΔ «Úº⁄ ¡Á≈≈
«¬È. √≈‚≈ ≈‘ ˘ CA@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ◊¬ΔÕ
¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈
√‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
Ó≈. ’πÒÁΔÍ «√øÿ ‹∂·»Ó‹≈≈ «˜Ò∑≈ Ù.Ì.√. È◊
È∂ ¡≈͉∂ ÒÛ’∂ Á∂ «Ú¡≈‘ ÁΔ ÷πÙΔ «Úº⁄ «¬√ÂΔ
‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ ˘ A@,@@@ πͬ∂ ¡Â∂ A@,@@@ π.
‹ÈÂ’ ’≈‹ª Ò¬Δ «ÁºÂ∂Õ ¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª
÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ
ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
‘ÍÃΔ «√øÿ È≈ÈØ’∂ È∂ ¡≈Í‰Δ ÌÀ‰ ÓÈÁΔÍ ’Ω
Á∂ «Ú¡≈‘ ÓΩ’∂ ¡Á≈≈ «¬È. √≈‚≈ ≈‘ ˘ A@@@/- π.
¡Â∂ ‹ÈÂ’ ’≈‹ª Ò¬Δ A@@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ
¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈
√‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
6

ÎÚΔ-B@AE

ÏΔ.‹∂.ÍΔ. ÁΔ ¬∂’≈«Ë’≈Ú≈ÁΔ «√¡≈√Â
¡Â∂ ‹øÓ» ’ÙÓΔ «Úº⁄ ◊ÚÈΔ ≈‹
B@AD ÁΔ¡ª ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª «Úº⁄ ’ª◊√ ˘ ÈÓØÙΔ
ÌΔ ‘≈ ¡Â∂ ÏΔ.‹∂.ÍΔ. ˘ ¡‰«’¡≈«√¡≈ Ï‘πÓÂ
«Ó«Ò¡≈, ÒØ ’ -«ÚØ Ë Δ “ÈÚƒ ¡≈«Ê’ ÈΔÂΔ”,
«ÌzÙ‡≈⁄≈, Ó‘ªÿπ‡≈Ò∂, Ó«‘ø◊≈¬Δ, Ï∂π˜◊≈Δ, ‹Ï,
◊πø‚≈◊ÁΔ ¡Â∂ Ï‘πӺ È≈ ‘؉ ’≈È «„ºÒΔ Óº·Δ
√’≈ ’ª◊√ ÁΔ ‘≈ Á∂ ’≈È Ï‰∂Õ ◊π‹≈ Á∂ Óπº÷
ÓøÂΔ Ú‹Ø∫ B@AA ”⁄ ◊ªËΔÈ◊ ”⁄ ÁπÈΔ¡ª Á∂ A@@@
¡ÓΔª Á≈ «¬’º· ’’∂ ¿π‘Ȫ È≈Ò «ÈÚ∂Ù Á∂ √ÓfiΩÂ∂
’È ’’∂ ÓØÁΔ Ì≈ÂΔ ’≈ÍØ∂‡ ÿ≈«‰¡ª ¡Â∂
√≈Ó≈‹Δ ’øÍÈΔ¡ª ÁΔ Í«‘ÒΔ Í√øÁ Ú‹Ø∫ √≈‘Ó‰∂
¡≈«¬¡≈Õ «Î ’Δ √Δ, ⁄؉ª Ùπ» ‘؉ ÂØ∫ Í«‘Òª ‘Δ «¬‘Ȫ
ÿ≈«‰¡ª È∂ √Ì ÓΔ‚Δ¡≈ ÷ΔÁ ’∂ ÓØÁΔ ˘ ¿πÌ≈È≈
Ùπ» ’ «ÁºÂ≈Õ Ú∂∫‘«Á¡ª-Ú∂∫‘«Á¡ª ÓØÁΔ ÏΔ.‹∂.ÍΔ. Á∂
Ó‘ªÊΔ¡ª Ò≈Ò «’ÙÈ ¡‚Ú≈ÈΔ, √πÙÓ≈ √Ú≈‹,
ÓπÒΔ ÓÈØ‘ ‹ØÙΔ ¡≈«Á ˘ «Íº¤∂ ¤º‚ ¡≈Í‰Δ Í≈‡Δ Á∂
√Ì ÂØ∫ «√’º„ ¡≈◊» Ú‹Ø∫ ¿πμÌ∂Õ ⁄؉ª ”⁄ Í≈‡Δ ÍÃ◊
Ø ≈Ó
˘ «Íº¤∂ º÷ ’∂ ÓØÁΔ Á∂ ‘º’ ”⁄ ¿π‘ Ë»Ó-ËÛº’≈ ’ΔÂ≈ «’
⁄≈∂ Í≈√∂ ÈÓØ-ÈÓØ ‘Δ ÎÀÒ≈ «ÁºÂΔÕ ÒØ’ª Á∂ ’ª◊√
«ÚØËΔ ◊πº√∂ ˘ ÚÂ’∂ «‹ºÊ∂ ÏΔ.‹∂.ÍΔ. ˘ Ï‘πÓ «Ó«Ò¡≈
¿πμÊ∂ ÓØÁΔ ¡≈Í‰Δ Í≈‡Δ «Úº⁄ «¬º’Ø-«¬º’ ÒΔ‚ Ú‹Ø∫
¿πμÌ∂Õ «‹‘ÛΔ ÏΔ.‹∂.ÍΔ. ⁄؉ª ”⁄ √’≈ ω≈¿π‰ Ò¬Δ
√ø◊Δ-√≈ÊΔ Ì≈ÒÁΔ «ÎÁΔ √Δ ¿π√È∂ ⁄؉ ÈÂΔ«‹¡ª ÂØ∫
Ï≈¡Á «’√∂ Ì≈¬ΔÚ≈Ò ÁΔ Ï‘πÂΔ ÒØÛ ‘Δ È≈ √ÓfiΔÕ
«‹ºÊ∂ ÓØÁΔ È∂ «¬º’ Íπ÷Δ √’≈ ⁄Ò≈¿π‰ Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’
«Ò¡≈ ¿πμÊ∂ ÏΔ.‹∂.ÍΔ. È∂ √≈∂ Á∂Ù «Úº⁄ «¬º’ Í≈‡Δ ≈‹
√Ê≈Í ’È Á≈ ‡Δ⁄≈ «ÓºÊ «Ò¡≈Õ Ì≈Ú∂∫ ÏΔ.‹∂.ÍΔ. È∂
È≈¡≈ “’ª◊√ Óπ’ Ì≈” Á≈ Ò≈«¬¡≈ ˛ ÍÃø» ¡≈͉∂
´’Ú∂∫ ¬∂‹ø‚∂ ”⁄ √Ì «ÚØËΔ ¡Â∂ √«‘ÔØ◊Δ Í≈‡Δ¡ª ˘
÷πº‚∂ Ò≈¿π‰ Á≈ ÍÃØ◊≈Ó Ï‰≈ «Ò¡≈Õ Ó‘ª≈Ù‡ ”⁄
¡≈Í‰Δ Íπ≈‰Δ √«‘ÔØ◊Δ «ÙÚ √ÀÈ≈ È≈Ò ⁄؉ ◊·‹ØÛ
ÂØÛ’∂ «¬’º«Ò¡ª √’≈ ω≈¿π‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ,
Í»Δ √¯ÒÂ≈ È≈ «ÓÒ‰ Â∂ Ì≈Ú∂∫ ◊·‹ØÛ ÁΔ √’≈
ω≈¬Δ Í ¿π‘ ¡≈Í‰Δ¡ª Ùª ”Â∂ ‘Δ Ï‰≈¬ΔÕ Í≥‹≈Ï
”⁄ ÚΔ ¡≈Í‰Δ √’≈ ω≈¿π‰ Ò¬Δ ¡’≈ÒΔ¡ª ”Â∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

‘ÓÒ≈ «Úº„ «ÁºÂ≈, Ì≈Ú∂∫ «ÁºÒΔ ”⁄ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ
È≈Ò Î√Úƒ ⁄؉ ‡º’ ‘؉ È≈Ò ¡Â∂ «ÁºÒΔ ”⁄ «√º÷ª ÁΔ
BB% Ú؇ ‘؉ ’’∂ «¬º’ ’ÁÓ «Íº¤∂ ÒÀ∫«Á¡ª ‘Ø«¬¡ª
¡’≈ÒΔ¡ª È≈Ò √ªfi≈ ◊·‹ØÛ Ï‰≈«¬¡≈ ˛, Í ¿π‘
ÚΔ ¡≈Í‰Δ¡ª Ùª ”Â∂Õ «ÁºÒΔ ÁΔ¡ª «Í¤ÒΔ¡ª ⁄؉ª
«Úº⁄ ¡’≈ÒΔ¡ª ˘ ⁄≈ √Δ‡ª ¤º‚Δ¡ª √È Â∂ ¿π‘Ȫ È∂
¡≈͉∂ ⁄؉ «ÈÙ≈È Âº’ÛΔ ”Â∂ «¬‘ ⁄؉ª ÒÛΔ¡ª √È,
ÍÃø» «¬√ Ú≈Δ √Δ‡ª ª ⁄≈ ‘Δ «ÁºÂΔ¡ª ‘È ÍÃø» ¿π‘Ȫ
”⁄Ø∫ «ÂøÈ √Δ‡ª ”Â∂ ¡’≈ÒΔ ÁÒ Á∂ ¿πÓΔÁÚ≈ ÏΔ.‹∂.ÍΔ.
Á∂ ⁄؉ «ÈÙ≈È ”Â∂ ‘Δ ⁄؉ ÒÛÈ◊∂, ‚∂ ‘ج∂ ¡’≈ÒΔ
«¬‘ Ù ÚΔ ÓøÈ ◊¬∂ ‘ÈÕ
¡≈Í‰Δ ¿πÍØ’Â ÈΔÂΔ ˘ Óπº÷ º÷«Á¡ª Ì≈‹Í≈
È∂ ‹øÓ» ’ÙÓΔ ÁΔ¡ª ⁄؉ª ”⁄ ÚΔ «¬’º«Ò¡ª √’≈
ω≈¿π‰ Ò¬Δ ⁄؉ ¿πÍ≈Ò∂ Ùπ» ’ΔÂ∂, HG ÓÀ∫ÏΔ ‹øÓ»’ÙÓΔ ¡√À∫ÏÒΔ «Úº⁄ ÓØÁΔ È∂ ¡≈͉∂ “«ÓÙÈ DD+” ˘
√ ’È Ò¬Δ ¡≈͉∂ √Ì ÂØ∫ È∂ÛÒ∂ Ò·À‰ ¡«Ó Ù≈‘
È≈Ò Ò ’∂ ¡º‚Δ ⁄Ø‡Δ Á≈ ‹Ø Ò≈«¬¡≈Õ ÍÃø» “‹∂‘≈
ÏΔ‹∂ √Ø ´‰À” Ú≈Ò≈ ÈÂΔ‹≈ ‘Δ √≈‘Ó‰∂ ¡≈«¬¡≈Õ
ÏΔ.‹∂.ÍΔ. «‹‘ÛΔ Ì≈ ˘ «‘øÁ» ≈Ù‡ ω≈¿π‰ Á≈
ÍÃØ◊≈Ó ¿πÒΔ’Δ «ÎÁΔ ˛ ¡Â∂ ‘ ʪ «‘øÁ» ͺÂ≈ ÚÂÁΔ
˛, ˘ ¿π√∂ ͺÂ∂ Á∂ ‘Δ ÈÎ∂ Èπ’√≈È Ìπ◊‰∂ ͬ∂Õ ’ÙÓΔ
Ú≈ÁΔ «‹‘ÛΔ Ì≈Δ Óπ√«ÒÓ ¡≈Ï≈ÁΔ Ú≈ÒΔ ˛, ¿πμÊ∂
ÏΔ.‹∂.ÍΔ. ˘ ’Ø¬Δ √Δ‡ «ÓÒ‰Δ Âª «’Ë∂ ‘Δ, «¬º’ √Δ‡
˘ ¤º‚ Ï≈’Δ «’Â∂ ‹Ó≈È ÚΔ È‘ƒ Ï⁄ΔÕ ÏΔ.‹∂.ÍΔ. Á∂
«Î’» ÍÃØ◊≈Ó ˘ «¬√ ‘ºÁ º’ Óπ√«ÒÓ «ÚØË Á≈
√≈‘Ó‰≈ ’È≈ «Í¡≈Õ Á»‹∂ «‘º√∂ ‹øÓ» ÷∂Â «‹√ «Úº⁄
«‘øÁ» Ï‘π«◊‰ÂΔ ˛, «Úº⁄ ÏΔ.‹∂.ÍΔ. ˘ √Ì ÂØ∫ ÚºË Ú؇
«ÓÒΔÕ «¬√˘ «ÓÒΔ¡ª BE √Δ‡ª «¬√∂ ÷∂Â «Úº⁄Ø∫ ‘Δ
‘ÈÕ «¬√ ’≈È «¬√ ˘ «Í¤ÒΔ ⁄؉ ”⁄ «ÓÒΔ¡ª AA
√Δ‡ª È≈Ò «¬‘ ¡ø’Û≈ ⁄ø◊≈ «‘≈Õ ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. «Í¤ÒΔ
Ú≈ ÁΔ¡ª BA √Δ‡ª ÂØ∫ ÚË’∂ BH √Δ‡ª «‹ºÂ ◊¬Δ ¡Â∂
¿π‘ √Ì ÂØ∫ Úº‚Δ Í≈‡Δ Ú‹Ø∫ ¿πμÌΔ ˛Õ √ºÂ≈Ë≈Δ ÈÀÙÈÒ
’≈ÈÎø√ ˘ ÷Ø≈ Òº«◊¡≈ ˛ ¡Â∂ ¿π‘ BH ÂØ∫ ÿ‡ ’∂ AI
”Â∂ ¡≈ ◊¬Δ ˛Õ Óπº÷ ÓøÂΔ ¿πÓ ¡ÏÁπºÒ≈ √ØÈ≈Ú √Δ‡
7

ÎÚΔ-B@AE

ÂØ∫ ⁄؉ ‘≈ ◊¬∂ ‘È ÏΔÚ≈‘ √Δ‡ ÂØ∫ ÚΔ ’∂ÚÒ A@@@
Ú؇ È≈Ò ‘Δ «‹ºÂ∂ ‘ÈÕ ’ª◊√ «÷√’ ’∂ ⁄ΩÊ∂ ʪ ”Â∂ ¡≈
◊¬Δ ˛ ¡Â∂ «¬√˘ «Í¤ÒΔ Ú≈ ÁΔ¡ª AG √Δ‡ª Á∂
Óπ’≈ÏÒ∂ «¬√ Ú≈Δ AB √Δ‡ª ‘Δ «ÓÒΔ¡ª ‘ÈÕ ÍΔÍÒ
’≈ÈÎø√ ˘ B √Δ‡ª «ÓÒΔ¡ª ‘È, ‹∂.’∂.ÍΔ.‚Δ.¡ÀμÎ. Â∂
√Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. ˘ «¬º’-«¬º’ √Δ‡ ¡Â∂ «ÂøÈ √Δ‡ª ¡˜≈Á
¿πÓΔÁÚ≈ª ˘ «ÓÒΔ¡ª ‘ÈÕ ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª Ì≈‹Í≈ È∂
«Ú’≈√ Á∂ È≈¡∂ È≈Ò ÒÛΔ¡ª √È ¡Â∂ «¬√È∂ ‹øÓ»’ÙÓΔ ”⁄ ÚΔ ⁄ø◊Δ «‹ºÂ ‘≈«√Ò ’ΔÂΔ √Δ, ’ÙÓΔ
Ú≈ÁΔ ”⁄ ÚΔ «¬√Á∂ ¿πÓΔÁÚ≈ «‹ºÂ‰ È≈Ò Ì≈‹Í≈
’≈¯Δ ◊» «Úº⁄ √Δ, Í≥û ⁄؉ª «‹ºÂ‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á ‹Á
«¬√È∂ «Ú’≈√ ÁΔ Êª ¡≈͉≈ ◊πÍ «Î’» ¬∂‹ø‚≈
√≈‘Ó‰∂ «Ò¡ªÁ≈ ª √«ÊÂΔ ÏÁÒ ◊¬Δ, «¬‘
¡≈.¡Àμ√.¡Àμ√. Á∂ È≈¡∂ «’ ‹ª «‘øÁ» Ï‰Ø ‹ª ’Ï√Â≈È
”⁄ ‹≈‰ Ò¬Δ «Â¡≈ ‘Ø ‹≈˙, Á≈ ÈÂΔ‹≈ ‘Δ ˛ «’ ’ºÒ
’ÙÓΔ Ú≈ÁΔ ”⁄ «‹ºÊ∂ Óπ√«ÒÓ Ú؇ª È∂ ÏΔ.‹∂.ÍΔ. ˘
«‹Â≈«¬¡≈ ¿πμÊ∂ ¡º‹ ¡√À∫ÏÒΔ ⁄؉ª ”⁄ ÷≈Â≈ ÚΔ È‘ƒ
÷Ø‘Ò‰ «ÁºÂ≈Õ ‹∂’ ’ª◊√, ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. ¡Â∂ ÈÀÙÈÒ
’≈ÈÎø√ È∂ ÏÁÒΔ ‘Ø¬Δ √«ÊÂΔ ÓπÂ≈«Ï’ ÎÀ√Ò≈ «Ò¡≈
‘πøÁ≈ ¡Â∂ Ò’∂ ⁄؉ ÒÛΔ ‘πøÁΔ Âª ¿π‘ ÏΔ.‹∂.ÍΔ. ˘
‘≈ÙΔ¬∂ ”Â∂ ˺’ √’Á∂ √È, ‹∂’ «ÚØËΔ Í≈‡Δ¡ª fi≈÷ø‚
«Úº⁄ ÚΔ ¡«‹‘Δ ÈΔÂΔ ¡ÍÈ≈™ÁΔ¡ª ª «‹‘ÛΔ Ì≈‹Í≈
«ÏÒ’πÒ Ó≈‹È È≈Ò «‹ºÂΔ ˛ ª «¬‘ ÈÂΔ‹∂ ÏÁÒ
√’Á∂ √ÈÕ
⁄؉ª ÂØ∫ Ï≈¡Á ‹øÓ»-’ÙÓΔ «Úº⁄ √ªfiΔ √’≈
ω≈¿π‰ ÁΔ ’Ú≈«¬Á ⁄ºÒΔ ˛, ÍÃø» ’Ø¬Δ ◊·‹ØÛ È≈
Ï‰È ’’∂ √»Ï∂ ”⁄ ◊ÚÈΔ ≈‹ Ò≈◊» ‘Ø «◊¡≈ ˛Õ
ÁØ‘ª Í≈‡Δ¡ª ÈÀÙÈÒ ’≈ÈÎø√ ¡Â∂ ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. È∂
ÏΔ.‹∂.ÍΔ. ¡Â∂ ‘Ø Í≈‡Δ¡ª È≈Ò «ÓÒ ’∂ √’≈
ω≈¿π‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ Í ’Ø¬Δ ◊·‹ØÛ «√∂ È‘ƒ
Òº◊≈Õ Ì≈‹Í≈ È∂ ÚΔ «’‘≈ «’ √’≈ ω≈¿π‰ Ò¬Δ
√≈∂ √Â∂ ÷πºÒ∂ ‘È, ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. È∂ ÚΔ «’‘≈ «’ ¿π‘Ȫ
Ò¬Δ ’Ø¬Δ Í≈‡Δ ¡¤»Â È‘ƒÕ ¿πÓ ¡ÏÁπºÒ≈ È∂ ÚΔ
«Ï¡≈È «ÁºÂ≈ «’ ‹∂’ ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. √ÓºÊÈ Óø◊∂ ª
¿π‘ «Ú⁄≈ ’È Ò¬Δ «Â¡≈ ‘ÈÕ Í «¬√Á∂ Ï≈Ú‹»Á
’Ø¬Δ ÏÁÒ È‘ƒ Ï«‰¡≈Õ Ì≈Ú∂∫ ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. ˘ BH ”⁄Ø∫ BE
√Δ‡ª ’ÙÓΔ ¡Â∂ ÒºÁ≈÷ Ú≈ÁΔ ”⁄Ø∫ Óπ√«ÒÓ Ú؇ª ÁΔ¡ª
«ÓÒΔ¡ª ‘È ¡Â∂ «¬‘Δ Ú≈ÁΔ ˛ «‹√È∂ Ì≈‹Í≈ ˘ «Î’»
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ÍÀ∫ÂÛ∂ Â∂ ‘؉ ’’∂ ÏπΔ Âª È’≈«¡≈ ˛Õ ‹∂’
ÍΔ.‚Δ.ÍΔ., Ì≈‹Í≈ È≈Ò Ò ’∂ √’≈ ω≈™ÁΔ ˛ ª
¿π√˘ ¡≈͉≈ «√¡≈√Δ Ì«Úº÷ Á≈¡ ”Â∂ Ò≈¿π‰≈ ÍÚ∂◊≈Õ
Ì≈‹Í≈ Á∂ «Î’» ËπºÚΔ’È È∂ ‹øÓ» ¡Â∂ ’ÙÓΔ ˘
«√¡≈√Δ ÂΩ ”Â∂ ÁØ «‘º«√¡ª «Úº⁄ Úø‚ «ÁºÂ≈ ˛ «‹√Á≈
¡Ë≈ ËÓ ¡Ë≈« Ú؇ Úø‚ Ï‰Δ ˛Õ «¬√Á≈ ÷πÒ≈√≈
ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. Á∂ È¬Δ¡Ó ¡÷Â È∂ √ø÷∂Í «Úº⁄ «¬√ Âª
’ΔÂ≈ ˛ ““«’¡≈Ó ¡≈¿π‰ Ú≈ÒΔ ˛, √≈˘ √Ì ˘ «⁄øÂ≈
«¬√ ◊ºÒ ÁΔ ˛ «’ √ºÂ≈Ë≈Δ Í≈‡Δ ’ÙÓΔ ¡Â∂ «ÚØËΔ
‹øÓ» ͺ÷Δ Í≈‡Δ ‘ØÚ∂◊Δ”” Á»‹∂ Í≈√∂ ¡≈.¡Àμ√.¡Àμ√. Á∂
È’Ù∂-’ÁÓ ”Â∂ ⁄ºÒ«Á¡ª Ì≈‹Í≈ ÁΔ ‹øÓ» «¬’≈¬Δ √»Ï∂
«Úº⁄ Í«‘ÒΔ Ú≈ «‘øÁ» Óπº÷ ÓøÂΔ Ï‰È ÁΔ ¡≈√ Ò≈¬Δ
ÏÀ·Δ ˛Õ ¿π‘ ÓØÁΔ Â∂ ÁÏ≈¡ Í≈ ‘Δ ˛ «’ ¿π‘ ÍΔ.‚Δ.ÍΔ.
¡º◊∂ È≈ fiπ’‰, Á»‹∂ Í≈√∂ Ì≈‹Í≈ √Ì Í≈√∂ ¡≈͉∂ ‘Δ
Óπº÷ ÓøÂΔ Ï‰≈¿π‰≈ ⁄≈‘πøÁΔ ˛Õ «¬‘Δ ’≈È ˛ «’
ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. Á∂ Ì≈‹Í≈ È≈Ò √ªfiΔ √’≈ ω≈¿π‰ Á∂
¿πÍ≈Ò∂ ’È Á∂ Ï≈¡Á ÚΔ ÁØÚ∂∫ «Ëª ¡≈͉∂ ¡≈͉∂
Óπº÷ ÓøÂΔ Ï‰≈¿π‰ Á∂ ÎÀ√Ò∂ ”Â∂ ¡ÛΔ¡ª ‘Ø¬Δ¡ª ‘ÈÕ
«¬√Á∂ È≈Ò ¡π‰ ‹∂ÂÒΔ È∂ ‹øÓ» ‹≈ ’∂ «ÂøÈ ÍÛ≈ÚΔ
«ÚÚ√Ê≈ Á≈ ÷≈’≈ ¿πÒΔ«’¡≈Õ «¬√ «Úº⁄ «Ú’≈√,
’ÙÓΔΔ Í≈‡Δ¡ª Ò¬Δ “ÍÃÌ»√ºÂ≈” ¡Â∂ “«÷ºÂ∂ «Úº⁄
√øÂπÒÈ” ’ÙÓΔΔ Í≈‡Δ¡ª Ò¬Δ ÷Â∂ ÁΔ ÿø‡Δ ‘ÈÕ
ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. «¬√ ’’∂ «¯’ÓøÁ ˛ «’ «’ Ì≈‹Í≈ Ë≈≈
CG@ ‘‡≈¿π‰ Ò¬Δ ˜Ø Ò≈ ‘Δ ˛ ¡Â∂ «¬‘ ¡Î√Í≈
ÓÈ√»÷ ’È Á∂ ÓπºÁ∂ ”Â∂ ÈÓΔ È‘ƒ «Á÷≈¬∂◊ΔÕ «÷ºÂ∂
«Úº⁄ √øÂπÒÈ ’≈«¬ÓΔ Ï≈∂ «¬‘ «¬√ Ò¬Δ «¯’ÓøÁ ˛
«’™«’ Ì≈‹Í≈ ‹øÓ» ¡Â∂ ’ÙÓΔ «Úº⁄ «ÚË≈È √Ì≈
√Δ‡ª ÁΔ «◊‰ÂΔ Ï≈Ï ’È Ò¬Δ «ÚË≈È √Ì≈
‘Ò«’¡ª ÁΔ ÓπÛ ‘ºÁÏøÁΔ ’È ÁΔ Óø◊ ’ ‘Δ ˛Õ
Á» ‹ ∂ Í≈√∂ ÍΔ.‚Δ.ÍΔ. Í≥ ‹ Èπ ’ «Â¡ª «‹ø È ª «Úº ⁄
÷πÁÓπ÷«Â¡≈Δ ÁΔ Â‹ÚΔ˜ Á≈ √«Â’≈, √‘ºÁª Â∂
ÈÓΔ, ÙªÂÓ¬Δ «¬Ò≈«’¡ª «Úº⁄Ø∫ ¡Î√Í≈ ˘ ‘‡≈¿π‰≈,
Ë≈≈ CG@ ÁΔ Ó˜Ï»ÂΔ, ‘Û∑ ÍÃÌ≈«Ú «¬Ò≈«’¡ª «Úº⁄
¡≈Ó ÒØ’ª ¡Â∂ ÚÍ≈Δ¡ª Ò¬Δ ÍÀ’‹ ¡≈«Á Óπº«Á¡ª ”Â∂
Ú÷∂Ú∂∫ Á∂ Ï≈Ú‹»Á ÁØÚ∂∫ «Ëª √’≈ ω≈¿π‰ Ò¬Δ Âª
√«‘Ó √È Í ÏΔ.‹∂.ÍΔ. Á≈ ¡≈͉≈ Óπº÷ ÓøÂΔ
ω≈¿π‰≈ Óπº÷ ¡«Ûº’≈ ˛Õ

hh

8

ÎÚΔ-B@AE

Í≥‹≈Ï È∂ Â≈Δ ‘∂ «¬È’Ò≈Ï ÁΔ √Ó≈«‹’ Â∂ ¡≈«Ê’ ’ΔÓÂ
Íß‹≈Ï Ì≈ Á≈ Í«‘Ò≈ ¿∞‘ ≈‹ Ï«‰¡≈ «‹μÊ∂
÷∂ÂΔ «Úμ⁄ ‘∂ «¬È’Ò≈Ï Á≈ Ó≈‚Ò Ò≈◊± ’ΔÂ≈ «◊¡≈,
‹Ø «’ ¡√Ò «Úμ⁄ «¬μ’ √≈Ó≈‹Δ Ó≈‚Ò √ΔÕ «¬‘ ‹≈‰È≈
ÏÛ≈ ‘Δ «ÁÒ⁄√Í ‘ØÚ∂◊≈ «’ «¬√ Ó≈‚Ò È±ß «’¿∞∫ ‘≈
«¬È’Ò≈Ï Á≈ È≈Ó «ÁμÂ≈ «◊¡≈ ¡√Ò «Úμ⁄ √≈Ó≈‹
⁄ΔÈ «Úμ⁄ ‘ج∂ “Ò≈Ò «¬È’Ò≈Ï” ÂØ∫ Ï‘∞ ‚ «◊¡≈
√Δ ¡Â∂ ‹Ø ¡≈¿∞‰ Ú≈Ò∂ √Ó∂∫ «Úμ⁄ «‹μÊ∂ ͱߋΔÚ≈Á ‘≈Ò∂
«Ú’«√ ȑΔ∫ ‘Ø«¬¡≈, ‹Ø Íμ¤Û∂ ¡Â∂ ÷∂ÂΔ ¡Ë≈«Â
Ó∞Ò’ª «Úμ⁄ ÚΔ ‘؉≈ √Δ √≈Ó≈‹Ú≈Á Ò¬Δ «¬‘ «¬μ’
ıÂ∂ ÁΔ ÿß‡Δ √Δ, «’¿∞∫«’ «’√≈ÈΔ ‹Ø «’ ÷∂ª «Úμ⁄
’ßÓ ’ÁΔ √Δ ¡Â∂ «‹√鱧 ‘∞‰ Âμ’ ±ÛΔÚ≈ÁΔ «Ú⁄≈ª
Ú≈ÒΔ ‹Ó≈ √Ó«fi¡≈ ‹ªÁ≈ √Δ, ⁄ΔÈΔ «¬È’Ò≈Ï «Úμ⁄
«¬μ’ ÒÛÈ Ú≈ÒΔ ¡◊ª‘ÚË» Â≈’ ڋØ∫ ¿∞ÌΔ √Δ √≈∂
Íμ¤Û∂ ‘ج∂ Ó∞Ò’ ‹Ø «’ √≈Ó≈‹Δ Ó∞Ò’ª ÁΔ¡ª Ï√ÂΔ¡ª,
ÈÚ-Ï√ÂΔ¡ª ¡Â∂ ¡Ë-Ï√ÂΔ¡ª √È, «¬‘Ȫ Ó∞Ò’ª
«Úμ⁄ «’√≈ÈΔ «◊‰ÂΔ Ú‹Ø∫ √ßÌÚ «¬È’Ò≈ÏΔ ‹Ó≈Â
√Δ √≈Ó≈‹Ú≈Á 鱧 ‚ √Δ «’ ‹∂’ Ò≈Ò «¬È’Ò≈Ï
√≈∂ Íμ¤Û∂ Ó∞Ò’ª «Úμ⁄ ÎÀÒ «◊¡≈ ª √≈Ó≈‹Δ Ó∞Ò’ª
ÁΔ ¡≈Í‰Δ ‘Ø∫Á Ò¬Δ «¬μ’ Úμ‚≈ ıÂ≈ ω ‹≈‰≈ √Δ «¬√
√ßÁÌ «Úμ⁄ «¬È’Ò≈Ï Á∂ ‹Ú≈Ï Ú‹Ø∫ ‘≈ «¬È’Ò≈Ï
√≈Ó≈‹ ÚμÒØ∫ Í∂Ù ’ΔÂ≈ «◊¡≈ ÚßÁÈ≈ «ÙÚ≈ ¡È∞√≈,
““‘∂ «¬È’Ò≈Ï ÁΔ «Ú¡≈«÷¡≈ Â’ÈΔ’Δ-«√¡≈√Δ
Á≈¡Í∂⁄ Á∂ ÂΩ Â∂ ’ΔÂΔ ¡Â∂ «‹√È∂ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ Èß± Úμ‚≈
◊∞μ¤≈ ω≈ Á∂‰≈ √Δ ¡Â∂ «‹√È∂ ’«Ó¿±«È√‡ «¬È’Ò≈Ï
ÁΔ¡ª √ßÌ≈ÚÈ≈Úª 鱧 ¡Â∂ ÷∂ÂΔ «Úμ⁄ ¡ÍÚ≈Á 鱧 ÿμ‡
’∂◊≈ «Ïz«‡Ù ¡ÓΔ’Δ ’ØÒßÏØ AIEB Á∞¡≈≈ Íz≈ÔØ«‹Â
’ΔÂΔ «¬μ’ ÷≈√ ˜∞Ï≈ÈΔ «¯Ò≈√¯Δ √Δ «‹√È∂ ¬∂ÙΔ¡≈
ÁΔ ¿∞Ì ‘Δ «¬È’Ò≈ÏΔ ‹Ó≈ «’√≈ÈΔ Èß± ’∞⁄Ò‰≈
√Δ «’¿∞∫«’ ‹∂’ «¬‘ «¬’º·Δ ‘∞øÁΔ √Δ Âª ¡≈«Ê’ ÂΩ
Â∂ Â’Û∂ ¡Â∂ ≈‹√μÂ≈ Â∂ ’≈Ϙ ‹Ó≈ Èß± ‡μ’ Á∂
√’ÁΔ √ΔÕ (‘∂ «¬È’Ò≈Ï ÁΔ «‘ß√≈) ‘ÀΔ ’ÀÒΔÚ
¡≈Í‰Δ «’Â≈Ï “«√¡≈√Δ ‘«Ê¡≈ Á∂ ÂΩ Â∂ Â’ÈΔ’”
«Úμ⁄ «Ò÷Á≈ ‘À «’ T«’√≈ÈΔ Ïˆ≈ÚÂ È±ß ’∞⁄Ò‰ Ò¬Δ
¬∂ÙΔ¡≈ «Úμ⁄ Ï‘∞ √≈Δ¡ª ʪڪ Â∂ ÷∞≈’ 鱧 «√¡≈√Δ
ÂΩ Â∂ ‘«Ê¡≈ Ú‹Ø∫ Ú«Â¡≈ ‹ªÁ≈ √Δ ‘≈ «¬È’Ò≈Ï
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ÏΔ‹ «Ú«◊¡≈È ¡Â∂ Â’ÈΔ’ ÁΔ ‘Δ ¿∞ÂÍÂΔ √Δ «‹√È∂
«¬È’Ò≈Ï È±ß Ø’‰≈ √Δ TÁ±√Δ «ÚÙÚ ‹ß◊ ÂØ∫ Ï≈¡Á
«’¿∞∫«’ ¡ÓΔ’≈ Óß‚Δ¡ª «Úμ⁄ Á÷Ò¡ßÁ≈˜Δ ’È ÁΔ
√ÓμÊ≈ μ÷Á≈ √Δ, ¡ÓΔ’≈ Ó∞μ÷ ‹∂± ¡Â∂ Ò≈ÌÍ≈ÂΔ
Á∂ ±Í «Úμ⁄ √≈‘Ó‰∂ ¡≈«¬¡≈ Í ‹ß◊ Á∂ ıÂÓ ‘؉ ÂØ∫
Ï≈¡Á ¡ÓΔ’≈ «Úμ⁄ Òμ◊Δ¡ª ‘«Ê¡≈ ω≈¿∞‰
Ú≈ÒΔ¡ª ÎÀ’‡Δ¡ª ’Øˇ ‘Ø ’Ø¬Δ ’ßÓ È‘ƒ «‘ «◊¡≈
√Δ «¬‘Ȫ ÎÀ’‡Δ¡ª ’ØÒ «√Î «¬μ’Ø ≈‘ √Δ «’
‘«Ê¡≈ ω≈¿∞‰ Ú≈ÒΔ¡ª «¬‘Ȫ ÎÀ’‡Δ È±ß ÏÁÒ’∂
÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ Ò¬Δ √≈«¬‰ ω≈¿∞‰ Ú≈ÒΔ¡ª ÎÀ’‡Δ¡ª
«Úμ⁄ ÂÏÁΔÒ ’ «ÁμÂ≈ ‹≈Ú∂Õ ¡ÒÎ‚ ‘≈Ú‚
¡≈Í‰Δ «’Â≈Ï «Úμ⁄ «Ò÷Á≈ ‘À «’ Íμ¤Ó «Úμ⁄ Ó∞μ÷ ±Í
«Úμ⁄ ÚÂΔ ‹≈∫ÁΔ ÷≈Á ω≈¿∞‡Δ ı≈Á √Δ Á±√≈ «ÚÙÚ
Ô∞μË ÷ÂÓ ‘؉ ÂØ∫ Ï≈¡Á È≈¬Δ‡zØ‹È ÂØ∫ ËÓ≈’≈÷∂˜
√Óμ◊Δ Ï‰≈¿∞‰ Ú≈«Ò¡ª ÚμÒØ∫ È≈¬Δ‡zØ‹È ÷≈Á ÁΔ
÷Í ÚË≈¿∞‰ Ò¬Δ Óß‚Δ¡ª ÁΔ ÂÒ≈Ù ’ÈΔ √Δ Âª ‹Ø
È≈¬Δ‡z Ø ‹ È ÷≈Á ÁΔ ÷Í ÚμË √’∂ .. T«¬√ Ò¬Δ
√≈«¬«‰’ ÷≈Áª ÁΔ ÚÂØ∫ ¡ÓΔ’≈ «Úμ⁄ ÷≈√ ’’∂
Íμ¤Ó «Úμ⁄ Í ¿∞√ √Ó∂∫ ÁΩ≈È «¬μ’ ‘Ø «Ú’≈√
Ú≈Í«¡≈ ÒØ’ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ «Úμ⁄ √≈«¬«‰’ ÷≈Áª Á∂ Ó≈±
ÍzÌ≈Úª ÍzÂΔ ‹≈◊±’ ‘؉∂ Ù∞± ‘Ø ◊¬∂ ≈ÙÒ ’≈√È
Á∞¡≈≈ AIFB «Úμ⁄ «’Â≈Ï The silent spting
Íz’≈«Ù ’ΔÂΔ ◊¬Δ, «‹√ «Úμ⁄ ’≈√È Á∞¡≈≈ ̱ÓΔ
ÁΔ ¿±Í‹≈¿∞ Ù’ÂΔ ¡Â∂ Ú≈Â≈Ú‰ ¿∞μÍ ÍÀ ‘∂
√≈«¬«‰’ ÷≈Áª Á∂ Ó≈± Íz Ì ≈Úª ¿∞ μ Í «Ë¡≈È
«ÁÚ≈«¬¡≈ ¡ÓΔ’≈ «Úμ⁄ «¬√ «’Â≈Ï ¿∞μÍ «¬μ’ ÒßÏΔ
Ï«‘√ ⁄μÒΔ «‹√Á≈ «√μ‡≈ «¬‘ «È’«Ò¡≈ «’ √≈«¬«‰’
÷≈Áª ¡Â∂ ’Δ‡È≈Ù’ª ÁΔ ÚÂØ∫ «Úμ⁄ Ï‘∞ Úμ‚Δ Ó≈Â≈
«Úμ⁄ «◊≈Ú‡ ¡≈¬Δ «¬√ Ò¬Δ √≈«¬«‰’ ÷≈Áª Ò¬Δ
ÈÚΔ∫ Óß‚Δ ÁΔ ÂÒ≈Ù ‘؉ Òμ◊ΔÕ Ì≈ ‹Ø «’ «ÚÙ≈Ò
÷∂ÂΔ ¡Ë≈« Á∂Ù √Δ, ‹Ø «’ ’∞ÁÂΔ Óß«˜Ò Ï‰Δ Íß‹≈Ï
«‹√ÁΔ ¡≈«Ê’Â≈ Á≈ Ó∞μ÷ Íμ÷ ÷∂ÂΔ √Δ, «‹Ê∂ ’∞μÒ
¡≈Ï≈ÁΔ «Úμ⁄ HB% «’√≈ÈΔ √Δ ¡Â∂ HD% ˜ÓΔÈ
Ú≈‘ΔÔØ◊ √Δ «¬√∂ Ò¬Δ Íß‹≈Ï √≈Ó≈‹ Á∂ ÷∂ÂΔ «Ú’≈√
Ó≈‚Ò È±ß Ò≈◊± ’È Ò¬Δ ‹ª Á±√∂ ÙÏÁª «Úμ⁄ ‘∂
9

ÎÚΔ-B@AE

«¬È’Ò≈Ï Ò¬Δ √Ì ÂØ∫ ÚËΔ¡≈ √Ê≈È √ΔÕ «¬‘ Ó≈‚Ò
’Δ √Δ? «¬√ Ó≈‚Ò Á≈ ¡≈Ë≈ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ ÁΔ¡ª Ó∞μ÷
ÒØÛª Í≈‰Δ ¡Â∂ ̱ÓΔ ÁΔ Ù∞μËÂ≈ 鱧 Ï’≈ μ÷‰ ÁΔ
√Ø⁄ ”Â∂ ¡Ë≈« ȑΔ∫ √Δ √◊Ø∫ «¬√ Ó≈‚Ò È∂ «¬‘Ȫ
’∞ÁÂΔ √≈ËȪ Á≈ ÚμË ÂØ∫ ÚμË √ØÙ‰ ’È≈ √Δ Í
ÚμË ÂØ∫ ÚμË √≈«¬«‰’ ÷≈Á ÁΔ ÚÂØ∫ Ò¬Δ «¬’ ÷≈√
«’√Ó Á∂ ÏΔ‹ ÁΔ ˜± √Δ «¬√ Ò¬Δ ≈’«ÎÒ
Î≈¿π∫‚∂ÙÈ È∂ È≈ÓÈ Ï≈Ò≈◊ 鱧 ¡≈Í‰Δ ’ßÍÈΔ «Úμ⁄
Úμ‚Δ ÂÈ÷≈‘ ÍÀ’∂˜ ÁΔ Í∂Ù’Ù Â∂ ÈΩ’Δ «ÁμÂΔ, ‹Ø «’
Í«‘Òª ¡ÓΔ’≈ ÁΔ ‚Ô± ÍΩ∫‡ ’ßÍÈΔ ÁΔ ‘«Ê¡≈ª ÁΔ
ÍzÔØ◊Ù≈Ò≈ «Úμ⁄ ’ßÓ ’Á≈ √ΔÕ ¡ÓΔ’Δ √’≈,
≈’«ÎÒ Î≈¿∞∫‚∂ÙÈ ¡Â∂ ÎØ‚ Î≈¿∞∫‚∂ÙÈ È≈Ò ¿∞√È∂
«¬’≈ ’ΔÂ≈ ¡Â∂ ÓÀ’√Δ’Ø «Úμ⁄ ’‰’ ¡Â∂ Óμ’Δ ¿∞μÍ
«√⁄ ’È Ò¬Δ √Δ.¡≈¬Δ.¡À Ó .¡À Ó .Ú≈¬Δ.‡Δ.
(CIMMYT) «√⁄ √À∫‡ ÷ØÒ∑ ’∂ «ÁμÂ≈ ¿∞√Èß± «¬μ’
¡«‹‘Δ ÍΩÁ∂ ÁΔ «¬μ’ ¡«‹‘Δ «’√Ó «Â¡≈ ’È Ò¬Δ
«’‘≈ «‹‘ÛΔ «ÏÈ∑ª ÊμÒ∂ «‚μ«◊¡ª fi≈Û ÚμË ÂØ∫ ÚμË
ÁÚ∂ ¡Â∂ ÷≈Á ÁΔ ÚÂØ∫ È≈Ò ‘Δ ‘ Ú≈ fi≈Û ÚË∂ «¬√
«’√Ó Á≈ ÏΔ‹ Íß‹≈Ï «Úμ⁄ Í«‘ÒΔ Ú≈ AIFF «Úμ⁄
¡≈«¬¡≈, «‹√鱧 «¬√ √Ó∂∫ ÁΩ≈È ÓÀ’√Δ’È ’‰’ «’‘≈
‹ªÁ≈ √ΔÕ «ÏÒ’∞Ò «¬√∂ Â∑ª ÁΔ «¬μ’ ‘Ø √ß√Ê≈
“¡ßÂ≈Ù‡Δ ⁄Ωˇ ÷Ø‹ ’∂∫Á (IRRI) ÓÈΔÒ≈ «Úμ⁄
√Ê≈«Í ’ΔÂ≈ «◊¡≈ «¬√ √ß√Ê≈ ÁΔ Ó≈ÒΔ √‘≈«¬Â≈
Ó∞ μ ÷ ÂΩ  Â∂ ¡ÓΔ’≈ ÁΔ √’≈ ¡Â∂ «¬√ÁΔ¡ª
Î≈¿»∫‚∂ÙȪ ÚμÒØ∫ ’ΔÂΔ ‹≈∫ÁΔ √Δ ¿∞Á≈‘È Á∂ ÂΩ Â∂
GD% «¬√Á≈ Îß‚ ¡ÓΔ’Δ √’≈ ¡Â∂ «¬√ÁΔ ’ßÍÈΔ¡ª
ÂØ∫ Íz≈Í ’Á≈ ‘À fiØÈ≈ Íß‹≈Ï ÁΔ Óμ∞÷ Î√Ò È‘Δ∫ √Δ Íßz±
G@«Ú¡ª Á∂ ÓμË Âμ’ fi≈Û Úμˉ ’≈‰ ’‰’-fiØÈ∂ Á≈
¯√ÒΔ ⁄μ’ 鱧 ¯√Òª Á≈ ÍÀ‡È Ï‰≈ «ÁμÂ≈Õ «¬√ Â∑ª
‘∂ «¬È’Ò≈Ï È∂ ¡≈͉∂ ÍÀ Í√≈∂Õ Ù∞±¡≈ «Úμ⁄ ‘≈
«¬È’Ò≈Ï «¬μ’ ’«ÙÓ∂ Úª◊ √Δ fi≈Û ÁØ Á‘≈«’¡ª
«Úμ⁄ «ÂßÈ ◊∞‰≈ ‘Ø ⁄∞μ’≈ √Δ ‘Ø ÷∂Âª 鱧 ÚΔ ÷∂ÂΔ ÁΔ
√ΔÓ≈ ¡ßÁ «Ò¡ªÁ≈ «◊¡≈ ¿∞‘ Á∂Ù ‹Ø ’Á∂ ÷≈‰ Ìß‚≈ª
鱧 ‘Øª Á∂Ùª ÂØ∫ ÷ΔÁÁ≈ √Δ, ¿∞‘ ‘∞‰ ÷∞Á ÁΔ¡ª ÒØÛª
˘ ¡≈͉∂ Á∂Ù «Úμ⁄ ‘Δ Í±«¡ª ’È Òμ◊ «◊¡≈
√Δ «’√≈Ȫ ÁΔ ¡≈ÓÁÈ ÚËΔ ¡Â∂ È≈Ò ‘Δ ¿∞‘Ȫ Á≈
‹ΔÚÈ «‹¿∞‰ ÍμË ÚΔ ¿∞μ⁄≈ ‘Ø«¬¡≈Õ Íß‹≈Ï «Ú’«√Â
√±Ï∂ Ú‹Ø∫ ͱ∂ Ì≈ «Úμ⁄Ø∫ ¿∞Ì«¡≈ «¬‘ ‘∂ «¬È’Ò≈Ï
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Á∂ ’∞fi √’≈≈ÂÓ’ Í«‘Ò± √È Í «¬‘ ¡≈˜Δ ¡Â∂
‹ÒÁ ‘Δ «¬√Á∂ Á±◊≈ÓΔ ÍzÌ≈Ú ÷∞μÒ∑ ’∂ √≈‘Ó‰∂ ¡≈«¬¡≈
¿∞‘ √Δ ˜ÓΔÈΔ Í≈‰Δ Á≈ ÍμË ‘∂·ª ‹≈‰≈ F@«Ú¡ª
«Úμ⁄ Í≈‰Δ D@-E@ Îμ∞‡ ËÂΔ Á∂ ‘∂·ª «ÓÒ ‹ªÁ≈
√Δ «‹√鱧 ËÂΔ ‘∂·Ò∂ ⁄Ù«Ó¡ª ÂØ∫ ¡≈√≈ÈΔ È≈Ò ÍßÍ
’’∂ ’μ«„¡≈ ‹≈ √’Á≈ ‘À ‘∞‰ «¬‘ Í≈‰Δ Á∂ ⁄ÙÓ∂∫
«ÏÒ’∞Ò ‘Δ ‘∂·ª ⁄Ò∂ ◊¬∂ ‘È ‘∞‰ Í≈‰Δ ËÂΔ Á∂ ¡
ÂØ∫ BE@ ÂØ∫ C@@ Î∞μ‡ ÊμÒ∂ ⁄Ò≈ «◊¡≈ ‘À Íß‹≈Ï Á≈
H@% ¡«‹‘≈ «¬Ò≈’≈ ÿث٠’ΔÂ≈ «◊¡≈ ‘À ¡Â∂ «Ò÷ÂΔ
±Í «Úμ⁄ Ò◊≈ «ÁμÂ≈ «◊¡≈ ‘À «’ ËÂΔ «Úμ⁄ ÏØ
’È≈ √ı ÓÈ∑ª ‘À Í Íß‹≈Ï Í≈Ú ’≈ÍØ∂ÙÈ
«‡¿±μÏÚÀÒ Á∂ ’∞ÈÀ’ÙÈ ‹≈Δ ’ ‘Δ ‘À «‹√Á≈ «√μ‡≈
«¬‘ «È’Ò «‘≈ ‘À «’ Íß‹≈Ï ¡μ‹ Í≈‰Δ Á∂ ◊ßÌΔ
√ß’‡ Á≈ √≈‘Ó‰≈ ’ «‘≈ ‘À ¡Â∂ ¿∞‘ √Óª ÚΔ Á±
È‘Δ∫ Òμ◊Á≈ ‹ÁØ∫ Íß‹≈Ï ÚΔ Ó≈±ÊÒ Ï‰ ‹≈Ú∂◊≈ «¬√Á≈
«¬μ’ ‘Ø Íμ÷ ‘À «’ Í≈‰Δ Á∂ ‘∂·ª ‹≈‰ È≈Ò ËÂΔ
«Úμ⁄ ÏØ ’È ÁΔ ’ΔÓª «Úμ⁄ ÚΔ Ú≈Ë≈ ‘Ø«¬¡≈
‘À «¬√ÁΔ ’ΔÓ «¬μ’ Òμ÷ ÂØ∫ ÒÀ ’∂ ÁØ Òμ÷ Âμ’ ‘À, ‹Ø
«’ ¡≈Ó ¤Ø‡∂ «’√≈È ÁΔ √ÓμÊ≈ ÂØ∫ Ï≈‘ ‘À ¡Â∂ ÷∂ÂΔ
’È Ò¬Δ ‹ª ª ¿∞‘Ȫ 鱧 «Íß‚ª Á∂ Úμ‚∂ «‹ÓΔ∫Á≈ª ”Â∂
«ÈÌ «‘‰≈ ÍÀ∫Á≈ ‘À ‹ª «¬√È∂ ¤Ø‡∂ «’√≈Ȫ 鱧 ˜ÓΔȪ
ÂØ∫ Á± ’’∂ Ï∂˜ÓΔÈ∂ ‘؉ ÁΔ Íz«’«¡≈ 鱧 Â∂˜Δ ÍzÁ≈È
’ «ÁμÂΔ ˛Õ «¬√Á≈ ÍzÌ≈Ú ˆΔÏ ¡Â∂ ¤Ø‡Δ «’√≈ÈΔ
”Â∂ ÍÀ «‘≈ ‘À «¬‘ «√¯ ¤Ø‡Δ «’√≈ÈΔ È±ß ‘Δ ÍzÌ≈«ÚÂ
È‘Δ∫ ’ ‘Δ √◊Ø∫ ÓμË-Ú◊Δ «’√≈ÈΔ ¡Â∂ ¡ÓΔ
«’√≈ÈΔ ”Â∂ ÚΔ «¬√Á≈ ÍzÌ≈Ú «Í¡≈ ‘À, «’¿∞∫«’ «¬‘
÷∂ÂΔ ÁΔ Ò≈◊Â È±ß Ï‘∞ Úμ‚∂ ÍμË Â∂ ¿∞μÍ ˘ Ëμ’
‘Δ ‘ÀÕ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈, Íß‹≈Ï ÍΔ‰ Ú≈Ò∂ Í≈‰Δ
Á∂ √ß’‡ Á≈ ÚΔ √≈‘Ó‰≈ ’ «‘≈ ‘À ÒØ’ «˜¡≈Á≈Â
˜ÓΔÈΔ-Í≈‰Δ 鱧 ÍΔ‰ Ú≈Ò∂ Í≈‰Δ Á∂ ±Í «Úμ⁄ ÚÂÁ∂
‘È D@-E@ Î∞μ‡ ÁΔ ◊«‘≈¬Δ Â∂ ÓΩ‹±Á Í≈‰Δ 鱧 ÍΔ‰
Ò¬Δ ¡≈Ï≈ÁΔ Á≈ Ï‘∞ Úμ‚≈ «‘μ√≈ Ú √’Á∂ √È Í
‘∞‰ ˜ÓΔÈΔ Í≈‰Δ Á∂ ÍμË ‘∂·ª ⁄Ò∂ ‹≈‰ È≈Ò ˆΔÏ
ÒØ’ª Á∞¡≈≈ ËÂΔ «Úμ⁄ ÏØ ’Ú≈ ’∂ Èˇ’∂ ÒÚ≈¿∞‰≈
√ßÌÚ È‘Δ∫ «‘≈ ‘∞‰ √Ó≈‹ Á≈ ˆΔÏ ÂÏ’∂ 鱧 Íß‹≈Ï
√’≈ Á∂ Íß‹≈Ï ¡Â∂ √ÀÈ∂‡≈¬Δ‹∂ÙÈ Á∞¡≈≈ √ÍÒ≈¬Δ
’ΔÂ∂ ‹≈ ‘∂ Í≈‰Δ ¿∞μÍ ‘Δ «ÈÌ «‘‰≈ ÍÀ «‘≈ ‘À
Í «Èμ‹Δ’È ÁΔ ÈΔÂΔ Â∂ ⁄Ò«Á¡ª «¬‘Ȫ Ú≈‡10

ÎÚΔ-B@AE

Ú’√ª ÁΔ Ú≈◊‚Ø ‘∞‰ «Íß‚ª ÁΔ¡ª Íß⁄≈«¬Âª 鱧 Á∂
«ÁμÂΔ ◊¬Δ ‘À Í Íß⁄≈«¬Âª È∂ ¡≈ÓÁÈ Á∂ √≈ËȪ ÁΔ
ÿ≈‡ ‘؉ ’≈‰ «Ï‹ÒΔ Á∂ «ÏμÒ È‘Δ∫ Ì∂, «‹√ ’≈È
«¬‘ ‘∞‰ ÏßÁ ͬ∂ ‘È ¡Â∂ ÒØ’ «ÏÈ∑ª ÍΔ‰ Ú≈Ò∂ Í≈‰Δ
ÂØ∫ «‘ ‘∂ ‘ÈÕ Íß‹≈Ï Á∂ Áμ÷‰Δ «‘μ√∂ Ó≈ÒÚ∂ «Úμ⁄
«¬‘ Ï‘∞ ◊ßÌΔ √Óμ«√¡≈ ‘ÀÕ Á±√≈, ‘∂ «¬È’Ò≈Ï Á∂
«√μ‡∂ Úμ‹Ø∫ «Óμ‡Δ ÁΔ ¿∞Í‹≈¿± Ù’ÂΔ ¿∞μÍ Ó≈Û≈ ÍzÌ≈Ú
«Í¡≈ ‘ÀÕ √≈«¬«‰’ ÷≈Áª, ’ΔÛ∂Ó≈ ÁÚ≈¬Δ¡ª ¡Â∂
ÈÁΔÈÈ≈Ù’ª ÁΔ ÒØÛ ÂØ∫ ÚμË ÚÂØ∫ È∂ «Óμ‡Δ ÁΔ ¿∞μÍÒΔ
ÍÂ È±ß Ï‘∞ Ï∞Δ Â∑ª È∞’√≈È Í‘∞ß⁄≈«¬¡≈ ‘À, «‹√
È≈Ò ‘ΩˇΔ-‘ΩˇΔ ÍÀÁ≈Ú≈ ‘∂·ª ÚμÒ È±ß ÿμ‡ÁΔ ‘Δ
◊¬Δ √≈«¬‰ª ÁΔ ÚÂØ∫ È∂ ÈÁΔȪ ¡Â∂ ’Δ«Û¡ª ¿∞μÍ
«¬‘Ȫ Á≈ ¡√ ÿ‡≈«¬¡≈, «‹√ ’’∂ «¬‘Ȫ ¿∞μÍ
‘Ø «˜¡≈Á≈ √≈«¬‰ª ÁΔ ÚÂØ∫ ‘∞∞ßÁΔ ‘À, ‹Ø «Óμ‡Δ ÁΔ
«√‘Â È±ß ¡μ◊∂ ⁄μÒ ’∂ ‘Ø ÚΔ È∞’√≈È Í‘∞ß⁄≈¬∂◊ΔÕ «¬√
Â∑ª fi≈Û Á∂ ÍμË È±ß Ï‰≈¬Δ μ÷‰ Ò¬Δ «’√≈Ȫ ÚμÒØ∫
ÚμË ÂØ∫ ÚμË √≈«¬«‰’ ÷≈Áª ¡Â∂ √Í∂¡ª ÁΔ ÚÂØ∫
’ÈΔ ÍÀ∫ÁΔ ‘À «√μ‡∂ Ú‹Ø∫ ÍÀÁ≈Ú ÁΔ ’ΔÓ ‘ΩˇΔ-‘ΩˇΔ
ÚË‰Δ Ù∞± ‘Ø¬Δ «¬√Á∂ È≈Ò ‘Δ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ ÁΔ ÍÀÁ≈Ú,
÷∂ÂΔ Ò≈◊ Á∂ Ï≈Ï ¡≈͉∂ ¡≈Í È±ß È≈ μ÷ √’Δ,
«√μ‡∂ Ú‹Ø∫ ¿∞ÁÔØ«◊’ ÷∂Â ÁΔ Â∞ÒÈ≈ «Úμ⁄ ÷∂ÂΔ ÷∂Â
Ò¬Δ «¬μ’ ¡‰⁄≈‘Δ √«ÊÂΔ Ï‰Δ «‹√Á≈ «√μ‡≈ «¬‘
«È’«Ò¡≈ «’ Ò◊≈Â≈ «’√≈Ȫ ÁΔ Ïμ⁄ ÿμ‡ÁΔ
◊¬Δ Íß‹≈Ï ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ Ô±ÈΔÚ«√‡Δ ÚμÒØ∫ ’∞fi √≈Ò
Í«‘Òª Í∂Ù «ÍØ‡ Á∂ Ó∞Â≈«Ï’ HB% «’√≈ÈΔ ’˜∂
‘∂·ª ÁºÏΔ ‘Ø¬Δ ‘À, «¬√ «Úμ⁄Ø∫ BB% «’√≈ÈΔ ¡«‹‘Δ ‘À,
‹Ø ¡≈͉≈ √≈≈ ’∞fi Ú∂⁄ ’∂ ÚΔ «¬‘ ’˜≈ È‘Δ∫ Ò≈‘
√’ÁΔ Íß‹≈Ï Á∂ Ó≈ÒÚ≈ ÷∂Â Á∂ «Íß‚ª Á∂ Ï≈‘ ÏØ‚
Ò◊≈¬∂ ‘È «’ «Íß‚ «Ú’≈¿± ‘ÀÕ ÓÙΔÈΔ ÁΔ Ï‘∞Â
«˜¡≈Á≈ ÚÂØ∫ È∂ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ ÁΔ ¡≈«Ê’Â≈ 鱧 √ß’‡
«Úμ⁄ Í≈¿∞‰ ”⁄ ¡≈͉≈ ÔØ◊Á≈È Í≈«¬¡≈ Ì≈Ú∂∫«’ ¿∞‘
Ó≈‚È ÂΔ’∂ È≈Ò ÷∂ÂΔ ’ ‘∂ ‘È ÍÃø» ¿∞‘Ȫ ÁΔ
Ó≈È«√’Â≈ ‘≈Ò∂ ÚΔ ‹◊Δ± ‘À «’√≈È ¡≈Í‰Δ ˜ÓΔÈ
ÁΔ ÒØÛ Á∂ Ó∞Â≈«Ï’ ÓÙΔÈΔ È‘Δ∫ ÷ΔÁÁ∂ √◊Ø∫ ¡≈͉∂
√Ó≈«‹’ √«ÊÂΔ Ï∂‘Â «Á÷≈¿∞‰ Ò¬Δ ÷ΔÁÁ∂ ‘È ÿ
Á∂ ÓÙΔÈΔ Ï≈‘ ÷Û∑Δ ‘ØÚ∂ ª «¬‘ ˜ÓΔÈ ÁΔ Ó≈Ò’Δ
Á√≈¿∞∫ÁΔ ‘À ¡Â∂ ‹Ø «’ ËΔ ¡Â∂ ÍπºÂ Á∂ «ÙÂ∂ «Úμ⁄
Ï‘∞ √‘≈«¬Â≈ ’ÁΔ ‘ÀÕ ‘∞‰ ¡√Δ∫ ‘∂ «¬È’Ò≈Ï Á∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

’∞fi √Ó≈«‹’ ¡√ª Ï≈∂ ⁄⁄≈ ’ª◊∂Õ ÷∂ÂΔ «Úμ⁄
ÓÙΔÈΔ ÁΔ ÚÂØ ∫ È∂ ‘μÊΔ∫ ’ß Ó È± ß Ï∂ ‘ μÁ ÿ‡≈
«ÁμÂ≈ «¬√Á≈ «√μ‡≈ «¬‘ «È’«Ò¡≈ «’ «Íß‚ª «Úμ⁄ ‘μÊΔ∫
’ßÓ È±ß Ï∂‘μÁ ÿ‡≈ «ÁμÂ≈Õ Ì≈ÂΔ «Ú’≈√ «Úμ⁄ ¯’
¡≈«¬¡≈ ¡Â∂ «¬‘ ¯’ Ï‘∞ ‘Δ «Âμ÷∂ ±Í «Úμ⁄
√Δ Íß‹≈Ï Ì≈ Á≈ Ó∞’≈ÏÒÂÈ «Ú’«√ √±Ï≈ √Δ «‹μÊ∂
Ì≈ Á∂ Ï≈’Δ √±Ï∂ Íμ¤Û∂ ‘ج∂ √È Ó˜Á± «¬‘Ȫ Íμ¤Û∂
√±«Ï¡ª 鱧 ¤μ‚ ’∂ Íß‹≈Ï «Úμ⁄ ¡≈¬∂ «¬√ Ò¬Δ «Á‘≈ÂΔ
Íß ‹ ≈Ï «Úμ⁄ Ó˜Á±  Δ Á≈ „∂  Òμ◊ «◊¡≈ Íß ‹ ≈Ï
¿∞ÁÔØ«◊’ ÂΩ Â∂ ÿμ‡ «Ú’«√ √±Ï≈ ‘À, «¬√ Ò¬Δ
Ï∂˜ÓΔÈ∂ «’√≈Ȫ È≈Ò ‘Δ ÈΩ‹Ú≈Ȫ 鱧 Ï∂∞˜◊≈Δ Á≈
√≈‘Ó‰≈ ’È≈ ÍÀ «‘≈ ‘ÀÕ Ï∂∞˜◊≈Δ Á∂ ±Í «Úμ⁄
ÈΩ‹Ú≈Ȫ 鱧 ¡≈͉≈ Ì«Úμ÷ Ș È‘Δ∫ ¡≈ «‘≈ √«ÊÂΔ
ȱ ß ‘Ø  ÚΔ ÏÁÂ ω≈¿∞ ‰ Ò¬Δ, ¿∞ μ ⁄ ÍμË Â∂
ÓÙΔÈΔ’È ¡Â∂ √Δ’ «’ ÁΔ ¡‰‘Ø ∫ Á È∂
«Ú‘ÒÛÍ∞‰∂ Á∂ ÚÂ≈∂ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ’ΔÂΔ «¬√ √«ÊÂΔ
«Úμ⁄ ÈΩ‹Ú≈È ÍΔÛ∑Δ ◊∞μ√∂ ¡Â∂ «È≈Ù≈ È≈Ò ÌΔ ‘جΔ
‘À «¬√∂ ’’∂ √ßÈ H@«Ú¡ª «Úμ⁄ ı≈«Ò√Â≈ÈΔ Ò«‘ È∂
ÈΩ‹Ú≈Ȫ 鱧 Ò∞Ì≈«¬¡≈ √Δ ‘∞‰ ‹Ú≈ÈΔ ÈÙ∂ ¡Â∂ ÈÙΔÒ∂
ÍÁ≈ʪ Á∂ «⁄μ’Û «Úμ⁄ Î√∂ ‘ج∂ ‘È «Íß‚ª «Úμ⁄ ‹Ú≈ÈΔ
«¬μ’ ‹ª «¬μ’ ÂØ∫ ÚºË ÈÙ∂ «‹Ú∂∫ «’ √ÓÀ’, ‘ÀØ«¬È,
¡≈«¬√-‚μ◊, «⁄μ‡≈, Ì∞μ’Δ, ÍØ√ ¡Â∂ Ù≈Ï Á∂ ¡≈«Á
‘Ø ⁄∞μ’∂ ‘ÈÕ Ù≈Ï √’≈ ÁΔ ¡≈ÓÁÈ Á≈ Ó∞μ÷ √zØ ‘À
¡Â∂ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ √’≈ È∂ «¬√ÁΔ ÍÀÁ≈Ú ÚË≈¿∞‰
Ò¬Δ E@@ ’ØÛ πͬ∂ ÁΔ¡ª ÎÀ’‡Δ¡ª ‘Ø ÈÚΔ¡ª
Ò◊≈¿∞‰ ÁΔ ÔØ‹È≈ ω≈¬Δ ‘À «¬μ’ ¡«Ë¡ÀÈ Ó∞Â≈«Ï’
√±Ï∂ «Úº⁄ Ù≈Ï Á∂ ·∂«’¡ª ÁΔ «◊‰ÂΔ ‘√ÍÂ≈Òª È≈ÒØ∫
«ÂßÈ ◊∞‰ª «˜¡≈Á≈ ‘À Ì∞μ’Δ ¡Â∂ ¡¯ΔÓ ÁΔ √Óμ◊«Òß◊
≈‹√Ê≈È ÂØ ∫ ‘∞ ∞ ß Á Δ ‘À ¡Â∂ «¬‘ ˜±  Í∞ « Ò√ ÁΔ
«ÓÒΔÌ∞◊ ¡Â∂ √μÂ≈Ë≈Δ Í≈‡Δ¡ª ÁΔ √Íz√ÂΔ «Úμ⁄
‘∞ßÁ≈ ‘ÀÕ ÙØzÓ‰Δ ◊∞Á∞¡≈≈ ÍzÏßË’ ’Ó∂‡Δ Á≈ ‘Δ «¬μ’
‹μÊ∂Á≈ Ì∞μ’Δ ÁΔ √Óμ◊«Òß◊ Á∂ ÁØÙ «Úμ⁄ ‹∂Ò∑ «Úμ⁄
ÏßÁ ‘À «¬√ÁΔ ÷Í Ó∞μ÷ ÂΩ ”Â∂ √Ì ÂØ∫ ÚμË Ó≈ÒÚ≈
«÷μÂ∂ «Úμ⁄ ‘À «’¿∞∫«’ «¬√ÁΔ ¡≈Ó √‘μÁ ≈‹√Ê≈È
È≈Ò Òμ◊ÁΔ ‘À ‘ÀØ«¬È Í≈«’√Â≈È ÁΔ √‘μÁ ÂØ∫
√Óμ◊Ò ‘Ø ’∂ «¬μË ¡≈¿∞∫ÁΔ ‘ÀÕ Ó∞μ÷ ÓßÂΔ Ï≈ÁÒ ¡≈Ó
ÂΩ Â∂ «¬‘ ’«‘ «ÁßÁ≈ ‘À «’ ÈÙ≈ √‘μÁ Â∂ ’∂∫Á Á≈
’߇ØÒ ‘À, «¬√ ÈÙ∂ ÁΔ «¬√ √Óμ◊«Òß◊ Ò¬Δ ¿∞√ÁΔ
11

ÎÚΔ-B@AE

√’≈ «‹ßÓ∂Ú≈ È‘Δ∫ ‘À, Í ¿∞‘ «¬‘ Ì∞μÒ ‹ªÁ≈ ‘À «’
√‘ºÁ ÂØ∫ √Óμ◊Ò ‘Ø ’∂ ÈÙ≈ ¿∞Ê∂ ‘Δ ı∞Á-Ï∞Á È‘Δ∫
‘Ø ‹ªÁ≈ √◊Ø∫ ¿∞√∂ √±Ï∂ «Úμ⁄ Úß«‚¡≈ ¡Â∂ Ú∂«⁄¡≈ ‹ªÁ≈
‘À «‹√ √±Ï∂ ÁΔ √’≈ ¿∞μÍ ¿∞√Á≈ ’߇ØÒ ‘À Íß‹≈Ï È±ß
Í≈«’√Â≈È ÂØ ∫ ¡Òº ◊ ’È Ò¬Δ √‘º Á ¿∞ μ Í
’ß«‚¡≈ÒΔ Â≈ Òμ◊Δ ‘Ø¬Δ ‘À, «Î ÈÙ∂ ÁΔ √Óº◊«Òß◊
√‘ºÁ ”Â∂ «’√ Â∑ª √ßÌÚ ‘Ø √’ÁΔ ‘À? «¬√Á∂ ÁØ ÂΔ’∂
‘ÈÕ Í«‘Ò≈, √‘μÁ ”Â∂ Òμ◊Δ ’ß«‚¡≈ÒΔ Â≈ ÂØ∫ ¿∞μË
«‹μÊ∂ ÈÙ≈ Í‘∞ß⁄≈¿∞‰≈ ‘À «¬μ’ ÍÒ≈√«‡’ ÁΔ Í≈«¬Í Í≈
Ò¬Δ ‹ªÁΔ ‘À, «¬√ ÍÒ≈√«‡’ ÁΔ Í≈«¬Í «Úμ⁄ ÈÙ≈
«¬μ’ Í≈«√¿∞∫ Í≈ ’∂ Í≈«¬Í ⁄∞μ’ «ÁμÂΔ ‹≈∫ÁΔ ¡Â∂ ÈÙ≈
Á±√∂ Í≈√∂ √∞μ‡ «ÁμÂ≈ ‹≈∫Á≈ ‘À «‹μÊ∂ √‘μÁ ≈ÚΔ Á«¡≈
Â∂ ¿∞μÊ∂ ÈÙ≈ √Óμ◊Òª ÚμÒØ∫ «¬μ’ ¤Ø‡Δ «‹‘Δ √∞ß◊
’ß«‚¡≈ÒΔ Â≈ ‘∂·ª Í∞μ‡Δ ‘À ¡Â∂ μ√∂ Á∂ È≈Ò ÈÙ≈
¿∞μËØ∫ «¬Ë 鱧 √Óμ◊Ò ’ΔÂ≈ ‹≈∫Á≈ ‘ÀÕ «¬‘ ÂΔ’≈
¤Ø‡∂ ÈÙ≈ √Óμ◊Òª ÚμÒØ∫ Ú«Â¡≈ ‹ªÁ≈ ‘ÀÕ Á±√≈,
√‘μÁΔ ⁄Ω’Δ¡ª Á∞¡≈≈ √Óμ◊Δ «¬Ë Ì∂‹Δ ‹ªÁΔ
‘À, «¬√鱧 ⁄Ò≈¿∞‰ Ú≈Ò∂ ‘≈¬Δ-ÍzØÎ≈«¬Ò ÒØ’ ‘È,
«‹‘Ȫ È∂ ¿∞μ⁄-¡«Ë’≈Δ¡ª È≈Ò ◊ß„-Â∞Í ’ΔÂΔ ‘جΔ
‘À «¬‘ ’ÁΔ ÎÛ∂ È‘Δ∫ ‹≈∫Á∂ ‹∂’ «¬√ Â∑ª ÁΔ √«ÊÂΔ
ωÁΔ ÚΔ ‘À ª «’√∂ ¤Ø‡∂-Ó؇∂ È±ß ÏˇΔ Á≈ Ïμ’≈ ω≈
«ÁμÂ≈ ‹ªÁ≈ ‘ÀÕ √Ì ÂØ∫ ıÂÈ≈’ ÈÙ≈ √¯ÀÁ Í≈¿±‚,
‹Ø «’ “«⁄μ‡≈” Á∂ È≈Ó È≈Ò ÓÙ‘± ‘À «¬‘ «¬μ’ √≈«¬‰ª
È≈Ò «Â¡≈ ’ΔÂ≈ ‹ªÁ≈ ‘À «¬√Á≈ ¿∞  Í≈ÁÈ
¯À’‡Δ¡ª «Úμ⁄ ’ΔÂ≈ ‹ªÁ≈ ‘ÀÕ ¡«‹‘Δ «¬μ’ ˜ÓΔÈ
Á∂ ÊμÒ∂ Ï‰Δ ¯À’‡Δ «‘Ó≈⁄Ò Á∂ Ù«‘ ÏμÁΔ ‹Ø «’
Íß ‹ ≈Ï-«‘Ó≈⁄Ò √‘μÁ, ‹Ø «’ ⁄ß ‚ Δ◊Û∑ Á∂ È∂ Û ∂
«ÓÒΔ «¬‘ ¯À’‡Δ Ô±Ê ¡’≈ÒΔ ÁÒ Á≈ ¡≈◊±, ‹Ø «’
Ó≈Ò ÓßÂΔ «Ï’Ó‹Δ «√ßÿ Ó‹Δ·Δ¡≈ (¿∞Í-Ó∞μ÷
ÓßÂΔ √∞÷ÏΔ «√ßÿ Ï≈ÁÒ Á≈ √≈Ò≈ ¡Â∂ ’Àϫȇ ÓßÂΔ
‘«√Ó ’Ω Ï≈ÁÒ Á≈ Ì≈ ‘À) Á≈ ȘÁΔ’Δ √Δ,
ÚμÒØ∫ ⁄Ò≈¬Δ ‹≈ ‘Δ √ΔÕ «¬μ’ ‘Ø ÓßÂΔ √ω «√ßÿ
«ÎÒΩ Á≈ Ï∂‡≈ ÚΔ ’«Ê ÂΩ ”Â∂ «¬√ «Úμ⁄ Ù≈«ÓÒ
‘À √ÚÈ «√ßÿ «ÎÒΩ ÂØ∫ Ëμ’∂ È≈Ò ’Àϫȇ «Úμ⁄Ø∫
¡√ÂΔ¯≈ «Ò¡≈ «◊¡≈ √Δ Í ‘«√Ó ’Ω Ï≈ÁÒ Á∂
Ì≈ «Ï’Ó‹Δ «√ßÿ Ó‹Δ·Δ¡≈ ˘ ‘μÊ Âμ’ È‘Δ∫
Ò◊≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ÈÙΔÒ∂ ÍÁ≈Ê Úμ‚Δ
«◊‰ÂΔ «Úμ⁄ Î≈Ó«√√‡ª ¡Â∂ fiØÒ∂ ¤≈Í ‚≈’‡ª ÚºÒØ∫
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Ú∂⁄∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ ‘ÀØ«¬È, √ÓÀ’ ¡Â∂ «⁄μ‡≈ Í≈¿±‚
Ó«‘ß◊∂ ÈÙ∂ ‘ÈÕ ÓμË Ú◊ Á≈ ¿∞μ⁄ ÂÏ’∂ È≈Ò √ÏßËÂ
ÈΩ‹Ú≈È ÚΔ «¬√ ÈÙ∂ 鱧 ÷ΔÁ‰ ÁΔ √ÓμÊ≈ È‘Δ∫
μ÷Á≈Õ «¬√ Ò¬Δ «¬μ’ ÷≈√ ÂΔ’≈ ‘À «’ ‹ÁØ∫ ’جΔ
«Ú¡’ÂΔ «¬√ ÈÙ∂ Á≈ ¡≈«Á ‘Ø ‹≈∫Á≈ ‘À ¡Â∂ ÈÙ≈
÷ΔÁ‰ Á∂ ’≈«ÏÒ È‘Δ∫ «‘ßÁ≈ ª ¿∞√Èß± √ÍÒ≈«¬
«Úμ⁄ ÏÁÒ «ÁμÂ≈ ‹ªÁ≈ ‘À «¬√È±ß Ï‰≈¬Δ μ÷‰ Ò¬Δ
¿∞‘ ‘Øª ˘ «¬√ ‹≈ˇ «Úμ⁄ Î√≈¿∞∫Á≈ ‘À «¬√ Â∑ª «¬μ’
˜ß‹Δ ω ‹ªÁΔ ‘À ¡Â∂ Ò◊≈Â≈ «¬√ «Úμ⁄ Ú≈Ë≈
‘πøÁ≈ ‹ªÁ≈ ‘À «¬ÊØ∫ Âμ’ «’ Á«Ó¡≈È∂ «Íß‚ª «Úμ⁄ √À∫’Û∂
ÒØ’ ÈÙ∂ Á∂ ¡≈ÁΔ ‘Ø ‘∂ ‘È, «‹‘Ȫ «Úμ⁄ Ï‘∞ «◊‰ÂΔ
ÈΩ‹Ú≈Ȫ ÁΔ ‘ÀÕ Ï‘∞ √≈∂ «Íß‚ ◊Ú≈‘ ‘È «‹μÊ∂ Á‹Èª
ÓΩª Á≈ ÈÙ∂ ’≈È ‘Ø¬Δ¡ªÕ ¡«ßÓzÂ√ Á∂ √‘μÁΔ
«¬Ò≈«’¡ª «Úμ⁄ «˜¡≈Á≈Â ¡ΩÂ≈∫ ¡Â∂ Ϙ∞◊ ‘Δ
«‘ ◊¬∂ ‘ÈÕ «¬√ ’≈È ’’∂ ’¬Δ «¬Ò≈«’¡ª ”⁄
ÒÛ’Δ¡ª Á∂ «Ú¡≈‘ ’È≈ «¬μ’ Ï‘∞ Úμ‚Δ √Óμ«√¡≈
ω ⁄∞μ’Δ ‘ÀÕ ÒÛ’Δ¡ª Á∂ Ó≈«Í¡≈ª Ò¬Δ √Ì ÂØ∫ «⁄ßÂ≈
Á≈ «ÚÙ≈ «¬‘ ‘∞ßÁ≈ ‘À «’ Òμ«Ì¡≈ Ó∞ß‚≈ ÈÙ∂ Á≈ ¡≈ÁΔ ‘À
‹ª È‘Δ∫ «‹√È∂ √Ó≈‹ «Úμ⁄ ‘Ø ÚΔ ◊ß∞fiÒª Í∂Ù ’
«ÁºÂΔ¡ª ‘ÈÕ Íß‹≈Ï Í∞ÒΔ√ Á≈ √≈Ï’≈ ‚Δ.‹Δ.ÍΔ.
Ù√Δ’ªÂ ‹Ø «’ √Δ.¡≈¬Δ.‚Δ. Á≈ ¬∂.‚Δ.‹Δ.ÍΔ. ÚΔ «‘≈
‘À, È∂ «¬μ’ «ÍØ‡ Í∂Ù ’ΔÂΔ, «‹√ «Úμ⁄ ÈÙ≈ Â√’ª,
≈‹ÈΔ«Â’ ¡≈◊± ¡Â∂ Í∞ÒΔ√ ¡¯√ª Á∂ È≈Ó Ù≈«ÓÒ
√È ‹Ø «’ ÈÙ∂ Á∂ «¬√ ’≈ØÏ≈ «Úμ⁄ Ù≈ÓÒ ‘ÈÕ «¬‘
«√¡≈√Δ ¡≈◊± «‹‘Ȫ Á∂ «¬Ù≈«¡ª ”Â∂ √Óμ◊Ò ⁄μÒÁ∂
‘È, ¿∞‘Ȫ «Úμ⁄ «˜¡≈Á≈Â ‘∞’Ó≈È Í≈‡Δ ¡’≈ÒΔ
ÁÒ Á∂ ¡≈◊± ‘È ¡Â∂ ’≈∫◊√Δ ¡≈◊± ÚΔ Ù≈«ÓÒ
‘ÈÕ ÙÙΔ’ªÂ Á∂ Ó∞Â≈«Ï’ ¿∞√ Á∞¡≈≈ «Â¡≈ «¬‘
«ÍØ‡ Ó∞μ÷ ÓßÂΔ Íz’≈Ù «√ßÿ Ï≈ÁÒ ˘ «ÁμÂΔ ◊¬Δ
√Δ Ízß± Ó∞μ÷ ÓßÂΔ Ï≈ÁÒ ÚμÒØ∫ «¬√ ¿∞Í ’≈Ú≈¬Δ
’È ÁΔ Ï‹≈«¬, ¡«‹‘Δ¡ª «ÍØ‡ª È≈ ω≈¿∞‰ Ò¬Δ
«’‘≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á «Í¤Ò∂ √≈Ò ÙÙΔ’ªÂ
«¬‘Ȫ Á∂ È≈Ó ‹ÈÂ≈ Á∂ √≈‘Ó‰∂ ÒÀ ’∂ ¡≈«¬¡≈ «‹È∑ª
«Úμ⁄ «Ú√≈ «√ßÿ Ú҇ؑ≈ Ó∞μ÷ √ß√ÁΔ √’μÂ, √ω
«√ßÿ «ÎÒΩ, «¬μ’ ‘Ø Ó∞μ÷ √ß√ÁΔ √’μÂ ÏΩÈΔ ¡‹È≈Ò≈,
ÚΔ «√ßÿ ÒØÍØ’∂ ¡≈«Á ‹Ø √≈∂ Á∂ √≈∂ ‘∞’Ó≈È ¡’≈ÒΔ
ÁÒ È≈Ò √ÏßË ÷Á∂ ‘È ¡Â∂ ˙.ÍΔ √ØÈΔ ’≈∫◊√Δ
¡≈◊± ÚΔ Ù≈«ÓÒ ‘ÈÕ ’Ø¬Δ ¡À’ÙÈ ‹ª ’≈Ú≈¬Δ ’È
12

ÎÚΔ-B@AE

ÁΔ ◊μÒ Âª ¤μ‚Ø, «¬‘Ȫ «ÚπºË «’√∂ Íz’≈ Á∂ ‹≈∫⁄ Á∂
‘∞’Ó ÚΔ È‘Δ∫ «ÁμÂ∂ ◊¬∂Õ ÈÙ≈ ¡Â∂ ÈÙΔÒ∂ ÍÁ≈Ê
«Í¤ÒΔ¡ª ÒØ’ √Ì≈ ÁΔ¡ª ⁄؉ª «Úμ⁄ «¬μ’ Ó√Ò≈
Ï«‰¡≈ ¡Â∂ «‹√ÁΔ Ï‘∞ Úμ‚Δ ’ΔÓ ¡’≈ÒΔ ÁÒ È±ß
⁄∞’≈¿∞‰Δ ͬΔÕ Ï‘∞ √≈Δ¡ª √Ó≈«‹’-‹μÊ∂ÏßÁΔ¡ª È∂
ÊØÛ∑≈ Íz≈Í∂◊ß‚≈ ’È «Úμ⁄ ’ßÓ ÚΔ ’ΔÂ≈ Í ÈΩ‹Ú≈È
Ì≈ √Ì≈ È∂ «¬√ Ó√Ò∂ 鱧 «Ò¡≈ ¡Â∂ «¬√ 鱧 √ßÿÙ
ω≈¬Δ μ«÷¡≈Õ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ ÚÒØ∫ ‹∂Ò∑ ÓßÂΔ
√ω «√ßÿ «ÎÒΩ ÁΔ «◊z¯Â≈Δ ÁΔ Óß◊ ¡Â∂ ¡√ÂΔÎ∂
ÁΔ Óß◊ ’ΔÂΔ, «˜Ò∑≈ ’∂∫Áª ¿∞μÍ ËÈ∂ Ò◊≈¬∂ ◊¬∂
¡Â∂ «Ï’Ó‹Δ «√ßÿ Ó‹Δ·Δ¬∂ Á∂ «ÿ≈¿∞ Á≈ ¡ÀÒ≈È
’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «ÿ≈¿∞ ’È ◊¬∂ ÈΩ ‹ Ú≈Ȫ ¿∞ μ Í
Ò≈·Δ⁄≈‹ ’ΔÂ≈ «◊¡≈ ¡Â∂ E@ ÂØ∫ ÚμË ÈΩ‹Ú≈Ȫ ȱß
«◊z¯Â≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ ’ͱÊÒ≈ «Ú÷∂ ÍzÁÙÈ’≈Δ¡ª
ÚμÒØ∫ ’≈ ¿∞Í ⁄Û∑ ’∂ È≈¡∂Ï≈˜Δ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ ¡μËΔ
Á‹È ÂØ∫ ÚμË ÍzÁÙÈ’≈Δ¡ª ”Â∂ Í⁄∂ Á‹ ’ΔÂ∂
◊¬∂Õ «√μ‡∂ Ú‹Ø∫ ¡≈ ‘Δ¡ª ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª ¡Â∂ «ÁÈØ∫
«ÁÈ ÚμË ‘∂ ÈÙ∂ Á∂ ÚÍ≈ È∂ √’≈ 鱧 «¬√ ËßÁ∂ «ıÒ≈¯
’ÁÓ ⁄∞μ’‰ Ò¬Δ Ó˜Ï± ’ΔÂ≈ Í Úμ‚∂ Ó◊Ó줪 ȱß
ÎÛÈ ÁΔ Ï‹≈«¬ ÈÙ≈ ’È Ú≈«Ò¡ª ˘ Ϋۡ≈ ‹≈
«‘≈ ‘ÀÕ ÈÙ∂ È∂ Íß‹≈Ï Á∂ √≈∂ Â≈‰∂-Ï≈‰∂ 鱧 «‘Ò≈ ’∂
μ÷ «ÁμÂ≈ ‘ÀÕ ‘≈ «¬È’Ò≈Ï Á∂ «√μ‡∂ Ú‹Ø∫ √≈«¬‰ ÁΔ
‘μÁØ∫ ÚμË ÚÂØ∫ È∂ √≈‚∂ Í≈‰Δ «Úμ⁄, ¡È≈‹ «Úμ⁄,
√Ï˜Δ¡ª «Úμ⁄, Á∞μË «Úμ⁄ ¡Â∂ Ï≈’Δ √≈∂ ÷≈‰ Ú≈Ò∂
ÍÁ≈ʪ «Úμ⁄ «¬‘Ȫ √≈«¬‰ª ÁΔ Ó≈Â≈ «ÓÒΔ ‘À,
«¬ÊØ∫ Âμ’ «’ «¬‘ Ó≈Â≈ Óª Á∂ Á∞μË «Úμ⁄ ÚΔ «ÓÒΔ ‘ÀÕ
ËÂΔ, Í≈‰Δ ¡Â∂ ‘Ú≈ ıÂÈ≈’ ÂΩ ”Â∂ ÍzÁ±«ÙÂ
‘ج∂ ‘ÈÕ ¡ÎΔ’≈ ÁΔ ÒÀÏØ‡Δ ÚºÒØ∫ ÎΔÁ’؇ ¡Â∂
«ÎؘÍ∞ «˜Ò∑∂ «Úμ⁄ Í≈‰Δ ¡Â∂ «Óμ‡Δ «Úμ⁄ Ô±∂ÈΔ¡Ó
«Ó«Ò¡≈ ‘ÀÕ «¬‘Ȫ ‘≈Òª Á≈ ‘Δ «√μ‡≈ ‘À «’ ’À∫√
¬∂È∂ Úμ‚∂ ÍμË ”Â∂ ÎÀÒ «‘≈ ‘ÀÕ «¬μ’ √Ú∂÷‰ Á∂
Ó∞Â≈«Ï’ Íß‹≈Ï Á∂ √≈∂ «˜«Ò∑¡ª ”⁄ ’À∫√ Ï‘∞ Â∂˜Δ
È≈Ò ÎÀÒ «‘≈ ‘ÀÕ Ó≈ÒÚ≈ ‹Ø «’ ÷∂Â Ú‹Ø∫ Íß‹≈Ï Á≈
Ò◊Ì◊ ¡μË≈ «‘μ√≈ ‘À, «Úμ⁄ ’À∫√ Ó‘ªÓ≈Δ Úª◊ ÎÀÒ
«‘≈ ‘ÀÕ ÒØ’ Úμ‚Δ «◊‰ÂΔ «Úμ⁄ ÏΔ’≈È∂ ’À∫√ «√⁄
√À∫‡ ¡Â∂ ‘√ÍÂ≈Ò «Úμ⁄ ¡≈͉∂ «¬Ò≈‹ Ò¬Δ ‹≈ ‘∂
‘ÈÕ Ï«·ß‚≈ ÂØ∫ ÏΔ’≈È∂ ‹≈‰ Ú≈ÒΔ ‡∂È “’À∫√
¡À’√ÍzÀ√ ‹ª ’À∫√ ‡z∂È” «’‘≈ ‹≈‰ Òº◊ «Í¡≈ ‘ÀÕ ’¬Δ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«Íß ‚ ª «Úμ⁄ ª ͱ  ∂ Á∂ ͱ  ∂ Í«Ú≈ ÷ÂÓ ‘Ø ‘∂
‘ÈÕ Íß‹≈Ï ÁΔ ÂÃ≈√ÁΔ ‘À «’ ’À∫√ Á∂ «¬Ò≈‹ Á∂ Ò¬Δ
‚≈’‡Δ √‘±Òª ÚΔ Ï‘∞ «˜¡≈Á≈ ÿμ‡ ‘È, Á±√∂
Í≈√∂ √’≈ª ÚμÒØ∫ «¬‘ Á≈¡Ú∂ ’ΔÂ∂ ‹≈ ‘∂ ‘È «’
¿∞‘Ȫ Á∞¡≈≈ ’À∫√ Á∂ «¬Ò≈‹ Ò¬Δ Ï‘∞ ’∞fi ’ΔÂ≈
‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ ’À∫√ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ’≈ˇ≈ ÍΔˇΔ¡≈ ÏÛ∂ ‘Δ
ıÂÈ≈’ ÂΔ’∂ È≈Ò ÎÀÒ «‘≈ ‘ÀÕ Ï≈Ï≈ ÎΔÁ √À∫‡
ÚÒØ∫ ’ΔÂ∂ √Ú∂ Ó∞Â≈«Ï’ ÎΔÁ’؇ ¡Â∂ «ÎؘÍ∞ Á∂
’∞μfi «Íß‚ «¬√ÁΔ Ó≈ ‘∂· ‘ÈÕ «¬√ √Ú∂ Ó∞Â≈«Ï’
‘ÀÍ∂‡≈¬Δ‡√ √Δ (’≈Ò≈ ÍΔÒΔ¡≈) ÁΔ «Ù’≈ «Íß‚ ÁΔ
CE% ÂØ∫ E@% Âμ’ ÁΔ ¡Ï≈ÁΔ «Ù’≈ ‘ÀÕ ‘∂ «¬È’Ò≈Ï
È≈Ò Î√ÒΔ ÿ‰Â≈ È±ß Ï‘∞ ÚË≈ «ÁμÂ≈ ‘À ¡≈Ó ÂΩ Â∂
ÁØ-Î√ÒΔ ¡Â∂ ’¬Δ «¬Ò«’¡ª ”⁄ ª «ÂßÈ Î√Òª ÁΔ
÷∂ÂΔ ‘∞∞ßÁΔ ‘ÀÕ «¬√ Î√ÒΔ ⁄μ’ «Úμ⁄ ’‰’ ¡Â∂ fiØÈ∂
ÁΔ¡ª Î√Òª Á«Ó¡≈È Á≈ √Óª Ï‘∞ ÿμ‡ «◊¡≈ ‘À
¡Â∂ «‹√ È≈Ò Ú≈Â≈Ú‰ Ï‘∞ ÍzÌ≈«Ú ‘Ø«¬¡≈ ‘À fiØÈ∂
ÁΔ ’‡≈¬Δ ÂØ∫ Ï≈¡Á Í≈ˇΔ Á≈ √‘Δ ÍzÏßË È≈ ‘؉
’≈È √≈≈ Ú≈Â≈Ú‰ ˱߬∂∫ È≈Ò Ì ‹≈∫Á≈ ‘ÀÕ «√μ‡∂
Ú‹Ø∫ «√Î Á∞ÿ‡È≈Úª ‘Δ È‘Δ Ú≈ÍÁΔ¡ª √◊Ø∫ √≈‘
ÁΔ¡ª «ÏÓ≈Δ¡ª ÚΔ «¬√Á≈ ‘Δ «√μ‡≈ ‘È ¡√ÊÓ≈
(ÁÓ≈), Î∂Ϋۡª ”⁄ ‹Ò‰ ¡≈«Á Á∂ ’∂√ Úμ‚Δ «◊‰ÂΔ
«Úμ⁄ √≈‘Ó‰∂ ¡≈ ‘∂ ‘ÈÕ Íß‹≈ÏΔ ‹Ø ¡≈Í‰Δ «√‘Â
¡Â∂ ÚËΔ¡≈ ÷∞≈’ ’’∂ ‹≈‰∂ ‹≈∫Á∂ √È, Á∞μË ¡Â∂
Á∞μË Á∂ ω∂ ÍÁ≈ʪ ÁΔ ÷Í ϑ∞ «˜¡≈Á≈ √Δ, Íßz±
‘∞‰ Ù≈Ï ÁΔ ¡Â∂ ÓΔ‡ ÁΔ ıÍ ÚËΔ ‘ÀÕ «¬‘ Ú≈Ë≈
‘∂ «¬È’Ò≈Ï ÂØ∫ Ï≈¡Á ‘Ø«¬¡≈ ‘ÀÕ «Í¤Ò∂ ’∞fi √Ó∂∫ ÂØ∫
ÓÙΔÈΔ Á∂ ¡≈¿∞‰ È≈Ò √Δ’ «Ó‘È ÁΔ Á Ï‘∞Â
Â∂˜Δ È≈Ò ÿ‡Δ ‘À ¡Â∂ ‘∂ «¬È’Ò≈Ï Á∂ ¡≈¿∞‰ È≈Ò
√Δ’ «Ó‘È ’È «Úμ⁄ «ÁÒ⁄√ÍΔ Ï‘∞ ÿ‡Δ
‘ÀÕ μ‹ ’∂ ÷≈‰≈ ¡Â∂ √Δ’ «Ó‘È ÁΔ ¡‰‘Ø∫Á
Íß‹≈ÏΔ¡ª Á≈ «‘‰ √«‘‰ ω «◊¡≈ ‘ÀÕ ÏÒμ‚ ÍzÀÙ,
‚≈«¬Ï‡Δ˜, «ÁÒ ÁΩ≈ ¡≈«Á «ÏÓ≈Δ¡ª È∂ «¬‘Ȫ Á≈
«‘‰ √«‘‰ ÚΔ «ÏÓ≈ ’ «ÁμÂ≈ ‘ÀÕ ¡√Δ∫ «¬‘ ’«‘
√’Á∂ ‘ª «’ ‘≈ «¬È’Ò≈Ï «√‘Â Ò¬Δ «¬μ’ ÂÏ≈‘Δ
√≈«Ï ‘Ø«¬¡≈Õ ’˜∂ «Úμ⁄ Î√Δ «’√≈ÈΔ ¡≈ÂÓ‘μ«Â¡≈
Ò¬Δ Ó˜Ï± «’√≈È, Ï‘∞ «˜¡≈Á≈ ÍzÁ±«Ù Ú≈Â≈ÚÈ
ÈÙ∂ Á∂ ¡≈«Á ÈΩ‹Ú≈È «ÏÓ≈ ¡Ï≈ÁΔ ‘∂ «¬È’Ò≈Ï
ÁΔ ÒßÓ∂ √Ó∂∫ ÁΔ √Ó≈«‹’ ’ΔÓ ‘ÀÕ

hh

13

ÎÚΔ-B@AE

»ÛΔÚ≈ÁΔ ’ÒÍÈ≈ ÁΔ √Û∑ªÁ Ó≈ÁΔ «√¡≈‘Δ È≈Ò
«¬«Â‘≈√ Â∂ Ì«Úº÷ «Ò÷‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ
Ò◊≈ ÚΔ «ÁºÂΔ ˛Õ √ø√«¥Â ˘ Ò≈˜ÓΔ Ì≈Ù≈ ω≈¿π‰
ÁΔ¡ª ’Ø«ÙÙª ⁄ºÒ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ
Ì≈ÂΔ «Ú«◊¡≈È ’ª◊√ «Úº⁄ Â∂ Ï≈‘ ‹Ø ⁄⁄≈
⁄ºÒ ‘Δ ˛, √≈‚≈ ¿π√ ⁄⁄≈ «Úº⁄ Ù≈«ÓÒ ‘؉≈ Ï‘πÂ
‹»Δ ˛Õ «’™«’ «¬‘ √Ú≈Ò «¬’ºÒ≈ «Ú«◊¡≈È’
’ª◊√ º’ √Δ«Ó ȑƒ ˛, «¬‘ Ó√Ò≈ ◊øÌΔ ˛Õ «¬‘
Ì≈ÂΔ ÒØ’ª Á∂ Á∂Ù Á∂ Ì«Úº÷ È≈Ò ‹π«Û¡≈ Ó√Ò≈ ˛Õ
¡√ƒ Í«‘Òª ¿π‘Ȫ ÚºÒØ∫ «ÁºÂ∂ Â’ª ”Â∂ «¬º’-«¬º’
’’∂ ⁄⁄≈ ’Á∂ ‘ªÕ
√Ì ÂØ∫ Í«‘Òª «¬‘ «’ «‹È∑ª ◊Ãøʪ Á∂ «√ ”Â∂ «¬‘
«¬«Â‘≈√’ ÍÃÓ≈‰ ÁΔ ◊ºÒ ’Á∂ ‘È, ¿π‘ «¬«Â‘≈√ ˛
‘Δ È‘ƒÕ ¿π√ «Ó«Ê‘≈√ ”Â∂ «¬‘ Á≈¡Ú∂ ’Á∂ ‘È «’™«’
Ú∂Áª ÁΔ ⁄È≈ AE@@ ÂØ∫ A@@@ ÏΔ.√Δ. Á«Ó¡≈È
ÓøÈΔ ‹ªÁΔ ˛ «’™«’ √ø√«¥Â Í«‘Òª ÏØÒΔ √Δ, «ÒºÍΔ
Á∂ »Í «Úº⁄ È‘ƒ ¡≈¬Δ √ΔÕ «¬√ÂØ∫ Í«‘Òª Ú∂Áª ˘ Ó»ø‘
‹Ï≈ÈΔ Ô≈Á ’’∂ «¬º’ ÍΔÛΔ ÂØ∫ Á»√Δ ÍΔÛΔ Âº’
«Ò‹≈«¬¡≈ ‹ªÁ≈ √ΔÕ «¬√ ’’∂ «¬√ «Úº⁄ ÂÏÁΔÒΔ
ÁΔ ◊πø‹≈«¬Ù Ï‘πÂ ÚºË Í¬Δ ˛ «’™«’ ‘˜≈ª √≈Òª
º’ ’Ø¬Δ Ó»ø‘ ‹Ï≈ÈΔ ◊ºÒ ¿πÚ∂∫ ‘Δ ÂπΔ ¡≈Ú∂, «¬‘ ‘Ø
‘Δ È‘ƒ √’Á≈Õ È≈Ò∂ ’Ø¬Δ ÚΔ ’≈«Ú’ ⁄È≈ «Úº⁄
’ÒÍÈ≈ È≈ ‘ØÚ∂, «¬‘ ‘Ø ‘Δ È‘ƒ √’Á≈Õ «√Πºʪ ”Â∂
¡Ë≈« ’≈«Ú’ ⁄È≈ ⁄Δ ‘Δ È‘ƒ ‹ªÁΔÕ «¬√ ’’∂
’ÒÍÈ≈ ˘ Í»È Óø«È¡≈ È‘ƒ ‹≈ √’Á≈Õ ÓøÈ Ò˙ «¬º’
’ÚΔ ¡≈Í‰Δ ⁄È≈ «Úº⁄ ÓÙ»’ ˘ ’«‘øÁ≈ ˛ «’ ÓÀ∫ Â≈∂
ÂØÛ ’∂ Â∂∂ ’ÁÓª «Úº⁄ º÷ «Á¡ª◊≈ ª ’Δ «¬‘ Óøȉ≈
Ú≈«‹Ï ‘ØÚ∂◊≈ «’ ’Ø¬Δ ¡≈«Ù’ ¡≈Í‰Δ ÍÃ∂«Ó’≈ Á∂ ’ÁÓª
«Úº⁄ G@@@ √≈Ò Í«‘Òª ‹ª ¡º‹ Â≈∂ ÂØÛ ’∂ «Ò¡≈™Á≈
‘ØÚ∂◊≈Õ «¬‘ ÓØÁΔ Âª ÓøÈ √’Á≈ ˛ ‹ª «Î √øÿ ª ÓøÈ
√’Á≈ ˛ ÍÃø» ¡º‹ Á∂ √»fiÚ≈È «Ú¡’ÂΔ Á∂ ◊Ò∂ «Úº⁄
ª ◊ºÒ È‘ƒ ¿πμÂÁΔÕ «‹√ G@@@ √≈Ò Í«‘Òª ‹Ø
ÏØÁ≈√ ‹Δ ‹‘≈‹ ¿π‚≈™Á∂ ‘È Â∂ «‹√ «Ú⁄ √øÿ Â∂
ÓØÁΔ Á∂ √πÍÈ∂ ÏÀ·∂ ‘È, ¿π‘Ȫ ˘ Íºπ¤‰ Ú≈Ò≈ ‘ØÚ∂ «’
¿π√ Ú∂Ò∂ ¿π‘ ÒØ‘≈ «’ºÊØ∫ ÒÀ ’∂ ¡≈¬∂? «’™«’ Ì≈Â
¡øÁ G@@@ √≈Ò Í«‘Òª ͺÊ Ôπº◊ √ΔÕ E@@@ √≈Ò Á∂

«Í¤Ò∂ «Áȃ Ì≈ÂΔ «Ú«◊¡≈È ’ª◊√ ‘جΔ,
«‹‘ÛΔ «¬«Â‘≈√’ ‘Ø «ÈºÏÛΔÕ «¬«Â‘≈√’ «¬√ ’’∂
È‘ƒ «’ «¬√ ’ª◊√ «Úº⁄ «Ú«◊¡≈ÈΔ¡ª È∂ ’Ø¬Δ ÷Ø‹
Á∂ ÷∂Â «Úº⁄ ÈÚΔ¡ª ÍπÒªÿª Íπº‡Δ¡ªÕ ÏÒ«’ «¬√ ’’∂
«’ »ÛΔÚ≈ÁΔ ’ÒÍÈ≈ ÁΔ √ÛªÁ Ó≈ÁΔ «√¡≈‘Δ È≈Ò
Ì«Úº÷ «Ò÷‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ «¬√ ’ª◊√ «Úº⁄
’ÀÍ‡È ¡≈ÈøÁ ÏØÁ≈√ È∂ Í⁄≈ Í∂Ù ’ΔÂ≈ Â∂ «’‘≈ «’
¿π√ ’ØÒ √ϻ ‘È «’ «‹‘Û∂ ‹‘≈‹ª ÁΔ ÷Ø‹ ¡º‹ ÂØ∫
A@B √≈Ò Í«‘Òª ≈«¬‡ ÏÃÁ˜ È∂ ’ΔÂΔ, ¿π‘ Ì≈Â
«Úº⁄ G@@@ √≈Ò Í«‘Òª ÓΩ‹»Á √ΔÕ «¬‘ ‹‘≈‹ª Á≈
«˜’ «◊Ú∂Á «Úº⁄ Á‹ ˛Õ «¬‘ ‹‘≈‹ ¡ÀÈ∂ «Ú’«√Â
√È «’ «¬º’ Á∂Ù ÂØ∫ Á»√∂ Á∂Ù «Úº⁄ ⁄Ò∂ ‹ªÁ∂ √ÈÕ «¬º’
◊ë‘ ÂØ∫ Á»√∂ ◊ë‘ ”Â∂ ⁄Ò∂ ‹ªÁ∂ √ÈÕ «¬‘Ȫ Á≈ ÿ∂≈
F@XF@ Îπº‡ √ΔÕ Í ’¬Δ Ú≈Δ Úº‚∂ ‹‘≈‹ Á≈ Ú∂Ú≈
Á∂÷‰ ˘ «ÓÒÁ≈ ˛ «‹√Á≈ ÿ∂≈ B@@XB@@ Îπº‡ Âº’
⁄Ò≈ ‹ªÁ≈ √ΔÕ «¬‘Ȫ ‹‘≈‹ª «Úº⁄ ¡ÀÈΔ ‚»øÿΔ ÓÀ’Ø
Â’ÈΔ’ √Δ «’ «¬º’ ‹‘≈‹ «Úº⁄ D@ ¤Ø‡∂ «¬ø‹È √ÈÕ
«¬√ «Úº⁄ ◊¿» Ó»Â ÁΔ ÚÂØ∫ ‘πøÁΔ √ΔÕ Í≈«¬Ò‡ª Á∂
’ºÍÛ∂ Í≈‰Δ Á∂ ‘∂·Ò∂ ÍΩ«Á¡ª ÂØ∫ ωÁ∂ √ÈÕ «¬√∂ ’ª◊√
«Úº⁄ ÓΩ‹»Á ‚≈. ‘ΔÙ ÚËÈ (√≈«¬ø√ Â∂ ‡À’È≈ÒØ‹Δ Á∂
‹ºÊ∂ÏøÁ’ ÓøÂΔ) È∂ «’‘≈ «’ Í≈«¬Ê≈◊Ø√ «Ê¿»Ó ÷Ø‹
√≈‚Δ ˛Õ ¡√ƒ ◊Δ’ ˘ «¬‘ ¿πË≈Δ «ÁºÂΔÕ ÏΔ‹ ◊«‰Â
Â∂ ¡Ò‹Ï≈ ¡√ƒ Í«‘Òª ‹≈‰Á∂ √ΔÕ «¬º’ ‘Ø ÓøÂΔ
ÍÃ’≈Ù ‹≈Ú∂Á’ È∂ «’‘≈ «’ √≈‚∂ «Ú«◊¡≈ÈΔ¡ª ˘
√ø√«¥Â ≈‘ƒ Ú∂Áª ÂØ∫ √∂Ë ÒÀ‰Δ ⁄≈‘ΔÁΔ ˛Õ ¡≈ÈøÁ
ÏØÁ≈√ È∂ «¬√ ’ª◊√ «Úº⁄ ¡º◊∂ «’‘≈ «’ Ì≈ «Úº⁄
Ú∂Á ’≈Ò √Ó∂∫ B@ Â∑ª Á∂ √øÁ «Ú’√ ‘Ø ¸º’∂ √È ¡Â∂
A@A Â∑ª ÁΔ¡ª √‹Δ¡ª ‘πøÁΔ¡ª √ÈÕ ÓØÁΔ È∂ ª
◊ºÒ «√∂ ‘Δ Ò≈ «ÁºÂΔ, ¿π‘ Ì≈ Á∂ Íë√ºË ‘√ÍÂ≈Ò
¬∂Ó‹ ÁΔ ’≈ÈÎø√ «Úº⁄ ÏØÒÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ ’«‘øÁ≈ ˛ «’
Ì≈ ’ØÒ √Ì ÂØ∫ Í«‘Òª ÍÒ≈√«‡’ √‹Δ ÓΩ‹»Á √ΔÕ
◊‰∂Ù «¬√∂ ÍÒ≈√«‡’ √‹Δ ÁΔ ¿πÍ‹ ˛Õ ◊ºÒ «¬ºÊØ∫
º’ ⁄ÒΔ ◊¬Δ «’ ◊ΔÂ≈ ˘ ÈÀÙÈÒ «’Â≈Ï ¡ÀÒ≈ȉ
ÁΔ ⁄⁄≈ ⁄ºÒ ‘Δ ˛ Â∂ ‘«¡≈‰≈ ”⁄ «√Ò∂Ï√ «Úº⁄ ª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

14

ÎÚΔ-B@AE

Ùπ»¡≈ÂΔ ÁΩ ‹ª ÊØÛ≈ Í«‘Òª (ÓÂÒÏ ¤∂’ÛÒΔ ⁄ΩÊΔ
Á«‘ ÙÂ≈ÏÁΔ ‹ª Ùπ»¡≈ÂΔ ÂΔ√Δ Á«‘ ÙÂ≈ÏÁΔ) ’ª√Δ
Â∂ ªÏ∂ Á∂ ÁΩ ÁΔ Ùπ»¡≈ ‘πøÁΔ ˛Õ B@@XB@@ Îπº‡ Á≈
‹‘≈‹ ¿πÁØ∫ ͺÊ Á≈ ª ω √’Á≈ √Δ Â∂ ¿π√Á∂ «Úº⁄
Â∂Ò «’ºÊ∂ ÍÀ∫Á≈ √Δ Â∂ ÓØÁΔ Á∂ Í»Ú‹ ¿π√˘ ⁄Ò≈™Á∂
«’Ú∂∫ √È, «¬‘ ÏØÁ≈√ ‘Δ Áº√ √’ÁÀ? È≈Ò∂ ‹ÁØ∫ ’ª√Δ Â∂
ªÏ∂ ÁΔ ÚÂØ∫ ‘Ø‰Δ Ùπ» ‘Ø¬Δ Âª ¿π‘ √Ì ÂØ∫ Í«‘Òª
«¬ºÊ∂ ‘ÛºÍ≈ √º«Ì¡Â≈ È∂ ÚÂØ∫ ’ΔÂΔ, È≈ «’ ¡≈Δ¡Èª
È∂Õ «¬‘ ¿πÁØ∫ ⁄Ú≈‘∂ √È Â∂ ◊¿»¡ª ⁄≈ ’∂ ¡≈͉≈
‹ΔÚÈ ÏÂΔ ’Á∂ √ÈÕ ‘ÛºÍ≈ √º«Ì¡Â≈ Á∂ «Ú’≈√
Á≈ ¡≈Δ¡Èª È≈ÒØ∫ ’¬Δ ◊π‰≈ ¯’ √ΔÕ ‹∂’ ÏØÁ≈√
‹ª √øÿΔ ‹ª ‘Ø Ì◊ª ÓπÂ≈«Ï’ Ú∂Áª ”Â∂ ÚΔ È˜
Ó≈Á∂ ‘ª ª Ú∂Áª «Úº⁄ Ù«‘ª Á≈ ÷≈√ ’ «’Ò∑≈ÏøÁ
Ù«‘ª Á≈ «˜’ º’ È‘ƒ ¡≈™Á≈Õ Í’≈¬Δ «Óº‡Δ Á≈
’Ø¬Δ «‹’ È‘ƒ, Ú∂Áª «Úº⁄ ÓØ‘ª Â∂ «ÒºÍΔ Ï≈∂ ’جΔ
«‹’ È‘ƒ, ‹ºÊ∂ÏøÁ’ «’ Á≈ ’Ø¬Δ ‘Ú≈Ò≈ È‘ƒ,
Á√Â’≈Δ ¿πÂÍ≈ÁÈ Á∂ ’∂∫Á, Úº‡∂, È≈Í, ÍÀ’ ’È
Á≈ ’Ø¬Δ «‹’ È‘ƒÕ Ú‡ªÁ≈ ÍÉ≈ÒΔ Á≈ ‘Ú≈Ò≈ È‘ƒÕ
(‘Ú≈Ò≈, ÍÃ≈⁄ΔÈ Ì≈Â, Ø«ÓÒ≈ Ê≈Í)Õ ‹∂’ «’√∂ ÁΩ
¡øÁ ¡‹∂ «Óº‡Δ º’ ͺ’‰ È‘ƒ Òº◊Δ Âª ¿π‘ ÒØ‘≈
«’Ú∂∫ „≈ÒÁ∂ ‘؉◊∂? ‹∂’ ¿π‘Ȫ ˘ Ó≈Í-ÂØÒ Á≈
«◊¡≈È È‘ƒ √Δ Âª ¿π‘ ‹‘≈˜ Ò¬Δ ¡Í‰≈¬Δ ‹≈‰
Ú≈ÒΔ Â’ÈΔ’ ÁΔ «’Ú∂∫ √Ófi º÷Á∂ ‘؉◊∂Õ ¿π‘ «’‘Ø«‹‘∂ «¬ø‹ÈΔ¡ ‘؉◊∂ «’ È≈Í-ÂØÒ Á≈ ÍÂ≈ È‘ƒ Â∂
‹‘≈‹ ¡√Ó≈ÈΔ ⁄Û≈ «ÁºÂ∂Õ ‹ÁØ∫ ¡‹∂ ’Ø¬Δ √º«Ì¡Â≈
¡ÀÈ∂ ÈΔÚ∂∫ Á‹∂ ”Â∂ ˛ ª ‹‘≈‹ ÁΔ ’ÒÍÈ≈ ’È≈
Ï∂Ú’»ÎΔ ˛Õ ‹‘≈˜ ª ¡√Ó≈È∂ È‘ƒ ⁄Û∑ √’Á≈ Í
»ÛΔÚ≈ÁΔ √Ø⁄ ÁΔ ÏÁÏ» ‹» ¡√Ó≈È∂ ⁄Û √’ÁΔ ˛Õ
Á»√Δ ◊ºÒ, G@@@ √≈Ò Í«‘Òª √‹Δ ÁΔ ‹ª
«Î ÓØÁΔ ÓπÂ≈«Ï’ ◊‰∂Ù Á∂ √Ó∂∫ √‹Δ ÁΔÕ ¡√ƒ ¤Ø‡∂
‘πøÁ∂ ’¬Δ Ú≈Δ «ÓºÂª-ÁØ√ª È≈Ò ◊ºÒª ’Á∂ √Δ Âª
¿π√ √Ó∂∫ ‹∂’ ’Ø¬Δ ¡≈Ó fi»· ÏØÒÁ≈ ‘πøÁ≈ ª ¿π√˘
fi»·≈ ’«‘øÁ∂ √Δ, ‹∂’ ’Ø¬Δ Úº‚≈ fi»· ÏØÒÁ≈ ª ¿π√˘
fi»·∂ Á≈ «Í˙ ’«‘øÁ∂ Í ÓØÁΔ Âª fi»·∂ Á∂ Á≈«Á¡ªÍÛÁ≈«Á¡ª ÂØ∫ ÚΔ ¡º◊∂ «È’Ò ◊¬∂Õ «¬‘Ȫ ˘ «√Î
«‘øÁ»¡ª ˘ √ÚØÂÓ √≈«Ï ’È Á≈ ̻ √Ú≈ ˛Õ
«¬‘Ȫ È∂ Ù≈«¬Á «‘øÁ» ◊ÃøÊ ÚΔ È≈ ÍÛ∂ ‘Ø‰Õ «‘øÁ»
«Ó«Ê‘≈√ «Úº⁄ ÚΔ ‹∂’ √‹Δ Ï≈∂ ’Ø¬Δ ◊ºÒ Á‹ ˛
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ª «¬‘ ◊ÃøÊ ÚΔ AB@@-F@@ ÏΔ.√Δ. Á«Ó¡≈È «¬√ÁΔ
÷Ø‹ ÁΔ ◊ºÒ ’Á∂ ‘ÈÕ ◊Ãøʪ «Úº⁄ «¬√˘ “√π¤Â≈”
«’‘≈ «◊¡≈ ˛Õ ’Ø¬Δ ¤Ø‡Δ-ÓØ‡Δ √‹Δ ⁄ÒØ ÓøÈΔ ‹≈
√’ÁΔ ˛ Í B@ √øÁ Â∂ A@A Âª ÁΔ √‹Δ ÁΔ
¿πÁ≈‘‰ ª «ÏÒ’πÒ Î≈Ò» ˛Õ «’™«’ √‹Δ Á∂
√øÁª Ò¬Δ «Ú’√ ’ÈΔ’ ÁΔ ˜» ˛, «‹‘ÛΔ ¿π√
√Ó∂∫ «Ú’√ ȑƒ ‘Ø¬Δ √ΔÕ ¡√Ò «Úº⁄ ÁπÈΔ¡ª «Úº⁄
√‹Δ √‘Δ Âª «Ú’√ ¿πÁ∫Ø ‘Ø‰Δ Ùπ» ‘Ø¬Δ ‹ÁØ∫ ‹Ó‘»Δ
«¬È’Ò≈Ï Á≈ ÁΩ Ùπ» ‘Ø«¬¡≈ ÓÂÒÏ ¿πÁÔØ«◊’
«¬È’Ò≈Ï ‘ج∂Õ ¿πÁÔØ«◊’ «¬È’Ò≈Ï È≈Ò Â’ÈΔ’
«Ú’√ ‘Ø¬Δ Â∂ Â’ÈΔ’ È∂ √‹Δ Á∂ √øÁ «Ú’√Â
’ΔÂ∂Õ ¿πÁÔØ«◊’ «¬È’Ò≈Ï È≈Ò ‘Δ √‹Δ Á∂ ÷∂Â
«Úº⁄ «¬È’Ò≈Ï ‘Ø«¬¡≈Õ ÓØÁΔ ˘ Íπº¤‰ Ú≈Ò≈ ‘ØÚ∂ «’
ͺÊ Ôπº◊ «Úº⁄ Ì≈¬Δ ¿π‘ «’√ √øÁ È≈Ò √‹Δ ’Á∂
√ΔÕ √‹Δ Á∂ ÷∂Â «Úº⁄ ª ¡º‹ ÚΔ ¡≈ÔπÚÀÁ Á≈
Ïπ≈ ‘≈Ò ˛, «Î «ÙÚ‹Δ √Ó∂∫ «’Ú∂∫ «Ú’√ ‘Ø ◊¬Δ?
’Δ ÓØÁΔ ‹ª √øÿ ÁΔ √Ófi «Úº⁄ √Óª Íπº·≈ «◊ÛÁ≈ ˛?
«¬√Á≈ ‹Ú≈Ï ÓØÁΔ Â∂ √øÿ ÂØ∫ ˜» ÒÀ‰≈ ωÁ≈ ˛Õ
‚≈. ‘ΔÙ ÚËÈ Á≈ Á≈¡Ú≈ ˛ «’ Í≈«¬Ê≈◊Ø√
«Ê¿»Ó √≈‚Δ ÷Ø‹ √ΔÕ ¡Ò‹Ï≈ Â∂ ÏΔ‹ ◊«‰Â ¡√ƒ
«Ú’√ ’ΔÂ∂Õ ÁπÈΔ¡ª È∂ √≈‚∂ ÂØ∫ È’Ò Ó≈Δ ˛Õ √Ì
ÂØ∫ Í«‘Òª ª «¬‘Ȫ ˘ ÙÓ ¡≈¿π‰Δ ⁄≈‘ΔÁΔ ˛ «’ ‹Ø
⁄ø◊≈ ¿π‘ √≈‚≈, ‹Ø ◊Ò ˛ ¿π‘ Á»√∂ Á≈Õ Ì≈ ¡øÁ
‘Ø¬Δ¡ª ÷Ø‹ª «‹Ú∂∫ «√¯ ÁΔ ⁄È≈, ¡Ò‹Ï∂ ÁΔ ⁄È≈,
Í≈¬Δ ÁΔ ⁄È≈, √»‹ Â∂ ËÂΔ «Ú⁄ÒΔ Á»Δ ˘ Ó≈͉
ÁΔ ÷Ø‹ ’Ø¬Δ «‘øÁ» ≈‹∂ ¡ËΔÈ È‘ƒ ‘Ø¬Δ¡ªÕ «¬‘ √≈Δ¡ª
◊πÍ ’≈Ò ÁΔ¡ª ÷Ø‹ª ‘ÈÕ «‘øÁ» ◊Ãøʪ «Úº⁄ ª ◊πͪ
˘ Ù»Á Â∂ ÁπÙ‡ Áº«√¡≈ «◊¡≈ ˛Õ «Î ‹∂’ Ù»Áª ‹ª
ÁπÙ‡ª È∂ ÷Ø‹ª «Ú’√ ’ΔÂΔ¡ª ª «¬‘Ȫ ˘ ¡≈Í‰Δ¡ª
Òº◊‰ Òº◊ Í¬Δ¡ªÕ ◊πÍ ≈‹∂ «‘øÁ» È‘ƒ √È, ¿π‘ ª
¡≈͉∂ ¡÷ΔÒ∂ ÁΩ «Úº⁄ ͺ’∂ ‹ÀÈΔ Ï‰∂Õ Í«‘Ò∂ ◊πÍÂ
≈‹∂ È∂ ¡≈͉≈ ≈‹ ¤º‚ ’∂ ‹ÀÈ ËÓ ¡Í‰≈ «Ò¡≈ Â∂
¿π‘ ‹ø◊Òª «Úº⁄ ⁄«Ò¡≈ «◊¡≈Õ ÏπºË ËÓ, ‹ÀÈ ËÓ ∂
«√º÷ ËÓ ÁΔ ⁄È≈ «¬√∂ ’’∂ ‘Ø¬Δ «’ «‘øÁ» ËÓ
«Ú’√ √Ó≈‹ «Úº⁄ Ï‘πÂ Í¤Û «◊¡≈ √ΔÕ «¬‘ ¡≈͉∂
Á∂Ù Á∂ «Ú’√ ËÓ ‘ÈÕ ¡≈Δ¡≈ ̺‡ Í≈‡ÒΔÍπºÂ
«Úº⁄ ‹ÈÓ∂ √È, «‹‘Ȫ «√ «‹¡≈Á≈ ÷Ø‹ª Á≈ «√‘≈
¡≈™Á≈ ˛Õ «‹√ Í≈«¬Ê≈◊Ø√ «Ê¿»Ó Á≈ «¬‘ Á≈¡Ú≈
15

ÎÚΔ-B@AE

’Á∂ ‘È «’ «¬‘ «ÚÁ∂ÙΔ¡ª È∂ √≈‚∂ ÂØ∫ ¿πË≈Δ Ò¬Δ ˛,
«¬‘ ÚΔ «ÏÒ’πÒ fi»· ˛ «’™«’ Ô»È≈È Â∂ ⁄ΔÈ «Úº⁄
¿π√∂ ‘Δ √Ó∂∫ Ò◊Ì◊ Í≈«¬Ê≈◊Ø√ «Ê¿»Ó ÁΔ ÷Ø‹ ‘جΔ
«‹√ Ú∂Ò∂ Ì≈ ¡øÁ «¬√ÁΔ ÷Ø‹ ‘جΔÕ Í≈·’ª Ò¬Δ
¡√ƒ Áº√ Á∂¬Δ¬∂ «’ «¬√ «Ê¿»Ó Á≈ ÓÂÒÏ ˛ «’ I@
«‚◊Δ Á∂ ω∂ ’؉ Á∂ «√«¡ª «Ú⁄ÒΔ Á»Δ Ó≈Í‰Δ ‘ØÚ∂
ª «¬√ «Ê¿»Ó ÁΔ ÚÂØ∫ ‘πøÁΔ ˛Õ ÓÂÒÏ «¬º’ «√∂ ÁΔ
ÒøÏ≈¬Δ a Â∂ Á»√∂ ÁΔ b Â∂ ÂΔ√Δ Ó≈͉ Ú≈ÒΔ ÒøÏ≈¬Δ
c ª Î≈Ó»Ò≈ ωÁ≈ ˛ aB+bB=cB ÓÂÒÏ Í«‘Ò∂ ˘
Áπº◊‰≈ ’Ø Â∂ Á»√∂ ˘ Áπº◊‰≈ ’∂ Â∂ «¬‘Ȫ ˘ ‹ØÛØ Â∂
ÂΔ√∂ Á∂ Áπº◊‰∂ Á∂ Ï≈Ï ‘Ø ‹≈Ú∂◊≈Õ «¬‘ ’Á∂ È‘ƒ √Δ
«’ Ì≈ «Ú’√ √Δ Â∂ ÁπÈΔ¡ª ¡«Ú’√ √ΔÕ ◊πÍÂ
’≈Ò √Ó∂∫ «√’øÁ È∂ Ì≈ ”Â∂ ‘ÓÒ≈ ’ΔÂ≈ √ΔÕ ¿π‘
‘ÓÒ≈ «¬√∂ ’’∂ ‘Ø«¬¡≈ «’™«’ ¿π√ÂØ∫ Í«‘Òª Ô»È≈ÈΔ
Ì≈ «Úº⁄ ¡≈͉≈ √Ó≈È Ú∂⁄‰ ¡≈™Á∂ √È, ¿π‘ √Ó≈È
ÂÁ ‘Δ Ú∂⁄‰ ¡≈™Á∂ √È, ‹∂’ ¿π‘Ȫ ’ØÒ Ó≈Ò Ú≈Ë»
√ΔÕ Ó≈Ò Âª Ú≈Ë» √Δ, ‹∂’ ¿π‘Ȫ ’ØÒ √øÁ «Ú’√ ‘Ø
¸º’∂ √È Â∂ ¿π‘ √º«Ì¡Â≈ Â∂‹Δ È≈Ò «Ú’≈√ ’ ‘Δ
√ΔÕ ¿π‘Ȫ Á∂ ÚÍ≈Δ¡ª È∂ ‘Δ «¬ºÊØ∫ Á∂ ÓøÁª Â∂ ≈«‹¡ª
Á∂ «’«Ò∑¡ª «Úº⁄ ͬ∂ ËÈ Ï≈∂ ‹≈‰’≈Δ «ÁºÂΔÕ ÁπÈΔ¡ª
Á∂ ‘Ø Á∂Ùª ÁΔ ÷Ø‹ Ô»ÍΔȪ È∂ ’ΔÂΔÕ ¡ÓΔ’≈ Â∂
Ì≈ ÁΔ ÷Ø‹ Á≈ «√‘≈ ¿π‘Ȫ «√ ‘Δ ¡≈™Á≈ ˛ È≈
«’ «’√∂ Ì≈ÂΔ Á∂ «√Õ ‘Ø ÷∂Â ÷Ø‹‰ Á≈ ÓÂÒÏ
¡≈͉∂ Ó≈Ò ÁΔ ÷ÍÂ Ò¬Δ ÈÚ∂∫ ÷∂Â Һ̉≈ √ΔÕ È≈
«’ ¿π‘Ȫ ˘ ’Ø¬Δ fiºÒ ¿πμ«·¡≈ ‘Ø«¬¡≈ √ΔÕ ¿πμÊ∂
ÍÀ Á ≈Ú≈Δ «ÙÂ∂ ÏÁÒ ◊¬∂ √È, «¬√∂ ’’∂ ¿π μ Ê∂
ÍÀÁ≈Ú≈Δ √≈ËÈ «Ú’√ ‘Ø ‘∂ √ÈÕ Ì≈ÂΔ √ºÂ≈ Â∂
ÏÀ·∂ Ó‘ª◊ºÍΔ¡ª ˘ Íπº¤∂ «’ ‹Á Ì≈ ¡‹∂ ÚΔ ¡Ë‹◊Δ» ÓπÒ’ ˛, ÁπÈΔ¡ª «Úº⁄ Í»ø‹ΔÚ≈ÁΔ ÂØ∫ ¡º◊∂
√Ó≈‹Ú≈ÁΔ Â‹Ï∂ ‘Ø ‘∂ ‘È Âª Âπ‘≈‚∂ «Ú’≈√ ÁΔ
ÎÂ≈ «’øÈΔ ’π √Δ Â∂ ˛, ¿π√ÂØ∫ ¡øÁ≈‹≈ Ò≈«¬¡≈ ‹≈
√’Á≈ ˛Õ Ì≈ ÍÀÁ≈Ú≈Δ «ÙÂ∂ ¿πÁØ∫ ¡ÀÈ∂ ͤÛ∂ ‘ج∂
√È ‹ª ’πfi ª ¡‹∂ ÚΔ Óπ„Ò∂ √Ó≈‹Ú≈ÁΔ ÁΩ «Úº⁄ ‘Δ
‘ÈÕ «Î ¿π√ √Ó∂∫ Â’ÈΔ’ ÁπÈΔ¡ª ÂØ∫ Í«‘Òª «’Ú∂∫
«Ú’√ ‘Ø ◊¬ΔÕ «¬‘ «’√∂ Á∂ÚÂ∂ ÁΔ ’» ª ‘Ø
√’ÁΔ ˛ Í ÔÊ≈Ê ÂØ∫ ’Ø‘ª Á» ˛Õ
«¬√∂ «Ú«◊¡≈È ’ª◊√ «Úº⁄ Ô».¡Àμ√. ÂØ∫ ¡≈¬∂
«Ú«◊¡≈ÈΔ È∂ «’‘≈ «’ ‹≈‰’≈Δ Á≈ «Ú√Ê≈ Ø«’¡≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

È‘ƒ ‹≈ √’Á≈Õ ‹≈‰’≈Δ ¡«‹‘Δ ⁄Δ˜ ˛ ‹Ø ÎÀÒÁΔ
‹ªÁΔ ˛Õ ‹∂’ Ì≈ÂΔ¡ª ’ØÒ Íπ≈‰∂ √Ó∂∫ ¡ÀÈΔ «Ú’√Â
Â’ÈΔ’ √Δ Âª ¿π‘ ÎÀÒΔ «’™ È≈? «ÚÁ∂Ùª ÂØ∫ ¡≈¬∂
«Ú«◊¡≈ÈΔ¡ª ÁΔ¡ª «‡ºÍ‰Δ¡ª «Úº⁄ «¬º’ «Ú«◊¡≈È’
È∂ «‡ºÍ‰Δ ’Á∂ ‘ج∂ «’‘≈ «’ ‹∂’ Ì≈ ’ØÒ Â’ÈΔ’
¡ÀÈΔ «Ú’√ √Δ Âª «‹‘Û∂ Ï≈‘Δ ‘ÓÒ∂ Ì≈ ”Â∂ ‘πøÁ∂
√Δ Âª ¿πÁØ∫ Âπ‘≈‚Δ Â’ÈΔ’ ÿ≈‘ ⁄È ◊¬Δ √Δ Âª
¿π‘Ȫ ‘Ó«Ò¡ª ˘ Âπ√ƒ «’™ È‘ƒ Ø’ Í≈¬∂Õ Âπ‘≈‚∂
‹‘≈‹ «’ºÊ∂ √È? ‘π‰ ¡º‹ «Î Ì≈◊Ú «Ï¡≈È Á∂
«‘≈ ˛ «’ G √ÁΔ¡ª Ï≈¡Á «Î «‘øÁ»¡ª Á≈ ≈‹ Ì≈Â
”Â∂ ‘Ø«¬¡≈Õ √Ú≈Ò «¬‘ ’È≈ ωÁ≈ ˛ «’ «Î G@@
√≈Ò Ì≈◊Ú Á∂ ÈÚΔ¡ª Â’ÈΔ’ª Á∂ ‘«Ê¡≈ «’ºÊ∂
◊¬∂ √È? Ù≈«¬Á Ì≈◊Ú È∂ Ï≈ÏΔ Ó√«‹Á ʺÒ∂ ¤πÍ≈¬∂
√È Â∂ Ï≈¡Á «Úº⁄ Óπ√ÒÓ≈Ȫ È∂ ¿πμÊ∂ Ó√Δ ω≈ Ò¬Δ
Â∂ ‘π‰ «Î «¬‘ ¿π‘ ‘«Ê¡≈ Â∂ Â’ÈΔ’ ’º„‰ ÁΔ
’Ø«ÙÙ ’ ‘∂ ‘ÈÕ
‘π‰ √Ú≈Ò «¬‘ ωÁ≈ ˛ «’ √º⁄ ’Δ ˛? ’Δ √º⁄
√≈Í∂÷ ˛ ‹ª «ÈÍ∂÷Õ ‹∂’ √øÿ ‹ª ÓØÁΔ ‹ª ÏØÁ≈√
ÓπÂ≈Ï’ Á∂÷Δ¬∂ ª √º⁄ «ÈÍ∂÷ ˛ Â∂ ‹Ø Ú∂Áª, Íπ≈‰ª,
◊ΔÂ≈, Ó≈«¬‰ ¡≈«Á «Úº⁄ ⁄È≈ ‘جΔ, ¿π‘ ¡ø«ÂÓ ˛Õ
«¬√ÂØ∫ «ÏȪ È≈ ’πºfi ¡ÀË ˛ Â∂ È≈ ¿πË ˛Õ Í «¬º’
Íπ≈‰Δ ’‘≈Ú ˛ «’ √º⁄ «√ ⁄Û∑ ÏØÒÁ≈ ˛Õ √º⁄ ˘
√≈Í∂÷Â≈ «’‘≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ «‹‘ÛΔ ⁄Δ‹ ¡º‹ √º⁄ ˛, ¿π‘
¡º‹ ÁΔ Â’ÈΔ’ ÓπÂ≈«Ï’ √º⁄ ˛Õ ¡º‹ Á∂ «Ú’≈√
ÓπÂ≈«Ï’ √º⁄ ˛, ¡º‹ Á∂ ‘≈Ò≈ª ÓπÂ≈«Ï’ √º⁄ ˛Õ ‹ÁØ∫
«Ú’≈√ ‘πøÁ≈ ‘À ª «È÷∂Ë Á≈ «È÷∂Ë ¡≈™Á≈ ˛Õ «¬‘
’πÁÂΔ «ÈÔÓ ˛Õ ’πÁ ”Â∂ «ÚÙÚ≈Ù º÷‰ Ú≈Ò∂
’πÁ Á∂ «Ú’≈√ Á≈ «ÚØË ’Á∂ ‘ÈÕ ÈÚƒ ⁄Δ˜ Íπ≈‰Δ
ÁΔ Êª ÒÀ∫ÁΔ ˛ Â∂ ¿π‘ √º⁄ ‘Ø ‹ªÁΔ ˛Õ √º⁄ ¡≈͉∂
¡≈Ò∂-Áπ¡≈Ò∂ È≈Ò ‹π«Û¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛ Â∂ ¿π√Á∂ ¡Ë≈
”Â∂ √º⁄ ˛Õ ¡º◊∂ ‹≈ ’∂ ¿π‘ fi»· ÚΔ Ï‰ √’Á≈ ˛Õ ÏπºË Â∂
«√º÷ ËÓ «‘øÁ» ËÓ Á≈ «È÷∂Ë ‘ÈÕ Í Íπ≈‰Δ ‘جΔ
÷Ø‹ ˘ ºÁ ’È≈ ÚΔ Ó»÷Â≈ ‘ØÚ∂◊Δ Í ¿π‘ ¡øÂÓπ÷Δ
È≈ ‘ØÚ∂Õ Íπ≈‰Δ ⁄Δ˜ ‹ª ÷Ø‹ ¡≈͉∂ Ú∂Ò∂ √º⁄ √ΔÕ
‚≈«ÚÈ ÁΔ «Ú’≈√Ú≈ÁΔ «Ê¿»Δ ¡≈¬Δ ª Ï‘π √≈∂
ÒØ’ª Á∂ ÓºÊ∂ ”Â∂ «Â¿πÛΔ¡ª √È, ÷≈√ ’ »ÛΔÚ≈ÁΔ
ÒØ’ª Á∂Õ ¿π‘Ȫ ˘ «¬‘ Óøȉ «Úº⁄ «Áº’ ‘Ø¬Δ «’ √≈‚∂
Í»Ú‹ ϪÁ √ÈÕ ¿π‘Ȫ ˘ «¬‘ ÚΔ Áπº÷ √Δ «’ «¬√
16

ÎÚΔ-B@AE

ÓπÂ≈Ï’ ¡º‹ Ú≈Ò∂ √Ó∂∫ «Úº⁄ √≈‚∂ Íπ≈‰∂ ◊ÃøÊ È’≈≈
‘ÈÕ
«¬º’ ‘Ø ÚÂ≈≈ ˛Õ √≈«¬ø√ Á∂ «Ú’√ ‘؉ È≈Ò
»ÛΔÚ≈ÁΔ¡ª ˘ ¡≈͉∂ ËÓ Á∂ ¡øÂÓ √º⁄ «Úº⁄Ø∫ ¡≈™ÁΔ
ÏÁÏØ Á≈ ‚ √Â≈™Á≈ ˛ Â∂ ¿π‘ Á≈¡Ú≈ ’Á∂ ‘È «’
√≈«¬ø√ Âº’Δ Âª ’ ◊¬Δ ¡√ƒ ÓøÈÁ∂ ‘ª Í «Ú«◊¡≈ÈΔ
√≈‚∂ ◊Ãøʪ «Úº⁄Ø∫ √∂Ë ÒÀ ‘∂ ‘ÈÕ «¬√ «Úº⁄ «‘øÁ», ÏØËΔ,
‹ÀÈΔ, «√º÷ ¡≈«Á √≈∂ ¡≈™Á∂ ‘ÈÕ √≈«¬ø√ ’ª◊√ «Úº⁄
ÚΔ «¬‘ È√Δ‘Â «Ú«◊¡≈ÈΔ¡ª ˘ «ÁºÂΔ ◊¬Δ «’ Ú∂Áª
ÂØ∫ √∂Ë ÒÚØÕ «√º÷ ÚΔ Á≈¡Ú≈ ’Á∂ ‘È «’ ◊ÃøÊ √≈«‘Ï
√≈«¬ø√ È≈Ò Ì«¡≈ «Í¡≈ ˛ Â∂ È≈√≈ «Úº⁄ ◊ÃøÊ √≈«‘Ï
ÍÃ’≈Ù ˛Õ «‹‘Û≈ «È≈ ◊ÍΩÛ √ø÷ ˛Õ √ÍØ’√ÓÀÈ ¡ıÏ≈
Á∂ Ò∂÷ Ò◊Ì◊ «¬√∂ «’√Ó Á∂ ‘πøÁ∂ ‘ÈÕ
¡√Ò Ó√Ò≈ ÷Ø‹ Á≈ È‘ƒ, «¬‘ ª ¿π√∂ ’ª◊√
«Úº⁄ ’πfi «Ú«◊¡≈ÈΔ¡ª È∂ √Ófi «Ò¡≈ √ΔÕ È≈√≈ È≈Ò
√Ïø«Ë «Ú«◊¡≈ÈΔ ‚≈. ≈Ó ÍÃ√≈Á ◊ªËΔÓÈ È∂
¡Á≈Ò «Úº⁄ «¬º’ ¡ÍΔÒ Á≈÷Ò ’ΔÂΔ «’ «¬√ √ÀÙÈ
˘ ºÁ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂ «’™«’ ÓØÊØÒ‹Δ È≈Ò √≈«¬ø√ ˘
«Èø«Á¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ «¬‘ √≈≈ ’πfi ÂÂΔÏÚ≈ «¬º’
≈‹ÈΔÂ’ Í≈‡Δ ÁΔ ÍπÙÂÍÈ≈‘Δ ‘∂· ‘Ø «‘≈ ˛ Â∂
¡√ƒ ¸ºÍ ‘∂ ª √≈‚∂ Ϻ«⁄¡ª ˘ Ìπ◊Â‰Δ¡ª ÍÀ‰◊Δ¡ªÕ
¿π√È∂ √‘Δ Èπ’Â≈ Ϋۡ≈ ˛Õ «¬‘ √Ú≈Ò «¬’ºÒ≈
«Ú«◊¡≈È ’ª◊√ º’ √ΔÓ ȑƒ ˛Õ «¬‘ Ó√Ò≈ Úº‚≈
˛Õ «¬º’ «Î’» ËπÚΔ’È Á≈ ˛Õ Ó√Ò≈ Ì≈ ˘ «‘øÁ»
≈‹ ω≈¿π‰ ÂØ∫ ÚΔ ¡º◊∂ Á≈ ˛Õ «¬«Â‘≈√ ˘ ÓπÛ «‘øÁ»
ȘΔ¬∂ ÂØ∫ «Ò÷‰≈ ⁄≈‘πøÁ∂ ‘ÈÕ «¬√∂ ’’∂ ¿π‘Ȫ È∂
√πÁÙÈ ≈˙ ˘ «‘√‡Δ Δ‡Δ‡ ’È Ò¬Δ ⁄∂¡Í√È
Ú‹Ø∫ Ê≈«Í¡≈ ˛Õ ÁΔÈ≈ È≈Ê ÏÂ≈ ˘ Ì≈ÂΔ «√º«÷¡≈
ÈΔÂΔ ¡≈ÔØ◊ Á≈ Óπ÷Δ Ê≈«Í¡≈ ˛Õ ¿π‘ Íπ≈‰Δ¡ª ÷Ø‹ª
˘ «‘øÁ» ËÓ Á∂ È≈Ó ’Ú≈¿π‰≈ ⁄≈‘πøÁ∂ ‘È ¡Â∂ ¿π‘
«¬‘ ÚΔ È‘ƒ ⁄≈‘πøÁ∂ «’ ÈÚƒ ÷Ø‹ «‘øÁ» ËÓ ÂØ∫ Úº÷∂
«Ú¡’ÂΔ Á∂ È≈Ó Á‹ ‘ØÚ∂Õ «¬√∂ ’’∂ ¿π‘Ȫ È∂
⁄≈Ú≈’ Á∂ Ӻ ˘ ÷ÂÓ ’È Á≈ ÔÂÈ ’ΔÂ≈Õ «¬√∂
’’∂ ¿π‘Ȫ È∂ ⁄≈ Ú‰ª ÁΔ ⁄È≈ ’ΔÂΔÕ ‹∂’ ’جΔ
ÏÃ≈‘Ó‰ª ÂØ∫ «ÏȪ «√º«÷¡≈ ÍÃ≈Í ’∂, ’Ø¬Δ ÷Ø‹ ’∂ ª
¿π√Á∂ ’øȪ «Úº⁄ «√º’≈ „≈Ò ’∂ Í≈ Á∂ÚØÕ ¿π‘ Á∂Ù ˘
G@@@ √≈Ò Íπ≈‰∂ ˜Ó≈È∂ «Úº⁄ «Ò‹≈¿π‰ Ò¬Δ «Î
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

√ºÂ≈ «Úº⁄ ¡≈¬∂ ‘ÈÕ ¿π‘ «Î Ú‰ «ÚÚ√Ê≈ Ò≈◊»
’È≈ ⁄≈‘πøÁ∂ ‘ÈÕ ¿π‘ È‘ƒ ⁄≈‘πøÁ∂ «’ ‘Ø ËÓ «¬ºÊ∂
¡º÷ «Úº⁄ Í≈«¬¡≈ ÚΔ Û’∂Õ «¬√∂ ’’∂ ¿π‘ ’Á∂ ËÓ
ÍΔÚÂÈ Á≈ ÓπºÁ≈ ¿π·≈™Á∂ ‘È, ’Á∂ ÒÚ «‹‘≈Á Á≈
ΩÒ≈ Í≈™Á∂ ‘ÈÕ Á≈¡ Ì∂ ª «‘øÁ» «ÚØËΔ¡ª Á≈ ’ÂÒ
ÚΔ ’Á∂ ‘ÈÕ ◊π‹≈ «Úº⁄ B@@@ Óπ√ÒÓ≈Ȫ ˘ Ó≈
’∂ ¿π‘Ȫ «¬‘ ’øÓ ’ΔÂ≈Õ ¿π‘Ȫ È∂ ¿πÛΔ√≈ «Úº⁄ ⁄⁄
√≈Û∂, Ï≈ÏΔ Ó√«‹Á „≈‘ΔÕ ¿π‘ ’«‘øÁ∂ ‘È «’ «‘øÁ»,
«‘øÁΔ, «‘øÁØ√Â≈ÈÕ ¿π‘ Á«Òª ˘ «Î ◊πÒ≈Ó Ï‰≈¿π‰≈
ÒØ⁄Á∂ ‘ÈÕ Ù»Áª ˘ ¿π‘Ȫ ÁΔ ¡Ω’≈ «Á÷≈¿π‰≈ ⁄≈‘πøÁ∂
‘ÈÕ ¡Ω ˘ ‹πºÂΔ Á∂ Ï≈Ï Á≈ Á‹≈ Á∂‰≈ ⁄≈‘πøÁ∂
‘ÈÕ «¬√∂ ’’∂ ¿π‘Ȫ Á∂ Í«‘≈Ú∂ ”Â∂ Í≈ÏøÁΔ¡ª Òº◊Δ¡ª
‘ÈÕ ¿π‘Ȫ ˘ ¡º‹ «Î Ó˘ Á∂ ‘ºÊ ÂÒÚ≈ ÎÛ≈¬Δ ˛Õ
Ó˘ ‹≈ª ÁΔ¡ª Ò’Δª Ò¬Δ «Â¡≈ ÏÀ·≈ ˛Õ ¿π‘Ȫ ˘
¡º‹ ÁΔ «Ú’√ ’ÈΔ’ ÚºÒØ∫ ÷Ø‹Δ Ó«‘ø‹ØÁÛØ Â∂ ‘ÛºÍ≈
ÁΔ √º«Ì¡Â≈ Û’ÁΔ ˛Õ «‹‘Û∂ ¿π‘Ȫ Á∂ Í»Ú‹ª ˘
«Í¤Û∂ ‘؉ Á∂ Á≈¡Ú∂ È≈Ò ÁøÁ «⁄Û≈™ÁΔ ˛Õ ¿π‘Ȫ Á∂
’Ò∂‹∂ ◊ØÒ≈ ωÁ≈ ˛ ‹ÁØ∫ ¿π‘Ȫ Á∂ «ÁÓ≈◊ «Úº⁄
¡≈™Á≈ ˛ «’ Ì≈ ¡øÁ ‘Δ √ø√«¥Â Ò≈◊» È‘ƒ Ï≈‘
ª «¬√È∂ ’Δ «Ú’√ ‘؉≈ √ΔÕ ¿π‘ ¡≈͉≈ «‘øÁ» ¬∂‹ø‚≈
Ò≈◊» ’ ‘∂ ‘ÈÕ ¿π‘Ȫ ˘ Òº◊Á≈ ‘À «’ ¡º‹ ÓΩ’≈ ˛,
¿π‘ ’πfi ’ √’Á∂ ‘ÈÕ «¬√∂ ’’∂ √øÿ ÁΔ¡ª √≈Δ¡ª
Ù≈÷≈Úª Í»∂ ˜Øª-ÙØª È≈Ò Òº◊Δ¡ª ‘Ø¬Δ¡ª ‘ÈÕ ¿π‘Ȫ
Ò¬Δ Âª «‡ºÏ∂ Ó√ª Í≈‰Δ ⁄«Û¡≈Õ ¡º‹ Ì≈ ¡øÁ
Î≈ÙΔÚ≈Á Á≈ ‚ «Î Óø‚≈ «‘≈ ˛Õ √«ÊÂΔ ◊øÌΔ
Ï‰Δ ‘Ø¬Δ ˛Õ ¡º‹ ÒØ’ª √≈‘Ó‰∂ √Ú≈Ò ˛ «’ ¿π‘ Ì≈Â
˘ Î≈ÙΔÚ≈Á ÂØ∫ Ï⁄≈™Á∂ ‘È ‹ª «Î «¬√Á∂ ‘Ú≈Ò∂
’Á∂ ‘ÈÕ ÒØ’ Ì≈ ˘ Óø◊Ò ◊ë‘ ÂØ∫ Ò≈‘ ’∂ ’Δ «Î
√Í∂«¡ª Á≈ Á∂٠ω≈¿π‰≈ ⁄≈‘πøÁ∂ ‘ÈÕ Ïº√ √Ú≈Ò «¬’º·∂
‘Ø ’∂ ÒÛÈ Á≈ ˛Õ ‹∂’ ÒØ’ ÒÛÁ∂ ‘È Âª ¿π‘ «¬º’
◊ºÒ Ô≈Á º÷‰ ’∂ ºÏ Á≈ Ì∂«‹¡≈ Á∂ÚÂ≈ ’‘≈¿π‰
Ú≈Ò≈ ÓØÁΔ ’πÁ Á∂ «ÈÔÓª ÂØ∫ ’Ø‘ª Á» ˛Õ ¿π‘ ÌπºÒ
«◊¡≈ ˛ «’ √Óª ‘Ó∂Ù≈ ¡º◊∂ ˘ ‹ªÁ≈ ˛, «Íº¤∂ È‘ƒÕ
¿π‘ √Ó∂∫ ˘ Íπº·≈ ◊∂ÛÈ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ «‘≈ ˛ Í ÒØ’ Â∂
«Ú’√ ‘Ø ‘Δ Â’ÈΔ’ ¿π√Á∂ «√ ⁄Û∑ ÏØÒ∂◊Δ Â∂ ÒØ’
«‹ºÂ‰◊∂Õ

hh
17

ÎÚΔ-B@AE

¡Ë ‹◊Δ» Ì≈ ÁΔ ‘Á≈«¬Â

¡Ωª ˘ ıπÁ ÎÀ√Ò∂ ÒÀ‰ Á≈ ¡«Ë’≈ È‘ƒ
Á∂Ù «Úº⁄ «¬º’ Í≈√∂ ÷∂ÂΔ √ø’‡ Á∂ ’≈È ¿πμ⁄
‹≈ÂΔ¡ª Á∂ Ϻ«⁄¡ª ÁΔ ÍÛ∑≈¬Δ «Ò÷≈¬Δ Â∂ Í∂Ù∂ ÚºÒ
Úˉ≈ ¡Â∂ Á»‹∂ Í≈√∂ Ò◊≈Â≈ ÚË ‘Δ Ó«‘ø◊≈¬Δ Á∂
’≈È ¡Ωª Á≈ ÈΩ’Δ ’’∂ ÿ Á∂ ÷«⁄¡ª «Úº⁄
«‘º√≈ Í≈¿π‰≈ ¡≈Ó ÂΩ ”Â∂ ÚË «◊¡≈ ˛Õ ‘π‰ ÒÛ’Δ¡ª
Òº◊̺◊ ‘ ʪ ÍÛ∑≈¬Δ «Úº⁄ ÒÛ«’¡ª ÂØ∫ ¡º◊∂ «È’Ò
‘Δ¡ª ‘È ¡Â∂ ¿πμ⁄-«√º«÷¡≈ «Úº⁄ ÚΔ «¬√∂ Â∑ª ˛Õ
«√º«÷¡≈ ¡Â∂ ÈΩ’Δ Ò¬Δ ÿ ÂØ∫ Ï≈‘ «È’ÒÁΔ¡ª
‘ÈÕ Á»‹∂ Ù«‘ª ‹ª Úº‚∂ Ù«‘ª «Úº⁄ «’≈¬∂ ”Â∂ ‹ª
‘Ø√‡Òª «Úº⁄ «‘øÁΔ¡ª ‘È ¡Â∂ Ï‘π √≈∂ Ó≈Ó«Ò¡ª
«Úº⁄ ¡≈͉∂ ÎÀ√Ò∂ ıπÁ ÒÀ∫ÁΔ¡ª ‘ÈÕ «ÈÙ«⁄ ‘Δ
ÈΩ‹Ú≈È ÒÛ’∂-ÒÛ’Δ¡ª ¡≈͉≈ ‹ΔÚÈ √≈ÊΔ ıπÁ
¸‰È Òº◊∂ ‘È ¡Â∂ «¬√∂ ÒÛΔ Â«‘ √Ó≈«‹’ ÏøËȪ
˘ È≈-ÓȘ» ’ ‘∂ ‘ÈÕ ‘≈Òª«’ «¬‘Ø «‹‘∂ «٫¡ª
Â∂ «Ú¡≈‘ª ÁΔ «◊‰ÂΔ ’Ø¬Δ Ï‘π «‹¡≈Á≈ È‘ƒ Í
«Î ÚΔ ¿πÁ≈‘‰ Ò¬Δ «¬‘Ȫ Á≈ ÍÃ⁄≈ Á» º’ ’ΔÂ≈
‹ªÁ≈ ˛ ¡Â∂ Í»∂ ÷∂Â ‹ª «˜Ò∑∂ «Úº⁄ ¿π√ÁΔ ⁄⁄≈
«‘øÁΔ ˛Õ ‹◊Δ» Ó≈È«√’Â≈ Ú≈Ò∂ ÒØ’ ÍÃ⁄≈ ’Á∂
‘È «’ ÈΩ‹Ú≈È ÒÛ’∂-ÒÛ’Δ¡ª È∂ ‹≈ÂΔ ¡Â∂ Ë≈«Ó’
√Óª-«Ú≈‹ª ˘ ÂØÛ ’∂ ¡≈Í‰Δ «˜øÁ◊Δ Á≈ ÎÀ√Ò≈
’È Á≈ ¡«Ë’≈ ¡≈͉∂ ‘ºÊª «Úº⁄ ÒÀ «Ò¡≈Õ

«Í¤Ò∂ «Áȃ ÁØ ÒÛ’Δ¡ª ÁΔ «¬º’ ‘Δ ’≈È ’’∂
ÓΩ ‘جΔÕ «ÁºÒΔ Á∂ Ú∂∫’‡∂ÙÚ ’≈Ò‹ «Úº⁄ ÏΔ.¬∂. ’
‘Δ ÒÛ’Δ Ô≈ÁÚ È∂ ≈Ù‡Δ ÌÚÈ «Úº⁄ ’øÓ ’Á∂
«¬º’ Í≥‹≈ÏΔ ÒÛ’∂ È≈Ò «Ú¡≈‘ ’ «Ò¡≈, ‹Ø ¿π√ÁΔ
‹≈ Ï≈ÁΔ Á≈ È‘ƒ √ΔÕ ÒÛ’≈ Â∂ ÒÛ’Δ ÁØÚ∂∫ Í«‘Òª
ÂØ∫ ‘Δ «¬√ «ÙÂ∂ Ò¬Δ ¡≈͉∂-¡≈͉∂ ÿ«Á¡ª ˘
ÓÈ≈¿π‰ Òº◊∂ ‘ج∂ √ÈÕ Í ‹ÁØ∫ ÒÛ’Δ Á∂ ÿ«Á¡ª È∂
¿π√Á≈ «ÙÂ≈ «’Â∂ ‘Ø ͺ’≈ ’ «ÁºÂ≈ Â∂ ¿π√Á≈ «Ú¡≈‘
’È ÁΔ «ÓÂΔ «ÈÙ«⁄ ’ «ÁºÂΔ Âª ÒÛ’≈ Â∂ ÒÛ’Δ
ÁØÚ∂∫ «Ú¡≈‘ ’’∂ ÒÛ’∂ Á∂ ÿ ⁄Ò∂ ◊¬∂Õ ÒÛ’∂ Á∂
ÿ«Á¡ª È∂ «Ú¡≈‘ √ÚΔ’≈ ’’∂ √Ò≈‘ «ÁºÂΔ «’
ÒÛ’Δ Á∂ ÿ«Á¡ª ˘ ÚΔ Áº«√¡≈ ‹≈Ú∂Õ ÒÛ’Δ Á∂
Í«Ú≈ Ú≈Ò∂ ÒÛ’Δ ˘ ΔÂΔ-«Ú≈‹ È≈Ò «Ú¡≈‘
’È Á≈ «ÚÙÚ≈Ù Áπ¡≈ ’∂ ¡≈͉∂ È≈Ò ÒÀ ◊¬∂Õ ÒÛ’∂
˘ ÁØ «ÁÈ Ï≈¡Á ÍÂ≈ Òº◊≈ «’ ¿π√ ÒÛ’Δ ˘ Ó≈ ’∂
‹Ò≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ ˛Õ ÍπÒΔ√ ˘ «ÍØ‡ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ
«ÁºÒΔ «Úº⁄ ◊π¡ª„Δ¡ª È∂ Áº«√¡≈ «’ ¿π‘Ȫ ˘ «’‘≈
«’ ÒÛ’Δ ˘ √ºÍ È∂ ‚ø◊ Ó≈«¡≈ ¿π√Á∂ «¬Ò≈‹ Ò¬Δ
‚≈’‡ ’ØÒ ‹≈ ‘∂ ‘ªÕ
’πfi ‘Δ «ÁȪ Ï≈¡Á «¬º’ ‘Ø ıÏ ¡≈¬Δ «’ ¿πμÂ
ÍÃÁ∂Ù (ͺ¤Ó) «Úº⁄ ‘≈ÍπÛ «˜Ò∑∂ «Úº⁄ «ÎؘÍπ «Í≥‚ ÁΔ
ÒÛ’Δ Á∂ Í«Ú≈ È∂ «¬º’ Óπ√«ÒÓ ÒÛ’Δ Â∂ ¿π√Á∂
«‘øÁ» (Á«ÒÂ) ÍÂΔ Á≈ ’ÂÒ ’ «ÁºÂ≈ ¡Â∂ ¡≈͉∂¡≈Í ˘ ÍπÒΔ√ ‘Ú≈Ò∂ ’ «ÁºÂ≈Õ «¬º’ «Í≥‚ «Úº⁄ «¬‘
ÁØÈØ∫ Í«Ú≈ «Í¤Ò∂ AC √≈Òª ÂØ∫ ◊π¡ª„Δ √ÈÕ ÈΩ‹Ú≈È
ÒÛ’Δ È∂ Ó∂· ‹≈ ’∂ «‹√‡∂ÙÈ ’’∂ «Ú¡≈‘ ’
«Ò¡≈Õ «Í≥‚ «Úº⁄ Í≥⁄≈«¬Â ÏπÒ≈¬Δ ◊¬ΔÕ ¿π√ Í≥⁄≈«¬Â
È∂ ÁØÚª ˘ ÂÒ≈’ ÒÀ‰ ÁΔ √Ò≈‘ «ÁºÂΔÕ ÒÛ’Δ ¡≈͉∂
ÍÂΔ Á∂ ÿ «‘ ‘Δ √Δ, ¿π√Á∂ Ì≈ È∂ ÒÛ’∂ ˘ ÿ Á∂
Ï≈‘ ’ÂÒ ’ «ÁºÂ≈Õ ¿π√ÁΔ¡ª ⁄Δ’ª √π‰ ’∂ ¡≈¬Δ
ÒÛ’Δ ˘ ÚΔ ¿πμÊ∂ ‘Δ Ó≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ ÁØ ÒÛ’Δ¡ª
¡Â∂ «¬º’ ÈΩ‹Ú≈È ÁØ ¡Òº◊-¡Òº◊ ËÓª Á∂ Í ¡øÂ
«¬º’ ‘ΔÕ ’ÂÒ∂¡≈Ó «’™? «’™«’ ¿π‘Ȫ È∂ ¡≈͉∂
Ì«Úº÷ Á≈ ÎÀ√Ò≈ ıπÁ ’ΔÂ≈Õ «¬√ ˘ È≈Ó «ÁºÂ≈ «◊¡≈
“«¬º˜Â ’ÂÒ∂¡≈Ó”Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

÷≈Í, “«¬º˜Â ’ÂÒ∂¡≈Ó”
«¬‘Ȫ √«ÊÂΔ¡ª «Úº⁄ ‘Δ «Í¤Ò∂ A@-AE √≈Òª
ÂØ∫ ÚË∂∂ ¿πμ⁄Δ¡ª ‹≈ÂΔ¡ª ÁΔ Í Á»‹Δ¡ª ‹≈ÂΔ¡ª ÁΔ
ÚΔ “Í≥⁄≈«¬Âª” ÁΔ¡ª ÚË ‘Δ¡ª ’≈Ú≈¬Δ¡ª Á∂÷Δ¡ª
◊¬Δ¡ª ‘ÈÕ «¬‘Ȫ ˘ ¿πμÂ ÍÃÁ∂Ù «Úº⁄ ÷≈Í Í≥⁄≈«¬Âª
’«‘øÁ∂ ‘ÈÕ Íº¤ÓΔ ¿πμÂ ÍÃÁ∂Ù, ‘«¡≈‰≈ ¡Â∂ Í≥‹≈Ï
«Úº⁄ ¿πμ⁄Δ¡ª ‹≈ÂΔ¡ª Á∂ Ì»ÓΔÍÂΔ «¬√ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ
’Á∂ ‘ÈÕ ‘Ø ª ‘Ø √≈Ù’ ÁÒ Á∂ ◊πø«‚¡ª ÚºÒØ∫
¿π ’ √≈¿π ‰ Â∂ «Í¤Ò∂ √≈Ò Ïø ◊ ≈Ò Á∂ √ø Ê ≈Ò
¡≈«ÁÚ≈√Δ¡ª «Úº⁄ ÚΔ «¬º’ ÷»ø÷≈ Í≥⁄≈«¬Â ÏπÒ≈¬Δ
◊¬ΔÕ «¬‘ ÷≈Í Í≥⁄≈«¬Âª ◊À-‹Ó‘»Δ ‘πøÁΔ¡ª ‘È,
«¬‘Ȫ «Úº⁄ ¡Ωª ¡Â∂ Á«Ò ‹≈ÂΔ¡ª ÁΔ Ì≈◊ΔÁ≈Δ
È‘ƒ ‘πøÁΔ ¡Â∂ «¬‘ «Í≥‚ª «Úº⁄ ¡øÂ‹≈ÂΔ ¡Â∂ ◊Ø Á∂
¡øÁ «Ú¡≈‘ ‘؉ ˘ Ó≈ÈÂ≈ È‘ƒ «ÁøÁΔ¡ª √◊Ø∫ ¿π‘Ȫ
18

ÎÚΔ-B@AE

˘ ÂπÛÚ≈™ÁΔ¡ª ‘È ¡Â∂ È≈Ò ‘Δ ÒÛ’≈ Â∂ ÒÛ’Δ ˘
√˜≈ «ÁºÂΔ ‹ªÁΔ ˛Õ ÒÛ’Δ ˘ ÚºË √˜≈ «ÓÒÁΔ ˛Õ Í
‹∂’ ¿π‘ ¡≈Í√Δ «ÙÂ≈ È‘ƒ ÂØÛÁ∂ ª ÓΩ ÁΔ √˜≈
«ÁºÂΔ ‹ªÁΔ ˛Õ «¬√Â∂ ¡≈Ó ÂΩ ”Â∂ ÒÛ’Δ Á∂ Í«Ú≈
Ú≈Ò∂ «‹¡≈Á≈ ¡ÓÒ ’Á∂ ‘ÈÕ Í≥ ⁄ ≈«¬Â ÁΔ¡ª
‘Á≈«¬Âª ÂØ∫ «ÏȪ ÚΔ ’¬Δ Ú≈Δ ÒÛ’Δ Á∂ Í«Ú≈
Ú≈Ò∂ ÒÛ’Δ Á≈ ’ÂÒ ’ «ÁøÁ∂ ‘È ¡Â∂ ÷≈√ ’ ¡«‹‘∂
’ÂÒª ˘ «¬√ «ÍÂ≈-Íπ÷Δ Á∂Ù Á∂ ¡ıÏ≈ª «Úº⁄
“«¬º˜Â-’ÂÒ∂¡≈Ó” ’≈ «ÁºÂ≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ
«Í¤Ò∂ √≈Ò «‘øÁ»Ú≈ÁΔ √ø◊·Èª È∂ «¬√ √Ó≈«‹’
Ó≈‘ΩÒ «Úº⁄ «‹ºÊ∂ «ÍÂ≈ Íπ÷Δ √Ó≈‹ ÁΔ¡ª ‹Û∑ª ˘ Ó‹Ï»Â
’ΔÂ≈, ¿πμÊ∂ ¡Ωª Á∂ ÍÛ∑≈¬Δ-«Ò÷≈¬Δ, ÈΩ’Δ ¡Â∂
Í«‘≈Ú∂ Â∂ ÚΔ «’ø»-ÍÃø» Ï‘π ’ΔÂ≈Õ «¬ºÊ∂ ™fi ÚΔ
«Ú¡≈‘ ¡Â∂ ‹≈ÂΔ Á∂ √Ú≈Òª Â∂ ÷≈Í Í≥⁄≈«¬Âª ‘’Â
«Úº⁄ √ÈÕ ÒØ’ª «Úº⁄ ËÓ Á∂ ¡Ë≈ ”Â∂ Îπº‡ Í≈¿π‰ Ò¬Δ
«¬‘Ȫ È∂ ÈÚª ‘ºÊ’ø‚≈ Ú«Â¡≈ “ÒÚ-«‹‘≈Á”Õ ¡√Ò
«Úº⁄ «¬√ ÷∂Â ÁΔ¡ª «ÍÂ≈ Íπ÷Δ Ó≈ÈÂ≈Úª ÁΔ √Óº«√¡≈
«¬‘Ȫ «‘øÁÚ
» ≈ÁΔ¡ª Á≈ Á»√≈ È≈¡≈ ÚË∂∂ √ͺه ’Á≈
˛Õ “Ï‘π-Ï∂‡Δ «¬º˜Â ¡øÁØÒÈ” «’ ¡≈Í‰Δ ‹≈ Á∂ ¡Ë≈
”Â∂ ¡≈͉∂ Í«Ú≈ª ÁΔ¡ª ¡Ωª ¿πμÍ «Ú¡≈‘ Á∂ √Ú≈Ò
”Â∂ Ø’ «’√ Â∑ª Ò◊≈¬Δ ‹≈Ú∂Õ

ÍΔ.Ô».√Δ.¡ÀμÒ. ¡Â∂ Á»‹Δ¡ª ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª È∂ ‹ª⁄ ’Ó∂‡Δ
ω≈ ’∂ «ÍØ‡ Í∂Ù ’ΔÂΔ «’ A@% Óπ√ÒÓ ¿πμÊØ∫ Á∂ ͺ’∂
Ú√ÈΔ’ √È, ¿π‘ Áπ’≈ÈÁ≈ Â∂ ˜ÓΔȪ Á∂ Ó≈Ò’ √ÈÕ
«¬Ò≈’∂ ÁΔ¡ª «‘øÁ» Â∂ ¡≈«ÁÚ≈√Δ ÒÛ’Δ¡ª È∂ ÚΔ «‘øÁ»
ÒÛ«’¡ª È≈Ò ¡≈Í‰Δ Ó‹Δ È≈Ò «Ú¡≈‘ ’ΔÂ∂ √È
Í «¬‘Ȫ ”Â∂ ’Ø¬Δ ÷≈√ Ï«‘√ È‘ƒ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ Í
Óπ√ÒÓ≈Ȫ Ï≈∂ Í»Δ ’‘≈‰Δ ÿÛΔ ◊¬Δ «’ «’√ Â∑ª
¿π‘Ȫ Á∂ ÒÛ’∂ ÚËΔ¡≈ ’ºÍÛ∂ Í≈ ’∂ «‘øÁ» ÒÛ’Δ¡ª ˘
¡≈͉∂ ÚºÒ ¡≈’«Ù ’Á∂ ‘È «’ ¿π‘ «¬√ Â∑ª
Í≈«’√Â≈È Â∂ ¡≈¬Δ.¡À μ √.¡≈¬Δ. (Í≈«’√Â≈È ÁΔ
÷π¯Δ¡≈ ¬∂‹ø√Δ) Á∂ «¬Ù≈∂ ”Â∂ ’Á∂ ‘È Âª «’ «¬‘Ȫ
ÒÛ’Δ¡ª ˘ Óπ√ÒÓ≈È Ï‰≈«¬¡≈ ‹≈ √’∂ ¡Â∂ «¬√
Â∑ª Óπ√«ÒÓ ¡Ï≈ÁΔ ÚË≈¬Δ ‹≈ √’∂Õ «È٪ ‹ª
ÍÃ◊ÂΔÙΔÒ Ó«‘Ò≈ √ø◊·È ÁΔ «¬º’ «ÍØ‡ È∂ √ͺه
’ΔÂ≈ «’ ◊π‹≈ «Úº⁄ ¿π√ √Ó∂∫ ‹∂’ ’Ø¬Δ «‘øÁ» ÒÛ’Δ
Óπ√ÒÓ≈È ÒÛ’∂ È≈Ò «Ú¡≈‘ ’È ‹ªÁΔ ˛ (√≈Òª ÂØ∫
«ÓÒ∂ ‹πÒ∂ «‘‰ ’≈È «¬‘ ‘Ø √’Á≈ ˛) ª ÍπÒΔ√
¿π√˘ Ú≈Í√ «Ò¡≈ ’∂ ÒÛ’Δ ˘ ’º‡Û «‘øÁ»Ú≈ÁΔ¡ª
‘Ú≈Ò∂ ’ «ÁøÁΔ ˛ ¡Â∂ ’⁄«‘Δ Á∂ √≈‘Ó‰∂ ¿π√Á∂
«Ï¡≈È Ï≈¡Á «Úº⁄ ‘πøÁ∂ ‘ÈÕ ◊π‹≈ ÁΔ Ì≈‹Í≈
√’≈ ÚΔ «¬‘Ȫ ÔÂȪ «Úº⁄ ’πºÁ ◊¬Δ ˛ Â∂ ◊π‹≈Â
Á∂ ◊ë‘ ÓøÂΔ «‘∂È Íª‚∂ È∂ ÿØÙ‰≈ ’ΔÂΔ «’ ‘ «¬º’
«¬√ Â∑ª Á∂ «Ú¡≈‘ ˘ «ÚÙ∂Ù ‹ª⁄ ¬∂‹ø√Δ ÂØ∫ ¡≈«◊¡≈
ÒÀ‰Δ ÍÚ∂◊ΔÕ ¡◊√ AIIH «Úº⁄ «ÚÙÚ «‘øÁ» ÍÃΔÙÁ
Á∂ √Ú-Ì≈ÂΔ √‘≈«¬’ ÓøÂΔ È∂ ÿØÙ‰≈ ’ΔÂΔ «’
«‘øÁ» Áπ◊≈Ú≈‘ÈΔ¡ª Á≈ «ÈÓ≈‰ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ
’≈Ò‹ ÁΔ¡ª ÒÛ’Δ¡ª ˘ «‘øÁ» ΔÂΔ-«Ú≈‹ «√÷≈¬∂
‹≈‰◊∂Õ «ÚÙÚ «‘øÁ» ÍÃΔÙÁ «‘øÁ» ÒÛ’Δ¡ª Â∂ ’ø‡ØÒ
º÷‰ Ò¬Δ Á√Â∂ ω≈¬∂◊ΔÕ ’Δ «¬√ ◊ºÒ ÂØ∫ √ͺه
È‘ƒ ‘Ø ‹ªÁ≈ «’ «‘øÁ» ÒÛ’Δ¡ª ˘ ¡◊Ú≈ È‘ƒ ’ΔÂ≈
‹ªÁ≈ √Δ, È≈ ‘Δ ¿π‘Ȫ ˘ Ï∂Ú’»¯ ω≈«¬¡≈ ‹ªÁ≈ √ΔÕ
¿π‘ ¡≈͉∂ √Ø⁄∂-√Ófi∂ ÎÀ√Ò∂ «‘ ‘Δ Óπ√«ÒÓ ÒÛ«’¡ª
È≈Ò «Ú¡≈‘ ’ÁΔ¡ª ‘ÈÕ ¡«‹‘∂ ’∂√ª ÁΔ √ø«÷¡≈
Ï‘π ÿº‡ √Δ ¡Â∂ «¬√ ”Â∂ ‘Δ «ÈÌ √Δ «’ Ϻ⁄∂ «ÓÒ∂
‹πÒ∂ «¬Ò≈«’¡ª «Úº⁄ ÍÒ∂ Â∂ ÍÛ∑∂ √ÈÕ ‘ÈΔÎ Â∂ ÚÙ≈
ÁΔ ÍÃ∂Ó ’‘≈‰Δ ’¬Δ √≈Ò Íπ≈‰Δ √ΔÕ ‹ÁØ∫ ¿π‘Ȫ Á∂
«Ú¡≈‘ ÁΔ ıÏ ÏÁΩÒΔ «Úº⁄ √øÍÁ≈«¬’ ËπºÚΔ’È
’È Ò¬Δ Ú‰ Òº◊∂ ª ‘ÈΔÎ Á∂ «ÍÂ≈ ¿π‘Ȫ ÁØÚª
˘ ÿ ÏπÒ≈ ’∂ ÍπÒΔ√ ’ØÒ √º⁄≈¬Δ √≈Ï ’È Ò¬Δ ÒÀ

“ÒÚ-«‹‘≈Á” - ◊π‹≈ «Úº⁄ AII@ Á∂ Á‘≈’∂
«Úº⁄ ¡≈.¡Àμ√.¡Àμ√. ÁΔ √≈«‹Ù
AIIH «Úº⁄ ◊π‹≈ «Úº⁄ ‘ÈΔÎ (ÏÁΩÒΔ) ¡Â∂
ÚÙ≈ Á∂ ’¬Δ √≈Òª ÁΔ ¡≈Í√Δ ÁØ√ÂΔ Â∂ ‹≈‰-ͤ≈‰
ÂØ ∫ Ï≈¡Á ‘Ø ¬ ∂ Íà ∂ Ó «Ú¡≈‘ ˘ ¡≈.¡À μ √.¡À μ √. È∂
√øÍÁ≈«¬’ ËπºÚΔ’È ’’∂ Óπ√ÒÓ≈Ȫ Á∂ «÷Ò≈¯
Ú‰ ÁΔ √≈«‹Ù ⁄ΔÕ ‹Á«’ «¬√ «¬Ò≈’∂ ÁΔ¡ª ‘Δ
¤∂ Óπ√ÒÓ≈È ÒÛ’Δ¡ª È∂ «‘øÁ» ÒÛ«’¡ª È≈Ò «Ú¡≈‘
’ΔÂ≈ √Δ, «¬‘ ’Ø¬Δ √≈«‹Ù È‘ƒ ω∂Õ ‘ÈΔÎ Á≈ ’≈ØÏ≈
⁄ø◊≈ ⁄ºÒ «‘≈ √Δ, «‹√ ’≈È «‘øÁ» Î≈ÙΔÚ≈ÁΔ ◊πø‚∂
¿π√ È≈Ò ¬Δ÷≈ ’Á∂ √ÈÕ ‘ÈΔÎ ˘ ‹∂Ò∑ ‘Ø ◊¬Δ Â∂
«‘øÁ»Ú≈ÁΔ¡ª È∂ ÚÙ≈ Á≈ ‹ΔÚÈ ¡≈͉∂ ’Ï‹∂ «Úº⁄ ÒÀ
«Ò¡≈ Â∂ ¿π√Á∂ Ȫ ”Â∂ Â∑ª-Â∑ª Á∂ «Ï¡≈È Ï‰≈ ’∂ Í∂Ù
’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ «¬√ Â∑ª ÁΔ¡ª ‘Δ ÿ‡È≈Úª «¬√ √»Ï∂ Á∂
ø«Á’Íπ Â∂ √ø‹∂ÒΔ «Úº⁄ ÚΔ ‘Ø¬Δ¡ªÕ «‘øÁ» Î≈ÙΔÚ≈ÁΔ¡ª
È∂ «¬‘Ȫ «Ú¡≈‘ª Á∂ «÷Ò≈¯ «ÚÚ≈Á ¿π√ √Ó∂∫ ¿π·≈«¬¡≈
‹ÁØ∫ «¬√ «¬Ò≈’∂ «Úº⁄ ‘ Â∑ª Á∂ ÂΔ’∂ Ú ’∂
Óπ√ÒÓ≈Ȫ ˘ «ÈÙ≈È≈ ω≈«¬¡≈ ‹≈ «‘≈ √ΔÕ ¿π√ √Ó∂∫
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

19

ÎÚΔ-B@AE

«√Î ÷∂ ӘÁ» ‘Δ È‘ƒ ‘È, ¿π‘ Ù«‘ª «Úº⁄ ’≈Δ◊
ÚΔ ‘È ¡Â∂ Á∂Ù Á∂ ‘Ø Ì≈◊ª «Úº⁄ ÚΔ ’øÓ ’Á∂ ‘ÈÕ
¿π‘ ‹Ø πͬ∂ ÿ Ì∂‹Á∂ ‘È, ¿π‘Ȫ «Úº⁄Ø∫ «Í≥‚ª «Úº⁄
«‘øÁ∂ ¿π‘Ȫ Á∂ Í«Ú≈ª ÁΔ √«ÊÂΔ √πË ◊¬Δ ˛Õ «¬‘
Í«Ú≈ ˜ÓΔÈ ÷ΔÁ ÒÀ∫Á∂ ‘È, Ϻ«⁄¡ª ˘ ÍÛ∑È Ì∂‹
«ÁøÁ∂ ‘È ¡Â∂ «¬√ Â∑ª ¿π‘ ¬Δ÷≈ Á≈ «Ù’≈ ωÁ∂
‘ÈÕ «’™«’ ÷∂ÂΔ È≈Ò ’Ó≈¬Δ È‘ƒ ÚË ‘ΔÕ «¬√
«¬Ò≈’∂ ÁΔ «ÓÒΔ-‹πÒΔ √ø√«¥ÂΔ ˘ Ì≈‹Í≈ ¡Â∂ √«‘«Î’» √ø◊·Èª È∂ ÷∂»ø-÷∂»ø ’È ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ ˛Õ
ÿº‡Ø-ÿº‡ «Í¤Ò∂ Á√ √≈Òª «Úº⁄ «¬√ «¬Ò≈’∂ «Úº⁄
¡øÂ‹≈ÂΔ, «Íø‚ «Úº⁄ ‘Δ ‹ª ◊Ø ¡øÁ ˜» «Ú¡≈‘
‘ج∂ ‘È («¬º’ ¡ºË≈ ’∂√ Í«‘Òª ÚΔ ‘πøÁ≈ ‘Δ √Δ) «‹√
’≈È «‹Ê∂ ÷≈Í Í≥⁄≈«¬Âª ™fi ÚΔ ’πfi «ÍÂ≈Íπ÷Δ
¡ÀÒ≈È ’È «Úº⁄ Òº◊∂ √ÈÕ ’∂√ «Î ÚΔ ™◊ÒΔ¡ª ”Â∂
«◊‰∂ ‹≈ √’Á∂ ‘ÈÕ «Î ÚΔ ¡≈Í‰Δ¡ª ÒÛ’Δ¡ª Á∂
«÷Ò≈Î ‹ª ◊À-Óπ√ÒÓ≈È ÒÛ«’¡ª «÷Ò≈¯ «‹‘Ȫ
È≈Ò ¿π‘ «Ú¡≈‘ ’ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «¬‘Ȫ ÷≈Í Í≥⁄≈«¬Âª
ÁΔ «‘ø√≈ Á≈ ¤∂ √≈Òª Á≈ «’≈‚ (‹ÈÚΔ B@AC º’)
ª ÚÓ≈ ’«ÓÙÈ È∂ Í∂Ù ’ «ÁºÂ≈Õ “«¬º‹Â ’ÂÒ∂¡≈Ó”
«ÁºÒΔ ¡Â∂ ’πfi ‘Ø Íêª ˘ ¤º‚ ’∂ ¿πμÂ ÍÃÁ∂Ù «Úº⁄
Ï≈◊ÍÂ, Ó∂· ¡Â∂ Óπ‹ºÎÈ◊ «˜«Ò∑¡ª «Úº⁄ ‘Ø«¬¡≈Õ
⁄≈ √≈Òª «Úº⁄ «¬‘Ȫ «¬Ò≈«’¡ª «Úº⁄Ø∫ EF@ ÒÛΔ¡ª
È∂ “«˜øÁ◊Δ ˘ ÷Â≈” ÁΔ Ùπ»¡≈ ’ΔÂΔ ¡Â∂ ABA
ÈΩ‹Ú≈È Ó≈∂ ◊¬∂ «‹‘Ȫ «Úº⁄Ø∫ ¿πμÂ ÍÃÁ∂Ù «Úº⁄ DH
’ÂÒ ‘ج∂Õ ’πfi ‘Ø ¡ø’Û∂ ÚΔ «¬√ «¬Ò≈’∂ Á∂ «ÍÂ≈Íπ  ÷Δ √÷ÙΔ¡Âª Á≈ ¡«‘√≈√ ’Ú≈™Á∂ ‘ÈÕ
Óπ‹ºÎÈ◊ «Úº⁄ «Òø◊ ¡ÈπÍ≈ HGA ˛ ‹ÁØ∫«’ √»Ï∂
«Úº⁄ HIH ˛Õ Ϻ«⁄¡ª Á∂ √ÏøË «Úº⁄ «¬ºÊØ∫ Á≈ ¡ø’Û≈
A@@@ «Íº¤∂ HFC ÒÛ’Δ¡ª ‹ÁØ∫«’ Á∂Ù Á≈ ¡ÈπÍ≈Â
IAI ÒÛ’Δ¡ª ‘È (B@AA)Õ «¬‘Ȫ ºʪ ÂØ∫ √ͺه ˛
«’ “Ï‘π-Ï∂‡Δ «¬º˜Â” ¡«Ì¡≈È ÂØ∫ «‹¡≈Á≈ ˜»Δ ˛
“Ï‘π-Ï∂‡Δ ‘º«Â¡≈ «ÚπºË ¡«Ì¡≈È” ¿π‘ ÚΔ ÒÛ’Δ¡ª
Á∂ ¡≈͉∂ Í«Ú≈ ¡Â∂ ‹≈ Ï≈ÁΔ Á∂ «÷Ò≈¯ «¬√
Ó‘ΩÒ «Úº⁄ Ì≈‹Í≈ ¡Â∂ «‘øÁ» Î≈ÙΔÚ≈ÁΔ Â≈’ª È∂ «ÚÙ∂Ù
Ì»«Ó’≈ «ÈÌ≈¬ΔÕ ’Ú≈Ò «Úº⁄ ‘Ø¬Δ ¤∂Û-¤≈Û ÁΔ ÿ‡È≈
«Íº¤∂ ¿π‘Ȫ È∂ ¡≈͉∂ “ÒÚ-«‹‘≈Á” Á≈ ≈◊ ¡Ò≈«Í¡≈Õ
«‘øÁ» ÒÛ’Δ¡ª ¡Â∂ Óπ√«ÒÓ ÒÛ«’¡ª «Úº⁄ «Ú¡≈‘
ÁΔ «◊‰ÂΔ Ï‘π ÊØÛΔ ˛, «¬√ ’’∂ «¬√ «◊‰ÂΔ Á≈
«’√∂ «‘øÁ» È∂Â≈ È∂ «˜’ È‘ƒ ’ΔÂ≈Õ ÍÃø» «ÍÂ≈ Íπ÷Δ

◊¬∂ Í ÍπÒΔ√ ¡Â∂ «‘øÁ» √øÍÁ≈«¬’ Â≈’ª ÁΔ √º⁄≈¬Δ
«Úº⁄ «ÁÒ⁄√ÍΔ ˛ ‘Δ È‘ƒ √ΔÕ

B@@I - ’∂Ò ¡Â∂ ’È≈‡’
B@@I Á∂ ¡÷Δ «Úº⁄ ’È≈‡’ Á∂ Óø◊ÒΩ Ù«‘
«Úº⁄ «‘øÁ» √øÍÁ≈«¬’ √ø◊·Èª È∂ “ÒÚ-«‹‘≈Á” Á∂
«ÚπºË ÍÃ⁄≈ Ùπ» ’ «ÁºÂ≈Õ ’È≈‡’ √’≈ È∂ «¬√
ÓπºÁ∂ ”Â∂ √Δ.¡≈¬Δ.‚Δ. ‹ª⁄ ÚΔ «Ï·≈ «ÁºÂΔÕ B@@I «Ú⁄
«¬º’ «‘øÁ» ¡Ω È∂ «Ú¡≈‘ ’ΔÂ≈ ¡Â∂ ¡«‹‘≈ ’È
Ò¬Δ ¿π√È∂ ËÓ Í«ÚÂÈ ’ΔÂ≈Õ ÍπÒΔ√ È∂ ÒÛ’Δ ˘
‹ÏÁ√ÂΔ ¿π√Á∂ Óª-Ï≈Í Á∂ ‘Ú≈Ò∂ ’ «ÁºÂ≈Õ ÒÛ’Δ
’⁄«‘Δ «Úº⁄ Í∂Ù ‘Ø¬Δ ¡Â∂ «Ï¡≈È «ÁºÂ≈ «’ ¿π√Á≈
‹ÏΔ ËÓ Í«ÚÂÈ È‘ƒ ’ΔÂ≈ √◊Ø∫ ¿π‘ ¡≈͉∂
ÍÂΔ Á∂ È≈Ò «‘‰≈ ⁄≈‘πøÁΔ ˛Õ ’È≈‡’ √Δ.¡≈¬Δ.‚Δ.
È∂ «ÍØ‡ Á‹ ’ΔÂΔ «’ ¿π‘Ȫ ˘ ¡«‹‘Δ «’√∂ Óπ«‘øÓ
Á≈ √ϻ ȑƒ «Ó«Ò¡≈Õ Ï≈¡Á «Úº⁄ «¬√ Íê «Úº⁄
“≈Ó √ÀÈ≈” È∂ ¿π‘Ȫ «‘øÁ» ÒÛ’Δ¡ª ˘ Ú≈Òª ÂØ∫ ÎÛ ’∂
ÿ√Δ«‡¡≈ ‹Ø Óπ√ÒÓ≈È ÒÛ«’¡ª È≈Ò ≈ÏÂ≈ º÷ÁΔ¡ª
‘ÈÕ B@AA Á√øÏ «Úº⁄ ’È≈‡’ ”⁄ ¡≈.¡Àμ√.¡Àμ√.
È∂ ÍÃ⁄≈ Ùπ» ’ΔÂ≈ «’ ÒÛ’Δ¡ª ˘ ÓØÏ≈¬ΔÒ º÷‰ ÂØ∫
Ø«’¡≈ ‹≈Ú∂Õ
B@@I ”⁄ ’∂Ò «Úº⁄ ÚΔ «‘øÁ» «Î’» √ø◊·Èª È∂
ÍÃ⁄≈ Ùπ» ’ΔÂ≈ «’ Óπ√«ÒÓ ÒÛ’∂ “ÒÚ-«‹‘≈Á”
¡«Ì¡≈È ⁄Ò≈ ‘∂ ‘ÈÕ ¬Δ√≈¬Δ Íπ‹≈Δ ÚΔ ’«‘‰ Òº◊∂
«’ √≈‚Δ¡ª ÒÛ’Δ¡ª ÚΔ Óπ√«ÒÓ ÒÛ«’¡ª È≈Ò
«Ú¡≈‘ ’ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ ¿π‘Ȫ È∂ «’‘≈ «’ C@@@
ÒÛ’Δ¡ª È∂ ËÓ ÍΔÚÂÈ ’ΔÂ≈ ˛Õ «‘øÁ»Ú≈ÁΔ¡ª È∂
C@,@@@ «‘øÁ» ÒÛ’Δ¡ª ÁΔ ◊ºÒ ’ÈΔ Ùπ» ’ΔÂΔÕ BE
‹»È B@AD ˘ Óπº÷ ÓøÂΔ È∂ «Ï¡≈È «ÁºÂ≈ «’ B@@F ÂØ∫
Ï≈¡Á ’πºÒ BFFG ¡Ωª È∂ Óπ√«ÒÓ ËÓ ¡Í‰≈«¬¡≈
¡Â∂ ¿π‘Ȫ «Úº⁄Ø∫ «¬º’ ÚΔ ‹ÏΔ Í«ÚÂÈ È‘ƒ √ΔÕ

Óπ‹ºÎÈ◊ B@AC (¿πμÂ ÍÃÁ∂Ù)
“ÒÚ «‹‘≈Á” Á≈ ÍÃ⁄≈ «Î
B@AD ÁΔ¡ª ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª «Úº⁄ ¿πμÂ ÍÃÁ∂Ù
«Úº⁄ ⁄؉ Î≈«¬Á∂ Ò¬Δ «Î’» ËπÚΔ’È ’È ÁΔ
«‚¿»‡Δ Ì≈‹Í≈ ¡≈◊» ¡«Ó Ù≈‘˘ Ò≈¬Δ ◊¬ΔÕ «¬ºÊØ∫
ÁΔ ¡≈Ï≈ÁΔ «ÓÒΔ-‹πÒΔ ˛ ¡Â∂ Óπ√ÒÓ≈Ȫ ÁΔ √ø«÷¡≈
⁄ø◊Δ ˛Õ ÷∂ÂΔ ≈÷∂ Óπº÷ ÂΩ ”Â∂ ‹≈‡ ‘È ‹Ø ÓºËÚ◊Δ
‘È Í «¬Ò≈’∂ «Úº⁄ ¿π‘Ȫ Á≈ ÏØÒÏ≈Ò≈ ˛Õ Óπ√ÒÓ≈È
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

20

ÎÚΔ-B@AE

Â≈’ª Á≈ ¡≈Í‰Δ¡ª ÒÛ’Δ¡ª Á∂ ‚ «’ ¿π‘ ¡≈͉Δ
√Ófi È≈Ò ⁄ºÒ‰◊Δ¡ª, ÁΔ ÚÂØ∫ Óπ√ÒÓ≈Ȫ Á∂ «÷Ò≈¯
’ΔÂΔ ‹ªÁΔ ˛Õ «Î ÚΔ Ì≈‹Í≈ Áπ¡≈≈ ⁄Ò≈¬Δ ◊¬Δ
Óπ«‘øÓ Á≈ «¬‘ ¡√ ª ‘Ø«¬¡≈ ‘Δ «’ ’¬Δ Óπ√«ÒÓ
¡Ωª Á∂ È≈Ò “Ï‘»-Ï∂‡Δ¡ª” ÁΔ √øÍÁ≈«¬’ Óπ«‘øÓ «Úº⁄
◊π¡ª„Δ¡ª È∂ √Ó»«‘’ ÏÒ≈Â’≈ ’ΔÂ≈Õ

‘؉ ÂØ∫ Í«‘Òª ‘Δ «’√ Â∑ª «‘øÁ» √øÍÁ≈«¬’ √ø◊·Èª
Á∂ ‘Ú≈Ò∂ ’ «ÁºÂ≈Õ Á»√Δ √Óº«√¡≈ ˛ “«ÚÙ∂Ù «Ú¡≈‘
’≈˘È AIED” «Úº⁄ «¬º’ Ó‘ΔÈ∂ Á≈ ÈØ«‡√ ˜»Δ ˛Õ
Ë≈«Ó’ ΔÂΔ-«Ú≈˜ª ¡Èπ√≈ «Ú¡≈‘ ’È≈ ¡√≈È
˛, «¬ºÊØ∫ ‘Δ ËÓ Í«ÚÂÈ Á≈ ÍÃ⁄≈ Ùπ» ‘πøÁ≈ ˛Õ
Ïø◊ÒΩ «Úº⁄ ͺÂ’≈ª È∂ «¬º’ ¡«‹‘Δ ÒÛ’Δ ˘ ¤πÍ≈
’∂ º«÷¡≈ ‹ÁØ∫ º’ ÈØ«‡√ Á≈ √Óª Ùπ» ‘Ø«¬¡≈ ÍÃø»
ÒÛ’Δ ˘ ¡«‹‘Δ √‘≈«¬Â≈ ÍÃ≈Í ȑƒ ‘πøÁΔÕ «¬º’ Ó‘ΔÈ∂
Á≈ ÈØ«‡√ ¡ø◊∂˜Δ ’≈˘È ÁΔ È’Ò ˛, «‹√ «Úº⁄ ÁØȪ
Á∂ ÿª ˘ ÈØ«‡√ Ì∂«‹¡≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ
«’√∂ È∂ «¬√ “ÒÚ-«‹‘≈Á” Á∂ ÓπºÁ∂ Â∂ «Ò«÷¡≈
“¡Ωª Á≈ √Δ ≈Ó Óø«Á ÂØ∫ «‹¡≈Á≈ ÂΔÏ ‘«Ê¡≈
˛, ËπÚΔ’È ¡Â∂ √ø◊·È Á∂ Ò¬Δ”Õ

“«ÚÙ∂Ù-«Ú¡≈‘” ’≈˘È ”⁄ ÷≈ÓΔ¡ª ÁΔ È˜
”⁄ ËÓ ÍΔÚÂÈ
¡ıÏ≈ª «Úº⁄ ¡øÂ-ËÓ «Ú¡≈‘ª ¿πμÂ∂ «Ò÷∂ ◊¬∂
Ò∂÷ª È≈Ò «¬‘ √ͺه ¿πμÌ ’∂ ¡≈«¬¡≈ «’ ’≈˘È
¡Â∂ √ºÂ≈ «’√∂ Â∑ª ÍÃ∂Ó «Ú¡≈‘ª Á∂ «÷Ò≈¯ ‘ÈÕ ◊π‹≈Â
«Úº⁄ ÍπÒΔ√ È∂ Ï‘π √≈∂ ’≈˘È ‘؉ Á∂ Ï≈Ú‹»Á ¡«‹‘∂
«Ú¡≈‘ª «Úº⁄ ÒÛ’Δ¡ª Á≈ «Ï¡≈È ’Ø‡ «Úº⁄ Á‹

«¬√ÂΔ ‹≈◊ÃÂΔ Óø⁄ È∂ ÓÈ≈¬Δ ËΔ¡ª ÁΔ ÒØ‘ÛΔ ÏÒÚΔ ’Ω Ù‘≈ÏÍπ, √πÁ∂Ù ≈‰Δ, √π÷«‹øÁ ’Ω Ó≈‘Ò,
‘Ïø√ ’Ω, √øÂØÙ ≈‰Δ ¡≈«Á È∂ ÒØ‘ÛΔ Á∂ ◊Δ ◊≈¬∂Õ
ÈÚΔ ’Ω ÚÒØ∫ ÒØ‘ÛΔ √ÏøËΔ «¬’ ’«ÚÂ≈ ÚΔ Í∂Ù
’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ

«¬√ÂΔ ‹≈◊ÃÂΔ Óø⁄ Í≥‹≈Ï ÁΔ «˜Ò∑≈ «¬’≈¬Δ
Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ È◊ ÚºÒØ∫ Ï≈ªÁΔ Ï≈ˆ «Ú÷∂
ÒÛ’Δ¡ª ÁΔ ÒØ‘ÛΔ Á≈ «Â¿π‘≈ ÓÈ≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ «¬√
ÓΩ’∂ Óø⁄ ÚÒØ∫ «¬’ √≈Ò ÁΔ ¿πÓ Âμ’ ÁΔ¡ª ÒÛ’Δ¡ª
˘ ÂØ‘Î∂ Á∂ ’∂ √ÈÓ≈«È ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÓΩ’∂ Úμ‚Δ
«◊‰ÂΔ «Úº⁄ ¡Ωª ˘ √øÏØËÈ ’Á∂ ‘ج∂ Óø⁄ ÁΔ √»Ï≈
Í©Ë≈È ÏΔÏΔ ◊πÏ÷Ù ’Ω √øÿ≈ È∂ «’‘≈ «’ ¡Ω ‹≈ÂΔ
˘ Ï≈ÏÂ≈ Á∂‰ ÂØ∫ «ÏȪ √Óπμ⁄∂ √Ó≈‹ Á∂ «Ú’≈√ ÁΔ
’ÒÍÈ≈ È‘ƒ ’ΔÂΔ ‹≈ √’ÁΔÕ ¿πÈ∑ª «’‘≈ «’ √Ó≈‹
¡øÁ ‹Ûª ‹Ó≈ ⁄πμ’Δ¡ª ‹◊Δ» Ú≈«¬Âª «¬√ÂΔ ‹≈ÂΔ
Á∂ ÍÀΔ ˜‹Δª √≈Ï ‘Ø ‘Δ¡ª ‘ÈÕ Í«‘Òª ª Ïμ⁄Δ ˘
Óª Á∂ Í∂‡ ”⁄ ’ÂÒ ’È Á∂ ÔÂÈ ‘πøÁ∂ ‘È «‹√Á∂ Ò¬Δ
ÒÛ’≈ ‹ª ÒÛ’Δ Á≈ ÍÂ≈ Ò◊≈¿π‰ Ú≈ÒΔ Â’ÈΩÒ‹Δ
Á≈ √‘≈≈ «Ò¡≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ Í∂‡ «Ú⁄ Ïμ⁄Δ¡ª Á∂ ’ÂÒ
‘؉ È≈Ò Á∂Ù «Ú⁄ ¡Ωª ÁΔ ¡Ω√ÂÈ ‘˜≈ª ÓÁª
Ó◊ IDC ¡Ωª ‘ÈÕ ÏΔÏΔ √øÿ≈ È∂ «’‘≈ «’ Í≥‹≈Ï
¡Â∂ ‘«¡≈‰≈ «Ú⁄ «¬√ÁΔ «◊‰ÂΔ I@@ Á∂ ’ΔÏ ˛Õ
«¬√Á≈ ÓÂÒÏ «¬‘ ˛ «’ √Ó∂∫ ÁΔ¡ª √’≈ª Á∂ Òμ÷ª
Á≈¡«Ú¡ª ¡Â∂ Ú≈¡«Á¡ª Á∂ Ï≈Ú‹»Á ‹◊Δ» Ú≈«¬Âª
Ïμ⁄Δ¡ª Á∂ Ì»‰ ˘ ’ÂÒ ’ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ ¿π‘Ȫ «’‘≈
«’ √≈˘ √≈«¡ª ˘ ËΔ¡ª ÁΔ ÒØ‘ÛΔ ÓÈ≈¿π‰Δ ⁄≈‘ΔÁΔ
˛Õ «¬√ ÓΩ’∂ ‹Ê∂ÏøÁΔ ÁΔ «˜Ò∑≈ ÍÃË≈È ÏÒÚΔ ’Ω
¿πÛ≈ÍÛ, ÓΔ ÍÃË≈È √π‹Δ ’Ω ¿π‡≈Òª, «˜Ò∑≈ √’μÂ
π«Í≥Á ’Ω Áπ◊≈Íπ, ÷‹≈È⁄Δ ‹À√ÓΔÈ ÈÚªÙ«‘,
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ÙØ’ √Ó≈⁄≈
Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï Á∂ «˜Ò∑≈ ‹ÒøË Á∂
¡≈◊» √≈ÊΔ ’∂.¡Àμ√.¡‡Ú≈Ò Á∂ ÎπºÎÛ Ú≈√Δ «Íø‚ Í≈Û≈
(’Â≈Íπ) ‹Δ ÒøÓΔ «ÏÓ≈Δ ¿πÍø «Ú¤ØÛ≈ Á∂ ◊¬∂Õ
¡Á≈≈ «¬È. √≈‚≈ ≈‘ Áπº÷ Á≈ ÍÃ◊‡≈Ú≈ ’Á≈ ˛Õ
Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï «¬Ò≈’≈ Ù≈‘’؇ ÁΔ
√◊Ó ’≈’πøÈ ÏΔÏΔ Ì‹ÈØ «Í≥‚ Ϻ◊≈ Á∂ √Ì ÂØ∫ ¤Ø‡∂
Ï∂‡∂ ’ÓÒÁΔÙ ¿π¯ Òº‚» (BH √≈Ò) Á∂ ¡‰Í¤≈Â∂
«Ú¡’ÂΔ¡ª ÚºÒØ∫ BF ‹ÈÚΔ ÁΔ ≈ ˘ ’ÂÒ ’È
ÁΔ Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È ¡Â∂ «¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄
È∂ ˜ØÁ≈ «È÷∂ËΔ ’ΔÂΔ ˛Õ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª √Ó∂ ¡Á≈≈
«¬È. √≈‚≈ ≈‘ ’≈ÂÒª ÁΔ «◊ÃÎÂ≈Δ ÁΔ Óø◊ ’Á≈
‘Ø«¬¡≈ Áπº÷Δ Í«Ú≈ È≈Ò ‚»øÿ∂ Áπ÷ Á≈ «¬‹‘≈ ’Á≈
‘Ø«¬¡≈ Í«Ú≈ Á∂ ˆÓ «Úº⁄ ÙΔ’ ‘πøÁ≈ ˛Õ
Â’ÙΔÒ ÓÀ◊˜ΔÈ Á∂ √øÍ≈Á’ Ó≈√‡ ÏÒÚΔ
⁄øÁ ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò ‹Δ Á∂ Ó≈Â≈ ‹Δ «Í¤Ò∂ «Áȃ √ÁΔÚΔ
«Ú¤ØÛ≈ Á∂ ◊¬∂Õ Ó≈√‡ ÏÒÚΔ ⁄øÁ ‹Δ Áπ¡≈≈
»ÛΔÚ≈ÁΔ ΔÂΔ-«Ú≈‹ª ÁΔ Êª «Ú«◊¡≈È’ ÂΔ’∂
È≈Ò √«Â’≈ √Ó≈◊Ó ’Ú≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÓΩ’∂
Í«Ú≈ ÚºÒØ∫ ¡Á≈≈ «¬È. √≈‚≈ ≈‘ ˘ E@@ π.
√‘≈«¬Â≈ «ÁºÂΔ ◊¬ΔÕ
21

ÎÚΔ-B@AE

........................... √øÿÙ/√◊ÓΔ¡ª...........................
¡≈÷‰≈ √Ó∂∫ ÁΔ √’≈ ˘ ◊«‘‰∂ √≈‚≈ Á∂Ù È≈ Ë∂

≈‹Ë≈ÈΔ «ÁæÒΔ √Ó∂ Á∂Ù Ì ”⁄ ˙Ï≈Ó≈ «ÚπæË ‹ÏÁ√ Ø√ Ó≈⁄
¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹ Á∂ «Í¡≈Á∂ Â∂ ≈Ù‡ÍÂΔ Ï≈’
˙Ï≈Ó≈ ÁΔ Ì≈ ”⁄ ◊‰ÂßÂ «ÁÚ√ ÓΩ’∂ Î∂Δ Á∂ «ÚØË
«Úº⁄ ≈‹Ë≈ÈΔ «ÁæÒΔ √Ó∂ Á∂Ù Ì «Úæ⁄ ‹ÏÁ√ Ø√
Óπ‹≈‘∂ ’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ ≈‹Ë≈ÈΔ «ÁæÒΔ «Úæ⁄ ’≈Ò∂ fiß«‚¡ª
È≈Ò ’ΔÂ≈ «◊¡≈ «ÚØË ÓΔ‚Δ¡≈ ÁΔ¡ª ıÏª Á≈ «Ùø◊≈
Ï«‰¡≈ «‘≈Õ Á±‹∂ Í≈√∂ Íø‹≈Ï «Úæ⁄ «ÂßÈ «¬È’Ò≈ÏΔ
‹Ê∂ÏßÁΔ¡ª √Δ. ÍΔ. ¡≈¬Δ. (¡ÀμÓ-¡ÀμÒ) «È¿± ‚ÀÓØ’∂√Δ,
«¬È’Ò≈ÏΔ ’∂∫Á Íø‹≈Ï Â∂ ÒØ’ √ß◊≈Ó Óß⁄ ÚæÒØ∫
¡ÓΔ’Δ ≈Ù‡ÍÂΔ Ï≈’ ˙Ï≈Ó≈ ÁΔ Ì≈ ”⁄ ¡≈ÓÁ
«ÚπæË ’≈ÒΔ¡ª fiß‚Δ¡ª Ò≈ ’∂ ‹ÏÁ√ Ø√ Ó≈⁄
’«Á¡ª “˙Ï≈Ó≈ Ú≈Í√ ‹≈˙”, “√≈Ó≈‹Ú≈Á
ÓπÁ≈Ï≈Á”, “√≈Ó≈‹Δ ÁÒ≈Ò ÓØÁΔ √’≈ Â∂ Ì≈ÂΔ
‘≈’Ó ÓπÁ≈Ï≈Á” Á∂ È≈¡∂ Ò≈¬∂Õ Íß‹≈Ï Á∂ ÏÈ≈Ò≈,
Ò∞«Ë¡≈‰≈, ‹◊≈˙∫, ÈÚªÙ«‘, ÏÒ≈⁄Ω, Í«‡¡≈Ò≈,
√ß◊±, ◊∞Á≈√Í∞, ’ͱÊÒ≈, ¡ß«ÓzÂ√, ‹ÒßË,
«ÎØ‹Í∞, ÎΔÁ’؇, ÓØ◊≈, Ìπ⁄
º Ø (Ï«·ß‚≈), Ó∞’Â√, Ï∂‡≈
¡≈«Á Ê≈Úª ”Â∂ ‘ج∂ «¬‘Ȫ «ÚØË ÍzÁÙȪ «Ú⁄ ‘˜≈ª
«¬È√≈Î Í√ßÁ ÒØ’ª È∂ «‘μ√≈ «Ò¡≈Õ
«¬√ √Ó∂∫ Úμ÷-Úμ÷ ¡≈◊±¡ª È∂ ¡≈͉∂ √ßÏØËÈ «Úº⁄
¿∞Ï≈Ó≈ ÁΔ Ì≈ Î∂Δ Á∂ «ÚØË Á∂ ’≈Ȫ ÁΔ «Ú¡≈«÷¡≈
’Á∂ ‘ج∂ «’‘≈ «’ Á∂Ù Á∂ ‘≈’Ó «¬√ Î∂Δ È±ß Á∂Ù Á∂
«Ú’≈√ Á∂ Ò¬Δ Ò≈‘∂ÚßÁ ¡≈÷ ’∂ ÒØ’ª Á∂ ¡μ÷Δ∫ ÿμ‡≈ Í≈
‘∂ ‘ÈÕ «¬√ Î∂Δ ÁΩ≈È ÓØÁΔ √’≈ Â∂ ¡ÓΔ’≈
«Ú⁄’≈ √∞μ«÷¡≈ Â’ÈΔ’, ÚÍ≈, ÍzÓ≈‰± ¿±‹≈,
Ò≈«¬«ÏÒ‡Δ ¡À’‡, «√ÚÒ «È¿±’ÒΔ¡ «ÓÒÚ‰,
«¬ÈÎ≈√‡’⁄, «√‘ Â∂ «√μ«÷¡≈ ÷∂Â «Úº⁄ ‘ج∂
A@@ ’ØÛ ‚≈Ò Á∂ √ÓfiΩÂ∂ Ï‘∞≈Ù‡Δ ’≈ÍØ∂ÙȪ ȱß
Á∂Ù Á∂ ‹Ò-‹ß◊Ò-‹ÓΔÈ Â∂ «’ ْÂΔ ÁΔ √√ÂΔ
Ò∞μ‡ ’È Ò¬Δ ÷∞μÒ∑ª Á∂‰ Ú≈Ò∂ ‘ÈÕ «¬‘Ȫ ÷∂Âª «Úº⁄
Ï‘∞≈Ù‡Δ ’≈ÍØ∂ÙȪ ÚμÒØ∫ ’ΔÂ≈ «◊¡≈ «ÈÚ∂Ù Á∂Ù Á∂
«Ú’≈√ Ò¬Δ È‘Δ∫ ÏÒ«’ ¡≈͉∂ Ò¬Δ Ó؇∂ Ó∞È≈Î∂ χØÈ
Ò¬Δ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ ¡ÓΔ’≈ ÚμÒØ∫ Ì≈ «Ú⁄ Ò≈¬∂
‹≈‰ Ú≈Ò∂ È≈’√ ÍzÏß˪ Ú≈Ò∂ ÍzÓ≈‰± ÍÒª‡ª ”⁄ ‘؉
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Ú≈ÒΔ «’√∂ ÚΔ Á∞ÿ‡È≈ ÁΔ ÂÏ≈‘Δ Á≈ ÷≈«Ó¡≈‹≈ Ì≈Â
Á∂ ÒØ’ª 鱧 ‘Δ Ì∞◊‰≈ ÍÚ∂◊≈Õ ¿∞‘Ȫ «’‘≈ «’ Á±‹∂
Í≈√∂ ÓØÁΔ ‘’±Ó √μÂ≈ ”⁄ ÒßÓ≈ √Óª «‡’∂ «‘‰ Ò¬Δ Â∂
«¬√ Ò¬Δ «ÚÁ∂ÙΔ «ÈÚ∂Ù «÷μ⁄‰ Ò¬Δ Á∂√Δ-ÏÁ∂ÙΔ
’ßÍÈΔ¡ª 鱧 Á∂Ù Á∂ Ï∂Ù’ΔÓÂΔ ‹Ò, ‹ß◊Ò, ‹ÓΔÈ, «’Â
Ù’ÂΔ Â∂ ‘Ø ’∞ÁÂΔ ÷«‰˜ √Ø«Ó¡ª 鱧 ’Ω‚Δ¡ª Á∂ Ì≈¡
Ò∞ ‡ ≈¿∞ ‰ ÁΔ¡ª ÈΔÂΔ¡ª ”Â∂ ⁄μÒ ‘Δ ‘À Õ «¬‘Ȫ
’≈ÍØ∂ÙȪ Á∞¡≈≈ ’ΔÂΔ ‹≈‰ Ú≈ÒΔ Ò∞μ‡ Á∂ ≈‘ «Úμ⁄
Ï‰È Ú≈Ò∂ ¡«Ûº«’¡ª 鱧 Á± ’È Ò¬Δ Ó˜Á± «ÚØËΔ
«’ Â∂ ÎÀ’‡Δ ’≈ȱßȪ ”⁄ √Ø˪ ’ΔÂΔ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª
‘È, «’√≈È «ÚØËΔ Ì±ÓΔ ◊z«‘‰ ¡≈‚ΔÈÀ∫√ ‹≈Δ ’ΔÂ∂
‹≈ ‘∂ ‘È, ÚÍ≈’ Ø’ª ‘‡≈¬Δ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª ‘È ¡Â∂
«¬‘Ȫ ÒØ’ «ÚØËΔ ÈÚ¿∞Á≈Ú≈ÁΔ ÈΔÂΔ¡ª «÷Ò≈Î
¿πμ·‰ Ú≈Ò∂ ÒØ’ «ÚØË È±ß ·μÒ‰ Ò¬Δ ’≈Ò∂ ’≈ȱßÈ Ï‰≈¬∂
‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ ¡≈◊±¡ª È∂ «¬’æÂÂ≈Úª ˘ √ßÏË
Ø È ’«Á¡ª
«’‘≈ «’ ¿∞Ï≈Ó≈ ÁΔ Ì≈ Î∂Δ Á∂Ù Á∂ ’ØÛª ◊ΔÏ Â∂
Ï∂∞‹◊≈ ÒØ’ª Ò¬Δ ‘Ø ÚμË ÓßÁ‘≈ÒΔ Á∂ «ÁÈ ÒÀ ’∂
¡≈Ú∂◊ΔÕ ¡√Ò «Úº⁄ ¡ÓΔ’≈ Ú◊∂ √≈Ó≈‹Δ Ó∞Ò’ ‹Ø
◊ßÌΔ ¡≈«Ê’ ÓßÁΔ «Úμ⁄ Î√∂ ‘ج∂ ‘È ¿∞‘ «¬√ ÓßÁΔ
Á≈ ÏØfi Ì≈ Ú◊∂ Ó∞Ò’ª Á∂ «Ó‘ÈÂ’Ù ÒØ’ª ¿∞μÍ
ÊØ͉≈ ⁄≈‘∞ßÁ∂ ‘ÈÕ ¿∞‘Ȫ «’‘≈ «’ ¡μ‹ Ì≈ Á∂ ÒØ’ª
鱧 ∞‹◊≈, ⁄ß◊Δ «√μ«÷¡≈, «√‘ √‘±Òª ¡≈«Á ÁΔ
ÒØÛ ‘À Í Ì≈ÂΔ ‘≈’Ó ¡ÓΔ’≈ √Ó∂ ‘Ø √≈Ó≈‹Δ
Ó∞Ò’ª È≈Ò ÍzÓ≈‰± Â∂ ÎΩ˜Δ √≈‹Ø √Ó≈È ÷zΔÁ‰ Á∂ √ÓfiΩÂ∂
’ ‘∂ ‘ÈÕ ¿∞Ï≈Ó≈ ÁΔ Ì≈ Î∂Δ Ó≈‰ ÁΔ È‘Δ∫ ÏÒ«’
◊∞Ò≈ÓΔ ÁΔ ÍzÂΔ’ ‘À, ◊‰ÂøÂ «ÁÚ√ ÓΩ’∂ Á∂Ù Á∂ ÒØ’ª
Á∂ «Ú’≈√ ÁΔ Êª Á∂Ù È±ß Ú∂⁄‰ ÁΔ¡ª «Ú¿∞∫ÂÏßÁΔ¡ª ”Â∂
√ÓfiΩÂ∂ ’ΔÂ∂ ◊¬∂ ‘ÈÕ
Ï«·ß‚≈ : «˜Ò∑∂ ÁΔ Ìπæ⁄Ø Óß‚Δ «Úæ⁄ Ø√ Óπ‹≈‘∂ ÂØ∫
Í«‘Òª Ïæ√ ¡æ‚∂ È∂Û∂ Í≈’ «Úæ⁄ ’ΔÂΔ «¬æ’ ’ÈÚÀÈÙÈ
˘ √ßÏØËÈ ’«Á¡≈ «¬È’Ò≈ÏΔ ’∂∫Á Íø‹≈Ï Á∂ √±Ï≈¬Δ
¡≈◊± Óπ÷«Â¡≈ «√ßÿ ͱ‘Ò≈, ÒØ’ √ß◊≈Ó Óß⁄ ÁΔ ¡≈◊±
√π÷«ÚßÁ ’Ω, ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ Ó≈ÒÚ≈ ‹ØÈ Á∂
22

ÎÚΔ-B@AE

’Í»ÊÒ≈ : √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. (¡ÀμÓ-¡ÀμÒ) ¡ÀÈ. ‚Δ.
ÚºÒØ∫ κ»„ƒ◊≈ ¡º‚∂ «Úº⁄ Ï≈’ ˙Ï≈Ó≈ Á≈ ÍπÂÒ≈
√≈«Û¡≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÓΩ’∂ ‘ج∂ «¬’º· ˘ ÿÏΔ «√øÿ
¡Â∂ ÙÍ≈Ò «√øÿ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
Í«‡¡≈Ò≈ : ◊‰Â≥Â «ÁÚ√ ÓΩ’∂ Í≥‹≈Ï √‡»‚À∫‡√
Ô»ÈΔ¡È, ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈, «¬√ÂΔ ‹≈«◊zÂΔ Ó≥⁄,
ÒØ’ Óπ’ÂΔ ÓØ⁄≈, ‘≈ÚÒ Á√Â≈ ◊∞ºÍ (‡Δ.¡À√.Ô».)
¡Â∂ ‚ÀÓØ’z∂«‡’ Ò≈«¬˜ ¡À√Ø√Δ¬∂ÙÈ ÚÒØ∫ √ªfi∂ ÂΩ ”Â∂
√Ê≈È’ Ï√ √‡À∫‚ Í«‡¡≈Ò≈ ¡º◊∂ ¡ÓΔ’Δ ≈Ù‡ÍÂΔ
Ï≈’ ¿∞Ï≈Ó≈ Á≈ ÍπÂÒ≈ √≈«Û¡≈ «◊¡≈Õ «¬√ √Ó∂∫
‚À Ó Ø ’ z ∂ « ‡’ Ò≈«¬‹ ¡À √ Ø √ Δ¬∂ Ù È Í≥ ‹ ≈Ï Á∂ √» Ï ≈ ’Ø
’ÈÚΔÈ ¡À‚ÚØ’∂‡ ≈‹ΔÚ ÒØ‘‡ÏºËΔ ¡Â∂ ÒØ’ Óπ’ÂΔ
ÓØ⁄≈ Á∂ ¡≈◊» ‰‹Δ «√≥ÿ È∂ «¬’º· ˘ √≥ÏØËÈ ’Á∂
«’‘≈ «’ ÓØÁΔ √’≈ ÚÒØ∫ ¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹Δ Ë≈ÛÚΔ,
Ï≈’ ¿∞Ï≈Ó≈ Á≈ Ì≈ Á∂ ‹Ò, ‹≥◊Ò, ‹ÓΔÈ ¡Â∂
ÒØ’ª ˘ ÏÏ≈Á ’È Ú≈ÒΔ¡ª ÈΔÂΔ¡ª ¿∞Í ‘√Â≈÷
’’∂ Á∂Ù Á∂ Ù‘ΔÁª È≈Ò «‹ºÊ∂ ◊ºÁ≈Δ ’ΔÂΔ ‘À, ¿∞μÊ∂
Òº÷ª ÒØ’ª Á≈ ÷»È Ú‘≈¿∞‰ Ú≈Ò≈ ¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹
¡º‹ ÁπÈΔ¡ª ¡≥Á «È‘º’Δ¡ª ‹≥◊ª ¤∂Û «‘≈ ‘ÀÕ ÓØÁΔ
√’≈ ÚÒØ∫ ¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹ ¡Â∂ ’≈ÍØ∂‡ ‹◊ ˘
÷πÙ ’È Ò¬Δ H@ Á∂ Ò◊Ì◊ ÒØ’ Ó≈» √Ø˪ ’ΔÂΔ¡ª
‘È ‹Ø «’ Á∂Ù Á∂ ÒØ’ª Ò¬Δ ÂÏ≈‘’∞≥È √≈Ï ‘؉◊Δ¡ªÕ
‹ÒøË/«ÏÒ◊≈ : √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. (¡ÀμÓ-¡ÀμÒ) ¡ÀÈ.
‚Δ. ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· ‹ÒøË Á∂ ÏΔ.¡ÀμÓ.√Δ. ⁄Ω’ ¡Â∂
«ÏÒ◊≈ Á∂ Ϻ√ ¡º‚≈ «Ú÷∂ ’ΩÓªÂΔ ´‡∂∂, ’≈ÂÒ ¡Â∂
‹ø◊Ï≈‹ ¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹ Á∂ Óπ÷Δ ˙Ï≈Ó≈ Á∂ ÍπÂÒ∂ λ’∂
◊¬∂Õ «¬√ ÓΩ’∂ ’≈Ó∂‚ ‘ø√ ≈‹ ͺÏÚª, ’≈. √øÂØ÷ «√øÿ
º◊Û, ’ÙÓΔ «√øÿ ÿπº◊ÙØ, ⁄øȉ «√øÿ Ϻπ‡, ÚΔ
’πÓ≈ ¡Â∂ Óº÷‰ «√øÿ ’øÁØÒ≈ ¡≈«Á È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
È»Íπ Ï∂ÁΔ : ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈, ¿π√≈Δ «Ó√ÂΔ
Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È («¬Î‡») ¡Â∂ ÍΔ.¡Àμ√.Ô». ÚºÒØ∫ È»Íπ Á∂
À√‡ ‘≈¿»√ «Ú÷∂ «¬’º·∂ ‘Ø ’∂ ÏÒ≈⁄Ω ⁄Ω’ º’ Ó≈⁄
’’∂ ¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹Δ Ë≈ÛÚΔ Ï≈’ ˙Ï≈Ó≈ Á≈ ÍπÂÒ≈
λ’ ’∂ Ø‘ ÌÍ» Ø√ ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ ’≈’πøȪ È∂
¡ÓΔ’È √≈Ó≈‹Ú≈Á-ÓπÁ≈Ï≈Á, Ì≈ Á∂ ÁÒ≈Ò
‘≈’Ó-ÓπÁ≈Ï≈Á ¡Â∂ Ï≈’ ˙Ï≈Ó≈-◊Ø ÏÀ’ Á∂ È≈¡∂
Ò◊≈¬∂Õ «¬’º· ˘ ‰ÏΔ øË≈Ú≈, Â√∂Ó ‹º‡Íπ ¡Â∂
ÈΩ.Ì.√. Á∂ ◊π‹Δ «ÏºÒÍπ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ

¡Ó‹Δ ‘ÈΔ Ìπæ⁄Ø ÷πÁ È∂ √ßÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
‹◊≈™ : √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. (¡ÀμÓ-¡ÀμÒ) ¡ÀÈ. ‚Δ.,
«¬È’Ò≈ÏΔ ’∂∫Á Í≥‹≈Ï ¡Â∂ ÒØ’ √ø◊≈Ó Óø⁄ ÚºÒØ∫
◊‰ÂøÂ «ÁÚ√ ÓΩ’∂ ‹◊≈™ «Ú÷∂ ¡ÓΔ’Δ ≈Ù‡ÍÂΔ
Ï≈’ ˙Ï≈Ó≈ Á≈ ÍπÂÒ≈ λ«’¡≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÓΩ’∂ ‘Á∂Ú
«√øÿ, ’øÚÒ‹Δ ÷øÈ≈, ¡ÚÂ≈ «√øÿ Â≈Δ ¡Â∂ ÂÒØ⁄È
«√øÿ fiØÛª È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
◊πÁ≈√Íπ : √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. (¡ÀμÓ-¡ÀμÒ) ¡ÀÈ. ‚Δ.
ÚºÒØ∫ BF ‹ÈÚΔ ˘ ˙Ï≈Ó≈ Á≈ ÍπÂÒ≈ √≈«Û¡≈ «◊¡≈Õ
«¬√ ÓΩ’∂ Í≈‡Δ ¡≈◊» ’≈Ó∂‚ Ó∂Ù ≈‰≈ ¡Â∂ ‘Ø
¡≈◊»¡ª È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
ÏÈ≈Ò≈ : ÍΔ.¡Àμ√.Ô»., ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈, ˜ÓΔÈ
ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ ¡Â∂ «¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ Í≥‹≈Ï
ÚºÒØ∫ ¡ÓΔ’Δ ≈Ù‡ÍÂΔ Ï≈’ ˙Ï≈Ó≈ Á≈ ÍπÂÒ≈ √≈Û’∂
¿π√ÁΔ Ì≈ Î∂Δ Á≈ «ÚØË ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÓΩ’∂ ÍÃÁΔÍ
’√Ï≈, «√Ó‹Δ √∂÷≈, È≈«¬‰ ÁºÂ, ÈÚ«’È ÍºÂΔ
¡Â∂ ⁄È‹Δ ’Ω È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
√ø◊» : ˙Ï≈Ó≈ ÁΔ Î∂Δ Á∂ «ÚØË «Úº⁄ ÈΩ‹Ú≈È
Ì≈ √Ì≈, ÍΔ.¡Àμ√.Ô»., «¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ ÚºÒØ∫
˙Ï≈Ó≈ Á≈ ÍπÂÒ≈ λ«’¡≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÓΩ’∂ Ìπ«Í≥Á
ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò, Óπ’∂Ù ÓÒΩÁ, √ø‹ΔÚ «Óø‡» Â∂ √ÚÈ‹Δ È∂
√øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
ÈÚªÙ«‘ : √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. (¡ÀμÓ-¡ÀμÒ) ¡ÀÈ. ‚Δ.
Úº Ò Ø ∫ ÈÚªÙ«‘ Á∂ ⁄ø ‚ Δ◊Û∑ ⁄Ω ’ «Úº ⁄ ¡ÓΔ’Δ
≈Ù‡ÍÂΔ ˙Ï≈Ó≈ Á≈ ÍπÂÒ≈ √≈«Û¡≈ «◊¡≈Õ «¬√ÂØ∫
Í«‘Òª √Ê≈È’ Ï≈ªÁΔ Ï≈ˆ «Ú÷∂ «¬’º· ’’∂ Óπ‹≈‘≈
’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬’º· ˘ Í≈‡Δ ¡≈◊» ’πÒ«ÚøÁ «√øÿ
ÚÛÀ⁄, ‹√ÏΔ ÁΔÍ, √π«øÁ «√øÿ ÏÀ∫√, ÍΔ.¡Àμ√.Ô». Á∂
ÏÒ‹Δ «√øÿ, ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ ™’≈ «√øÿ
¿π√Ó≈ÈÍπ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
ÏÒ≈⁄Ω : √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. (¡ÀμÓ-¡ÀμÒ) ¡ÀÈ. ‚Δ. ÁΔ
«‘√ΔÒ «¬’≈¬Δ ÏÒ≈⁄Ω ÚºÒØ∫ Ù«‘ «Úº⁄ Óπ˜≈‘≈ ’È
¿πÍø ٫‘ Á∂ Óπº÷ ⁄Ω’ «Úº⁄ ˙Ï≈Ó≈ ¡Â∂ Ì≈ Á∂
ÍÃË≈È ÓøÂΔ ÓØÁΔ Á∂ ÍπÂÒ∂ λ’∂ ◊¬∂Õ «¬√ ÓΩ’∂ Í≈‡Δ
¡≈◊» ¡ÚÂ≈ «√øÿ Â≈Δ, Ìπ«Í≥Á Ó≈È, «¬Î‡» ¡≈◊»
◊π«Á¡≈Ò º’Û, ’πÒ«ÚøÁ «√øÿ, «ÈÓÒ ‹ø‚Δ, ÍÃÙØÂÓ
Ó«‘øÁΔÍπ, ◊πÁ∂Ú «√øÿ, «Úº’Δ ¡Â∂ ≈‹ Ó«‘øÁΔÍπ È∂
√øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

23

ÎÚΔ-B@AE

«¬√∂ Âª ÓØ◊≈ Á∂ È«‘» Í≈’ «Ú÷∂ A@@ Á∂ ’ΔÏ,
⁄º’ ◊ªË≈ «√øÿ Ú≈Ò≈ (Óπ’Â√) «Ú÷∂ C@ Á∂ ’ΔÏ, ˜Δ≈
«Ú÷∂ C@ Á∂ ’ΔÏ, ¯ΔÁ’؇ «Ú÷∂ G@-H@ Á∂ ’ΔÏ
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª, ÈΩ‹Ú≈Ȫ, «’√≈Ȫ, Ó˜Á»ª, ÓπÒ≈˜Óª

È∂ ËÈ∂ Ò≈ ’∂ Óπ˜≈‘∂ ’ΔÂ∂Õ «¬‘Ȫ Ê≈Úª ”Â∂ «ÈÌÀ «√øÿ
„π‚
º Δ’∂, ÏÒÚø Ӻ÷,» ◊πÓ∂Ò ÷؇,∂ ¡Ó‹Δ ‘ÈΔ, ‘ÁΔÍ
’Ω ’؇Ò≈, «‹øÁ «√øÿ, Ò≈Ò «√øÿ, ‹◊Δ≈ «√øÿ, Óø◊≈
¡˜≈Á, ◊◊È √ø◊≈ÓΔ ¡≈«Á È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ

’≈Ò∂ ’≈˘Èª «ÚπºË √ªfi∂ ÓØ⁄∂ ÚºÒØ∫ ’≈Ò∂ ’≈˘Èª «ÚπºË ¡≈Ú≈‹≈¬Δ ·ºÍ
√’ºÂ ’ÙÓΔ «√øÿ ÿπº◊ÙØ, ÏÒ«ÚøÁ ’Ω «Á¡≈ÒÍπ,
ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ ÚΔ ’πÓ≈ Â∂ ◊Ø≈, √Δ.‡Δ.Ô». Á∂
≈Ó «’ÙÈ Â∂ ‘ΔÓπÈΔ «√øÿ, ‡Δ.¡Àμ√.Ô». Á∂ Â√∂Ó ¡Â∂
«¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ ÁΔ ‹√ÚΔ ‹º√Δ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
Ù≈‘’؇ : D@@ ÂØ∫ ¿πμÍ ËÈ≈’≈Δ¡ª È∂ Ϻ√ ¡º‚≈
Ù≈‘’؇ «Úº⁄ «¬’º·∂ ‘Ø ’∂ ‹ÒøË ÂØ∫ ÓØ◊≈ ‹Δ.‡Δ. Ø‚
¿πμÍ ÍπÒΔ√ Ê≈‰∂ Á∂ √≈‘Ó‰∂ ’ΔÏ ‚∂„ ÿø‡≈ Ø‚ ‹≈Ó
’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «‹√ ˘ ÍΔ.¡ÀμÓ.Ô». Á∂ Â√∂Ó ÍΔ‡ Â∂
◊πÏ÷Ù ’Ω √≈«Á’Íπ, ÈΩ‹Ú≈È √Ì≈ Á∂ ≈‹ÏΔ «√øÿ
ϺÒ, «¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ ÁΔ ¡ÈΔÂ≈ √øË», «’√≈È
¡≈◊» «ÁÒÏ≈◊ ⁄øÁΔ, √π÷«‹øÁ Ò≈ÒΔ, «ÈÓÒ «√øÿ,
’πÒÏΔ «√øÿ, ÍΔ.¡Àμ√.Ô». ÁΔ «ÈÙ» Ê≈Í È∂ √øÏË
Ø È ’ΔÂ≈Õ
È’ØÁ : D@@ Á∂ ’ΔÏ ÍÃÁÙÈ’≈Δ¡ª È∂ ÓØ◊≈‹ÒøË Ø‚ ”Â∂ Ó≈ÒÛΔ «Ú÷∂ ‹Δ.‡Δ. Ø‚ ‹≈Ó ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ
«¬√ ÓΩ’∂ ÍΔ.¡ÀμÓ.Ô». Á∂ «Ú‹∂ Ï≈·, ÍΔ.¡Àμ√.Ô». Á∂
Óø◊Ò‹Δ Í≥‚ØΔ, ¡ÀμÈ.ÏΔ.¡Àμ√. Á∂ ’ÙÓΔ Óø«‚¡≈Ò≈,
«Á‘≈ÂΔ Ó˜Á» √Ì≈ Á∂ ÁÙÈ È≈‘ ¡Â∂ ÍΔ.’∂.¡ÀμÓ.
Á∂ ‘Ó∂Ù Ó≈ÒÛΔ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
«ÎÒΩ : «ÎÒΩ-ÈÚªÙ«‘ Ø‚ ”Â∂ ‚∂„ ÿø‡≈ ⁄º’≈
‹≈Ó ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «‹√˘ ÍΔ.¡Àμ√.Ô». Á∂ «˜Ò∑≈ ÍÃË≈È
‘ø√ ≈‹ ͺÏÚª, ’∂.’∂.Ô». Á∂ «˜Ò∑≈ ÍÃË≈È √øÂØ÷ º◊Û,
ÈΩ‹Ú≈È ¡≈◊» ‹√«ÚøÁ „∂√Δ, ‚Δ.¡ÀμÓ.¡Àμ√. Á∂ Ó∂Ò≈
«√øÿ Â∂ √øÂØ÷ «√øÿ «ÏÒ◊≈ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
ÈÚªÙ«‘ : ’≈Ò∂ ’≈˘Èª «ÚØËΔ √ªfi∂ ÓØ⁄∂ Á∂ √ºÁ∂
”Â∂ ’ΔÏ «¬º’ ‘˜≈ ÓÁ-¡Ωª ¡Â∂ ÈΩ‹Ú≈Ȫ È∂
‹ÒøË-⁄ø‚Δ◊Û∑ ‹Δ.‡Δ. Ø‚ ”Â∂ Ù«‘ Á∂ Óπº÷ ⁄Ω’ «Úº⁄
’ΔÏ ‚∂„ ÿø‡≈ Óπ’øÓÒ ⁄º’≈ ‹≈Ó ’ΔÂ≈ «◊¡≈ «◊¡≈Õ
«¬√ÂØ∫ Í«‘Òª √.√.√’»Ò Á∂ ÓÀÁ≈È «Úº⁄ ÀÒΔ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ
«‹√ ˘ «¬Î‡» Í≥‹≈Ï Á∂ ÍÃË≈È ’πÒ«ÚøÁ «√øÿ ÚÛÀ⁄,
¡ÚÂ≈ «√øÿ Â≈Δ, «ÈÓ≈‰ Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈¬Δ ÓΔÂ
ÍÃË≈È √»Í «√øÿ ≈‘Ø∫, √Ø‘‰ √Ò∂ÓÍπΔ, ¡ÀμÓ.ÍΔ.¬∂. Á∂
¡≈◊» ÙÃΔ Ó∂Ù ’πÓ≈ Ï≈ÒΔ, ‚Δ.¡ÀμÒ.¬∂. Á∂ √»Ï≈ ’ÈÚΔÈ

Í≥‹≈Ï √’≈ ÚºÒØ∫ Í≈√ ’ΔÂ∂ “√’≈Δ Â∂ «Èº‹Δ
‹≈«¬Á≈Á Èπ’√≈È Ø’» «ÏºÒ B@AD” ˘ ºÁ ’Ú≈¿π‰
Ò¬Δ DB ‹ÈÂ’ Â∂ ‹Ó‘»Δ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª ¡Ë≈« ω∂
’≈Ò∂ ’≈˘Èª «ÚØËΔ √ªfi∂ ÓØ⁄∂ ÚºÒØ∫ Íø‹≈Ï ÁΔ¡ª Úº÷Úº÷ Ê≈Úª ”Â∂ B@ ‹ÈÚΔ ˘ Óπ’øÓÒ ⁄º’≈ ‹≈Ó ’ΔÂ≈
«◊¡≈Õ Í≥‹≈Ï ÁΔ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ √’≈ ÚºÒØ∫ Í≈√
’ΔÂ≈ «¬‘ ’≈˘È È≈◊«’ª Á∂ ÏØÒ‰, «¬’º·∂ ‘؉,
Ô»ÈΔ¡È Ï‰≈¿π‰, ‘ÛÂ≈Ò ’È, «Ú⁄≈ ¡Â∂ Ø√ ÍÃ◊‡
’È Á∂ √ø«ÚË≈È’ ¡«Ë’≈ª ˘ ’π⁄ÒÁ≈ ˛Õ «¬‘ ’≈˘È
ÏÂ≈ÈÚΔ ‘’» Ó Â Úº Ò Ø ∫ ¡≈˜≈ÁΔ ÁΔ¡ª Ò«‘ª ˘
ÁÏ≈¿π‰ Ò¬Δ Ï‰≈¬∂ ◊¬∂ ’≈Ò∂ ’≈˘Èª ˘ ÚΔ Ó≈ Í≈™Á≈
˛Õ «¬√ Â∑ª Á≈ ’≈˘È Í≥‹≈Ï √’≈ È∂ B@A@ «Úº⁄ ÚΔ
Í≈√ ’ΔÂ≈ √ΔÕ ¿π√ √Ó∂∫ ‹ÈÂ’ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª Á∂ √÷Â
«ÚØË ’≈È √’≈ ˘ Ú≈Í√ ÒÀ‰≈ «Í¡≈ √ΔÕ B@AD
Á≈ «¬‘ ’≈˘È ¿π√ Á≈ √Ø«Ë¡≈ ‘Ø«¬¡≈ »Í ˛Õ √≈Ó≈‹Δ
«ÈÁ∂ÙÂ, √ø√≈Δ’È, ¿πÁ≈Δ’‰ Â∂ «Èº‹Δ’È ÁΔ¡ª
ÒØ’ «ÚØËΔ ÈΔÂΔ¡ª ’≈È Á∂Ù «Úº⁄ ◊ΔÏΔ, Ìπº÷ÓΔ Â∂
Ï∂π˜◊≈Δ «Úº⁄ Ì≈Δ Ú≈Ë≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ «‹√ ’≈È ÒØ’
ÿØÒª Á≈ Îπº‡‰≈ Ò≈˜ÓΔ ˛Õ ÒØ’ Ø‘ ˘ ÁÏ≈¿π‰ Ò¬Δ
Í≥‹≈Ï √’≈ È∂ «¬√ ’≈˘È ≈‘ƒ ÍπÒΔ√ ˘ ¡Ê≈‘
¡«Ë’≈ «ÁºÂ∂ ‘ÈÕ Í≥‹≈Ï ÁΔ¡ª √øÿÙÙΔÒ ‹ÈÂ’
‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª È∂ «¬√ ’≈˘È Á∂ ÷«¡ª ˘ ̪ͫÁ¡ª
‘Ø«¬¡ª ¡≈-Í≈ ÁΔ ÒÛ≈¬Δ ÒÛÈ Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’ΔÂ≈
‘Ø«¬¡≈ ˛Õ «‹√ Á∂ «√º‡∂ Ú‹Ø∫ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ √À∫’Û∂ Ê≈Úª ”Â∂
Óπ’øÓÒ ⁄º’≈ ‹≈Ó ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√∂ ÁÏ≈¡ √Á’≈ Í≥‹≈Ï
Á∂ ◊ÚÈ È∂ «¬√ «ÏºÒ ”Â∂ Á√Â÷ ÚΔ È‘ƒ ’ΔÂ∂, ‹Ø
«’ ’≈Ò∂ ’≈˘Èª «ÚØËΔ ÓØ⁄∂ ÁΔ Ù≈ÈÁ≈ «‹ºÂ ˛Õ
‹ÒøË : ’≈Ò∂ ’≈˘Èª «ÚØËΔ √ªfi∂ ÓØ⁄∂ Á∂ √ºÁ∂ ”Â∂
D Ê≈Úª ”Â∂ ⁄º’≈ ‹≈Ó ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «‹È∑ª «Úº⁄ AE@ Á∂
’ΔÏ Ó˜Á»ª È∂ ÈΩ‹Ú≈Ȫ È∂ ÌΔÛ-ÌÛº’∂ Ú≈Ò∂ ‹ÒøË
Á∂ ’øÍÈΔ Ï≈ˆ «Ú÷∂ ’ΔÏ ‚∂„ ÿø‡∂ ÂØ∫ ÚºË √Óª ⁄º’≈
‹≈Ó ’ΔÂ≈Õ «‹√˘ Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï Á∂ «˜Ò∑≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

24

ÎÚΔ-B@AE

Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È, «’√≈È √øÿÙ ’Ó∂‡Δ, ‹Ó‘»Δ
«’√≈È √Ì≈ Â∂ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Ù≈ÓÒ √ÈÕ «¬’º·
˘ ÏÒ«Úø Á  «√ø ÿ Ï≈‹Ú≈, ÏÒ«Úø Á  «√ø ÿ Ìπ º Ò ,
‚Δ.‡Δ.¡ÀμÎ. Á∂ ’Ó «√øÿ, ‰‹Δ «√øÿ Â∂ «ÈÓÒ
«√øÿ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
È»Íπ Ï∂ÁΔ : √»Ï≈ √ºÁ∂ «‘ ÍΔ.¡Àμ√.Ô»., ¿π√≈Δ
«Ó√ÂΔ Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È («¬Î‡»), ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈,
‹Ó‘»Δ «’√≈È √Ì≈, Â’ÙΔÒ √π√≈«¬‡Δ, ‹Δ.‡Δ.Ô». ¡Â∂
Í√√Î ‹ÈÂ’ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª ÚºÒØ∫ √ªfi∂ ÂΩ ”Â∂ «¬º’ ÿø‡∂
Ò¬Δ ⁄º’≈ ‹≈Ó ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÓΩ’∂ «¬’º· ˘ ‰ÏΔ
øË≈Ú≈, Â√∂Ó ‹º‡Íπ, Ó∂Ù ’πÓ≈, «◊¡≈È √ÊÒΔ,
ÓØ‘È ËÓ≈‰≈, Ú∂Á ÍÃ’≈Ù ¡≈«Á ¡≈◊»¡ª È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
Í«‡¡≈Ò≈ : «Ú÷∂ ◊À√ ¬∂‹ø√Δ Ú’˜ Ô»ÈΔ¡È
(«¬Î‡»), ÏΔ.’∂.Ô». (‚’Ω∫Á≈), ‹Ó‘»Δ «’√≈È √Ì≈,
«Á‘≈ÂΔ Ó˜Á» √Ì≈, ¿π√≈Δ «Ó√ÂΔ Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È,
ÈΩ ‹ Ú≈È Ì≈ √Ì≈, ÍΔ.¡À μ √.Ô» . , ‚Δ.¡À μ √.¡À μ Î.,
‚Δ.‡Δ.¡ÀμÎ., «¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄, ‡Δ.¡Àμ√.Ô»., ÒØ’
Óπ’ÂΔ ÓØ⁄≈, ÁØËΔ ‚∂¡Δ Ô»ÈΔ¡È, ÍΔ.‚ÏÒÔ».‚Δ.
Ú’ Ô»ÈΔ¡È, ‚Δ.¡ÀμÒ.¬∂. ¡≈«Á ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂·
Ï«·ø‚≈-⁄ø‚Δ◊Û∑ Óπº÷ Ó≈◊ Í«√¡≈‰≈ ⁄Ω’ «Úº⁄ «¬º’
ÿø‡∂ Ò¬Δ Òº◊̺◊ F@@ ’≈’πøȪ È∂ ⁄º’≈ ‹≈Ó ’ΔÂ≈Õ
√ø◊» «˜Ò∑∂ «Úº⁄ ÌÚ≈ÈΔ◊Û∑ Â∂ √πÈ≈Ó «Ú÷∂ ⁄º’≈
‹≈Ó ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√∂ Â∑ª ÓØ◊≈ «Ú÷∂ G@@ Á∂ ’ΔÏ,
Óπ’Â√ «Ú÷∂ CE@-D@@, ¯ΔÁ’؇ «Ú÷∂ E@@ Á∂ ’ΔÏ
ÁΔ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ ËÈ∂ Ò≈¬∂ ◊¬∂Õ ÓØ◊≈ ËÈ≈ Ò≈¿π‰ ¿πÍøÂ
«¬º’ ÿø‡≈ «ÎؘÍπ-ÓØ◊≈ Ø‚ ÏøÁ «‘≈Õ ¿πÍØ’Â Ë«È¡ª
˘ «ÈÌÀ¡ «√øÿ „π‚
º Δ’∂, ’Ó‹Δ ’؇’Í»≈, √π÷Á∂Ú ’Ø’Δ
’Òª, «¤øÁ Ⱥʡ
∂ ≈‰≈, ◊πÓΔ Ï≈ÿ≈Íπ≈‰≈, ÁÙÈ «√øÿ
», ◊πÓ∂Ò «√øÿ ÷؇,∂ ÏÒÁ∂Ú «√øÿ «√øÿªÚ≈Ò≈, Ϻ◊≈ «√øÿ
«√øÿªÚ≈Ò≈, ‘ÁΔÍ ’Ω ’؇Ò≈, ÒÚÍÃΔ «√øÿ, ËÓÚΔ
«√øÿ, √π÷⁄ÀÈ «√øÿ, ¡«ÌÒ≈Ù ’ªÂ ¡ØÛ≈, Á«ÚøÁ «√øÿ,
Ô≈Á«ÚøÁ «√øÿ, ’πÒÁΔÍ ÙÓ≈, ◊πÍ≈Ò «√øÿ, √Ï‹ΔÂ
«√øÿ, ‹◊Δ≈ «√øÿ, ¡ÓÈ≈Ê, ◊π«Á¡≈Ò Ìº‡Δ, Ó≈√‡
Óº÷‰ «√øÿ, Óø◊≈ ¡≈˜≈Á, ◊◊È √ø◊≈ÓΔ, ‹√«ÚøÁ «√øÿ
fiÏ∂ÒÚ≈ÒΔ È∂ √øÏË
Ø È ’ΔÂ≈Õ √‡∂‹ √’ºÂ ÁΔ Ì»«Ó’≈ ÓØ◊∂
«Ú÷∂ ÍΔ.¡Àμ√.Ô». Á∂ ¡≈◊» Á«ÚøÁ «Ìø‚, Óπ’Â√ «Ú÷∂
◊πª«ÁºÂ≈ «√øÿ, ¯ΔÁ’؇ «Ú÷∂ Ò≈Ò «√øÿ ◊ØÒÚ
∂ ≈Ò È∂
«ÈÌ≈¬ΔÕ

ÁÒ‹Δ «√øÿ ¡À‚ÚØ’∂‡, ‚Δ.‡Δ.¡ÀμÎ. Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È
Ìπ«Í≥Á «√øÿ ÚÛÀ⁄, ¡ÀÈ.ÏΔ.¡Àμ√. Á∂ ™’≈ «√øÿ,
ÍΔ.¡Àμ√.Ô». Á∂ ◊πÁΔÍ «√øÿ, ∂‘ÛΔ Ô»ÈΔ¡È Á∂ ‘Δ
Ò≈Ò, Ó≈. ÁΔÚ≈È «√øÿ, ◊π«Á¡≈Ò º’Û, Ìπ«Í≥Á Ó≈È,
’πÒÁΔÍ ÁΩÛ’≈, ‘Í≈Ò «√øÿ, ◊πÏ÷Ù ’Ω √øÿ≈,
√ÂÈ≈Ó √πº‹Ø∫, ’∂.’∂.Ô». Á∂ √π«øÁ ÏÀ∫√, ‹Ó‘»Δ ¡«Ë’≈
√Ì≈ Á∂ ‹√ÏΔ ÁΔÍ, «ÈÓÒ ‹ø‚Δ ¡Â∂ ‹ÈÀÒ ‹≈ÎÍπ
È∂ ÚΔ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
◊Û∑ Ù ø ’  : ’ΔÏ F@@ ¡Ω  ª-ÓÁª È∂
‘π«Ù¡≈Íπ-⁄ø‚Δ◊Û∑ Ø‚ ”Â∂ ‹≈Ó Ò≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ «‹√
˘ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈¬Δ ¡≈◊» ‘Ó∂Ù «√øÿ
„∂√Δ, ÓÈ∂◊≈ Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Á∂ ¡≈◊» Ó«‘øÁ «√øÿ
÷À¡Û, ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ ¡≈◊» ’πÒ«ÚøÁ ⁄≈‘Ò,
‚Δ.‡Δ.¡À μ Î. Á∂ ¡≈◊» Óπ ’ ∂ Ù ◊π ‹ ≈ÂΔ Â∂ √π ÷ Á∂ Ú
‚≈È√ΔÚ≈Ò, √Δ.‡Δ.Ô». ¡≈◊» Óø◊ ≈Ó Í≈√Ò≈ Â∂ ‘Ø
Ï‘π √≈∂ ¡≈◊»¡ª È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
¡ø«ÓÃÂ√ : «¬√ «˜Ò∑∂ ¡øÁ ’≈Ò∂ ’≈˘Èª «ÚØËΔ
√ªfi∂ ÓØ⁄∂ Á∂ √ºÁ∂ ”Â∂ «ÂøÈ Ê≈Úª ”Â∂ √Û’ Ø’Δ ◊¬ΔÕ
«‹√ «Úº⁄ ÂÈÂ≈È, ¡ø«ÓÃÂ√ Â∂ ¡‹È≈Ò≈ Ù≈ÓÒ
‘ÈÕ √≈∂ Ê≈Úª ”Â∂ ’ΔÏ C@@ Â∂ D@@ Á∂ «Ú⁄’≈
«¬’º· ‘Ø«¬¡≈Õ «¬È∑ª Ê≈Úª ”Â∂ ‘ج∂ «¬’º·ª ˘ «’ÂΔ
«’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È Á≈Â≈ «√øÿ, ‹«ÂøÁ
¤ΔÈ≈, Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Á∂ ¡≈◊» Ë«ÓøÁ Í≈ÂÛª,
ÍÃÙØÂÓ «√øÿ ◊«‘Δ, ËøÈ≈ «√øÿ ÷Â≈¬∂ ’Òª, ÍΔ.¡Àμ√.Ô».
Á∂ «‹øÁ ÓfiÀÒ, ‹Ó‘»Δ «’√≈È √Ì≈ Á∂ √ÂÈ≈Ó
¡‹È≈Ò≈, «’√≈È ¡≈◊» √ÂÈ≈Ó Í≥˘ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ‘Ø
¡≈◊»¡ª È∂ ÚΔ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
◊πÁ≈√Íπ : «˜Ò∑∂ ¡øÁ «ÂøÈ Ê≈Úª ”Â∂ ‡À«Î’
‹≈Ó ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «‹√ «Úº⁄ ‚≈’÷≈È≈ ⁄Ω’ ◊πÁ≈√Íπ,
‹øÓ» ’ÙÓΔ Ø‚ Ϋ‘Íπ Â∂ χ≈Ò≈ Ù≈ÓÒ ‘ÈÕ «¬È∑ª
Ê≈Úª ”Â∂ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ ¡≈◊» √«ÂÏΔ «√øÿ,
«¬Î‡» ¡≈◊» Ó∂Ù ≈‰≈, √ØÈ≈ Ó√Δ‘, Î»Ò ⁄øÁ, Ï⁄È
ÏØÍ≈≈¬∂, ‚Δ.‡Δ.¡ÀμÎ. Á∂ ¡Ó‹Δ √≈ÙÂΔ, ÍΔ.¡Àμ√.Ô».
Á∂ ¡≈◊» ≈‹ ’πÓ≈, √π÷Á∂Ú Ì≈◊Ø’≈Úª, Óº÷‰ ’Ø‘≈Û,
√π÷Á∂Ú √Ó, «ÈÓÒ ÏØÍ≈≈¬∂ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
’Í»ÊÒ≈ : ’Í»ÊÒ≈-√πÒÂ≈ÈÍπ Ø‚ ”Â∂ √Û’Δ
¡≈Ú≈‹≈¬Δ ’ΔÏ «¬º’ ÿø‡≈ Ø’Δ ◊¬ΔÕ ’ΔÏ H@@ ÒØ’ª
È∂ ÙÓ»ÒΔ¡Â ’ΔÂΔÕ «‹√ «Úº⁄ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È,
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

25

ÎÚΔ-B@AE

̱ÓΔ ◊z«‘‰ «ÏºÒ √Ï≥ËΔ ¡≈‚ΔÈÀ∫√ «÷Ò≈Î Ø√ ÍzÁÙÈ
«’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È ¡Â∂ Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È
Í≥‹≈Ï ÚºÒØ∫ ÓØÁΔ √’≈ ÚºÒØ∫ «Ò¡ªÁ∂ ◊¬∂ ˜ÓΔÈ ◊둉
¡≈‚ΔÈÀ∫√ Á∂ «ÚØË «Úº⁄ Í≥‹≈Ï Ì ¡øÁ Ø√ ÍÃÁÙÈ
’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ «ÍØ‡ª ÓØ◊≈ : Ì≈‹Í≈ ÚºÒØ∫ ̱ÓΔ ◊z«‘‰ «ÏºÒ «Úº⁄ «’√≈È
«ÚØËΔ √Ø˪ Ò¬Δ «Ò¡ªÁ∂ ◊¬∂ ¡≈‚ΔÈÀ∫√ «÷Ò≈Î ’∞Ò
«‘≥Á «’√≈È Ó˜Á» √Ì≈ ÚºÒØ∫ √≈∂ Á∂Ù «Úº⁄ ¡≈‚ΔÈÀ∫√
ÁΔ¡ª ’≈ÍΔ¡ª, ÓØÁΔ Á≈ ÍπÂÒ≈ λ’‰ Á∂ √ºÁ∂ ”Â∂ «’ÂΔ
«’√≈È Ô»ÈΔ¡È ¡Â∂ Í∂∫‚± Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È ÚºÒØ∫ ÓØ◊∂
ÓØÁΔ Á≈ ÍπÂÒ≈ λ«’¡≈ «◊¡≈Õ «˜Ò∑∂ Á∂ «Í≥‚ª ‚≈Ò≈,
Â÷≈‰ÚºË, „∞º‚Δ’∂, fi≥«‚¡≈‰≈, Ó«‘‰≈, «√≥ÿªÚ≈Ò≈,
√Ó≈Ò√, ÿºÒ-’Òª, √≈λÚ≈Ò≈, ≈Óª ¡≈«Á ÂØ∫ A@@
Á∂ ’ΔÏ «’√≈È, Ó˜Á» Á≈‰≈ Ó≥‚Δ ÓØ◊≈ «Úº⁄ «¬’º·∂
‘ج∂Õ «¬ºÊØ∫ Ó≈⁄ ’«Á¡ª «‚Í‡Δ ’«ÓÙÈ ÁÎÂ Á∂
√≈‘Ó‰∂ ‹≈ ’∂ ÓØÁΔ √’≈ «÷Ò≈Î È≈¡∂Ï≈˜Δ ’’∂
ÓØÁΔ Á≈ ÍπÂÒ≈ λ«’¡≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «’ÂΔ
«’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈ ÍzË≈È «ÈÌÀ «√≥ÿ „∞º‚Δ’∂,
Á«Ú≥Á «√≥ÿ ÿ≈ÒΔ, ÓØ‘‰ «√≥ÿ ‚≈Ò≈, Íz◊‡ √≈λÚ≈Ò≈,
«◊¡≈ÈΔ «¤≥Á «√≥ÿ, ‘Á∂Ú «√≥ÿ ȺʻÚ≈Ò≈, «¤≥Á
«√≥ÿ fi≥«‚¡≈‰≈, Í∂∫‚± Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Á∂ ÏÒÁ∂Ú «√≥ÿ
«√≥ÿªÚ≈Ò≈, ÏÒ’È «√≥ÿ √Ó≈Ò√, ÁÒ‹Δ Ø‚∂,
‘Ï≥√ Ø‚∂, ◊∞⁄È Ó«‘‰≈ ¡≈«Á È∂ ’ΔÂΔÕ
ÈÚªÙ«‘ : ’∂ . ’∂ . Ô» . ¡Â∂ ÍΔ.¡À μ Ó.Ô» . Úº Ò Ø ∫
ÈÚªÙ«‘ Á∂ ⁄ø‚Δ◊Û∑ ⁄Ω’ «Ú÷∂ ÓØÁΔ √’≈ ÚºÒØ∫ Í≈√
’ΔÂ∂ ◊¬∂ Ì»ÓΔ ◊둉 «ÏÒ Á∂ «ÚØË ”⁄ ’∂∫Á ÁΔ ÓØÁΔ
√’≈ Á≈ ÍπÂÒ≈ λ«’¡≈ «◊¡≈Õ Ó˜Á»ª-«’√≈Ȫ È∂
Í«‘Òª Ï≈ªÁΔ Ï≈ˆ «Úº⁄ «¬’º·∂ ‘Ø ’∂ ’∂∫Á √’≈
Á≈ ÍπÂÒ≈ ¸º’ ’∂ Ù«‘ «Úº⁄ Óπ˜≈‘≈ ’ΔÂ≈Õ «¬√ ÓΩ’∂

’∂.’∂.Ô». Á∂ √π«øÁ «√øÿ ÏÀ∫√, ¡ÚÂ≈ «√øÿ ’º‡,
ÍΔ.¡ÀμÓ.Ô». Á∂ Ìπ«Í≥Á Ó≈È ¡Â∂ ‘Δ ≈Ó √»ÒÍπΔ È∂
√øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
’Í»ÊÒ≈ : ’∂.’∂.Ô». ¡Â∂ ÍΔ.¡ÀμÓ.Ô». ÚºÒØ∫ ÓØÁΔ
√’≈ ÚºÒ∫Ø «Ò¡ªÁ∂ Ì»ÓΔ ◊둉 «ÏºÒ Á≈ «ÚØË ’«Á¡ª
√Ê≈È’ Ù≈Ò≈Ó≈ Ï≈ˆ «Ú÷∂ «¬√ «ÏºÒ ÁΔ¡ª ’≈ÍΔ¡ª
√≈ÛΔ¡ª ◊¬Δ¡ªÕ «¬√ ÓΩ’∂ ÍΔ.¡ÀμÓ.Ô». Á∂ √»Ï≈¬Δ ¡≈◊»
ÏÒ«ÚøÁ «√øÿ ÌπÒ
º , ’∂.’∂.Ô». Á∂ ÏÒ«ÚøÁ «√øÿ Ï≈‹Ú≈,
ÙÍ≈Ò «√øÿ, ÿÏΔ «√øÿ, √ÓÙ∂ «√øÿ ºÂÛ≈, √π«øÁ
«√øÿ ˆÁΔ, ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ ’πÒ«ÚøÁ «√øÿ
‹Ø√È, ÍΔ.¡ÀμÓ.Ô». Á∂ √ω ⁄øÁ ˛Á≈Ï≈Á, ‘ø√≈ «√øÿ
Óøπ‚Δ, ¡Ó‹Δ ‹Ú≈Ò≈Íπ ¡Â∂ ⁄È‹Δ √ø◊Ø‹Ò≈ È∂
√øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
‹ÒøË : ’πºÒ «‘øÁ «’√≈È-Ó˜Á» √Ì≈ Á∂ √ºÁ∂ ”Â∂
√Ì≈ ÁΔ «¬’≈¬Δ ’∂.’∂.Ô». ¡Â∂ ÍΔ.¡ÀμÓ.Ô». Á∂ A@@ Á∂
’ΔÏ ’≈’πøȪ ÚºÒØ∫ I ‹ÈÚΔ ˘ ‹ÒøË Á∂ ’øÍÈΔ
Ï≈ˆ «Ú÷∂ ÓØÁΔ √’≈ ÚºÒØ∫ ’≈ÍØ∂‡ ͺ÷Δ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ
√ÏøËΔ ‹≈Δ ¡≈‚ΔÈÀ∫√ Á≈ ÍπÂÒ≈ λ’ ’∂ ¡≈͉≈ «ÚØË
Á‹ ’Ú≈«¬¡≈ «◊¡≈ ¡Â∂ «’√≈Ȫ-Ó˜Á»ª «ÚØËΔ
¡≈‚ΔÈÀ∫√ ˘ ºÁ ’È ÁΔ Óø◊ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ «¬√ √Ó∂∫
’∂.’∂.Ô». Á∂ √øÂØ÷ «√øÿ º◊Û, ÍΔ.¡ÀμÓ.Ô». Á∂ «˜Ò∑≈ ÍÃË≈È
‘ø√ ≈‹ ͺÏÚª Â∂ ’ÙÓΔ «√øÿ ÿπº◊ÙØ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
√ø◊» : ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ È∂ √ø◊»
«Ú÷∂ ÌØ∫-ÍÃ≈ÍÂΔ «ÏºÒ ÁΔ¡ª ’≈ÍΔ¡ª √≈ÛΔ¡ªÕ «¬√ ÓΩ’∂
√øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á∂ «˜Ò∑≈ ’ÈÚΔÈ Óπ’∂Ù ÓÒΩÁ, ÁÙÈ
’πøÈ, √π‹‰ fiÈ∂ÛΔ, Óºÿ ÿ≈⁄Ø∫, ÏÒÚΔ Ï‚πº÷ª,
◊πÓΔ ’Ω ÓÂجΔ, ÏÒÁ∂Ú „ø‚ØΔ, ’ÈÀÒ Òº‚≈, Â√∂Ó
¡≈ÒØ¡÷ ¡Â∂ «ÍÃÊΔ ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ

◊À√ ¬∂‹≥√Δ Ú’ª ÚºÒØ∫ «Ú◊Û ‘Δ ’≈˘È «ÚÚ√Ê≈ «Ú∞ºË Ø√ Óπ˜≈‘≈
BA ‹ÈÚΔ ˘ Ï≈Û ◊À√ ¬∂‹≥√Δ Í«‡¡≈Ò≈ «Ú÷∂
ÁπÍ«‘ Â’ΔÏÈ A Ú‹∂ Ò∞‡∂∂ «◊Ø‘ ÚºÒØ∫ È’ÁΔ Ò∞º‡‰
Ò¬Δ ‘ÓÒ≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «‹√ «Úº⁄ ÁØ ◊À√ Ú’ª Á∂
◊ØÒΔ¡ª ÚΔ Òº◊Δ¡ªÕ ˜÷ÓΔ Ú’ª ˘ ‘√ÍÂ≈Ò ÌÂΔ
’Ú≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ «‹√ ’≈È ÁØȪ Ú’ª ÁΔ ‘≈ÒÂ
÷≈Ï ‘؉ ÂØ∫ Ï⁄ ◊¬ΔÕ «˜’ÔØ◊ ‘À «’ ¬∂‹≥√Δ Á∂ È∂Û∂
‘Δ √Ê≈È’ Ê≈‰≈ ÚΔ ÓΩ‹»Á √Δ Í Íπ«Ò√ ÍzÙ≈√È È∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Ï‘∞ «„ºÒΔ ’≈∞˜≈Δ «Á÷≈¬ΔÕ ◊À√ Ú’ª ÁΔ ¬∂’Â≈
¡Â∂ ¿∞‘Ȫ Á∂ ‹ºÊ∂Ï≥ÁΔ («¬Î‡») È≈Ò ‹∞Û∂ ‘؉ ’≈È
◊À√ ¬∂‹≥√Δ Á∂ Ó≈Ò’ª ¿∞μÍ ÚΔ «¬Ò≈‹ ’Ú≈¿∞‰ Ò¬Δ
ÁÏ≈¡ Í≈«¬¡≈ ‹≈ √«’¡≈ Â∂ ‘≈Á√∂ ÂØ∫ ÂΔ√∂ «ÁÈ
BE@ Á∂ ’ΔÏ «◊‰ÂΔ È≈Ò «Ú◊Û ‘Δ ’≈˘È «ÚÚ√Ê≈
«Ú∞ºË Óπ˜≈‘≈ ’’∂ «‚Í‡Δ ’«ÓÙÈ Í«‡¡≈Ò≈ ˘ Ó≥◊
ͺÂ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ Óπ˜≈‘∂ Ú≈Ò∂ «ÁÈ √≈∂ «˜Ò∑≈
26

ÎÚΔ-B@AE

«‚√‡z Δ «Ï¿± ‡ ˜ È∂ ‘ÛÂ≈Ò ’’∂ Íz Á ÙÈ «Úº ⁄
ÙÓ»ÒΔ¡Â ’ΔÂΔÕ Óπ˜≈‘∂ ˘ ◊À√ ¬∂‹√
≥ Δ Ú’˜ Ô»ÈΔ¡È
Á∂ «˜Ò≈ ÍzË≈È ’ÙÓΔ «ÏºÒ≈, ‹√Í≈Ò «√≥ÿ, ‹√ÚΔ

«√≥ÿ, √π‹Δ «√≥ÿ, ‚ÀÓØ’∂«‡’ Ò≈«¬˜ ¡À√Ø√Δ¬∂ÙÈ
Í≥‹≈Ï Á∂ ’Ø-’ÈÚΔÈ ≈‹ΔÚ ÒØ‘‡ÏºËΔ Â∂ ÈΩ‹Ú≈È
Ì≈ √Ì≈ Á∂ «Ó≥Á Í«‡¡≈Ò≈ È∂ √≥ÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ

«ÚÙ≈Ò «¬’º· È∂ «ÁºÂΔ ‹ÈÀÒ «√øÿ ‹ÀÒΔ ˘ «¬È’Ò≈ÏΔ Ù˪‹ÒΔ
÷ÈΩ  Δ (√ø ◊ »  ) : Í≥ ‹ ≈Ï ÁΔ «¬È’Ò≈ÏΔ
«Ú«Á¡≈ÊΔ Ò«‘ Á∂ Ù‘ΔÁ ‹ÈÀÒ «√øÿ ‹ÀÒΔ ÁΔ ⁄ΩÊΔ
Ï√Δ √Ê≈È’ ¡È≈‹ Óø‚Δ «Ú÷∂ Í»∂ ‹ØÙØ-÷ØÙ È≈Ò
ÓÈ≈¬Δ ◊¬ΔÕ Í≥‹≈Ï √‡»‚À∫‡√ Ô»ÈΔ¡È, ÈΩ‹Ú≈È Ì≈Â
√Ì≈, «¬ø ‚ Δ¡È ÎÀ μ ‚∂ Ù È ¡≈¯ ‡∂ ‚ Ô» È Δ¡È˜,
‚À Ó Ø ’ ∂ « ‡’ ‡Δ⁄˜ Îø ‡ , «¬√ÂΔ ‹≈«◊Ã Â Δ Óø ⁄ ,
‚ÀÓØ’∂«‡’ Ò≈«¬˜ ¡À√Ø√Δ¬∂ÙÈ, ¡Àμ√.¡Àμ√.¬∂./Ó√≈
¡«Ë¡≈Í’ Ô»ÈΔ¡È ¡Â∂ ‡Δ.¡Àμ√.Ô». («‘≈ÚÒ Á√Â≈
◊πºÍ) ÚºÒØ∫ √ªfi∂ »Í ”⁄ √Ê≈È’ ¡È≈‹ Óø‚Δ «Úº⁄ «ÚÙ≈Ò
’≈ÈÎø√ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ ’≈ÈÎø√ ÁΔ «Â¡≈Δ Ò¬Δ «˜Ò∑∂
Ì ”⁄ ÍØ√‡, ÒΔÎÒÀ‡ Úø‚ ’∂ ÍÃ⁄≈ Óπ«‘øÓ ⁄Ò≈¬Δ
◊¬ΔÕ fiø‚∂ ¡Â∂ Ó≈‡Ø¡ª È≈Ò √‹∂ Í≥‚≈Ò «Úº⁄ Úº‚Δ
«◊‰ÂΔ «Úº ⁄ «¬’º   ‘Ø ¬ ∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ, ÈΩ ‹ Ú≈È,
«’ÂΔ¡ª ¡Â∂ ¡Ωª Á∂ «¬’º· ˘ Úº÷-Úº÷ ÏπÒ≈«¡ª
È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
ÏπÒ≈«¡ª È∂ «’‘≈ «’ ÍΔ.¡Àμ√.Ô». ¡≈◊» ‹ÈÀÒ
«√ø ÿ ‹À Ò Δ ´º ‡ -«‘ Ï≈ÏΔ Ú≈Ò∂ √Ó≈‹ ¡Â∂
«Ú«◊¡≈È’ Â∂ ‹Ó‘»Δ «Úº«Á¡’ ÍÃÏøË ÁΔ ¿π√≈Δ Ò¬Δ
√øÿÙÙΔÒ √ΔÕ ¿π√Á≈ ’≈‹ ¡‹∂ ¡Ë»≈ ˛Õ ÓØÁΔ ‘’»ÓÂ
’∂∫Á «Úº⁄ ’≈Ï‹ ‘؉ Ó◊Ø∫ ¡≈‚ΔÈÀ∫√ª ≈‘ƒ ÒØ’
«ÚØËΔ ’ÁÓª ÁΔ fiÛΔ Ò◊≈ ’∂ Á∂√Δ-«ÚÁ∂ÙΔ ’≈ÍØ∂‡
˘ ÷πÙ ’È Á∂ ≈‘ ÍÀ ◊¬Δ ˛Õ «√º‡∂ Ú‹Ø∫ Á∂Ù Ì ”⁄
’ØÛª «’ÂΔ ÒØ’ª ˘ Ó∂’-«¬È-«¬ø‚Δ¡≈ Óπ«‘øÓ Á∂ Ȫ
‘∂· ¿π‹≈Û∂ Á∂ ≈‘ ÂØ«¡≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ

«Úº«Á¡≈ √Ó∂ √º«Ì¡≈⁄≈ Á∂ ÷∂Â ”⁄ ¡≈.
¡Àμ√.¡Àμ√. Á∂ «¬Ù≈∂ ”Â∂ ’ΔÂΔ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª ÂÏÁΔÒΔ¡ª
’≈È Á∂Ù Á∂ «¬«Â‘≈√ Á∂ ÿº‡-«◊‰ÂΔ¡ª «ÚπºË «Î’»ËπºÚΔ’È ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ ¡≈◊»¡ª È∂ «¬È∑ª ÈΔÂΔ¡ª
«ÚπºË Ò≈ÓÏøÁ ‘؉ Á≈ √ºÁ≈ «ÁºÂ≈Õ
’≈ÈÎø√ ÁΩ≈È Ù‘ΔÁ ‹ÈÀÒ «√øÿ Ô≈Á◊≈Δ
‡º√‡ ÚÒØ∫ ÷ÈΩΔ Óø‚Δ Á∂ √’≈Δ √’»Òª (ÒÛ’∂ÒÛ’Δ¡ª) Á∂ ÓÀ«‡z’ ‹Ó≈ Á∂ Í«‘ÒΔ Â∂ Á»‹Δ Íπ‹ΔÙÈ
‘≈√Ò ’È Ú≈Ò∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ √ÈÓ≈È ’ΔÂ≈
«◊¡≈Õ ¡÷Δ ”⁄ ‹πÛ∂ «¬’º· È∂ √Ê≈È’ Ϙ≈ª «Úº⁄
¡’≈Ù-◊πø‹≈¿» È≈¡∂ Ó≈Á∂ ‘ج∂ «ÚÙ≈Ò Ó≈⁄ ’ΔÂ≈Õ
«¬’º · ˘ ◊π  Ó÷ «√ø ÿ Ó≈È, ≈«Óø Á  Í«‡¡≈Ò≈,
¡ÓÈÁΔÍ ’Ω «Á˙Ò, ¡’ÙÀ ÷ÈΩΔ, Ó≈√‡ ‘ø√ ≈‹,
≈Ó ⁄øÁ, ◊π√∂Ú’ «√øÿ », ÓÈ‹Δ ◊π«Á¡≈ÒÍπ≈
¡Â∂ ¡Ó‹Δ Ï≈‹∂’∂ È∂ ÚΔ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
«¬√ ÓΩ’∂ È∂ÂΔ ÊΔ¬∂‡ ◊πºÍ ÚºÒØ∫ “«¬‘ ’À√Δ πºÂ
¡≈¬Δ” È≈‡’, ’’≈Ò≈ √’»Ò Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂
«¬È’Ò≈ÏΔ ◊Δ Í∂Ù ’ΔÂ∂Õ √‡∂‹ √ø⁄≈ÒÈ ¡À‚ÚØ’∂‡
≈‹ΔÚ ÒØ‘‡ÏºËΔ È∂ ’ΔÂ≈Õ «¬√ √Ó∂∫ √Ó≈‹ √∂Ú’ ¡º¤»
≈Ó, Ó∂ÿ ≈‹ ◊Ø«¬Ò ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ÓÈÁΔÍ ÷ÈΩΔ,
¡«ÂøÁÍ≈Ò ÙÓ≈, √Ø˘ ÷ÈΩΔ ¡Â∂ ’ÓÒ‹Δ ÿº◊≈
ÚΔ ‘≈˜ √ÈÕ Òø◊ ÁΔ ¡Âπº‡ √∂Ú≈ Í»≈ √Óª ‹≈Δ
‘ΔÕ «¬È’Ò≈ÏΔ Â∂ ¡◊ª‘ÚË» «’Â≈Ϫ Á∂ √‡≈Ò ÚΔ
Ò◊≈¬∂ ◊¬∂Õ

ÓøÁ∂ ‘≈Ò √Û’ª ¡Â∂ ◊À-’≈˘ÈΔ Ó≈¬Δ«Èø◊ «÷Ò≈¯ È»Íπ Ï∂ÁΔ ”⁄ Ø√ Óπ˜≈‘≈
Í≥‹≈Ï Á∂ ØÍÛ «˜Ò∑∂ Á≈ È»Íπ Ï∂ÁΔ, Èø◊Ò Â∂
¡≈ÈøÁÍπ √≈«‘Ï Á≈ ’ø„Δ «¬Ò≈’≈ √´‹ Á«¡≈ ¡Â∂
√Ú≈¡ ÈÁΔ È≈Ò Òº◊Á≈ ˛ «‹√ «Úº⁄Ø∫ ÌÍ» ∂Â≈ ¡Â∂
Ï‹Δ «ÓÒÁΔ ˛Õ √Ì ˘ ÍÂ≈ ˛ «’ Í≥‹≈Ï ÁΔ ÓΩ‹»Á≈
¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ ◊·‹ØÛ √’≈ Í≥‹≈Ï Á∂ √≈∂ ÓπÈ≈Î≈
¡Ë≈« ’≈ØÏ≈ª ”Â∂ ’Ï‹≈ ‹Ó≈ ‘Δ ˛Õ «¬√∂ Â∑ª ‘Δ
∂Â-Ï‹Δ Ó≈ÎΔ¡≈ È∂ «¬‘Ȫ √≈Δ¡ª ÷º‚ª («‹ºÊØ∫ ∂ÂÏ‹Δ «È’ÒÁΔ ˛) ¿πμÂ∂ ◊À-’≈˘ÈΔ ’Ï‹≈ ’ΔÂ≈ ‘Ø«¬¡≈
˛Õ «¬º’ √Ó≈‹ √∂ÚΔ Ú’ΔÒ ÚºÒØ∫ √»⁄È≈ ¡«Ë’≈ ¡À’‡
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

≈‘ƒ «¬√ √ÏøËΔ Ú∂Ú≈ ÍÃ≈Í ’ΔÂ≈ ª ÍÂ≈ Òº◊≈ «’
«¬ºÊØ∫ ÁΔ «’√∂ ÚΔ ÷º‚ Á≈ ·∂’≈ È‘ƒ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ÂØ∫
«¬‘ √≈¯ √≈«Ï ‘πøÁ≈ ˛ «’ ÍπÒΔ√, ÍÃÙ≈√È, √’≈
¡Â∂ Ó≈ÎΔ¡≈ Á≈ È≈Í≈’ ◊·‹ØÛ «ÓÒ ’∂ ∂Â-Ï‹Δ ÁΔ
Ó≈¬Δ«Èø◊ ’ «‘≈ ˛Õ Á»‹∂ Í≈√∂ ÒØ’ª ˘ ÿ ω≈¿π‰
Ò¬Δ Ó«‘ø◊∂ Ì≈¡ ”Â∂ ∂Â-Ï‹Δ ÷ΔÁ‰Δ ÍÀ ‘Δ ˛Õ
¡≈Ó ÒØ’ª «Úº⁄ ⁄⁄≈ ˛ «’ Ì≈‹Í≈ Á≈ ’Àϫȇ ÓøÂΔ
ÓÁÈ ÓØ‘È «ÓºÂÒ, «√º«÷¡≈ ÓøÂΔ Â∂ «ÚË≈«¬’ ÁÒ‹ΔÂ
⁄ΔÓ≈ ¡Â∂ «Ï’Ó‹ΔÂ Ó‹Δ·Δ¡≈ «¬‘ ◊À-’≈˘ÈΔ
27

ÎÚΔ-B@AE

Ó≈¬Δ«Èø◊ ’Ú≈ ‘∂ ‘ÈÕ
«¬√ Ó≈¬Δ«Èø◊ ’≈È «¬ºÊ∂ Ì≈Δ ‡ΔÍ Â∂ ‡º’
⁄ºÒÁ∂ ‘È «‹√ ’≈È Óπº÷ Â∂ «Òø’ √Û’ª ÏπΔ Â∑ª ‡πº‡
¸º’Δ¡ª ‘ÈÕ «¬‘ √Û’ª ‡Ø«¬¡ª Á≈ »Í Ë≈ ¸º’Δ¡ª
‘ÈÕ «Ú’≈√ ÁΔ¡ª ‘È∂Δ¡ª ⁄Ò≈¿π‰ Ú≈ÒΔ ◊ºÍÏ≈‹
√’≈ª ÁΔ ÍØÒ «¬ºÊØ∫ ÷πºÒ ‹ªÁΔ ˛ «’ «Í¤Ò∂ AC √≈Òª
ÂØ∫ «¬‘Ȫ √Û’ª ÁΔ ÓπøÓ ȑƒ ‘جΔÕ «¬√ ’≈È «¬ºÊ∂
¡’√ √Û’ ‘≈Á«√¡ª «Úº⁄ ¡È∂’ª ÒØ’ ¡≈Í‰Δ ’ΔÓÂΔ
‹≈È ◊Ú≈ ¸º’∂ ‘ÈÕ «¬√ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ √’≈Δ ◊πø‚∂
Ó≈¬Δ«Èø◊ ÂØ∫ ‘ Ø‹ Ò◊Ì◊ E@ Òº÷ πͬ∂ ◊πø‚≈ ‡À’√
Ú√»ÒΔ ’Á∂ ‘È ‹Ø ÍπÒΔ√, √Ê≈È’ ÍÃÙ≈√È, ¡≈Í√
«Úº⁄ Úø‚ ÒÀ∫Á∂ ‘ÈÕ
¿πÍØ’Â ÁØÈØ∫ Ó√«Ò¡ª Á∂ «÷Ò≈¯ È»Íπ Ï∂ÁΔ
«¬Ò≈’∂ Á∂ ÒØ’, «Í≥‚ª ÁΔ¡ª Í≥⁄≈«¬Âª ¡Â∂ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª
“«¬Ò≈’≈ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ” ω≈ ’∂ √øÿÙ ’ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ
«¬√∂ √øÿÙ ÁΔ ’ÛΔ Ú‹Ø∫ AA ‹ÈÚΔ ˘ È»Íπ-Èø◊Ò
Óπº÷ Ó≈◊ ¿πμÂ∂ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ ÒØ’ª

È∂ ’Û≈’∂ ÁΔ ·ø„ «Úº⁄ C ÿø‡∂ ⁄º’≈ ‹≈Ó ’ΔÂ≈Õ ’Ø¬Δ ÚΔ
ÍÃÙ≈√«È’ ¡«Ë’≈Δ ÒØ’ª ÁΔ √≈ ÒÀ‰ Ò¬Δ È‘ƒ
¡≈«¬¡≈Õ ¿πÒ‡≈ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á∂ ¡≈◊»¡ª ¿πμÍ fi»·∂
’∂√ Á‹ ’ «ÁºÂ∂ ◊¬∂Õ «¬√ «÷Ò≈¯ «Î BC ‹ÈÚΔ
˘ «ÚÙ≈Ò ÀÒΔ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ
‘≈Òª«’ «ÚË≈«¬’ ÁÒ‹Δ «√øÿ ⁄ΔÓ≈ È∂ «¬º’
«ÁÈ Í«‘Òª ‘Δ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ È≈Ò ÓΔ«‡ø◊ ’’∂ CA
Ó≈⁄ º’ √≈Δ¡ª √Û’ª Á≈ ’øÓ Óπ’øÓÒ ’È Á≈ ÌØ√≈
«ÁºÂ≈ √ΔÕ ‹ÁØ∫«’ Ó≈¬Δ«Èø◊ Ú≈Ò∂ Ó√Ò∂ ”Â∂ ¿π‘ ‘ºÊ ÷Û∂
’ «◊¡≈Õ ÀÒΔ ÁΩ≈È ‘Δ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ «Úº⁄ √◊Ó
«¬º’ ¡«Ë¡≈Í’ ˘ ÁÒ‹Δ ⁄ΔÓ≈ È∂ √√ÍÀ∫‚ ’È Á∂
‘π’Ó ‹≈Δ ’’∂ ¡≈͉≈ Úº¬Δ¡≈ ÚΔ √ͺه ’ «ÁºÂ≈Õ
«¬‘ √øÿÙ ‹≈Δ ˛Õ
«¬√ ÁΩ≈È ‘ج∂ «¬’º·ª ˘ ÍΔ.¡Àμ√.Ô». Á∂ ‰ÏΔ
øË≈Ú≈, «¬Î‡» Á∂ Â√∂Ó ‹º‡Íπ, √øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á∂ ÓØ‘È
ËÓ≈‰≈, ¡À‚ÚØ’∂‡ «ÁÈ∂Ù ⁄º„≈, Í.√.√.Î. Á∂ Ú∂Á ÍÃ’≈Ù
¡Â∂ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ ¡≈◊»¡ª È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ

¿π√≈Δ «Ó√ÂΔ Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È («¬Î‡») ØÍÛ Á≈ «¬‹Ò≈√
¿π√≈Δ «Ó√ÂΔ Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È («¬Î‡») «˜Ò∑≈
ØÍÛ Á≈ Í«‘Ò≈ ‚ÀÒΔ◊∂‡ «¬‹Ò≈√ È»Íπ Ï∂ÁΔ Á∂
«ÚÙÚ’Ó≈ ÓøÁ Á∂ ‘≈Ò «Úº⁄ ‘Ø«¬¡≈Õ
«¬√ ÓΩ’∂ «ÚÙ∂Ù ÂΩ ”Â∂ Íπº‹∂ «¬Î‡» Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È
’πÒ«ÚøÁ «√øÿ ÚÛÀ⁄ È∂ ‘≈˜ √≈ÊΔ¡ª ˘ √øÏØËÈ ’Á∂
‘ج∂ «’‘≈ «’ ÓØÁΔ √’≈ È∂ «’ ’≈˘Èª «Úº⁄ √Ø˪
’’∂ ¡≈͉≈ Ó˜Á» «ÚØËΔ ÍÀ∫ÂÛ≈ √ͺه ’ «ÁºÂ≈
˛Õ ÓØÁΔ √’≈ È∂ ¡≈Í‰Δ «‹ºÂ Á≈ ’‹ Ò≈‘π‰ Ò¬Δ
Á∂√Δ-«ÚÁ∂ÙΔ ’≈ÍØ∂‡ ÿ≈«‰¡ª ˘ ÷πÙ ’È Ò¬Δ
«’ÂΔ¡ª ÁΔ √øÿΔ ÈºÍ‰ ÁΔ¡ª «Â¡≈Δ¡ª ’ Ò¬Δ¡ª
‘ÈÕ «¬√∂ ’’∂ ¡øÏ≈ÈΔ¡ª-¡‚≈ÈΔ¡ª ˘ ÷πÙ ’È Ò¬Δ
√Ó≈¬∂Á≈ ͺ÷Δ ¡Â∂ «’ÂΔ¡ª/Ó˜Á» «ÚØËΔ ’≈˘È
«Ò¡ªÁ∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ «‹√Á≈ «¬º’Ø-«¬º’ ‘ºÒ «ÚÙ≈Ò

Ó˜Á» Ò«‘ ¿π√≈ ’∂ ‘Δ ’ΔÂ≈ ‹≈ √’Á≈ ˛Õ
«¬√ÂØ∫ Ï≈¡Á Ó∂Ù ’πÓ≈ ÚºÒØ∫ ‹ºÊ∂ÏøÁ’ ’≈‹ª
ÁΔ «ÍØ‡ Í∂Ù ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ «‹√ ¿πμÍ ÌÍ» Ï«‘√ ÂØ∫
Ï≈¡Á «¬√˘ Í≈√ ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ÚºÒØ∫ ÒÛ∂
ÿØÒª Á∂ √Ï’ª ÂØ∫ ¡◊Ú≈¬Δ ÒÀ ’∂ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ˘ ӘϻÂ
’È Ò¬Δ «Í≥‚ ͺËΔ «¬’≈¬Δ¡ª ˘ Ӌϻ ’È ¡Â∂
‘Ø «Í≥‚ª «Úº⁄ «Ú√Ê≈ ’È Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ
¡÷Δ «Úº⁄ «˜Ò∑≈ ’Ó∂‡Δ ÁΔ ⁄؉ ’ΔÂΔ ◊¬Δ, «‹√
«Úº⁄ Â√∂Ó ‹º‡»Íπ ˘ ÍÃË≈È, Ó∂Ù ’πÓ≈ √’ºÂ,
‘«ÓøÁ ÓΔ ÍÃË≈È, Ò≈Ò √ÊÒΔ ˘ ÷‹≈È⁄Δ ¸«‰¡≈
«◊¡≈Õ
Ì≈ÂΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ÍΔ.¡Àμ√.Ô». Á∂ √»Ï≈ ¡≈◊» ‰ÏΔ
øË≈Ú≈ È∂ ÚË≈¬Δ √øÁ∂Ù «ÁºÂ≈Õ

Íë√ºË ’≈‡»«È√‡ ¡≈.’∂. Ò’ÙÓ‰ √ÁΔÚΔ «Ú¤ØÛ≈ Á∂ ◊¬∂
’≈‡»«È√‡ ¡≈. ’∂. Ò’ÙÓ‰ È∂ EE √≈Ò Ò’Δª ¡Â∂ ⁄øÁ ÙÏÁª Á∂ √πÓ∂Ò È≈Ò ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ ÁΔ ‹πÏ≈È Ï‰’∂
ÍÃÌ≈ÚÙ≈ÒΔ È∂Â≈Úª ¡Â∂ ‘Ø Úº‚∂ «Ú¡’ÂΔ¡ª ¿πμÂ∂ «Âº÷∂ «Ú¡ø◊ ’º√∂Õ ¡≈Í‰Δ «¬√ «ÚÒº÷‰ ÙÀÒΔ Â∂ Â∂‹
’‡≈÷Ù ’≈È Ì≈ ÁΔ √≈Ï’≈ ÍÃË≈È ÓøÂΔ «¬øÁ≈ ◊ªËΔ Á∂ ◊πº√∂ ÂØ∫ Ï⁄‰ Ò¬Δ Ó≈ΔÙÙ ‹≈ ’∂ «‘‰≈ «Í¡≈Õ
¡≈. ’∂. Ò’ÙÓ‰ «¬º’ Íë√ºË ’≈‡»«È√‡ Ú‹Ø∫ Á∂Ù-ÁπÈΔ¡ª «Úº⁄ ‹≈«‰¡≈ ‹≈‰ Ú≈Ò≈ Ȫ¡ ˛Õ ¡Á≈≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ ¡≈.’∂. Ò’ÙÓ‰ ˘ Ì≈Ú«ÌøÈΔ Ù˪‹ÒΔ Ì∂‡ ’Á≈ ˛Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

28

ÎÚΔ-B@AE